diff options
Diffstat (limited to 'old/13787.txt')
| -rw-r--r-- | old/13787.txt | 1381 |
1 files changed, 1381 insertions, 0 deletions
diff --git a/old/13787.txt b/old/13787.txt new file mode 100644 index 0000000..475f457 --- /dev/null +++ b/old/13787.txt @@ -0,0 +1,1381 @@ +The Project Gutenberg EBook of Taormina, by Johanna G. Lugt + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Taormina + +Author: Johanna G. Lugt + +Release Date: October 18, 2004 [EBook #13787] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ASCII + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK TAORMINA *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team + + + + + + +Taormina + +Door Johanna G. Lugt. + + + Io voglio il sole, io voglio il sole ardente. + + Annie Vivanti. + + + + +Wanneer men Italie herhaaldelijk heeft bereisd en zich eenigszins +gemeenzaam heeft gemaakt met zijn volk en zijn taal, met zijne zeden en +gewoonten, wanneer men daarbij zijn hollandsche pietluttigheid heeft +achtergelaten en zich heeft afgewend om met laatdunkendheid op het +eerste gezicht iedere plaats over de grens "een vuil gat" te noemen, +wanneer men in het italiaansche volk iets anders heeft leeren zien +dan een volk van bedelaars en men op prijs heeft leeren stellen zijn +vriendelijkheid, zijn beleefdheid, zijn vroolijkheid, in een woord +wanneer men is gekomen onder de bekoring van het zonnig Italie, dan +begrijpt men eerst recht den hartstocht van de in Engeland geboren +en opgevoede dichteres Annie Vivanti voor haar eigenlijk vaderland en +voor haar italiaansche zon, dan begint men iets te gevoelen van haar +"ebbrezza del sole", van haar "zonneroes". + +Als die zon opgaat achter de bergen van Calabrie en haar schitterschijf +langzaam komt kijken over den hoogen Aspromonte, dan is almee het +eerste wat zij ziet het liefelijk Taormina aan de Oostkust van Sicilie +tusschen Messina en Catania. + +Hoog boven de zee, gekleefd tegen de rotsen, ligt het daar te +wachten om zich opnieuw te verkneukelen in het zonnetje dat straks +zijn druiventrossen zal komen rijp stoven, zijn oranjebloesem zal +laten geuren, zijn lucht zal komen verwarmen, het zal maken tot een +paradijsje op aarde. + +Wilt gij een onvergetelijken indruk opdoen, kom dan eens vroeg uit +de veeren, zoo tusschen vier uur en half vijf, trek de hoogst noodige +plunje aan en spoed u naar de hoogte boven het Teatro greco. Verzuim +echter niet den vorigen dag kennis te geven van uw komst aan den +"Custode" daar gij anders het hek gesloten zult vinden van dit +"monumento nazionale". Maar hebt gij hem kennis gegeven dan zal hij +niet aarzelen vroeg voor u op te staan en te zorgen dat gij het hek +open vindt, ook zal hij u niet boos aankijken als gij hem daarvoor +een lira in de hand drukt, wie weet of gij, verrukt over hetgeen gij +gezien hebt, hem straks niet twee lire zult toestoppen. + +Zet u nu eens rustig neder op het hoogste punt, daar waar vroeger het +volk een plaatsje vond, eerst bij de grieksche drama's, later bij de +wilde en bloeddorstige romeinsche schouwspelen, en wacht nu eens op +de dingen die komen zullen. + +Beneden u is het water van de Straat van Messina nog donker van kleur, +de kustlijn strekt zich naar beide zijden uit noordelijk tot Kaap Sant' +Alessio, zuidelijk tot Kaap Schiso en is nog weggedoezeld in de flauwe +ochtendschemering. Maar in het Oosten boven Calabrie begint de hemel +reeds een lichtgeele tint aan te nemen, allengs gaat die tint over in +oranje, van oranje wordt zij goud, het water beneden u krijgt meer +en meer die diep azuurblauwe kleur die het tot zonsondergang zal +behouden, de zon is op het punt boven de bergen te verrijzen. Haar +stralen schieten reeds in alle richtingen boven de scherp geteekende +berglijn uit, de hooge top achter u, waarop het dorp Castelmola ligt, +is reeds schitterend verlicht, langzamerhand wordt de geheele atmosfeer +om u heen een en al vuur, de zon verschijnt boven de bergen. + +En zoo is zij er dan weer, de zon van Italie, de zon van +Taormina! Reeds voelt gij haar warmte en werpt gij de sjaal af die gij +voor de ochtendkoelte had medegenomen. Zie nu eens om u heen! Aan uwe +voeten het teatro greco, met zijn reusachtige afmeting, zijn heele en +halve zuilen, zijn nissen en doorgangen, zijn scena en zijn orchestra, +hoe verplaatst het u in eens in de klassieke tijden der Grieken, +in de historische tijden der Romeinen. Recht voor u door de groote +opening van de Scena ziet gij den kolossalen kegel van de Etna, met +haar rookpluim overhellend naar het N.O. Diep onder u Giardini, het +spoorwegstation van Taormina, iets verder het dorp Calatabiano en daar +tusschen het stroompje de Alcantara, dat zich in zee stort. Westelijk +op gindsche rotspunt Castelmola, een armoedig doch schilderachtig +dorp dat als een steenen kroon geplaatst is op den top van een berg, +zoodat men al evenmin begrijpt hoe de bewoners er komen als wat zij er +uitvoeren. Onmiddelijk onder u eindelijk schittert thans in de felle +ochtendzon het huizencomplex van Taormina met zijn duomo en kerken, +zijn hotels en ruines. Reeds begint het aardige plaatsje teekenen +van leven te geven, het hanengekraai wordt gevolgd door het balken +van talrijke ezels die er reeds naar verlangen de bezoekers op hunne +geduldige ruggen de bergen op te dragen naar Castelmola of Monte Venere +of naar ieder ander punt waar men van het heerlijke vergezicht wenscht +te gaan genieten. Hier en daar wordt een deur geopend, er komt leven +en bedrijf in de straten, Taormina is ontwaakt. + +Wij spoeden ons terug naar ons hotel om ons te kleeden en, na een +echt italiaansch ontbijt met versche vijgen en druiven of wat de +tijd van het jaar oplevert, maken wij ons op om te gaan genieten +van het vele dat Taormina te genieten geeft. Wij bevinden ons hier +op klassieken bodem. Taormina heeft eene geschiedenis zooals geheel +Sicilie, het Trinacria der ouden, er eene heeft. Laten wij, alvorens +onze wandeling te beginnen, ons eerst door de "Guida di Taormina" +zeer vluchtig op de hoogte laten brengen van die geschiedenis. + +Naar alle waarschijnlijkheid was Taormina reeds ruim 700 jaar v. C. de +acropolis van Naxos, terwijl een versterking der Cartagers als de +eigenlijke grondslag van het tegenwoordige Taormina mag beschouwd +worden. (392 v. C.). + +Aan de vele oorlogen tusschen Cartagers, Messineezen, Syracusers en +de overige Sicilianen, ontsnapte Taormina niet; voortdurend was het +de dupe van den strijdlust der omwonenden, die het afwisselend in +bezit namen, met den grond gelijk maakten en weer opbouwden. + +Gedurende het beleg door Marcellus in 241 v. C., in welk beleg +Archimedes zulk een groote rol speelde, verleende Taormina doortocht +aan de Romeinen op voorwaarde bevrijd te blijven van romeinsch +garnizoen en vrijgesteld te worden van het leveren van schepen aan +Rome, waarop de Romeinen na Sicilie te hebben veroverd, Taormina +onafhankelijk verklaarden. + +Twee eeuwen later, 36 v. C. werd Taormina, dat zich voor Pompejus en +tegen Octavianus had verklaard, de basis van Pompejus' oorlogsoperaties +en 't was juist op de zee voor Taormina dat Octavianus in persoon +Pompejus versloeg in den later zoo beroemd geworden zeeslag. Sicilie +kreeg toen een constitutie, maar Taormina, door Octavianus gehaat, +werd tot romeinsch garnizoen gemaakt en bleef toen vele jaren in de +geschiedenis een ondergeschikte rol spelen. + +Na den ondergang van het romeinsche rijk bleef het door zijn ligging +langen tijd bevrijd van de aanvallen der Saraceenen. + +Die naam van Saraceen werd aan de Arabieren gegeven en is afgeleid +van het arabische woord sarako dat stelen beteekent. Nog heden ten +dage wordt in Taormina het woord Saraceen als een scheldnaam beschouwd. + +Na in 902 n. C. toch eindelijk in handen der Muzelmannen te zijn +gevallen, kwam het in 1078 in de macht der Noormannen, nam het in +1282 deel aan de Siciliaansche vespers en ruim anderhalve eeuw later +aan den burgeroorlog onder de regeering van Lodewijk van Aragon. + +In 1535 door Karel V verkocht wist het zich dadelijk weer vrij +te koopen. + +Onder de regeering van Karel II werd Taormina in 1675 door de +Franschen stormenderhand genomen, doch vanuit het kasteel Mola door +de Taormineezen zelf beschoten die hunne stad heroverden en van de +vreemde indringers bevrijdden. + +Tengevolge van den vrede van 1720 kwam Sicilie in het bezit van +Oostenrijk en later van de spaansche Bourbons. + +In 1806 hadden de Engelschen in Taormina een sterk garnizoen. + +Met de italiaansche omwenteling van 1848-1849 liet Taormina zich +weinig in, doch in 1860 op den 9 April ontscheepte zich Garibaldi op +het eiland Sicilie, dat toen van de overheerschers werd verlost en +voor goed bij het Koninkrijk Italie werd gevoegd. + +Geen wonder dat de vele volken die achtereenvolgens op dit plekje +grond zijn gevestigd geweest daarop hun stempel hebben gedrukt en +hunne herinneringen hebben achtergelaten. + +Het allerschoonste en interessantste op dit gebied is zeker het reeds +vermelde Teatro Greco. Maar voor wij dat van naderbij beschouwen willen +wij, zooals aan nieuwe bewoners eener plaats, al zal hun verblijf +ook niet van langen duur zijn, betaamt, ons eerst gemeenzaam maken +met de plaats dier tijdelijke inwoning. + +Beginnen wij met ons hotel. Het is geen gewoon hotel, het hotel +_Victoria_, zooals men dat in alle plaatsen met eenig verkeer +vindt. Taormina, dit moet niet uit het oog worden verloren, ligt +niet op vlakken grond, doch is tegen steile rotsen aangebouwd. Tegen +die rotsen nu was amper plaats te vinden om er een straat op aan +te leggen die, zooals de hoofdstraat de Corso Umberto, van poort +tot poort doorloopt zonder trapjes of zonder scherpe rijzingen en +dalingen. Maar er een huis laat staan een hotel te bouwen welks basis +geheel op effen terrein kwam te staan, dit was een taak zelfs voor den +bekwaamsten architect onuitvoerbaar. Hotel _Victoria_ heeft dan ook +niet minder dan vier uitgangen in vier verschillende boven elkander +evenwijdig liggende of dwars tegen den berg oploopende elkander +kruisende straten. De tuinen liggen op de derde verdieping, de eet- +en leeszalen op de vierde, vele kamers op de vijfde verdieping, alles +tusschen, naast, onder en over elkaar gebouwd, zoo dat het onmogelijk +zou zijn er een behoorlijken plattegrond van te teekenen. Wil men +het hotel verlaten dan kiest men dien uitgang die u brengt in de +straat die u het spoedigst naar uw doel voert. Logeert men op de +vijfde verdieping, de meest begeerde wegens het heerlijke uitzicht, +men laat zijn rijtuig of ezel op de vijfde verdieping voorkomen als +men een bergtocht wil maken. Men zal daarentegen liever de eerste +verdieping kiezen als men naar beneden wenscht te gaan. + +Wij verlaten het hotel thans ook door dien uitgang voor deze +eerste wandeling in het stadje. Wij bevinden ons dan dadelijk +in de hoofdstraat de Corso Umberto, breedte p.m. 5 meter zoodat, +als de voorbijgangers zich tijdelijk in de open deuren bergen, twee +rijtuigen elkander zonder ongelukken kunnen voorbijrijden. Het is een +typisch italiaansche straat, onmogelijk dikwijls te zeggen waar het +eene huis begint waar het andere eindigt, evenmin is het altijd uit +te maken of een huis een dan wel tien eeuwen oud is; alles is grijs, +grauw, groezelig, aan den beganen grond geene vensters, alleen groote +deuren, wijd openstaande, toegang gevende tot de zoogenaamde _bassi_, +ruime gewelven, waarin de winkels, cafe's, scheersalons en tutti quanti +worden gehouden. Achter in de _bassi_ bevindt zich een trap van steen +of marmer toegang gevende tot de kamers in de bovenverdieping. Dikwijls +ook zijn die _bassi_ tevens de woning van het gezin en ziet men bij +dag de bedden opgerold in een hoek liggen. + +Menig huis getuigt van vroegere weelde door een fraai gothisch of +romaansch poortje of raamomlijsting, door enkele brokstukken marmer +heerlijk ingelegd hetzij met zwarte lava, hetzij met veelkleurige +marmersoorten, een bewijs dat de thans veelal verarmde of verwaarloosde +huizen vroeger een deel uitmaakten van rijke en fraai gebouwde +_palazzi_. En dat is een van de dingen die niet alleen op Sicilie +maar in geheel Italie het meest treffen en iedereen dadelijk in het +oog springen, dat men overal tot in de kleinste plaatsjes monumenten +vindt van vroegere grootheid, rijkdom en weelde, monumenten die Italie +maken tot een reusachtig museum, waar overal iets valt te genieten +en te bestudeeren, waar ieder stadje, ieder dorp waard is bezocht te +worden en de reiziger gedurende eenige uren zich aangenaam of leerzaam +zal kunnen bezig houden. + +Het kost werkelijk eenige zelfbeheersching Taormina's hoofdstraat ten +einde te loopen zonder links of rechts een trap af te dalen of op te +klimmen. Bij ieder zijstraatje toch wordt men aangetrokken hetzij door +een pitoresk groepje, hetzij door een geestige fontein of door een +fraaie ruine. Wij bieden echter weerstand aan de verleiding en gaan, +al kijkende en bestudeerende, door tot de Piazza Nove Aprile, vroeger +Piazza Sant' Agostino. En wij willen hier in het voorbijgaan even +opmerken dat het gemeentebestuur van Taormina al even dom is als dat +van een zekere hoofdstad van een zeker land, met zijn neiging om oude +historische namen te veranderen in dien van onbeduidende vorsten en +weinig zeggende data, op die wijze een interessant geschiedenisboek, +waarin de historie van de plaats voor alle eeuwen is vastgelegd, +veranderende in een vulgaire Almanach de Gotha. Laat men in een zich +uitbreidende stad in dezelfde lijn voortwerken en in de namen der +nieuwe straten voor het nageslacht de herinnering bewaren aan de +gebeurtenissen der nieuwe tijden, desnoods aan de toen regeerende +vorsten en aan de bekende mannen, mits zij werkelijk die herinnering +verdiend hebben, er is niets tegen, maar de oude namen moeten in +iedere plaats heilig gehouden worden. + +Wij willen dus Taormina's gemeentebestuur niet op dien weg volgen en +houden ons halstarrig aan den ouden naam Piazza Sant' Agostino. Het is +een genot daar een oogenblik te verwijlen want schilderachtiger plekje +is nauw denkbaar. Aan de eene zijde de oude klokketoren, de aardige +renaissance gevel van de San Giuseppe en het gothische kerkje Sant' +Agostino; ten oosten een heerlijk terras met ijzeren hek, vanwaar men +opziet naar de Etna en onder zich heeft een 200 M. diepen afgrond, +welks bijna loodrechte rotsen alleen nog toegankelijk zijn voor eenige +geiten en welks voet bespoeld wordt door de blauwe golfjes van de +zee. Op dit punt is het stadje om zoo te zeggen in tweeen verdeeld +door een ouden vervallen muur in moorschen stijl, over bergen en door +ravijnen afdalende van de ruines van het