diff options
| author | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 04:41:29 -0700 |
|---|---|---|
| committer | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 04:41:29 -0700 |
| commit | cce89dfa215727c92254ddfc5bcd47c96af8f64d (patch) | |
| tree | 3e31a1738c46b948640614df40a014fb88c4476b /13156-h | |
Diffstat (limited to '13156-h')
| -rw-r--r-- | 13156-h/13156-h.htm | 1082 | ||||
| -rw-r--r-- | 13156-h/images/001.jpg | bin | 0 -> 96374 bytes |
2 files changed, 1082 insertions, 0 deletions
diff --git a/13156-h/13156-h.htm b/13156-h/13156-h.htm new file mode 100644 index 0000000..666cd75 --- /dev/null +++ b/13156-h/13156-h.htm @@ -0,0 +1,1082 @@ +<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" + "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd"> +<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml"> +<head> + +<meta http-equiv="Content-Type" +content="text/html; charset=UTF-8" /> +<title>The Project Gutenberg eBook of Alamat ng Ilang-Ilang, by +José Sevilla</title> +</head> +<body> +<div>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 13156 ***</div> + +<p align="center"><a href="images/001.jpg"><img border="0" +src="images/001.jpg" width="264" height="369" +alt="Alamat ng Ilang-Ilang" /></a></p> + +<h1 align="center">ALAMAT</h1> + +<h1 align="center">N~G</h1> + +<h1 align="center">ILANG-ILANG</h1> + +<p align="center">KATHA NI</p> + +<h2 align="center"><i>José N. Sevilla</i></h2> + +<p align="center">MANUNULAT SA "BUHAY PILIPINAS"</p> + +<br /> + + +<p align="center">Unang pagkalimbag MAYNILA, S.P.—1908</p> + +<p align="center">LIMBAGAN NI E.C. ESTRELLA, BUSTILLOS BLG 9, +(SAMPALOK) TELEFONO 1199</p> + +<br/> + +<hr style='width: 65%;' /> + +<p> </p> +<h2 align="center">Talaan ng Nilalaman</h2> + +<p align="center"><a href="#chap1">Ilang-llang</a></p> + +<p align="center"><a href="#chap2">Ang Hitsó</a></p> + +<p align="center"><a href="#chap3">Himig nang +Pighatì</a></p> + +<p align="center"><a href="#chap4">Ang Tubó</a></p> + +<p align="center"><a href="#chap5">Pan~garap</a></p> +<br/> + +<hr style='width: 65%;' /> +<p> </p> + +<p> +[Transcriber's note: Tilde g in old Tagalog which is no longer +used is marked as ~g.] +</p> + +<p> +[Paalala ng nagsalin: May kilay ang mga salitang "ng, mga," at +iba pa upang ipakita ang dating estilo sa pag-sulat ng Tagalog +na sa ngayon ay hindi na ginagamit.] +</p> + +<br/> + +<hr style='width: 65%;' /> + +<h2 align="center"><a id="chap1" name="chap1">Ilang-Ilang</a></h2> +<br/> + +<p>Niaó'y buwán n~g Diciembre at ang malamíg +na simoy ay umáanyaya sa tanáng na sumangap n~g +maligayang sandalíng iniáalay n~g kaparan~gan, at +bagá man dito sa ati'y di kaugalian ang magaksayá n~g +panahón sa paglilibáng, ay ilan kong m~ga kaibigan +ang nakipagyari sa akin na kami'y maglakbáy sa kagubatan n~g +Mindoro, upang doo'y magparaan n~g maligayang panahón sa +pan~ga~ngaso.</p> + +<p>Hindi naglipat araw at guínanáp namin ang +pinagkásunduán at karakaraka'y ang aming m~ga +áso'y naka-amóy n~g lungá marahil n~g usa +kaya't unahán kamíng sumunód sa tun~go n~g +kaniláng m~ga tahulan. Sa pagtugaygáy na +iyaó'y nátiwalág akó sa aking m~ga +kasama at sumandalíng humimpíl sa lilim n~g +isáng mayabong na kahoy na di ko alumana kung anó ang +kanyang pan~galán, bagá mang labis akóng +nápapataká na sa gayong ilang ay masamyo ko ang di +maisaysáy na ban~go na lubháng laganap sa kagubatan +na pinaiibayuhan ang ban~go n~g sa tanáng sampaga.</p> + +<p>Nakaraán ang isáng malakíng bahagui n~g +araw at ang pagkainíp ay sumagui sa akin, sa di +pagkárin~gíg n~g anománg hudyát na +amíng pinagkasunduan, at di ko naman malaman kung +saán sila napatun~go, Kung sukatin ko naman n~g malas ang +napakalawak na gubat na namámagitan sa akin at sa kabayanan, +ay lubha akóng nalululá sa di matapós-tapos na +m~ga dawag, na sumasatitig. Ang panglulumó ay naghari sa +aking damdaming di sanáy sa gayóng m~ga ilang at +nawalán ako n~g kayang lumayo pá't tuntunin ang +landas, sa pan~gan~ganib na sa pagsasápalaran kó'y +makásalubong n~g mababan~gis na <a id="FNanchor1" +name="FNanchor1"></a><a +href="#foot1">Tamaraw.<sup>[1]</sup></a></p> + +<p>Ano pa't ang pan~gan~gambá'y lumaganap sa aking kalagayan +at sa kadahilanang itó'y inihanda ko ang tagláy na +baril, upang ipagsangalang kung itó'y kákailan~ganin, +subli't lalong lumalâ ang aking pan~gin~gilabot, nang +mausisá kong walâ ang m~ga punglong taglay at nahulog +sa aming pagtatakbuhan, n~g di ko man lama~g náalumana. +Gumiyaguis na n~ga sa akin ang lubháng malaking +pan~gan~gambá at n~g tumamà ang aking m~ga titig sa +nan~gun~gulimlím na panan~glaw sa Sandaidig, ay napagsiya +kong nan~gun~gubli nang nagmamadali sa likod n~g isáng +matarik na bundok sa kalunuran.</p> + +<p>Ang pag-aalinlan~gan ay namalagui pang sumandali sa +pagayóng anyo na nakapan~gin~gilabot na bantá n~g +pagkalun~gi at lubháng binabagabag ang di ko hirating +kalooban sa gayong kasindak-sindak na kalagayan, nang sa di +kawasà'y nakamalas ako n~g isáng matandá, na +nagbubuhat sa kalaliman n~g isáng masukal na yun~gib na +makubli't mámatâan ko sa kasukalan n~g gubat.</p> + +<p>Sa pag-áantay na itó sa inaasahang tagapagtangol +marahil sa kapan~ganibang kong kinalalagyang, ay sumaguí +naman sa aking ala-ala ang m~ga singaw lupang lagui kong narin~gig +sa matatandang alamat na ibinadhâ tuwi na, n~g nan~gamatay ko +nang m~ga nuno. Baga mang ang pagkatakot ay labis na nagpapasakit, +ay pinapaghari korin sa sárili ang mayamang aral n~g +CATOLICISMO, na pinagsikapan n~g aking m~ga magulang na siya kong +palaguing panangnan sa anó mang kapan~ganyayang haharap at +ang pakatiwalà kong itó'y siyang bumubuhay n~g aking +loob.</p> + +<p>Sa aking mahabang pánanalan~gin ay dumating din ang +inaantabayanan nang hindi man lamang ako nainip at pagkalapit niya +sa aking kinalalagyan, ay naulinig ko pa ang ganitong +pag-aawit:</p> + +<p align="center">Oh hiwagang lagui sa m~ga pan~garap<br /> +aliwan n~g laguim na nagpapahirap<br /> + Ikaw n~ga ang siyang<br /> +wagas kong pag-asa, na magkakandili<br /> +sa luoy kong puso na pinakaapi<br /> + at tuwi-tuwi na'y<br /> + inayop n~g dusa;<br /> +at siyang hantungan n~g m~ga paghamak<br /> +ang nilun~goy-lun~goy n~g aba kong palad.<br /> +</p> + +<hr width="30%" /> +<p align="center">Ikaw din ang kusang lubos sumiphayo<br /> +sa niluhog luhog n~g aba kong puso;<br /> + at dina na awang<br /> +mag gawad maglagda n~g hatol na imbi<br /> +na siyang papatáy sa abang kumasi't<br /> + walang kasalanan<br /> + kahit na ano man,<br /> +kundi ang sa iyo'y lubos na isuyo<br /> +ang iyong nalamang hindi man kinuro.<br /> +</p> + +<br /> +<p align="center">Kung ang m~ga laguim<br /> + at pagkahilahil<br /> +siyang magdudulot sa iyo n~g saya<br /> + iyo n~g sabihin<br /> + at aking gagawin<br /> +ang ano mang ibig na ipababata<br /> +káhit ikaputi n~g aking hinin~ga.<br /> +</p> + +<br /> +<br /> + + +<p>Pagkaraan n~g kanyang pagaawit ay tumanong.</p> + +<p>—Anó, anak ko ang naghatíd sa iyo dito sa +ilang na poók?</p> + +<p>—Oh! kagalang-galang na matandâ —ang aking +tugon—ang maling akalang aksayahin ang panahón sa +paglilibang at ligaliguin ang nan~gatatahimik na hayop sa kanilang +himpilan.</p> + +<p>—Ikaw baga'y nag-iisa?</p> + +<p>—Sa n~gayon po; pagka't ako'y napatiwalag sa aking m~ga +kasamang hindi ko malaman kung saan nan~gapasuot.</p> + +<p>—Lubhang malayo ang iyong kinapatun~guhan.</p> + +<p>—Anó pong pook ito?—ang usisa ko sa +kausap.</p> + +<p>—Itó ang lupalop na pinamagatang +Ilang-ilang—ang tugon sa akin.</p> + +<p>—Ilang-ilang!... Anó po ang kahulugan +niyaón?</p> + +<p>—Ah! iyao'y isang buhay,—sumandaling nagkuro ang +aking kausap at saka ipinatuloy—Yamang hindi ka rin +makababalik sa kabayanan, samantalang hindi umúumaga, ay +pakingan mong sumandali ang isasalaysay, kasabay nang anyayang +magparaan kamí n~g mapan~glaw na gabi sa kanyang +kublihan.</p> + +<p>Nagkakaakbay kaming lumusong at hinawi ang nan~gan~gapal na +talahiban, samantalang ang sisikdó sikdó kong puso ay +nagbabalità sa akin n~g isang bagay na mahalagá.</p> + +<p>Sarisaring gunità ang sumaisip, bàlintulot yaring +loób; n~gunit hindi ko magawà ang umurong +pagkapalibhasà'y lalong ma pan~ganib ang matulog sa +parang.</p> + +<p>Pagkalipas n~g paglusong namin sa madilim na yungib na +kinamataan ko sa matanda, ay sinapit ang kanyang tahanan, doo'y +guinanap ang kanyang pan~gakong ibuhay at ang binanguit na alamat +ng Ilang-ilang ay sinimulan na.</p> + +<p>—Nalaman mo anak ko: Magbuhat nang ako'y gawaran n~g +sumpâ n~g Makapangyarihan, ay hindi na ako nagkapalad na +makaulinig n~g tinig tao. Laguing guimiguiyaguis sa akin ang bigat +n~g kahatulang iyaon sa nagawâng kasalanan, sa hindi rin +iba't tunay kong anak na pinag-isipan kong gahisin, n~guni't ang +gayong napakahamak ná gawa'y pinagdurusahan ko n~gayon n~g +isang napakahirap na parusa, gaya n~g tinitiis kong pagkawalang +kamatayan, ó pamamalaguing mabuhay sa ganitong ligalig.</p> + +<p>—Paano po ang nangyari?—ang pahanga kong tanong.</p> + +<p>—Ako'y isang binatà noon—ang tugon n~g aking +kausap—na lubhang mawilihíng paglibangan ang tanang +binibini, at lagui kong minamatwid kan~gino man na hindi ano mang +kapanagutan sa m~ga ipinasyang "<i>Mabuhay kayo at dumami</i>." ang +auking m~ga guinawa. Sa di kawasa'y nagkaroón akó n~g +isang anak na napakagandang babayi at sa pag-aakalá kong +iligtas sa m~ga hibo n~g mundo, kung siya'y magkaisip, gayon din +sakawikaang, <i>baka pagbayad</i>, ay dinala ko n~ga rito sa +masukal na ilang, magbuhat pa sa pagkasangól at n~g huwag +n~g makilala ang katauhan at maiwasan naman ang laguing +pagkapahamak na sinasapit n~g m~ga walang malay.</p> + +<p>Ang pan~gan~galaga sa kanya'y ikinatiwala ko sa isang matandang +babaying pipi, upang huag niyang makilala ang m~ga hiwaga sa buhay, +ang lihim n~g tao, gayon din ang kanyang pinangalin~gan. Sa tuwi +tuwi na'y dinadalhan ko n~g ikabubuhay; n~guni't hindi ako na +pakikita, upang huag magkapanahong ako'y usisain n~g ano man.</p> + +<p>Sa di kawasay nang maglalabing tatlong taón sa gayong +pagkakatago ay tinamaan ako n~g kanyang m~ga titig at pumanaw sa +akin ang damdaming ama. Nabihag ang mawilihin kong hilig na +mangibig kan~gino man, na makapag-aalay sa akin n~g pampawi n~g +lagui kong uháw na han~gad, at ito ang nag-wagui sa aking +puso.</p> + +<p>Hindi na ako lumusong sa kabayanan; ang kanyang kagandahan ay +bumihag sa akin, at lubhang sumasal ang paghahan~gad kong putihin +ang impok niyang ganda na hindi ko nakita sa boong pinagdaanan sa +buhay.</p> + +<p>Lumipas ang ilang sandali n~g alinlan~gang itaguyod ang +napakahamak kong hinan~gad at naghari din sa akin ang dating +iminamatwid na, "<i>tayo'y galing sa magkakapatid mag-aama, at +magkakamag-anak</i>" at pinapaghari ko ang kanyang pagkahan~gal na +di ipinahihiwatig ang katotohanan n~g aming pagkamag-ama. Siya +naman, pagkapalibhasa'y hindi nagkapalad makaulinig n~g tin~gig n~g +kanyang kapwa, ay lubhang na aliw sa aking m~ga pangungusap, lalo +na n~g maulinig ang matamis na inaawit n~g kanyang ina na napaukit +sa aking budhi at siya namang lagui kong inuulit, ay ginawaran ako +n~g mahinhing lambing inilin~gay ang kanyang ulo sa aking balikat +at lalong naghapdi ang sugat n~g aking puso at sumasal ang aking +masamang han~gad.</p> + +<p>—Ano pong awit iyaon? Iyaon pu bagang naulinig ko +kan~gina.</p> + +<p>—Oo; yaon n~ga at inulit ang magandang kundiman.</p> + +<p>Pagkatapos ay ipinatuloy ang pagbubuhay.</p> + +<p>Dumating ang mapan~ganib na sandali at gumiyaguis na nag-ulol sa +akin ang hibo ni Satanas, at inakala ko nang ganapin ang maru~gis +na isinabudhi, datapwa't nang isasagawa ko na, ay di naman +nagkaroon n~g bahagya man lamang na pagsalansang ang aking anak, +pagkapalibhasa'y di natatahong iyao'y sawi sa m~ga kautusan. +Inanyayahan kong sumama sa lihim n~g kahoy na ating +pinan~galin~gan, na siya kong napiling maguing saksi n~g +kapaslan~gan kong kakamtin; anyayang hindi sinalansang kahit +bahagyâ at malugod pinaunlakan; n~guni't di pinahintulutan +n~g pagkakataon na maganap, ang aking aasalin at isang malakas na +buhawi'y binakli ang marupok na kahoy, na niyaong una, ay di man +lamang nagagamit sa ano mang kailangan n~g tao at siyang humadlang +na nagbigay wakas sa aking kaawa-awang anak.</p> + +<p>Kapwa kami napatigalgal sa sumandalin iyaon at ipinatuloy n~g +matandâ ang nauntól na ibinubuhay.</p> + +<p>—Nang maganap ang malupit na hatol n~g pagkakataon akin +nang isinaysay pagdaka'y lumabas ang isang sugo n~g Makapangyarihan +at bumigkas n~g ganito:</p> + +<p>"Di mo matutuklas ang kamatayan at mabubuhay kang tagapag alaga +n~g kahoy na iyang humadlang sa iyong karumaldumal na aasalin."</p> + +<p>Lumipas ang ilang panahon at nang aking datnan ang kahoy na yaon +ay labis akona napahan~gà sa pagkakamalas na hitik na hitik +n~g mababan~gong sampaga at isang hibik ang mamutawi sa akin: +"ILANG! ... ILANG! na naguing saksí n~g akin~g pagkalun~gi +kailan mo ako patatawarin?"—Muling lumabas ang isa~g sugo at +ibinadha ang ganito: <i>Kung kailan, may mapatungo ritong isang tao +na mapagsalaysayan mo ng guinanap na sala ay asahan mong pinatawad +ka na ng Diyos</i> at biglang nawala ang angel na aking kausap at +ang binanguit na taong iyaon na aking pagkukumpisalan ay ikao at +dili iba marahil na sugo ring nang Maykàpal, upang +pahintulutan Niyang ako'y umakyat sa kaloalhatian n~g lan~git.</p> + +<p>Pagkaraan n~g m~ga salaysay na ito'y nawala ang aking kausap at +nang aking pinaghahanap, ako'y nagsising.</p> + +<p>Ako pala'y nan~gan~garap lamang.</p> + +<br/> + +<hr style='width: 65%;' /> +<p> </p> + +<h2 align="center"><a id="chap2" name="chap2">Ang hitsó</a></h2> + +<br/> + +<p>Isang ugaling hanga n~gayon ay taglay n~g m~ga tagarito sa atin +ang ipanalubong sa m~ga panauhin ang n~gátaing +<i>hitso</i>.</p> + +<p>Ang lahat n~g bagay ay maáaring malimutan; datapwa't ang +alay na ito na pinagkagawian na lalonglalo na sa m~ga lalawigan ay +tunay na hindi nakakalin~gantan, at naguiguing catungkulan na +halos, ang maghanda, at gumamit na man, lubha pa't kung ang +mag-aalay ay isang binibini.</p> + +<p>Dahil sa bagay na itó'y pinag-ukulan ko tuloy ng isang +pagkakaabala ang pagtunton kung bakit natuklás ang tatlong +bagay na pinaglahok at pinamagatang <i>hitso</i>.</p> + +<p>Bakit ang <i>ikmo, bunga</i> at <i>apog</i> ay nagawáng +pagsamasamahin, at nagagamit na pang-alay sa m~ga +pánauhin?</p> + +<p>Itó ang hindi abutin n~g aking pag-hahaká at siya +namang pinagpumilitang, kahit banaag ay matuklas ang sanhi, at sa +matiyagang katatanong sa m~ga palan~gân~gâ, ay nahalaw +ko ang ibubuhay n~gayon; n~guni't totoo kaya ang sinalita sa +akin?</p> + +<p>Sa ano ma'y tahoin natin.</p> + +<p>Isang hapon sa nais kong sumagap n~g malamig na simoy na +nakaaanya sa m~ga naaalinsan~ganan, ay nilisan kong sumandali ang +lubhang maraming gáwâin at tinun~gong sumandali ang +kalapit na nayon n~g Pasay, na siyang nababalitang may malalawak na +"ikmuhan."</p> + +<p>Dalawang bagay ang nais kong maganap sa isang kilos, at ito +n~ga'y ang makasagap n~g malamig na simoy at mapanood naman ang +maayos napagkakatanim n~g halamang "ikmo," na, halos maituturing +ayon sa kabalitaan, na ang bayang iyaon ay siyang sinisibulan n~g +pinakabuting "ikmo" na pinagkakabalahan kong alamin; n~gun't di +lamang iyaon ang nápalâ n~g aking paglilibáng +at hindi ko man kinukusà ay nakaulinig ako ng isang +nakalalaguim na pag-aawit na nagbubuhat sa isang masukal na bulaos +na nákakalun~gan n~g makapal na gubat n~g "ikmo."</p> + +<p>Tumiguil akong sandali at pinalad namang masapol buhat sa simula +ang talaytay n~g <i>kundimang</i> ganitó ang hanay;</p> + +<p align="center">Malasin guiliw ko ang daloy n~g tubig<br /> +na nagki-kinan~gan sa galaw n~g batis,<br /> +malasin ang bula sa pamimilansik<br /> + at iyong itulad<br /> + sa iyong paglin~gap,<br /> +at kung yaon n~ga ang siyang kawan~gis<br /> +daglíng kamataya'y akin masasapit.<br /> +<br /> +</p> + +<p align="center">Gayon din masdan mong napa iitaas<br /> +ang maputing asóng naglalakbay ulap,<br /> +siyá't pan~ganorin iisa sa malas;<br /> + yaon ba'y kawan~gis<br /> + n~g iyong pag~ibig?<br /> +Kung tunay na gayon, akin n~g talastas<br /> +na ang pag-ibig mo'y madaling man~gupas.<br /> +</p> + +<hr width="30%" /> +<br /> +<p align="center">Ang paro't parito n~g simoy n~g hangin,<br /> +nakapagdudulot n~g lamig at aliw<br /> +datapwa't kung gayon ang iyong pag-guiliw,<br /> + ay lubos katulad<br /> + n~g isang pag-hamak<br /> +at wala na akong hihintáy hintaying<br /> +matapat sumintang hantun~gan n~g daing.<br /> +</p> + +<hr width="30%" /> +<br /> + + +<p>Lubos akong nasiyahan sa kataong iyaon, at n~g matapos ang +mapan~glaw na pag-aawit ay pinapaglakbay ko ang isipan sa kalawakan +n~g m~ga hiwaga, hinahalaw doón sa tanang malikmatà, +ang isang kagandahang mapag-uukulan n~g matimyas na tin~gig na +aking nápakingán.</p> + +<p>Pagkalipas n~g ilang sandali, ay sumatitig ko na naman ang +nagdidilim na "ikmuhan" at nanariwàng muli ang sanhing +ikinapatun~go ko roon, ang dati ring nais na matalos ang +pinagbuhatan n~g paggamit at pakikinabang sa isang halamang sakdal +han~galay, na gaya n~g "ikmo"; sa di kawasa ay lumapit sa akin at +malugod na bumati ang isang matandâ, na tila tunay na +kakilala kasabay n~g malugod na anyayang magtuloy sa kalooban n~g +kanilang bakuran.</p> + +<p>Nang unang bugso, ay suma~gui sa aking loob ang isang malaking +alinlan~gan; n~guni't dagling napawi at nanagumpay ang mapiling +amuki na ako'y magtuloy.</p> + +<p>Pagdating namin sa loob n~g halamanan ay dinatnang nakaluklok sa +isang papag-papagan ang isang binibining nápakahinhín +ang anyo, na marahil ay siyang pinan~galin~gan n~g mapanglaw na +pag-aawit na aking kináhan~gâan.</p> + +<p>Matalagháy ang kabuuan n~g kanyang maamong mukhâ; +malamlam ang titig kayumanguing kaligatan ang kulay, mahayap ang +ilong at nakabibihag ang maramot na n~giting nanasnaw sa kanyang +guinumamelang labi.</p> + +<p>Isang sulyap na panakáw at pagdaka'y binawi ang biglang +tumudlâ sa aking puso at n~g m~ga sandaling yaon ay kanyang +binihag.</p> + +<p>Tumalilis na biglang tinun~go ang halamanan pagkakita sa akin at +pagkua'y pumitas n~g ilang dahong "ikmo."</p> + +<p>Di naglao't bumalik sa aming kinaroroonan, muling lumuklok at +mabihasang pinagpilas ang m~ga dahong taglay at pinirot na +guinawang "hitso."</p> + +<p>Di ko sinawaang panoorin ang mahayap na m~ga daliri at tunay +kong kinahan~gaan, ang kainamang tumangap n~g panauhin, na, baga +mang di lubhang kilala, ay pinagkaabalahang kawan~gis n~g isang +lalong matalik na kaibigan; sa biglang sabi ang kaugaliang mag-alay +n~g "hitso" ay kanyang tinupad; n~guni't hindi ako marunong +n~guman~gà; at sa nais kong mapaunlakan ang kanyang +pagkaka-ala-ala, ay kumuha ako n~g kanyang malugod na iniaalay, +kasabay n~g isang maguiliw na usisà sa matandâ na kung +bakit nátuklás, na ang bun~ga, iyaong mapakla at +walang saysay na bun~gang kahoy na di nagtamo n~g ano mang pamagat, +at ang "ikmo" na lubhang mahanglay, ay kung mapalahok sa +nakapapasong "apog" ay napag-ayaw, at ayon sa naguing hilig na +kinaguisnan ay siyang naguing panalubong panauhin.</p> + +<p>Nang una, ay inakalà kong ang pag-uusisà ay +naaksayá at di ko batid na ang itutugon sa akin ay lubhang +mapakinabang at mandi'y mapaniniwalaang iyaon n~gâ marahil +ang pinagbuhatan n~g "viciong" n~guman~gá.</p> + +<p>Isang ganap na kasáysayan ang kaniyang sinalitâ na +uulitin ko n~gayon ayon sa nalabi sa aking ala ala:</p> + +<p>Anya'y nang m~ga unang dako, na ang pagn~gan~gà ay hindi +pa kilala; ang halamang <b>ìkmo</b>, ay lubhang gumugubat, +at sampuong nan~gaglaboy na hayop sa kaparan~gan, ay hindi +magtamong pakinabang sa halamang tinutukoy.</p> + +<p>Bakit kaya siya pinasibol kung walang kapakinaban~gan?</p> + +<p>Maraming pagsusumikap ang guinawa, upang huag n~g muling +sumibol, datapua't isang halamang hindi maagad n~g +maglilináng pagkapalibhasa'y walang pakinabang at isang +himutók na inulit n~g m~ga nahuhuli ang sa kanya'y iguinawad +n~g m~ga nauna sa atin.</p> + +<p>"<i>Halamang walang pakinabang, kailan ma'y di mamamatay</i>" at +ang himutok na tinukoy ay naguing sumpang iniukol n~g m~ga nahuhuli +sa ano mang bagay na walang maidulot na kapakinaban~gan.</p> + +<p>Isa pang halamang lubhang nanghahaguay na may masagananang +bun~ga, ang hindi rin pakinaban~gan at siya namang pinag-uukyabitan +n~g halamang "ikmo".</p> + +<p>Sa kasaganaan n~g bun~ga n~g halamang ito na, walang +mápaggamitan, ay hindi pinágkalooban n~g ano mang +pan~galang pagkákakilanlán, gaya n~g sa ibang +bun~gang kahoy, yamang hindi rin lamang siya nagagamit, at +nan~gasyahan na ang nan~ga-una sa atin na pamagatan siya n~g +pan~galang: <i>Bunga</i>.</p> + +<p>Ang lahat n~g nakilalang halamang bumubun~ga at nag-dudulot sa +m~ga tao n~g ano mang pakinabang, ay nagtamo n~g pan~galawang +pan~galang ó pinakasaguisag na pagkakakilanlan; datapwa't +ang halamang "bun~ga" ay siyang napakatan~gi na hindi nagtamo n~g +biyaya mabinyagan, at ang kanyang puno ay pinamagatan na lamang n~g +"bun~ga"</p> + +<p>Lubhang maraming salin-saling kaugalian ang yumaon—ang +idinugtong n~g matanda—ang m~ga bagong sibul na batbat n~g +katalinuhan, ay di nan~gasiyahang siya'y panoorin na lamang at +gamiting palamuti sa m~ga kaparan~gan, hindi nayag na siya'y hindi +magámit, at lahat n~g sikap ay guinugol upang +maangkapán n~g ikapakikinabang sa kaniya; n~guni't ang +kanyang tingtin~ging puno ay hindi maagpang sa ano mang paggamitan +dahil sa napakarupok, datapwa't isang kataon, (yamang +n~ginan~ganlan kataon ang m~ga bagay na nangyayari n~g hindi +kinukusà, baga mang ang lahat ng bagay ay nakatakda, na +talagang mangyayari) ay isang tanghali umano na ang isang taong +hindi pa nakasasapit sa m~ga lupalop na yaon at hindi pa +nakakikilala sa dalawang halamang ating ibinubuhay (ang <b>ikmo</b> +at <i>bunga</i>), ay sinumpong n~g pagkadayukdok at walang malamang +sulin~gan n~g katutuklasan n~g ipagpapatid gutom.</p> + +<p>Tinamâan n~g kanyang malas ang puno n~g halamang hitik na +hitik n~g mapupulang anaki'y hinog na bun~ga, at sa paniwalang +makapagdudulot sa kanyang kagutuman n~g malinamnam na pagkain, ay +dagling pumitas at linasa ang pinakalamán; subali't tan~gi +sa isang matigas at mapakláng nakapaglalaway, ay walâ +siyang nalasap; bagama'y binayaan na sa kanyang bibig yamang +lubhang nanunuyo ang kanyang lalamunan at iyao'y +nakapananariwà.</p> + +<p>Sa malaking kagutuman n~g abang nápaligáw na yaon +n~g landasin, ay lumabnot n~g ilang dahon n~g <i>ikmo</i> na +nagsusumawang lumingkis sa puno n~g <i>bunga</i>, n~ginatâ +rin at ninamnam ang mahan~glay na dahon n~g <i>ikmo</i>, n~guni't +hindi tangapin n~g kanyang sikmara at ang laway niya ay lubhang +kumakatay; subali't ang hindi kinukusang pagkakahalo n~g +<i>ikmo</i> sa <i>bunga</i>, ay nagkatalo at ang pakla at ang +han~glay ay nakaayaw at nalasap niya ang isang panglibang na +n~gataing nakapagpapasariwa n~g lalamunan. Sa di kawasa ay dumating +siya sa isang bahay at sa masidhing han~gad na makakain kahit na +anó, ay tinikman ang isang bagay na maputing nasa isang +munting pasu-pasuan sa ibabaw n~g bintanà; ang maputing +kanyang tinikman, ay <b>apog</b> na ipinanguguhit n~g may bahay sa +m~ga panakot n~g halaman.</p> + +<p>Hindi niya sinasadya ang pagkakahalo halo n~g tatlong bagay na +hindi kilala; n~gunit wari'y pinagtiyap ó itinuro sa kanya +n~g pan~gan~gailan~gan ang isang n~gatâing panglibang sa +gutom.</p> + +<p>Tinaglay niya hangang bayan ang tatlong bagay na kanyang +nátuklás at ipinagparan~galan sa m~ga dinatnan.</p> + +<p>—Aanhin mo iyan?—ang usisá n~g kanyang m~ga +kasama sa bahay.</p> + +<p>—Ah!—ang tugon kung nalalaman ninyo ang +kapakinaban~gan n~g tatlong ito kung magkahalo—at ipinakitang +muli ang <i>ikmo, bunga</i> at <i>apog</i>,—ay walang salang +di ninyo pakamamahalin.</p> + +<p>—Anong pakinabang ang maidudulot n~g tatlong bagay na +iyan?</p> + +<p>Bilang tugon ay naglahok at inialay na pinatikmán sa m~ga +kasangbahay.</p> + +<p>Labis daw na napahan~gà ang m~ga dinulutan sa +pagkakalasap n~g isang mabisang pampasariwa n~g lalamunan, at buhat +na noo'y pinasimulan na ang pagpapatikim sa bawa't dumating na +kasambahay, hangang sa naguing kaugaliang ipanalubong sa panauhin +ang <i>hitso</i>.</p> + +<p>Ang salitang paglahukin ay itinutumbas nila sa salitang +<b>pahitso</b>, at hanga n~gayon ang m~ga panday n~g pilak ay +tinataglay pa, ang salitang <i>pahitso</i> sa paglalahok n~g +guinto.</p> + +<p>Sa pamamag-itan n~g salinsaling kaugalián ay binawas na +ang salitang PA, sa <i>hitso</i> yamang yaon ay pangdugtong +pan~gun~gusap n~ga lamang.</p> + +<p>Pagkatapos n~g malawig na salaysay n~g matanda ay tinikman ko +kapagdaka ang inaalay sa akin n~g binibini at doon ko +napagsiyá na tunay n~gang nakalilibang at nakapananariwa n~g +lalamunan, at kung mahirati na sa pagn~gatâ niyaon ay +naipampapawi na raw n~g uhaw at gutom, ang pinagpalang +<i>hitso</i>.</p> + +<p>Sa lahat n~g iyaon, at sa pan~gan~ga-nib kong ako'y kayamutan ay +napaalam na, at nan~gakong muling babalik.</p> + +<p>Samantalang binabagtas ko ang ikmuhan ay muli kong naulinig ang +mapan~glaw na pag-aawit na bumihag sa aking puso.</p> + +<p>Sino kaya ang pinag-uukulan niya n~g m~ga panambitang iyaon?</p> + +<p>Siya kaya'y may katipang tumatakuil sa m~ga ipinangako?</p> + +<p>Ito ang bumabagabag sa aking sarili nang papauwi na sa bahay at +siyang umaanyayang muli siyang sàdyain; n~guni't lubos na +nagpasakit ang mabisang panibugho sa kanyang pinag-uukulan at +siyang sanhi n~g di ko na muling idinalaw.</p> + +<p>Oh! sabay kong natuklas ang pag-ibig at ang HITSO.</p> + +<br/> + +<hr style='width: 65%;' /> +<p> </p> + +<h2 align="center"><a id="chap3" name="chap3">HIMIG N~G +PIGHATI</a><a id="FNanchor2" name="FNanchor2"></a><a +href="#foot2"><small><sup>[2]</sup></small></a></h2> + +<p align="center"><i>Hinihiling sa aking kasayaha'y tulain</i>.</p> + +<br /> + + +<p align="center">Saan man ibaling yaring pag-iisip<br /> +nákikita'y luhà at m~ga pasakit<br /> +kahit sa sariling buhay na tahimik<br /> +gayon din sa Bayang pinakaiibig<br /> +ay walang lumual sa kudyaping tin~gig<br /> +liban na sa lungkót at m~ga ligalig.<br /> +</p> + +<hr width="30%" /> +<br /> + + +<p align="center">Sa Bayan ang malas kung aking itanaw<br /> +ang nan~gakikita'y pawang kapan~glawan,<br /> +magkabi-kabila'y ang pag-íirin~gan<br /> +na inihahasik n~g buhíng makamkám at<br /> +nan~gagnanais tanghali't igalang<br /> +kahit na mahamak ang sariling Bayan.<br /> +</p> + +<hr width="30%" /> +<br /> + + +<p align="center">Sa kabila noon ay bilang pamana<br /> +na kanilang alay sa Bayan at Ina,<br /> +ay ang pang-aapí at pag-alimura;<br /> +ang gayó'y kung aking mapag ala-ala<br /> +tinis n~g kudyapi ay n~gán~gapa-n~gapa<br /> +at ayaw magbigáy n~g lugod at sayá.<br /> +</p> + +<br /> + + +<p align="center">At paghamak lamang, pagsumpa't pag-ayop<br /> +daing n~g hinagpís ang itinitibók<br /> +nalilimot tuloy ang ugaling bantog<br /> +na mahinhi't wagás n~g lahing Tagalog,<br /> +dahil sa iilang asal na sumalot<br /> +n~g sariling yaman hindi man inimpók.<br /> +</p> + +<hr width="30%" /> +<br /> + + +<p align="center">Ano kayá n~gayon ang aking +gágawín<br /> +sa iyong napitang ako'y paawitin<br /> +guinaganáp ko man n~g boong pag-guiliw<br /> +ay ang lumuluwal na tinis ay daing<br /> +at hindi pumulas ang mithi mong hiling...<br /> +kasayaha'y nanaw sa aking damdamin<br /> +<br /> + Pagtamanan mo na ang taghóy n~g puso<br /> +kahít napípigtâ sa luhang tumulo,<br /> +pagka't ang ligaya ay hindi makurong<br /> +kusang magwawagui sa madlang siphayo,<br /> +na nan~gin~gibabaw sa puring nag-laho,<br /> +sa puring salantáng, lugami at hapo<br /> +</p> + +<hr width="30%" /> +<br /> +<p align="center">Nakasunod kaya sa hin~gi mo't pita<br /> +ang anák na busóng sabík sa ligaya?<br /> +Hindi man nasiyahan sapagka't di kaya<br /> +ang daliting n~gayon ang iyong ligaya<br /> +ay lubos tangapin n~g boong pag sinta:<br /> +"HIMIG NG PIGHATING" larawan ng dusa ...<br /> +</p> + +<br /> + + + + +<hr style='width: 65%;' /> +<p> </p> + +<h2 align="center"><a id="chap4" name="chap4">Ang Tubó</a></h2> + +<br /> + + +<p>Ang m~ga alamat kung minsan ay tunay na salat sa katotohanan; +datapuwa't lubhang kailan~gang buhayin ang m~ga salinsaling +balità yamang ang karamihan n~g ating pinaniniwalaan ay +badhâ niyaon, at n~g m~ga pangyayari; kaya't ang sasalaysayin +n~gayon ay tunay na hindi ko na malaman kung saan ko narin~gig +ó kung sa aling kasaysayan ko nabasa bagamang sariwang +sariwa sa aking ala-ala ang pagkakapangyayari.</p> + +<p>Katanghalian dáw noon n~g buan n~g Marzo, mainit na lubha +ang daloy n~g m~ga sinag n~g araw, kaya't ang kaalinsan~ganan, ay +di magpatiwasay sa madlâ, lalong lalo na doon sa m~ga +pangkating pinag-uusig n~g m~ga batas, doon sa nan~gabubuhay sa +pamamag-itan n~g pawis n~g iba at walang bilang himpilan kungdi ang +madadawag at masukal na yun~gib sa kaparan~gan; doon sa lupalop na +pan~gublihan man ay wala, at paubayang pinasasaksihan sa +tumutunghay na lan~git ang tanang kabuhun~gan kanilang lagui nang +ikinaaaliw.</p> + +<p>Sa panig n~g sansinukob na pinangyarihan n~g buhay na ito, ay +wala niyaong mayayabong na halamang karaniwang sumibol sa m~ga +kabundukan, na nagkakandili sa tanang magnais na sa kanya'y +man~ganlong, doo'y wala n~ga, iyaong malalabay na san~gá n~g +nan~gag-lalakihang punong kahoy na naggagawad sa madlâ n~g +malalamig na lilim kung katanghalian, at tan~gi sa ilang halamang +gumugubat na kawangki n~g palasan ay wala n~g iba pang sumisibol. +Ang halamang ito'y mabulo ang pinakakatawan matatalim at +nakasusugat ang kanyang m~ga dahon, at walang munti mang +maituturing na pakinabang sa kanyá; ang sino mang mapasagui, +ay dumadanas n~g isang di magpatahimik na kakatihán kawangki +n~g tinatawag nating NALILIPA.</p> + +<p>Umano'y sa m~ga kadawagang iyaón nan~gun~gublí ang +m~ga may malalaking sagutin sa pamahalaan, pagka't doo'y hindi +nakasasapit ang lalong masigasig na kagawad. Apat kataong +nagkaisá n~g ugali, at nan~gasawing mamuhay sa pamamag-itan +n~g panghaharang, ang kasalukuyang tumatalaktak sa matutulis at +nakakapasong batong maliliit na nan~gag-sambulat sa m~ga landasin; +ang mainit na simoy n~g katanghalian ay tumutupok sa kanilang m~ga +noó at nagparamdam n~g malaking kauhawan; datapwa't ang +kanugnog na yaon n~g m~ga lupalop na di sinasapit n~g may matahimik +na kabuhayan, ay di sinibulan n~g tubig; doo'y walang m~ga bukal, +walang batisan, at walang ano mang pampawing uhaw na matutuklas; +kaya't ang pagn~gan~galit ay siyang pinagbubuntuhan, kaayaw n~g +pakikiayon, yamang wala namang ibang magawâ.</p> + +<p>Sa di kawasa'y nakásalubong sila n~g isang matandang +lalaki na sa kanyang anyo, ay tila may isang malaking katan~gian at +mandi'y umaanyayang siya'y pakagalan~gin, datapwa't ang sibul na +marun~gis na budhing taglay n~g apat na tinutugaygayan natin, ay +siyang nanaig, at inakalang pagliban~gan~g uruyin ang +kagalang-galang na matandâ.</p> + +<p>Ang isa sa kanílá ay siyang unang umaglahi.</p> + +<p>—Matandang hukluban, saan ka paro-roon sa ganitong +kainitan?—ang pang-unang tanong.</p> + +<p>—Ang dugo nito ang ating inumin—ang saad n~g +pan~galawa—Kasabay nang bunot n~g itak sa sukbitan na biglang +iniyambâ.</p> + +<p>—Antabayanan muna nating siya'y tumugon, bago ganapin ang +nais—ang saló n~g pan~gatló.</p> + +<p>—Magsalita ka—ang paklí n~g pang-apat.</p> + +<p>—Aking hinahanap—anang matanda—ang panig na +aking tinutuklasan n~g pampawing uhaw.</p> + +<p>Sa tuwing hapon—ang dugtong—kung sumasapit ang +ikatlong oras ay pinagkakalooban ako n~g Makapangyarihan na +makásimsím n~g pampawing uhaw.</p> + +<p>—At saan ka naman kukuha n~g maiinóm sa kadawagang +ito, na kinaigahan n~g tubig at kinaitan n~g kanyang balong?</p> + +<p>—Tingnan natin at tila ito ang makapag-aalay n~g ating +kailan~gang di matuklas—ang anas n~g isa sa kanyang +kasama.</p> + +<p>—Kung ang pagkakatiwala sa kanya'y ating ilalagáy +ay matitirá tayo sa isang kabiguan—ang paan~gíl +na tugón.</p> + +<p>—Narito—anang matandâ—ang lagui kong +iniinom kung dumarating ang oras na aking sinambit.</p> + +<p>—Dito'y walang batisan...</p> + +<p>—Hindi ko kailan~gan ang makikináng na daloy n~g +batis, upang ipamawi n~g kauhawan; sa aki'y sukat ang m~ga halamang +inyong namamalas, pagka't sa kanya'y nánanamnam ko ang +matamis at masaganang katás, sa m~ga oras na ang Sumakop sa +tanán, ay nagsabing "AKO'Y NAUUHAW", sa kanyáng +Pitóng Wikà, bago naglakbay sa kalowalhatian n~g +Lan~git at tinalíkdán ang pagkatáo.</p> + +<p>—Tila ito'y may nais magpalaganap dito n~g m~ga +katâkatá niyaong m~ga mapagsampalataya n~g kung ano +anong kadayaan.</p> + +<p>—Ang táong ito'y tila tayo ang +pag-lalaruan—ang sabád n~g isá.</p> + +<p>—May orasán ba kayong tagláy—ang +malumanay na usisà ng matandàng inaaglahi.</p> + +<p>—Ang orasán namin ay anyo n~g araw na lumiliglig sa +boong Tinakpan.</p> + +<p>—¿Anó na kayang bahagui ang ating +kinalalagyán?</p> + +<p>—Tayo'y nasa ikatatló na n~g tanghali; yaong oras +na inaantabayanan mo upang numamnam n~g pinakananais naming +pampawing uhaw ... Hayo ipakita mo sa amin ang pagsipsip n~g +katás n~g halamang iyong sinambit at kapagkayao'y aglahi +lamang ay kaawâ-awa ang iyong sasapitin.</p> + +<p>Pagkarin~gig n~g bihigkás na ito n~g nagtatapangtapan~gan +tulisan ay lumuhod pagdaka ang matanda at idinaing sa Lumikha ang +kanyang kalagayan; at pagkaraos n~g pananalan~gin ay nagtuluyan +bumakli n~g m~ga halamanang naroon at pinan~gós na sinipsip +ang katás.</p> + +<p>Pagkakita nito n~g m~ga tulisan ay nan~gágsitulad sa +matandâ at nakipan~gos naman; datapwa't ang kanilang +nalan~gap, ay ang di masaysay na hanglay at sa kadahilanang ito'y +inasod n~g palo ang kagalanggalang na matandâ hangang sa +nalugmok sa m~ga nagkabalibaling san~ga n~g halaman.</p> + +<p>Sa gayóng kahabag habag na anyo'y nagturing:</p> + +<p>—¡Oh m~ga kulang palad! Darating ang panahón +na inyong pagsisisihan ang inasal na kaimbihan; págka't sa +inyong panunumbalik sa puok na ito sakaling kayo'y magkapalad na +tan~glawan ng pananampalataya sa ating Mánanakop, ay inyong +mapagkikitang ang bawa't tilamsik n~g m~ga dugo ko ay sisibulan n~g +ganyan ding halamán; subali't ang bawa't dito'y tumubo, ay +magdudulot sa katauhan n~g isang malinamnam at matamis na katas, na +siyang katutuklasan n~g tanan, n~g isang mabisang pampawing uhaw, +pampatid gutom at sangkap sa ano mang kakailan~ganin n~g katauhan, +Pinaslang ninyo ang isáng nahilig sa pagninilay n~g +mahalagang "PITONG WIKA" n~g ating MANANAKOP, nawá'y siya +ninyong laguing pakinaban~gan.</p> + +<hr width="30%" /> +<p>Nakaraan ang isang munting bahagui n~g panahón, ang +pagkakataon ay naguing tagapamag-itan upáng ang apat na +buhóng ay muling mápabalík sa kanilang +pinagdausan n~g huling kalupitan at nang magunitâ nila an~g +m~ga hulíng binikás n~g napan~ganyayang +matandáng kanilang inumog, ay dumanas silá n~g +isáng pagnanais na alamin kung tunay n~gâ ang kaniyang +m~ga huling panambitan, at di nalaunan, ay su-matitig nilá +ang mayayabong na halamang nagsisupling na pawang malulusog, +matatabâ at lubhang mayabong, at siláng lahát +ay di nakapiguil n~g gayong bigkás:</p> + +<p>¡Tumubo! ... Naganap ang kanyang huling +tagubilín.</p> + +<p>At sabay na nan~gagsibaklí n~g naturang halaman at +kanilang pinan~gós.</p> + +<p>Isáng malinamnám at matamís na katás +ang kanilang nálasap, at paulit-ulit na binigkás +na-matamís ang <i>tubo</i>, na siyang kaipala'y sumapit sa +ating kapanahunan at ang salitàng iyaon na niyaong una'y +pinalalawig upang ang maguing kahulugan ay <i>supling</i>, n~gayo'y +biglâ na kung bigkasín at nakikilala sa pan~galang +tubó.</p> + +<p>Bilang pasasalamat ay isáng mataós na dalan~gin +ang kaniláng pinailanláng sa kalawakan n~g +hiwagà at isáng matamís na pag-aawit ang +kanilang naulinig na ganitó ang badhâ:</p> + +<p align="center">"Ano kayâ yaong tinamâang malas<br /> +na nan~gin~gibabaw sa tanang liwanag<br /> +nagtaboy na bigla't humawi sa ulap<br /> +na pinaglagusan n~g ningning at sinag<br /> +at umaanyayang lubusang magalák<br /> +yaring abang pusong sinupil n~g hirap?"<br /> +<br /> + "Siya kayâ yaong maningning na Ilaw<br /> +na pumapatnugot sa Sangkatauhan,<br /> +panan~glaw sa gabí n~g nadidiliman<br /> +at sa may pighati'y pang-aliw na tunay<br /> +Badhang taga-turo n~g iisang daan<br /> +sa m~ga alagad na nan~galiligaw?"<br /> +<br /> + "Oh kulang na kulang yaring pan~gun~gusap<br /> +upang patunayan nakikitang sinag,<br /> +ayo't nagniningning, anaki'y busilak<br /> +sa ibabaw niyaong buntón buntóng ulap,<br /> +ayó't bawa't anyo ay isang pagliyag<br /> +ang isinasaboy sa puso n~g lahat."<br /> +<br /> + "Siya yaong Pusong Kamahal mahalan<br /> +na n~gayon ay ating kinaháhan~gâan<br /> +Siya ang dinusta at pinakapaslang<br /> +n~g sibat n~g sala n~g Sangkatauhan,<br /> +Siya ri't di iba ang kaguinhawahan<br /> +at tunay na alíw n~g may kalumbayan."<br /> +</p> + +<br /> +<br /> + + +<p>Dagli silang nagtindig at pinaghanap ang pinagbubuhatan n~g +gayong kawiliwiling pag-aawit, at nang kanilang makita'y lubos +napahan~gà pagka't dili iba kundi ang kaawâawang +matandang kaniláng pinaslang na bigláng nawalâ +sa kasukalan n~g gubat.</p> + +<p>Ito n~gâ kayâ ang sanhing pinagbuhatan n~g halamang +tubo? ...</p> + +<br/> + +<hr style='width: 65%;' /> +<p> </p> + +<h2 align="center"><a id="chap5" name="chap5">PAN~GARAP</a></h2> + +<p align="center">(<i>Sa laguing pinagalayan n~g m~ga katha +ko</i>.)</p> + +<p align="center">I<br /> + Sa galaw n~g tubig;<br /> + gayón din sa himig<br /> + na pabalik-balik<br /> +sa lalim, at batong pinag saglit-saglit,<br /> + doo'y namamasid<br /> + n~g abang pag-big<br /> +ang kagandahan mo sa linaw n~g batis.<br /> +<br /> + II<br /> +<br /> + Ang itim mong buhok<br /> + lugay na nag-sabog<br /> + sa maputing batok,<br /> +ay siyang anag-ag sa batisa't ilog<br /> + sa dakong pag-lubog<br /> + n~g araw sa laot<br /> +kung makaliglig na sa boong Sinukod.<br /> +<br /> + III<br /> +<br /> + At sa pan~gan~garap<br /> + n~g sariling hagap,<br /> + aking námamalas<br /> +ang iyong larawang sipian n~g DILAG.<br /> + Ampunan n~g lahat<br /> + na m~ga bulaklak<br /> +na níyuyurakan sa m~ga paglakad.<br /> +<br /> + IV<br /> +<br /> + Sa palad na abâ<br /> + kung guinugunitâ<br /> + ang pagdaralitá<br /> +ay namamalas kong ikaw ay may awàng<br /> + iniáapulà<br /> + sa agos n~g luhà<br /> +n~g lunós kong buhay at pusong mahinà.<br /> +<br /> + V<br /> +<br /> + N~guni't ... ¡Pagkasawi! ...<br /> + Ang abang ibinudhi'y<br /> + hindi namalagui,<br /> +Dagling binagabag, at ang pag mumuni'y<br /> + kumalag sa tali,<br /> + at itiniwali<br /> +ang aba kong palad na inilugami.<br /> +<br /> + VI<br /> +<br /> + Bigláng nasiwalat<br /> + dini sa hinagap<br /> + at ipinamalas<br /> +Ang iyong larawang may hinampong in~gat<br /> + na nagtutulak<br /> + sa aba kong palad<br /> +at sa lantang pusong napapawakawak.<br /> +</p> + +<br /> +<br /> + + +<p align="center"><b>Wakás</b>.</p> + +<br/> + +<hr style='width: 65%;' /> +<p> </p> + +<h2 align="center">Mga Talababa :</h2> + +<p><a id="foot1" name="foot1"></a><a +href="#FNanchor1"><sup>[1]</sup></a> Hayop pa sakdal ban~gis na +pagkaamoy sa tao'y sinisila; ito'y kawangki n~g kalabaw baga man +may kaliitan, at kailan may hindi napaaamo.</p> + +<p><a id="foot2" name="foot2"></a><a +href="#FNanchor2"><sup>[2]</sup></a> Tuláng binikás +n~g magandang binibining Natalia Buencamino sa "veladang" idinaos +sa, "INSTITUTO DE MUJERES", niyong ika 23 n~g Diciembre n~g taong +1906.</p> + +<br/> + +<hr style='width: 65%;' /> +<p> </p> + +<h2 align="center">Palatuntunan.</h2> + +<p align="center"><a href="#chap1">llang-ilang, Tudling, 3.</a></p> + +<p align="center"><a href="#chap2">Ang hitsó, Tudling, +16.</a></p> + +<p align="center"><a href="#chap3">Himig nang pighatì, +Tudling, 30.</a></p> + +<p align="center"><a href="#chap4">Ang tubó, Tudling, +33.</a></p> + +<p align="center"><a href="#chap5">Pan~garap, Tudling, 44.</a></p> + +<br/> + +<hr style='width: 65%;' /> +<p> </p> + +<h3 align="center">M~ga nobelang sinulat n~g Kumatha nito</h3> + +<p align="center"> +Mapagpuyat............................P.0.20<br/> +Pag-ibig n~g isang General......P.0.20<br/> +¡M~ga imbí! (unang bahagui)...P.0.30<br/> +</p> + +<br /> + + + +<h3 align="center">KASALUKUYANG NILILIMBAG</h3> + +<p align="center">Mapagkandili.</p> +<p align="center">¡M~ga imbi! (pan~galawang bahagui)</p> + +<div>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 13156 ***</div> +</body> +</html> + diff --git a/13156-h/images/001.jpg b/13156-h/images/001.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..01a7b49 --- /dev/null +++ b/13156-h/images/001.jpg |
