initial commit of ebook 14177HEADmain

1 files changed, 1798 insertions, 0 deletions

diff --git a/14177-8.txt b/14177-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..d1f4ae7
--- /dev/null
+++ b/14177-8.txt
@@ -0,0 +1,1798 @@
+The Project Gutenberg EBook of Dramas in de wolken: Luchtreizen en
+luchtreizigers, by Anonymous
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Dramas in de wolken: Luchtreizen en luchtreizigers
+       "De Aarde en haar volken," Jaargang 1875
+
+Author: Anonymous
+
+Release Date: November 27, 2004 [EBook #14177]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DRAMAS IN DE WOLKEN: ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+
+
+Dramas in de wolken.
+Luchtreizen en luchtreizigers.
+
+
+
+I.
+
+
+In de geschiedenis der beschaving is misschien geen tweede voorbeeld
+te vinden van de geestdrift, door de ontdekking der luchtballons
+opgewekt. Nog nimmer, zoo scheen het, had het menschelijk genie eene
+zoo schitterende overwinning behaald. De natuurwetenschap had nu op
+eene uitkomst te wijzen, die inderdaad een nieuwen tijdkring scheen
+aan te kondigen, en als de voorbode van nog ongedachte wonderen mocht
+worden beschouwd. Van nu af heerschte de mensch oppermachtig over de
+natuur in hare volle uitgestrektheid. Na de aarde aan zijne macht te
+hebben onderworpen, en de in haren schoot verborgen schatten veroverd;
+na de ontembare golven der zee te hebben doen bukken voor zijne vlugge
+schepen; na den hemel zijn doodelijken bliksem te hebben ontweldigd,
+zou hij nu, als onweerstaanbaar overwinnaar, ook bezit gaan nemen van
+de ongemeten ruimten des uitspansels. De naïeve opgewondenheid der
+hoogmoedige verbeelding weigerde verder eenige grenzen te erkennen,
+aan de macht des menschen gesteld. De koperen deuren der oneindige
+ruimte waren bezweken voor den forschen slag van het vermetele genie;
+eene omwenteling, grooter en belangrijker dan eenige andere, waarvan
+de geschiedrollen de heugenis hadden bewaard, was volbracht; een
+nieuwe tijdkring was aangebroken.
+
+Het valt ons uiterst moeilijk, ons eene juiste voorstelling te maken
+van die alles overweldigende geestdrift,  door de eerste luchtreizen,
+nu omstreeks een eeuw geleden, in Frankrijk en, hoezeer in mindere
+mate, ook in het overige Europa, opgewekt. En nog bezwaarlijker
+kunnen wij ons rekenschap geven van de verbazende,  fantastische
+verwachtingen, die ook door bezadigde,  wetenschappelijke mannen, niet
+slechts in stilte werden gekoesterd, maar luide uitgesproken en met
+het grootste zelfvertrouwen verkondigd. Met recht merkt Arago op, dat
+wetenschappelijke ontdekkingen, ook al beloofden zij zeer gewichtige
+praktische voordeelen, in den regel door het groote publiek met zekere
+voorname onverschilligheid werden ontvangen: zoo, bij voorbeeld, de
+ontdekking van het kompas, de uitvinding van het stoomwerktuig, en
+meer andere. Staatkundige gebeurtenissen,  schitterende wapenfeiten,
+hofintrigen en kabalen zelfs, plegen meer de aandacht en belangstelling
+van het publiek tot zich te trekken, dan belangrijke uitvindingen en
+ontdekkingen op wetenschappelijk gebied. Echter kennen wij twee sterk
+sprekende uitzonderingen op dien regel: de ontdekking van Amerika en
+de uitvinding der luchtballons, Columbus en Montgolfier. Voorzeker kan
+de uitvinding der luchtballons, wat hare resultaten voor de menschheid
+en de beschaving in het algemeen aangaat, althans tot dusverre, niet
+op ééne lijn worden gesteld met de ontdekking van Amerika;  maar beide
+gebeurtenissen werkten even machtig op de verbeelding en de gemoederen
+der tijdgenooten. Als ge in de oude geschiedverhalen leest, welke
+buitensporige geestdrift de ontdekking van eenige weinige eilanden,
+bij Arragoneezen en Castilianen opwekte; als ge verneemt, hoe niet
+alleen de groote steden, maar zelfs de kleinste dorpen en gehuchten
+zich om strijd beijverden, hulde te bewijzen, niet slechts aan den
+genialen wereldontdekker zelven, maar ook aan den geringsten matroos,
+die deze gedenkwaardige reize had medegemaakt;--dan behoeft ge slechts
+de namen en jaartallen te veranderen, om u eene juiste voorstelling
+te kunnen vormen van de gewaarwordingen, door de verschijning der
+eerste luchtballons bij de Franschen van het laatst der achttiende
+eeuw opgewekt. De processies van Sevilla en Barcelona vinden haar
+getrouw evenbeeld in de feesten van Parijs en Lyon. Evenmin als twee
+eeuwen vroeger, wist ook in 1783 de opgewonden verbeelding rekening te
+houden met de werkelijkheid, of ook maar met de waarschijnlijkheid. In
+het rijk van Ferdinand en Isabella was geen Spanjaard, die niet
+brandde van begeerte om ook den voet te zetten in dat beloofde
+land, waar, zoo als hij meende, binnen weinige dagen, voor ieder
+die wilde, schatten waren te vergaderen, zoo als ter nauwernood de
+machtigste monarch immer bezeten had. In Frankrijk droomde zich ieder,
+overeenkomstig zijn wensch en zijn luim, eene andere toepassing van
+het tot dus ver ongekende vermogen, waarmede Montgolfier den mensch
+begiftigd had: het vermogen om naar willekeur de grenzenlooze ruimte
+te kunnen doorklieven. En de ontvlamde, overprikkelde verbeelding
+stelde zich zelfs niet tevreden met het uitdenken van plannen,
+die aan de fantastische verhalen der Duizend-en-eene Nacht schenen
+ontleend: men ging nog verder: voor hem, die de heerschappij over
+de hemelruimte had weten te veroveren, moest nu voortaan geen ding
+onmogelijk zijn; de uitvinding der luchtballons was nog slechts de
+voorlooper van vrij wat gewichtiger ontdekkingen. Dit denkbeeld,
+op allerlei wijze geformuleerd en toegelicht, ontmoet ge overal in
+de litteratuur van dien tijd, en leefde werkelijk in aller ziel. Een
+enkel voorbeeld. De oude _maréchale_ de Villeroy geloofde niet aan
+de mogelijkheid van een luchtreis: niet dan met moeite, en bijkans
+tegen haar wil, liet de kranke, tachtigjarige dame zich naar een der
+vensters van de Tuileriën voeren, toen, op den 1_sten_ December 1783,
+de natuurkundigen Charles en Robert met hun ballon uit den tuin van het
+paleis zouden opstijgen. Daar verheft het prachtig gevaarte zich statig
+in de lucht; Charles, in het schuitje gezeten, groet, met vroolijk
+gebaar, de saamgestroomde menigte, en stijgt al hooger en hooger. Dat
+ziet de _maréchale_; en nu, plotseling van haar ongeloof genezen,
+met grenzenlooze bewondering voor het menschelijk genie vervuld,
+en niets meer onmogelijk achtende, valt de oude dame op de knieën,
+en roept met tranen in de oogen uit: "Ja, nu is het uitgemaakt, nu is
+het zeker: zij zullen het geheim uitvinden om niet meer te sterven,
+maar dan zal ik dood zijn!"
+
+Het valt licht te begrijpen, dat de ongeleerde schare, van nature
+prikkelbaar van verbeelding en tot buitensporigheid geneigd, zich
+mede de overdrevenste verwachtingen vormde van hetgeen de nieuwe
+uitvinding aanbrengen zou. Naar hare meening was nu niet alleen
+de aardsche dampkring, maar de ether zelve, de siderische wereld,
+voor den mensch geopend, zijn domein geworden. De maan, tot dusver
+de geheimzinnige woonplaats van onbekende wezens, zou niet langer
+ongenaakbaar zijn; de ruimte kon geen gevaar meer opleveren,  dat
+het genie niet zou weten te overwinnen. Weldra zou een of andere
+kloekmoedige ontdekker de reis naar die onbekende wereldbollen,
+die ginds door de oneindige ruimte rondwentelen, ondernemen en ons
+van daar zekere berichten overbrengen. Bij den glans van zulk eene
+verovering, die den hemel met zijne werelden aan de heerschappij
+van den mensch onderwierp,  taande zelfs de roem van een Columbus en
+verzonk in het niet. Was het niet, alsof op de vraag, waar de mensch
+de grenzen voor zijne weet- en eerzucht vinden zou, uit de oneindige
+ruimte een stem antwoordde:--nergens!
+
+Toch, hoe onredelijk en overdreven ons deze grenzenlooze geestdrift
+moge toeschijnen, valt daar veel tot verklaring en verschooning
+te zeggen. Het feit alleen eener opstijging in de lucht heeft iets
+zoo groots, zoo vermetels, zoo aangrijpends, dat de ziel daardoor
+onwillekeurig ten diepste getroffen wordt. En wanneer zelfs wij,
+voor wie luchtreizen nu toch wel de bekoorlijkheid der nieuwheid
+verloren hebben, niet zonder eenige aandoening getuigen kunnen zijn
+van het waagstuk, dat iemand zich in de ijle ruimte verheft, zittende
+in eene brooze mand, aan een zwevenden ballon opgehangen;--welken
+indruk moest dan wel dit schouwspel maken op menschen, die, voor het
+eerst sedert de schepping der wereld, een hunner medemenschen den
+huiveringwekkenden tocht door het onmetelijk ledig zagen ondernemen,
+zonder eenige andere zekerheid dan het vertrouwen op de deugdelijkheid
+zijner wetenschappelijke nasporingen?
+
+Het kon intusschen wel niet anders, of dit dweepend enthousiasme moest
+langzamerhand afkoelen, straks zelfs de belangstelling uitdooven; en
+dit te meer, naarmate het duidelijk werd dat de nieuwe uitvinding,
+hoe nuttig en belangrijk ook in menig opzicht, toch geene enkele
+der groote verwachtingen zon bevredigen, die zij aanvankelijk had
+opgewekt. Men zegt dat Benjamin Franklin, die bij de eerste opstijging
+van den markies d'Arlandes en den bekenden luchtreiziger Pilâtre
+des Roziers, op den 21_sten_ November 1783, tegenwoordig was, op de
+vraag waartoe deze luchtballons nu eigenlijk dienden, antwoordde:
+"Waartoe dient een pasgeboren kind?" Intusschen zijn sedert ruim
+negentig jaren verloopen; en in 1875 is dit kind van 1783 nog
+niet veel verder gekomen dan ten dage zijner geboorte. Voorzeker,
+daar zijn luchtreizen ondernomen, waarbij die der eerste ontdekkers
+kinderspel schijnen; maar de kunst of wetenschap der aërostatiek zelve
+heeft sedert Montgolfier, Charles en Robert, in het wezen der zaak,
+geen stap vooruit gedaan. Nog altijd blijft de luchtbol de weerlooze
+speelbal van winden en luchtstroomingen, die hem heenvoeren werwaarts
+zij willen; nog altijd heeft de luchtreiziger geene andere macht
+over zijn vaartuig, dan dat hij het--en ook dat nog slechts binnen
+zekere grenzen--naar goedvinden kan laten rijzen of dalen; maar de
+koers, dien hij volgen moet, wordt hem aangewezen door krachten,
+die geheel en al aan zijne heerschappij ontsnappen. Het middel om
+een luchtbol te besturen, is nog altijd niet gevonden; wat nog meer
+zegt, alles schijnt aan te duiden, dat dit middel ook nimmer kan
+gevonden worden. Om zich van de aarde te kunnen verheffen, moet de
+ballon gevuld zijn met een gas, specifiek lichter dan de omringende
+dampkringslucht, die hem draagt, maar nu ook weerloos medevoert;
+waar zal hij zijn steunpunt vinden, dat hem in staat stelt aan dien
+luchtstroom, die hem van alle zijden omgeeft, weerstand te bieden? Om
+de werking van de atmosfeer te kunnen weerstaan, dat wil zeggen
+om in eene bepaalde richting, onafhankelijk van den luchtstroom,
+bestuurd te kunnen worden, zou de ballon dus specifiek zwaarder moeten
+zijn dan de omringende dampkringslucht;--maar door welke kracht
+zal hij zich dan in de lucht kunnen verheffen en staande houden?