kasteel van Taormina dat de +rots ten westen der stad bekroont. + +Door de poort onder den klokketoren voortschrijdende vervolgen wij +onzen weg tot de Piazza del Duomo, een kerk van gemengd gothische en +renaissance bouw met een fraaien ingang in Siciliaansch gothischen +stijl aan de noordzijde. + +Voor den Duomo bevindt zich een allergeestigste fontein, de fontein +der Vier Beesten, zoo genaamd naar vier gedrochtelijke dieren uit +welker bekken het water vloeit in den steenen bak, waarin de vrouwen +uit de buurt, naar italiaansche zeden, hare kleeren komen spoelen. + +Ook deze Piazza is weder afgesloten door eene poort, de Toca-poort, +die nog niet het einde der plaats vormt, daar eenige weinige schreden +verder de hoogst schilderachtige Catania-poort de werkelijke uitgang +is aan de zuidzijde der stad. + +Wij keeren dus op onze schreden terug, zien opnieuw met welgevallen +op naar zoo menig aardig motief, naar de balcons veelal voorzien van +fraai gedreven ijzeren hekken, naar het taormineesche leven dat op +al die balcons wordt afgespeeld. + +Italie toch is evenals Spanje het land der balcons, geen raam zonder +balcon, geen balcon zonder menschen die daarop hunne huiselijke +bezigheden verrichten, hun wasch behandelen, een buurpraatje houden, +hunne op straat spelende kinderen nagaan en zoo noodig waarschuwende +of bestraffende woorden toeroepen, hunne etenswaren of andere kleine +inkoopen met een mandje aan een touw van de venters op straat ophalen, +de liefdesverklaringen en serenades hunner aanbidders, want ook die +spaansche gewoonte is hier inheemsch, aanhooren. + +Wij gaan ons hotel weder voorbij om het noordelijk einde van den Corso +Umberto te bekijken. Dit brengt ons al spoedig op de Piazza Vittorio +Emanuele waar wij getroffen worden door de middeleeuwsche lijnen van +het Palazzo Corvaia. Nog draagt het in ieder opzicht het stempel zijner +vroegere grootheid, maar het is een vervallen grootheid. De rez de +chaussee is doorgebroken en vervormd tot verscheidene _bassi_, winkels +van het eenvoudigste type waar koopwaren van de allergoedkoopste soort +zijn uitgestald. Treedt men het paleis binnen dan vindt men nog een +aardig binnenhof, waar een fraaie marmeren trap op slanken boog naar +boven voert. Langs een gedeelte van de steenen trapleuning ziet men nog +een soort lambrizeering met een zeer goed gebeeldhouwd relief, waarop +drie bijbelsche voorstellingen: de schepping van Eva, de Zondenval, +Adam en Eva aan den arbeid. Het dak van het palazzo wordt gekroond +door de zoogenaamde "merluzzi" een arabisch bouwmotief, een soort +kanteelen, dat men hier overal terugvindt, en ook bij nieuwe huizen +en hotels een geliefde gevel-bekroning is geworden. De achterzijde van +het paleis is gebouwd op de ruines van een tempel aan Minerva gewijd, +en het geheel maakt nog den indruk een sterk gebouw te zijn geweest, +waarin de normandische heeren die het eenmaal hebben bewoond, zich +weken en maanden hebben kunnen verdedigen tegen de aanvallen van +Saracenen of andere naburige volken, en dat meer had van een vesting +dan van een comfortabel paleis. + +Naast het Palazzo Corvaia de kerk Santa Catarina en een klein, eerst +onlangs opgegraven romeinsch theater, waarin de twee vomatorien, +toegangen tot de hoogere rangen, nog duidelijk te zien zijn. Aan de +andere zijde van het pleintje het Teatro Margherita en een kleine +kazerne voor "Carabinieri". De Porta di Messina sluit hier het stadje +af. Rechts van deze poort brengt de Via del Teatro Greco ons naar de +belangrijke overblijfselen van het grieksche theater, dat een nadere en +aandachtige beschouwing overwaard is. Wij willen dus aan de hand van +den Custode of bewaarder, die daarvan een lezenswaardige beschrijving +in drie talen heeft uitgegeven, dit oude grieksche theater eens wat +van naderbij bezien. + +Het is niet met zekerheid te zeggen in welken tijd de bouw van het +theater gesteld moet worden; men gelooft echter te kunnen aannemen +dat het omstreeks 358 v. C. ten tijde van Andromachus van Taormina +werd opgericht. De halve cirkelvorm doet ons geen oogenblik aan zijn +griekschen oorsprong twijfelen, waar tegenover staat dat alle ruines +geheel het karakter van de romeinsche bouworde hebben. Hieruit blijkt +dat toen de Romeinen zich in Taormina vestigden, zij het theater +veranderden en vergroot hebben, zoodat wel de grieksche grondvorm +overbleef, maar de onderdeelen veranderd werden in romeinschen +trant. Voor deze verbouwing vond men een treffend bewijs in een klein +grieksch tempeltje, in de bovengalerijen opgegraven, dat den Grieken +gediend had tot offerplaats en voor wasschingen. + +De Romeinen braken dit tempeltje bij de verbouwing van het theater +gedeeltelijk af, om op zijn sterke muren de fondamenten van de +bovengalerij te doen rusten. + +Maar niet alleen vindt de geometrische grondvorm zijn oorsprong +bij de Grieken, ook de fondamenten en muren van het Proscenium "het +voortooneel" wijzen op helleensche afkomst. Na de laatste opgravingen +heeft men pas kunnen bewijzen, dat slechts de bovendeelen van het +theater aan de Romeinen kunnen worden toegeschreven. + +Een breede trap, Scala regia genaamd, was de algemeene toegang tot +het theater. Later werd hierin door Keizer Augustus een verandering +gebracht. Hij liet voor de vrouwen een afzonderlijke trap bouwen +aan het tegenovergestelde uiterste van de buitenste zuilengang, +welke trap echter nooit geheel voltooid werd. + +De Scala regia bestond uit met steenen geplaveide bordessen, welke +telkens onderling door drie treden verbonden waren. Boven gekomen +gaf een deur toegang tot een kleine overdekte gang die uitkwam op de +eerste praecinctio of half-cirkelvormige rij zitplaatsen, die rijk +gedrapeerd en, van curulische en beweegbare stoelen voorzien, bestemd +waren voor de senatoren, de magistraten en de vestaalsche maagden. + +Naast het tweede bordes begint een andere kleinere trap, die +toegang verschafte aan adel en patriciers, voor wie de tweede +praecinctio bestemd was, en op welks zetels somtijds de eigennamen +der rechthebbenden waren aangegeven. Van deze zetels liggen in de +arena nog brokstukken die de namen der eigenaars dragen. + +Langs deze zelfde trap moesten de artisten en de burgers nog hooger +stijgen, en gaande door de bovenste galerijen, daalden zij dan door +vomitori, d.i. openingen, aangebracht in den grooten muur die de +cavea omringt, naar de derde of laatste praecinctio. + +Deze drie rijen zitplaatsen vormden te zamen de Cavea, die door een +groote overdekte galerij, welke uit twee zuilengangen bestond, omringd +was. De binnenste werd gedragen door vijf-en-veertig zuilen, terwijl de +buitenste door pilasters werd gesteund. Te zamen boden zij het publiek +een toevlucht bij regen. In gewone omstandigheden werd de buitenste +gebruikt om zich te vertreden of wel als marktplaats, en diende de +binnenste tot doorgang naar de derde praecinctio. Op de overdekking +dezer twee zuilengangen bevond zich een groot terras dat voor het +volk bestemd was. Het bestaan van dit terras lijdt geen twijfel, +waar nog heden ten dage restanten worden gevonden van een trap die +buitenom er heen voert. Deze zuilengangen waren gebouwd op een zwaren +muur die de geheele cavea omringde en door welken op tien plaatsen op +gelijken afstand uitgangen waren aangebracht. Deze muur was versierd +met