diff options
Diffstat (limited to '14063-0.txt')
| -rw-r--r-- | 14063-0.txt | 2577 |
1 files changed, 2577 insertions, 0 deletions
diff --git a/14063-0.txt b/14063-0.txt new file mode 100644 index 0000000..bde4b20 --- /dev/null +++ b/14063-0.txt @@ -0,0 +1,2577 @@ +*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 14063 *** + +Reis naar de Nieuwe Hebriden en de Salomons-eilanden. + +Naar het Fransch van + +Dr. A. Hagen. + +Officier van Gezondheid. + + + +De ontwikkeling van de kolonisatie op het fransche eiland +Nieuw-Caledonië heeft er sinds lang den invoer noodzakelijk gemaakt +van vreemde arbeiders. De exploitatie der nikkelmijnen, de verbouw +van koffie, tabak en maïs dwingen den europeeschen kolonist, gebruik +te maken van werkkrachten uit Oceanië. + +De reeders uit Nouméa, de hoofdstad van Nieuw-Caledonië rustten dus +vaak schepen uit, die naar de Nieuwe Hebriden en de Salomonseilanden +gingen, om inboorlingen mee terug te brengen, voor zwaren arbeid +geschikt. Ongelukkig hadden er daarbij misbruiken plaats; er werd met +geweld opgetreden tegen weerspannige Kanaken, die niet gezind waren, +hun geboorteland te verlaten en het dolce far niente op te geven, +waaraan ze bij zich te huis waren gewend. + +Het werd noodig, orde te stellen op die handelingen van zoogenaamde +recruteering. Ik vervulde toen mijn kolonialen diensttijd op +Nieuw-Caledonië. De heer Pardon, gouverneur der kolonie, wilde mij +wel het toezicht op de genoemde emigratie toevertrouwen en benoemde +mij tot regeeringscommissaris aan boord van de _Lady Saint Aubyn_ +en de _Mary Anderson_. Zoo heb ik verschillende reizen door den +Stillen Oceaan gedaan en won daarbij allerlei inlichtingen in over +de verschillende eilanden, die samen vormen de eilandengroepen der +Nieuwe Hebriden en der Salomonseilanden. + +Den 4en April 1891 ging ik aan boord van de _Lady Saint Aubyn_, +een zeilschip van 150 ton. + +Wij vertrokken op een reis van vele maanden naar weinig bekende landen, +die zeer belangwekkend waren, en waarvan de bewoners nog boosaardige, +woeste menscheneters heetten, die een zekere beruchtheid hadden +gekregen door veel aanvallen op Europeanen. Maar dat zijn gevaren, +waaraan men pas gaat denken op den dag, als ze zich juist voordoen; +op het oogenblik van ons vertrek kenden we geen andere zorg dan de +richting van den wind, want ons scheepje was niet voor stoom ingericht +en onze grootste vijand was de tegenwind. + +Wat dreigementen van de inboorlingen betreft, daartegen waren wij +genoegzaam gewapend; de 200 geweren en 3000 patronen, die de _Lady +Saint Aubyn_ meevoerde, zouden ons in staat stellen, het antwoord +niet schuldig te blijven, als wij werden aangevallen, en ons leven +duur te verkoopen. + +Zoodra we uit de haven van Nouméa waren, voeren we vlug voorbij het +eilandje Porc-Epic, dat wel zijn naam van Stekelvarkeneiland verdient +om de vele pijnboomen, waarmee het bezet is en zetten onzen tocht voort +langs het Zuiden der westkust van Nieuw-Caledonië. Er was daar niet +veel plantengroei, en het aantal bewoners was gering sedert den opstand +van 1878; maar deze kust bezit veel minerale rijkdommen, want nikkel +en kobalt vindt men er in groote hoeveelheid, en van het dek van ons +schip konden wij sporen ontdekken van oude en van nieuwe ontginningen. + +Enkele inboorlingen voeren op zee rond, vroegen ons, waarheen wij +gingen en wenschten ons goede reis. Zij kwamen van het Pijneiland met +hun dubbele prauwen en waren op weg naar den zendingspost Saint-Louis, +waar ze de mis zouden hooren. Vroeger was altijd de piloe-piloe +met de gruwelijkste tooneelen van kannibalisme de reden van hunne +bijeenkomsten en gaf aan hun feesten zulk een woest en afgrijselijk +karakter. + +De beschaving heeft hun zeden verzacht; maar dat is gegaan ten +koste van het ras, dat meer en meer de neiging vertoont, om uit te +sterven. "Er zijn geen Kanaken meer," zei Pila, een groote, forsche +en intelligente inboorling. "Vóór de blanken hier kwamen, hadden +wij aardappelen en knollen in overvloed; nu worden wij van ons land +verjaagd, of men doodt ons door middel van sterken drank." + +Tegen zes uur 's avonds kwamen we in de Yré-baai. + +De richting van den wind liet niet toe, het kanaal over te steken en +in open zee te komen. Wij wierpen het anker in die baai uit, dichtbij +het eiland Wen. Het eiland ziet er zeer bijzonder uit, en in de verte +lijkt het, alsof het overal met den ploeg is bewerkt van boven tot +beneden, ja tot op den top der hoogste heuvels. Doch weldra ziet +men, dat niemand lust heeft gehad, daar te zaaien of te oogsten. De +prospectors, de goudzoekers, hebben er den grond zoo omgewoeld bij +hun zoeken naar nikkel in den bodem. Hoeveel slachtoffers heeft die +mijnkoorts al niet op hare rekening, en hoeveel maakt zij er nog +steeds, ook nu op Nieuw-Caledonië! + +Het schijnt trouwens wel, of het eiland niets anders bevat dan +steenen van chroom en kobalt; en men vraagt zich af, hoe de weinige +inboorlingen leven, die er heen zijn gedeporteerd ten gevolge van den +opstand van 1878. Gelukkig is de zee dichtbij, en de Kanaak is een +goed visscher, zoodat de uitstekende visch hem voldoende schadeloos +stelt voor 't gemis van knollen en aardappels. + +Op de ankerplaats aan de Yré-baai, toen niemand meer dacht aan de +ellende van de zeereis, hadden wij ruimschoots gelegenheid, met +elkander kennis te maken. Dus kan ik aan de lezers voorstellen, ten +eerste B., onzen kapitein, een ouden zeerot, die al twintig jaren +ongeveer in deze wateren vaart, een ervaren zeeman, maar een al te +trouw dienaar van Bacchus; ten tweede Mac D., een Engelschman van +iersche afkomst. Men kan zijns gelijke niet vinden in het winnen van +het vertrouwen der Kanaken; hij kan hun de mooiste voorspiegelingen +doen en hun 't heerlijkst leventje voorspellen, als ze naar Nouméa mee +willen gaan. Dat is het Beloofde Land, wordt hun gezegd, waar men nooit +werkt en altijd eet, wat voor een inboorling de hoogste zaligheid is. + +Ons verblijf op het eiland Wen duurde maar kort, en den volgenden +morgen zette de _Lady Saint Aubyn_ koers naar het Havannakanaal. Wij +passeerden de Zuiderbaai, waar in zoete rust en in de verzekerdheid +van een goede woning en goeden kost eenige honderden dwangarbeiders +leefden, voor wie de regeering op moederlijke wijze zorgt. Als +houthakkers werden zij aan het werk gezet bij het exploiteeren van de +bosschen aan de Pronybaai, en hun arbeid zou den nijd kunnen opwekken +van onze boeren uit de bosschen der Vogezen, wier leven zoo moeilijk +is, en wier arbeid zoo slecht wordt betaald. + +Toch zijn er eenige ontevredenen, en op het eiland Santa-Anna van +de groep der Salomonseilanden, zullen wij drie van hen ontmoeten, +die op deze afgelegen eilanden een schuilplaats zijn gaan zoeken, +om tegen dwangarbeid beveiligd te zijn en voor de straffen van de +bewakers. Zij hebben bij den ruil niet gewonnen. + +Tegen den middag waren wij buiten den gordel van riffen, +die Nieuw-Caledonië omgeeft. Nadat we het eiland Maré, een der +Logally-eilanden, hadden verkend, wendden wij den steven naar de +Nieuwe Hebriden, waarvan 300 mijlen ons scheidden. + +Twee dagen hadden wij noodig, om dien afstand af te leggen; vier +dagen na ons vertrek van Nouméa, lagen wij tegenover het eiland +Tanna. Het werd ons al in de verte gewezen om zijn vulkaan, welks +lichtend schijnsel wij wel 20 mijlen ver op zee konden waarnemen. + +Wij gingen aan wal op de oostkust van het eiland. Op eenigen afstand +gezien, bood het een zonderlingen aanblik aan. Rondom den vulkaan was +de grond dor, volkomen kaal; noch plant, noch gras, noch boom kon men +er bespeuren; maar op de noordelijke helft van het eiland groeide +een prachtige plantengroei; er werd van alles door de inboorlingen +verbouwd, en allerlei edele houtsoorten waren er in ruimen overvloed +te vinden. + +Onze eerste aanlegplaats moest Port Resolution zijn. Op den +vastgestelden tijd, tien uur 's morgens, ankerden wij bij den +ingang der haven; rotsen beletten ons, er binnen te varen, want +er was slechts een nauwe doorgang, bijna niet bruikbaar voor zeer +kleine vaartuigen. Dit was oudtijds de eenige haven van het eiland; +een schip vond er een veilige schuilplaats gedurende hevige stormen +of cyclonen, die in den archipel zoo veelvuldig voorkomen in de +maanden December, Januari en Februari. Maar in 1878 is ten gevolge +van hevige aardbevingen de zeebodem opgehoogd, en de diepte bedraagt +nu niet meer dan 1.5 à 2 M., terwijl er acht M. stond, toen Cook er +een eeuw ongeveer geleden kwam. Nu kwamen de inboorlingen, die ons +op grooten afstand hadden gezien, naar de _Lady Saint Aubyn_ toe, +om ons te waarschuwen tegen de gevaren, die elk schip bedreigen, +dat zou willen binnenvaren. + +Zoodra wij het anker hadden laten vallen, bracht een boot van het +schip ons naar den wal; wij konden zien, welke wijzigingen de vulkaan +achtereenvolgens aan de kust had teweeggebracht; een moerasje aan +den linkerkant der haven was plotseling droog geworden, en wij zagen +alleen de bedding; het had nu een zeer duidelijk in 't oog vallende +helling, en al het water was weggevloeid naar de zee. + +De inboorlingen, die in Port Resolution wonen, zijn ongeveer 300 +in aantal, zij stonden spoedig allen om ons heen en vroegen ons +zonder eenige schaamte of verlegenheid dadelijk om tabak en vooral +om patronen, daar zij in oorlog zijn met de naburige stammen. Maar +niemand van hen had lust, een verbintenis aan te gaan, ten einde +in Nouméa te werken. Zij waren trouwens reeds tot het Christendom +overgegaan en wel tot het protestantsche geloof, en de engelsche +zendeling, die hier resideerde, overreedde hen niet te emigreeren, +daar hij zijn kuddeke gaarne bijeen wilde houden. + +Die herder was afwezig bij mijn bezoek; hij bracht in Engeland een +zesmaandsch verlof door, dus kon ik aan zijn sierlijk woonhuis een +bezoek brengen, dat, aan de linkerzijde der haven op een kleinen heuvel +gelegen, groot en ruim van steen was opgetrokken en omringd was met een +veranda en een grooten tuin, door de schaapjes van de kudde in orde +gehouden. Van binnen was het huis deftig en geriefelijk gemeubeld, +en ik vond er een welvoorziene bibliotheek, die den leeraar zeker +in staat stelde, op amusante wijze zijn vrijen tijd te besteden. In +het kort, de installatie liet niets te wenschen over, en ik kon niet +laten, vergelijkingen te maken tusschen deze inrichting en die van +onze fransche zendelingen, die in inboorlingenhutten wonen en wien +het vaak hun prestige kost, dat zij hetzelfde leven moeten leiden +als de inboorlingen. + +Wij trokken door het Kanakendorp, dat aan den oever lag en wij konden +er kennis maken met de zeden en gewoonten der bewoners. Bij onze +aankomst lag een van hen op den grond en had zijn hoofd op een klein +houten bankje gelegd; hij liet zich het haar vlechten door een anderen +inboorling in kleine vlechtjes, die in den nek neerhingen. Dit is een +bewerking, die een groote rol speelt in het leven van een inwoner van +Tanna; het duurt een eindeloozen tijd en vereischt een geduld, als +wij in ons oud Europa alleen aantreffen bij de zeer elegante dames, +die zich zoo mooi mogelijk wenschen te maken voor een bal. + +Die wilden besteden niet dezelfde zorg aan de bereiding van hun +voedsel. Toen ik er was, zag ik hen op heetgemaakte steenen een +grooten, achtarmigen zeepoliep braden; maar zonder te wachten, tot hij +gaar was geworden, nam één van hen het dier en zette er zijn tanden in, +terwijl een ander er ook naar greep, om zijn deel te krijgen; op een +gegeven oogenblik scheurden de vijf om het vuur gezeten inboorlingen +elkaâr het dier uit de handen en hapten er allen tegelijk in, als +honden, die vechten om een been. + +Zij eten ook aardknollen en bananen, en ik zag herhaaldelijk vrouwen, +met die vruchten beladen, zich begeven naar den rechtschen kant der +baai, ze laten de knollen namelijk gaar worden in de heetwaterbronnen, +die er in menigte in het naburig gebergte worden aangetroffen, op welks +top zich de krater bevindt. Die berg vertoont overal veel spleten, +waardoor golven van stoom ontsnappen, gemengd met zwaveldampen. Men +moet zeer voorzichtig zijn bij de bestijging; elk oogenblik loopt men +gevaar te struikelen en in een dier spleten te vallen in onberekenbare +diepte. + +Wij gingen met een boot naar de Zwavelbaai, eenige mijlen van onze +ankerplaats verwijderd en zoo genoemd naar de groote hoeveelheid +zwavel, die men er vindt, en die eenige jaren geleden geleid heeft +tot een poging ter ontginning van die terreinen. De baai is gewoonlijk +uitgangspunt van de excursionnisten, die den vulkaan willen bestijgen, +maar de herhaalde aanvallen van de inboorlingen dringen de toeristen, +een talrijk gewapend geleide mee te nemen. + +Het was ons niet mogelijk, voor den tocht tijd te vinden en wij +stelden ons ermee tevreden, den vulkaan van het dek van ons schip te +bewonderen. Op de ankerplaats van Port Resolution gevoelden wij zonder +ophouden de schokken door de beving van de zeebedding aan ons anker +meegedeeld of liever aan zijn ketting, en gedurende de vaart van Port +Resolution naar Wassissi, die wij in één nacht volbrachten, konden we +het schitterende licht waarnemen, dat uit den vulkaan uitstraalde en +vele mijlen ver zichtbaar was. Ik genoot van een verheven schouwspel, +toen ik eenige uren leunende tegen de verschansing, enorme steenen zag +uitwerpen, die verscheiden honderden meters hoog werden opgeworpen, +terwijl de gesmolten lava in stroomen langs de helling van den berg +vloeide. Ik kreeg nog vrij wat stof over van het door den vulkaan +uitgeworpen gesteente, en fijne stofdeeltjes drongen zelfs tot in de +scheepshut door. + +Wij legden te Wassissi aan in de diepte van een kleine, goed tegen +den zuidoostenwind beschutte baai; twee honderd-vijftig inboorlingen +wonen op deze plaats en leven geheel in wilden toestand. Ofschoon er +zich een engelsche zendeling heeft gevestigd, blijven de inboorlingen +weerspannig tegen zijn leer en nemen zijn raadgevingen niet aan. Van +eenige beschaving is er bij hen nog geen sprake; daarvan is nog +niets tot hen doorgedrongen; men bespeurt dat dadelijk, als men hun +rudimentaire kleeding ziet, zooals zij naar de heerschende mode daar +wordt gedragen. De mannen zijn zoo goed als geheel naakt. De vrouwen +hebben enkel een gordel van pandanusbladeren, die om de lenden is +geslagen bij de vrouwen, die moeders zijn, en de heupen onbedekt laat +bij maagdelijke vrouwen. + +Deze inboorlingen, die flink van bouw en zeer sterk zijn, zouden goede +modellen zijn voor een beeldhouwer, sierlijkheid van vormen op prijs +stellend en plastische schoonheid waardeerend. Men ziet zeer zelden +zieken, en lepralijders, zooals er op deze eilanden zooveel voorkomen, +treft men bij hen bijna niet aan; allen zijn ze gespierd en lenig. + +Ons verblijf viel samen met den bananenoogst; deze is een voorwendsel +voor openbare feestelijkheden. Wij vonden hier een mast om in te +klimmen, behangen met geschenken, juist als bij nationale feesten in +Europa. Men kiest daarvoor een vrij hoogen boom, aan welks takken +op verschillende hoogten trossen bananen zijn opgehangen. Ieder +inboorling moet tot den top erin klimmen en mag behouden, wat hij +mee weet te nemen. + +Ook voor het dansen bieden die feesten eene gelegenheid. Ik kon +tegenwoordig zijn bij de dansen, waarin de schoone sekse in Tanna +zooveel behagen schept. Alle leeftijden nemen er aan deel, van het +kleine kind af, dat nog op de heupen der moeder wordt gedragen, tot het +tandelooze oudje, dat zich zóó de genoegens harer jeugd herinnert. De +dames dragen lappen van alle mogelijke kleuren en vormen een kring, +waarbij bij beurten een vrouw zich afzondert. Zij heft een lied aan, +en de andere danseressen antwoorden, nu eens op haar toe tredend, +dan met sierlijke bewegingen achteruit wijkend. Zoo doen zij een +muziek hooren, die ver van harmonieus is, en waar iemand, die ze voor +'t eerst hoort, bijna doof van zou worden. + +Ik bleef niet lang in het gezelschap van die nieuw-hebridische +schoonheden, en ik begaf mij naar het strand der zee langs een +voetpad, dat door de aanplantingen van den stam leidde. De velden +waren goed onderhouden; er was geen onkruid te zien, en ze waren +door rijen opgehoopte steenen beveiligd tegen de invallen van +wilde varkens. Midden in het veld vond ik een kleine hoogte, waar +voedingsmiddelen op waren neergelegd, aardappels, knollen, bananen +en visschen. Mijn gids vertelde mij, dat die voorraad bestemd was +voor de godin Teapolo, die den landbouw beschermde. Elke inboorling +zorgt, dat zij hem gunstig is gezind, niet door te bidden, maar door +haar geschenken aan te bieden, dan is hij er van verzekerd, dat zijn +oogst goed zal zijn. + +Op het strand aangekomen, ging ik voorbij een klein huis, waarin +ik mannen op matten zag liggen; hun heftig schitterende oogen en +karakteristiek dronkemansuiterlijk deden mij zien, dat zij te veel +hadden genoten van het brouwsel, dat de inboorlingen vervaardigen, +de kawa. Elken avond tegen vier uur moet een jongen van ongeveer +vijftien jaren de wortels van die plant kauwen; hij spuwt het sap +uit in een daarvoor bestemden bak, waar hij het laat gisten. Dat is +de inlandsche drank; ieder dorpeling, die den mannelijken leeftijd +heeft bereikt, mag uit den voorraad drinken en hij heeft het recht, +om in het gemeenschappelijke huis de gevolgen te laten voorbijgaan +van dien sterk bedwelmenden drank, die op de Zuidzee-eilanden zoo +algemeen wordt gedronken. Om de kawa klaar te maken, kiezen ze bij +voorkeur een knaap, wiens gebit volmaakt in orde is; en ik heb hen +een allernauwkeurigst onderzoek zien instellen naar zijn kaken, +om te zien, of geen zijner tanden was aangestoken. + +Te Wassissi heb ik voor de eerste maal gebruik moeten maken van het +gezag, dat mij mijn functie als commissaris der regeering verschafte, +om het nieuwe reglement, betreffende de emigratie, tot uitvoering te +brengen. Ziehier, in welke omstandigheden. De super-cargo van ons schip +had twee vrouwen gerecruteerd. Maar pas was ik aan boord teruggekeerd, +of een Kanaak kwam een van haar, Yamé genaamd, opeischen. Hij beweerde, +dat zij zijn vrouw was, en dat hij haar niet mee wilde laten gaan +naar Nouméa, terwijl hij aanbood, den prijs voor haar ontvangen, terug +te betalen. Ik ondervroeg Yamé, die mij antwoordde, dat die man haar +echtgenoot niet was; zij weigerde categorisch weer aan wal te gaan. + +Ondanks de smeekingen van den Kanaak en de tranen, die hij in massa +stortte, ondanks