+Ondanks de herhaaldelijk aangewende pogingen, is dit probleem, voor
+zoo veel wij weten, nog altijd onopgelost; en zoolang dit het geval
+is, immers zoolang geen werktuig is uitgevonden, waarmede de mensch
+zich in de lacht kan verheffen en dat hij naar goedvinden sturen en
+wenden kan, blijft het eigenlijk nut der luchtvaart, uitgezonderd
+voor zuiver wetenschappelijke, bepaaldelijk atmosferische studiën
+en waarnemingen, zeer beperkt; ook zijn de luchtreizen eigenlijk
+afgedaald tot den rang van toevoegselen bij eene of anderen publieke
+vermakelijkheid. Voorzeker had het opgewonden geslacht der vorige
+eeuw, toen het met onuitsprekelijke verbazing de eerste proeven der
+nieuwe kunst aanschouwde en met daverende geestdrift toejuichte,
+zich eene gansch andere uitkomst gedroomd! Ook nu nog, negentig jaren
+na de uitvinding van Montgolfier, zoo goed als vóór dien tijd. blijft
+echter de heerschappij der lucht aan den mensch ontzegd.
+
+
+
+II.
+
+
+De physika leert, dat een lichaam, hetwelk in een vloeistof gedompeld
+wordt, juist zooveel aan gewicht verliest als het gewicht bedraagt der
+hoeveelheid vloeistof, die het verplaatst. Door eigen ondervinding
+kan zich ieder van de waarheid dezer stelling vergewissen, en zich
+overtuigen, dat voorwerpen, in het water gedompeld, minder zwaar zijn
+dan daarbuiten. Een in het water gedompeld lichaam is onderworpen
+aan de werking van twee tegenstrijdige krachten: de zwaarte, die
+het naar beneden trekt, en eene drukking van beneden naar boven, die
+het opheft. Dit geldt evenzeer van het gas als van de vloeistoffen,
+van de lucht zoowel als van het water. Indien een in de lucht zwevend
+voorwerp zwaarder is, dan de hoeveelheid lucht, die het verplaatst,
+dan valt het op den grond. Is het even zwaar, dan blijft het drijven
+of zweven in de luchtlaag, waarin het zich bevindt. Is het daarentegen
+lichter, dan stijgt het naar boven, tot zoolang het een luchtlaag
+ontmoet, wier specifiek gewicht minder is. Zooals bekend is, neemt
+de dichtheid, dat is de zwaarte, der lucht af, naar gelang van de
+hoogte; de luchtlagen het dichtst bij de oppervlakte der aarde zijn
+het zwaarste. De daarboven liggende zijn lichter, naar gelang zij
+verder van de aarde verwijderd zijn.
+
+Het beginsel, waarvan men bij de samenstelling der luchtballons
+uitgaat, is dus niet, zooals op het eerste gezicht welhaast schijnen
+zou, in tegenspraak met de wetten der physika of der zwaartekracht,
+maar integendeel daarmede in volkomen overeenstemming. Een luchtbol is
+niets anders dan een groote ballon van lichte en ondoordringbare stof,
+die, met verwarmde lucht of waterstofgas gevuld, naar boven stijgt,
+omdat hij minder zwaar is dan de lucht die hij verplaatst.
+
+De eerste luchtbel, die van Montgolfier, was eenvoudig met verwarmde
+lucht gevuld; omdat Montgolfier zich ook verder uitsluitend van
+verwarmde lucht bediende, noemde men deze ballons _montgolfières_. Op
+het eerste gezicht kan zich ieder overtuigen, dat warme lucht lichter
+is dan koude, omdat zij grooter volume bezit, dat wil zeggen, minder
+dicht is. Het verschil in zwaarte tusschen de warme lucht in den ballon
+en de koude lucht, die verplaatst werd, was nog grooter dan het gewicht
+van het omkleedsel; de ballon moest dus noodwendig naar omhoog stijgen.
+
+En daar de dichtheid van de lucht afneemt, naarmate men hooger komt,
+volgt daaruit dat de ballon niet hooger kan stijgen, zoodra hij in eene
+luchtlaag gekomen is, waarvan het gewicht aan het zijne gelijk is. En
+daar, aan den anderen kant, de warme lucht die hij bevat, voortdurend
+afkoelt, moet de ballon,  naar gelang van die afkoeling, langzaam
+maar geleidelijk dalen. Eindelijk, daar de lucht altijd door min of
+meer hevige stroomingen bewogen wordt, moet de ballon onvermijdelijk
+de richting volgen dezer stroomingen in de verschillende luchtlagen,
+die hij doorsnijdt.
+
+Deze zelfde regelen gelden voor de ballons met waterstofgas
+gevuld. Een met dit gas gevulde ballon verplaatst een gelijk volume
+dampkringslucht: maar aangezien het waterstofgas zeer veel lichter is
+dan de gewone lucht, wordt de ballon opgeheven met eene kracht, gelijk
+aan het verschil van dichtheid (zwaarte) tusschen het waterstofgas
+en de dampkringslucht. De ballon verheft zich dus in den dampkring,
+tot hij een luchtlaag bereikt, van gelijke zwaarte als hij zelf bezit;
+daar gekomen, blijft hij in evenwicht zweven. Om den ballon te doen
+dalen, moet men een gedeelte van het waterstofgas laten ontsnappen
+en vervangen door dampkringslucht; en niet dan nadat al het gas is
+verdwenen, kan hij weder op den vasten grond komen.
+
+De ballons, waarvan men zich tegenwoordig bedient, zijn bijna altijd
+met waterstofgas gevuld; slechts zeer zeldzaam ziet men nog nu en
+dan eene enkele _montgolfière_ opstijgen. Hiervoor bestaat een goede
+reden. De hoeveelheid brandstof, die de luchtreiziger moest medenemen,
+het betrekkelijk geringe verschil in dichtheid tusschen de verwarmde
+en de koude lucht, de noodzakelijkheid om voortdurend het vuur te
+onderhouden in het komfoor, dat midden in het schuitje hangt:--dat
+alles heeft niet alleen eigenaardige moeilijkheden in, maar levert
+bovendien zeer wezenlijke gevaren op.
+
+Doorgaans gebruikt men voor het vullen der ballons geen zuiver
+waterstofgas, dat veertien maal lichter is dan de lucht, maar
+stelt men zich tevreden met het gewone steenkolengas, dat ongeveer
+tweemaal lichter is dan de lucht. In dit geval is het voldoende, uit
+de naastbijliggende gasfabriek, door middel van een buis, de noodige
+hoeveelheid gas naar den ballon te geleiden. De ballon moet nooit
+geheel gevuld zijn; want daar de drukking der dampkringslucht afneemt,
+naarmate men hooger komt, en het gas in den ballon zich in gelijke
+mate uitzet, zou de ballon, indien er geen ruimte voor die uitzetting
+overbleef, weldra bersten. Het omkleedsel der luchtballons bestaat uit
+lange banen taf, die aan elkander worden genaaid en met een vernis van
+gom bestreken, waardoor de stof ondoordringbaar wordt, en het gas niet
+door de poriën kan ontsnappen. In het bovenste gedeelte van den ballon
+wordt een veiligheidsklep aangebracht, door den natuurkundige Charles,
+van wien wij reeds gesproken hebben, uitgevonden; door dit middel heeft
+de luchtreiziger het in zijne macht, zoo dikwijls hij wil, gas te laten
+ontsnappen en te dalen. Is de veiligheidsklep geopend, dan vervliegt
+een zekere hoeveelheid gas en wordt door dampkringslucht vervangen,
+waardoor de toestel natuurlijk zwaarder wordt. Het schuitje, waarin
+de luchtreizigers plaats nemen, wordt aan den luchtbol bevestigd door
+een net, dat den ganschen ballon omgeeft. Naar gelang van de grootte
+en de stijgkracht van den ballon, wordt een zeker aantal zakken met
+zand gevuld, als ballast, medegenomen. Als de luchtreiziger, bij het
+dalen, bemerkt dat hij in zee, in een meer, een rivier, op een huis,
+een toren of eenig ander dergelijk voorwerp zou nederkomen, dan werpt
+hij zand uit, stijgt weer omhoog en daalt op een ander punt neder. Ook
+dit uitwerpen van ballast is eene uitvinding van den luchtreiziger
+Charles; en tot heden zijn er nog geen andere middelen bekend om te
+rijzen of te dalen: in het eerste geval, moet men ballast uitwerpen,
+in het tweede, gas laten ontsnappen.
+
+Om te weten op welke hoogte hij zich bevindt, raadpleegt
+de luchtreiziger zijn barometer. Zooals men weet, wordt door
+de drukking der lucht op den barometer het kwik in de buis naar
+boven gedreven. Hoe zwaarder de lucht is, des te hooger teekent de
+barometer. Op gelijke hoogte met de zee, teekent de kwik in de buis
+77 centimeters. Op duizend el hoogte, is de hoogte der kwikzuil 67
+centimeters, Op twee-duizend el, 60 centimeters. Op drieduizend el,
+daalt de kwik tot 53; op vierduizend el, tot 47; op vijfduizend,
+tot 41; op zesduizend el, tot 36 centimeters.
+
+De uitvinders van den luchtballon zijn de gebroeders Joseph en Etienne
+Montgolfier, zonen van Pierre Montgolfier, een rijken papierfabriekant
+te Annonay, in de oude fransche provincie Vivarais, tegenwoordig
+het departement de l'Ardèche. Volgens latere onderzoekingen schijnt
+men te mogen aannemen, dat de eer der uitvinding hoofdzakelijk,
+indien al niet uitsluitend, aan Joseph Montgolfier toekomt, die,
+na herhaalde proeven omtrent de verdunning van verwarmde lucht, in
+het najaar van 1782 een eersten, zeer kleinen ballon van zeer dunne
+taf maakte, die nog geen twee vierkante  meters lucht bevatte. In
+November 1782 liet hij dien ballon opstijgen in een kamer te Avignon,
+waar hij zich toen bevond. Kort daarna te Annonay teruggekeerd,
+hervatten de beide broeders de proef, ditmaal in de open lucht, met
+den meest gewenschten uitslag. Nu zeker van de deugdelijkheid hunner
+theorie, vervaardigden zij een toestel van grooter afmetingen, die
+vierentwintig vierkante meters lucht bevatte; ook deze ballon verhief
+zich in de lucht, verbrak de touwen, waarmede men hem poogde vast
+te houden, en viel op de naburige heuvelen neder, na eene hoogte,
+van tusschen de twee en driehonderd el bereikt te hebben.
+
+Toen vervaardigden de gebroeders Montgolfier een nog grooter
+en steviger ballon, en lieten dien, op den 5_den_ Juni 1783,
+in tegenwoordigheid van de leden der Staten van Vivarais en ten
+aanschouwe van eene groote menigte, opstijgen. De proef gelukte
+ook ditmaal; de ballon verhief zich, met groote snelheid tot eene
+hoogte van omstreeks duizend el, bleef ongeveer tien minuten zweven,
+en daalde toen langzaam neder, op een afstand van ruim twaalfhonderd
+el van de plaats der opstijging.
+
+Nog geen drie maanden later, op den 27_sten_ Augustus 1783, werd de
+proef te Parijs herhaald; ditmaal niet door de gebroeders Montgolfier,
+maar door een jong leeraar in de physika, Charles, die, met medewerking
+van de gebroeders Robert, werktuigkundigen, een ballon, de _Globe_
+genaamd, vervaardigd had. Voor het vullen van dien ballon gebruikte
+hij geen verwarmde lucht, maar waterstofgas, dat zes jaren te voren
+door den engelschen natuurkundige Cavendish was ontdekt, en toen onder
+den naam van ontvlambare lucht bekend was. Om de kosten te dekken,
+werd eene inteekening geopend, die dadelijk den grootsten bijval
+vond; de doorluchtigste namen van Frankrijk prijkten op de lijst. Na
+in de werkplaats der gebroeders Robert gedeeltelijk gevuld te zijn,
+(dit vullen vorderde niet minder dan vier dagen!) werd de ballon, ten
+twee uur na middernacht, op een opzettelijk daarvoor vervaardigden
+wagen, met fakkellicht, en onder militair geleide, in statigen
+optocht van de werkplaats op de place des Victoires naar het Champ
+de Mars gebracht, waar de opstijging zou plaats grijpen. Daar werd
+nu met de vulling voortgegaan; ten vijf uur in den namiddag gaf een
+kanonschot het teeken, dat de vertooning zou beginnen. De touwen, die
+den ballon tegenhielden, werden losgemaakt, en ten aanschouwe van een
+ontzaggelijke menigte, van alle kanten saamgevloeid,  steeg de _Globe_
+met groote snelheid omhoog, om straks te Gonesse neer te komen en de
+landelijke bevolking, die zich van deze wonderlijke verschijning maar
+geen rekenschap kon geven, met doodelijken schrik te slaan.