zes-en-dertig nissen waarin vazen of beelden waren geplaatst. + +Beneden bevond zich het podium, dat de arena omsloot. Onder dit podium +kwam een overdekte gang door drie deuren in de arena uit, door welke +gang naar alle waarschijnlijkheid de wilde dieren in de arena werden +gelaten, om hunne bloedige gevechten tegen de gladiatoren te leveren. + +De eigenlijke arena is de ruimte tusschen het podium en het tooneel +of scena. Het proscenium, dat bij de Romeinen verplaatsbaar was, +besloeg van de altaren op het tooneel af nog bijna een derde van de +arena. Op dit proscenium of voortooneel voerden de Romeinen hunne +tooneelspelen, hunne drama's en dansen op. + +Het grieksche orchest bevond zich tegenover het tooneel, doch de +Romeinen verplaatsten het op den muur van het podium, dus eigenlijk +ter zijde van het tooneel, daar waar het podium in een elliptische +vorm eindigde en waar ook de timele of plaats voor het koor was. + +Onder het proscenium bevond zich een onderaardsch kanaal dat achter het +tooneel eindigde. De constructie van dit kanaal laat ten duidelijkste +zien dat het voor den afvoer van regenwater bestemd was of om een +groote hoeveelheid water te bevatten dat voor het theater gebruikt +werd. Er zijn echter geleerden die meenen dat dit kanaal voor de +acoustiek diende, misschien ook--wat ons echter zeer twijfelachtig +voorkomt--tot bergplaats van diegenen uit het publiek, die tijdens +de voorstellingen stoornis veroorzaakten. Twee andere onderaardsche +gewelven, die aan den muur van het theater parallel loopen, staan +met eerstgenoemd gewelf in verbinding en dienden voor hen die belast +waren met de tooneel veranderingen. Men ziet er nog duidelijk zeven +vierkante gaten in, op gelijken afstand, die rechtstandig oploopen +tot de grondvlakte van de arena en waarin de balken geplaatst werden, +dienende tot steun van het groote plankier van het proscenium. + +Het tooneel bestond dus uit het proscenium of voortooneel en het +eigenlijke tooneel. Op dit laatste bevonden zich twee altaren, +gewijd aan de goden, waarboven de eerste zuilenrij die het tooneel +versierde. Elk der twee altaren telde drie nissen; voor de middelste, +grooter dan de anderen en ook afwijkend van vorm, hing een gordijn, +waarachter de beelden van Apollo en Bacchus. Deze twee altaren waren +door drie deuren gescheiden; door de middelste, thans door den bliksem +verwoest, kwam de hoofdpersoon op, door de beide anderen kwamen de +andere personen ten tooneele. + +Onder deze deuren, welker drempels op gelijke hoogte lagen met den +vloer van het tooneel, bevonden zich nog drie kleine deurtjes aan +de voorzijde van het tooneel, die in gemeenschap stonden met een +onderaardsche gang, die den medewerkers in het treurspel tot doorgang +dienden en hen op het achtertooneel of postscenium brachten. Deze +gang werd bij de opgravingen in 1853 en 1854 ontdekt. Een hooge breede +gang, ook onder het tooneel gelegen, gaf toegang aan de vrouwen die, +langs een trap links van het tooneel, hunne plaatsen op de bovenste +galerijen wilden bereiken. + +Aan beide zijden van het tooneel bevonden zich nog twee kamers, die +zonder twijfel dienden tot bergplaatsen voor alles wat op het tooneel +betrekking had, of misschien ook als kleedkamers voor de artisten. + +De voorzijde van het tooneel was met kostbaar veelkleurig marmer +bekleed; de zuilenrijen in corintischen en jonischen stijl, waren +van cippolijnsch graniet en afrikaansch marmer, de voetstukken der +altaren van wit marmer. + +Na deze beschrijving van de voornaamste deelen van het theater, nog +een enkel woord over de verschillende doeleinden waartoe het gebezigd +werd. Behalve de tragedie beoefende men er de satire, het tooneelspel, +de pantomime en den dans. In de arena vonden de bloedige gevechten +der gladiatoren plaats. Maar men behandelde er ook de publieke zaken, +men ontving er de vreemde afgezanten, men besliste er over de zaken +der republiek, dikwijls werd er recht gesproken, men beraadslaagde +er over te verleenen eerbewijzen en op te leggen straffen en hield +er redevoeringen tot het volk. Hier redetwistten de wijsgeeren, hier +werden de veroordeelden ter dood gebracht, hier traden de dichters +en schrijvers voor het volk op. + +Wanneer men bedenkt dat de stad Taormina een theater kon oprichten +van die grootte en pracht, zal men zich gemakkelijk een denkbeeld +kunnen maken van den rijkdom en intelectueele ontwikkeling die daar +in de oudheid heerschten. + +Slechts eenige van de grieksche republieken uit die tijden zijn, +dank zij haar macht en haar hooge ontwikkeling, in staat geweest +een dergelijk theater te stichten. Het waren steden als Syracuste, +Catania, Segesta, Gela, Agira en enkele anderen. + +Wie, door denzelfden gids geleid als wij, het theater bezoekt, zal +kalm het schitterend natuurtafereel kunnen genieten dat zich voor +zijne oogen ontplooit, en zal in hem een uitstekend geleider vinden, +die niet zal nalaten weer met dezelfde verontwaardiging te vertellen +dat, nog geen halve eeuw geleden, de inwoners van Taormina de steenen +uit het Teatro Greco haalden om er hunne woningen mee te bouwen, +hij zal ook stellig wijzen op het verschil in den baksteen van voor +2000 jaar en den nieuwen tot restauratie gebruikten, die nu reeds +verweerd is en afgebrokkeld. + +Het heeft ons dikwijls in Italie getroffen dat de gidsen met +onvermoeiden ijver u alles trachten uit te leggen en begrijpelijk +te maken, ja zelfs oogenschijnlijk nog in vuur en verrukking raken +als stonden zij, evenals wij, voor het eerst voor hun "monumento +nazionale". + +En dit trof ons niet alleen op de minder bezochte plaatsen van Sicilie, +maar evenzeer te Pompei, te Rome en elders. + +Met moeite scheiden wij van deze heerlijke en aangename plaats, maar er +is nog zooveel te zien dat wij ons hier niet langer mogen ophouden. Wel +zijn het op nieuw gevallen grootheden die onze aandacht vragen, maar +zij zijn zoo belangwekkend, zoo typisch, dat men nauwelijks den wensch +in zich voelt opkomen ze anders te zien dan in den toestand waarin +ze thans verkeeren. Zie de Badia Vecchia of oude abdij en het Palazzo +del Duca di S. Stefano, die beide niet veel meer dan ruines zijn. + +De Badia Vecchia vertoont nog hare fijne gothische spitsboog vensters, +de reeds meergenoemde "merluzzi", haar inlegwerk van zwart-bruine +lava, dat men nog fraaier kan zien aan de dakomlijsting van het +Palazzo S. Stefano uit de 15e eeuw. + +Uit veel later tijd zijn kerk en klooster San Domenico uit de 17e eeuw, +en eigenlijk de eenige meer moderne gebouwen van het plaatsje. + +Het klooster is thans tot hotel ingericht en maakt geen uitzondering +op den regel, integendeel bevestigt weder het feit dat de monniken +er bijzonder slag van hadden voor hunne kloosters de meest idylische +plekjes uit te zoeken, waar zij, afgezonderd van de menschen, de +natuur in al haar heerlijkheid konden genieten. Wie en ligging en +hotel heeft gezien, doet beter er in onze wintermaanden niet aan te +denken, tenzij hij, ongevoelig voor Annie Vivanti's blauwen hemel +en zonneroes, de voorkeur geeft aan de trieste en zonlooze dagen van +ons vochtig vaderland. + +Laat ons thans niet in den steek om, als echte haastige sight-seeers, +Taormina na een of twee dagen weer te verlaten. Ga nog eens mee naar +Giardini en bekijk onderweg de oude saraceensche graven die als