de ontroering, die den man overweldigde, bleef Yamé +onverbiddelijk en hield hare ontkenning vol. Toch vertrouwde ik haar +woorden niet recht en ging informeeren bij de andere Kanaken. Zij +vertelden mij, dat zij wèl zijn vrouw was, en dat zij zijn toestemming, +om te mogen vertrekken, niet had gevraagd. Ik heb toen haar engagement +moeten schrappen en moest haar teruggeven aan haar heer en meester. Ik +vrees zeer, dat de ontvangen stokslagen haar niet zullen hebben +genezen van haar zucht naar vrijheid en onafhankelijkheid. Maar de +meest elementaire voorzichtigheid eischte, dat die vrouw aan haren +man werd teruggegeven; maar al te dikwijls hebben de aanvallen +op Europeanen tot oorzaak gehad een roof van weggevoerde Kanaken, +zonder toestemming van den stam ontvoerd; onze opvolgers aan deze +kusten zouden aan weerwraak hebben blootgestaan, en ons gedrag zou +die dan hebben uitgelokt. + +Na Wassissi te hebben verlaten, voeren wij langs de noordelijke helft +der oostkust van Tanna en om kaap Lamtahim heen, die bewoond werd +door een onrustigen stam; wij hadden het voornemen, op de westkust +het anker te laten vallen bij Sangalli. De invloed van den vulkaan +is in dit deel van het eiland minder merkbaar; men bespeurt nog in +de verte de wolk van rook, die Tanna steeds bedekt houdt en in niet +onbelangrijke mate de meteorologische toestanden er wijzigt; alle +voorspellingen der zeelui omtrent het te verwachten weder brengt die +rook in de war. Maar het stof, dat uit de opening naar buiten komt, +vliegt niet tot deze plek en verbrandt er de planten niet, terwijl +de plantengroei er inderdaad vrij weelderig is en den top der heuvels +zelfs bedekt. + +Aan deze kust waren niet veel menschen; men moet tot aan het Zwarte +Strand gaan op de westkust, om eenigszins belangrijke volksstammen +te ontmoeten. Ik ging hier aan wal op den oever van een rivier, waar +zoet water in overvloed te krijgen was; de gelegenheid was gunstig, om +een uitstapje in het binnenland te doen. Een kronkelend pad volgend, +dat door den regen van de voorafgaande dagen glibberig was geworden, +ging ik door een dicht bosch, waar geen zonnestraal doordrong; de grond +was er zeer vruchtbaar en humus was er in een laag van aanmerkelijke +diepte afgezet. In een meer of minder ver verwijderde toekomst zal +dit plekje een geschikt punt van uitgang zijn voor een proef met +een landbouwkolonie; de uitstekende ankerplaats, de betrekkelijke +gezondheid van de plaats, het goede rivierwater, dat men er heeft, +en eindelijk de rijkdom van het land, al die omstandigheden zijn bij +uitstek gunstig voor het welslagen van een europeesche kolonie. + +Weldra naderden wij Sangalli, waar wij eenige dagen dachten te +blijven. De ankerplaats was er niet uitstekend; van het dek van ons +schip konden wij de overblijfselen zien van de engelsche stoomboot +_Fijian_, die in 1887 schipbreuk heeft geleden; de passagiers hebben +zich kunnen redden, maar het schip was geheel verloren en de lading +werd door de inboorlingen geplunderd. Onze reeder verschaft zich er +tegen lage prijzen voorwerpen van europeesch maaksel, als messen, +couverts, groote en kleine lantaarns en allerlei levensmiddelen. + +Zoodra de _Lady Saint Aubyn_ het anker had uitgeworpen, zagen wij het +hoofd Gemmy aankomen, wel bekend bij de kooplieden. Met een in flarden +gescheurd hemd aan, zonder broek, met een pijp in den mond en op het +hoofd een gibus, stapte hij aan boord, om ons zijn diensten aan te +bieden tegen betaling. Het gezicht van een flesch jenever bracht een +glimlach op zijn dikke lippen, en 't ontvangen van een geweer zette +zijn blijdschap de kroon op. + +Wij hebben ons over zijn gedrag niet te beklagen gehad, en uit zijn +stam konden wij enkele arbeiders tot meegaan bewegen. Maar hij had +zich ons verblijf ten nutte weten te maken, en de herinnering aan +onze goedgeefschheid zal lang levendig bij hem blijven. Zoolang wij +daar bleven, werd hij aan onze tafel toegelaten, en hij trok er de +aandacht, zoo niet door uitgezochte zindelijkheid, dan toch door +een onverzadelijken eetlust en onleschbaren dorst. Hij zag ons met +leedwezen vertrekken en gaf ons zelfs de plechtige belofte, schitterend +wraak te zullen nemen op een van zijn buren, een aanzienlijk hoofd, +Maki geheeten, wiens onverwachte aanval ons haastig tot vertrek had +doen besluiten. + +Ziehier, wat er gebeurd was. In den namiddag tegen 4 uur, terwijl +een onzer walvischsloepen bezig was te recruteeren op de zuidwestkust +van het eiland Tanna beneden Sangalli, had de andere sloep zich naar +de noordwestkust begeven. Deze laatste was aan land gegaan juist op +de plek, waar de _Fijian_ schipbreuk had geleden. Plotseling werden +verscheiden geweerschoten gelost door de inboorlingen op het strand; +een matroos kreeg een kogel in het linkerbeen, zoodat hij drie dagen +later aan tetanus stierf. De boot keerde dadelijk naar boord terug, na +eenige geweerschoten te hebben gewisseld met de aanvallers. Ik stelde +een onderzoek in. Het hoofd van den vijandelijken stam beweerde, +dat een vrouw uit zijn dorp was gevlucht en zich op ons schip had +verborgen. Hij was in den morgen er geweest, om haar te zoeken, en +toen hij haar niet had kunnen vinden, vertrok hij in de overtuiging, +dat wij haar hadden verborgen. + +Hij was weer naar den wal gegaan en had ons aangevallen, om zich +te wreken over een roof, dien wij niet hadden gepleegd. Overigens +werd deze kust altijd als hoogst gevaarlijk aangewezen; de _Nouméa_, +de _Télégraphe_ en nog een schip uit Queensland hadden herhaaldelijk +zich over de inboorlingen te beklagen. + +Bij zulk een reis ter afsluiting van huurcontracten met inboorlingen +is het voorzichtig, zoo gauw mogelijk te vertrekken, als dergelijke +gevallen zich voordoen, want dat zijn slechte voorteekenen. Het +schijnt, dat er dan dadelijk een teeken wordt gegeven, dat het geheele +eiland over wordt verstaan en dat het consigne blijkt, om alle verkeer +tusschen de vreemdelingen en den vasten wal te breken. + +Wij maakten ons dadelijk zeilklaar en verlieten Tanna, na even Kwamera +te hebben aangedaan in het Zuiden van het eiland. De inboorlingen +zijn er rustig, en zijn bekeerd tot het protestantisme. Zij doen +aan landbouw, dus konden wij er allerlei voorraad opdoen, oranjes en +bananen, suikerriet en knollen. + +Wij wendden ons naar het eiland Erromango, dat 35 mijlen ongeveer +van Tanna was verwijderd. Een krachtige zuidoostenwind bracht ons +weldra in het gezicht der westkust, en om elf uur 's avonds voeren +wij de Cooksbaai binnen, na om de Verraderskaap te zijn heengezeild, +zoo genoemd door den beroemden engelschen zeevaarder, die er door de +inboorlingen werd aangevallen. Wij bleven den geheelen nacht onder +zeil; de baai is zeer weinig beschut en men kan er dus enkel bij +windstilte landen, terwijl men ieder oogenblik gereed moet zijn, +weer zee te kiezen. + +Om zeven uur 's morgens zette een boot ons in de buurt van het dorp +aan land; die kust is nog al bevolkt en wij merkten drie stammen op, +aan de baai gevestigd. Eertijds waren de bewoners zeer gevaarlijk en +zonder op te klimmen tot den aanval, waaraan Cook indertijd blootstond, +zou ik kunnen herinneren aan den zendeling Gordon, die er in 1869 +gedood werd met knotsslagen, en nog korter geleden aan de bemanning +van een engelsch schip, die er in 1875 vermoord en opgegeten werd. + +Bij ons bezoek liepen vreemdelingen niet meer zooveel gevaar; +de invloed van den zendeling, aan de oostkust gevestigd in de +Dillonbaai, heeft zich tot hier doen gevoelen; hij heeft in de dorpen +enkele scholen gesticht, en de onderwijzers brengen den inboorlingen +beschavingsdenkbeelden bij. Wij kunnen dus onbevreesd aan land gaan +en met hen betrekkingen aanknoopen. + +Wij kwamen op een Zondag in de Cooksbaai; de inboorlingen, al half +bekeerd, hadden hun mooiste kleederen aangetrokken; mannen en vrouwen +hadden de nationale kleeding, bestaande uit een lapje of gordel van +pandanenbladeren, vaarwel gezegd. Nu dragen beide seksen hemden en +broeken, en de jonge dames van Erromango zijn hoogelijk ingenomen met +gekleurde jurken, hoeden met veêren en zelfs met het corset. Ik geloof, +dat de winkels van Nouméa hier al hun overtolligheden slijten. Zoo dan +al het schaamtegevoel bij deze transformatie der zeden heeft gewonnen, +in schilderachtigheid zijn die menschen er niet op vooruitgegaan. De +originaliteit dezer eilanden gaat langzamerhand te niet, en weldra +zal de beschaving den eigenaardigen stempel hebben doen verdwijnen, +die hen nog onder de aandacht deed vallen. + +Onze werving had er niet veel succes; een enkele inboorling wilde +meegaan naar Nouméa; maar hij vroeg, of het schip voor anker wilde +blijven liggen, want hij kon geen contract sluiten op Zondag; hij +mocht geen betaling aannemen op een dag, die geheel en al moet zijn +gewijd aan overdenking en godsdienstoefening. + +Weldra verlieten wij deze streken, die reeds al te beschaafd waren, +en in de richting van de Dillonbaai varend, volgden wij de noordkust +van het eiland en een gedeelte van de westkust. + +Erromango zag er meer begroeid uit dan Tanna, het eiland is boschrijker +en niet zoo vulkanisch en bergachtig als het andere, er zijn wel +enkele heuvels in het binnenland; maar men heeft er ook vlakten waar +aan veeteelt zou kunnen worden gedaan. Daarbij is het eiland goed +besproeid, en de kust is gemakkelijk toegankelijk. + +Als men bij de Dillonbaai komt, ontdekt men aan den oever der rivier +de prachtige installatie van den protestantschen zendeling R., die +sedert 1872 op het eiland woont; in de buurt is een kerk gebouwd, waar +men op een houten bord kan lezen, welke feiten Engelands aandacht op +dit eiland hebben gevestigd en het zoo bekend hebben gemaakt. Sedert +1839 zijn vijf anglicaansche zendelingen gedood door inboorlingen +uit Erromango. + +Langen tijd ging dit eiland door voor het gevaarlijkste van +de groep der Nieuwe Hebriden. De Kanaken werden voorgesteld +als de bloeddorstigste en gevaarlijkste wilden uit den geheelen +archipel. Vijftig jaren geleden ongeveer kwamen op Erromango veel +Europeanen; in de Dillonbaai kan men nog de overblijfselen vinden +van eene belangrijke vestiging, bestemd voor de exploitatie van +sandelhoutaanplantingen. Die werkte er van 1855 tot 1864, en van dien +tijd dagteekent de vijandige gezindheid, bij de bewoners opgemerkt, +waardoor niet alleen onder de zendelingen, maar ook onder de toevallig +aankomende zeevaarders zooveel slachtoffers zijn gemaakt. + +Inderdaad werpen de handelingen, door de houtinzamelaars volbracht, +om arbeiders te krijgen, hun blijkbaar kwade trouw bij het sluiten +van handelsovereenkomsten, de moord op veel inboorlingen voldoende +licht op de daden van geweld, door de inboorlingen begaan, en op de +weerwraak, door hen genomen op onschuldigen, met hun leven boetend +voor de misdaden van anderen. + +Aan boord van ons schip luisterde ik naar de mededeelingen van +onzen werver F., die vroeger ambtenaar was in een exploitatiezaak van +sandelhout, en hij zei tot mij: "Als dit eiland Erromango spreken kon, +zou het dingen kunnen vertellen, die iemand de haren zouden doen te +berge rijzen". + +Het scheen mij toe, dat de bevolking er minder dicht was dan op +Tanna; volgens ter plaatse ingewonnen inlichtingen heeft men er +ongeveer 2500 inwoners, waarvan 1200 tot het Christendom bekeerd +zijn en 1300 nog heidenen zouden wezen. Maar de vorderingen, die +de zendeling R. maakt, zijn niet weg te cijferen, en langzamerhand +dringt zijn invloed door tot in de afgelegenste gedeelten van het +eiland. Zoo heeft hij drie-en-dertig kleine zendingsposten in 't +leven kunnen roepen, geleid door een dergelijk aantal vermaners, +en toen ik er was, had hij reeds 150 kinderen gedoopt. + +Ik hoop, dat deze pogingen tot het maken van proselieten volkomen +slagen; zij zullen mogelijk de ontvolking van het eiland tegengaan, +waar sinds dertig jaren het aantal bewoners van 3000 tot 2000 is +gedaald. Ik heb kunnen waarnemen, dat de inboorlingen van Erromango +minder forsch zijn dan die uit Tanna. Hun gestalte is kleiner, hun +kleur donkerder; ze zijn magerder en hebben een minder gezond gestel +dan hun buren; de wapens, die zij gebruiken, als bogen en pijlen en +knotsen, zijn kleiner en geheel in overeenstemming met den tengerder +lichaamsbouw, die bij alle bewoners valt op te merken. + +Uit het oogpunt van het intellect, komt dit ras mij het minst +ontwikkeld voor van die, welke ik nog in den archipel heb ontmoet. De +inboorlingen beoefenen in 't geheel geen industrie, en hun verstand +is niet ontwikkeld. Men bemerkt, dat zij den invloed niet hebben +ondervonden van de Polynesiërs, die op de andere eilanden de +autochthone bevolking hebben opgeheven, haar nieuw bloed hebben +bijgebracht en haar in alle opzichten hebben vooruitgeholpen. De Kanaak +uit Erromango is nog de zuivere Negrito of wel de Papoea, die nog in +niets is veranderd, die vrij gebleven is van elken vreemden invloed +en een der laagst staande rassen vormt van de groote menschenfamilie. + +De gezondheid van 't klimaat op het eiland is verschillend op de oost- +en de westkust; de Cooksbaai lijkt gezond en wel geschikt voor eene +europeesche vestiging; maar daarentegen hebben mijn tochten in en om +de Dillonbaai mij overtuigd van de ongunstige ligging dier plaats. Het +dal is vruchtbaar, en de rivier brengt zoet water aan in overvloed, +maar miasmen worden ontwikkeld op de moerassige oevers der rivier, en +de baai ligt te zeer beschut voor de heerschende zuidoostenwinden. Het +verbaasde mij niet, dat de heer R. en zijn gezin ziek waren tijdens ons +bezoek en zich genoodzaakt hadden gezien, tot herstel van gezondheid +de australische koloniën op te zoeken. + +Van Erromango voeren wij naar het Noordwesten en stevenden naar het +eiland Vaté of Sandwich, waarvan wij ongeveer 70 mijlen verwijderd +waren. Het deed mij genoegen, dit eiland nogmaals aan te doen; +vier jaren geleden was ik er een half jaar gestationneerd geweest +met nog een luitenant en vijftig soldaten. Dat was in den tijd, +toen Frankrijk den archipel in bezit had genomen en posten had +gevestigd te Vaté en te Mallicolo. Maar het verzet van Engeland en +van de presbyteriaansche zendelingen leidden tot de ontruiming van +het land door onze troepen, en ik had met leedwezen moeten aanzien, +hoe onze driekleur er was verdwenen. + +Twee dagen, nadat wij Erromango hadden verlaten, verkenden wij het +Sandwicheiland. Cook beschouwde het als de parel van de groep der +Nieuwe Hebriden en het verdient dien naam, terwijl de beschrijving, +die hij ervan geeft, zich niet aan overdrijving schuldig maakt. Dit is +het voor den landbouw 't best geschikte eiland; men vindt er breede, +goed besproeide dalen, waar de grond verrassend rijk en vruchtbaar +is; de heuvels dragen niet veel bosschen, maar er zijn weidenrijke +plateaux, en op veel plaatsen wacht de grond er maar op, in cultuur +te worden gebracht, om de overvloedigste oogsten te leveren. De +kolonist behoeft hier geen voorbereidenden arbeid te doen, hij vindt +een ontgonnen terrein en dadelijk na zijn aankomst kan hij er maïs +en koffie gaan planten. De noordwestkust is rijk aan zeer goede, +veilige havens; alleen voor de oostkust ligt een gevaarlijke klip, +maar die is best te vermijden. + +Wij voeren de Pangobaai binnen en zouden bij Port Vila voor anker gaan, +een haven, zoo ruim, dat er wel een vloot in geborgen kon worden. Het +is 't belangrijkste punt van de groep der Nieuwe Hebriden, bestemd +voor eene groote toekomst, en nu reeds neemt het een eerste plaats in, +wat handel en landbouw betreft. + +Port-Vila is dan ook de hoofdstad der Nieuwe-Hebriden, centrum van +de kleine, fransche kolonie, die de natuurlijke schatten van den +grond exploiteert en deze eilanden, die zoo rijk en productief zijn, +voor Frankrijk wil trachten te winnen. De naam Franceville, die der +plaats ook wel wordt gegeven, herinnert aan het moederland en aan de +gevoelens, die onze landgenooten koesteren voor Frankrijk, waarvan +zij door 6000 à 7000 mijlen land en zee gescheiden zijn. + +Ondanks hunne grootere getalsterkte zijn de inboorlingen als verloren +onder de blanken, die Port-Vila bewonen; zij zijn voor 't grootste +deel verwezen naar de twee eilanden Vila en Mélé, die wij tijdens +ons verblijf alhier nog willen bezoeken. + +Vijftig Europeanen ongeveer wonen te Franceville; zij behooren +tot verschillende nationaliteiten; men ziet er Franschen, Zweden, +Engelschen, Noren, Amerikanen en Duitschers. Allen doen aan landbouw +en drijven handel. + +Ons eerste bezoek gold den agent van de _Compagnie Calédonienne_, +die te Anabroe woont. Die maatschappij, in 1882 opgericht, heeft veel +grondgebied verworven in den Archipel; zij heeft kantoren ingesteld +op de verschillende eilanden en houdt zich ernstig bezig met het +stichten van landbouwkoloniën. + +De vertegenwoordiger van de maatschappij, de heer A., stelde +vriendelijk een paard te mijner beschikking, en zoo kon ik een prettig +wandelritje doen door de aanplantingen; er gingen verscheiden uren met +een rit over de plantages heen. Tegenwoordig zijn reeds 30000 H.A. in +cultuur; 120000 koffieboomen geven een jaarlijksche opbrengst van +40 tonnen en 1000 kokospalmen zullen het volgend jaar voor 't eerst +vruchten leveren. + +Het was een waar genoegen, het binnenland van Vaté of het +Sandwich-eiland in te gaan, dat vroeger geheel aan de inboorlingen +was overgelaten en nu bijna uitsluitend door Europeanen is bezet, +die de natuurlijke hulpbronnen er exploiteeren; daar zijn er onder +hen, die zich met geduld en volharding een zoo niet schitterende, +dan toch zeer dragelijke positie hebben veroverd. + +Zoo kwamen wij te Freshwater, reden door bananenaanplantingen, +die zeer winstgevend zullen zijn, zoodra de kolonisten de vruchten +ter markt zullen kunnen brengen te Sydney en te Melbourne en dus +met voordeel zullen kunnen wedijveren met de voortbrengers op de +Fidsji-eilanden. Na de Freshwaterrivier te zijn overgegaan, bereikten +wij het dorp Tagabé, door onze landgenooten bewoond. Zes jaren geleden +ongeveer liet een fransche kolonisatie-maatschappij naar Port-Vila +een groep kolonisten uitgaan, die lust hadden in landverhuizing en +die elders eens hun fortuin wilden beproeven. Sommigen werden al +gauw ontmoedigd en keerden naar het moederland terug; anderen, die +zich niet lieten afschrikken door tegenspoed en inspanning, bleven en +hebben ten laatste het welvarende dorp gesticht, dat er nu is verrezen. + +Elk van hen heeft een kleine