+
+Sedert volgden de luchtreizen elkander in grooten getale op; weldra
+werden zij gerekend tot de noodzakelijke bekroning van publieke
+feesten te behooren, en de belangstelling week al spoedig om voor
+bloote nieuwsgierigheid plaats te maken. Immers de vruchten dezer
+ondernemingen waren zoo goed als nul: althans in de schatting van het
+publiek, dat in zuiver meteorologische waarnemingen geen bijzondere
+belangstelling kon stellen. De aantrekkelijkheid dezer vertooningen lag
+hoofdzakelijk in het avontuurlijke en, trouwens meer schijnbare dan
+wezenlijke, gevaar, waaraan de luchtreizigers zich blootstelden. De
+eerste, die het waagde zelf met een luchtballon op te stijgen, was
+Pilâtre des Rosiers, nog in datzelfde jaar 1783.
+
+
+
+III.
+
+
+Het voorafgaande moge tot inleiding strekken van een opstel van den
+heer Gaston Tissandier, die met de heeren Crocé-Spinelli en Sivel,
+den noodlottigen tocht met den _Zenith_ heeft ondernomen, waarvan
+hij alleen levend is teruggekeerd. Zijn opstel over de onheilen,
+aan luchtreizigers overkomen, en zijn verslag over de opstijging
+met den _Zenith_, zullen zeker met belangstelling door onze lezers
+worden ontvangen.
+
+
+
+Nu ruim negentig jaar geleden, toen de luchtballons voor het eerst
+werden vertoond, scheen deze opstijging in de ruimte voor de meesten
+iets zoo fabelachtigs en ongeloofelijks, dat zij moeite hadden het
+als werkelijkheid te erkennen. Zeer vele verstandige en moedige mannen
+werden door ontroering en schrik bevangen, op de bloote gedachte aan
+zulk een luchtreis.
+
+En schoon nu, na verloop van bijna een eeuw, zulke gevoelens ons
+kinderachtig en overdreven toeschijnen, moeten wij evenwel erkennen,
+dat ook thans nog alle vooroordeelen ten aanzien der luchtballons
+niet zijn uitgeroeid. Hoe vele menschen zouden ook tegenwoordig nog
+aarzelen, hun leven toe te vertrouwen aan de teenen mand! Van hoe
+menigeen zou de moed bezwijken, als hij een tocht boven de wolken
+moest aanvaarden! Men is nog niet gewoon geraakt aan de gedachte,
+dat de luchtbol, even als het schip, even als de lokomotief, niet
+anders is dan een gewrocht der wetenschap, eene in geen enkel opzicht
+buitengewone toepassing harer vaste wetten.
+
+Voorzeker schijnt het niet het rechte middel om deze beangste
+gemoederen gerust te stellen, wanneer men hen wijst op de ongelukken
+aan luchtreizigers overkomen, die nu eens in de zee verzwolgen, dan
+door den storm medegevoerd, straks in de wolken door het vuur verteerd,
+of van duizelingwekkende hoogte te pletter zijn gestort. Toch mogen
+wij de opmerking niet weerhouden, dat het aantal luchtreizen, sedert de
+uitvinding der ballons, zeer aanzienlijk is, en ongeveer twintigduizend
+bedraagt; daarentegen is het aantal ongelukken betrekkelijk gering. Wij
+durven beweeren, en zouden dit met cijfers kunnen bewijzen, dat,
+op een gelijk getal reizen, het aantal schipbreuken in de lucht
+veel minder is dan dat der schipbreuken in zee, veel minder zelfs
+dan dat der spoorwegongelukken. En wij mogen daarbij voegen, dat,
+buitengewone omstandigheden daargelaten, de ongelukken op de luchtreis
+bijna altijd het gevolg zijn geweest van onwetenheid, onbekwaamheid,
+of roekelooze en eigenzinnige vermetelheid.
+
+Bij voorbeeld. Ten vorigen jare, ter gelegenheid van zijn
+kroningsfeest, wilde de Koning van Siam zijne hovelingen onthalen
+op het voor hen zeker ongewone schouwspel der opstijging van een
+luchtbol. Hij had van Parijs een ballon laten komen, die in zijne
+tegenwoordigheid werd gevuld. Maar toen de ballon gereed was om op
+te stijgen, was er niemand te vinden, die den tocht kon of durfde
+medemaken om den luchtbol weder veilig terug te brengen. De Koning liet
+daarop een armen, ter dood veroordeelden slaaf halen, en gelastte hem,
+in het schuitje plaats te nemen. De ongelukkige ging in de mand zitten,
+juist zoo als hij het hoofd zou hebben gebogen voor het zwaard van den
+scherprechter. De ballon, nu van de touwen losgemaakt, vloog pijlsnel
+de lucht in.... Is het te verwonderen, dat de slaaf, aldus de oneindige
+ruimte ingeslingerd, zonder ballast, zonder voorraad, zonder touwen,
+zonder eenig begrip van de aërostatiek, voor immer verdween?
+
+Meermalen hebben Europeanen zich, moedwillig en tegen beter weten in,
+aan hetzelfde gevaar blootgesteld.
+
+In datzelfde jaar 1874 steeg een koorddanser, Braquet genaamd,
+te Bordeaux op, daarbij kunsten makende op een trapèze, aan een
+_montgolfière_ opgehangen. Eenige honderde ellen hoog gestegen, laat
+hij los, en de ongelukkige valt met ijlende en steeds toenemende
+snelheid naar beneden, tot hij op den grond terecht komt, waar hij
+verpletterd wordt. Is zulk een ongeluk te wijten aan het voertuig of
+aan den roekeloozen stuurman?
+
+Neen, zoowel op grond mijner eigene ervaring als van hetgeen mij
+omtrent andere luchtreizen bekend is, durf ik de verzekering geven, dat
+de ballon geen gevaarlijk voertuig is. Mits het door eene ervaren en
+voorzichtige hand bestuurd worde, is het lichte luchtschip integendeel
+volgzaam en veilig. Zachtkens medegevoerd door de onzichtbare golven
+van den dampkring, zweeft het boven steden, wouden en velden; het
+wiegt zich, in plechtige stille eenzaamheid, in de hooge streken,
+vanwaar het oog nederziet op de prachtige damp- en nevelgroepen, als
+veder- of laagwolken, in duizenderlei gestalte, in de lagere luchtlagen
+drijvende; het rijst of daalt, naar de begeerte van den meester. Een
+handvol uitgeworpen ballast verwijdert het van de oppervlakte
+der aarde; eenige ponden gas, door de veiligheidsklep uitgelaten,
+voeren het zonder schokken naar de aarde terug; en ondanks den wind,
+geschiedt de landing zonder eenige moeite, indien het sleeptouw en
+het anker voldoenden weerstand kunnen bieden. Eene zaak valt echter
+niet te loochenen: een tocht door de lucht kan evenmin zonder eenig
+gevaar hoegenaamd zijn, als een tocht op het water of op het vasteland.
+
+Tot de meest gewone ongevallen van een luchtreis behooren ook die,
+welke op het oogenblik zelf van het vertrek plaats grijpen, wanneer de
+luchtreiziger de stijgkracht van den ballon niet goed berekend heeft.
+
+Ik was zelf eenmaal getuige van zulk een onheil. Mijn broeder had,
+met een zijner vrienden, juist plaats genomen in het schuitje van
+den luchtbol _l'Union_, die den 7 Maart 1869 aan de gasfabriek van la
+Villette te Parijs was gevuld. Op het oogenblik, toen de luchtreiziger
+het bekende _Laat los!_ roept, stijgt de ballon, van te veel ballast
+voorzien, niet hooger dan ongeveer een el boven den grond; de wind
+grijpt hem aan en werpt hem, in horizontale richting, tegen een der
+gasmeters van de fabriek; hij scheurt aanstonds, en wordt met kracht
+ter zijde geworpen, midden in een laan; hij glijdt een honderd el
+ver langs den grond, en scheurt eindelijk geheel open. Toen de
+toeschouwers zagen dat de ballon niet opsteeg, wilden sommigen,
+bevreesd voor een ongeluk, hem vasthouden. Een der werklieden van de
+gasfabriek en een ander toeschouwer werden door den ballon, dien zij
+niet konden tegenhouden, medegesleept en vervolgens met geweld tegen
+den grond geworpen: gelukkig kwamen zij er met den schrik en enkele
+kleine kwetsuren af.
+
+Is de ballon eenmaal in den dampkring opgestegen, dan zijn er geen
+ernstige gevaren meer te duchten. Hij verplaatst zich tegelijk met
+de omringende luchtmassa, waarvan hij zelf mede deel uitmaakt,
+zonder dat men in het schuitje eenigen wind of eenige beweging,
+welke ook, voelt. Evenals eene in zee drijvende boei, kan de ballon
+noch omkantelen, noch zich tegen eenig voorwerp stooten; en hoe
+snel de vaart ook soms moge zijn, de reiziger ondervindt geen andere
+gewaarwording dan die van volstrekte onbewegelijkheid, van volkomen
+rust en kalmte: een indruk, nog versterkt door de aangrijpende
+stilte der hoogere luchtstreken, waar, boven de drieduizend el,
+geen vogel--althans geen onzer gewone vogels--meer gezien wordt,
+en tot waar geen enkel geluid van de aarde meer doordringt.
+
+Het oogenblik der opstijging is niet minder treffend, dan dat van het
+verblijf in den dampkring; langzaam en statig verheft de ballon zich
+van de aarde, als ware het omhoog getrokken door de zonnestralen,
+om zich te gaan verliezen in de hoogere sferen der opeengestapelde
+wolkgevaarten. Maar, het moet gezegd, zoo deze wolkgevaarten voor
+het oog dikwijls een verrukkelijk schouwspel opleveren, kunnen
+zij toch soms voor den luchtreiziger de oorzaak worden van groote
+moeilijkheden en bezwaren, zoo als blijken zal uit het verhaal van
+een onzer luchtreizen, den 9_den_ Februari 1873, aan de fabriek van
+la Villette begonnen.
+
+De ballon de _Jean Bart_ steeg des voormiddags, ten kwart over elf uur,
+omhoog, ten aanschouwe van eene zeer groote menigte. Wij waren met
+ons zevenen in het schuitje. Weldra doorkliefden wij de wolkenlaag,
+die zich in den dampkring uitstrekte.
+
+Ons sleeptouw raakt al spoedig die dichte wolkenmassa: het buigt zich
+in schuine richting, als medegevoerd door dien stroom van dampen,
+die zich onder ons voortbeweegt in eene richting, merkelijk van de
+onze afwijkende. De bovenwind drijft ons naar het zuidwesten; het
+sleeptouw laat een zichtbaar spoor te midden der wolken na.
+
+De schaduw van onzen ballon teekent zich op dat schitterend
+wolkenscherm, omgeven van een prachtigen aureool, stralende in de zeven
+kleuren van den regenboog. Deze tooverachtige verschijning duurde
+drie volle uren achtereen, telkens wisselende van vorm en gedaante,
+even als de beelden van een kaleidoskoop.
+
+Als wij stijgen, krimpt dit schaduwbeeld in en schijnt zich te
+verwijderen: daarentegen wint het in omvang, zoo dikwijls het
+luchtschip de wolkenlaag nadert. Nu eens vertoont zich de stralende
+aureool alleen om het schuitje; dan weder omgeeft hij den ganschen
+ballon en omspant hem met een zevenkleurigen krans; straks weder
+verdwijnt het prachtige lichtverschijnsel tusschen de wolken, om even
+daarna op een ander punt op nieuw te verschijnen.