een +hooge muur met nissen aan eene zijde onzen weg begrenzen. Ook zult +gij op die wandeling wel gelegenheid hebben de siciliaansche karren +eens te bezien, die trouwens door hun eigenaardige vorm en kleur +wel niet aan uwe opmerkzaamheid zullen ontsnappen. Wij zouden ze het +best kunnen vergelijken bij een van boven van voren en van achteren +open vierkante bak op twee hooge wielen; zij zijn zonder banken, +de koetsier zit op den bodem van zijne kar en laat zijne beenen vrij +naar beneden bungelen. De wielen en de beide randen der zijkanten zijn +hel geel geschilderd, terwijl de paneelen van beide zijden prijken +met bonte voorstellingen, meer of minder goed van teekening, dan eens +van schitterende steekspelen, een andermaal van bloedige veldslagen +of bijbelsche tafereelen, zoodat men ze rijdende prenteboeken zou +kunnen noemen. Ook aan den ezel of het paard zijn de kleuren niet +vergeten. Het roode hoofdstel is fijn benaaid met zilveren lovertjes en +kleurige kralen, op den kop en midden op den rug verheft zich een pluim +in sprekende tinten, terwijl belletjes veelal voor de muziek zorgen. + +Zoo nadert men Giardini dalend langs den breeden zig-zagweg, wandelend +langs vijgen of amandelboomen, nu en dan verrast door de heerlijke +geuren van bloeiende citroen- of sinaasappelboomen. En bij iedere +bocht van den weg verandert ons uitzicht; wij zien de Etna met +haar rookenden top, de zwarte lavamassa's die tot op uren afstand +voortgevloeid, donkere rivieren lijken die zich in zee ontlasten, +of in het noorden de Straat van Messina, Calabrie, de uitgetande +kust van Sicilie, waarlangs de spoor als kinderspeelgoed voortglijd, +verdwijnend, verschijnend, tunnel in, tunnel uit. + +Zoo genietende en bewonderende komen wij aan het strand en bieden +geen weerstand aan de verzoeking een klein tochtje op zee te +maken. Roeibootjes genoeg en geen gebrek aan overvragende roeiers +die u gaarne naar de Grotta Amato of Grotta del Giorno zullen +brengen. Roep hun uit de verte reeds toe dat gij geen Engelschman +of Amerikaan zijt, wij durven u verzekeren dat hij u de helft zal +vragen, en dat niet alleen, hij zal ook verrast opzien als hij +zijn eigen taal hoort, en al hebt gij ook dikwijls moeite uit zijn +eigenaardig dialect wijs te worden, gij zult toch na vijf minuten in +een interessant gesprek gewikkeld zijn over zijn land, zijn gezin, +zijn leven, zijn lijden. Opgewektheid zult gij bij hem niet vinden; +de Siciliaan is over het algemeen somber; zang en lach der Napolitanen +zal men tevergeefs bij hen zoeken, maar zijn fond is beter en hij is +meer ontwikkeld. Trots kijkt hij uit de donkere oogen, ridderlijk is +zijne houding. + +Moet ons zijne mindere opgeruimdheid verbazen als wij zijn land +hebben gezien? Ons lachen zon en blauwe hemel toe, wij vinden de +schitterende oude gebouwen en ruines interessant, de lavavelden en +cactussen eveneens. Maar die onafzienbare rotsenmassa's waarop dier +noch plant kunnen leven, al die rivieren en stroompjes die des zomers +hun waterlooze steenen bedding vertoonen, de menschen en kinderen +moordende zwavelmijnen bij Caltanisetta, de alles vernielende druifluis +die op onmetelijke velden allen wijnbouw onmogelijk maakt, hoe zouden +die ons lijken als wij, in plaats van toeristen, bewoners van Sicilie +waren? Maak u geen illusie dat heel Sicilie is als Taormina, en wie +nooit dit liefelijk oord aanschouwde doch alleen Palermo bezocht, +moet ook niet zijn Conca d'Oro of goudenschelp, de heerlijk groene +vallei waarin die stad ligt, als bewijs van Sicilie's vruchtbaarheid +aanhalen. Neen, Trinacria deed ons dikwijls denken aan een vergeten, +verongelijkt kind van het moederland Italie. + +Na het zeetochtje moet gij ook nog een dag de bergen met ons in, +te voet of op een ezel, al naar verkiezing, maar raden doen wij u +in deze niet. De keuze is moeilijk, wilt gij zelf zoeken waar op de +steile bergpaden met vallende steenen uw voet te zetten, of wilt gij +het overlaten aan uwen ezel, die, daar kunt ge op aan, nooit vallen +zal maar altijd de beste plekjes zal weten te vinden. Maar dan moet +gij het stootende gevoel er voor over hebben dat, vooral berg af, +aller onaangenaamst is. + +Tusschen twee muurtjes van los op elkaar gestapelde steenen, +waarachter de wijnvelden liggen, bestijgen wij de trapsgewijze +ruw aangelegde wegen. Links en rechts hooge cactussen zwaar van de +rijpe cactusvijgen, een geliefkoosd volksvoedsel der Sicilianen, +die ondoordringbare hagen vormen tusschen de verschillende bezittingen. + +Wij wagen ons aan geen beschrijving van de cactus, overtuigd geen +betere te zullen kunnen geven dan die van Selma Lagerloef in haar +"Wonderen van den Anti-Christ" waarin zij haar beschrijft als iets dat +"strompelde en stortte, dat viel en kroop, dat liep op de knieen, +op 't hoofd en de ellebogen. Het was binnen en buiten 't dal, het +had slechts stekels en knobbels, had een mantel van spinnewebben en +poeier op zijn pruik en leden zooveel als een worm. Wist Gaetano +dat de cactus op de lava groeide en den grond bewerkte gelijk een +boer? Wist hij dat alleen de fichidenda de lava kon beteugelen? De +cactus was de beste toovenaar die op de Etna woonde." + +Ja, wat volgens de legende bedoeld was als een vloek voor Sicilie, +is het ten zegen geworden. Volgens de overlevering toch meenden +de Saraceenen geen beter middel te kunnen bedenken tot uitroeiing +van de bewoners van Sicilie dan het invoeren en aanplanten van de +cactus. Hare vruchten toch kunnen, wanneer men er niet aan gewend is, +bij onmatig gebruik den dood veroorzaken. Doch de Sicilianen vielen +niet in de hun gespannen strik; zij begonnen met de cactusvijgen met +mate te gebruiken en eerst toen zij er behoorlijk aan gewend waren, +werden zij langzamerhand een volksvoedsel. De prijs is vier stuks +voor twee centimes, wel een bewijs hoe overvloedig zij zijn, en het +is dan ook niet ongewoon er 60 a 80 op een dag van te verorberen. De +flauwe smaak bracht ons niet in verzoeking er ons aan te buiten te +gaan. Als een aardige bizonderheid zij hier nog vermeld dat wij ze +later eens te Hamburg in een delicatessen-winkel zagen liggen, doch +daar kostten zij 72 cents per stuk, dus 288 maal zoo duur!--De naam +"fighi d'India" vindt dus zijn oorsprong in den invoer van de cactus +uit het land der Saraceenen, dat de Sicilianen India noemden.