bezitting, waarop hij een huisje heeft +gebouwd met bijgebouwtjes voor varkens en kippen; enkele woningen +waren artistiek versierd; er was een engelsche tuin aangelegd met +nette paden, grasvelden en keur van bloemperken. + +Allen leefden van de opbrengst van hun land; hun koffieaanplantingen, +en de bouw van bananen en maïs leverden hun een welstand, die hun +in Frankrijk niet zou zijn te beurt gevallen; hun bestaan is vrij en +onafhankelijk en kent geen dwang van conventie of mode, waardoor in +Europa zooveel individueel initiatief wordt tegengehouden. + +Ik kwam te Franceville terug en begaf mij naar de woning van den +ouden maire dier plaats, den heer C. De blanken te Port-Vila vormen +inderdaad een afzonderlijke groep, met een burgemeester en verdere +ambtenaren, die de aangelegenheden van openbaar belang behartigen; de +quaesties omtrent de wegen, de reiniging, de haven worden bestudeerd, +en binnen korten tijd zal men goede rijwegen te Port-Vila hebben, +leidend naar andere centra van kolonisatie. + +Er is zelfs sprake van, een weg te leggen naar den anderen kant +van het eiland, naar Port-Havannah, en het zal een weg zijn voor +allerlei vervoermiddelen geschikt. Zoo vertelt mij de heer C., dien +ik reeds had leeren kennen op een vorige reis. Hij noodigde mij uit, +zijn bezitting te gaan zien, die in de laatste jaren aanmerkelijk was +vergroot, en stelde mij voor, den volgenden dag met hem een uitstapje +naar het inlandsche dorp Mélé te maken. Ik nam het aanbod gretig aan, +was precies op tijd op de afgesproken plaats, namelijk om zes uur +'s morgens voor den winkel van de Maatschappij der Nieuwe-Hebriden. + +Wij deden den tocht te paard. Port-Vila is het eenige punt op de +Hebriden, waar men van die beweegkracht gebruik kan maken; er zijn +sinds eenige jaren paarden ingevoerd van het eiland Norfolk. Zij +bewijzen er groote diensten, want nu kunnen de kolonisten te paard +hunne uitgebreide plantages bezoeken. Bij 't verlaten van Port-Vila +kwamen wij in een bosch, waarvan de dichte boomen den mooien weg, die +naar het dorp Mélé leidde, heerlijk tegen de brandende zonnestralen +beschutten. + +Na een half uur verlieten wij het bosch en kwamen uit vlak +bij de Pangobaai, waar rustig ons schip, de _Lady Saint Aubyn_ +lag. Wij volgden het strand, en na nog een paar plantages te hebben +bezichtigd van zweedsche families, die er reeds vijf-en-twintig jaren +woonden, kwamen we bij een open ruimte, waar vijf- of zeshonderd +inboorlingen schreeuwden en gesticuleerden en zich aan allerlei +lichaamsverdraaiingen te buiten gingen. + +Dat waren de bewoners van het dorp Mélé, die door hun dansen den +aardknollenoogst vierden. In rood en in wit katoen gekleed, met +veêren in het haar en een rood en zwart beschilderd gezicht, ieder +met een knots en een paar messen gewapend, stonden ze in vier of vijf +gelederen en kwamen al zingend naar voren, met de voeten trappend op +de maat van inlandsche trommels. + +Hun muziekinstrumenten zijn allermerkwaardigst; 't zijn holle +boomstronken, vastgezet in den grond, met gaten er in geboord, +die onderling verbonden zijn door verticale spleten; van boven zijn +ze versierd met allerlei snijwerk, dat een voorstelling geeft van +vogels en andere dieren, schepen enz. Door op die trommels te slaan +met stevige stokken, weten ze vrij afwisselende geluiden in de maat +voort te brengen. + +Die dansen en die muziek zijn zeer gewild bij de inboorlingen der +Nieuwe-Hebriden; bij elken stam zijn er, evenals in onze fransche +dorpen, enkele jongelui, die den boel aan den gang maken en de feesten +geanimeerd houden; zij zijn ongevoelig voor vermoeienis en warmte, +en altijd gereed, om opnieuw te beginnen. + +Alleen over dag houden zij zich met die genoegens bezig, en een uur na +onze aankomst hielden de dansen op en de inboorlingen keerden naar hun +hutten terug. De dansen werden telkens aangemoedigd door grijsaards, +die op den grond zaten en nu en dan opstonden, om de vermoeiden te +laten drinken en de drukst dansenden te complimenteeren. + +Zij, die op het eiland Mélé zich met die dansen bezighielden, woonden +niet op het hoofdeiland maar op een klein dor eilandje in de baai, waar +bijna geen water en geen groen te vinden waren. Daar vertoeven zij en +gaan alleen aan wal, om hun velden te bebouwen. Wat zou de oorsprong +van dit gebruik zijn? Waarom hebben zij zich afgezonderd? Ik zou het +niet kunnen zeggen, en ik denk, dat zij in vroeger tijden in strijd +zijn geraakt met de naburige stammen en dat ze zich op het eilandje +moesten verschuilen voor de aanvallen van hunne tegenstanders. + +Wij volgden hen, en door een bootje overgebracht, gingen we bij hun +woningen aan wal. De bevolking van het eiland Mélé schijnt nog niet +spoedig te zullen uitsterven; wij werden omringd door kinderen van +elken leeftijd, jongens en meisjes, die elkander duwden en stieten, +om ons beter te zien. De kleine kinderen waren geheel naakt en +betrekkelijk vrij zindelijk, als wij ze vergeleken met de bewoners +van Tanna en vooral van Erromango. Overigens verschilt dit ras van +dat der andere eilanden, zoodat ik er wel toe geneigd ben, voor +waar aan te nemen de traditie, die wil, dat Mélé bevolkt is geworden +tachtig jaren geleden door een schip, dat van Nieuw-Zeeland kwam en +schipbreuk leed in de Pangobaai. Hun physieke eigenschappen, hun taal +en ook hun gewoonten herinneren sterk aan die der Polynesiërs. + +Wij verlieten die eilandbewoners en kwamen op het groote eiland terug, +waar wij onze paarden terugvonden, rustig grazend onder de hoede van +een paar Kanaken. Een vlugge galop bracht ons in anderhalf uur naar +Franceville terug. + +Zoodra ik aan boord was, maakte ons schip zich voor het vertrek gereed, +nadat wij afscheid hadden genomen van de beminnelijke kolonisten van +Port-Vila, en de _Lady Saint Aubyn_ zette koers naar Port-Havannah, +de belangrijkste plaats van het eiland Vaté na Port-Vila. Wij zeilden +met moeite om de Duivelskaap heen, die de noordwestelijke begrenzing +van de Pangobaai vormt; het was nog al een gevaarlijk punt vanwege +een klip, die ver in zee vooruitstak. Op die klip was kort te voren +een schip van de Nieuw-Hebridische Compagnie vergaan. + +We voeren voorbij kaap Tu-ku-tu, bewoond door een fransche familie, die +een landbouwkolonie bestuurt; koffieboomen en kokospalmen en bananen +waren in de laatste jaren daar aangeplant, zoodat die bezitting een der +belangrijkste van de Nieuwe-Hebriden belooft te zullen worden. Het is +een doel voor uitstapjes van toeristen uit Port-Havannah, die zeker +zijn, door den heer H. goed te worden ontvangen. + +Uit wat ik hier heb meegedeeld, kan de lezer wel afleiden, dat een reis +naar het eiland Vaté niet lastig of moeilijk is; de Europeanen, die er +wonen, zijn blij, eens gastvrijheid te kunnen bewijzen aan iemand, die +hun een bezoek brengt. De inboorlingen zijn er zachtzinnig en vreedzaam +en beschouwen de Europeanen volstrekt niet met een wantrouwend +oog. Ongelukkig kan deze beschrijving alleen voor het eiland Vaté +gelden. Op de andere eilanden der groep, bij voorbeeld op Tanna en +Erromango, ontmoetten wij slechts wilde, gevaarlijke inboorlingen, +en men moet dan uiterst voorzichtig zijn bij de betrekkingen, die men +wel genoodzaakt is met hen aan te knoopen, want elk oogenblik kan er +een moeilijkheid ontstaan, die den reiziger herinnert aan de waarheid, +dat deze archipel, dien hij bezoekt, gelegen is aan den anderen kant +van de beschaafde wereld. + +Zoodra men Tu-ku-tu voorbij is, bemerkt men het eiland, dat het +Hoedeiland wordt genoemd naar den vorm, dien het met zijn laag gebergte +vertoont, of dat ook wel het Entrée-eiland heet, omdat het den weg +aangeeft, welken men heeft te volgen naar Port-Havannah, + +Wij voeren de Zuiderstraat of de Groote Straat binnen, en na enkele +oogenblikken bemerkten wij aan het kalme water en den getemperden wind, +dat we in een goed beschutte haven waren binnengekomen. Port-Havannah +was nog niet duidelijk te zien. Wij ontdekten de eilanden Déception +en Protection, die aan alle zijden de haven omsluiten, maar de huizen +der kolonisten en hun winkels waren nog niet te zien. Die gebouwen +werden verborgen door de kaap, die Kaap van het Witte Zand heette. Daar +woonde de engelsche presbyteriaansche zendeling Mac., wiens geest zoo +weinig evangelisch is gestemd en die een zoo krachtigen haat tegen +Frankrijk koestert. + +Wij lieten aan stuurboord die kaap liggen, waar de engelsche vlag boven +wapperde, en bemerkten weldra de eerste huizen van Port-Havannah. Wij +ankerden tegenover de magazijnen van de Caledonische Maatschappij. Ik +zag deze plaats met genoegen terug, waar ik zes maanden van mijn +leven had gesleten met dappere soldaten, die door moeraskoortsen +gekweld werden, maar die trotsch waren, het eerst de driekleur op +deze eilanden te hebben geplant. + +Onze nationale vlag heeft er echter slechts eenige maanden gewapperd; +zij heeft zich moeten terugtrekken voor britsche aanmatiging, en wij +hebben het moeten bijwonen, dat de huizen verwoest werden, waar onze +matrozen hadden verblijf gehouden. Nu zag ik er geen spoor meer van. + +De groote vlakte, waar Port-Havannah was gelegen, zag er niet meer +zoo druk en levendig uit als vroeger; de belangrijkheid van het +punt was sterk verminderd in de laatste jaren, en de handels- en +landbouwinrichtingen zijn nu alle geconcentreerd te Port-Vila. + +Toch scheen deze haven eens een groote toekomst te gemoet te gaan. De +reede is veilig; de vlakte wordt bespoeld door twee rivieren, die +zoet water van uitstekende hoedanigheid leveren; er zijn weiden, die +voldoende voedsel geven voor de honderd-vijftig stuks vee, welke er +grazen onder de hoede van eenige inboorlingen. + +Ik ontmoette te Port-Havannah mijn ouden vriend Mackintosh, hoofd van +het Déception-eiland; hij vertelde mij eenige van zijn gouvernementeele +rampen. Hij stond oudtijds aan het hoofd van een belangrijken stam, +waarover hij een volstrekt en onbeperkt gezag uitoefende; sedert +de engelsche zendeling is aangekomen, hebben zijn onderdanen hem +langzamerhand in den steek gelaten en ze zijn gaan wonen in het dorp +bij het huis van den heer Mac. + +Wij konden niet hopen, veel contracten te sluiten met de inboorlingen +van Vaté; ze zijn tot het Christendom bekeerd en wel tot de denkbeelden +der presbyteriaansche zendelingen; die laatsten beletten hen het +landverhuizen en houden het op alle manieren tegen, dat de jonge lieden +van daar gaan. Zij vreezen, dat het reizen hen onafhankelijker zal +maken en den invloed zal verkleinen van de predikers der christelijke +leer. Alleen de bewoners van Lélépa op het Protection-eiland bleven +ongevoelig voor de vermaningen van den anglicaanschen zendeling en +behielden ondanks alles het geloof hunner voorouders. + +Het werk der zendelingen, de invloed der Europeanen en de herhaalde +aanraking der inboorlingen met de blanken hebben het moreele +en intellectueele peil der bewoners van het Sandwich-eiland doen +stijgen. Hun materieele leven is er niet weinig op vooruitgegaan en +hun maatschappelijke verhoudingen zijn tevens verbeterd. Toch zien wij +hier, evenals op Nieuw-Caledonië, een geleidelijke vermindering van +het ras der Kanaken; stammen, die ik in 1887 had ontmoet, bestonden +niet meer, en het blijkt maar al te duidelijk, dat deze Zuidzeevolken +onvermijdelijk ten ondergang zijn gedoemd. In acht-en-twintig jaren +is het bevolkingscijfer van 8000 op 3500 gedaald. + +Mijn bezoek bij het hoofd Mackintosh van het Déception-eiland heeft +mij in die meening niet weinig versterkt; die vervallen grootheid +bracht mij naar de plek, waar zijn stam had gewoond, op den top van +den hoogsten heuvel van het eiland. Wij kwamen er langs een lastig +voetpad, dat naar een nu verlaten dorp geleidde, waar vroeger een +volkrijke vestiging was. We zagen er een twintigtal verlaten en in +puin vallende hutten. Een enkel huis had weerstand geboden aan den +tijd, en merkwaardig genoeg was dat juist het huis, dat het meest +iemand moest interesseeren, begeerig om de zeden der inboorlingen +te leeren kennen, nu die zeden en gewoonten langzaam, maar zeker, +te loor gaan bij de aanraking met de blanken. + +In dit huis toch hadden vroeger de tooneelen plaats, die dit eiland +om zijn kannibalisme zoo berucht maakten. Mackintosh diende mij +tot gids en wees mij op de balken, die het dak steunden. Zij waren +gebeeldhouwd aan hun uiteinde en vertoonden de vormen van vogels, +bijlen, messen en andere figuren. Het hoofd vertelde mij, dat aan +elk dier figuren de herinnering aan een kannibalenfeest verbonden was. + +Sedert de komst der Europeanen zijn die treurige gewoonten geheel +verdwenen; maar ik zou bijna durven beweren, dat Mackintosh, zoo +afkeerig van vreemden invloed, dien goeden, ouden tijd betreurt en +met genoegen den tijd zou zien terugkeeren, toen zijne onderdanen +nog niet hun culinaire gewoonten hadden veranderd. + +In 1872 werd op het eiland Hinchinbrock, niet ver van het +Sandwicheiland, nog een Maleier gedood en opgegeten. + +Wij verlieten het Déceptioneiland, om den Lélé-Pastam te bezoeken, +die op de zuidelijke punt van het Protectioneiland woont; wij zagen +er inboorlingen, die wenschten scheep te gaan bij ons, om het werk +van matrozen te verrichten; het zeemansleven behaagde hun zeer, maar +zij weigerden hun land te verlaten, om bij den landbouw of bij het +werk in de mijnen te worden gebruikt. Men ziet er dus niet velen in +Australië of Nieuw-Caledonië. + +Zij hebben hun plantages op het Sandwicheiland tegenover het +Protectioneiland en drijven handel in aardvruchten met de kolonisten +van Port-Vila en Port-Havannah; wij kochten er eenige matten en +armbanden van hout en schelpen. De kleeding der bewoners bestond +slechts uit een gordel van pandanusbladeren; als versiering droegen +ze een varkenstand, met een touwtje om den hals vastgebonden, of ook +wel een oesterschelp. + +Zij leefden in vrede met de naburige stammen, stonden ons met genoegen +de wapens af, die hun voorvaderen hadden gebruikt en verkochten ons +een voorraad messen en pijlen met in het vuur geharde punten. + +Gedurende onzen terugkeer naar Port-Havannah bezochten wij het +Rahni-station. Het was vroeger een belangrijke bezitting, waar veel +koffie en maïs werd verbouwd; er waren vruchtboomen geplant en ondanks +verwaarloozing gaven ze nog heerlijke vruchten. Het Sandwicheiland +is inderdaad in 't bijzonder bedeeld met natuurschoon, en de grond +brengt er mildelijk allerlei tropische producten voort. + +Er zou niet veel inspanning worden vereischt, om aan Rahni zijn +oorspronkelijken bloei terug te bezorgen; de grond is ontgonnen en +men zou zonder veel moeite het huis, dat nu vervallen is, kunnen +herstellen; een gezin van jonge, werkkrachtige menschen zou er zich +kunnen vestigen en er een landbouwkolonie stichten. Men zou dan het +eerste pionierswerk niet meer behoeven te doen, dat het budget van den +kolonist vaak al te zeer drukt en geen onmiddellijk voordeel aanbrengt. + +Wij gingen de woning van den engelschen zendeling voorbij en bespeurden +weldra het huis, dat ik in 1887 bewoonde en dat langen tijd het +eenige bewoonde verblijf op het eiland Vaté was. Vroeger waren er +geïnstalleerd geweest een familie uit Australië deze menschen wilden +beproeven, er katoen en indigo te verbouwen. + +Er werden groote werken uitgevoerd en zelfs werden met enorme kosten +stoommachines overgebracht uit Sydney. Eenige jaren lang scheen het, +of Port-Havannah eene groote toekomst te gemoet ging. Ongelukkig bleek +het klimaat te ongezond, en de amerikaansche concurrentie maakte, +dat er van de mooie plannen weinig terecht kwam; de onderneming liep +op eene liquidatie uit. + +Wij zouden nog wel langer daar hebben willen blijven en een bezoek +hebben willen brengen aan den heer G., die op de oostkust de eerste +koffieaanplanting heeft aangelegd, niet enkel de eerste op Vaté, maar +in den geheelen archipel. Zijn voorbeeld is gevolgd door de andere +Europeanen, want spoedig leerden de planters inzien, dat die cultuur +zeer winstgevend was vanwege de nabijheid der groote centra Sydney, +Melbourne en Adelaïde. De verkoop der koffie is altijd verzekerd +in die groote plaatsen en aan den anderen kant vereischt de koffie, +als zij eenmaal geplant is, niets dan wat onderhoud en geeft reeds +van het vierde jaar af een overvloedigen oogst. + +Ons bezoek aan het Sandwicheiland was afgeloopen. Ik was er lang +genoeg geweest, om mij te overtuigen van het gewicht, dat Franschen en +Engelschen aan het bezit van het eiland hechten. Herhaalde malen was er +sprake van een verdeeling van den archipel der Nieuwe-Hebriden tusschen +de beide volken, maar altijd werd het eiland Vaté of het Sandwicheiland +door beide mogendheden opgeëischt, waarbij Groot-Britannië zijn +recht grondde op de aanwezigheid zijner zendelingen, Frankrijk op +die zijner kolonisten. + +Ik geloof geen onjuistheid te zeggen, als ik beweer, dat mijn +landgenooten het meest er toe hebben bijgebracht, om de natuurlijke +hulpbronnen van het eiland te ontginnen en dat zij drie vierden van +het grondgebied in bezit hebben. + +De degelijke exploitatie van Vaté dateert pas van den dag, waarop de +Nieuw-Caledonische maatschappij, te Nouméa opgericht, haren arbeid +begon op de Nieuwe-Hebriden. De zending der kolonisten vanwege die +Maatschappij heeft misschien niet al die resultaten opgeleverd, die men +het recht had, er van te verwachten met het oog op de opofferingen, +die men zich had getroost, maar alles is toch niet verloren moeite +geweest, en enkelen van die uitgezonden kolonisten hebben zich tot +een aardigen welstand opgewerkt. + +Onze belangen dateeren dus van vóór die der Engelschen. + +Port-Vila heeft, wat de beteekenis van den handel betreft, +Port-Havannah vervangen, maar toch zal dit laatste punt in de toekomst +altijd belangrijk zijn om de haven, die groote veiligheid aanbiedt +en om de rivieren met zoet water, die men er in de buurt vindt. Of +die rivieren ook later als beweegkracht te gebruiken zouden zijn, +moet nog nader worden onderzocht. + +Van Port-Havannah sloegen wij eene noordwestelijke richting in en +verlieten de reede door den nauwen doorgang tusschen het Deception- +en het Protectioneiland. Wij waren voornemens, het noordelijk deel +van de groep der Nieuwe-Hebriden te bezoeken en stevenden naar het +eiland Api. De zuidoostenwind blies voor ons in gunstige richting; +de _Lady Saint Aubyn_ legde met gemak acht knoopen in het uur af, +en 36 uren na ons vertrek uit Port-Havannah kregen wij het eiland +Api in het gezicht. Gedurende dien korten overtocht konden wij op +een afstand de eilanden der Twee Heuvels waarnemen, het Maï-eiland, +waar drie stammen woonden, die ieder een eigen dialect spraken, en het +eiland Muna. Er is daar niet veel te zien; de bevolking vermindert +gestadig; de eilanden leveren zoo goed als niets op en ze zijn zoo +klein, dat men hun ook geen betere toekomst mag voorspellen. + +Wij lieten het anker vallen in de Diamantbaai, aan de zuidwestkust +van Api; de engelsche boot _Hector_, uit Maryborough in Queensland, +lag in dezelfde baai voor anker; zij bracht een zeker aantal Kanaken +van verschillende eilanden uit den archipel naar hun respectieve +woonplaatsen terug. In deze baai moest het schip een inboorling en +zijn vrouw afzetten, die drie jaar te voren aangenomen waren bij een +stam in het binnenland; het paar had intusschen een baby veroverd, +op engelschen grond geboren. + +Alle drie gingen aan land, in hun mooiste spullen uitgedost; de man +droeg een deftige jas uit een of ander australisch modemagazijn, +hij droeg een horloge met vergulden ketting op een smetteloos wit +vest; maar hij had bloote voeten. De vrouw liep onder een vuurroode +parasol en zag er met haar kanten japon met sleep en strooken uit +als een danseres uit een paardenspel, altijd met bloote voeten, +wel te verstaan. + +Maar pas waren ze aan wal gegaan in hun geboorteland, of de +inboorlingen aan de kust verzameld, maakten zich meester van hun +koffers en deelden den inhoud onder elkander, en binnen eenige minuten +waren de stumpers beroofd van de opbrengst van hun arbeid van drie +jaren; de australische jas en de roode parasol wekten de begeerigheid +op van het hoofd van den stam, die er zich krachtens het recht van +den sterkste van meester maakte. Zóó is nu eenmaal de ontvangst, die +de inboorlingen wacht, wanneer ze na kortere of langere afwezigheid in +hun land terugkeeren. Wat zij hebben overgespaard in den vreemde en de +waren, die zij meebrengen, worden aan de plundering van de landgenooten +prijs gegeven. Behooren ze tot een stam uit het binnenland, dan moeten +ze zich gelukkig achten, wanneer de inboorlingen van de zeekust hun +het leven laten en hen rustig laten vertrekken naar hun geboorteland. + +De tegenwoordigheid van de _Hector_ was hinderlijk voor onze +wervingsbezigheid; wij maakten ons zeilreê, om bij kaap Foreland weer +het anker te laten vallen in een door die kaap beschutte baai. Een +klein zoetwaterstroompje liep er door een vruchtbaar dal, dat echter +nog weinig bebouwd was; de bevolking is er echter vrij talrijk en +drijft een drukken handel in kokosnoten met een handelaar uit Jersey, +die sinds eenige jaren op het eiland woont; een engelsche zendeling +woont er dichtbij en beproeft, maar met slechts matig succes, den +inboorlingen zijne geloofsovertuiging bij te brengen. + +Wij recruteerden een paar jongelingen en een kleinen jongen van een +jaar of zes, die zijn vader en zijn moeder had verloren en opgedragen +was aan de zorg van een oom. Deze kon hem niet langer te eten geven +en wenschte hem te verhuren voor den arbeid te Nouméa. Het was een +goed werk, dat aanbod aan te nemen, want het stond te vreezen, dat +die oom, dien het verveelde den knaap te onderhouden, hem op een +goeden dag een gewelddadigen dood zou doen sterven. + +De kleine Kanakenjongen ging met genoegen mee; zijn vroolijk, +intelligent gezichtje straalde van blijdschap, en ieder had plezier +in hem. Onze reeder hield hem later bij zich en wilde er een jockey +van maken, bestemd te schitteren op de nieuw-caledonische renbaan. + +'s Nachts wist een onzer pas aangeworven arbeiders te ontsnappen; hij +zwom naar den wal, maar was niet zoo beleefd geweest, ons het handgeld +terug te geven. Er zal nauwlettender toezicht moeten worden gehouden, +en de inboorlingen zullen bij zonsondergang in het tusschendek worden +opgesloten. + +Wij zeilden nu naar Pané op dezelfde kust; maar terstond bij aankomst +zagen we aan het strand in den grond gestoken palen, taboes, die +vrouwen en jongelieden moesten waarschuwen, niet mee te gaan met +de schepen der fransche wervers. Ziehier, welke reden ons voor dat +verbod of die waarschuwing werd opgegeven. Twee maanden te voren had +een engelsch schip _Alice and Mary_ veertig inboorlingen, tot den +stam uit Pané behoorend, aangeworven. Het had schipbreuk geleden op +de kust van Mallicolo, en de Kanaken waren verdronken. Nu mocht voor +een vastgestelden tijd geen inboorling zijn dorp verlaten; zóó hadden +het de toovenaars van den stam beslist. + +Onmiddellijk zetten wij koers naar de Yémubaai tegenover het eilandje +Lamenu; een vrij aardig huis werd zichtbaar aan de kust; het was de +woning van een nieuw-caledonischen kleurling, die een belangrijke +aanplanting van maïs en koffie had aangelegd. Hij gebruikte als +arbeidskrachten Kanaken van de naburige eilanden. Zijn plantages +lagen in een zeer vruchtbaar dal, besproeid door een rivier, die +steeds voldoende water had. + +Mijn tochtjes over het eiland in verschillende richtingen deden mij +tot het besluit komen, dat het eiland Api het vruchtbaarste van den +archipel was. De grond is er rijk; de humuslaag op den rotsgrond +heeft eene aanmerkelijke dikte bereikt, en zoo is er een weelderige +plantengroei ontstaan, en de rivieren zetten aan hun oevers een groote +hoeveelheid slijk af, die nieuwe vruchtbaarheid brengt. Het eiland +Api wordt goed besproeid en heeft vrijwat stroomende watertjes, want +eveneens is het gesteld te Foreland, Pané, Yému; maar ongelukkig is er +geen enkele haven, wel heeft men aan deze kust bruikbare ankerplaatsen. + +De geheele bevolking van het eiland kan op 18.000 zielen worden +geschat. Zij zijn tenger en klein, en velen van hen hadden wonden op +het lichaam, die zij door bepaalde planten er op te leggen, trachten +te genezen. Zij hebben den naam van erg wraakzuchtig te zijn en hebben +zich berucht gemaakt door herhaalde aanvallen op Europeanen. Zoo is +er bijna geen enkel punt op Api, waar men met vertrouwen kan landen, +en men moet de grootste waakzaamheid in acht nemen. Vele nachten +heb ik aan den wal geslapen, altijd met revolver en patronen binnen +mijn bereik. + +In de Yémubaai zag ik de inboorlingen op een dag vereenigd bij +gelegenheid van een hunner feesten of _sinn-sinn_. De mannen hadden om +het middel een enkel touw, waaraan een koker van schors was bevestigd; +enkelen van hen hadden het tot een wollen hemd of vest gebracht. De +vrouwen uit het binnenland hadden niet anders aan of om, dan een +gordel van bananenbladeren, maar die van de kust waren in een lap +katoen gehuld. + +Elke inboorling was gewapend met een knots of met een rond mes. Hoewel +de bewoners van Api niet zoo beslist oorlogszuchtig zijn als die +van Tanna, voeren ze dikwijls strijd tegen elkander. Het is dan een +oorlog met hinderlagen; er worden diepe kuilen in den grond gegraven +en een inboorling, door den hoofdman van den stam aangewezen, moet +er in gaan liggen en den vijand afwachten, als hij voorbijgaat. + +Hun instinct is tot menscheneten maar al te zeer geneigd, en als +ze die kannabalistische> neiging kunnen bevredigen, gaan ze daarbij +aldus te werk. Van een gevangene wordt de romp aan de jonge lieden +afgestaan; de ingewanden zijn bestemd voor de varkens en de honden; de +mannen krijgen de ledematen. Vrouwen mogen aan dergelijke barbaarsche +maaltijden niet deelnemen. + +Altijd gaan die maaltijden met feesten en dansen gepaard. Een koopman, +die reeds lange jaren op Api woont, gaf mij een beschrijving van de +dansen. Het costuum van het hoofd bestaat dan uit een groote bloem, +in ieder oor gestoken, een veêr in de haren, een tak in den gordel, +een laag verf op iedere wang en op het puntje van den neus. Hij houdt +in zijn linkerhand een zeker aantal lansen vast en in de rechter zwaait +hij een knots. Dan loopt hij rondom de inlandsche trommelslagers, en +danst en springt, terwijl de muzikanten met behulp van twee stukken +hout hun trommels slaan en een helsch rumoer maken. + +De hoofden hebben veel autoriteit; het heet, dat zij alleen de kunst +verstaan, de pijlpunten te vergiftigen. + +Ons verblijf te Yému was nog al gunstig voor onze werving; we konden +een tiental Kanaken recruteeren. De _Lady Saint Aubyn_ wendde zich +daarna naar de westkust en wij voeren door de straat, die het eiland +van Ambryn scheidt. Daar zagen wij een bezitting van een Europeaan, +die kort te voren door de bewoners van het eiland Paama vermoord was +geworden. Wij ankerden in de Groote Baai. + +Onder de stammen van Mangliao, Apwe en Baap hoopten wij velen te +werven; maar zoodra wij waren aangekomen, kwam er een boot van den +wal, en de inboorlingen, die er in zaten, vertelden ons, dat sedert +de komst van de onderwijzers of vermaners, door den zendeling van +Foreland gezonden, de stammen van Mangliao en Apwe zich aan zijn gezag +hadden onderworpen. Dus hadden ze besloten, geen verbintenissen naar +buiten meer aan te gaan, en men gaf ons den raad, zoodra mogelijk +den terugtocht te aanvaarden. Toch bleven wij een paar dagen, en +het gelukte ons, drie inboorlingen mee te krijgen, afkomstig uit het +dorp Baap. + +De Groote Baai van Api zou gunstig gelegen zijn voor eene europeesche +vestiging; er is een zeer mooie plantengroei; de bosschen hebben veel +bruikbaar hout, en de Kanaken hebben reeds goede bananenaanplantingen +aangelegd. Wat het klimaat en de gezondheid betreft, deze verschillen +naarmate men aan de eene of aan de andere kust van het eiland is. De +noordkust en de noordwestkust, blootgesteld aan de uit zee komende +winden, schijnen in een uitstekende conditie te verkeeren; maar de +zuidkust en die in het Zuidwesten, die de luchtstroomen opvangen, +nadat deze gestreken zijn over Paama, Lopévi, May, Tongoa, Shepherd, +zouden voor een Europeaan, die er langen tijd moest vertoeven, +allerverderfelijkst kunnen worden. Dit is echter slechts mijn +persoonlijk gevoelen; de ervaring kan later misschien tot een ander +oordeel leiden. + +Ons bezoek aan Api was afgeloopen. Wij zouden nu het eiland +Paama aandoen en voeren voorbij het eilandje Lopévi, waarvan de +suikerbroodvorm zeer opmerkelijk was. Het is van vulkanischen oorsprong +en bereikt wel een hoogte van 1650 M. + +Van tijd tot tijd kwam er uit den top van den berg rook; maar +wij konden in 't voorbijgaan de omtrekken verder niet nauwkeurig +onderscheiden. Het bestaan van dien vulkaan bevestigt een vrij +zonderlinge opmerking, die in dit deel van Oceanië is gemaakt, +namelijk dat de werkzame vulkanen in een lijn zouden liggen, die, +van Tanna uitgaande, een noordwestelijke richting zou inslaan en +zich dan zou aansluiten bij Lopévi en Ambrym op de Nieuwe-Hebriden, +bij de zwavelbronnen van Vanua-Lava en de kraters van Urépara-pasa +en Tinakula op de Bankseilanden. Die lijn zou eene lengte hebben van +een duizendtal K.M. ongeveer. + +Het oude vulkanische karakter van Lopévi verklaart de weinige +vruchtbaarheid van het eilandje; er wonen niet veel menschen. Tachtig à +honderd inboorlingen verbouwen een en ander op een kleine landtong in +'t Noordwesten. Zij onderhouden geregelde betrekkingen met de Kanaken +van het eiland Api, wier taal zij spreken. + +We hadden niet veel tijd noodig, om de westkust van Paama te bereiken +en het anker te Liro uit te werpen, een eiland, dat 10 K.M. lang en +ongeveer 4 K.M. breed is. Het is dus niet zeer groot, maar wel is +het dicht bevolkt; na enkele oogenblikken was het dek van ons schip +overstroomd door een massa luidruchtige Kanaken, blij, dat ze ons hun +producten konden verkoopen in ruil voor tabak, pijpen en lucifers. Die +beleefdheid, ons zoo spoedig te bezoeken, voorspelde wat goeds; zij +verdreef onze achterdocht ten opzichte van deze inboorlingen, die in +den ganschen archipel geen al te besten naam hebben. Sedert langen +tijd kon geen schip Paama naderen, of het werd met geweerschoten +ontvangen. Het zou mij misschien gemakkelijk vallen, een verklaring +voor die vijandige gezindheid te vinden in het volgende feit. Een +tiental jaren geleden beproefden bewoners van het eiland, die met +geweld waren aangeworven, hun vrijheid terug te krijgen aan boord +van het schip, dat hen meevoerde naar Australië. De bemanning sloot +hen toen op in het ruim en doodde hen allen; "ze werden als ratten +vermoord", zei bij gelegenheid van de rechtzaak de advocaat-generaal +van Nieuw Zuid-Wales. + +Het verbaast mij dus niet, dat er herhaaldelijk aanvallen zijn gedaan +door de Kanaken op Europeanen en dat zij zich krachtig verzetten tegen +een vaste vestiging van vreemdelingen op hun eiland; oorlogsschepen +hebben de dorpen daarbij wel eens gebombardeerd, en bij mijn bezoek +heb ik voor een pak tabak een bom kunnen koopen, die afgeschoten was +door het fransche adviesjacht _D'Estrées_. Van een _Man oui oui_, +zei de inboorling, die het voorwerp mij bracht. Wij, Franschen, worden +namelijk door de bewoners van de Nieuwe-Hebriden als de _Man oui oui_ +aangeduid, en zoo werd mij bekend gemaakt, dat een fransch schip het +schot had gelost. + +Wij voeren vlug om het eiland heen en bleven op onze hoede, want ieder +inboorling is gewapend met zijn Snidersgeweer en zou niet aarzelen, ons +een poets te bakken, als onze waakzaamheid ook maar even verflauwde. + +Het land was goed bebouwd; aanplantingen liepen tot aan de zee voort, +en men zamelde er in grooten getale de vruchten van den broodboom +in. Al is er dus een dichte bevolking, gebrek wordt er niet geleden, en +deze inboorlingen zijn forsch en krachtig. Het is waarschijnlijk, dat +men hier niet veel sympathie zal hebben voor de vreemde koloniën. Geen +der inboorlingen wilde tot landverhuizing besluiten; allen bleven +bestand tegen de velerlei aanlokking, hun door ons voorgehouden, +als ze te Nouméa wilden komen werken. + +Wij verlieten het eiland Paama om zeven uur 's morgens. Terwijl ons +schip onder zeil bleef, trachtten de kleine booten de oostkust van +Ambrym te naderen bij den stam Pemedial, maar de toestand der zee +belette het aan wal gaan; daarbij was de kust steil, en onder den +invloed van de heftig blazende zuidoostenwinden sloegen de golven met +kracht tegen de loodrechte rotsen. Het was nutteloos, een poging te +wagen, om met het land gemeenschap te onderhouden. Wij voeren langs +de zuidkust en ankerden daar tegenover het station van Dick A. + +Dat personnage is een Engelschman, die al lange jaren in den archipel +woont en alle eilanden bereisd heeft. Hij kent uitstekend de havens +der Nieuwe-Hebriden en ook die der Salomonseilanden. Daar het ons plan +was, aan die laatste groep een bezoek te brengen, was onze kapitein er +op gesteld, aan boord van de _Lady Saint Aubyn_ iemand te hebben, die +ervaring had van de streek en ons van goeden raad kon dienen. Hij vond +dien in den persoon van Dick A., die snel zijn bagage inpakte en met +zijn trouwe levensgezellin, een Kanakenvrouw van het Pinkstereiland, +aan boord kwam. Zij was door elephantiasis aangetast, miste alle +uiterlijk schoon, maar was vol toewijding voor haren meester. + +Toen ik naar boord terugkeerde, was ik aan het strand tegenwoordig +bij de werving van twee vrouwen, die, zooals zij zeiden, blij waren +het eiland te kunnen verlaten, om aan de slechte behandeling van hunne +echtgenooten te ontkomen. Die laatsten, verlokt door het gezicht van +de goederen, die wij hadden aan te bieden, gaven hunne toestemming, +en de beide vrouwen zwommen naar ons schip toe; één van haar nam +een kindje van een paar maanden mee; zij verliet haar dorp, zonder +zich te laten verteederen door de tranen van hare oudste dochter, +die bij haar vertrek tegenwoordig was en haar wilde terughouden. + +De inboorlingen van dit eiland zijn klein en welgevormd; zij hebben een +opgewekt, vrij intelligent uiterlijk, maar hebben den naam van korte +metten te maken met lastige blanken, niet door geweerschoten te lossen, +maar door middel van vergif. Ik geef die laatste bewering slechts +onder voorbehoud, en geloof dat de vele sterfgevallen aan het klimaat +moesten worden toegeschreven en niet aan misdadige handelingen. Hoe +het zij, men heeft deze inboorlingen te Nouméa graag als werkkrachten, +ze worden uitnemende arbeiders. + +Ze wonen hier in kleine dorpen aan het strand der zee of in het +binnenland op de berghellingen. Hun woningen zijn nog uiterst +primitief, maar toch voldoende om hen te beschermen tegen de ongunst +van het weder. Het binnenland is zeer schaars bevolkt, een gevolg +van de aanwezigheid van den vulkaan. Op den top van een der bergen +heeft men een krater, die rook laat ontsnappen; maar de uitbarstingen +zijn niet aanhoudend zooals op Tanna, en ik passeerde het eiland +menigmaal, zonder het minste of geringste teeken te bespeuren, dat +van de werkzaamheid van het onderaardsche vuur getuigde. + +De geologische gesteldheid van Ambrym verklaart de geringe +vruchtbaarheid; de grond is poreus, zandig en dor, en er is weinig +water op het eiland; zoet water is er alleen in gegraven plassen, +en er stroomt geen enkele rivier; dus is de plantengroei schraal, +gelijkend op dien van Tanna in de buurt van Port Resolution en +Wassissi. Toch wonen er nog zeven of acht Europeanen; ik ontmoette +hen op de verschillende plaatsen, waar wij stilhielden, bij Malo, +Creig Cove, Dip Point, Rhanone; ze dreven allen handel in copra, door +middel van schepen die op Nieuw-Caledonië of Australië voeren. Enkelen +worden er rijk, en ik hoorde dikwijls spreken van F., die alleen op +de noordwestkust woonde en schitterende zaken deed. + +Te Dip Point bezocht ik de inrichting van zulk een _copramaker_, +een industrie, zeer algemeen in den archipel der Stille Zuidzee en +die wel even nader mag worden beschreven. + +Men vindt die copramakers op alle eilanden, maar vooral op Ambrym en +Aoba. Waar komen zij vandaan? Dat weten ze vaak zelf niet of ze houden +het zorgvuldig geheim. Nu eens is het een Portugees, die er voor altijd +van heeft afgezien, ooit naar de oevers van de Taag terug te keeren; +dan een voorzichtige Engelschman, wien een bezoek aan de Theems voor +altijd is verboden, of wel een Franschman, die het eiland Nou van +nabij kent en al te compromitteerende betrekkingen heeft te Nouméa; +soms ook is het een gouvernementsambtenaar, die niet snel genoeg +carrière heeft gemaakt en uit den dienst is gegaan, en men ziet er +ook wel jongelui, die door de familie in den steek zijn gelaten. Voor +al dezulken zijn de Nieuwe-Hebriden het beloofde land; ze vinden er +geen wetten, geen gezag en geen regeering; gendarmen en politie zijn +er nog niet