+
+Na een verblijf van drie uren te midden van dezen oceaan van licht,
+na onze meteorologische waarnemingen volbracht te hebben, besluiten wij
+weder te dalen, om nog een poos onder de wolken, dichter bij den grond,
+te drijven. Ik houd op met het uitwerpen van ballast, en weldra heeft
+de ballon lagere streken bereikt; hij nadert de wolkenlaag. Plotseling
+ondervinden wij eene gewaarwording van doordringende koude, even of
+wij in ons een kelder bevonden. De thermometer staat weldra op twee
+graden boven nul; ijskegels vormen zich aan alle zijden rondom ons,
+op den hoepel, op de touwen, op onze jassen, zelfs in onze baarden. Ik
+raak met de hand een lang koperdraad aan, dat ik aan het schuitje had
+opgehangen: een vonk springt daaruit te voorschijn en steekt mij in den
+vinger. Wij bevinden ons in een ijswolk, gelijk aan die, welke de heer
+Carral, op een zijner gedenkwaardige tochten, heeft doorsneden. Wij
+rillen van koude. Ter hoogte van duizend el verlaten wij deze dichte
+en zware wolklaag, en zien de aarde weder, met sneeuw overdekt. Wij
+drijven boven la Loupe, op eenige mijlen afstands van Nogent-le-Rotrou.
+
+Het verwondert mij, dat de _Jean Bart_ zoo langzaam daalt, na
+plotseling zoo sterk te zijn afgekoeld door de aanraking met de
+ijskristallen. De barometer wijst eene hoogte aan van driehonderd
+el. Ik meen ook inderdaad dat wij ons op die hoogte bevinden, niet
+wetende dat wij over het plateau van Montireau zweven, dat, zooals
+ik later vernam, tweehonderd el boven de oppervlakte der zee ligt.
+
+Ik maak mij gereed, op nieuw ballast uit te werpen, om den ballon in
+de verlangde richting te houden, toen mijn broeder eensklaps uitroept:
+"Het sleeptouw raakt den grond!"
+
+Ons touw, dat maar honderd el lang is, glijdt inderdaad over de velden;
+de uitwerking der samenpersing van het afgekoelde gas doet zich nu in
+al hare kracht gevoelen. Ik zie de aarde, die met duizelingwekkende
+snelheid schijnt te naderen. Vergeefs werp ik twee zakken ballast over
+boord: het is te laat om den val van den ballon te beletten! Haastig
+snijd ik het touw los dat het anker vasthield.
+
+"Houdt u goed vast!" roept een van ons.
+
+Nauwelijks waren deze woorden gesproken, of wij krijgen een geweldigen
+schok.... Het schuitje heeft tegen den grond gestooten: de ballon
+valt op zijde: wij worden in eene onbeschrijfelijke wanorde door en
+over elkander geworpen. De kracht van den val is zoo hevig, dat mijn
+vriend, de heer O., buiten de mand wordt geslingerd. In plaats van
+met ons zevenen, zijn wij nog maar met ons zessen!
+
+De _Jean Bart_, nu van een deel zijner lading bevrijd, maakt een sprong
+van tweehonderd ellen hoogte: ik breng den ballon weder naar de aarde
+terug, door de half geopende veiligheidsklep geheel te openen; en
+gelukkig zie ik nu op den grond onzen uit de wolken gevallen vriend,
+die weder opstaat en wandelt. Hij is dus gered!
+
+Het waait hard, althans bij vlagen; de ballon sleept zich voort,
+werpt ons in een appelboom, dien hij geheel verbrijzelt, en slingert
+ons dan over een boschje heen. Ik houd altijd de veiligheidsklep
+open. Eindelijk komt de ballon tot rust: nu dringt de wind naar binnen
+en scheurt weldra den ganschen luchtbol aan flarden. Maar gelukkig
+is de _Jean Bart_ alleen gewond, de equipage is behouden.
+
+Uit dit verhaal blijkt dat de wolken, omdat zij het gas in den ballon
+doen afkoelen en aan de oppervlakte,  hetzij water, hetzij ijskegels
+doen ontstaan, èn de stijgkracht verminderen, èn tegelijk het gewicht
+van den ballon soms niet onbelangrijk vermeerderen. De luchtreiziger
+moet wel degelijk rekening houden met deze beide verschijnselen,
+die van onmiddellijken invloed op de daling van den ballon zijn.
+
+Ook gebeurt het wel, dat de luchtreiziger door regen of sneeuw
+overvallen wordt, die natuurlijk denzelfden invloed uitoefenen. Ten
+einde deze invloeden te keer te gaan, moet hij een grooten voorraad
+ballast beschikbaar hebben om dien uit te kunnen werpen. Onweder en
+bliksem zouden echter de geduchtste vijanden van den luchtreiziger
+zijn: maar het is stellig niet dikwijls gebeurd dat een ballon zich
+midden in een donderwolk bevond, terwijl de elektrieke bliksemvonken
+rondom hem spatten; want zoodra het begint te weerlichten, is het
+raadzaam zoo spoedig mogelijk naar de aarde terug te keeren. Zeer
+licht toch zou de elektriciteit het ontbrandbare gas kunnen doen
+ontvlammen, en de luchtreizigers, dan door niets meer in de oneindige
+ruimte gedragen, zouden reddeloos naar beneden storten.
+
+Een val is echter in den regel aan andere oorzaken te wijten, en wel,
+zoo als ik reeds opmerkte, bijna altijd aan de onvoorzichtigheid van
+den reiziger, of aan het onvoldoende materieel.
+
+La Mountain, in de Vereenigde Staten wel bekend door zijne talrijke
+luchtreizen, en voornamelijk door een zeer dramatischen tocht, waarop
+hij bijna in de wateren van het meer Erie verzwolgen was;--La Mountain
+is aldus op de vreeselijkste wijze om het leven gekomen, ten gevolge
+van verkeerde maatregelen.
+
+Op den 4_den_ Juli 1873, den gedenkdag der onafhankelijkheidsverklaring
+van de Vereenigde Staten, steeg La Mountain in eene _montgolfière_
+te Iona in Michigan op. Duizende toeschouwers waren bij zijne afreis
+tegenwoordig. De ongelukkige was op het noodlottige denkbeeld gekomen
+om zijn schuitje op te hangen, niet aan een net, dat den ganschen
+ballon omgaf, maar aan een aantal op zich zelven staande losse touwen,
+onafhankelijk van elkander, en vastgemaakt aan een hoepel om het
+bovenste gedeelte van de _montgolfière_ geslagen.
+
+La Mountain verhief zich boven de wolken, die niet ver van de aarde
+verwijderd waren, en door welker scheuren heen men hem van beneden
+nog zien kon. Waarschijnlijk schoven de touwen al spoedig dicht
+bij elkander; vermoedelijk kwamen zij allengs zoo dicht bijeen,
+dat het grootste gedeelte van den luchtbol geheel vrij kwam. Hoe
+dit zij, de hoepel werd afgetrokken: de ballon vloog alleen weg! La
+Mountain stortte met zijn schuitje en de los slingerende touwen naar
+beneden. Men zag hem van verre zich krampachtig vastklemmen  aan de
+brooze korf, die met eene onbeschrijfelijke snelheid naar de aarde
+tuimelde. Ongeveer honderd el boven den grond, liet de rampzalige los:
+en zijn verpletterd lichaam stortte eensklaps neder in een veld, in
+tegenwoordigheid van eenige duizende toeschouwers. Dit huiveringwekkend
+ongeluk ontperste een traan aan menig oog: de meeste vrouwen vielen
+in zwijm.
+
+Vincent De Groof, de zoogenaamde _vliegende man_, verloor door eene
+dergelijke onvoorzichtigheid, op den 9_den_ Juli 1874, te Londen
+het leven. Hij had de dwaasheid gehad, zich in de lucht te willen
+verheffen in een soort van vliegtoestel, bestaande uit twee vleugels,
+waaronder hij zelf hing, zittende op een houten plankje. De man en
+de toestel waren bevestigd aan het schuitje van een ballon, die door
+den heer Simmons werd bestuurd. Na ter hoogte van twaalfhonderd el
+te zijn gestegen, naderde de ballon weder de aarde; op eene hoogte
+van honderd el boven den grond, maakte De Groof zich van den ballon
+los. In plaats echter van zich naar behooren te bewegen, sloegen zijne
+vleugels naar boven toe, en de roekelooze stortte naar beneden, midden
+in Robertstreet (Chelsea), dicht bij een kruidenierswinkel. De menigte
+wierp zich, in woeste drift, op het lichaam van den luchtreiziger,
+en nam de stukken mede van den toestel, die zijn dood veroorzaakt
+had. De ongelukkige leefde nog, toen men hem van den grond ophief;
+maar hij kon geene enkele beweging meer maken, en nog eer men het
+hospitaal bereikt had, had hij reeds den geest gegeven.
+
+Wij zouden de lijst dezer ongelukkige nederstortingen nog kunnen
+vergrooten; maar wij wenden ons van deze akelige tafreelen af, om
+van andere schipbreuken getuigen te zijn, waarbij de reizigers wel
+met de ernstigste gevaren hadden te kampen, maar er toch het leven
+af brachten.
+
+
+
+IV.
+
+
+Het oogenblik van de nederdaling kan, wanneer de wind hevig is,
+met eigenaardige moeilijkheden en gevaren gepaard gaan. De ballon,
+door den luchtstroom medegevoerd, sleept dan langs den grond, komt
+telkens met allerlei hinderpalen in aanraking, glijdt over de toppen
+der boomen en langs de velden, of stoot tegen muren en huizen. Maar de
+ballon is zoo licht, zoo elastiek; het teenen schuitje is zoo klein
+in verhouding tot de massa, die het medevoert,--dat de reiziger,
+die er zich aan vastklemt, nu her- dan derwaarts geworpen, in zekeren
+zin, zonder dat hij het zelf weet, zweeft of liever voltigeert. Hij
+gevoelt schokken en stooten, die hem somwijlen kneuzen en kwetsen;
+maar zoo hij vlug en bij de hand is, zal het, in den regel, ook
+daarbij blijven. Door dit zoogenoemde sleepen heeft nog nooit een
+enkel luchtreiziger het leven verloren: het ergste is, dat hij soms
+een arm of een been breekt, en ook dit gebeurt zeer zelden.
+
+Maar zoo schipbreuken met het luchtschip tot de uitzonderingen
+behooren, wanneer de tocht over het vaste land wordt ondernomen, met
+een goed materieel, en degelijke stevige werktuigen om den ballon bij
+de nederdaling tegen te houden:--zoodra de luchtreiziger zich boven
+den oceaan durft wagen, komen deze ongelukken veel meer voor.
+
+Onder de luchtreizigers, die de ruimte boven den oceaan hebben
+doorkliefd, komt eene eerste plaats toe aan den heer J. Duruof. Men
+heeft, en niet ten onrechte, dezen onverschrokken luchtreiziger
+gebrek aan beradenheid en overmoedige vermetelheid verweten; men
+beschuldigt hem, roekelooze _coups de tête_ te hebben uitgevoerd,
+zonder eigenlijk doel en zonder eenige vracht voor de wetenschap. En
+die beschuldiging is niet onverdiend: maar wij moeten niet vergeten,
+dat vermetelheid en energie nooit hare betoovering missen, ook al gaan
+zij niet met verstandig overleg gepaard, omdat die hoedanigheden niet
+zoo algemeen voorkomen, of zij moeten bewondering wekken.
+
+In 1868 ondernam Duruof, te Calais, voor het eerst een tocht over
+de Noordzee, met zijn ballon _Neptune_,  waarin hij mij eene plaats
+had aangeboden. Door de werking van twee verschillende luchtstroomen
+boven elkander, konden wij tot tweemaal toe verscheidene mijlen ver
+in zee gaan, en telkens weder naar het strand terugkeeren.
+
+Den 26_sten_ September 1869, steeg de _Neptune_ te Monaco op, met
+Durouf en Bertaux; evenals te Calais, vond men boven de wolken een
+luchtstroom, die den ballon boven de Middellandsche zee voerde. De
+wolken worden vochtig, en maken den ballon welhaast zoo zwaar, dat
+hij als een steen naar beneden valt, in de Middellandsche zee stort,
+en door de golven wordt medegevoerd. Gelukkig woei, in de lagere
+luchtstreken, de wind landwaarts, zoodat de beide reizigers, als
+zeelieden in een zeilvaartuig, zonder ongeval het strand bereiken
+konden.
+
+Nog eenmaal, den 31_sten_ Augustus 1874, stijgt Duruof, van zijne jonge
+vrouw vergezeld, te Calais op. Hij vangt zijn tocht aan, des avonds
+ten zeven uur, ondanks den sterken wind, die rechtstreeks naar de
+zee blaast. De echtgenooten, geprikkeld door de houding van een deel
+van het publiek, dat hen van vrees beschuldigt, verbeelden zich dat
+hunne eer bij de zaak betrokken is, en willen liever de gevaren van
+den tocht trotseeren, dan zich aan bespotting blootstellen. De kleine,
+nieuw geverniste luchtballon de _Tricolore_ zweeft over de stad Calais
+en het havenhoofd, en verliest zich weldra in den reeds duisteren
+nevel aan den gezichteinder. Na een langen nacht, zwevende op geringe
+hoogte boven de zee gesleten, bemerkt Duruof, bij het opgaan der zon,
+eenige schepen. Hij vat toen het besluit op, om den _Tricolore_, die
+door het uitwerpen van ballast gestegen was, weder naar omlaag te doen
+dalen. Nu begint een vreeselijke schipbreuk. Het schuitje dompelt in de
+golven. Mevrouw Duruof, van vermoeienis en aandoening uitgeput, blijft
+in de mand zitten, die nu en dan, door de geweldige golven, gansch en
+al wordt overstelpt. De baren breken spattend op het omkleedsel van
+den ballon, dat elk oogenblik dreigt vaneen te scheuren. Duruof laat
+den moed niet zinken. Hij ondersteunt zijne echtgenoote, spreekt haar
+moed in, en wijst haar op een schip, dat vast nadert, op een sloep,
+die in zee wordt gelaten en met kracht van riemen aanspoedt. Maar de
+ongelukkige jonge vrouw hoort niets meer; zij is in zwijm gevallen,
+en weet niet meer wat er met haar gebeurt. Nog eenige minuten, en
+zij zou wellicht bezweken zijn. Gelukkig wordt de sloep gevoerd door
+twee kloeke engelsche zeelieden, kapitein Oxley en zijn bootsman
+Bascombe; zij naderen eindelijk den ballon, grijpen het ankertouw,
+dat op de golven drijft, en willen hem nu met zich voorttrekken. Maar
+de _Tricolore_ wordt door den wind opgeheven, sleept de sloep mede,
+en dreigt haar te doen omkantelen. Een vreeselijk oogenblik! Zullen de
+redders omkomen met de schipbreukelingen? Gelukkig blijken energie,
+moed en volharding ditmaal niet ijdel. Duruof en zijne vrouw werden
+gered en aan boord van het engelsche schip opgenomen.
+
+Duruof is niet de eenige, die aldus, in het uiterste oogenblik, als
+door een wonder, aan den dood ontkwam. In 1785 overkwam hetzelfde aan
+den beroemden luchtreiziger Zambeccari, een italiaansch edelman. Hij
+was op den ongelukkigen inval gekomen, om de _montgolfière_ te
+verbinden met den gasballon, dat wil zeggen om vuur en kruit saam
+te brengen. Herhaalde malen poogde hij te Bologna op te stijgen:
+te vergeefs. Het publiek bespotte en beschimpte hem; men schold hem
+een dwaas, een lafaard, een ellendeling. Den 7_den_ September wilde
+Zambeccari nog eens zijn geluk beproeven; ditmaal zag hij zich,
+ondanks ondervonden tegenspoeden bij het vullen van den ballon,
+gedwongen te vertrekken, wilde hij niet door de verbitterde menigte
+gesteenigd worden. Na allerlei angsten en oponthoud, werd de tocht
+eindelijk te middernacht aanvaard. Zambeccari was vergezeld van twee
+getrouwe vrienden, Andreoli en Grassetti. In de duisternis verloren,
+in het schuitje neergehurkt, afgemat en uitgeput, hadden zij bitter
+van de scherpe kou te lijden. Tegen twee uur in den morgen meenden
+de reizigers het ruischen der zee te hooren. Het was zoo donker,
+dat zij zelfs den barometer niet konden waarnemen. Na een uur van
+angstige spanning, ontdekten zij, dat zij slechts eenige ellen boven
+de golven der Adriatische zee zweefden.
+
+Bij het opgaan der zon bespeurt Zambeccari in de verte den oever. Maar
+plotseling keert de wind en voert den ballon weder naar de open zee,
+dat wil zeggen, naar het verderf, terug! Daar vertoonen zich ettelijke
+schepen; maar de nog onbekende machine is voor de schepelingen een
+voorwerp van schrik: zij verwijderen zich zoo snel mogelijk. Echter
+heeft de gezagvoerder van een dezer schepen medelijden met de
+schipbreukelingen gekregen. Ten acht uur in den morgen worden de
+luchtreizigers aan boord opgenomen: Grassetti geeft ter nauwernood
+nog teekenen van leven; Zambeccari en Andreoli hebben welhaast hun
+bewustzijn verloren.
+
+Eenige jaren later werd Zambeccari het slachtoffer van zijn moed
+en, wij moeten het erkennen, van zijne onvoorzichtigheid. Bij eene
+opstijging te Bologna, op den 21_sten_ September 1812, vatte zijn
+ballon in de lucht vuur en verbrandde. Men vond van Zambeccari niets
+meer dan een vreeselijk geschonden, half verkoold lijk.
+
+Uit deze voorbeelden, die wij nog met vele anderen zouden kunnen
+vermeerderen, blijkt, dat luchtreizigers meermalen, met meer of
+minder goed gevolg, in zee zijn nedergekomen. Sommigen hebben
+daarbij den dood in de golven gevonden; anderen dankten hunne
+redding uitsluitend aan de tijdige verschijning van een schip of
+vaartuig. Deze reizen zijn doorgaans louter proeven van roekelooze
+vermetelheid, zonder eenig belang voor de wetenschap; toch zouden
+zij voor de studie der meteorologie zeer nuttig kunnen zijn, indien
+zij met de noodige voorzorgen geschiedden, indien de ballons voorzien
+waren van toestellen, die den luchtreiziger in staat stelden, eenigen
+tijd boven de oppervlakte der zee te blijven zweven, om de komst van
+een schip af te wachten, zonder gevaar te loopen door hevige winden
+te worden medegevoerd.
+
+De heer Sivel, een onzer beroemdste luchtreizigers, die bij den tocht
+met den _Zenith_ zoo jammerlijk aan zijn einde kwam, heeft meermalen
+luchtreizen boven de zee ondernomen, en een middel gevonden om de
+kansen op een ongeluk zooveel mogelijk te verminderen. Hij hechtte
+aan zijn schuitje een lang touw, aan het uiteinde voorzien van een
+soort van grooten linnen zak, die zich met water vult, daardoor
+den luchtbol tegenhoudt, en den reiziger de gelegenheid geeft om, in
+betrekkelijke veiligheid, de komst van een vaartuig af te wachten. Zoo
+de reiziger zijn tocht wenscht voort te zetten, kan hij, door middel
+van een touwtje, onder aan den zak bevestigd, dezen omkeeren en laten
+leeg loopen.
+
+Den 19_den_ Augustus 1874 is de heer Sivel, die reeds vroeger,
+in de golf van Napels, met goed gevolg zijn toestel had gebruikt,
+te Kopenhagen opgestegen, met een sterken noordwestenwind, die het
+mogelijk maakte een poging te beproeven, om over de Sund naar Zweden
+te komen. Maar omstreeks het midden der zeeëngte draaide de wind naar
+het noorden. De heer Sivel is niet alleen: drie passagiers hebben den
+tocht mede willen maken: hij mag zich dus niet moedwillig aan het
+gevaar blootstellen. Hij opent de veiligheidsklep van zijn ballon;
+hij nadert de zee; werpt zijn touw uit, voorzien van den ankerzak;
+deze vult zich met water; de ballon blijft gevangen boven de golven
+zweven. Zoo worden de reizigers, ongeveer een uur lang, door de bries
+heen en weder gewiegd, op eene hoogte van omstreeks honderd el boven
+de zee.
+
+Weldra klieven twee loodsbooten de golven, vergezeld van drie
+visschersschuiten; de zeelieden grijpen de touwen, die uit het
+schuitje van den ballon hun worden toegeworpen; zij trekken het
+gevaarte naar beneden, tot op het dek van het schip; daar wordt de
+ballon opengescheurd en aanstonds geledigd; de reizigers keeren naar
+land terug, en besluiten aldus hunne luchtvaart met een zeetochtje.
+
+Zoo als men ziet, is deze wijze van nederdaling in zee zeer eenvoudig,
+zeer afdoende en zeer praktisch. Welke verbeteringen zouden
+onze ballons niet kunnen ondergaan, indien onze wetenschappelijke
+mannen, onze ingenieurs, zich eens ernstig met dit onderwerp wilden
+bezighouden! Niet alleen moeten de ballons ons de wetten doen kennen,
+die de bewegingen van den luchtoceaan beheerschen; niet alleen
+moeten zij een nieuw licht werpen op onze kennis van de atmosfeer;
+maar zij kunnen ook eene gewichtige rol spelen bij de verdediging
+des lands. Welke vorderingen ook de wetenschap der aërostatiek in de
+toekomst maken moge, niet licht zullen de diensten vergeten worden
+door de luchtballons tijdens het beleg van Parijs bewezen.
+
+Evenmin zullen de geïmproviseerde koeriers van de toenmalige luchtpost
+hunne tochten boven de pruissische liniën vergeten. Voor mij althans
+wischt zich de herinnering mijner vroegere luchtreizen uit, bij de
+gedachte aan mijn vertrek uit het belegerde Parijs, in het schuitje van
+den kleinen ballon de _Céleste_, waarmede ik, den 30_sten_ September
+1870, opsteeg, zonder eenig ander gezelschap dan drie postduiven.
+
+Eenige dagen te voren had de heer Duruof de luchtpostdienst geopend,
+door met zijn ballon de _Neptune_, van de place Saint-Pierre, te
+Montmartre, op te stijgen. De volgende dagen waren nog twee ballons
+opgestegen. Ook ik werd aangewezen, en ik verliet de gasfabriek van
+Vaugirard, bij het bulderen der kanonnen, dat uit de verte als een
+doffe donder weerklonk.
+
+Mijn ballon steeg langzaam omhoog. Het duurde een poos, eer ik de
+gasfabriek van Vaugirard en de groep mijner vrienden, die mij met de
+hand groeten, uit het oog verlies; ik wuif in antwoord met mijn hoed;
+maar weldra breidt de horizon zich uit. In al zijne uitgestrektheid
+ligt Parijs, ernstig, plechtig, onafzienbaar, diep beneden mij; de
+bolwerken der fortificatiën vormen als een krans om de groote stad;
+dáár, dicht bij Vaugirard, bespeur ik den rook der batterijen, wier
+machtig dof gebrul, als een akelige lijkzang, mijne ooren treft. De
+forten van Issy en Vanves zien er uit als vestingwerken in miniatuur;
+weldra zweef ik over de Seine, boven het eiland Billaucourt.
+
+Het is tien minuten voor tien uur in den morgen. Ik bevind mij op
+eene hoogte van duizend el; ik kan mijne oogen niet afwenden van
+het hartverscheurend schouwspel beneden mij, waarvan de herinnering
+nimmer, uit mijn geheugen wijken zal. Ik herken ze niet meer, die
+lachende, levendige, bevallige omstreken van Parijs; die Seine,
+steeds door tallooze vaartuigen doorkruist, wier wateren spatten
+onder den maatslag der riemen. Wat ik nu zie, is een woestijn, een
+naakte, treurige, huilende wildernis. Geen wandelaar of reiziger op
+de wegen, geen enkel rijtuig, geen enkele spoortrein. De vernielde
+bruggen maken den indruk van verlaten ruïnen. De eenzame Seine stuwt
+treurig hare wateren voort door de verwoeste velden. Niets, niets,
+niets; de verlatenheid van het kerkhof. Het kost eenige moeite, zich
+voor te stellen dat daar binnen die muren werkelijk twee millioen
+menschen als gevangenen leven.
+
+Weldra voert de wind mij over Versailles: en het tooneel verandert nu
+eensklaps. Eene menigte volks beweegt zich door de straten der stad,
+in den tuin van het kasteel; aan alle kanten vertoonen zich pruissische
+soldaten. Met mijn verrekijker gewapend, zie ik de officieren, die
+uit Trianon komen en hunne lorgnetten op mij richten. Het hart klopt
+mij van toorn en verontwaardiging, als ik de duitsche uniformen zie
+op het Tapis-Vert, op dat prachtige grasperk, sedert de dagen van
+Lodewijk XIV, door alle beroemde mannen van Frankrijk betreden.
+
+Verder zie ik een pruissisch kamp, verscholen in het midden van een
+bosch, waarvan men de boomen heeft omgehouwen om ruimte te verkrijgen
+voor leemen hutten, tot verblijf voor de soldaten bestemd, die door
+het dichte gebladerte aan het oog der bespieders worden onttrokken,
+maar niet verborgen kunnen zijn voor dat van den luchtreiziger, die
+hen uit de wolken gadeslaat. Men richt eenige geweerschoten op mij;
+maar ik zweef hoog in de lucht, zestienhonderd el boven den grond:
+eene hoogte, waarop de kogels van het naaldgeweer niet bijster te
+vreezen zijn. Mijn broeder, die ook, op den 14_den_ October 1870,
+met een ballon uit de belegerde stad is opgestegen, is mede over zulk
+een pruissisch kamp heengegaan, dat in het woud van Armanvillers was
+opgeslagen. Hij heeft van de gelegenheid gebruik gemaakt, om haastig
+een schets van het tooneel te ontwerpen.
+
+Welhaast begon het te Parijs aan bekwame en ervaren luchtreizigers
+te ontbreken. Men nam toen zijne toevlucht tot bereidvaardige mannen,
+tot kloeke zeelieden, tot ondernemende jongelui, die den moed hadden
+een luchtreis te aanvaarden, zonder immer de kunst der aërostatiek
+geleerd te hebben, en die er toch niet tegen opzagen de benauwde
+stad te verlaten, somwijlen bij fellen wind, en zeer dikwijls te
+midden der nachtelijke duisternis: dit laatste ten einde te beletten
+dat de vijand de richting van den ballon waarnam, en hem, door het
+vooruitzenden van telegrammen, bij zijne nederdaling liet opwachten.
+
+Het is niet te verwonderen, dat, onder zulke omstandigheden,
+veelvuldige ongelukken zijn voorgekomen.
+
+De ballon _Bretagne_, met den heer Cuzon, werd bij zijne nederdaling
+te Verdun door den vijand overmeesterd; de reizigers werden gevangen
+genomen en zeer ruw bejegend. De _Galilée_, met den heer Husson,
+de _Daguerre_,  vielen evenzeer in 's vijands handen; de _Ville de
+Paris_, met de heeren Delamarne en Morel, de _Général Chanzy_, met den
+luchtreiziger Werrecke, die in Duitschland nederkwamen, ondergingen
+natuurlijk hetzelfde lot. Van de vier-en-zestig postballons, die
+gedurende het beleg uit Parijs zijn opgestegen, hebben de Pruissen
+er echter niet meer dan vijf opgevangen; maar de geweldige wind was
+dikwijls voor deze luchtpost zeer noodlottig.
+
+De matroos Prince en de soldaat Lacaze, van Parijs vertrokken,
+de eerste ten elf uur des avonds van den 30_sten_ November 1870,
+de ander ten drie uur in den morgen van den 27_sten_ Januari 1871,
+werden naar den Atlantischen oceaan gevoerd; enkele verschrikte
+toeschouwers hebben hen van verre, naar de zijde der zee, zien
+verdwijnen, helaas! om nooit meer terug te keeren. Niemand zal immer
+te weten komen, op welk punt de golven van den oceaan zich boven deze
+twee martelaren hunner toewijding aan het vaderland hebben gesloten;
+niemand, hoe lang en bang hun doodstrijd is geweest!
+
+Andere luchtreizigers, gedurende het beleg opgestegen, zijn niet dan
+door een wonder aan den dood in de golven ontsnapt. Den 30_sten_
+November 1870, bij het aanbreken van den dag, bespeuren de heeren
+Martin en Ducauroy, den vorigen avond ten half twaalf vertrokken,
+dat hun ballon boven de zee zweeft, en dat zij naar den Atlantischen
+oceaan gevoerd worden. Maar weldra vertoont zich een klein eiland te
+midden der golven: Belle-Ile en-Mer. De luchtreizigers laten zich
+op dat eiland neder, wat niet zonder moeite en gevaar gelukt, en
+zij komen te recht dicht bij het huis, waar generaal Trochu geboren
+werd. Eenige dagen vroeger was een andere ballon nedergedaald aan de
+uiterste punt van Noord-Holland.
+
+Maar de zonderlingste tocht, gedurende het beleg van Parijs in een
+ballon volbracht, is zeker wel die van de heeren Rolier en Bezier,
+die beiden nieuwelingen in het vak waren. Den 24_sten_ November,
+des avonds ten elf uur veertig minuten, stegen de beide reizigers,
+met den post-ballon de _Ville d'Orléans_, te Parijs op. Bij het
+opgaan der zon bemerken zij, tot hun onuitsprekelijken schrik,
+dat zij boven de zee drijven. Vergeefs laat Rolier den ballon naar
+de oppervlakte der wateren dalen, vergeefs roept hij om hulp: een
+schip poogt den ballon te bereiken, maar deze wordt in de lucht vrij
+wat sneller medegevoerd, dan zich het schip door het water bewegen
+kan: hij verwijdert zich al verder en verder: alle hoop op redding
+schijnt vervlogen, en de beide luchtreizigers meenen niet anders dan
+dat hun laatste uur gekomen is. Inmiddels verdikken zich op nieuw
+de wolken en nevels; tevens raakt de voorraad ballast uitgeput. De
+luchtreizigers zijn verplicht, want de ballon daalt met toenemende
+snelheid, een zak met depèches over boord te werpen. De luchtbol,
+daardoor zestig pond lichter geworden, verheft zich eensklaps,
+en de stroomingen in de bovenlucht drijven hem naar het noorden,
+op eene hoogte van ruim drieduizend el, te midden van dichte wolken,
+die weldra tallooze ijskegels doen ontstaan. Het duurt niet lang of
+de geheele oppervlakte van den ballon is met ijs overdekt, en door
+dit steeds toenemend gewicht wordt hij onwederstaanbaar naar beneden
+getrokken. Nu schijnt het voor goed gedaan. Maar in lager streken
+gekomen, worden de wolken dunner en doorzichtiger: en tot hunne
+onuitsprekelijke verbazing zien de beide luchtreizigers onder zich
+een onmetelijk dennenwoud, stralende in al de pracht van smettelooze
+sneeuw. De luchtbol daalt neder midden in eene wijde vlakte, met eene
+dikke laag sneeuw bedekt. Zoo als later bleek, waren de reizigers in
+het hart van Noorwegen, driehonderd-vijftig mijlen ten noorden van
+Christiania, zestienhonderd-vijftig mijlen ten noorden van Parijs:
+zij hadden dien ontzaglijken afstand in veertien uren afgelegd:
+dat wil zeggen, met eene snelheid van honderd-twaalf mijlen in het uur!
+
+Hoewel de ballons het mogelijk gemaakt hebben, gedurende het beleg
+van Parijs, de gemeenschap met het overige des lands te onderhouden,
+hadden zij toch niet minder gewichtige diensten kunnen bewijzen als
+zoogenoemde vaste of gevangen ballons, bestemd om aan de voorposten,
+van uit de lucht de bewegingen des vijands gade te slaan. Terwijl het
+leger van de Loire te Orleans werd georganiseerd, werd een kompagnie
+van militaire luchtreizigers (_aérostiers_) opgericht. Duruof en
+Bertaux kregen last, den eersten militairen ballon te vullen. Mijn
+broeder en ik voegden ons weldra bij hen, en wij ontvingen bevel, onzen
+ballon, geheel gevuld, naar de voorposten van het kamp van Chilleurs
+over te brengen. Honderd-vijftig mobielen hielden de vier touwen vast,
+waardoor de luchtbol verhinderd werd op te stijgen. In het schuitje
+gezeten, bestuurden wij deze manoeuvre van eene nieuwe soort. Het
+kamp van Chilleurs was ver weg; de wind was hevig en ons tegen;
+het vervoer kon niet dan zeer langzaam geschieden. Het werd nacht;
+de maan kwam op. Enkele boeren kwamen toeloopen, en beschouwden met
+verbazing den ballon, wiens donkere massa zich reusachtig afteekende
+tegen den helderen nachtelijken hemel, en die met inspanning van alle
+krachten werd voortgetrokken door eenige groepen mannen, aan de touwen
+hangende, die van het schuitje afdaalden.
+
+Na zeer veel moeite en inspanning werd de ballon, door een kouden
+ijzigen wind, in stukken gescheurd: al onze arbeid was dus vergeefs
+geweest. In allerijl werd nu een tweede ballon gevuld, en gereed
+gehouden om te vertrekken, met den ballon van Duruof. Deze ballons
+werden, bij de inneming van Orleans, nog maar te nauwernood uit 's
+vijands hand gered. In het laatste uur werden zij haastig, met de
+luchtreizigers, in een spoorwegwagon naar Mans en verder naar Laval
+gebracht--helaas! slechts om getuigen te zijn van nieuwe rampen....
+
+
+
+V.
+
+
+Wij eindigen met een verslag van den noodlottigen tocht met den
+_Zenith_, waarop de heeren Sivel en Crocé-Spinelli hun leven verloren.
+
+Den 15_den_ April 1875, ten elf uur, vijf-en-dertig minuten in
+den voormiddag, steeg de ballon de _Zenith_ aan de gasfabriek van
+la Villette, omhoog; Crocé-Spinelli, Sivel en ik hadden in het
+schuitje plaats genomen. Drie kleine ballons, met een mengsel van
+70 deelen lucht op 100 deelen zuurstof gevuld, waren aan den hoepel
+bevestigd. Aan het ondereinde van elk dezer ballons bevond zich
+een gomelastieken buis, die door een met aromatisch vocht gevulde
+flesch liep. Deze toestel moest dienen om de reizigers, in de hoogere
+streken van den dampkring, van het voor het leven noodige verbrandend
+gas voorzien. Een groote aspirator of luchtbuis, met essence van
+petroleum gevuld, die ook bij het dalen der temperatuur niet bevriest,
+hing buiten aan het schuitje; ter hoogte van drieduizend el zou
+die aspirator in vertikale richting worden vastgezet, om in de met
+potasch gevulde buizen, die koolstof moeten leveren, versche lucht
+te voeren. Sivel had binnen het bereik zijner hand eenige zakken
+met ballast vastgemaakt,  die zich van zelven ledigden, wanneer men
+het touwtje doorsneed, dat ze tegenhield. Onder aan het schuitje
+had men een dikke stroomatras bevestigd, om bij het nederkomen den
+schok te verminderen. Crocé-Spinelli had zijn fraaien spectroskoop
+medegenomen, die bij de vorige reis met den ballon de _Zenith_ zulke
+uitmuntende diensten had bewezen. Aan de touwen van het schuitje had
+men twee aneroïde-barometers opgehangen, die des morgens onder de
+luchtpomp waren nagezien, en waarvan de eerste de drukking aanwees
+van eene hoogte van 0 tot 4000 el, de tweede die van 4000 tot 9000
+el. Nevens deze instrumenten hingen: een met rooden alkohol gevulde
+thermometer, die de daling der temperatuur aanwees tot -30°; en nog
+een thermometer voor minima en maxima, die door middel van een aan
+de veiligheidsklep bevestigd touw, naar believen in de gasmassa kon
+worden op- en nedergehaald. Daar boven hingen, in eene verzegelde
+doos, acht barometerbuizen, goed in zaagsel ingepakt, en bestemd om
+bij de terugkomst, de juiste aanwijzing te geven der hoogte, die de
+reizigers hadden bereikt. Kaarten, kompassen, kijkers, enz. voltooiden
+het wetenschappelijk materieel der expeditie.
+
+Men vertrekt; men stijgt, omstraald door vroolijk licht, het zinnebeeld
+van blijdschap, van hoop!...
+
+Drie uren na ons vertrek, zouden Sivel en Crocé-Spinelli levenloos
+in het schuitje worden wedergevonden! Boven de hoogte van 8000 el
+gestegen; hebben deze moedige priesters der wetenschap den dood door
+verstikking gevonden! Hun reisgenoot, als door een wonder aan den
+dood ontsnapt, wil een oogenblik zijne smart vergeten, en de pijnlijke
+herinneringen, die in zijn geest oprijzen, verbannen, om te verhalen
+hetgeen hem bekend is van het lot zijner beide tochtgenooten.
+
+De opstijging geschiedde aanvankelijk met eene snelheid van omstreeks
+twee el in de sekonde: welke snelheid der hoogte van 3500 el eenigszins
+verminderde, om ter hoogte van 5000 el weder toetenemen, ten gevolge
+van het voortdurend uitwerpen van ballast, en ook van de werking der
+brandende zonnestralen. Reeds aanstonds na ons vertrek, had Sivel de
+voorzorg genomen, het ankertouw te laten zakken, en alles in gereedheid
+te brengen voor het nederdalen. Nauwelijks zijn wij op 300 el boven
+den grond, of hij roept op vroolijken toon: "Ziezoo, mijne vrienden,
+nu zijn wij op weg! Ik ben recht in mijn schik!" En een weinig later,
+terwijl hij een blik wierp op den zwellenden ballon boven het schuitje:
+"Zie, hoe goed de _Zenith_ gevuld is, hoe mooi hij is!"
+
+Ter hoogte van 4300 el begonnen wij zuurstof in te ademen; niet
+omdat wij er reeds behoefte aan gevoelden,  tot dit gasachtig mengsel
+onze toevlucht te nemen, maar alleen om ons te overtuigen, dat onze
+toestellen, overeenkomstig de voorschriften van den uitvinder, den
+heer Paul Bert, ingericht, naar behooren konden werken.
+
+Ik moet hier de opmerking bijvoegen, dat mijn geliefde en diep
+betreurde vriend Crocé-Spinelli er met kracht op had aangedrongen,
+dat ik deel zou uitmaken van den tocht naar de hooge streken van den
+dampkring,  dien hij eerst met Sivel alleen zou hebben ondernomen. De
+heeren Hervé-Mangon, president der _Société de navigation aérienne_,
+en Hureau de Villeneuve, secretaris-generaal, hadden daar veel
+tegen: trouwens om geen andere reden, dan omdat Sivel dan geen
+genoegzame hoeveelheid ballast zou kunnen medenemen, terwijl mijne
+tegenwoordigheid de zwaarte van den ballon vermeerderde. Men had
+echter aan den aandrang van Crocé-Spinelli toegegeven.--"Mijn vriend
+Tissandier, zeide Crocé tot mij, weinige dagen na de eerste opstijging
+van den _Zenith_; wees gerust; gij zult met ons gaan. Ik laat u niet
+los. Bij een tocht naar zulke groote hoogten, moeten wij met ons drieën
+zijn, om te beter de resultaten te kunnen constateeren. En wie weet? er
+kan een ongeluk gebeuren. Zes armen zijn beter dan vier. Bovendien
+moet ook gij de zuurstof inademen, om met ons te kunnen verklaren
+dat dit helpt en volstrekt noodig is".--Ten een uur twintig minuten,
+op eene hoogte van 7000 el, heb ik dit mengsel van lucht en zuurstof
+ingeademd, en inderdaad voelde ik de afmatting die mij begon te
+overweldigen, wijken en mijn gansche wezen als op nieuw bezield.
+
+Op deze hoogte begon Sivel, die eene ongewone mate van physieke
+kracht bezat en van een sanguinisch gestel was, bij tusschenpoozen
+de oogen te sluiten, te verbleeken en zelfs in te dommelen. Maar
+hij wilde aan die zwakheid niet toegeven: met eene uitdrukking
+van wilskracht richtte hij zich weder op, en begon ballast uit te
+werpen om nog hoogere streken te bereiken. Het vorige jaar had hij,
+met Crocé-Spinelli, eene hoogte van 7300 el bereikt; ditmaal wilde
+hij tot 8000 el stijgen; en wanneer Sivel iets wilde, liet hij zich
+niet licht in de volvoering van zijn plan stuiten.
+
+Crocé-Spinelli had zijne oogen onafgewend op den spectroskoop
+gevestigd, terwijl ik nauwkeurig aanteekening hield van de aanwijzingen
+van den thermometer en den barometer. De thermometer wees eene
+voortdurende daling der temperatuur aan, tot op 3200 el; tusschen de
+3200 en 3700 el steeg zij eenigszins, om dan weder geleidelijk af te
+nemen van 4000 tot 7000 el en hooger. Op 7000 stond de thermometer
+-10°.
+
+Voor de eerste maal hebben wij, met groote nauwkeurigheid,  de
+inwendige temperatuur van den ballon waargenomen; en de door ons
+verkregen resultaten schijnen mij van veel gewicht. Toen wij op eene
+hoogte van 4600 tot 5000 el zweefden, en de temperatuur der omringende
+lucht 0° was, wees de thermometrograaf aan dat de temperatuur van het
+gas in den ballon, in het midden 19°, en bij de veiligheidsklep 22°
+bedroeg. Op 5300 el was de temperatuur in den ballon in het midden 23°,
+terwijl de buitenlucht -5° aanwees. Eindelijk bleef de thermometer
+in den ballon op het oogenblik onzer bezwijming. Wij hebben hem, na
+de nederdaling, ongeschonden gevonden; hij was gerezen tot 23°. Dit
+aanmerkelijk verschil tusschen de temperatuur van het gas in den
+ballon en de lucht waarin hij zweeft, verklaart het snelle stijgen
+van het luchtschip in de hooge sferen, en ook zijn ijlings nederdalen,
+zoodra hij lagere luchtstreken heeft bereikt.
+
+Ik ben nu genaderd tot het noodlottig oogenblik, waarop de
+verderfelijke invloed van de verdunning der lucht, of liever van
+het gebrek aan zuurstof--een gevolg van de afnemende drukking--zich
+ook op ons zou doen gevoelen. Wij hadden eene hoogte van 7000 el
+bereikt, en stonden allen in het schuitje; Sivel, een oogenblik als
+verstijfd, is weder bijgekomen; Crocé-Spinelli staat onbewegelijk
+tegenover mij. "Zie, zegt hij, hoe fraai die wolken zijn." En
+inderdaad, het schouwspel, dat zich voor onze blikken ontrolde,
+was prachtig. Vederwolken (cirrhus), verschillend van gedaante, nu
+eens lang uitgestrekt, dan weder vlokkig of eenigszins op elkander
+gestapeld, vormden rondom den ballon een wijden kring van schitterend
+zilver wit. Als men zich over den rand het schuitje boog, bemerkte men,
+evenals op den bodem van een eindeloos diepen put, waarvan de wolken
+de wanden vormden, de oppervlakte der aarde. De hemel was helder
+blauw; de brandende zon blakerde ons bijna het gezicht. Inmiddels
+begon de koude haar invloed te doen gevoelen, en reeds hadden wij
+onze reisdekens omgeslagen. Ik was verstijfd; mijne handen waren
+ijskoud en als bevroren. Ik wilde mijne pelshandschoenen aantrekken;
+maar, hoewel ik zelf dit niet bespeurde, was ik toch niet in staat,
+ze uit mijn zak te krijgen.
+
+Desniettemin ging ik, op eene hoogte van 7000 el nog altijd, zij het
+ook bijna werktuigelijk, voort, aanteekeningen in mijn zakboekje te
+maken; ik neem daaruit de volgende regels over, die ik moet geschreven
+hebben, zonder dat mij nu te kunnen herinneren; zij zijn blijkbaar,
+met eene sterk bevende, geheel verkleumde hand en bijna onleesbaar
+geschreven.
+
+"_Mijne handen zijn bevroren. Ik ben wel. Wij zijn goed op gang. Nevel
+aan den horizon met kleine ronde vederwolken. Wij stijgen. Crocé
+blaast. Wij ademen zuurstof in. Sivel sluit de oogen. Crocé sluit ook
+de oogen. Ik ledig den aspirator. Temp_. -10°; 1 _uur_ 20 _min. H._
+320. _Sivel is ingedommeld_.... 1 _uur_ 23 _min. temp_. -11°
+_H_. 300. _Sivel werpt ballast uit. Sivel werpt ballast uit."_
+(Die laatste woorden zijn bijna niet leesbaar).
+
+Sivel, die eenige oogenblikken, onbewegelijk en als in gepeins
+verzonken, had gestaan, nu en dan de oogen sluitende, had zich
+eensklaps herinnerd dat hij de grenzen wilde overschrijden, die de
+_Zenith_ nu bereikt had. Hij richt zich weder op; zijn sprekend gelaat
+neemt eene ongewone uitdrukking aan; hij wendt zich tot mij, met de
+vraag "Welke drukking?--300 millim. (ongeveer 7450 el hoogte).--Wij
+hebben veel ballast; zal ik nog wat uitwerpen?--Doe zooals gij wilt",
+antwoord ik hem. Hij keert zich naar Crocé en herhaalt dezelfde vraag;
+Crocé knikt van ja, met een zeer sterk gebaar.
+
+In het schuitje waren minstens nog vijf zakken ballast,  en er
+hingen omstreeks evenveel aan den buitenkant. Deze laatsten waren
+echter niet meer geheel vol. Sivel neemt zijn mes, en snijdt
+achtervolgens drie touwen door: de drie zakken loopen ledig, en
+wij gaan snel omhoog. Dit oogenblik is het laatste, dat ik mij nog
+duidelijk herinner. Crocé-Spinelli was gezeten met den flakon van
+het zuurstofgas in de hand: hij hield het hoofd een weinig gebogen
+en scheen benauwd. Ik had nog de kracht, met den vinger tegen den
+aneroïde-barometer te kloppen, om de beweging van den wijzer te
+vergemakkelijken; Sivel had de hand ten hemel geheven als om ons den
+weg te wijzen naar de hoogere streken van de atmosfeer. De plaat op
+bladz. 260 stelt, zoo getrouw mogelijk, dit indrukwekkend oogenblik
+voor.
+
+Maar weldra bleef ik onbewegelijk, zonder te beseffen, dat
+ik waarschijnlijk reeds het gebruik mijner ledematen verloren
+had. Op de hoogte van 7500 el wordt de toestand van verdooving
+bijna volkomen. Geest en lichaam verzwakken gaandeweg, ongevoelig,
+langzamerhand, zonder dat men er besef van heeft. Ge voelt hoegenaamd
+geen pijn of onaangename gewaarwording;  integendeel, een soort van
+innerlijke vreugde, iets als eene weerkaatsing van het hemelsche
+licht, dat u ontstraalt. Ge wordt onverschillig; ge denkt niet
+meer aan den gevaarlijken toestand waarin ge verkeert;  ge stijgt,
+en dat stijgen maakt u gelukkig. De bedwelming der hooge streken is
+geen ijdel woord. Maar voor zoover ik naar persoonlijke ondervinding
+oordeelen kan, overvalt u deze bedwelming, deze duizeling, op het
+laatste oogenblik; onmiddellijk wordt zij gevolgd door eene totale,
+plotselinge, onwederstaanbare vernietiging van het geheele bewustzijn.
+
+Nadat Sivel de drie zakken had losgesneden, meen ik mij te herinneren,
+dat hij in het schuitje ging zitten,  ongeveer in dezelfde houding
+als Crocé-Spinelli. Ik stond in een hoek van het schuitje geleund,
+en kon mij in die positie staande houden. Weldra gevoelde ik mij
+zoo zwak, dat ik het hoofd niet meer kon omwenden om naar mijne
+makkers te zien. Even daarna wil ik de buis met zuurstof grijpen,
+maar het is mij onmogelijk,  den arm op te lichten. Mijn hoofd is
+echter nog volkomen helder. Ik neem voortdurend den barometer waar,
+en wend mijne oogen niet af van den wijzer, die weldra op 290, straks
+op 280 staat en nog verder gaat. Ik wil roepen: "Wij zijn op 8000
+el!" Maar mijn tong is als verlamd. Eensklaps vallen mijne oogen toe,
+en stort ik bewusteloos neder. Het zal ongeveer half twee zijn geweest.
+
+Acht minuten over tweeën ontwaak ik voor een oogenblik. De ballon
+daalde snel. Ik heb nog een zak kunnen doorsnijden, om de snelheid
+te temperen, en in mijn zakboekje het volgende op te teekenen:
+
+"_Wij dalen; temperatuur_ -8°; _ik werp ballast uit: H_ = 315. _Wij
+dalen. Sivel en Crocé nog in zwijm op den bodem van het schuitje. Dalen
+sterk_."
+
+Nauwelijks heb ik deze regels geschreven, of ik begin te beven en val
+wederom neer. Een sterke luchtstroom woei van beneden naar boven: een
+bewijs, dat wij zeer snel daalden. Eenige oogenblikken later voel ik
+mij bij den arm schudden, en ik herken Crocé, die bijgekomen is. "Gooi
+ballast uit, zegt hij: wij dalen." Maar ik kan nauwelijks mijne oogen
+openen, en ik heb niet gezien of ook Sivel wakker geworden was.
+
+Ik herinner mij dat Crocé den aspirator heeft losgemaakt en buiten
+boord geworpen, en dat hij ballast heeft uitgegooid, benevens dekens
+enz. Dit alles is slechts eene verwarde herinnering, want nog sterker
+dan zoo even overvalt mij eene volkomen gevoelloosheid;  het is mij
+of ik voor eeuwig ga inslapen. Wat is er toen gebeurd? Het is zeker,
+dat de dus verlichte ballon, die ondoordringbaar en zeer warm was,
+nog eenmaal naar de hoogere streken is gestegen.
+
+Omstreeks half vier doe ik mijne oogen open; ik gevoel mij uitgeput,
+bedwelmd, maar mijn geest wordt helderder. De ballon daalt met
+schrikwekkende snelheid; het schuitje slingert sterk heen en
+weer. Ik kruip op mijne knieën voort en trek Sivel bij den arm,
+alsook Crocé. "Sivel! Crocé! roep ik hun toe, wordt wakker!"
+
+Mijne beide reisgezellen zitten neergehurkt in het schuitje, het
+hoofd onder hunne reisdekens verborgen. Ik verzamel al mijne krachten
+en poog hen omhoog te tillen. Het gelaat van Sivel was zwart, zijne
+oogen waren gebroken, zijn mond half geopend en met bloed gevuld. De
+oogen van Crocé waren half gesloten en zijn mond vol bloed.
+
+Het is mij onmogelijk, in bijzonderheden te verhalen wat verder is
+gebeurd. Ik gevoelde een allergeweldigsten luchtstroom, van beneden
+naar boven. Wij waren nog op eene hoogte van 6000 el. Er waren in
+het schuitje twee zakken ballast, die ik heb uitgeworpen. Weldra
+naderden wij de aarde; ik wil mijn mes grijpen, om het ankertouw
+door te snijden: ik kan het niet vinden. Ik was als krankzinnig,
+en riep zonder ophouden; Sivel! Sivel!
+
+Gelukkig kon ik nog tijdig een mes vinden en het touw doorsnijden,
+dat het anker vasthield. De schok bij de landing was vreeselijk. De
+ballon scheen platgedrukt, en ik dacht dat hij zou blijven liggen:
+maar de sterke wind sleepte hem mede. Het anker vatte niet, en het
+schuitje voerde over het veld: de lichamen mijner ongelukkige vrienden
+werden heen en weder geworpen, en ik vreesde elk oogenblik dat zij
+uit het schuitje zouden vallen, Echter gelukte het mij, het touw van
+de veiligheidsklep te grijpen; de ballon ontledigde zich weldra en
+scheurde tegen een boom. Het was vier uur.
+
+Toen ik den vasten grond betrad, werd ik door eene koortsachtige
+overprikkeling aangegrepen, en zonk ineen. Ik dacht een oogenblik
+dat ik mijne vrienden in den dood zou volgen. Langzamerhand echter
+herstelde ik mij. Ik keerde naar mijne ongelukkige makkers terug,
+die reeds koud en verstijfd waren. Ik liet hunne lijken in eene
+naburige schuur brengen, en barstte in snikken uit. Wij bevonden ons
+in de nabijheid van Ciron (Indre), op een afstand in rechte lijn,
+van tweehonderdvijftig kilometer van Parijs.
+
+Ziedaar een zoo getrouw mogelijk verslag van den tocht met den
+_Zenith_. Mij blijft nog over iets te zeggen omtrent de twee
+belangrijke vragen, die de aandacht, niet alleen der geleerde wereld,
+maar ook van het publiek, in zoo hooge mate hebben getrokken.
+
+De eerste is: welke is de grootste hoogte, door den _Zenith_ bereikt?
+
+De tweede: aan welke oorzaak is de dood van Sivel en Crocé-Spinelli
+toe te schrijven?
+
+De eerste vraag is thans beantwoord, door de opening der
+barometerbuizen, volgens het door den heer Janssen uitgevonden stelsel,
+en die reeds door Crocé-Spinelli en Sivel waren gebruikt geworden
+bij hunne opstijging op den 22_sten_ Maart 1874, toen zij eene hoogte
+van 7300 el bereikten.
+
+Deze buizen zijn dik, langwerpig, en aan het benedeneinde omgebogen;
+de lengte bedraagt vijf palm; de diameter der buis inwendig een tot
+twee streep. Wanneer, bij het vertrek van de aarde, de buis geheel
+met kwik gevuld is, dan begint die kwik, zoodra men de hoogere
+luchtstreken bereikt, waar de drukking minder dan 50 bedraagt, te
+dalen en door de benedenste opening weg te vloeien. De hoeveelheid
+kwik, die bij den terugkeer, in de buis gevonden wordt, wijst alzoo
+het minimum der drukking aan. Natuurlijk worden de buizen, voor de
+afreis, zorgvuldig ingepakt, en in verzegelde doozen gesloten, die
+bij de terugkomst vooraf nauwkeurig worden nagezien.
+
+Na de nederdaling van den _Zenith_, heeft het onderzoek der buizen
+plaats gehad in het laboratorium van de Sorbonne, met medewerking
+van de heeren Berthelot, Jamin en Hervé-Mangon. De buizen, die ik heb
+medegebracht, zijn met een barometer onder de luchtpomp geplaatst. Men
+heeft achtervolgens de lucht uitgepompt, tot de kwikzuil gedaald
+was tot het gebogen uiteinde van de buis, zoo als zij moest staan,
+toen wij de grootste hoogte bereikt hadden. Een der buizen was
+gebroken; enkele anderen waren beschadigd of hadden slecht gewerkt;
+maar twee hadden goed aangewezen, en leverden geheel overeenstemmende
+uitkomsten. Zij toonen aan dat de minste drukking is geweest van 264
+tot 262 millimeter: waaruit volgt, dat de grootste hoogte tusschen
+de 8540 en 8601 el heeft bedragen.
+
+Daar, op het oogenblik van mijne bezwijming, ter hoogte van 8000 el, de
+wijzer van den barometer snel over het cijfer 280 (8002 el) heengleed,
+en dus eene tamelijk snelle rijzing aanduidde, houd ik mij overtuigd,
+dat wij reeds bij de eerste opstijging die hoogte van 8600 el hebben
+bereikt. Na de eerste nederdaling, leefde Crocé-Spinelli stellig en
+Sivel zeer waarschijnlijk nog; zij zijn bezweken, toen de ballon voor
+de tweede maal de hooge sferen had bereikt, die hij zoo juist verlaten
+had, maar die hij niet heeft kunnen overschrijden, daar zijn gewicht
+en zijn volume hem zeker niet vergunden, nog hooger te stijgen.
+
+Wat de oorzaak van den dood mijner twee ongelukkige vrienden
+betreft:--het schijnt mij aan geen twijfel onderhevig dat die moet
+worden toegeschreven aan de verdunning der lucht. Het is mogelijk,
+gedurende een zeer korten tijd, den invloed dier verdunning te
+verdragen; maar het is uiterst bezwaarlijk, daaraan, bijna twee volle
+uren achtereen, en wel bij herhaling,  weerstand te bieden. Want
+ons verblijf in de hooge sferen van den dampkring heeft veel langer
+geduurd, dan bij eenige vorige opstijging. Ik moet daarbij voegen, dat
+de buitengewone droogte der lucht waarschijnlijk mede een noodlottigen
+invloed heeft uitgeoefend. Sivel en Crocé-Spinelli zijn, in één woord,
+gestikt.
+
+Men zal vragen, hoe het komt dat ik er het leven heb
+afgebracht? Waarschijnlijk ben ik mijne redding verschuldigd aan mijn
+bijzonder lymphatisch temperament; wellicht ook aan mijn volkomen
+bezwijming, waardoor de functiën der ademhalingswerktuigen in zekeren
+zin werden opgeschort. Ik was nog nuchter op het oogenblik van ons
+vertrek, en ik dacht eerst alleen in dit geval te verkeeren; maar
+het is mij naderhand gebleken dat, indien Sivel al iets gebruikt had,
+Crocé-Spinelli, even als ik, bijna niets in de maag had.
+
+Op de hoogte van 8600 el is de verdunning der lucht zeer belangrijk:
+de kwikzuil in den barometer is dan niet hooger dan ongeveer O.26
+m. Bij vroegere opstijgingen is men steeds ver beneden dit punt
+gebleven. Gay-Lussac, in 1804, verhief zich tot 7004 el; Robertson
+en Lhoest, in 1803, tot 7400 el; Barral en Bixio, in 1852, tot 7016
+el; Welsh, in datzelfde jaar, tot 6990 el. Men ziet dat al deze
+opstijgingen zijn gebleven beneden de grens der hoogte van 7000
+tot 7400 el. Ik meen het er voor te moeten houden, dat daar ook de
+uiterste grens bereikt is, waarop de lucht nog voor de inademing van
+den mensen geschikt is.
+
+Het is waar, dat onze leermeester en vriend, de heer Glaisher,
+in 1862, tot eene hoogte van 8838 el is gestegen; daar heeft hij
+echter plotseling zijn bewustzijn verloren en liep groot gevaar, er
+het leven bij in te schieten; hij zelf verhaalt, dat het hem was of
+hij ging sterven. Zijn vermoeden, dat hij vervolgens tot de hoogte
+van 11000 el is opgestegen, komt mij hoogst twijfelachtig voor:
+want hij komt tot die slotsom door eene algebraïsche berekening,
+afgeleid uit de snelheid van den luchtballon bij het stijgen en het
+nederdalen. De heer Glaisher neemt aan, dat die snelheden gedurende
+zijne bezwijming, onveranderd zijn gebleven, terwijl zij wel degelijk
+hebben moeten veranderen, en met name de snelheid der opstijging
+tot nul kan zijn herleid geworden. Het is toch alleszins mogelijk,
+dat de ballon, zonder verder te rijzen, een poos op dezelfde hoogte is
+blijven zweven. Wat hier ook van zij, wij moeten niet vergeten, dat de
+heer Glaisher reeds vroeger meer dergelijke expeditien had gemaakt;
+hij had zich langzamerhand daaraan gewend, daarvoor geoefend; het
+is zeker, dat zijn organisme in zekere mate was gewoon geraakt aan
+de verdunning der lucht, en dat hij daardoor voor deze gevaarlijke
+tochten eene geheel eigenaardige geschiktheid had verworven.
+
+Ik heb de stellige overtuiging, dat Civel en Crocé-Spinelli, ondanks
+hun langdurig verblijf in de hooge sferen, nog leven zouden, indien
+zij de zuurstof hadden kunnen inademen. Zij zullen, even als ik, op
+eenmaal het vermogen verloren hebben om zich te bewegen, en de buizen,
+die hun de levenslucht moesten toevoeren, zullen aan hunne verlamde
+handen ontsnapt zijn. Zij zijn als martelaars der wetenschap gevallen;
+hun dood heeft de aandacht gevestigd op de gevaren, die, naar wij
+vertrouwen, bij voortgaande studie zullen worden weggenomen of althans
+aanmerkelijk verminderd. Zij hebben een nieuw veld voor waarnemingen
+geopend; in dat opzicht zal hun streven niet vergeefs geweest zijn,
+en verdienen hunne namen in eervolle gedachtenis te worden gehouden.
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Dramas in de wolken: Luchtreizen en
+luchtreizigers, by Anonymous
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DRAMAS IN DE WOLKEN: ***
+
+***** This file should be named 14177-8.txt or 14177-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/4/1/7/14177/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.