--En +Selma Lagerloef noemt haar met recht den toovenaar van de Etna omdat, +wanneer de velden op dien berg door lava onbruikbaar zijn geworden +voor wijn- of landbouw, zij beplant worden met cactus, die den grond +breekt en allengs weder geschikt maakt voor andere doeleinden. + +Na een uur stijgens bereiken wij Mola, een klein dorp op den top van +een kale rots. Reeds op den weg buiten om den steilen steenklomp, door +de oude vervallen poortjes, genoten wij het verrukkelijk vergezicht, +dat nog ruimer werd op het zonnig dorpspleintje. Maar hoezeer ons +het panorama bekoorde, wij zouden het niet wenschen ten koste van +Mola als woonplaats. Ongeplaveide niet meer dan 1 1/2 meter breede +straten, die nauwelijks den weidschen naam straat verdienen, liggen +tusschen de armelijke en schamele huisjes; logge zwarte varkens +loopen overal onbeheerd rond of liggen zich midden in de straat +in het zonnetje te koesteren. Treurig is het gezicht op de kale, +bruin gekleurde wijnvelden, waar de gevreesde druifluis alles heeft +verwoest en de bewoners heeft verarmd. Een oude man, die ons van de +tallooze kinderen wilde verlossen die zich tot gids hadden opgeworpen, +vertelde ons van zijn vreeselijken achteruitgang, hoe hij vroeger +jaarlijks 100 H.L. wijn verkocht voor 20 lire per H.L. en nu niets +meer. De alles vernielende philoxera had niets gespaard. + +Vijf, zes kinderen huppelden aan alle kanten om ons heen, aangevoerd +als hoofdwegwijzers door Saviotto Francesco di Francesco en zijn +nichtje Angela, een donker gebrand bruinoogig kind van een jaar of +tien. Saviotto beklaagde zich over zijn weinige kennis van vreemde +talen en vertelde ons vol trots van een neefje dat gids kon zijn in +'t fransch, duitsch en engelsch. Op een der vele varkens wijzend zeide +hij: ik weet alleen pig, schwein, cochon en wat de signore op zijn +neus heeft zijn spectacles. Half smeekend vroeg hij ons of wij hem +niet een fransche grammatica wilden sturen, want genoemde neef had +boeken en die had hij niet. Angela vroeg ons voor iederen persoon +dien wij tegenkwamen om een soldo, en het scheen wel of iedereen +familie van haar was. + +"Da un piccolo soldo a mia sorella" (geef een stuivertje aan mijn +zusje). Twee minuten later: "Da un piccolo soldo a quest' uomo, e +mio nonno, non vede dagli occhi" (geef een stuivertje aan dien man, +hij is mijn grootvader, hij ziet niet uit zijn oogen). Haar eigen +woning voorbijgaande "Ecco la mamma e il piccolo fratello, da loro +un piccolo soldo", en zoo ging het maar door. Op ons uitgangspunt +teruggekeerd waar drijver en ezel wachtten, stond een groot gedeelte +van de kinderbevolking om ons heen en de tevredenheid was algemeen +toen een regen van piccoli soldi op de vuile handjes nederdaalde. Nog +lang daarna hoorden wij hun gejuich en hun geroep van "buon giorno, +buon giorno, buon viaggio, a rivederci!" + +Saviotto's laatste woorden waren: "mandatemi un libro francese, +si sa il nome, per indirizzo basta Mola presso Taormina". (Zend mij +een fransch boek, gij weet mijn naam, als adres is voldoende Mola +bij Taormina). Aan zijn wensch hebben wij voldaan en hem later uit +Holland een fransch-italiaansche grammatica toegezonden, maar of zij +in zijn bezit is gekomen en of hij ijverig studeert, dat hebben wij +tot onze spijt nooit gehoord. + +Van Mola gaat de tocht opwaarts naar den top van de Monte Venere, waar +alweder een veelomvattend, overschoon uitzicht onze moeite ruimschoots +beloont. Daar ziet men niet alleen de blauwe zee, de bergen van +Calabrie, de dorpen en stadjes langs de kust, het grootsche massief +van de Etna, maar ook het golvend binnenland met zijn eindelooze +bergreeksen in het blauwend verschiet. Langen tijd verdiepen wij ons +in de aanschouwing van dit grootsche tooneel, tot onze steeds langer +wordende schaduwen en het blijkbare ongeduld van onzen ezeldrijver +ons waarschuwen dat het tijd wordt naar Taormina af te dalen. + +Terug dus naar Hotel Victoria en een plaatsje gezocht op een der +vele terrassen om daar plannen te maken voor verdere tochten. Wij +ondervinden hier in Taormina weer hoe moeilijk het is aan zijne +oorspronkelijke plannen getrouw te blijven, en geen gehoor te geven +aan verleidelijke voorstellingen van medereizigers die ons nieuwe +heerlijkheden voorspiegelen van andere oorden doch die buiten ons +bestek liggen, al worden die dan ook afgeschilderd als nog mooier +en interessanter dan wij tot dusver zagen. Zoo staan wij nu voor de +moeilijke keus of wij het binnenland zullen ingaan, de kust zullen +volgen of om de Etna trekken. + +Na rijp beraad kiezen wij dezen laatsten weg en besluiten met de +Circum-Etneaspoor om en over de Etna een bezoek te brengen aan Catania +en langs de kust terug te keeren naar Taormina. + +Andermaal dalen wij langs den heerlijken zig-zag weg af naar Giardini +en sporen van daar naar Giarre. Hier geen dorre omgeving zooals bij +Mola, geen braakliggende landen; vruchtbare wijnvelden liggen aan +beide zijden van de spoorbaan, het oog verlustigt zich in het warme +donkergroen der uitgestrekte citroen-aanplantingen en in het diepe +blauw van de zee. + +Wij stappen te Giarre over in de Circum-Etneaspoor, het kleine +armelijke rammelende treintje, dat in 5 1/2 tot 7 1/2 uur +Catania bereikt. De wagens van dit spoortje hebben de bizondere +eigenaardigheid dat een eens gesloten raampje niet meer geopend en +een geopend niet gesloten kan worden; de deuren gaan aan hetzelfde +euvel mank. De stations, veelal uit lava opgetrokken, verkeeren in +den meest armoedigen en primitieven toestand en wij kunnen een gevoel +van deernis niet onderdrukken met de ongelukkige aandeelhouders +in deze onderneming. Eene aangename gewaarwording daarentegen +maakt zich onwillekeurig meester van hem die zonder ongevallen ter +bestemmingsplaats is uitgestegen, na over de slecht-liggende rails +op de woeste lavavelden te zijn gehobbeld. Intusschen de weg dien +men aflegt doet alle ongeriefelijkheden zoo niet vergeten, dan toch +getroost dragen. + +Reeds dadelijk na het verlaten van Giarre begint de baan aanmerkelijk +te stijgen en al spoedig bevinden wij ons tusschen de lava. Een +bruinzwarte dikke vloeistof in haar loop plotseling tot steen gestold, +een donkere hardgeworden zee met hare golven en kolken, alom de +meest phantastische krullen en vormen vertoonend, omringt ons aan +alle zijden. Van afstand tot afstand is de steenharde lava geschikt +gemaakt voor den wijnbouw en in vruchtbare velden herschapen. Zooals +reeds vroeger werd opgemerkt komt bij deze bewerking een eereplaats toe +aan den "toovenaar van de Etna", aan de Cactus die, hoe raadselachtig +het moge schijnen, die harde massa weet te doorbreken en weder aarde +weet te vormen in dezen, voor menschen onbewerkbaren grond. Als zij +haar eerste werk verricht heeft, plant men de brem die de lava nog +meer doorbreekt en scheurt, ten slotte de vijg die alles uit elkaar +rukt en den grond weder geschikt maakt voor den wijnbouw. Een boeiend +schouwspel vormen de plotselinge overgangen van de meest desolate +wildernissen tot de groene en vruchtbare landouwen en omgekeerd weder +van deze in een streek van verschrikking en verwoesting. + +Voortdurend stijgt de spoor, links ziet men op tegen den berg, +rechts wordt het uitzicht op het golvend binnenland al fraaier en +fraaier. Wij gaan dwars door den inktzwarten lavastroom van 1879, +gevloeid uit den meest noordelijken krater van de Etna, stijgen +hooger en hooger en bereiken na 2 1/2 uur sporens op een hoogte van +750 M. het stadje Randazzo. + +Al spoedig blijkt ons dat wij hier worden verwacht. Een station +vroeger stijgt een jongmensch in den trein en vraagt ons of wij de +Hollanders zijn die naar Randazzo reizen. Niet weinig verbaasd kijken +wij elkander aan, doch al spoedig komen wij tot de ontdekking dat een +Belg en zijne vrouw, met wie wij te Taormina kennis maakten, ons bezoek +hebben aangekondigd in den Albergo Italia. De hotelhouder, bevreesd +dat de zeldzame gasten zijn eenigen concurrent zouden bevoordeelen, +zond ons zijnen boodschapper tegemoet, om zeker te zijn dat wij hem +niet zouden ontsnappen. De jonge man, waarschijnlijk bevreesd dat de +jongen van het andere hotel de lucht van zijn plan zou krijgen, had +zich van twee petten voorzien, en eerst toen hij zich van ons bezit +had verzekerd, werd zijn gewone pet voor zijn hotel-pet verwisseld +en trad hij als officieel persoon voor ons op. + +De Belgen, die Sicilie reeds vroeger hadden bereisd en dus het +klappen van de zweep kenden, hadden hunne komst te Randazzo vooraf +aangekondigd en den hotelhouder ook op ons bezoek voorbereid, daar wij +dan allicht de kamers iets schooner zouden vinden dan dit gewoonlijk +voor onverwachte gasten is weggelegd. + +Onbevreesd dus wandelen wij met den jongen man naar den bewusten +Albergo. Niettegenstaande de vreemde omgeving, hebben wij een +oogenblik het gevoel of wij een hollandsch stadje binnentrekken, immers +evenals daar te doen gebruikelijk is, stroomen ook hier de inwoners +van alle zijden toe om onzen plechtigen intocht bij te wonen, er +vormt zich achter ons een kleine optocht en begeleid door een flink +escorte trekken wij voorbij het andere hotel, welks eigenaar ons +met donkere blikken nakijkt, en komen weldra aan voor een groot oud +palazzo.