ingevoerd; ieder leeft er zooals het hem behaagt, regelt +zelf zijn zaken zooals hij wil, en behoeft zich nooit te ergeren over +de langzaamheid van de rechtsspraak. + +Levend in een hut, door de inboorlingen gebouwd, koopt zoo iemand +alle kokosnoten die hem worden gebracht en zoekt voor de eenzaamheid +troost bij de flesch. Veel heeft hij niet te doen; het blijft bij +eenig toezicht op de beide Kanaken, die hij gewoonlijk in dienst +heeft, om de noten in tweeën te splijten. Elke helft wordt aan de zon +blootgesteld of aan de hitte van een vuur en het gedroogde vleesch +wordt daarna uit de noot gehaald en heet copra. Dat product wordt +naar Marseille vervoerd en doet er dienst bij de zeepfabricatie. + +Vanaf de kust van Ambrym bespeurt men in het Westen een vrij lang, +bergachtig eiland, Mallicolo, welbekend op het oogenblik der bezetting, +omdat daar een zekere J. woonde, die door de inboorlingen werd +gedood. Zijn dood diende tot voorwendsel voor het zenden van soldaten, +die de veiligheid van onze landgenooten moesten waarborgen. Er werd te +Port Sandwich een post gevestigd. Nu wendden wij ons naar die plaats, +na op Ambrym onze taak te hebben volbracht. + +Dick A. diende ons tot loods en leidde ons zonder aarzeling in +de straat, die uitkwam in de ruime baai van Port-Sandwich. Eerst +voeren wij langs de Maskelyne-eilanden, ten zuiden van Mallicolo +gelegen. Men deed er aan vischvangst, en de Europeanen die er woonden, +met name de heer Mac L., vonden daarin zelfs een bestaan. Wie in +deze streken vertoeft hoort vaak van den laatste spreken; zijn naam +komt telkens weer voor in de gesprekken, niet alleen van blanken, +doch ook van Kanaken. Hij is een der laatste vertegenwoordigers +van die groep handelaars, die onder de namen van walvischvaarders, +sandelhoutinzamelaars, houders van slavenschepen oudtijds in dezen +archipel berucht werden en door hun zeeschuimerij en hun willekeurig +optreden de vijandige gevoelens tegen de blanken deden ontstaan, +die nu nog bij de inboorlingen worden opgemerkt. + +Hij was dertig jaren geleden zonder een cent in den archipel gekomen +en bezit nu een vermogen van eenige millioenen, verkregen door den +handel met de inboorlingen, toen er nog in 't minst geen regel daarin +was gebracht; en gelukkige speculaties met grond hadden het hunne +tot zijn fortuin bijgedragen. Uit staatkundig oogpunt was hij een +verbitterd vijand van den franschen invloed, en hij streed daartegen +al lange jaren met de grootste geestkracht; van zedelijkheidsstandpunt +kende hij geen scrupules, zooals gebleken is uit de quaesties, die +hij had met de Caledonische Maatschappij. Zóó is de heer Mac L., +wiens naam door elken reiziger dadelijk nadat hij aan wal stapt wordt +vernomen; ik moest hem wel met een paar woorden teekenen, en ik heb +hem dikwijls ontmoet. + +Maar om terug te komen op de Maskelyne-eilanden, er zijn er daarvan +drie. Oudtijds waren ze bewoond door een talrijke bevolking, maar +nu zijn ze zoo goed als verlaten, en we zagen slechts nu en dan +eens een boot langs de kust varen. De weinig teergevoelige wervers +hebben menigmaal gewapende expedities naar den wal gezonden, die de +inboorlingen met geweld meevoerden, de dorpen verbrandden en zelfs +vóór hun komst overal schrik en angst verspreidden in de bewoonde +oorden. Aan die daden van zeeroof moet de ontvolking van vele eilanden +worden toegeschreven. + +Wij kwamen te Port-Sandwich en legden aan in een prachtige, goed +beschutte haven. Wij waren daar in een betrekkelijk beschaafd land; +'t is de hoofdstad van den archipel, de stad der pretjes op de +Nieuwe-Hebriden; daar ontmoeten elkander de coprahandelaars van de +naburige eilanden en komen er hun opgespaard geld verteren. Men kan +er waarnemen, hoe zakken copra omgezet worden in kisten jenever, +tot groot genoegen van die echte drinkers van den Stillen Oceaan. + +Wat is Port-Sandwich? Enkele huizen aan weerskanten van de baai, +één winkel van de Caledonische Maatschappij, een kolendepôt, een +kade, dat is het eenige, wat er nog te zien is in die veiligste +haven van de geheele eilandengroep. Maar men moet niet op den schijn +afgaan; feitelijk wordt daar veel handel gedreven, schepen van alle +nationaliteiten laten er het anker vallen en brengen er leven en +beweging; zij laten er koopwaren achter, nemen de producten van +het land in en brengen die naar Nouméa, Sydney, Queensland of de +Fidsji-eilanden. + +Het is ook een centrum der landbouwkolonisatie. Ik ging aan land, +om den heer G., agent van de Nieuwe-Hebridenmaatschappij een bezoek +te brengen. Hij verheugde zich erin, mij de aanplantingen van maïs +en koffie te kunnen vertoonen, door hem in het leven geroepen, in +'t belang der maatschappij die hij vertegenwoordigde. Hij bood mij +allervriendelijkst gastvrijheid aan, en in de schaduw van het aardige +huis op het strand heb ik prettige oogenblikken gesleten en ik heb er, +beter dan mij aan boord mogelijk was, mijn aanteekeningen van de reis +kunnen uitwerken. + +Er zijn niet veel Kanaken te Port-Sandwich, en men moet naar het +binnenland gaan om eenigszins talrijke groepen aan te treffen. Wij +zetten dus koers naar de westkust van Mallicolo, passeerden weer de +Maskelyne-eilanden en sloegen vervolgens eene noordelijke richting +in. De westkust vertoonde een dor, verlaten aanzien. De Nieuwe-Hebriden +zijn over 't algemeen merkwaardig om hun weelderigen plantengroei, +om hun prachtige bosschen, zich uitstrekkend tot het strand der zee, +en men staat verbaasd over den rijkdom van den grond, bedekt met zoo +velerlei planten en zulke reusachtige boomen. Maar in dit gedeelte van +Mallicolo is de toestand niet zoo liefelijk; de kust is er steil en +wordt gevormd door kale rotsen, verdord er uit ziende en geschroeid +door den fellen zonneschijn. Wel ziet men in de diepte een paar groene +heuvels, maar men moet vrij ver in het binnenland doordringen, om +geschikten bouwgrond aan te treffen. Kokospalmen komen aan het strand +weinig voor, en de Kanaken hebben geen enkele aanplanting gewaagd. + +In de baai in 't Zuidwesten, waar wij hadden geankerd, wordt de natuur +iets beter, dank zij den drie rivieren, die er zich in zee storten en +door nog al vruchtbare dalen stroomen. Zelfs ziet men na 't passeeren +van de rots aan den ingang der baai bouquetten van kokospalmen, +die de inlandsche dorpen voor het oog verbergen. Nauwelijks hadden +wij op eenige meters afstands van het dorp het anker laten vallen, +of wij zagen talrijke booten met inboorlingen op ons afkomen, +luidruchtig op de _Lady Saint Aubyn_ aanroeiend. De aanblik van die +Kanaken was zonderling; allen hadden ze verbazend puntig toeloopende +hoofden, glimmende, met kokosvet ingesmeerde haren en armbanden, +van parelen of van varkenstanden gemaakt. Die puntige vorm van den +schedel is kenschetsend voor de bewoners van Mallicolo. Dit was het +eenige punt, waar ik die eigenaardige misvorming heb aangetroffen, +die een gevolg is van bepaalde manipulaties, op de hoofden der kleine +kinderen toegepast. Er worden daarvoor banden van boomschors gebezigd, +die om de hoofdjes worden gewikkeld, om er den gewenschten vorm aan +te geven. In een der booten zag ik een zoo toegetakeld klein kindje. + +Ik heb talrijke wapenen aangekocht, want de inboorlingen hier +verkochten gereedelijk hun knotsen en pijlen en bogen. De knots is van +zeer hard hout gemaakt, en heeft een lengte van ongeveer een meter, +op het eind uitloopend in een kraagje, dat tot steun dient voor de +hand; de bogen werden gespannen met vezels van bananen. + +Deze inboorlingen hebben een groote vaardigheid in het maken van +pijlen, en zij kunnen ze, heet het, vergiftigen; die, welke ik heb +kunnen koopen, waren opgeborgen in een doos, die de punten verborg, +zoodat men zich er niet aan kon verwonden. Zij zijn overtuigd van de +werkdadigheid van het gif, maar ik kan zeggen, dat de proeven, met +die pijlen genomen, niet konden doen besluiten tot de aanwezigheid +van eenig vergif. Hoe het zij, zij passen de volgende methode toe, +met het doel de pijlen te vergiftigen. Zij halen uit een bepaalden boom +een kleverig sap, waarmee zij de pijlpunt bestrijken; vervolgens nemen +ze wat aarde, afkomstig van een ongezonde plek of uit een moeras van +wortelboomen en laten de punt daarin eenigen tijd staan. Vervolgens +wordt alles in de zon gedroogd. + +Die wapens hebben den naam van zeer gevaarlijk te zijn. Toen ik ze +uit de doos haalde, om ze te bezien, gingen alle inboorlingen, die +in een kring om mij heen stonden, ver uiteen en waarschuwden mij +voor het gevaar, dat mij bedreigde, als ik ook maar het geringste +wondje kreeg. Toch zou het misschien voorbarig en gevaarlijk zijn, +ze als volkomen onschadelijk te beschouwen. De voorbeelden van den +commodore Goodenough, van bisschop Patteson en van veel Europeanen, +die aan tetanus of spierkramp overleden ten gevolge hunner wonden, +zijn nog van te recenten datum, dan dat men de vraag van de al of +niet vergiftigheid als opgelost zou kunnen bespeuren. + +De inboorlingen van de zuidwestelijke baai hadden juist bezoek gehad +van een duitsch werfschip van de Samoa-eilanden; doch niemand van de +bewoners had zich willen laten aanwerven wegens de slechte behandeling, +die de arbeiders in de werkplaatsen op die eilanden ondervinden. + +Bovendien had eenige jaren geleden Duitschland een oorlogsschip +gezonden, om den moord van een Duitscher te Mallicolo te wreken; +de herinnering aan de kanonkogels had de duitsche vlag niet populair +gemaakt bij deze inboorlingen. Zoo althans luidden de inlichtingen, +mij verstrekt door een inboorling, die drie jaar op de Samoa-eilanden +had gewoond. + +Mijn wandelingen over het eiland voerden mij een paar keeren naar een +dorp, aan den rand van een lagune gelegen, die vrij diep landwaarts +in drong; de hutten waren alle van riet en bamboes opgetrokken; +maar het huis van het hoofd was gemakkelijk herkenbaar aan de heg er +omheen en aan de groote schelpen en onderkaken van varkens, die het +dak versierden. Het hoofd heeft ook nog een ander voorrecht; bij zijn +dood wordt namelijk zijn lichaam in stroo en in lianen gewikkeld en +zoo met klei bestreken en gekleurd met zwarte, roode en blauwe verf, +waarna het in een bepaald gebouw wordt geborgen, dat de lijken der +stamhoofden bevat. + +Ik heb het kunstenaarstalent van deze Kanaken kunnen bewonderen in +de koppen van klei of leem, die men in de hutten aantreft, en in de +maskers van boomschors met groote, puntige hoeden gekroond, die zij +gebruiken bij de groote feesten of _sinn-sinn_. Maar ik zou niet +durven zeggen, dat de vormen of de teekeningen tot modellen konden +dienen voor onze europeesche kunstenaars. + +Bij mijn omzwervingen door het dorp heb ik weinig vrouwen ontmoet; die +ik zag, waren gekleed in een zeer primitief costuum, bestaande uit een +gordel van pandanusbladeren, maar ik heb tevens kunnen constateeren, +dat ze alle de snijtanden in de bovenkaak misten, een eigenaardige +mode op het eiland Mallicolo. + +De zuidwestelijke baai is de eenige goede reede aan de kust; wij gingen +dus nergens aan wal, behalve met kleinere bootjes. In de Espièglebaai +begonnen wij te onderhandelen met enkele inboorlingen, die ons +beschroomd naderden. Men bespeurt wel, dat dit deel van het eiland +zelden bezoek krijgt. De bewoners keken den Europeaan verbaasd aan, +en toen ze een beetje vertrouwd met hem raakten, werd hij betast, alsof +ze wilden voelen of hij wel van eenzelfde maaksel was als zij. Een der +Kanaken met witte, scherpe tanden voelde mijn armen en kuiten en scheen +bij zich zelven iets te overleggen, waarvan ik de strekking ten halve +begreep. De kannibalenneiging van de inboorlingen dezer kust is bekend, +en mijn vriend taxeerde mij denkelijk eens, om te zien of ik al goed +was voor een feestmaal van menscheneters. Bij sommige stammen bepalen +ze zich er niet toe, door bewegingen hun gedachten aan te duiden, +maar uiten een paar woorden, die "goed om te eten" beduiden en die +u doen beseffen, met welke oogen ze uw persoon zoo nauwlettend opnemen. + +Mallicolo is niet zeer vruchtbaar in het gedeelte dat wij nu bezochten; +er waren weinig plantages en de grond was er dor; hij bestond enkel uit +vulkanische rotsen, waarop geen boom of plant groeide. Wij haastten +ons, dat ongastvrij oord te verlaten, en wij bereikten al gauw de +Bougainvillestraat, die dit eiland van Espiritu Santo scheidt. Door +die straat voer Bougainville, toen hij het eiland ontdekte. Langen tijd +had men de Nieuwe-Hebriden beschouwd als deel uitmakend van het groote +Zuidelijke vastland; maar de fransche zeevaarder bracht de waarheid +aan het licht, door aan te toonen, dat zij een eilandengroep vormen, +terwijl Cook later de zuidelijke eilanden er van zou ontdekken. + +Het zal misschien interessant zijn, den lezer er aan te herinneren, +dat bij gelegenheid van deze reis een vrouw voor de eerste maal de reis +om de wereld deed. Dat feit werd door Bougainville ontdekt, juist toen +hij zich bij Mallicolo bevond. Ziehier, in welke omstandigheden. Het +gerucht liep aan boord van de _Etoile_, dat de bediende van den heer +de Commerçon een vrouw was. Die persoon, Baré geheeten, volgde den +meester overal heen, had mee de bergen aan de Magellaensstraat bestegen +en deinsde voor geen enkelen vermoeienden tocht terug. De bewoners +van Tahiti hadden het eerst hare sekse geraden, die door niemand der +medepassagiers nog was vermoed; zij gedroeg zich trouwens altijd kalm +en behoorlijk als een teruggetrokken, stille jonge man. Bougainville +liet haar bij zich komen en zij bekende, dat ze uit droefheid over +den dood van haar verloofde mannenkleeren was gaan dragen en zich +als knecht had verhuurd. + +Wij deden zulk een ontdekking niet aan boord van de _Lady Saint Aubyn_, +maar na een doodkalmen overtocht, die door geen enkel incident werd +gekenmerkt, lieten wij het anker vallen bij het eiland Vao, vóór de +oostkust van Mallicolo. Al spoedig kregen we hier bezoek van een +landgenoot, pater L., een zendeling der Maristen, die sedert twee +jaren te Mallicolo woont en de inboorlingen tot het katholieke geloof +tracht te bekeeren. Hij heeft niet veel succes, want de bewoners van +dit eiland zijn afkeerig van europeeschen invloed; zij leven slechts +van roof en plundering en hebben volstrekt geen vreedzame gevoelens +tegenover den zendeling, dien zij elk oogenblik met den dood bedreigen. + +Ik bewonder den moed van dezen Franschman, wiens handelingen waarlijk +wel de vergelijking kunnen doorstaan met die van de engelsche +presbyteriaansche zendelingen; geen zucht naar winst doet hem in deze +streken blijven en hij tracht ook niet, zich een behagelijk interieur +te bezorgen, dat nadeel zou kunnen doen aan de zaak die hij wil +dienen. Ik bracht een bezoek aan zijn huis, van riet opgetrokken en +met allerprimitiefste meubels; een houten tafel, twee matten stoelen, +een bed in een hoek was alle ameublement; zijn voedsel was hoogst +eenvoudig en bestond uit knollen en beschuit met hetgeen eenige +blikjes opleverden. Ik dronk er echter een uitstekend glas bier, +bereid uit een plant van die streek. + +Vao is een dichtbevolkt eilandje, maar toen wij het anker er +uitwierpen, ontdekten wij geen enkelen inboorling op het strand; alle +Kanaken waren inderdaad naar liet groote eiland Mallicolo gegaan, om er +op de plantages te werken of om met het geweer in de hand de arbeiders +te verdedigen tegen aanvallen van de inboorlingen uit het binnenland. + +Tegen vier uur in den avond zagen wij ze terugkeeren naar hun dorpen +op het kleine eiland; enkelen verkochten ons in 't voorbijgaan hunne +aardvruchten en boden mij een plaats aan in hun booten. Zij zetten +mij aan het strand af, en ik behoefde maar enkele schreden te doen, +om in het dorp te komen. Een troep varkens en honden liep dadelijk +om mij heen en wilde mij de nadering beletten; maar de inboorlingen +kwamen er op toe en verjoegen de dieren met hun stokken. Ik beloonde +mijn redders door pijpen en tabak onder hen uit te deelen; die +edelmoedigheid bezorgde mij hun vertrouwen, en zoo kon ik met hen +een gesprek beginnen. + +Sedert eenige dagen was een der hoofden uit het dorp boos op de +blanken, omdat Mac L., van wien ik reeds heb gesproken, hem zijn +zoon had ontroofd, die nu te Port-Vila bij dien Engelschman moest +werken. Hij ontvouwde mij zijn grieven, en de goudgalons ziende op +de mouwen van mijn buis, vroeg hij mij, of ik hem door middel van de +oorlogsschepen recht wilde doen weervaren; als belooning zou ik een +hermaphroditisch varken ontvangen. Dat was een prachtig cadeau in +de oogen der inboorlingen, want voor een hermaphroditisch varken kan +men het ver brengen in den stam, zich een hooge positie verschaffen +en zelfs een vrouw koopen. + +Wij hadden spoedig ons recruteeringswerk op het eiland Vao ten einde +gebracht. De nabijheid van de coprahandelaars maakte, dat de menschen +hun kokosnoten aan den man konden brengen en dat ze in ruil daarvoor +europeesche waren konden erlangen; dus gevoelden zij geen behoefte, +om elders hun kostwinning te zoeken en verlieten niet graag hun +geboortegrond. Wij vervolgden onze vaart naar het Noorden van den +archipel en waren voornemens, het noordelijkste en grootste eiland +van de groep te bezoeken, het eiland Spiritu Santo of kortweg Santo. + +Wij voeren om de zuidpunt van het eiland Malo heen en konden een +fransche driekleur ontdekken, die ons in 't voorbijgaan groette. Dat +was de woning van pater D., een fransch zendeling, die reeds dertig +jaren in de Stille Zuidzee verblijf houdt. Hij heeft de eilanders +op de Fidsji-eilanden bekeerd, en beproeft thans de inboorlingen van +Malo tot het Katholicisme te brengen. + +Door een gunstigen wind gedreven, kwam de _Lady Saint Aubyn_ in het +Bruatkanaal, dat het eiland Aoré van Malo scheidt en langs Tongoa +gaat, waar de dweepzieke Presbyteriaan A. woont, om vervolgens het +anker uit te werpen bij kaap Lisburn op de westkust van Spiritu Santo. + +Ik heb weinig zulke schilderachtige plaatsen gezien als het dorp +Nouvin, tegenover hetwelk wij stilhielden; het was gebouwd op de +helling van een heuvel, aan welks voet een bevaarbare rivier stroomde; +de oevers waren met boomen en struiken begroeid, waardoor de reizigers +beschut waren tegen de felle zonnestralen, en de zandige bedding van +den helderen stroom lokte uit tot het nemen van een verfrisschend bad. + +Maar het komt mij voor, dat de inboorlingen van Nouvin een heiligen +schrik hebben voor het heldere water, want ze zijn bedekt met een laag +oud vuil, en de lompen, die