--Breede marmeren trappen leiden naar een ruime vestibule op +de eerste verdieping; het geheel getuigt alweer van vroegere weelde +en grootheid, doch is thans overtogen door een waas van verarming en +vervuiling. De waard heet ons welkom, laat ons in de groote eetzaal +en vervolgens in onze daarop uitkomende slaapkamers. Het zijn alle +groote en zeer hooge vertrekken met uitzicht op de Etna. + +De hotelier is blijkbaar niet zeker genoeg geweest van onze komst om +daarvoor iets in huis te nemen of in gereedheid te brengen. Hij zit er +erg mee in wat hij zoo op eens klaar moet maken, maar heeft gelukkig +zooals een rechtgeaard Italiaan betaamt, macaroni in huis. Terwijl de +jongen in ruwe aarden kannen water op onze kamers brengt, wordt met +den heer waard overeengekomen dat hij ons gedurende vier en twintig +uren zal herbergen en verzorgen en met den noodigen goeden wijn onze +dorst zal lesschen voor de somma van zeven lire de persoon. Wij +houden een nauwkeurige inspectie over slaapkamers en bedden, die +na onzen eersten indruk van het hotel gelukkig nog al meevallen, +en wachten met belangstelling af welk maal men ons zal opdisschen. + +Al spoedig worden wij aan tafel genoodigd en na een diep bord met +macaroni en tomaten te hebben genuttigd, worden wij onthaald op kip. De +waard blijft heen en weer loopen, vraagt telkens belangstellend of +het smaakt en herinnert ons herhaaldelijk aan het feit dat wij op het +land zijn, waar men geen hooge eischen kan stellen. Wij verklaren ons +dan ook volkomen tevreden, doch van de oogenblikken dat de man zich +omdraait maken wij behendig gebruik om eenige varkens, die onder de +ramen loopen te knorren, mee te laten genieten van de ongare kip. 's + Mans verbazing moet groot geweest zijn zelfs de beentjes niet op onze +borden terug te hebben gevonden, doch of hij dit heeft toegeschreven +aan hollandsche zeden, hij heeft met italiaansche wellevendheid over +de zaak gezwegen. Intusschen laat u door dergelijke kleinigheden toch +niet afschrikken een nacht in Randazzo te blijven, niet alleen dat +het stadje zelf een bezoek overwaard is, maar tenzij gij voor dag +en voor dauw op weg wilt gaan, moet gij er dit voor over hebben, +indien gij de Circum-Etnea toer geheel bij daglicht maken wilt. + +En nu de stad in. Randazzo is de plaats die het dichtst nabij +den Etna-krater gelegen is. Het dateert uit de middeleeuwen, +heeft een bevolking van ongeveer 12000 zielen, en is grootendeels +uit lava gebouwd. Hoewel deze hier en daar is beschilderd hebben +de gebouwen die hun oorspronkelijke kleur behielden een somber en +droevig aanzien. Aan al die bruin-zwarte kerken, scholen en huizen, +aan die vervallen gebouwen die nooit worden opgeruimd, maar overal +als ruines blijven staan, kan zelfs de italiaansche zon geen vroolijk +tintje geven. Wij bezoeken de hoofdkerk de Santa Maria, een gebouw uit +de dertiende eeuw, met een negentiende eeuwsche toren in den stijl +van de kerk opgetrokken. Oude paleizen als dat van Baron Fisauli, +het palazzo Finochiaro, het stadhuis trekken onze aandacht en zijn +nog een sieraad van de stad. Het vroegere hertogelijke paleis is +in een gevangenis veranderd en de hoteljongen wijst ons de puntige +ijzers die uit den gevel steken en waarop men vroeger de hoofden der +onthalsden ten toon stelde. + +De kerk San Nicolo is geheel van steen gebouwd met vroolijke +afwisseling van witte en zwarte kleur en komt dus aangenaam uit tegen +de sombere omgeving. Van de hoofdstraat bereikt men die kerk door +een zeer fraaie overwelfde gang. + +Onze waard had ons medegedeeld dat een rijk particulier, Baron +Vagliasindi del Castello, eigenaar was van een groote verzameling +oudheden, een waar museum vormend. Wij zenden dus onzen jongen naar hem +toe om belet voor ons te vragen, en komt deze ons spoedig berichten +dat wij welkom zullen zijn. Met groote vriendelijkheid worden wij +ontvangen door den heer des huizes die ons zelf zijne schatten wil +laten zien. Een aangenaam onderhoud ontspint zich waarin de heer +Vagliasindi ons mededeelt dat hij behalve grondbezitter en oeconoom +ook oculist is. Hij heeft te Parijs gestudeerd, doch tot nu toe +was het hem nog niet gelukt zijne fransche vrienden over te halen +hem in het binnenland van Sicilie te komen bezoeken; de Franschen, +zegt hij, beschouwen Sicilie nog als het land van roovers en van de +Maffia, waar geen christenmensch zich wagen kan, en hij constateerde +met genoegen dat de Hollanders op dat punt meer verlichte begrippen +hadden. Op onze vraag of er dan werkelijk van al die verhalen niets +waar is, deelt hij ons mede dat de toestand werkelijk niet rooskleurig +genoemd kan worden, doch dat reizende vreemdelingen niets te vreezen +hebben zoolang zij stil huns weegs gaan, zich niet te veel bemoeien +met het volk en vooral geen nieuwsgierige vragen doen of een kijkje +willen nemen in de woningen. Dan krijgt men argwaan, beschouwt die +indringers als lieden door het gouvernement gezonden om na te gaan +of er ook nog nieuwe belastingen kunnen worden opgelegd, en zou men +hen misschien een leelijke kool stoven. Geheel anders echter wordt +de zaak voor grondbezitters en landheeren, die moeten steeds op hun +hoede zijn, zich niet ongewapend of onverzeld te ver van hun veilige +woonplaats wagen, willen zij niet de kans loopen te worden opgelicht +en slechts tegen een flink losgeld te worden vrijgelaten. + +Het museum van onzen vriendelijken gastheer, uitsluitend bestaande +uit voorwerpen, op zijne eigene bezittingen opgegraven, is werkelijk +overrijk en belangwekkend en bevat grootendeels dezelfde zaken die +men bij duizenden ziet in de musea van Palermo, Messina en de andere +steden van Sicilie. Lange reeksen grieksche en phoenicische vazen en +aardewerk, vele overblijfselen uit het steenen en bronzen tijdperk, +hamers, pijlpunten enz. twee prachtige gouden slangen, waarschijnlijk +armbanden, ontelbare romeinsche lampjes en beeldjes en eenige arabische +voorwerpen. Met groot geduld wordt ons alles uitgelegd en vertoond +en men kan aan alles merken dat wij den wellevenden Italiaan met ons +bezoek een groot genoegen doen. + +Daar wij nog een paar uur daglicht te goed hebben, wandelen wij +de stad uit een landweg op, knoopen hier en daar een praatje aan +met dezen en genen die ons daartoe 't meest geschikt voorkomt, +om zoodoende nog eens iets meer te hooren aangaande de bewoners +dezer lava-stad. Zij zijn voor een