maar povertjes hun naaktheid bedekken, +schijnen al heel zelden met de wasch kennis te hebben gemaakt. Zij +maken hun leelijkheid en hun vuilheid nog erger door de verf, die +zij op zich smeren; haren en baard bedekken ze met rood oker, en als +sieraden droegen ze banden van schelpen om de armen en bloemen in +de haren. + +Behaagzucht schijnt niet in 't bijzonder eigen aan de vrouwen, want +de mannen toonen zich hier niet minder ijdel, en beide geslachten +meenen zich mooi te maken door misvormingen van den neus en de +ooren. De haartooi wisselt af naar den smaak der heeren en dames; +de eenen droegen zeer korte haren, de anderen waren kaal geschoren +en er waren er, die een klein bundeltje hadden laten staan of die het +haar hadden laten groeien en het in een vlecht hadden bijeengebracht. + +Ik heb in hun handen een wapen opgemerkt, dat in 't bijzonder aan +Santo eigen is, een assegaai van ongeveer 2 1/2 M. lengte, van hout; +de bovenkant is belegd met menschenbeenderen over een aanmerkelijke +lengte en het wapen loopt uit in drie beenderen als een drietand. De +wonden die er door worden gemaakt, zijn zeer gevaarlijk, want die +beenderen breken af en blijven in de wond achter, waarvan zij de +genezing tegenhouden. Voor een doosje buskruit kon ik verscheidene +van die wapens koopen. + +Wij maakten ons gereed, om langs de westkust te gaan. Dit deel van het +eiland is bergachtig; de dalen zijn zeer smal en niet vruchtbaar. Er +is veel overeenkomst tusschen deze westkust van het eiland Santo en +de oostkust van Nieuw-Caledonië; sommige mijnontginners hebben dan +ook gehoopt, dat het eiland rijk aan mineralen zou wezen en hebben er +met dat doel onderzoekingen gedaan. Ik geloof niet, dat hun pogingen +met succes bekroond zijn geworden. + +Toen wij te Poussey passeerden, sprak een inboorling ons over een +blanke, die eenige maanden geleden op de kust was ontscheept en er nu +nog aan het graven was. Tot nu toe was het hem nog alleen gelukt, de +inboorlingen te verbazen, die, toen ze zagen, dat hij gewicht hechtte +aan steenen, hem voor een krankzinnige hielden. Het was een zekere +V. een bevrijde gevangene uit Nouméa; hij heeft van zijn tocht niet +veel kostbaar gesteente meegebracht, maar wel veel koortsaanvallen. + +In de buurt van Poussey kwamen ons veel booten tegen, sommige met +varkens, andere met aardvruchten of met suikerriet geladen. Dat punt +aan de kust is een plaats, waar veel inlanders uit het binnenland +samenkomen met die van de Saint-Philippebaai en Poussey. Die laatste +verkoopen, in ruil voor de levensmiddelen, welke hun worden gebracht, +het aardewerk dat zij zelf fabriceeren en dat zij alleen kunnen maken +op het eiland. Het zijn aarden potten van verschillende grootte, +vaak met lijnteekeningen versierd, en vrijwat weerstand biedend aan +de hitte; ze worden voor het koken van het voedsel gebruikt. + +Het scheen mij, dat de inboorlingen van Santo niet zoo laag stonden +als die van de zuidelijker eilanden. Wij kregen te Poussey een man +met zijn vrouw aan boord, die wel naar Nouméa wilden meegaan; maar +zij stelden als voorwaarde, dat ze in hetzelfde huis en op dezelfde +plantage moesten dienen. Ze hielden elkander teeder aan de hand en +schenen ware genegenheid voor elkaâr te koesteren. De positie der +vrouwen scheen hier over 't algemeen beter dan in de andere deelen +van den archipel. + +Buitendien werden de inboorlingen ook intelligenter, hoe verder wij +naar het Noorden van den archipel vorderen; ze kregen meer besef +ook van zedelijkheid en zorgden vooruit voor wat hun materiëel +bestaan kon verbeteren. Zij eten vrij smakelijk, en een van de +door ons aangeworvenen kreeg van zijn vrienden een gerecht cadeau, +in bananenbladeren gewikkeld, dat heel lekker rook en bestond uit +varkensvleesch met aardvruchten en kokosmelk toebereid. Zij gebruikten +het òf met houten vorken òf door er balletjes van te rollen en die +in den mond te steken. + +Ik kreeg een uitnoodiging, om aan het festijn deel te nemen, en +ik proefde het inlandsche gerecht, dat niet kwaad smaakte en zeer +voedzaam moet zijn. + +Onder de inboorlingen, die wij ontmoetten, hadden sommigen een +lichte huidskleur, anderen waren donkerder en allen hadden sterker +krullende haren dan de bewoners der zuidelijker eilanden en vooral van +Erromango. In voorbijgegane eeuwen moeten volken van verschillende +afkomst zich hier neergezet, en hebben zich met de autochthone +bevolking vermengd; dus is het niet verwonderlijk, dat wij vrij sterke +individueele verschillen aantroffen. Maar het gemiddelde type was +niet leelijk; het ras van Santo was sterk en gespierd. + +De vereeniging van de vele bewoners uit verschillende hoeken van het +eiland op de markt te Poussey gaf aanleiding tot feesten en nationale +dansen. Het heeft mij zeer gespeten, dat ik eenige dagen te laat kwam, +want anders had ik een zonderlinge plechtigheid kunnen bijwonen, +eigen alleen aan dit eiland. + +Ofschoon ik het zelf niet heb gezien, kan ik den lust niet weerstaan, +er van te vertellen naar de beschrijving, die de inboorlingen mij +er van hebben gegeven. Het feest wordt geleid door het hoofd van den +stam, welke man rood is gekleurd en met bloemen is behangen. Kleine +speenvarkentjes worden vastgebonden en ingepakt neergelegd op de markt +bij de op den grond gezeten jongelieden. Op een gegeven oogenblik +loopen twee mannen naar de jongelieden toe en moeten blijven staan, om +van ieder een zweepslag te ontvangen. Vaak bedekken zij hun bovenlijf +met schors, om de gevoeligheid der slagen te keeren. Ieder man uit +den stam moet aan de plechtigheid deelnemen. Al dien tijd dansen +en springen vijf of zes inboorlingen op het feestterrein rond, +en op dat oogenblik worden de kleine ingepakte varkentjes hoog in +de lucht opgegooid en moeten op het hoofd der dansers terugvallen, +die ze moeten vangen of oprapen. + +Ik zou graag nog langer te Poussey zijn gebleven, om beter en langer de +zeden dier inboorlingen te kunnen bestudeeren; maar ons werven had er +geen succes. Wij moesten onzen weg dus vervolgen naar kaap Cumberland, +de noordelijkste punt van den archipel. We voeren gemakkelijk er +omheen, liepen in de Saint-Philippebaai binnen en ankerden dichtbij +een rivier, die den naam van "de Jordaan" droeg. Daar had Quiros +zijn Nieuw-Jeruzalem willen stichten, toen hij de eilanden in 1606 +ontdekte. Hij hield processies aan den wal, liet het kruis rondom de +baai voeren en maakte zich gereed om de fondamenten te leggen van +zijn heilige stad, toen zijn metgezellen in opstand kwamen en hem +dwongen naar Spanje terug te keeren. + +Enkele reizigers hebben beweerd, dat de spaansche zeevaarder zijn +plannen wel reeds ten uitvoer had gebracht, dat hij een stad had +gesticht met muren er omheen, waarvan de sporen nog over zouden +zijn. Maar ik vermoed, dat die inlichtingen alleen in het brein +dergenen, die ze heetten te hebben ontvangen, waren ontstaan. Ik heb +herhaaldelijk wandelingen op het eiland gedaan, en ik heb niet het +minste spoor kunnen ontdekken van een oude stad. Bovendien behoeft +men slechts het rapport van Quiros te lezen, om verzekerd te zijn, +dat zijn plan niet werd volvoerd; 't is dus noodelooze moeite naar +sporen te zoeken van iets, dat niet heeft bestaan, en het moet iets +van een tweede gezicht geweest zijn, als er personen geconstateerd +hebben, dat ze muren van Nieuw-Jeruzalem hebben aanschouwd. + +Ik zal niet zeggen, dat de plaats slecht gekozen zou zijn; integendeel +ben ik er van overtuigd, dat een ernstige poging tot kolonisatie in de +Saint-Philippebaai kans van slagen zou hebben. De haven is buitengewoon +ruim en heeft talrijke ankerplaatsen, maar zij is ongelukkig niet +beschut tegen de noordenwinden. Acht rivieren storten zich uit in de +baai en stroomen door diepe, vruchtbare dalen; de kuststrook is met een +weelderigen plantengroei bedekt, en op korten afstand ziet men reeds +velden met humuslagen, die voor allerlei culturen geschikt zouden zijn. + +De bewoners zijn nog al zacht en vreedzaam. De Saint-Philippe baai is +een der weinige plaatsen op de Nieuwe-Hebriden, waar nooit aanvallen +op Europeanen zijn voorgekomen; de inboorlingen komen ons vriendelijk +bezoeken en zijn gelukkig, hun producten te verkoopen tegen kruit +en lood. Zij houden veel van de jacht en zijn buitengewoon behendig +in het dooden van de talrijke wilde eenden, die rondvliegen aan de +oevers van de Jordaan. + +Hier trekken, evenals te Mallicolo, de vrouwen zich de beide voortanden +uit van de bovenkaak; zij dragen geen andere kleeding dan een gordel +om de lendenen. De mannen dragen een band om het middel, waaraan +een vlechtwerk hangt, dat de geslachtsorganen verbergt. De beide +geslachten houden er van, zich het gelaat rood te verven, en enkelen +doorboren zich het tusschenschot van den neus met een stukje koraal. + +De Saint-Philippebaai ligt ten noorden van den archipel der +Nieuwe-Hebriden; dus moeten wij ons wel weer zuidwaarts begeven, om +met de werving op die eilanden voort te gaan, eer we ons tot de groep +der Salomonseilanden wenden. De inlichtingen, die wij op reis hadden +gekregen, gaven ons hoop, dat we op het eiland Aoba talrijke contracten +zouden sluiten; daar, zoo heette het, wenschten de bewoners in Nouméa +te werken, wanneer ze in betaling geweren kregen en ammunitie. Wij +verlieten onze ankerplaats aan de Jordaan, en na kaap Quiros te zijn +omgezeild, wendden wij den steven naar het eiland Aoba. + +De zuidoostenwinden, die hevig bliezen, vertraagden onze vaart, +en ondanks den geringen afstand tusschen Santo en Aoba deden wij er +drie dagen over, eer we op de noordoostkust van laatstgenoemd eiland, +te Naboekiriki, landden. We gingen een kleine baai voorbij, die in +den laatsten tijd op Nieuw-Caledonië zeer bekend was geworden. Daar +woonde namelijk een coprahandelaar van fransche afkomst, de heer M..., +wel bekend te Nouméa; enkele weken geleden was hij door de inboorlingen +vermoord geworden; zijn lijk werd teruggevonden, in den grond begraven. + +Ofschoon zij in beschaving zich boven de andere eilanders verheffen, +en ondanks hun nauwe aanraking met de weer hooger staande Polynesiërs, +hebben de inboorlingen van Aoba toch niet geheel hun bloeddorstige +neigingen overwonnen; ze zijn altijd gevaarlijk en verdienen in +'t geheel geen vertrouwen. + +De bewoners van den oever der zee werpen alle verantwoordelijkheid +voor zulke misdaden op de Kanaken uit het binnenland of van het bosch; +zij zouden bijna van verontwaardiging blozen, als men hen van zulke +wandaden beschuldigde, maar het is toch zaak, ook tegenover hen op +zijn hoede te zijn. + +Toch kan ik geen weerstand bieden van het verlangen, om het dorp +Naboekiriki te bezoeken. Het hoofd van den stam is ons komen zien +en inviteerde ons, om ten hunnent te verschijnen. Eenmaal aan land, +volgden wij een smal pad door het bosch en kwamen weldra op een +open plek, een plein, met hutten eromheen, die goed gebouwd waren, +met matten uitgespreid op den vloer en zonder al te veel rook. In +een hoekje stonden de trommels of liever holle boomstammen, die als +muziekinstrumenten werden gebruikt, maar ze lagen op den grond en +stonden niet overeind, zooals te Mélé. + +Ik zag buiten het dorp een platform; daar troonde het hoofd van den +stam op de dagen van _sinn-sinn_ of groote feestelijkheden; zijn taak +was het, bij die gelegenheden met zijn pijlen de varkens te dooden, +die ieder inwoner moet leveren en die vervolgens worden gebruikt bij +de feestmaaltijden van het volk. + +Dit dorpshoofd ontving ons zeer vriendelijk; ik ontving een +welkomstcadeau van hem, bestaande in een kip en veel bananen; ik +gaf hem daarvoor tabak, een flesch jenever en daar ik wist, dat +geweven stoffen te Aoba zeer op prijs werden gesteld, deed ik er +mijn zijden halsdoek bij, waarmee hij prijken zal op de dagen der +groote plechtigheden. De eenige kleeding van deze menschen bestaat +in een lap katoen tot bedekking van hun naaktheid; als zij daarvoor +geen europeesche weefsels hebben, nemen ze eigen gevlochten matjes, +soms niet zonder smaak gefabriceerd. + +Zooals ik boven zeide, de bewoners van Aoba verschillen vrijwat +van de andere bewoners der Nieuwe Hebriden; dat hangt samen met de +ligging van het eiland, die zeer gunstig voor vreemde immigratie is, +met name van de Samoa-eilanden. In een betrekkelijk nog niet ver +achter ons liggenden tijd moet Aoba Polynesiërs hebben opgenomen, +komend van de naburige eilandengroepen. Die hebben zich vermengd met +de oorspronkelijke bewoners, en zoo is dat bijzondere ras ontstaan, +dat een eigenaardigen lichaamsbouw en eigen gewoonten en zeden +kan aanwijzen. In een groep menschen van de Nieuwe-Hebriden zal ik +altijd de Kanaken uit Aoba kunnen ontdekken aan hun groote gestalte, +hun intelligent gelaat, het niet zeer geaccentueerde prognatisme, +de krullende haren en vooral aan de lichte gelaatskleur. Evenals +de Polynesiërs wonen deze Kanaken niet in kleine dorpen bijeen, +maar vormen groote stammen of volken, wier hoofden eene absolute +heerschappij uitoefenen. Hun taal bevat veel bestanddeelen, die aan de +dialecten van Tahiti, Tonga en Samoa herinneren. Ik zal niet verder +ingaan op de ethnologische verschillen; men zou veel ruimte noodig +hebben, om ze nauwkeurig na te gaan. Maar ik ben blij, Aoba te hebben +bezocht, want op dat eiland heb ik de ingewikkelde quaestie van de +verhuizingen in de Stille Zuidzee kunnen bestudeeren. + +Die vermenging met polynesisch bloed verklaart de groote losheid van +zeden, die dit eiland kenmerkt; de Papoea is namelijk zeer jaloersch +en onttrekt zijn vrouw liefst aan alle onbescheiden blikken; maar de +bewoner van Aoba is niet zoo scrupuleus en aarzelt niet, zijn vrouw +volle vrijheid te laten. De jonge meisjes zijn ook ver van beschroomd +en vluchten niet bij de nadering van een vreemde, zooals op de andere +eilanden; met een lapje rood katoen of een parasol wordt haar deugd +gemakkelijk op zij gezet. + +Ik verliet het dorp Naboekiriki en alle bewoners deden mij uitgeleide +tot op het strand. We liepen een groep jonge vrouwen voorbij, die +in zee hadden gezwommen en zingend naar het dorp terugkeerden; +zij groetten mij lachend en schenen zich vroolijk te maken over +den vreemdeling. + +Een kleine boot wachtte, om mij naar ons schip terug te brengen, +en even later zette de _Lady Saint Aubyn_ naar Walhara koers. + +Daarna gingen wij naar Duin-Dui, waar ik een Kanakeninboorling +ontmoette, die eigendommen had in Queensland. Hij sprak zuiver +Engelsch en had met parelvisscherij in de Torres-straat zich een groot +fortuin verworven. Daarna was hij te Brisbane gaan wonen en had een +Engelsche getrouwd. Hij was nu een paar maanden in zijn geboorteland +komen doorbrengen en was voornemens, spoedig naar Australië terug te +keeren. Zijn voorbeeld toont aan, hoe dit ras zich op kan werken en +pleit voor de intelligentie der bewoners van Aoba. + +Wij passeerden het eiland Aurora, dat kort na ons vertrek een treurige +vermaardheid heeft verkregen door een catastrophe, die schrik +en ontsteltenis verspreide onder de zeevaarders van den Stillen +Oceaan en vooral onder hen, die, als wij, zich met de werving van +arbeidskrachten bezighielden. + +Wij hadden te Port Havannah een jongen Creool van Mauritius ontmoet, +die in den archipel reisde met zijn schip, de _Constantine_, waarop +een fransche kapitein het bevel voerde. Hij liet het anker vallen +vóór de kust van Aurora met het plan, er eenige inboorlingen te huren, +maar de bewoners van het eiland maakten misbruik van het vertrouwen, +dat de Creool in hen stelde, en vermoordden hem en den kapitein met +enkelen der bemanning, terwijl het schip in brand werd gestoken. + +Alle eilanden van de groep der Nieuwe-Hebriden zijn gevaarlijk; er is +er geen enkel, waar men een onbepaald vertrouwen in de inboorlingen +kan stellen. Maar Aurora of Maïro verdient speciaal den slechten naam, +dien het heeft; men moet daar bij uitstek voorzichtig zijn. + +Overigens kan men aan hun gewoonten al gauw merken, met welke soort +van menschen men te doen heeft; als een der Kanaken sterft, is het de +gewoonte een anderen te dooden, om den doode gezelschap te houden; het +is niets ongewoons, dat een moeder haren zoon vraagt om haar te dooden, +ten einde een gestorven dochter niet alleen de reis te laten doen. + +Geen enkele Europeaan hield ten tijde van ons bezoek op Maïro verblijf, +en ik geloof niet, dat er ooit een blanke heeft gewoond. Het gemis +aan veiligheid, de afwezigheid van havens houden vreemde schepen op +een afstand; de bevolking is er echter talrijk en de plantengroei +weelderig; men vindt er vooral veel broodboomen, die er het +hoofdvoedsel leveren evenals op Tahiti. Het eiland is goed besproeid, +en van het dek der boot konden wij watervallen onderscheiden, die +van groote hoogte neervielen en een schilderachtig aanzien aan het +eiland gaven. + +Daarna verlieten wij den archipel der Nieuwe-Hebriden. Met een +gunstigen wind zette ons scheepje koers naar het Noordwesten, en wel +naar de Salomonseilanden, waarvan ongeveer 800 mijlen ons scheidden. + +De archipel der Salomons-eilanden werd door Mendana in 1564 ontdekt, +en sinds dien tijd is hij alleen bezocht geworden in de 18de eeuw +door Surville en d'Entrecasteaux. Ten tijde van zijne expeditie +naar het eiland Vanikoro deed Dumont d'Urville deze eilanden aan; +maar sinds dien tijd is er nooit een fransch oorlogschip verschenen. + +Onze aardrijkskundige litteratuur levert ook in 't geheel geen +documenten over de Salomons-eilanden, al zijn ze belangrijk genoeg +ook uit het oogpunt van den reiziger. Hun oppervlakte is tienmaal +die van Corsica. De grootste eilanden zijn Bougainville, Choiseul, +Isabel, Malaïta, San Cristoval en Guadalcanar; de drie laatste hebben +wij bezocht. + +Het deed ons allen veel genoegen, die zoo weinig bekende streken +te leeren kennen. Honderdmaal had men ons de vijandige gezindheid +der bewoners voor oogen gesteld, hun woeste zeden en hun aanvallen +op Europeanen. + +Welk vertrouwen verdienden die verhalen? Zullen wij ook van dergelijke +aanvallen te lijden hebben. De uitkomst zou ons dat alles precies +leeren. + +Den 30_sten_ September, tegen acht uur's morgens, werd dus het land +met vreugde begroet, en onze oogen trachtten het kleine stipje te +herkennen, dat alleen een zeer doordringend oog kon onderscheiden. + +Wij naderden de kust bij de oostpunt van de zuidkust op het eiland +San-Cristoval. + +Maar weldra ging de wind liggen; wij konden niet voort, en eerst om +drie uur in den namiddag konden wij er aan denken, aan land te gaan, +terwijl ons schip, daar er geen haven was, op twee mijlen afstands +van de kust moest blijven. + +De beide bij ons schip behoorende booten werden meegenomen, en ik nam +er in plaats met de wapens en de ammunitie, om ons te verdedigen, en +met de ruilwaren en geschenken, die voor ons de inboorlingen gunstig +moeten stemmen. + +Wij wendden ons naar het dorp Makira, waarvan de hutten, aan het +strand gelegen, aardig tegen het groen uitkwamen en veel geleken op +groote bijenkorven. Zij werden overschaduwd door tal van kokospalmen +en stonden te midden van een weelderigen plantengroei, herinnerend +aan dien der tropische landen. Geen duimbreed gronds, of er hadden +zich planten ontwikkeld, en er waren hier en daar dichte bosschen +verrezen, waarin licht en lucht slechts met moeite doordrongen. + +Onze beide bootjes bleven bijeen, om elkander zoo noodig wederkeerig te +beschermen; dat was een eisch van voorzichtigheid, want een verrassing +of plotselinge aanval van de zijde der inboorlingen behoorde niet tot +de onmogelijkheden. Op eenige meters afstands van het dorp zagen wij +de inboorlingen ons te gemoet komen, allen gewapend met assegaaien, +knotsen en andere wapens, zoo niet tot den aanval, dan toch ter +verdediging geschikt, want zij kenden ook onze bedoelingen niet. + +Er werd een gesprek aangeknoopt. Onze hoedanigheid van Franschen en +onze komst uit Nouméa scheen de bewoners niet af te schrikken, dus +hebben onze voorgangers er geen slechten indruk achtergelaten. Zoodra +ze waren gerustgesteld, naderden ze ons; ze vroegen om 't hardst om +tabak, pijpen en lucifers, en hun geestdrift steeg ten top, toen wij +hun een geweer en patronen gaven en dat beloofden aan elken inboorling, +die te Nouméa wilde komen werken. Dadelijk verklaarden twee sterke, +jonge mannen zich bereid om te vertrekken, en zonder op de smeekingen +en vertoogen van hunne vrienden te letten, klommen ze in de boot en +plantten zich op de achterbank. + +De tegenwerpingen van de ouders zonken in het niet voor de betaling, +die voor beide verbintenissen werd uitgekeerd; wij gaven hun een +Snidergeweer, 20 patronen, 1 K.G. tabak, 20 pijpen, 20 doosjes +lucifers, een groot mes en eenig glaswerk, alles misschien ter waarde +van ongeveer 30 francs. + +Ik kon op mijn gemak deze inboorlingen bekijken, die om ons heen +drongen, begeerig om ons wat te verkoopen, armbanden, wapens e.d. In +enkele minuten deed ik voor een zeer bescheiden sommetje den aankoop +van vele ethnographisch interessante voorwerpen, die een plaats +zullen erlangen in 't museum op het Trocadéro. Ik wachtte tot ik weer +aan boord zou zijn, om ze te rangschikken en te onderzoeken wat ze +mij zouden kunnen leeren over het karakter van dit ras, dat mij op +het eerste gezicht uit verschillende elementen scheen samengesteld, +goed van elkander te onderscheiden door kleur, vooruitsteken van de +wangbeenderen en soort van haar. + +Dadelijk bij onze nadering had mij het groote aantal vrouwen en +kinderen getroffen, dat op ons was komen toeloopen en ons met +nieuwsgierige blikken bekeek; het was een goed voorteeken, want +in geval van vijandige bedoelingen zouden de mannen, om vrijer in +hunne bewegingen te zijn, wel hun gezinnen op den achtergrond hebben +gehouden. + +Die vrouwen kwamen geheel naakt op het strand; ze hadden zelfs niet het +vijgenblaadje, dat Eva beroemd heeft gemaakt; ze waren slank gebouwd, +en het ontbrak haar niet aan een zekere gratie. Het onbescheiden +kijken van de vreemdelingen scheen haar niet te verontrusten en ook +niet de jaloezie der mannen gaande te maken. + +Zij vroegen vrijmoedig om tabak, en er waren een paar tandelooze +oudjes, die een stompje pijp in den mond hadden, 't welk bij gebrek +aan voedsel lang had gerust. Deze kust wordt zeer zelden door vreemde +schepen aangedaan, en europeesche waren zijn er schaarsch. + +Het was een wedstrijd, wie van haar het snelst haar parelmoeren +armbanden en oorringen of neusversierselen zou afdoen, om ze af te +staan tegen een doosje lucifers, een pakje tabak of een halssieraad +van koralen. De katoenen of andere geweven stoffen hadden hier in +'t geheel geen waarde; die zijn overbodige luxe voor de schoonen van +de Salomonseilanden. + +De sympathieke ontvangst, die wij genoten, haalde ons over, uit de +booten te stappen en het dorp van dichterbij te bezien. Het lag eenige +meters van het strand verwijderd, en op den rug van een inboorling +gezeten, zette ik voor de eerste maal den voet op den grond der +Salomons-eilanden, of eigenlijk raakte mijn voet eerst later den +grond. In betaling gaf ik mijn drager een patroon en nam hem als +gids aan. + +De huizen stonden achter elkander tegen een heuvelhelling aan, die +tot het strand doorliep. Om er te komen, moesten wij over groote +boomstammen springen, die door den storm gevallen waren, en die door +de zorgeloosheid der inboorlingen maar op den weg waren blijven +liggen. Overal stonden verder reuzenboomen, die diepe schaduwen +wierpen over de lage, primitieve hutten. Men behoeft geen bekwaam +bouwmeester te zijn, om in een oogenblik zoo'n huis te verwaardigen, +waarin deze menschen wonen met heel hun gezin en hun honden en +varkens. Eenige bamboestaken, dicht aaneen in den grond gestoken en +door lianen aaneengebonden, een paar palen nog om het stroodak te +steunen, een opening aan elken kant en 't huis is gereed; de grond +zelf dient als vloer, een paar steenen als vuurhaard, dorre bladeren +als familielegersteden. In den eenen hoek lagen wapens, in een anderen +houten drinknappen en eenige matten, dat was alle meubileering. Een +deur ontbrak, er was niets te halen voor dieven. + +Met de grootste vriendelijkheid lieten de inboorlingen mij binnen in +hunne huizen, en ze zouden het zelfs onvriendelijk hebben gevonden, +als ik aan hunne uitnoodiging geen gevolg had gegeven. Zij schenen +mij iets beters te verdienen dan hun slechten naam, en voorwaar, +toen ik in een der hutten was, om naar een zeldzaam wapen te kijken, +zou het hun niet moeilijk zijn gevallen mij het leven te benemen. + +Daar het al laat was, konden wij niet lang te Makira blijven, en zoo +groot en vast was ons vertrouwen nog niet, dat wij den nacht aan den +wal durfden doorbrengen. Begeleid door de geheele bevolking, mannen +vrouwen en kinderen, bereikten wij weer onze booten, die aan de hoede +van enkele matrozen waren overgelaten geweest, en een half uur later +waren we aan boord van de _Lady Saint Aubyn_ terug. Verrukt over ons +eerste uitstapje en rijk voorzien van ethnographica, namen wij ons +voor, zoo dikwijls het ons mogelijk zou wezen, aan land te gaan. + +Maar ik was nog niet lang aan boord terug, of ik bespeurde, dat +eerlijkheid geen hoofddeugd van deze primitieve wilden was; en de +verdwijning van mijn revolver en mijn patronenkoker waarschuwde mij, +dat ik voortaan beter het oog zou hebben te houden op hun lange +vingers. De talrijke assegaaien, die ik had meegebracht, stelden mij +niet schadeloos voor het verlies van mijn eigen wapen; maar sommige +ervan waren mooi, wel vier meter lang en uitloopend in punten van been +of van ijzer. De behendigheid in het werpen is bij deze inboorlingen +verbazingwekkend; op een dertigtal meters afstands missen zij nooit +het doel, dat zij zich hebben gesteld. + +Wij verlieten dien nacht de kust en wendden ons naar het eiland Santa +Anna ten zuiden van San Cristoval; wij meenden er een tolk te zoeken, +want zoo iemand kunnen wij niet missen bij onzen arbeid van de werving. + +Den volgenden morgen tegen zes uur in den morgen lieten wij, na om +kaap Surville heengevaren te zijn, het anker vallen te Uaah, dat is de +inlandsche naam van Santa Anna. Dadelijk stak er een boot van wal en +voer op ons af, zij bracht het hoofd May naar ons over, een man, die +bij de kooplieden welbekend is en die zeer gevreesd is bij de stammen, +naar wier dorpen het hem behaagt, zijn oorlogsbooten te zenden. Zijn +oorlogzuchtige bedoelingen waren algemeen bekend en zij brachten +hem later veel geschenken in vanwege de hoofden der dorpen, die wij +langs de kust van San Cristoval bezochten. Hij bood ons namelijk zijn +diensten aan als loods en tolk, en wij namen die zonder aarzeling aan. + +Hij inviteerde ons, om zijn dorp te bezoeken en bood ons een plaats +aan in zijn wankel bootje; maar wij gaven er de voorkeur aan, in +de boot van ons schip te gaan, en deze zette ons spoedig aan het +strand af in een zandige kleine baai. Nauwelijks aangekomen, werden +wij bezocht door een van die geïsoleerde Europeanen op de eilanden +van de Stille Zuidzee, die zich zelfs niet meer de plaats hunner +geboorte herinneren, en die in hun avontuurlijk leven alle eilanden +zoowat hebben bezocht. 't Was de heer F., een in Finland geboren Rus; +hij woont al sinds een tiental jaren op de Salomons-eilanden en wordt +er niet bepaald rijk door den coprahandel. + +Hij woont er vrij goed in een houten huis met een veranda eromheen, +dat hij aardig heeft ingericht en versierd met allerlei inlandsche +wapens en veel cosmopolitische chromolithografieën; hij heeft zelfs, +wat in dat land het toppunt van deftigheid vertegenwoordigt, een +franschen kok. + +Maar het schijnt dat die landgenoot er niet naar verlangt, kennis +met ons te maken; ik begrijp zijn aarzeling, toen hij eindelijk +besloot, zijne opwachting te maken. Wij ontdekten in hem al spoedig +een strafgevangene, ontsnapt uit Nieuw-Caledonië. Enkele maanden +tevoren waren drie misdadigers ontvlucht uit de zuiderbaai met een +klein scheepje, dat hen naar de Loyalty-eilanden had gebracht, een +dépendance van onze kolonie. Daar zij meenden, in een onafhankelijken +archipel te zijn aangeland, gingen zij vol vertrouwen aan wal, +maar ze werden gevangen genomen en voor den administrateur dezer +eilanden gebracht. Ze wisten echter opnieuw te ontkomen, en, dezen +keer gelukkiger terechtkomend, deden ze het eiland Guadalcanar aan, +na een lastigen overtocht. Zij deden zich voor als schipbreukelingen +van een fransch schip op weg naar Batavia en werden door de blanken +van de Salomons-eilanden goed opgenomen. Ik meende den Rus van Santa +Anna maar niet nader te moeten inlichten omtrent de herkomst van +zijn kok. Moge deze zich een nieuwe levensbladzijde van maagdelijke +moraliteit hebben omgeslagen en aldus zijn vroegere fouten boeten. + +Ons bezoek bij den heer F... was van korten duur; ik haastte mij om een +toertje te gaan maken in het inlandsche dorp en daar enkele gegevens te +verzamelen. Wij konden er onbeschroomd binnengaan en ons vrij onder de +Kanaken bewegen; Santa Anna is het beschaafdste eiland van de groep, +en kapitein Mac Donald, een ervaren reiziger uit den Stillen Oceaan, +heeft er lang gewoond, zonder ooit aan gevaar te zijn blootgesteld. + +Onze aankomst werd met een groot geschreeuw begroet; de mannen liepen +ons tegemoet, terwijl de vrouwen zich beschroomd en angstig achter +in de hutten verscholen en niet voor den dag durfden komen. + +De mannen waren vriendelijker; zij liepen met ons mee en brachten ons +dadelijk in de hut, waar de oorlogsbooten lagen. Dat huisje was het +belangrijkste monument van het geheele eiland; de inboorlingen waren +er trotsch op en wilden er gaarne de honneurs van waarnemen voor de +vreemdelingen. Het ongeveer 4 M. hooge huis werd gesteund op palen +van beeldhouwwerk, die dieren en menschen moesten verbeelden. + +Het is de karakteristieke eigenaardigheid van de inboorlingen van Santa +Anna, dat zij knap zijn in het maken van booten; men kan het eiland de +scheepswerf noemen van den geheelen archipel. Wij zagen er de echte +oorlogsjonk van wel 7 à 8 M. lengte, waar 60 à 70 roeiers plaats in +vinden; een speciale zitplaats is achterin de boot bestemd voor den +leider, die het gevecht regelt. De booten hebben geen steunbladen, +zooals de booten der inboorlingen van de Nieuwe-Hebriden en van +Nieuw-Caledonië vertoonen. + +De vaartuigen hier waren met parelmoer ingelegd, aan beide +uiteinden omhooggebogen en van teekeningen voorzien; aan de randen +waren gebeeldhouwde dieren aangebracht, als honden en vogels; +tusschen bloemguirlanden; de stevigheid is buitengewoon groot en de +zeewaardigheid voldoende, om te maken, dat de inboorlingen er 50 à +60 mijlen mee kunnen roeien, want van zeilen maken ze nooit gebruik. + +Het gebouw, waarin de booten werden bewaard, stond onder de bescherming +van een godheid, aan wie een menschenleven wordt geofferd telkens +als er een nieuwe oorlogsboot van stapel loopt. Ook is er een boot +speciaal voor den god bestemd, en in een hoek stonden artikelen, +als huisraad en allerlei vazen, te zijnen gebruike. Nooit willen de +inboorlingen een dier voorwerpen afstaan, hoe hoog de prijs ook zij, +die hun ervoor wordt geboden, en ze zouden den vreemdeling niet sparen, +die het mocht willen wagen, met hun vooroordeelen en hun bijgeloof +te spotten. + +Het bezoek aan het dorp Santa Anna hield ons den geheelen morgen +bezig. Op den middag verlieten wij het eiland, om ons naar de +noordkust van het eiland San Cristoval te begeven. May vergezelde ons +en diende ons tot loods, om ons de haven Fanariki te helpen bereiken; +wij hoopten er den volgenden morgen vroeg aan te komen. + +Gedurende den korten overtocht kon ik een algemeen overzicht krijgen +van de eilanden, die het zuidelijk gedeelte van den archipel uitmaken; +Malaïta, San Cristoval, Hougué, Santa Catalina en Santa Anna kwamen +duidelijk uit, en we konden alle goed herkennen. + +De duur van een nacht was voldoende, om de weinige mijlen af te +leggen die ons van Fanariki scheidden. Zoodra de _Lady Saint Aubyn_ +voor anker lag, gingen wij aan land, om een bezoek te brengen aan +het dorpshoofd, dat den naam van Quarter droeg. Allereerst was het +bij de recruteering noodig, dat wij de goede gezindheid verwierven +van de hoofden. Zij hebben een onbeperkt gezag en besluiten niet om +een inboorling te laten vertrekken, als ze niet eerst veel geschenken +hebben ontvangen en veel drank hebben genoten. Toen dan ook Quarter van +onzen kapitein een flesch jenever en een prachtig Lefaucheux-geweer had +ontvangen, beloofde hij ons zijne medewerking en verzekerde ons, dat +wij veel verbintenissen zouden kunnen aangaan op zijn grondgebied. Dat +laatste beteekent trouwens nog niet veel bij deze koninkjes van de +Salomons-eilanden. De inboorlingen vormen namelijk kleine verspreide +groepen, en het gezag van een inboorling en hoofd reikt niet verder +dan eenige mijlen van de plaats, waar hij woont. + +Quarter aarzelde dan ook, ondanks zijn groot gezag in eigen dorp, +den voet te zetten op het terrein zijner buren; hij heeft altijd zoo +een en ander op zijn geweten, en hij is niet gemakkelijk tegenover +de bevolking om hem heen. May, onze loods en Quarter, onze gast, +zijn twee beroemde jagers op menschen; zij begrijpen elkander en +zijn vereenigd in een vriendschap, die bevestigd is door veel samen +vergoten menschenbloed. + +De onderdanen van Quarter zijn volstrekt niet veilig, en hij beschikt +naar willekeur over leven en goed der zijnen. Hij wou ons zelfs wel +eens toonen, hoe weinig hij geeft om een menschenleven meer of minder, +en hij zou niet aarzelen, te onzer eer een paar zijner landgenooten +te offeren. Maar wij haastten ons hem te zeggen, dat we hem op zijn +woord geloofden, en dat we heelemaal geen bewijzen voor zijn bewering +verlangden. + +Intusschen was zijn houding tegenover Europeanen welwillend, en dank +zij zijne bescherming, konden wij in alle gerustheid de omstreken +van het dorp bezoeken. + +We zagen bij die gelegenheid ook de aanplantingen van de inboorlingen +op de helling der bergen. De Kanaken of liever hun vrouwen ontbosschen +het terrein door verbranding en planten er daarna hun aardvruchten. Zij +eten die taro's en buitendien veel bananen, hun hoofdvoedsel, dat +zij zoowel gekookt als rauw tot zich nemen. + +Toen we die plantages hadden bekeken, liepen wij die gedeelten van +het bosch in, waar de bijl van den mensch nog nooit had gekapt; wij +konden oordeelen over de vruchtbaarheid van den grond en bemerken, +hoeveel voordeelen die zou kunnen opleveren, als ervaren landbouwers +er aan het werk gingen. Onder de reuzenboomen, die men overal ziet, +ligt een dikke humuslaag, waaruit bij de warmte en de vochtigheid +vaak schadelijke dampen opstijgen; maar als er meer licht en meer +lucht in die bosschen werd toegelaten, zou het land gezonder worden +en de grond zou er niet minder vruchtbaar om zijn. + +Op onze wandeling ontmoetten wij eene groep jonge vrouwen, die gebukt +gingen onder den oogst van bananen, voor Fanariki bestemd; zij liepen +onder toezicht van een inboorling. Hoewel haar levenswijze niet maakt, +dat haar schoonheid lang bewaard blijft, zag ik er toch onder, die +er aardig uitzagen, en ze zouden zelfs mooi kunnen heeten, als ze +niet tot allerlei dwaze ontsieringen waren overgegaan. + +Een van haar had het tusschenschot van den neus doorboord en had er een +ring van schildpad aan gehangen; eene andere had het oorlelletje zoo +uitgerekt, dat zij er een houten blokje of schijfje had kunnen insteken +van 0.05 M. middellijn. Men ziet het, de behaagzucht is nergens de +wereld uit. De dames hadden regelmatige trekken, zijdeachtige, niet +gekroesde haren als bij negerinnen, en ze waren goed geproportionneerd. + +Zoo kwamen wij terug in Fanariki. In onze afwezigheid hadden de onzen +veel succes gehad met het werven; vijf inboorlingen gingen mee op ons +schip, namelijk Sohima, Toro, Tarimbanne, Tagaro en Soemanson. Zij +vonden het aardig, te gaan naar een land van blanken, en onbewust +zullen zij meehelpen tot den vooruitgang van de fransche kolonisatie +in Nieuw-Caledonië. Het waren knappe, sterke, jonge mannen tusschen +18 en 22 jaar; hen trokken de zucht naar het onbekende en de zin +voor avonturen, en zij moeten moed hebben, om weg te gaan, want +in hun verbeelding zien ze niet alleen wonderen, maar wel degelijk +ook gevaren. + +Er wordt gewoonlijk beweerd, dat zij gaan op bevel hunner hoofden of +van hun ouders; maar dat is een vergissing; zij moeten integendeel +meestal den tegenstand van de ouders overwinnen en den onwil van hun +hoofden, die het volstrekt niet prettig vinden, het aantal hunner +strijders te zien verminderen. + +Door velerlei geschenken moeten wij de smart der scheiding +verzachten. Maar zoodra het schip de kust verliet, werden we met +geschreeuw uitgeleid, en ik heb wel jonge meisjes zwemmend onze boot +zien volgen en pogingen zien aanwenden, om door waarschuwingen en +gebeden den broeder terug te houden, die haar misschien voor altijd +ging verlaten. + +Wij vervolgden onzen weg naar de Wannoni-baai, De pas ingescheepte +Kanaken verzochten mij, of ik hen op mijn register wilde +inschrijven. Ze wisten, dat die plechtige formaliteit onmisbaar is, +als hun contract geldig zal zijn. Het is in hun belang, als de plaats +hunner geboorte staat opgeschreven en de duur van hun contract, opdat +men hen, als het tijd is, naar huis kunne terugbrengen, namelijk als +de drie jaren, waarvoor ze zich verbinden, om zijn. + +Ik liet hun een volledig stel kleederen geven en een deken; hoewel +ze een lange reis gingen ondernemen, was er geen sprake van bagage, +en naakt als wormen trokken ze uit hun dorp weg. Toch zag ik nog, +dat ze allen een heel klein gevlochten zakje droegen, en door +nieuwsgierigheid gedreven, zag ik na, wat er in was. Het bevatte een +beschilderd bamboekokertje met de ingrediënten voor het sirih-kauwen, +een paar arekanoten dus, wat tabak en betelbladeren. Ze doen allen +aan het betel- of sirih-kauwen, deze inboorlingen, en de gewoonte moet +door de Maleiers er zijn ingevoerd. Dit is niet het eenige bewijs van +maleischen invloed; men vindt, uit anthropologisch en ethnographisch +oogpunt kijkend, er nog zeer veel sporen van. + +Wij kwamen te Wannoni aan en ankerden in een ruime baai, tegen +de heerschende zuidoostenwinden beschut. De inlichtingen, die wij +hadden ingewonnen, leerden ons, dat dit deel der kust zeer bevolkt +was, en dat de inboorlingen uit het binnenland er dikwijls kwamen +handel drijven. Wij zouden dus die menschen uit de wildernis kunnen +aanschouwen, die aanmerkelijk verschillen van de kustbewoners. + +Ik geef aan elken zeevaarder, die deze eilanden bezoekt, den raad, de +Wannoni-baai niet voorbij te gaan; hij zal er in overvloed zoet water +kunnen innemen uit twee groote rivieren, die in de baai uitloopen, +en als het noodig is kan hij van de inboorlingen proviand koopen, als +bananen, suikerriet, aardvruchten en varkens. Wij bereikten een dorp, +dat ongeveer 500 inwoners had. De huizen waren gelegen op de oevers +van één der rivieren, en wij hielden gemeenschap met de overzijde +door onze bootjes; de inboorlingen waren nog niet zoo slim geweest, +om de noodzakelijkheid van een brug in te zien. + +Wij ontmoetten vrouwen aan hare huiselijke bezigheden, bananen +bereidend voor den avondmaaltijd, of visch schoonmakend, en bereikten +weldra het voornaamste huis uit het dorp. Bij elken stam heeft men een +gemeenschappelijk huis, dat tot plaats van samenkomst dient voor het +mannelijk deel der bevolking; de vrouwen mogen er niet binnenkomen, +omdat haar maatschappelijke rang te laag is, dan dat zij een woordje +zouden mogen meespreken bij de discussies van haar echtgenooten. + +Op het platform vóór de hut stonden de mannen dan ook druk te praten +over het mooie weêr en de lange dagen en vertelden elkander, wat ze +hadden gezien op hun reizen naar Queensland en Nieuw-Caledonië en de +Samoa-eilanden. Ze besloten er ook tot komende oorlogsexpedities en +kozen de plaatsen uit, die van de kusten in de buurt in aanmerking +kwamen voor het zenden van oorlogsbooten. + +Onze komst wekte de algemeene nieuwsgierigheid, en, getrouw aan de +algemeene bedelachtigheid, begonnen ook zij te vragen naar pijpen en +naar tabak. Ik heb tot principe aangenomen, nooit eenig geschenk te +geven, waarvoor geen wederdienst wordt bewezen. Eén van hen verdween +uit de groep, om uit zijn huis een prachtigen boog met pijlen te +halen, en na lange onderhandelingen gaf ik hem er tien rollen tabak +voor in betaling. De boog was werkelijk mooi en artistiek gemaakt; +hij was aan de rugzijde met parelmoer ingelegd en was gespannen met +een zeer stevig koord van gevlochten lianenvezels; zoo'n boog heb ik +op mijn latere omzwervingen nergens meer aangetroffen, en het museum +op het Trocadéro zal met dit eenig exemplaar worden verrijkt. + +De inboorling, die hem mij verkocht, beweerde hem te hebben gekocht +van een inboorling uit Malaïta; maar ik vrees, dat dit niet waar +is en dat het alleen gezegd wordt, om de waarde van het voorwerp +te verhoogen. Deze eilandbewoners gaan immers juist door voor de +handigste en bekwaamste. + +Ik kon ook een stuk beeldhouwwerk van hout bemachtigen boven van +een huis; en ik kocht andere ethnografische voorwerpen, als vazen, +borden en ander houten huisraad. + +Zooals ieder europeesche natie haar eigen oorlogswapen heeft en +een veelgebruikt soort van geweer, zoo vindt men op de groep der +Salomons-eilanden knotsen van verschillende soort; ieder eiland heeft +er zijn eigene, door de inboorlingen in aanval en in verweer nog liever +gebruikt dan de assegaai, waarmee ze zoo uiterst behendig werpen. + +De knots van San Cristoval is van zeer hard hout, en heeft den vorm van +een sikkel van soms wel 1.50 M. lengte. Het is een geducht wapen in de +handen der inboorlingen, en vaak heeft het hun gediend, om Europeanen +uit den weg te ruimen. Wie er een slag mee heeft ontvangen staat niet +weer op. + +Bij gelegenheid van ons bezoek aan het dorp in de Wannoni-baai deden +wij een uitstapje in het binnenland en voeren een eind de rivier op; +wij kwamen daarbij ook weer in bosschen, nog niet door menschenhanden +aangeraakt. Er waren veel vogels, en hun gekweel was de eenige +verlevendiging der eenzaamheid; als de inboorlingen er door gaan, +houden ze zich zoo stil mogelijk, en trachten hun aanwezigheid te +verbergen, uit vrees dat een achter een boom verscholen vijand hen +onverhoeds mocht aanvallen en hen berooven van het weinige, dat zij +bij zich dragen. + +Warmte en vocht zijn de beste hulpmiddelen voor de ontwikkeling van den +plantengroei, en die worden op de Salomons-eilanden aangetroffen. Zoo +konden wij op die wandeling langs de smalle boschpaden reuzenboomen +bewonderen, waaronder veel bananen met groote luchtwortels. Kokospalmen +waren er niet veel, die bleven meestal tot het strand beperkt; ze +waren minder algemeen dan op de Nieuwe-Hebriden en de Fidsji-eilanden, +en de coprahandel, de verkoop van het gedroogde kokosnotenvleesch, +is veel minder algemeen hier dan in beide genoemde archipels. + +Maar daarentegen komt hier de boom voor, die plantaardig ivoor levert; +het is ook een palmsoort, die den wetenschappelijken naam _Phytelephas +macrocarpus_ draagt en een eigenaardig voorkomen heeft. De bladeren +zitten laag, bijna op den grond en komen voort uit een lagen stronk, +die een weinig op een cactusplant gelijkt. Hij brengt zaden voort, die +vóór ze rijp zijn, een waterig vocht bevatten, dat later melkachtig +van kleur en consistentie wordt en eindelijk een witte kleverige +massa vormt. Is het zaad, dat de grootte van een dikke kastanje heeft, +volkomen rijp, dan is die massa hard geworden als ivoor en lijkt daar +ook precies op. Daar die stof veel duurder is, wordt het plantaardig +ivoor er dikwijls voor gebruikt; men maakt er sieraden van en voert +de stof in groote hoeveelheid uit van de Salomonseilanden; er wordt +200 francs voor een ton betaald. + +Aan de beide rivieroevers vonden wij telkens sporen van kaaimans; +die dieren krioelen in de wateren van den archipel, maar ze worden +bijna nooit buitgemaakt, altijd zijn ze den inboorlingen te slim af. + +Wij hadden geen enkelen inboorling gezien en kregen van dat +verschijnsel de verklaring, toen wij in Wannoni terugkwamen en +daar hoorden, dat er oorlog was tusschen hen en de stammen in het +binnenland. + +De aanleiding tot die onderlinge gevechten der naburige stammen is +soms de behoefte aan slaven, dan weer de roof eener vrouw, die als +een moderne Helena een oorlog van Troje teweegbrengt. + +Maar ten tijde van onze komst was men bereid, een wapenstilstand af te +kondigen tusschen de beide oorlogvoerende partijen. De inboorlingen +van de kust wilden wel toestaan, dat die uit de wildernis met ons +handel kwamen drijven. Eenige dagen later werd ons dan ook de komst +aangekondigd van de boschmenschen, op de aangeduide plaats verschenen, +op neutraal terrein aan de baai. Zij waren driehonderd in getal, +mannen van elken leeftijd en vrouwen en kinderen. + +Wij gingen aan wal, om de onderhandelingen te beginnen; pas hadden +we elkander begroet, of vier jonge mannen sprongen in onze boot en +ondanks de smeekingen van hun vrienden verklaarden zij zich bereid, +mee naar Nouméa te gaan. De betaling geschiedde terstond, maar daar +er meer inboorlingen lust hadden, met ons te gaan, begonnen ze heftig +tegen elkander uit te varen, en wij waren genoodzaakt, maar gauw +aan boord terug te gaan. Het was gelukkig, dat een tweede gewapende +boot bij ons was, om de menschen aan het strand in bedwang te houden, +anders zou het ons moeite hebben gekost, de _Lady Saint Aubyn_ weer +te bereiken, zonder door assegaaien te worden geraakt. + +We spoedden ons haastig van daar weg en ankerden een paar dagen later +in de Paola-baai bij Tavaro, de plaats, waar de inboorlingen van het +noordelijk deel der kust veel samenkomen, omdat men er beschut is +tegen de heerschende zuidoostenwinden, en men er gemakkelijk zoet +water kan krijgen uit een breede, snelstroomende rivier. + +Nadat we te Tavaro een paar contracten hadden afgesloten, begaven +wij ons naar het eiland Hougué en zouden daarna varen langs het +eiland Malaïta. + +Door gunstigen wind gedreven, naderden wij weldra Hougué, herkenbaar +aan zijn ronde gedaante, als een rond stuk koraal op de zee +neergelegd. Het is een laag eiland met een weelderigen plantengroei, +waaronder de inlandsche hutten aan het strand zich verbergen. + +Er wonen ongeveer 800 inboorlingen, echte zeeroovers, wel beveiligd +tegen vreemde invallen, omdat ze zelf herhaaldelijk de anderen +bedreigen. Ook hier leefde een uit Nieuw-Caledonië ontvluchte +Franschman onder de Kanaken en deelde in hun leven; hij heeft het +niet noodig geacht, ons met een bezoek te vereeren, maar hij is sedert +dien al weer opgepakt en in de gevangenis van Nouméa teruggegebracht. + +Wij zetten onzen weg voort, en al spoedig kwam het eiland Malaïta in +het gezicht. Er zijn weinig eilanden in de Stille Zuidzee, zoo bekend +als Malaïta. Het gaat voor het gevaarlijkste van de Salomonseilanden +door, waar de aanvallen op blanken het talrijkst zijn. Toen wij er +waren, sprak men nog van een onlangs voorgevallen catastrophe, die +schrik had verspreid onder de blanken in de buurt. Een klein schip +was de oostkust genaderd boven Port-Adam en was door de inboorlingen +aangevallen; de kapitein en de stuurman waren gedood en het scheepje +was verbrand, na geplunderd te zijn. + +Er moest met de uiterste voorzichtigheid worden opgetreden bij de +onderhandelingen, en wij namen aan boord alle mogelijke voorzorgen. + +Maar niet alle plekjes op Malaïta zijn even gevaarlijk. Port-Adam, onze +eerste aanlegplaats, had vroeger een treurige reputatie, maar sedert +eenige jaren is het aan de engelsche zendelingen gelukt, er eenige +vermaners of leermeesters te plaatsen, en de geest der inboorlingen +is daardoor wezenlijk beter geworden, zoodat vreemdelingen er nu niet +meer zooveel gevaar loopen. + +Zoo konden wij dus hier leeren kennen de Kanaken, nadat ze een +zeer licht tintje van beschaving hebben opgedaan en niet meer die +woestheid vertoonen, die zoo kenmerkend is voor het ras. De huizen +waren hier beter ingericht dan bij de echte heidenen; we vonden er +enkele europeesche waren en een paar godsdienstige boeken, in de taal +van het land overgebracht. + +Uit Port-Adam krijgt men gewoonlijk de tolken, die bij de werving +niet mogen ontbreken. Hoewel ze tot één archipel behooren, hebben +de bewoners van bijna alle eilanden een eigen dialect, dat op +een naburig eiland niet wordt verstaan, en soms wordt er zelfs een +verschillende taal gesproken in dorpen, die 60 à 70 K.M. van elkander +zijn verwijderd. Er is wel veel overeenkomst tusschen de verschillende +talen; als men een weinig op de hoogte is van het oceanische idioom, +bemerkt men spoedig, dat het alles dialecten zijn van de papoea-branche +der maleisch-polynesische talen. + +Toch kunnen een inboorling van San Cristoval en een van Malaïta +elkander niet verstaan of begrijpen; daar heb ik meermalen voorbeelden +van gezien. + +Port-Adam is de beste haven van Malaïta, gelegen aan een lagune, +waardoor men gemakkelijk met niet te groote schepen van den eenen +naar den anderen kant van het eiland kan komen. + +Wij volgden na Port-Adam de westkust van Malaïta naar Pioe, en onderweg +werden allerlei plaatsen aangedaan, waar we talrijke inlichtingen +konden krijgen over de inboorlingen en over de fauna en de flora van +dit eiland. Het is het minst bekende van de geheele groep, het eenige +ook, waar nooit een Europeaan aan den wal heeft vertoefd. + +Wij vonden er den broodboom en den amandel, den arecapalm, allerlei +lianen, veel Rubiaceeën en Orchideeën; de _Hibiscus_ groeit er +in overvloed en, evenals de Olijf in oude tijden, is hij een +vredessymbool. + +Maar de fauna is minder rijk dan de flora; er waren bijna geen dieren +op het eiland. Soms brachten de inboorlingen ons een paar magere +kippen, die onzen kok tot wanhoop brachten, en dan weer kregen wij +eieren, driemaal zoo groot als gewone; die moeten worden gelegd door +een zeer kleine kip, welke ze in het zand legt en ze onder den invloed +der zonnestralen laat uitbroeden. Ondanks mijn ijverig zoeken heb +ik geen dier vogels kunnen bemachtigen; maar ik heb te dikwijls hun +eieren geproefd, die ik niemand kan aanbevelen. + +Koning op dit eiland is het varken; men koopt een vrouw voor tien +varkens; met een varken betaalt men het contract van een inboorling, +en overspel zoowel als moord en alle andere zonden, worden geboet +door de aanbieding van één of meer varkens aan het hoofd van den stam. + +Zij vormen echter niet het eenige ruilmiddel. Wij zagen vaak +vrouwen en mannen, versierd met halssieraden van hondentanden, die +ze tot geen prijs wilden afstaan; die tanden vormen de inlandsche +muntstukken. Maar slechts twee tanden hebben waarde, dat zijn die, +welke onmiddellijk aan de kiezen of maaltanden aansluiten; de andere +dienen alleen tot sieraad. + +De westkust van het eiland was dicht bevolkt, en de dorpen lagen er +idyllisch in de schaduw van kokospalmen; het zou moeilijk zijn, ook +maar bij benadering de geheele bevolking van het eiland op te geven, +maar zeker is het, dat er nog meer menschen in het binnenland wonen +dan aan de kust. + +Het gezag van een inlandsch hoofd strekt zich soms uit over 5000 à +6000 onderdanen; zekere hoofden hebben zich vrij groote rijken weten te +verwerven, waarover zij als onbeperkte heerschers regeeren; soms hebben +ze 700 à 800 krijgers in hun dienst. Dus is het gemakkelijker, de +politieke organisatie te bestudeeren op Malaïta dan op San Cristoval. + +De waardigheid van dorpshoofd kan erfelijk zijn, of ook wel wordt zij +verkregen door rijkdom of door sterk sprekende physieke meerderheid +boven de andere inwoners. + +Onder hem staat een ander hoofd, die een invloedrijke positie heeft +weten te verwerven door zijn moed. Dat is dan de oorlogsleider, +waarvan wij een type aantreffen in den persoon van Aio, wel bekend +niet enkel op de Salomons-eilanden, maar ook op de Nieuwe-Hebriden en +zelfs op Nieuw-Caledonië, waar hij aan den gouverneur is voorgesteld +geworden. Aio is begiftigd met een alles te boven gaanden moed, en +bij menige gelegenheid heeft hij niet geaarzeld, vreemde booten aan te +vallen. Er heeft echter niet altijd zegen op zijn werk gerust, waardoor +hij ten laatste een onvrijwillige reis naar Nouméa heeft moeten maken. + +Dan was er nog de toovenaar, zooveel als de ta-ka-ta van de stammen op +Nieuw-Caledonië. Vaak wezen de inboorlingen ons een lid van hun stam, +die, zeiden zij, naar believen regen of mooi weer kan maken. + +Hun geloof raakt niet aan het wankelen, als het beloofde weder +uitblijft en de aardvruchten bij gebrek aan regen verdrogen; er is +dan blijkbaar altijd een uitlegging gereed, waardoor het gemis aan +welslagen aan allerlei andere dingen te wijten is dan aan 't gemis +van bekwaamheid bij hun toovenaar. + +Te Pioe zagen wij het grootste aantal inboorlingen op ééne plaats +bijeengekomen. De bewoners van de kuststreek en die uit de bosschen +van het binnenland waren er vergaderd. Te midden dier menigte, waarbij +individuen te vinden waren van elken leeftijd en beide seksen, was +het gemakkelijk, twee typen te onderscheiden, die uit physiek oogpunt +veel verschilden. Naast den inboorling met Papoea-trekken vonden wij +vele inboorlingen, die onmiddellijk den Polynesiër verrieden. + +De beide rassen, het papoesche en het maleisch-polynesische, hebben +inderdaad den archipel bevolkt. Het schijnt, dat de landverhuizers van +maleisch-polynesische afkomst de kust bezetten en de eerste bewoners, +die Papoea's waren, naar het binnenland hebben teruggedrongen. + +Toen wij Malaïta verlieten, zouden wij naar het eiland Isabel hebben +willen gaan en de baai der Mille-Vaisseaux hebben willen bezoeken, +waaraan talrijke fransche herinneringen zijn verbonden. Doch sinds +1885 heeft het noordelijk deel van den archipel de opperhoogheid van +Duitschland moeten erkennen, en die mogendheid heeft de werving op +haar grondgebied verboden. + +Wij hadden slechts vergunning om te werven in het onafhankelijke deel +der eilandengroep, en het deed ons leed, zonder er stil te houden, +de bewuste baai te moeten voorbij varen aan de zuidkust van het +eiland Isabel. Daar legde Dumont d'Urville aan op zijn reis naar de +Salomons-eilanden, en de haven van Astrolabe, aan die baai gelegen, +werd door fransche officieren zeer nauwkeurig hydrographisch opgenomen, +terwijl het te betreuren is, dat ook niet andere punten van de kust +zoo goed bekend zijn. + +Op het eiland Isabel, waar wij niet veel succes hadden, eindigde ons +recruteeringswerk. Wij hadden 112 inboorlingen aan boord, voor wie +wij zeker wisten te Nouméa werk te zullen vinden, en nu waren wij +verheugd naar Nieuw-Caledonië te kunnen terugkeeren, naar beschaafder +streken. Maar wij waren toch voldaan over ons bezoek aan deze eilanden, +die zoo weinig bekend en zoo interessant zijn. Het geluk had ons +gediend, en wij waren welwillend ontvangen door de inboorlingen, die +zulk een slechten naam hebben; ze hadden ons tenminste geen openlijke +vijandschap getoond. + +Den 17den November om zes uur 's avonds ankerde de _Lady Saint Aubyn_ +in de haven van Nouméa, waar zij te huis was. + + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Reis naar de Nieuwe Hebriden en de +Salomons-eilanden, by Alfred Hagen + +*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 14063 *** |