groot deel landbouwers en het +is een eigenaardige bizonderheid van Sicilie dat die niet evenals +bij ons op het land wonen, maar zooveel mogelijk in de steden. Zij, +die hun land in de nabijheid dier steden hebben, verlaten des morgens +vroeg hunne woonplaatsen en keeren daarin des avonds terug. Anderen +wier landerijen op grooter afstand zijn gelegen, gaan des Maandags +ochtends daarheen, bewonen de geheele week hunne armelijke steenen +hutjes en komen Zaterdagavond weer naar de stad om den Zondag bij +vrouw en kinderen te slijten. + +Het is de moeite waard bij het vallen van den avond deze +schilderachtige figuren naar de stad te zien terugkomen over den ouden +heirweg van Messina naar Palermo die langs Randazzo loopt. Dan een +landheer hoog te paard, zijn mantel tot op zijne voeten afhangende, +in gestrekte galop, dan een tweewielig wagentje getrokken door een +muildier dat moeite heeft de talrijke passagiers voort te zeulen, +dan een ezel niet zelden bereden door twee of drie volwassen mannen +en bovendien beladen met eenige takkenbossen of zakken hooi. In +eindelooze karavaan trekt dit alles aan ons oog voorbij en eerst +als het bijna volslagen duister is, begint de stroom te minderen +en keeren wij terug naar ons hotel. Daar worden wij blijkbaar niet +verwacht, want op onze komst geraakt alles in rep en roer, de waard +roept: licht, licht, vlug! en boven aan de trap verschijnt een klein +petroleumlampje waarmee men ons voorlicht naar de eetzaal. + +Tot onze verbazing bericht hij ons dat er bezoek voor ons is geweest +en overhandigt ons ieder een reusachtig groote visitekaart. Het was de +Heer Vagliasindi del Castello die ons met ouderwetsche hoffelijkheid +een uur geleden een contra-bezoek had gebracht. + +Na een avondmaaltijd, niet veel beter dan het diner, gaan wij nog even +genieten van den prachtigen avond en het natuurgenot doet ons alras +de kleine hotelmiseres vergeten. Een heldere, diep-blauwe hemel, +waarin de sterren schitteren met veel grooter glans dan wij dit in +onze waterachtige atmosfeer gewend zijn, welft zich boven de Etna die +met haar pluim van rook daar zoo vredig ligt alsof zij nooit eenig +onheil had gesticht. + +De waard roemt zichzelf als uitstekende gids, hij vertelt van zijn +verschillende tochten, van de uitmuntende paarden, muildieren en tenten +die hij te zijner beschikking heeft. Maar als wij hem voorstellen den +volgenden dag met ons zijn trots, zijn Etna te beklimmen, dan weigert +hij. Hij schijnt op ons voorstel niet in 't minste verdacht te zijn, +want plotseling krijgen zijne verhalen een ander tintje. In dezen +tijd van het jaar de Etna op, waaraan denken wij! Het is veel te koud, +storm en sneeuwjachten kunnen ons overvallen! Vooral de koude schijnt +hij te vreezen en voor geld noch goede woorden is hij tot de excursie +te bewegen. + +Hoe aanbevelenswaardig een bezoek aan Randazzo ook moge zijn, zonder +al te veel hartzeer zal men toch den volgenden dag dit sombere stadje +weer verlaten. Weder door vele bewoners uitgeleide gedaan begeven wij +ons spoorwaarts, bemerken nog op onze wandeling daarheen dat de pleinen +der stad worden gebruikt tot droging van mais en andere granen, en is +het een eigenaardig gezicht groote oppervlakten, met deze goudgele +voedingsmiddelen bedekt, in de zon te zien schitteren. Of er door +de stad voor dit gebruik ook precario geheven wordt, zijn wij niet +gewaar kunnen worden. + +Wij bestijgen weder het kleine, schuddende treintje om onze reis om +de Etna te vervolgen. De verdere weg is niet minder afwisselend in +grondgesteldheid en natuurschoon dan het eerste gedeelte, en van uit +onze eerste klasse coupe, welks frischheid het best is te vergelijken +bij een hollandsche derde klasse wagen, rooken, op een marktdag, +zien wij het grootsche panorama aan ons voorbij glijden. Nog steeds +gaan wij hooger den berg op, tusschen korenvelden door, die aan +het glooiend terrein om Randazzo het aanzien geven van een groote +lappendeken, in alle kleurschakeeringen van bruin tot geel; dan wordt +het landschap eenzaam en verlaten en sporen wij door onafzienbare +lavavelden zonder eenig groen, zonder een enkele woning, van tijd +tot tijd door een kleinen tunnel, in de lava geboord. Hier bereiken +wij het hoogste punt +- 1000 M. en dalen van daar naar Bronte 793 M., +een welvarend plaatsje van 20000 inwoners. Voorbij Bronte begint +de weg snel te dalen; nog steeds over breede lavastroomen, over +onbewegelijke eeuwenoude steenmassa's, naderen wij meer en meer de +bewoonde wereld. Allengs wordt het land weder vruchtbaarder; wij zien +weer groote velden grijs-blauwe cactussen overladen met vruchten, +daarna brem en eindelijk weder wijngaarden, olijf- en amandelboomen +die een verkwikking zijn voor het oog. Langs de bloeiende stadjes +Aderno en Paterno naderen wij het einde van onzen tocht; in de verte +verrijzen de torens van Catania, de boomen van het park Bellini en +eindelijk achter dit alles doemt aan den horizont de heerlijk blauwe +zee weder op. En langs deze eeuwig schoone spooren wij nu weder terug +naar ons punt van uitgang; steeds volgen wij de kust en belangwekkend +is het te zien hoe aan de gloeiende lavastroomen die zich in woeste +vaart van uit den krater op den berg hadden gestort, alles in hun +vaart vernielende en medesleepende, door de nog machtiger zee een +tot hiertoe en niet verder werd toegeroepen, hoe zij door het water +gebluscht, zich in groote rotsgevaarten en onmetelijke steenkolossen +langs de kust hebben opgestapeld, daaraan een afwisseling gevende +van wondere grilligheid en onvergelijkelijke schoonheid die het oog +voortdurend geboeid houdt. + +Teruggekeerd te Taormina zien wij met welgevallen terug op het door +ons gemaakte uitstapje, nog een dag rusten wij uit, genietend van +het goede hotel Victoria en zijn vriendelijke bewoners. + +Ons verblijf aldaar spoedt helaas ten einde, en alleen de gedachte +dat nieuwe heerlijkheden ons wachten, dat Syracuse, Malta en Tunis +nog op ons reisprogram staan, kan ons doen besluiten dit schoone oord +te verlaten. + +Doch niet dan nadat wij nog een bezoek hebben gebracht aan den kunst- +en smaakvollen photograaf, die van deze prachtige natuur in combinatie +met de vele schoone gestalten der jeugdige mannen en vrouwen die haar +bevolken, de heerlijkste groepen in de fraaiste omgeving heeft weten +te maken. En vooral heeft hij een open oog voor de schilderachtige +groepjes die men bij iederen stap ontmoet, voor de aardige meisjes +in kleurigen dracht die in druk gesprek aan gindschen fontein hare +waterkruiken komen vullen, voor den minnaar die zijne beminde een +lied voorzingt onder begeleiding der guitaar, voor den prachtigen +monnik in onderhandeling over de reparatie van een paar schoenen, en +voor wat niet al! Een aardiger herinnering aan dit liefelijk plaatsje +zou moeilijk zijn te vinden. + +Mogen bijgaande reproducties en deze korte beschrijving, die slechts +in zwakke klanken de werkelijkheid teruggeeft, velen doen besluiten +een bezoek te brengen aan Taormina. + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Taormina, by Johanna G. Lugt + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK TAORMINA *** + +***** This file should be named 13787.txt or 13787.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/3/7/8/13787/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |