initial commit of ebook 11317HEADmain

1 files changed, 28179 insertions, 0 deletions

diff --git a/old/11317-8.txt b/old/11317-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..d647d72
--- /dev/null
+++ b/old/11317-8.txt
@@ -0,0 +1,28179 @@
+Project Gutenberg's De Aarde en Haar Volken, Jaargang 1877, by Various
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: De Aarde en Haar Volken, Jaargang 1877
+
+Author: Various
+
+Release Date: February 26, 2004 [EBook #11317]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE AARDE EN HAAR VOLKEN ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+                        De Aarde en haar volken
+
+
+                                 1877.
+
+
+
+
+
+
+Uit het dagboek van een Alpenbeklimmer.
+
+
+I.
+
+Van al de leden van de Alpine-Club te Londen, die door hunne stoute
+tochten in de fransche en zwitsersche Alpen gedurende de jongste
+twintig jaren zich een europeeschen naam hebben verworven, is wel
+geen zoo algemeen bekend als de heer Edward Whymper. Deze algemeene
+bekendheid heeft hij vooral ook te danken aan zijn boek Scrambles
+amongst the Alps in the years 1860-1869,--Tochten in de Alpen in
+de jaren 1860-1869--dat in 1870 te Londen het licht zag en sedert
+herhaalde malen werd herdrukt. Dit werk, dat in het fransch, duitsch en
+italiaansch vertaald werd, verdient ten volle de groote belangstelling,
+die het alom gevonden heeft: niet alleen om den aangenamen vorm, den
+helderen, duidelijken stijl, den humor die telkens treft en boeit, maar
+ook om den inhoud zelven. De tochten, door den heer Whymper ondernomen,
+behooren tot de merkwaardigste, die in de Alpen zijn volbracht; terwijl
+zijn boek, vooral bij de verschijning, eene dubbele aantrekkelijkheid
+ontleende aan het verhaal der noodlottige beklimming van den Matterhorn
+(Mont-Cervin), waarbij een der beste Alpengidsen  en drie jeugdige
+landgenooten van den heer Whymper het leven verloren: eene gebeurtenis,
+die destijds in geheel Europa de algemeene deelneming opwekte, en nog
+niet geheel vergeten is, hoeveel er ook sedert moge gebeurd zijn van
+meer ingrijpend belang dan de dood van vier moedige reizigers. Al is
+het boek van den engelschen Alpenbeklimmer dan ook reeds enkele jaren
+oud, met gerustheid durven wij eenige schetsen daaruit ontleenen, die
+den lezers der Aarde gewis welkom zullen zijn, te meer daar, voor zoo
+ver wij weten, van deze Scrambles geene hollandsche vertaling bestaat.
+
+Bijna de helft van het boek is toegewijd aan het verhaal van de
+verschillende pogingen, die de heer Whymper gedurende negen jaren heeft
+aangewend om den Matterhorn te bestijgen; maar hij verhaalt ook in
+alle bijzonderheden zijne bestijgingen van den Pelvoux (die vóór hem
+slechts door den heer Puiseux, hoogleeraar in de sterrekunde aan de
+Sorbonne, was beklommen), van de Pointe des Ecrins, den berg Dolent,
+den Grand-Cornier, de Dent-Blanche, de Aiguille-Verte en vele andere
+toppen; benevens de niet minder belangrijke tochten door de passen
+(cols) van Breuil, van La Brèche, van Pilatte, van Triolet, van
+Hérens, van Talèfre, enz. Er is dus geen gebrek aan verscheidenheid
+en evenmin aan boeiende episoden.
+
+Den 23sten Juli 1860 vertrok de heer Whymper van Londen, om zijne
+eerste reis door de zwitsersche Alpen te ondernemen: eene reis,
+die niet anders was dan een verkenningstocht. De heer Whymper trok
+hierheen en daarheen, en doorkruiste het land in alle richtingen,
+zonder zich ergens te vestigen. Maar hij had de bergen, wier latere
+beklimming hij zich had voorgenomen, nauwkeurig bestudeerd en uit
+verschillende oogpunten geteekend. Als een voorzichtig veldheer,
+had hij zich vooraf zorgvuldig met het terrein bekend gemaakt.
+
+In 1861 begaf hij zich rechtstreeks naar den Pelvoux, waaromtrent
+hij trouwens niet dan zeer onvolledige inlichtingen had kunnen
+inwinnen, hoofdzakelijk geput uit de werken van Elie de Beaumont
+en J.D. Forbes. Het was hem onbekend, dat de heer Puiseux reeds in
+1848 den top des bergs had beklommen: de bewoners der omliggende
+valleien zelven hadden dat reeds zoo goed als geheel vergeten. In de
+maand Augustus 1860 hadden de heeren Bonney, Hawkshaw en Mathews, met
+Michel Croz uit Chamonix tot gids, gepoogd den Pelvoux te beklimmen;
+maar na verscheidene dagen en nachten in vruchtelooze pogingen te
+hebben verspild, waren zij door het slechte weder genoodzaakt geweest,
+hun plan op te geven. Een wegopzichter, Jean Reynaud genaamd, dien
+zij op hun tocht hadden medegenomen, schreef de mislukking aan het
+te ver gevorderde saizoen toe. De heer Whymper, den raad van Reynaud
+volgende, kwam dus in de eerste dagen van Augustus 1861 te La Bessée,
+een dorp in de vallei der Durance, waar hij tegen den 3den dier maand
+zijn vriend en landgenoot Macdonald bescheiden had.
+
+Wij zullen nu hem zelven de beklimming van den Pelvoux laten verhalen.
+
+"Van La Bessée kan men zeer duidelijk alle toppen van den Mont-Pelvoux
+onderscheiden, zoowel den hoogsten top als dien, waarop de fransche
+ingenieurs hunne pyramide hadden opgericht. Reynaud en al de bewoners
+der vallei waren met de eigenlijke gesteldheid zeer slecht bekend. Men
+wist alleen dat de ingenieurs een piek hadden beklommen, waar zij een
+nog hoogeren top hadden ontdekt, dien zij de Pointe des Arcines of
+des Ecrins hadden genoemd. Maar men kon niet zeggen of deze laatste
+top te La Bessée zichtbaar was, en kon ook evenmin den top aanwijzen,
+waarop de pyramide was verrezen. Naar onze meening werd de hoogste top
+door andere kruinen aan ons oog onttrokken, en zouden wij deze laatsten
+eerst moeten beklimmen,  om de eigenlijke spits des bergs te bereiken.
+
+"Van de beklimming door den heer Puiseux wisten de boeren niets af:
+volgens hun zeggen, was de hoogste top van den Pelvoux nog nooit
+door iemand beklommen geworden: het was juist die top, dien wij
+bestijgen wilden.
+
+"Ons vertrek werd alleen nog maar vertraagd door de afwezigheid van
+Macdonald en door het gemis van een stok. Reynaud stelde ons voor,
+een bezoek te gaan afleggen bij den postdirecteur, die een Alpenstok
+bezat, in den ganschen omtrek bekend en beroemd. Wij begaven ons naar
+het kantoor, maar het was gesloten; wij riepen zoo luid wij konden door
+de reten van de deur; geen antwoord. Eindelijk echter ontdekten wij
+den postdirecteur,  blijkbaar bezig met zich te bedrinken, waarin hij
+reeds tot eene vrij aanmerkelijke hoogte geslaagd was. Nauwelijks had
+hij ons gezien, of hij riep uit, zoo goed en zoo kwaad als het ging:
+"Frankrijk is ... de eerste natie ... der ... der ... wereld!" Wij
+spraken hem natuurlijk niet tegen, maar trachtten hem aan het verstand
+te brengen, waarom wij eigenlijk gekomen waren. De beroemde stok kwam
+dan ook voor den dag: het was een tak van een jongen eik, ongeveer
+een el en zeventig duim lang, krom en vol kwasten.
+
+"Mijnheer, herhaalde de postdirecteur, terwijl hij ons den stok ter
+hand stelde: Frank ... rijk, weet ge, dat is de ... eerste ... de
+eerste ... natie der ... wereld, om haar, haar...."
+
+"Hij zweeg.
+
+"Haar stokken, fluisterde ik hem toe.
+
+--Juist, mijnheer ... juist ... om haar ... stokken, om haar
+... haar...."
+
+Maar verder kon hij het niet brengen. Toen ik een blik wierp op
+dien broozen staf, dacht ik niet zonder eenige ongerustheid aan mijne
+eigene zwakheid; maar Reynaud, die het gansche dorp op zijn duim kende,
+verzekerde mij dat er geen beter te vinden was. Wij verwijderden ons
+dus met den beroemden stok, en lieten den eigenaar op den weg achter,
+al waggelende en zwaaiende en steeds herhalende: "Frankrijk is het
+eerste land der wereld!"
+
+"De 3de Augustus brak aan; Macdonald was niet verschenen, en wij
+begaven ons dus op weg naar de Vallouise. Ons gezelschap bestond
+uit drie personen: Reynaud, mijn persoon en een drager, Jean
+Casimir Giraud, de schoenmaker van La Bessée, de "kleine spijker"
+bijgenaamd. Na anderhalf uur fiks doorgestapt te hebben, kwamen wij
+te Ville-Vallouise, opgetogen door het gezicht op de trotsche toppen
+van den Pelvoux, die zich stralend verhieven naar den wolkeloozen
+hemel. Ik hernieuwde de kennismaking met den maire van Ville. Hij
+was een degelijk man, met innemende manieren, maar hij verspreidde
+een bijkans ondragelijken stank, zoo als trouwens de meeste bewoners
+dezer valleien.
+
+"Reynaud had welwillend op zich genomen, voor de levensmiddelen te
+zorgen; maar juist toen wij gereed stonden te vertrekken, zag ik,
+tot mijn groote spijt, dat hij van mijn goed vertrouwen gebruik had
+gemaakt om een klein vaatje wijn mede te nemen, dat ons al dadelijk
+tot grooten overlast was. Het was natuurlijk uiterst ongemakkelijk,
+dit vaatje in de hand te houden. Reynaud probeerde om het te dragen,
+maar gaf het weldra over aan Giraud, die er ook al spoedig genoeg
+van had; eindelijk hingen zij het op aan een stok, dien zij op hunne
+schouders droegen.
+
+"Te Ville verdeelt de Vallouise zich in twee takken: de val
+d'Entraignes ter linker, en het dal van Alefred (of Ailefroide) ter
+rechterhand; onze weg liep door dit laatste dal bergopwaarts. Wij
+stapten zonder ophouden door naar het dorp La Pisse, waar Pierre
+Sémiond woonde, die, naar het algemeene zeggen, beter dan eenig ander
+bewoner der vallei, met den Pelvoux bekend was.
+
+"Deze man maakte op ons een zeer gunstigen indruk; ongelukkig was
+hij ziek en kon dus niet met ons medegaan. Echter beval hij ons
+zijn broeder aan, een goedaardig bejaard man, wiens gerimpeld en
+ingevallen gelaat hem juist niet als gids zou hebben doen verkiezen;
+maar wij hadden geen keus, en togen dus met hem op weg.
+
+"Boomen van allerlei soort, waaronder vooral noten, omzoomden het pad;
+de koele, verkwikkende lommer gaf ons nieuwe krachten; beneden ons,
+in eene prachtige kloof, bruiste de bergstroom, ontsprongen aan de
+eeuwige sneeuwvelden, die wij den volgenden morgen hoopten te betreden.
+
+"Te Ville kan men den Pelvoux niet zien: hij schuilt daar weg achter
+een anderen berg, langs welks voet wij nu wandelden, op weg naar
+de chalets van Alefred of Ailefroide, zooals zij somtijds genoemd
+worden, waar de eigenlijke berg begint. Van deze chalets gezien,
+schijnen de lagere, maar meer nabijzijnde toppen de meer verwijderde
+bergen, aanmerkelijk in hoogte te overtreffen, hoewel dit inderdaad
+niet het geval is; somwijlen verbergen zij die geheel. Maar met een
+enkelen oogopslag overziet men hier, in zijn volle hoogte, den top,
+die in deze valleien onder den naam van den "Grand-Pelvoux" bekend
+is, en wiens schier loodrechte rotswanden zich tot eene hoogte van
+omstreeks drie-en-twintighonderd el uit het dal verheffen.
+
+"De chalets van Ailefroide zijn niet anders dan een handvol
+armoedige houten hutten, aan den voet van den Grand-Pelvoux, nabij de
+samenvloeiing der beeken, die van den gletscher van Sapenière of van
+Selé ter linkerhand, en de Witte en Zwarte gletschers ter rechterhand
+afdalen. Wij vertoeven hier eenige minuten om wat melk en boter te
+koopen; Sémiond nam ook een afzichtelijk leelijken knaap mede, om
+ons vaatje te helpen dragen, duwen en voortrollen.
+
+"Nadat wij de chalets van Ailefroide verlaten hadden, sloegen wij
+eensklaps links af: daar de zon naar het westen neigde, kwam ons nu
+de schaduw der bergen ten goede. Men kan zich moeielijk een droeviger
+en naargeestiger landschap denken, dan deze sombere vallei; mijlen ver
+ziet men hier niets dan omgevallen rotsblokken, hoopen steen, zand en
+slijk; de zeer weinige boomen staan zoo hoog, dat zij ter nauwernood
+zichtbaar zijn. Geen menschelijk wezen is hier te bespeuren. De lucht
+heeft geen vogelen en het water geen visschen; de berghellingen, te
+steil voor de gemzen, bieden ook nergens eene schuilplaats aan voor
+marmotten; de arenden zelfs vermijden dit onherbergzaam oord. Vier
+dagen achtereen zagen wij in deze woeste en dorre vallei geen enkel
+levend wezen, met uitzondering van eenige arme geiten, die zeer tegen
+haar zin naar deze wildernis waren gevoerd.
+
+"Deze vallei was inderdaad een passend tooneel voor het vreeselijk
+drama, dat, omstreeks vierhonderd jaar geleden, hier werd opgevoerd,
+en wel in de grot, die wij nu hoog boven ons aanschouwen, in de
+Balme-Chapelu:--den  moord der Waldenzen van Vallouise. Eene treurige
+en jammerlijke geschiedenis is de hunne! Sedert meer dan driehonderd
+jaren bewoonden zij deze afgelegen valleien, afgezonderd van de wereld,
+in stilte arbeidende voor hun dagelijksch brood. De aartsbisschoppen
+van Embrun hadden bij herhaling, maar te vergeefs, gepoogd, hen door
+overreding in den schoot der kerk terug te brengen; anderen sloegen,
+om dit doel te bereiken, een anderen weg in: zij begonnen hen te
+vervolgen, te kwellen en te pijnigen, en eindigden met hen in massa
+levend te verbranden. Zoo werden, op den 22sten Mei 1393, tachtig
+personen uit de valleien van Freis-senières en van Argentière, en
+honderdvijftig personen uit Vallouise te Embrun verbrand.
+
+In het jaar 1488 beraamde Alberto Cattaneo, aarts-diaken van Cremona
+en legaat van Paus Innocentius VIII, een algemeenen aanval tegen de
+Waldenzen; maar door de Waldenzen van Piemont overal terug geslagen,
+verliet hij hunne valleien, en trok den Mont-Genèvre over om de
+Waldenzen van Dauphiné aan te tasten, die zwakker in aantal en meer
+verspreid waren. Cattaneo verscheen in de vallei van de Durance, aan
+het hoofd van een leger, dat, naar men zegt, half uit soldaten en
+half uit vagebonden, dieven en moordenaars bestond; om deze lieden
+tot zich te lokken en bijeen te houden, beloofde hij hun vooruit
+kwijtschelding van al hunne misdaden, ontsloeg hen van de geloften
+die zij mochten hebben afgelegd, en verzekerde hun het bezit van
+alles wat zij met geweld verworven hadden.
+
+"De bewoners van de Vallouise vluchtten op de nadering van dit
+leger, tienmaal sterker dan hun aantal, en verscholen zich in deze
+grot, waar zij een voorraad van levensmiddelen, voldoende voor twee
+jaren, hadden bijeengebracht. Maar hun verbitterde vijand ontdekte
+hunne schuilplaats. Cattaneo had in zijn leger een hoofdman, wiens
+wreedheid wedijverde met zijne sluwheid: met behulp van touwen
+liet hij zijne soldaten tot voor den ingang der grot zakken, waar
+zij groote hoopen takkebossen in brand staken; de meeste Waldenzen,
+die hier eene wijkplaats hadden gezocht, kwamen door het vuur en den
+rook om; zij die aan de vlammen ontsnapten werden vermoord. Zonder
+onderscheid van ouderdom of kunne, werden allen meedoogenloos om het
+leven gebracht. Naar men zegt, verloren meer dan drieduizend menschen
+bij deze gelegenheid het leven. Al wat in driehonderd-vijftig jaren
+van vreedzamen arbeid was verkregen, werd met één slag vernietigd;
+de vallei werd geheel ontvolkt. Ruim drie en een halve eeuw zijn
+sedert verloopen; de vallei is ledig en woest gebleven.
+
+"Na een poos bij eene kleine bron gerust te hebben, hervatten
+wij onzen marsch tot wij bijna aan den voet van den gletscher van
+Sapenière waren gekomen; daar sloegen wij, op aanwijzing van Sémiond,
+rechts om, en begonnen de helling van den berg te bestijgen. Wij
+klauterden naar boven, tusschen denneboomen en geweldige rotsblokken
+door. De nacht naderde met rassche schreden; het was hoog tijd een
+onderkomen te zoeken. Dit was trouwens niet moeilijk te vinden,
+want wij bevonden ons te midden van een waren chaos van rotsen. Wij
+besloten den nacht door te brengen onder een geweldigen steenklomp,
+die meer dan vijftien ellen lang en zes ellen hoog was. De bodem word
+schoon gemaakt, en hout bijeengezameld om vuur te kunnen maken.
+
+"Dit bivouak is niet uit mijne herinnering geweken. Het vaatje wijn was
+veilig en behouden tot hier gebracht; nu werd het open gestoken, en het
+alles behalve smakelijke vocht scheen den Franschen wel te bevallen en
+hunne levensgeesten op te wekken. Reynaud zong eenige fransche liedjes,
+en ieder droeg verder het zijne bij tot de algemeene gezelligheid
+door lied, verhaal of grap. Het was prachtig weer, en alles beloofde
+voor morgen een fraaien dag. De vroolijkheid mijner gezellen steeg ten
+top, toen ik een pakje rood bengaalsch vuur in de vlammen wierp. Het
+effect dezer plotselinge verlichting was tooverachtig schoon; maar het
+wondervolle schouwspel duurde slechts eenige sekonden: toen verzonken
+de bergen rondom ons weer in hun plechtig geheimzinnig duister. Voor
+en na schikte ieder van ons zich ter ruste; eindelijk wikkelde
+ook ik mij in mijn reisdeken. Die voorzorg was haast niet noodig,
+want de thermometer daalde niet lager dan veertig graden Fahrenheit,
+hoewel wij ons op eene hoogte van minstens drie-en-twintig-honderd
+el boven de zee bevonden.
+
+"Om drie uur ontwaakten wij; echter gingen wij niet voor half vijf op
+weg. Giraud behoefde niet verder mede te gaan dan tot deze rots; maar
+op zijn verlangen,  kreeg hij vergunning ons te mogen vergezellen. Met
+frisschen moed de steilten beklimmende, hadden wij weldra de grens der
+boomen bereikt; toen moesten wij gedurende twee uren voortklauteren
+tusschen door elkaar geworpen rotsklompen. Kwart voor zeven uur hadden
+wij een smallen gletscher--den Clos de l'Homme--bereikt, die van de
+bovenste bergvlakte afdaalt, en kort daarna waren wij op de hoogte van
+den gletscher van Sapenière. Wij trachtten eerst rechts af te houden,
+in de hoop dat het niet noodig zou zijn den gletscher over te steken;
+maar wij moesten telkens op onze schreden terugkeeren, en kwamen
+weldra tot de overtuiging dat die tocht niet was te vermijden. De oude
+Sémiond had een zeer sterken afkeer voor gletschers, en deed al het
+mogelijke om deze gevaarlijke expeditie te voorkomen; maar Reynaud
+en ik wilden die liever wagen, en Giraud sloot zich bij ons aan. De
+gletscher was smal, niet veel breeder dan een steenworp, en het ging
+gemakkelijk genoeg de zijde te beklimmen; maar het midden vormde een
+steilen koepel, waarin wij gaten moesten hakken om onze voeten in te
+zetten. Giraud ging aan de spits, zeggende dat hij zich oefenen wilde;
+en onze bijl nemende, wilde hij die niet meer teruggeven. Dien dag,
+en ook later, zoo dikwijls wij ons een weg moesten banen door kloven
+en spleten met verharde sneeuw opgevuld,--hetgeen hooger op den berg
+telkens het geval was--deed hij alleen al het werk, en wel op de
+voortreffelijkste wijze.
+
+"Nadat wij den gletscher waren overgestoken, voegde de oude Sémiond
+zich weer bij ons. Wij klauterden nu, zigszagsgewijze, tegen eenige
+met sneeuw bedekte hellingen op, en begonnen spoedig daarna de
+schier eindelooze reeks van contreforten te bestijgen, die een der
+kenmerkende trekken van den Pelvoux zijn. Op sommige punten zeer
+steil, vormen zij over het geheel een stevigen en vasten grondslag, en
+onder die omstandigheden is eene beklimming eigenlijk nooit moeilijk
+te noemen. Tusschen die contreforten bevinden zich talrijke kloven
+en ravijnen, somwijlen zeer breed en zeer diep. Voor het meerendeel
+waren zij met steenen en puin gevuld, en zonder hulp zou het voor een
+toerist alleen moeielijk zijn geweest, er door te komen. Zij die aan
+de spits van onze kleine karavaan gingen, waren telkens genoodzaakt
+steenklompen op zijde te duwen, en hunne makkers met hunne stokken te
+hulp te komen. Intusschen brachten deze incidenten eenige afwisseling
+in onzen tocht, die mij anders vrij vervelend zou hebben geschenen.
+
+"Zoo klauterden wij tegen steilten, kloven en ravijnen op, telkens
+geloovende het doel bereikt te hebben, dat ons gedurig ontweek. Wij
+stonden aan den voet van een geweldig contrefort, omstreeks
+vijf-en-zestig el hoog, en beschouwden nauwkeurig het bovenste gedeelte
+dezer rotspyramide. Wij konden den top niet onderkennen; maar, naar
+onze meening, moest zich toch achter deze lijn van bolwerken ergens
+een top bevinden, en die top zou tevens wel de rand zijn van het
+bergplateau, waarnaar wij zoo vurig verlangden. IJverig naar boven
+klauterende, stonden wij straks op een top; maar, helaas! daarachter
+zagen wij er nog een, en nog een, en dan nog een.... Eindelijk hadden
+wij het hoogste toppunt bereikt; maar wij stonden wederom op een
+contrefort, en moesten een vijftien of twintig el afdalen om dan weer
+te klimmen. Deze oefening, eenige dozijnen malen herhaald, viel ons
+des te moeielijker, omdat wij werkelijk niet meer wisten waar wij ons
+eigenlijk bevonden. Sémiond sprak ons echter moed in: hij was zeker,
+zeide hij, dat wij op den goeden weg waren. Wij begonnen dus met
+frissche krachten onze verschrikkelijke vesting te bestormen.
+
+"Het was bijna middag geworden, en wij waren nog altijd even ver van
+den top van den Pelvoux, als toen wij onzen tocht begonnen. Eindelijk
+stonden wij stil om te overleggen.
+
+"Sémiond, oude jongen, weet gij waar wij nu zijn?
+
+--O ja, zeker: op een half uur afstands van de sneeuw.
+
+--Heel goed; dan maar voorwaarts."
+
+"Een half uur verliep, daarna nog een, en er was nog niets veranderd:
+allerwege bastions, contreforten, pyramiden, ravijnen, maar van het
+plateau was niets te bespeuren. Sémiond wierp angstige blikken om
+zich, alsof hij niet geheel zeker was van de richting, die wij volgen
+moesten. Wij riepen hem aan, en nogmaals deed ik hem dezelfde vraag.
+
+"Hoe ver zijn wij nu van het plateau?
+
+--Een half uur, antwoordde hij.
+
+--Maar dat hebt ge straks ook al gezegd: weet ge zeker dat wij op
+den goeden weg zijn?
+
+--Ja, dat geloof ik wel."
+
+Hij geloofde het: dat was niet genoeg.
+
+"Weet ge zeker dat wij rechtstreeks naar de piek des Arcines klimmen?
+
+--De piek des Arcines! riep hij heel verwonderd, alsof hij die woorden
+voor de eerste maal hoorde. De piek des Arcines! Neen! maar wij gaan
+in rechte lijn naar de pyramide, naar de beroemde pyramide, die ik
+den vermaarden kapitein Durand heb helpen oprichten, enz."
+
+"Wij hadden een ganschen dag met hem over die piek gesproken, en nu
+kwam het uit dat hij die zelfs niet kende. Ik keerde mij tot Reynaud,
+die als verplet stond.
+
+"Wat zegt hij? vroeg ik hem.
+
+"Reynaud haalde de schouders op.
+
+"Wij gaven Sémiond nog eens duidelijk te kennen wat wij begeerden,
+en beduidden hem dat wij liever zouden terugkeeren, want dat wij ons
+in het minst niet bekommerden om zijne pyramide.
+
+"Na een uur gerust te hebben, begonnen wij dus weder af te dalen;
+wij hadden bijna zeven uren noodig om onze rots te bereiken, waar wij
+hadden overnacht; maar ik rekende den afstand niet, en weet mij niets
+meer te herinneren van dien fatalen tocht. Nauwelijks waren wij beneden
+gekomen, of wij deden eene ontdekking, die ons niet minder verraste,
+dan het gezicht van een voetstap in het zand van zijn eiland eenmaal
+Robinson verbaasde: nabij onzen uitgebranden vuurhaard lag een blauwe
+sluier op den grond. Er was maar ééne verklaring van dit verschijnsel
+mogelijk: Macdonald was gekomen; maar waar was hij dan? Haastig rapen
+wij onze kleine bagage bijeen, en dalen, al tastende, in den donker,
+door deze woestijn van steenen, naar Ailefroide, waar wij tegen half
+tien aankomen.
+
+"Waar is de engelsche heer?" dat was onze eerste vraag. Hij was naar
+Ville gegaan om daar te overnachten.
+
+"Wij behielpen ons voor dien nacht, zoo goed het ging, op een
+hooizolder; en den volgenden morgen, na met Sémiond afgerekend te
+hebben, daalden wij de vallei af om Macdonald op te zoeken. Ons
+plan was reeds vastgesteld: wij zouden hem overreden met ons te
+gaan, en dan zouden wij onzen tocht hervatten, maar nu zonder gids;
+de sterkste en verstandigste mijner metgezellen zou dan als drager
+dienst kunnen doen. Ik had daarbij bepaaldelijk aan Giraud gedacht,
+een flinke kerel, altijd gereed om alles aan te vatten en toch zonder
+eenige pretensie. Maar wij werden bitter teleurgesteld: hij moest
+noodzakelijk naar Briançon gaan.
+
+"Onderweg hadden wij allerlei oponthoud. De boeren, die wij
+tegenkwamen, vroegen ons, hoe het met onzen tocht was afgeloopen, en de
+beleefdheid vorderde dat wij stilhielden om te antwoorden. Intusschen
+vreesde ik, dat Macdonald mij ontsnappen zou, want, naar men ons
+mededeelde, zou hij niet langer dan tot tien uur op ons wachten,
+en die termijn was welhaast verstreken. Wij liepen dus zoo hard wij
+konden. Eindelijk stond ik op de brug te Ville, juist vijf kwartier
+nadat wij Ailefroide verlaten hadden; hier hield een wegwerker mij
+tegen, met het bericht dat de engelsche heer naar La Bessée was
+vertrokken. Ik spoedde mij voort, en liep een poos haastig over
+den weg, zonder hem te zien; maar eindelijk, bij het omslaan van
+een nieuwen hoek, bespeurde ik Macdonald, met snellen tred voor mij
+uitgaande. Ik riep hem aan; gelukkig hoorde hij mij, en wij keerden te
+zamen naar Ville terug. Daar voorzagen wij ons van nieuwen voorraad;
+en nog dien eigen middag stegen wij bergopwaarts tot voorbij de rots,
+waar ik den vorigen keer had overnacht. Zooals ik gezegd heb, hadden
+wij ons voorgenomen ditmaal geen gids te nemen; maar toen wij te La
+Pisse kwamen, bood de oude Sémiond ons zijne diensten aan. Ondanks
+zijne jaren, kon hij nog zeer goed loopen, en Macdonald was van
+oordeel dat wij beter deden hem mede te nemen. Ik bood hem een vijfde
+van zijne vroegere belooning, en hij nam zonder bedenken mijn aanbod
+aan; maar ditmaal vervulde hij eene meer ondergeschikte betrekking:
+wij zouden den weg wijzen, hij had slechts te volgen. Onze tweede
+metgezel was een jonkman van zeven-en-twintig jaar, die ons weinig
+reden tot tevredenheid gaf. Hij dronk den wijn van Reynaud, rookte
+onze sigaren, en hield zeer kalm onze provisiën achter, toen wij half
+dood waren van honger.
+
+"Toen het avond geworden was, sloegen wij ons bivouak op, hoog boven
+de grenslijn der boomen, zoodat wij het noodige hout op vrij grooten
+afstand moesten gaan halen. De rots, die ons ditmaal tot schuilplaats
+strekte, was daartoe veel minder geschikt dan die, waaronder ik den
+eersten nacht had doorgebracht. Om eene geschikte plaats te kunnen
+vinden, moesten wij eerst een zwaren steenklomp uit den weg ruimen;
+aanvankelijk gelukte dit niet, maar eindelijk kwam er toch beweging
+in den klomp, en begon hij te rollen, eerst langzaam, en toen al
+sneller en sneller; eindelijk nam de steen zijn vaart, en stortte,
+van rots tot rots springende, in de diepte neder. Telkens als hij
+tegen een rotspunt sloeg, spatte er een regen van vonken omhoog,
+die den somberen afgrond zonderling verlichtten. Lang nadat wij den
+steenklomp uit het oog verloren hadden, hoorden wij hem nog van de
+eene rots op de andere springen, tot hij eindelijk met een doffen slag
+nederkwam op den gletscher. Toen wij naar ons bivouak terugkeerden,
+vroeg Reynaud of wij nooit eene brandende beek hadden gezien. Volgens
+zijn zeggen, voert de Durance, in de lente, als zij door het smelten
+der sneeuw gezwollen is, zoo veel rotsblokken en steenen mede, dat
+men te La Bessée, waar de bedding zeer smal is, geen water meer ziet,
+maar alleen steenklompen, die over elkander voortrollen en met zooveel
+geweld tegen elkaar botsen, dat geheele zwermen van vonken omhoog
+spatten, alsof de beek zelve vlam had gevat.
+
+"Wij brachten een vroolijken avond door; het was prachtig weder;
+rustig op onzen rug liggende, genoten wij ten volle van de stilte om
+ons heen, en verkwikten ons hart door den aanblik van den onmetelijken,
+met fonkelende sterren bezaaiden hemel. Macdonald deelde mij zijne
+reisavonturen mede. Dagen achtereen, had hij bijna dag en nacht
+doorgewandeld om mij in te halen; maar hij had ons eerste bivouak
+niet kunnen vinden, en had eenige honderden ellen van ons af, hooger
+op den berg, onder eene andere rots overnacht. Den volgenden morgen
+werd hij ons gewaar, terwijl wij, hoog boven hem, bezig waren tegen
+eene steilte op te klauteren; maar daar hij ons toen onmogelijk kon
+bereiken, onderwierp hij zich aan zijn lot, en bleef ons, met kloppend
+hart, nastaren, tot eene kromming van de rots ons aan zijn oog onttrok.
+
+De zware ademhaling onzer makkers, die in diepen slaap lagen gedompeld,
+verbrak alleen de onuitsprekelijk plechtige, hartaangrijpende
+stilte. Maar wat is dat? Luister! Wat beteekent dat onheilspellend
+gerucht hoog boven ons? Ik hoor het weder, en duidelijker dan
+straks;--het komt al nader en nader ... het is een rotsblok, dat van de
+bergwanden boven ons is losgeraakt. Wat schrikwekkend gerucht! In een
+oogwenk zijn wij allen op te been. Het rotsblok nadert met vreeselijk
+geweld: wie kan het in zijn vernielende vaart tegenhouden? Het rolt
+en springt en vliegt en stoot en botst tegen andere rotsen, dat de
+stukken en splinters er afstuiven; brullende en loeiende ijlt het den
+gapenden afgrond tegen. Goddank! het is ons voorbij gerold!... Neen,
+daar is het weer.... Wij houden onzen adem in, als de steenklomp, door
+eene onweerstaanbare kracht voortgeslingerd, met donderend geraas,
+alsof eene gansche batterij nevens ons werd afgevuurd, pijlsnel, even
+beneden ons bivouak, nederstort, gevolgd door een wolk van ratelende
+steenen en kletterend gruis. Het is voorbij; en wij ademen vrijer,
+als wij het gevaarte eindelijk op den gletscher, diep beneden ons,
+hooren nederploffen.
+
+"Wij keerden naar ons bivouak terug, maar ik was te opgewonden om
+te kunnen slapen. Kwart over vieren nam ieder onzer zijn reiszak
+weder ter hand, en hervatten wij onzen tocht. Ditmaal waren wij
+overeengekomen, zooveel mogelijk rechts te houden, om zoodoende
+het plateau te bereiken, zonder onzen tijd te verspillen met het
+oversteken van den gletscher. Ik heb niet noodig nogmaals onzen
+marsch te beschrijven: het zou slechts herhaling zijn van het
+vroeger gezegde. Gedurende anderhalf uur klommen wij snel naar boven,
+soms loopende, maar doorgaans met handen en voeten klauterende, om
+eindelijk tot de overtuiging te komen, dat wij toch den gletscher
+moesten oversteken. Ter plaatse waar wij nu den gletscher betraden,
+was hij zeer steil en vol spleten en groote diepe gaten en kloven. De
+grootste moeilijkheid was, den top te bereiken; maar met behulp van
+ons touw, kwamen wij toch zonder ongeval aan de overzijde. Daar begon
+op nieuw de oneindige reeks van contreforten en bolwerken. Uren lang
+moesten wij onophoudelijk klimmen, waarbij wij ons dikwijls vergisten
+en dan genoodzaakt waren weer af te dalen.
+
+"Al klimmende, was de bergketen achter ons langzamerhand gedaald: over
+de toppen heen, konden wij in de verte den majestueusen Monte-Viso
+onderkennen. Inmiddels verliep de tijd: de uren volgden elkander
+snel op, en nog altijd was er geene verandering te bespeuren. Om
+twaalf uur hielden wij stil om te ontbijten, terwijl wij onze blikken
+lieten dwalen over het indrukwekkende panorama, dat zich hier voor
+ons uitbreidde: met uitzondering alleen van den Viso, waren alle
+bergtoppen die wij konden zien lager dan de plek, waar wij ons
+bevonden; wij overzagen eene onmetelijke ruimte, een oceaan van
+bergspitsen, rotsen en sneeuw. Toch verhieven zich de bolwerken en
+contreforten van den geweldigen berg nog altijd boven ons, en algemeen
+hielden wij ons overtuigd, dat wij dien dag den top van den Pelvoux
+niet zouden zien. De oude Sémiond was ons een voortdurende ergernis:
+zoodra een van ons een oogenblik stilstond om zich te oriënteeren,
+begon hij te lachen en zeide met domme zelfvoldoening: "Wees niet bang,
+volg mij maar."
+
+"Eindelijk kwamen wij aan eene steile glooiing, geheel met losse
+steenen en blokken bedekt, die nergens een vast steunpunt voor den voet
+aanboden, Reynaud en Macdonald klaagden over vermoeienis en stelden
+voor, hier te blijven overnachten. Echter ontdekten wij een punt,
+waar wij verder konden komen; en een onzer, ik weet niet meer wie,
+riep eensklaps: "Kijkt eens naar den Viso!" En inderdaad scheen het,
+of de berg beneden om lag. Wij begonnen dus weer met frisschen moed
+te klauteren, en eindelijk zagen wij den kop van den gletscher, ter
+plaatse waar hij van het hoogste plateau afdaalt. Dit gezicht vervulde
+ons met nieuwe hoop, die ditmaal niet bedrogen werd; met een luiden
+vreugdekreet begroetten wij de verschijning der zoo vurig begeerde
+sneeuwvelden. Eene breede kloof gaapte nog tusschenbeiden, maar wij
+ontdekten eene brug, en ons aan elkander vastbindende, trokken wij
+in eene rij achter elkander veilig daarover heen. Terwijl wij ons op
+die natuurlijke brug bevonden, verhief zich een fraaie, geheel met
+sneeuw bedekte bergtop voor ons. De oude Sémiond riep eensklaps:
+
+"De pyramide! Ik zie de pyramide!
+
+--Waar dan, Sémiond, waar?
+
+--Daar, op den top van dien berg."
+
+"En waarlijk, daar stond de pyramide, die hij ruim dertig jaar geleden
+mede had helpen oprichten. Maar waar is dan toch de piek des Arcines,
+die wij moesten zien? Die was nergens te bespeuren. Wij zagen niets dan
+eene uitgestrekte sneeuwvlakte, begrensd door drie lagere toppen. Een
+weinig teleurgesteld en ontmoedigd, trokken wij voort naar de pyramide,
+zeer spijtig dat wij geen anderen top konden beklimmen; maar nauwelijks
+hadden wij tweehonderd schreden in die richting afgelegd, of daar
+zagen wij aan onze linkerhand een prachtigen witten kegel, die tot
+dusver door een sneeuwheuvel aan ons oog was onttrokken. "De piek des
+Arcines!" riepen wij verrast uit, en vroegen tegelijk aan Sémiond
+of die top ook, voor zoo ver hij wist, reeds vroeger was bestegen
+geworden. Hij wist niets anders, dan dat die top daar voor ons de
+Pyramide heette, en dat hij dertig jaar geleden, enz. enz.; ook wist
+hij dat sedert dien tijd niemand dien top had beklommen.--"Dan is
+alles in orde. Rechts-om-keert!" riep ik, en dadelijk wendden wij ons
+rechts, en begaven ons naar den kegel, terwijl de arme Sémiond nog
+eenige zwakke pogingen aanwendde om ons naar zijne geliefde pyramide
+mede te troonen. Nauwelijks hadden wij een eind wegs afgelegd, of
+wij stuitten tegen den rand van een smallen dam, die de beide toppen
+verbond, en die een fraaien hollen boog vormde. Wij waren onzes ondanks
+gedwongen, op onze schreden terug te keeren. Sémiond, die de rij sloot,
+maakte zich los van het touw en weigerde verder mede te gaan; het was
+te gevaarlijk, zeide hij en sprak van spleten en kloven. Wij bonden
+hem weder vast, en hervatten onzen tocht. De sneeuw was zeer zacht,
+wij zakten er altijd tot aan de knieën en somwijlen tot den gordel in;
+maar eene fiksche beweging van voren naar achteren maakte ons telkens
+weer vrij. Zoo kwamen wij aan den voet van de hoogste piek. Daar de
+dam ter linkerhand ons beter en veiliger toescheen, dan die waarop
+wij ons nu bevonden, beschreven wij een halven cirkel om dien dam te
+bereiken. Ter hoogte van vijftig el onder den top, staken eenige rotsen
+boven de sneeuw uit. Wij klauterden, al kruipende, daar tegen op, en
+lieten onzen drager achter, die gansch niet op zijn gemak was. Toen
+ik hem verliet, kon ik niet aan de verzoeking weerstaan, om hem te
+wenken ons te volgen, en hem toe te roepen: "Wees niet bang, volg mij;"
+maar hij luisterde daar niet naar en liet zich niet overhalen om den
+top te beklimmen. De rotsen liepen uit op een korten ijsdam, dien wij
+over moesten gaan, waarbij wij aan de eene zijde het plateau, aan de
+andere een bijna loodrechten afgrond hadden. Macdonald hakte gaten
+in het ijs; en ten kwart voor twee uur, drukten wij elkander de hand
+op den hoogston top van den grooten Pelvoux, nu eindelijk gewonnen.
+
+"Het weder was ons voortdurend zoo gunstig mogelijk geweest. Van verre
+en nabij verhieven zich tallooze spitsen en toppen in de heldere lucht,
+terwijl geen enkel wolkje het alom stralende licht verduisterde. In
+de eerste plaats werden onze blikken geboeid door den koning der
+Alpen, door den Mont-Blanc, ruim zeventig mijlen van ons verwijderd;
+verder op vertoonde zich de groep van den Mont-Rose. Oostwaarts
+verhieven zich lange reeksen van onbekende bergtoppen, stralende in
+weergaloozen glans; hun toon werd al flauwer en flauwer, toch behielden
+zij al de zuiverheid en scherpte hunner lijnen en omtrekken; maar het
+schemerende oog kon eindelijk de bergen niet meer van den eindeloozen
+hemel onderscheiden, en aan den verren, verren horizon smolten zij
+weg in zachte, blauwe tinten. De Monte-Viso stond daar voor ons in al
+zijne grootheid; maar, daar hij nauwelijks veertig mijlen verwijderd
+was, konden wij, over zijne rotsmuren heen, eene nevelachtige massa
+onderscheiden: dat moest de vlakte van Piemont zijn. Die blauwe
+nevel ten zuiden mocht wel de verre Middellandsche-zee zijn; ten
+westen zagen wij tot aan gene zijde der bergen van Auvergne. In bijna
+alle richtingen overschouwden wij dus hier een panorama van meer dan
+honderd mijlen afstands. Niet zonder moeite wendden wij onze blikken
+van deze verwijderde punten af, om acht te geven op hetgeen meer
+in onze nabijheid was. Mont-Dauphin was zeer duidelijk zichtbaar;
+maar wij hadden eenige moeite om La Bessée te ontdekken; geene andere
+menschelijke woning was van hier te bespeuren;  alles was rots, sneeuw
+of ijs. Wij wisten dat de sneeuwvelden van Dauphiné zeer uitgestrekt
+waren, maar zoo groot en wijd uitgestrekt als ze nu bleken te zijn,
+hadden wij ze ons toch nooit voorgesteld.
+
+"Onmiddellijk ten zuiden van Château-Queyras, bijna tusschen ons en
+den Viso, verhief zich een prachtige berggroep van zeer aanzienlijke
+hoogte. Een weinig meer zuidwaarts verrees een andere, onbekende top,
+schijnbaar nog hooger; en niet zonder verwondering ontdekten wij in
+onze nabijheid nog een anderen berg, die den top waarop wij stonden
+in hoogte overtrof. Althans dit kwam mij zoo voor; Macdonald hield
+echter dien berg voor lager dan de Pelvoux, en Reynaud dacht dat hij
+omstreeks even hoog was.
+
+"Deze berg was niet meer dan twee mijlen van ons verwijderd; tusschen
+hem en ons gaapte een vreeselijke afgrond, waarvan wij den bodem niet
+konden zien. Aan de overzijde van dezen afgrond verrees een kolossale
+piek, met loodrechte  wanden, zoo steil, dat de sneeuw er niet op kon
+blijven liggen, zwart als de nacht, vol uitstekende scherpe punten,
+en uitloopende in een smallen, spitsen top. Wij wisten niet, welke
+berg dat was, daar wij die streek niet hadden bezocht. Naar onze
+meening, moest La Bérarde beneden in den afgrond liggen, die zich
+voor onze voeten opende; maar inderdaad lag dit dorp aan gene zijde
+van dien anderen berg, die ons naderhand bleek de hoogste top van
+de geheele groep te zijn, op de fransche kaarten aangeduid als de
+Pointe des Ecrins. Van La Bessée of Vallouise is deze top echter
+geheel onzichtbaar en verborgen achter den Pelvoux.
+
+"Eindelijk maakten wij ons gereed om af te dalen en terug te keeren
+naar Sémiond, dien wij bij de rotsen hadden achtergelaten. Ik liet
+sneeuw smelten, en maakte het water aan de kook om thee te zetten. Na
+een sigaar gerookt te hebben, zagen wij dat het tien minuten over
+drieën was, en mitsdien hoog tijd om de reis te hervatten. De tocht
+door de sneeuw duurde vijf-en-twintig minuten; wij moesten ons eenige
+inspanning getroosten en gleden telkens uit; toen begonnen wij,
+omstreeks vier uur, langs de rotsen af te klimmen. Om acht uur zou het
+volslagen duister zijn; wij hadden dus geen oogenblik te verliezen en
+gunden ons geen rust. Dit gedeelte van den tocht onderscheidde zich
+door niets bijzonders. Wij hielden ons dicht bij den gletscher, dien
+wij op dezelfde plaats als des morgens overstaken. Het verlaten van den
+gletscher was ruim zoo moeilijk en zoo gevaarlijk als de overtocht. De
+oude Sémiond had zonder ongeval de bezwaarlijke operatie volbracht;
+ook Reynaud; maar Macdonald, die hen volgde, gleed uit terwijl hij
+een groot ijsblok trachtte te beklimmen; ware hij niet stevig aan
+het touw vastgebonden geweest, dan zou hij onmiddellijk in een diepe
+kloof verdwenen zijn.
+
+"Toen wij eindelijk allen weer op vasten bodem stonden, was het
+bijna geheel duister geworden; maar toch voedde ik nog de hoop,
+dat wij vóór den nacht onze rots zouden bereiken, om daar te kunnen
+overnachten. Macdonald was daaromtrent minder gerust; en hij had
+gelijk, want in het eind waren wij geheel aan het dwalen, en zwierven
+een uur lang doelloos rond, terwijl Reynaud en Sémiond voortdurend
+met elkander twistten. Daar wij niet verder konden dalen, moesten wij,
+tot onze groote ergernis, blijven waar wij waren.
+
+"Wij bevonden ons op eene hoogte van ruim drieduizend-vijfhonderd
+el; en wanneer het ging sneeuwen of regenen, zoo als de wolken,
+die zich om den Pelvoux samenpakten, en de opstekende wind schenen
+te voorspellen, dan kon onze toestand vrij onpleizierig worden. Daar
+wij sedert drie uren in den morgen bijna niets gegeten hadden, begon
+de honger ons te kwellen; en het ruischen eener naburige beek, die
+wij echter niet konden zien, verdubbelde onzen dorst, Sémiond wilde
+water uit die beek gaan scheppen; het gelukte hem inderdaad haar te
+bereiken, maar nu kon hij niet meer naar ons terugkeeren; om hem in
+zijne gedwongene afzondering te troosten, riepen wij hem van tijd
+tot tijd in den donker toe.
+
+"Men zou moeilijk een minder geschikte plaats kunnen bedenken om den
+nacht onder den blooten hemel door te brengen: de plek was geheel open
+en onbeschut. Ons bivouak lag geheel bloot voor den ijskouden wind, die
+van oogenblik tot oogenblik aanwakkerde; daarbij ontbrak het geheel aan
+ruimte om ons door heen en weder te loopen eenigermate te verwarmen. De
+grond was bedekt met steenen en gruis, die wij moesten wegruimen,
+alvorens wij konden gaan zitten om te rusten. Deze gedwongen arbeid,
+die ons aanvankelijk zuur genoeg viel, had althans dit voordeel,
+dat ons bloed in beweging bleef en wij dus minder last van de koude
+hadden. Na met dit wegruimen van steenen zoo wat een uur bezig te zijn
+geweest, had ik althans een vrij terrein van ongeveer drie el lengte
+verkregen, waar ik op en neder loopen kon. Reynaud maakte zich eerst
+boos, en schold op den drager, naar wiens raadgevingen meer dan naar
+de zijne geluisterd was; toen stelde hij zich aan als een wanhopige,
+maakte allerlei heftige gebaren, wrong zich de handen en jammerde
+luide: "O ramp, o ramp! Die ellendelingen!"
+
+"Het duurde niet lang of het begon te donderen; zonder ophouden rolde
+de donder en flikkerden de bliksemstralen tusschen de bergtoppen rondom
+ons; de wind, die de temperatuur tot bijna op nul had doen dalen,
+drong verstijvend door tot op ons gebeente. Huiverend zaten wij daar
+bijeen, en onderzochten onzen voorraad. Wij hadden nog zes en een halve
+sigaar, twee doosjes lucifers, een derde pint brandewijn met water,
+en een halve pint wijngeest: een schrale voorraad voor drie toeristen,
+die half dood waren van honger en koude, en die nog zeven uren moesten
+wachten eer de dag aanbrak. De lamp met wijngeest werd aangestoken,
+en wij warmden daarop het overschot van den wijngeest, den brandewijn
+en een weinig sneeuw, alles te zamen. De drank was wel wat al te sterk;
+maar toch zouden wij er gaarne meer van hebben gehad. Toen de voorraad
+opgedronken was, poogde Macdonald zijn schoenen te drogen bij de vlam
+van de lamp; daarop gingen wij alle drie onder mijn plaid liggen,
+om zoo mogelijk wat te rusten. Ongelukkig werd Reynaud geplaagd door
+eene vreeselijke kiespijn, die er juist niet toe bijdroeg om hem in
+zijn humeur te brengen en ons een rustigen nacht te verzekeren.
+
+"Maar zelfs aan de langste nachten komt toch een einde, en ook deze
+ging voorbij als alle andere. In vijf kwartier volbrachten wij des
+morgens den tocht bergafwaarts naar onze rots, waar wij onzen drager
+vonden, schijnbaar zeer verbaasd over onze afwezigheid. Volgens
+zijn zeggen had hij een groot vuur aangelegd om ons bij het afdalen
+van dienst te zijn, en had hij den geheelen nacht door van tijd tot
+tijd geroepen om ons te waarschuwen. Wij hadden niets van zijn vuur
+bemerkt, noch zijn roepen gehoord. Hij beweerde dat wij er uitzagen
+als spoken. Wat wonder! dit was de vierde nacht, dien wij in de open
+lucht doorbrachten.
+
+"Wij verfrischten ons zoo goed wij konden, en reinigden ons, wat
+hoog noodig was. De bewoners dezer valleien hebben altijd eene
+menigte van die kleine insecten bij zich, wier vlugheid wedijvert
+met hun aantal en hunne gulzigheid. Het is gevaarlijk, die lieden
+te dicht te naderen: men moet daarbij steeds letten op den wind en
+zorgen dien in zijn voordeel te houden. Ondanks al deze voorzorgen,
+liepen wij toch soms gevaar, binnen weinige oogenblikken levend
+verslonden te worden. Trouwens, wij allen konden hoogstens rekenen op
+een kortstondigen wapenstilstand in dezen noodlottigen krijg, want
+de herbergen wemelen van dit gedierte, niet minder dan de huid der
+inlanders. De plaatselijke traditie weet zelfs te verhalen van een al
+te zorgeloos reiziger, die door een leger dezer gulzige folteraars uit
+zijn bed werd gelicht! Maar dit feit eischt nadere bevestiging. Nog
+een enkel woord, en ik stap van dit misselijk onderwerp af. Toen
+wij, na ons gewasschen te hebben, bij ons gezelschap terugkeerden,
+waren de Franschen onderling in gesprek. "O, zeide de oude Sémiond,
+wat de vlooien betreft, maak ik er geen aanspraak op, anders te zijn
+dan de anderen: ik heb er althans geen gebrek aan!" Ditmaal voor
+'t minst sprak hij stellig de waarheid.
+
+"Wij daalden op ons gemak naar Ville af, waar wij eenige dagen
+vertoefden en ons zoo goed mogelijk vermaakten, onder anderen
+ook door het balspel, waarbij de dorpelingen ons altijd de baas
+waren. Eindelijk, na een pleizierigen tijd hier in het schilderachtige
+vlek te hebben doorgebracht, moesten wij van elkander afscheid nemen:
+ik ging zuidwaarts naar den Monte-Viso, terwijl Macdonald naar
+Briançon vertrok.
+
+"De beklimming van den Pelvoux biedt weinig afwisseling aan: uit
+mijn verhaal zelf is dit zeker duidelijk genoeg gebleken; toch durf
+ik die beklimming aan de toeristen aanbevelen, ter wille van het
+heerlijk uitzicht op den top. Met uitzondering alleen van den Viso,
+die in dat opzicht geen wedergade heeft, zou ik geen anderen berg van
+aanmerkelijke hoogte kunnen noemen, die een zoo volledig panorama van
+de westelijke Alpen te aanschouwen geeft als de Pelvoux. Trouwens,
+een blik op de kaart maakt dit van zelf begrijpelijk.
+
+"Zeker was het, in zekeren zin, voor ons eene voldoening geweest,
+te hebben ontdekt dat de piek, onder den naam van de Pointe des
+Écrins bekend, een op zich zelven staande berg is, afgescheiden
+van den Mont-Pelvoux, en niet diens hoogste top;--maar toch had die
+ontdekking ons ook zekere teleurstelling gebaard.
+
+"Naar La Bessée afdalende, verwarden wij ten onrechte deze piek met
+den bergtop, dien men, van dit punt, tor linkerzijde van den Pelvoux
+aanschouwt. De beide bergen gelijken zeer veel op elkander, zoodat
+eene vergissing licht mogelijk is. Hoewel deze berg aanmerkelijk
+hooger is dan de Wetterhorn of de Monte-Viso, voert hij toch geen
+bijzonderen naam: wij noemden hem Piek-zonder-Naam.
+
+"Het is bijna niet te onderstellen dat de ingenieurs eenige dagen
+op den top der Pyramide zullen hebben vertoefd, zonder een bezoek
+te brengen aan den anderen hoogeren top. Indien zij daar werkelijk
+geweest zijn, dan is het echter minstens zonderling dat zij geen enkel
+spoor van hunne tegenwoordigheid hebben achtergelaten. De landlieden,
+die hen op hun tocht vergezeld hadden, verzekerden ons dat zij niet
+van den eenen top naar den anderen waren gegaan; wij maakten daarom in
+den beginne aanspraak op de eer der eerste beklimming van den hoogsten
+top. Maar sedert is het mij gebleken, dat de heer Puiseux vóór ons
+dien top bestegen had. De kwestie van prioriteit is van zeer weinig
+belang; onze tocht had voor ons al het aantrekkelijke eener eerste
+beklimming; en ik herinner mij deze eerste ernstige expeditie in het
+gebergte met meer voldoening en niet minder genot dan eenige andere,
+waarvan dit boek het verhaal bevat."
+
+Na den Monte-Viso bezocht te hebben, ging de heer Whymper naar Abries,
+en van daar naar Veran en Molines, bij welk laatste dorp hij eene
+afbeelding maakte van de zonderlinge naalden, onder den naam van
+de Gekapte-Zuilen bekend. Die naalden of obelisken, geologisch van
+dezelfde formatie als de bergwanden, zijn ongelijk van hoogte en
+omvang; de grootste, aan den oever der beek oprijzende, is meer dan
+twaalf ellen hoog; de anderen, op een rij naast elkander staande,
+nemen regelmatig in hoogte af naarmate zij den berg naderen. Op den
+top van elk dezer obelisken (eene enkele uitgezonderd) ligt een blok
+serpentijnsteen, dat ongetwijfeld van den top des bergs is afgerold:
+dit geeft haar het voorkomen of zij eene muts of hoed op hadden:--van
+daar haar naam. Ongetwijfeld is de voet van den berg door het water
+uitgehold en weggevoerd; deze naalden, die zijn blijven staan, wijzen
+de hoogte aan, waarop vroeger de bodem der vallei lag.
+
+Het spreekt van zelf, dat wij den heer Whymper niet op al zijne
+tochten volgen kunnen: wij zouden dan de ons gestelde perken zeer
+verre moeten overschrijden. Wij zullen hem later zijn vreeselijke
+beklimming van den Matterhorn laten verhalen; voor ditmaal ontleenen
+wij aan zijn boek nog enkele schetsen, in verband met de teekeningen,
+die deze bladen versieren. Begeven wij ons dus in de eerste plaats
+naar den col de Pilatte, tusschen Vallouise en La Bérarde.
+
+"Gedurende onze opstijging hakte Croz (de gids), met onvermoeiden
+ijver, voortdurend gaten in de sneeuw om onze voeten daarin te zetten;
+kwart voor elven hadden wij den top van den col (bergpas) bereikt,
+en stelden ons voor, hier geruimen tijd uit te rusten; maar juist
+op het oogenblik toen wij daar aankwamen, daalde een dichte nevel,
+die boven om den top zweefde, eensklaps neder en belette ons ieder
+uitzicht aan de noordzijde. Met uitzondering van Croz had niemand
+onzer den tijd gehad, om na te gaan hoe wij weder naar beneden moesten
+komen; wij oordeelden het daarom raadzaam aanstonds neer te dalen,
+eer de herinnering aan het waargenomene misschien ook bij hem zou
+zijn verflauwd. Ik kan dus niets van den col zelven zeggen, dan alleen
+dat hij juist ten oosten van den berg Bans ligt, en dat zijne hoogte
+ongeveer drie-duizend-zeven-honderd-vijftig el bedraagt. Het is de
+hoogste bergpas van Dauphiné. Wij noemden hem den col de Pilatte.
+
+"Wij begonnen af te dalen naar den gletscher van Pilatte, langs eene
+glooiing van glad ijs, die, volgens de waarnemingen van den heer Moore,
+een hoek maakte van vier-en-vijftig graden! Croz liep steeds vooruit,
+en wij volgden hem met tusschenruimten van ongeveer vijf el; wij waren
+allen met een touw aan elkander vastgebonden, en Almer (mede een gids)
+sloot den trein: niet de meest benijdenswaardige positie! De afstand
+tusschen de beide gidsen bedroeg dus ongeveer vijf-en-dertig el. De
+nevel verborg hen voor elkanders oogen; en wij zelven zagen hen als
+twee schimmen, maar flauwelijk kenbaar. Maar wij allen konden hooren
+dat Croz onder ons gaten in het ijs hakte; van tijd tot tijd drong
+zijne luide stem door den nevel heen:
+
+--"Past op dat gij niet uitglijdt, mijne heeren; zet uwe voeten goed;
+gaat niet vooruit, zoo lang gij geen vast steunpunt gevonden hebt."
+
+"Zoo gingen wij drie kwartier al dalende voort. Eensklaps hield de
+bijl van Croz op.
+
+"Wat is er Croz?
+
+--Een bergschrund, mijne heeren.
+
+--Kunnen wij er overkomen?
+
+--Ik weet het nog niet; ik geloof dat wij een sprong zullen moeten
+wagen."
+
+"Juist terwijl hij met ons sprak, dreven de wolken links en rechts
+uiteen: het effect was aangrijpend. Het was inderdaad iets als een
+coup de théatre, om ons voor te bereiden op den grooten luchtsprong,
+die zoo aanstonds door het gansche gezelschap zou worden uitgevoerd.
+
+"Eene onbekende oorzaak, waarschijnlijk de eigenaardige vorm of
+schikking der rotsen beneden ons, had den geweldigen ijsdam, langs
+welken wij afdaalden, in tweeën gespleten; zoo ver het oog reikte,
+strekte zich ter wederzijde een diepe kloof uit. Met andere woorden:
+een wijde scheur scheidde het bovenste gedeelte van den ijsklomp,
+waarop wij stonden, van het onderste stuk beneden ons. Wie, om voort
+te kunnen gaan, gaten voor zijne voeten moet hakken in eene hellende
+ijsvlakte met een hoek van vier-en-vijftig graden, heeft niet veel
+tijd of lust om naar een gemakkelijken weg te gaan zoeken: er schoot
+niets anders over, dan op het punt zelf waarop wij ons bevonden,
+en wel zonder uitstel, den sprong over den afgrond te wagen.
+
+"Wij moesten niet alleen van eene hoogte van vijf el springen, maar ook
+dien sprong zoo nemen, dat wij tusschen de twee en drie el voorwaarts
+sprongen. Dat is niet veel, zal men misschien zeggen. Zeker, dat is
+niet veel; maar de eigenaardige aard van den sprong verontrustte ons
+vrij wat meer dan de afstand. Wij moesten juist terecht komen op een
+vrij smallen ijsdam; sprongen wij te ver, dan zouden wij onfeilbaar
+naar beneden rollen in den afgrond; sprongen wij te kort, dan vielen
+wij in de gapende kloof, die hoewel aan den ingang gedeeltelijk met
+ijs en sneeuw gevuld, toch meer dan overvloedige gelegenheid aanbood
+om te verongelukken.
+
+"Croz maakte eerst Walker los, ten einde eene voldoende lengte touw
+vrij te hebben; toen waarschuwde hij ons, het touw stevig vast te
+houden, en sprong naar beneden. Hij kwam behendig op zijne voeten
+terecht, maakte het touw los, en wierp het Walker toe, die zijn
+voorbeeld volgde. Nu was de beurt aan mij. Ik trad vooruit tot
+aan den uitersten rand:--de sekonde, die toen volgde, zal ik nooit
+vergeten. Ik had een gevoel, alsof de wereld met duizelingwekkende
+snelheid ronddraaide, en mijn maag haar navloog. Het volgende oogenblik
+lag ik plat voorover in de sneeuw; om mijn vriend Reynaud echter
+gerust te stellen, richtte ik mij haastig op, en verzekerde hem dat
+het niets te beteekenen had.
+
+"Hij naderde den rand en gaf een luiden kreet. Ik ben overtuigd,
+dat hij niet banger was dan iemand onzer, maar hij maakte veel meer
+beweging. Hij wrong de handen roepende: "O, hoe vreeselijk! hoe
+vreeselijk!
+
+--Het beteekent niets, Reynaud, riep ik hem toe, niets hoegenaamd.
+
+--Kom, spring, riepen ook de anderen;--spring dan toch!"
+
+"Maar in plaats van te springen, begon Reynaud zich om en om te
+draaien, voor zoover dat op den gladden ijsdam mogelijk was; toen
+sloeg hij zijne handen voor het gelaat, roepende:
+
+"Neen, op mijn woord, neen! neen!! neen!!! dat is onmogelijk!"
+
+"Wat er toen eigenlijk met hem gebeurd is, weet ik niet. Wij zagen
+de punt van een voet, die aan Moore scheen te behooren; daarop zagen
+wij Reynaud, in een vogel veranderd, en tot ons nederzwevende, alsof
+hij kopje onder in het water wilde springen; met uitgestrekte armen
+en beenen; zijn schapenbout achter hem aanzwevende, terwijl hem de
+stok uit de handen ontglipte; dat duurde een oogenblik:--daarop
+hoorden wij een doffen slag, alsof er een matras uit een venster
+werd geworpen. Toen wij hem weer op de been hadden geholpen, zag hij
+er allerbeklagelijkst uit: zijn hoofd geleek een grooten sneeuwbal;
+de brandewijn liep aan de eene zijde uit zijn reiszak, de chartreuse
+[1] aan de andere. Hoezeer wij hem om dit verlies beklaagden, konden
+wij toch ons lachen niet bedwingen."
+
+Eenige dagen te voren, bij de even moeilijke als gevaarlijke bestijging
+van de Pointe des Écrins, had de gids Almer zijne vermetelheid bijna
+met den dood bekocht. Hij had zich van het touw losgemaakt, en wilde
+beproeven, geheel alleen den top te bereiken. Terwijl hij over een
+smallen dam ging, deels uit sneeuw, deels uit rots bestaande, brokkelde
+de sneeuw onder hem in den afgrond weg: hij wankelde een oogenblik,
+terwijl hij zich staande trachtte te houden op het gedeelte dat nog
+vast scheen. "Ik dacht niet anders, dan dat hij verloren was," zegt
+de heer Whymper.
+
+"Gelukkig viel hij naar de rechterzijde, en gelukte het hem een
+vast steunpunt te vinden. Indien hij, in plaats van den linker,
+den rechter voet op de brug van sneeuw had gezet, zou hij in eene
+diepte van ruim honderd el zijn neergestort, en hij zou zich niet
+aan de rotsen hebben kunnen vastklemmen, voor hij op den gletscher,
+duizend el onder ons, ware terecht gekomen."
+
+In datzelfde jaar, namelijk in 1864, trok de heer Whymper, in
+gezelschap van den heer Moore, met de gidsen Almer en Croz, voor
+het eerst over den bergpas van Moming, tusschen Zinal en Zermatt. De
+opklimming was uiterst bezwaarlijk en vol gevaar geweest. Om de rotsen,
+die alleen den toegang tot den pas mogelijk maakten, te bereiken,
+waren de toeristen verplicht geweest eene zeer steil hellende ijsvlakte
+over te trekken; zij hadden daarbij gaten in het ijs moeten hakken,
+vlak naast en onder reusachtige spitsen en naalden, die op het punt
+stonden van in te storten, en die ook werkelijk neervielen, vijf
+minuten nadat Almer, de laatste van het gezelschap, was overgegaan.
+
+"Eindelijk, zoo verhaalt onze toerist, kwamen wij aan het dal
+tusschen den Rothhorn en den Schallhorn; deze col ligt ter hoogte
+van omstreeks acht-en-dertig honderd el. Wij waren met zeer veel
+moeite naar boven geklommen, over allerlei soort van sneeuw, en te
+midden van voortdurenden nevel, die ons nu eens aan de nevelen van
+Schotland, dan aan een londenschen mist deed denken. Een steile muur
+van ijs vormde de helling van den top, die naar Zinal gekeerd is. Maar
+wij konden onmogelijk ontdekken of de andere helling, waarlangs wij
+moesten afdalen, even zoo gevormd was, want dat deel van den berg
+was voor ons geheel onzichtbaar door een geweldigen sneeuwklomp,
+dien de westenwind boven den top had opgestapeld, en die nu hoog
+boven Zermatt zweefde, niet ongelijk aan eene reusachtige zeegolf,
+bevrozen juist op het oogenblik der kentering.
+
+"Stevig aan het touw gebonden en vastgehouden door zijne drie makkers,
+die op de helling aan de zijde van Zinal gebleven waren, begon Croz
+uit alle macht met zijn bijl op dien sneeuwklomp te hakken, en hieuw
+werkelijk de bevroren sneeuw af, tot hij eindelijk op het vaste ijs
+stuitte; toen sprong hij kloekmoedig in den pas, en riep ons toe hem
+te volgen.
+
+"Wij waren gelukkig, dat wij een zoo onverschrokken man tot gids
+hadden. Met een minder bekwamen en minder onversaagden gids zouden
+wij waarschijnlijk geaarzeld hebben, de afdaling te ondernemen bij
+zoo sterken nevel; ook Croz zelf zou vermoedelijk hier hebben stil
+gehouden, als hij niet zoo buitengewoon krachtig en gespierd van
+lichaamsbouw was geweest. Hij bracht zijne eigene woorden in praktijk:
+"Waar vaste sneeuw is, kan men altijd loopen; waar ijs is, kan men
+zich een weg banen, door gaten te hakken; dat komt eenvoudig aan op
+lichaamskracht; ik bezit die kracht: al wat gij te doen hebt, is dit
+eene:--mij te volgen." Men moet erkennen, dat hij zich niet spaarde;
+als hij in een theater de schier ongeloofelijke dingen had verricht,
+waarvan wij dien dag getuigen waren, dan zou de zaal gedaverd hebben
+van toejuichingen."
+
+Het volgende jaar (1865) beklom de heer Whymper de Dent-Blanche
+(3464 el), die voor den eersten keer, op den 18den Juli 1862,
+was bestegen door de heeren Kennedy en Wigram, met de gidsen Croz
+en Kronig. Whymper volgde evenwel niet denzelfden weg, maar gaf
+de voorkeur aan den zuidwestelijken rug; de grootste moeilijkheid,
+die hij ondervond, was de overtocht over den bergschrund. Hij moest
+tot eene hoogte van vierduizend el opklimmen, eer hij een brug van
+sneeuw vond, waarop hij die spleet kon oversteken.
+
+Op den col Dolent, dien Whymper in 1865 overtrok, om van Cormayeur
+naar Chamonix te gaan, langs een korteren weg dan dien over den col
+du Géant, had hij noch met een bergschrund, noch met een sneeuwbrug te
+kampen, maar daarentegen vond hij hier een ijsmuur van vierhonderd el,
+met een helling van vijftig graden, waarlangs hij moest afdalen. Croz,
+die vooruit liep, vastgebonden aan een touw van manilla, hakte,
+gedurende twee uren achtereen, gaten in dien muur, en was toen toch
+nog tot slechts zestig el beneden den pas gedaald. Biener en Almer,
+die het touw vasthielden, konden met hun beiden maar even op den rand
+van den ijsklomp staan. Biener liet zich toen, met behulp van het
+touw, tot bij Croz afzakken; en de heer Whymper, die tot dusver op
+de andere zijde had moeten blijven, kon nu naast Almer komen staan
+en op zijne beurt den zeer comfortabelen weg aanschouwen, dien hij
+had ontdekt. Zeven uren achtereen waren de drie gidsen bezig met
+gaten in het ijs te hakken, eer men den gletscher van Argentière,
+die aan den voet van dezen ijsmuur ligt, kon bereiken. Gelukkig liep
+deze roekeloos gevaarlijke onderneming zonder ongelukken af, en kon
+de heer Whymper ongestoord zijn triomf genieten.
+
+(Wordt vervolgd.)
+
+
+De Merinos in Spanje.
+
+De reiziger, die in de lente of den herfst de wijd uitgestrekte en
+vaak zoo eenzame en eentonige vlakten van centraal Spanje doorkruist,
+ontmoet dikwijls op zijn weg groote kudden schapen, die door hun
+lange witte wol de aandacht van den vreemdeling trekken. De kudden
+worden geleid en bestuurd door een aantal gewapende mannen, deels
+te voet, deels te paard, die op het eerste gezicht meer op roovers
+dan op herders gelijken. Voorts behooren nog tot de kudde een zeker
+aantal muildieren, met allerlei zaken beladen, en eene menigte groote
+honden, wier muil met scherpe tanden is gewapend. Die schapen zijn
+de beroemde merinos, wier wol vroeger aan Spanje zoo veel millioenen
+piasters heeft opgebracht, toen men zich in het overige Europa bijna
+niet op de schapenfokkerij toelegde, waaraan in Spanje destijds zoo
+groote zorg werd gewijd.
+
+De merinos slapen nooit onder een dak: zij brengen hun leven door
+in de open lucht. Zij veranderen alleen van weidegrond, en trekken
+van het noorden naar het zuiden of van het zuiden naar het noorden,
+van de sierra naar den campo of van den campo naar  de sierra, naar
+gelang van den tijd des jaars.
+
+Zulk eene kudde merinos, met haar herders en haar honden, is bijna
+een kleine staat op zichzelven. Want men bedenke wel, dat zulk eene
+kudde, als algemeene regel en behoudens enkele uitzonderingen, uit
+niet minder dan tienduizend stuks bestaat.
+
+De opperste herder of mayoral heeft vijftig ondergeschikte herders
+onder zijne bevelen: dit is dus één man voor elke tweehonderd
+schapen. Elk dezer herders heeft zijn eigen hond, zoowel om op de
+schapen te passen als om ze te verdedigen, want de wolven zijn verre
+van zeldzaam in de spaansche sierras. Deze honden, die den strijd
+tegen de wilde dieren niet moeten duchten, zijn groot van gestalte
+en sterk van bouw en spieren. Zij behooren tot een bijzonder ras,
+dat zich door eene groote mate van verstand, vatbaarheid en ijver
+onderscheidt. Zij zijn bijna even groot als wolven en zeer goed tegen
+die vijanden opgewassen; om hun echter de overwinning gemakkelijker te
+maken, dragen zij nog een ijzeren halsband met lange scherpe punten,
+die een geducht wapen is.
+
+De herders zijn, evenals hun honden, een eigenaardig ras van
+menschen. Echte nomaden, keeren zij maar zelden en dan slechts
+voor weinige dagen, ja somwijlen nimmer, naar hunne eigenlijke
+woonplaats terug. Gedurende het grootste gedeelte des jaars op reis,
+slijten zij hun leven in een tent of in armelijke hutten van takken,
+leem of gedroogde steenen. Met hun door de zon gebruind gelaat,
+hun woest voorkomen, maken deze krachtige, forsch gespierde mannen
+een zeer eigenaardigen indruk. Hunne kleeding bestaat uit slopkousen
+van geitenvel, een korten broek, een hemd, een vuil vest van bruin
+leder, waarover zij dikwijls een buis zonder mouwen van merino-wol
+dragen. Hunne met vodden omwikkelde voeten steken in lompe schoenen;
+somwijlen bestaat hun eenig schoeisel uit ruwe sandalen;  op hun
+kroesharig hoofd, dat nimmer met een kam in aanraking komt, dragen zij
+een groven vilten hoed; over hun schouders hangt een schilderachtige
+mantel, hetzij van versleten laken, hetzij van rijststroo. Deze
+wilde, ruwe, maar dappere en eerlijke herders zijn gewapend met een
+vuursteengeweer van buitengewone lengte, en met een sterken doornstok.
+
+De ouder-herders gaan bijna altijd te voet; de mayoral zit steeds
+te paard, vergezeld en gevolgd door muilezels, die het benoodigde
+dragen, zooals levensmiddelen, zout voor de merinos, tenten en
+keukengereedschap. De mayoral geniet eene jaarlijksche belooning
+van tusschen de zes- en zevenduizend gulden; de ondergeschikten
+verdienen in den regel niet meer dan twee- of driehonderd gulden;
+hun dagelijksch rantsoen bestaat uit twee pond brood; de hond krijgt
+evenveel, maar zijn brood is van minder gehalte.
+
+De merinos, aldus genoemd naar een spaansch woord, dat zwerven
+beteekent, zijn van middelbare grootte, met een kleinen kop en fijn
+gevormde pooten. Hunne wol, die gewasschen zijnde helder wit is,
+maar er doorgaans zeer vuil en besmoezeld uitziet, doet hen veel
+grooter schijnen dan zij inderdaad zijn: die wol is somwijlen een voet
+lang, licht gekruld, en hangt bijna tot op den grond. Overigens is de
+merino-wol niet meer zoo veel waard als vroeger; zij doet tegenwoordig
+in fijnheid voor andere soorten, met name voor de saksische wol,
+onder. Dit neemt niet weg, dat nog altijd in Spanje kudden schapen
+worden gevonden, welker wol door geene andere overtroffen wordt. Maar
+men geeft zich geene moeite om het ras te veredelen, en houdt zich
+over het algemeen, ook in de wijze van behandeling der schapen en de
+bereiding der wol, te veel aan den ouden sleur.
+
+De provincie Segovia, langs de noordelijke helling van de sierra van
+Guadarrama, in Oud-Castilië, wordt over het algemeen als de gunstigste
+en meest geschikte streek voor de schapenfokkerij beschouwd. Anderen
+spreken dit tegen; niettemin schijnt men als algemeenen regel te
+mogen aannemen, dat hooge en droge landstreken, zooals Segovia, het
+meest voor de teelt der merinos geschikt zijn. In deze landstreken
+is het gras fijn en niet met onkruid vermengd, maar daarentegen
+rijk aan aromatische kruiden. Het vaderland der beroemde geiten van
+Thibet is eene landstreek van soortgelijke natuur, maar nog veel
+schraler en onvruchtbaarder. Het is dan ook niet onwaarschijnlijk,
+dat men de geiten van Thibet in sommige bergstreken van Spanje zou
+kunnen overbrengen en inheemsch maken. Het ware wel de moeite waard,
+de proef te nemen. Spanje zou wellicht in het zoo zeer gezochte en
+kostbare zijdeachtige hair dezer geiten eene vergoeding kunnen vinden
+voor het verlies, door het dalen der prijzen der merino-wol geleden.
+
+Men meent dat verscheidenheid van voedsel gunstigen invloed uitoefent
+op de algemeene gezondheid der dieren, en dus, in dit geval, ook op
+de hoedanigheid en den rijkdom der wol. De spaansche veefokkers zijn
+daarvan overtuigd; daarin ligt de oorsprong der mesta.
+
+Dit woord (letterlijk vereeniging, vermenging) beteekent de
+samensmelting tot ééne groote kudde, van een zeker aantal kleinere
+kudden, die, naar gelang van het jaargetijde, in een of ander deel
+van het schiereiland rondtrekken. Door deze zwervende levenswijze
+bekomen de merinos ongetwijfeld, dank zij de voortdurende beweging
+en verandering van lucht, dank zij ook de afwisseling van voedsel,
+eenige der eigenschappen, die over het algemeen de in den vrijen
+natuurstaat levende dieren onderscheiden van de getemde, aan eene
+bepaalde plaats en bepaalde levenswijze gebonden huisdieren. De
+merinos met de beste en fijnste wol vindt men in enkele weinig
+uitgestrekte landstreken, bij voorbeeld in de vallei van Venasque in
+de Pyreneeën, en in het partido of distrikt van Albarracin (in Aragon,
+in het bovenste gedeelte der vallei van den Guadalaviar of Turia,
+nabij de kusten der Middellandsche-zee); maar het is duidelijk dat
+niet al de schapen van Spanje op zoo bekrompen ruimte zouden kunnen
+leven; ook is het zeer waarschijnlijk, dat zelfs de daar inheemsche
+schapen, als zij nimmer deze streken verlieten, toch spoedig zouden
+verbasteren. Om aan het gemis of de schaarschte van voortreffelijke
+weidegronden tegemoet te komen, heeft men zijn toevlucht genomen
+tot de verre reizen, tot het zwervend leven, in de open lucht, met
+zijne beweging, zijne vrijheid, zijn veelzijdigheid van voedsel. En
+de voordeelen dezer methode wegen tegen het gemis van voldoenden
+weidegrond binnen zekere grenzen ruimschoots op.
+
+In de gebergten van Biscaya, in de sierra's van Asturië, zijn de
+schapen van veel slechter ras; in den jongsten carlistischen oorlog is
+het meermalen gebeurd, dat de soldaten weigerden zulk een schaap zelfs
+voor een matigen prijs te koopen. Deze schapen worden door de zwarte
+arenden der Pyreneeën meermalen geroofd en naar hun nest medegevoerd,
+om tot voedsel voor hun jongen te dienen. Een echt volwassen
+merinoschaap zou deze tyran der lucht wel nimmer mede kunnen voeren.
+
+De mestas of zwervende kudden behooren meestal aan eene maatschappij,
+bestaande uit adellijke heeren, aanzienlijke geestelijken of rijke
+grondeigenaars, die zich met de exploitatie belast. Elke mesta of
+groote kudde bestaat, zooals gezegd is, uit tienduizend stuks schapen
+en meer; de mayoral, die met de opperste leiding is belast, is tevens
+de algemeene arts dezer blatende gemeente.
+
+
+Dalmatië.
+
+
+I.
+
+Herinnert de lezer, die ons op den tocht door Istrië heeft willen
+vergezellen, zich nog de belofte, later eene uitnoodiging te
+zullen ontvangen voor gelijken tocht door de golf van Quarnero met
+hare eilanden en door Dalmatië? [2] Welnu, die belofte komen wij
+thans inlossen: zijn hem goede herinneringen van de vorige reis
+bijgebleven, dan vertrouwen wij dat hij ook nu genegen zal zijn,
+ons te vergezellen. Wij nemen dan te Pola plaats op een der booten
+van de oostenrijksche Lloyd, die naar Fiume varen; wij stevenen kaap
+Promontore om en de golf van Quarnero binnen.
+
+Met den naam van golf van Quarnero, of wel enkel Quarnero, bedoelt
+men de geheele watervlakte tusschen Istrië, te beginnen bij kaap
+Promontore, en de kust van Kroatië tot nabij Zara. In den Quarnero
+liggen vijf groote eilanden en eene menigte eilandjes en klippen. Deze
+vijf eilanden dragen de namen van Cherso, Ossero (of Lussine),
+Veglia, Arbe en Pago; zij bevatten allen een of meer kleine steden
+en een aantal dorpen. De kanalen tusschen die eilanden en de kust
+leveren voor de scheepvaart dikwerf ernstige gevaren op, vooral bij
+het heerschen van de bora, de plaag dezer kusten.
+
+Van Triëst kan men op tweeërlei wijze Fiume en de golf van Quarnero
+bereiken. Een spoorweg, die het plateau van Karst doorsnijdt, verbindt
+de beide steden, en brengt u in zeven uren van Triëst aan den oever
+der golf. Een tweede middel van vervoer is de stoomboot, die van
+Triëst naar Pola, en verder, deels langs de oostkust van Istrië,
+naar Fiume vaart, Maar wie van Fiume verder wil gaan, zal daartoe
+bezwaarlijk gelegenheid vinden, tenzij hij eene eigen boot hure en
+uitruste om van het eene eiland naar het andere te zeilen. Hieraan
+zijn echter bezwaren verbonden, die niet te licht mogen worden
+geteld. Vooreerst kost de huur en uitrusting van zulk eene boot,
+het loon der bemanning daaronder begrepen, veel geld; daarbij is
+goed weder een onontbeerlijk vereischte, en moet men ook eenigszins
+aan dergelijke tochten op zee gewend zijn. Die in de kuststeden op
+de stoombooten wil wachten, moet over veel tijd kunnen beschikken,
+want die booten varen, in elke richting, maar eens in de week.
+
+De Quarnero staat in een zeer slechten roep: de kustbewoners
+van de Adriatische-zee, ervaren en onverschrokken zeevaarders,
+zoo als men weet, noemen den naam dier golf niet dan met zekeren
+schrik; de oude historieschrijvers zien in dien naam zelven eene
+toespeling op de bij uitstek kwade faam van dit vaarwater: carnivoro,
+vleeschetend, verscheurend. Wat hiervan zij, een enkele blik op de
+kaart is voldoende, om deze noodlottige reputatie der golf alleszins
+begrijpelijk te maken. De Quarnero is, zooals ik zeide, bezaaid
+met eene menigte eilanden en klippen, die fragmenten schijnen van
+een door het water half verzwolgen, en door de bora uitgedroogde en
+verschroeide bergketen. In de talrijke engten en kanalen tusschen
+de kust en die eilanden, wordt de wind opgevangen, juist als in
+den hals van eene omgekeerde flesch. De zuid-oosten winden, die de
+golven van Venetië en Triëst kunnen teisteren, vinden daar althans
+een ruim veld voor zich en verliezen daardoor veel van hun kracht:
+maar in den Quarnero, waarin zij door het nauwe kanaal Della Morlacca
+doordringen, stuiten zij dadelijk tegen de bergwanden van den Karst
+en tegen de hooge oevers van Istrië; zij vallen dan met verdubbelde
+kracht op de eilanden terug en brengen de opgezweepte wateren in de
+geweldigste beroering. De stormen woeden hier met zoo hevige kracht,
+dat zelfs de ervarenste matrozen het dan niet zullen wagen, de kanalen
+over te steken, maar een toevlucht zoeken in de zoogenaamde valleien
+of vluchthavens, die door de eilanden gevormd worden, waar het water
+diep en de ankergrond veilig is.
+
+De golf is bij uitnemendheid vischrijk: niet alleen de bewoners der
+eilanden, maar ook de visschers van Ghioggia, aan de italiaansche kust,
+komen hun deel van dezen overvloed halen. Deze laatsten verschijnen
+hier in November en blijven tot Paschen; zij verlaten hun eiland, waar
+de vischvangst minder voordeelig is, en brengen den winter in deze
+wateren door. Eens terwijl ik te Venetië vertoefde, was ik getuige
+van het vertrek der vloot van Chioggia: dit is een van de meest
+belangwekkende tooneelen, die men langs de noordelijke kusten der
+Adriatische-zee aanschouwen kan. Vijftig tot zestig groote schuiten,
+bragozzi, genoemd, ieder met tweehonderd-vijftig koppen bemand,
+verlaten het eiland en varen naar de overzijde der golf. De gevangen
+visch wordt echter niet op de plaats zelve verbruikt of verkocht;
+beurtelings gaan eenige vaartuigen uit de vloot naar Chioggia en
+Venetië terug, om den buit te verkoopen: het totaal der vangst,
+gedurende het geheele saizoen, bedraagt gemiddeld vierhonderd-duizend
+pond, vertegenwoordigende eene waarde van honderdvijftig-duizend
+francs.
+
+De visschers van Fiume leven mede van de golf: te Prelucca en
+te Buccari oefenen zij de tonijnvangst uit; deze tonijnen worden
+vervolgens gezouten en naar het buitenland verzonden. Een eigenaardig
+product der golf zijn ook de scampi, eene soort van kreeften, die
+hier zeer geliefd zijn en bij feestelijke gelegenheden met rizzotto
+gegeten worden; deze soort komt, behalve hier, enkel in de noorweegsche
+fjords voor.
+
+De belangrijkste stad aan de golf, met inbegrip van de steden op
+de eilanden, is Fiume. De kust noordwaarts van kaap Promontore is
+aanvankelijk naakt en dor; bij de landpunt van den Monte-Maggiore
+neemt zij een vriendelijker karakter aan; en zoodra ge het kanaal van
+Farasina zijt doorgevaren, maakt de geheele streek, van Moschenizza
+tot Fiume, door het eiland Cherso tegen den wind gedekt, den indruk
+van een grooten bloeienden tuin. Maar deze buitengewone vruchtbaarheid
+houdt geen stand: als ge verder langs de kust vaart naar Novi en Segna,
+komt de oude dorheid en woestheid weder, en ziet ge niets dan eene
+grauwe kust en naakte rotsen.
+
+Van buiten zou men Fiume allicht voor eene groote stad aanzien:
+dit is echter eene illusie, die, bij meer nauwkeurige beschouwing,
+spoedig verdwijnt. Die witte stad, aan den oever eener fraaie golf,
+aan den voet van hooge bergen, verrast den reiziger door haar reeks
+van trotsche huizen, paleizen schier, die zich langs de breede kaai
+verheffen. Haar ruime en gemakkelijke haven, haar uitgestrekte
+werven en grootsche magazijnen, dit alles geeft den indruk van
+eene bloeiende, rusteloos werkzame stad, in volle ontwikkeling en
+rasschen vooruitgang. De openbare gebouwen en monumenten zijn edel
+en indrukwekkend van stijl; het Corso is breed en goed aangelegd;
+hier ziet ge een smaakvol aangelegd plein; elders ruischen overvloedig
+springende fonteinen: overal ruimte, licht, groote afmetingen. Ondanks
+de groote natuurlijke voordeelen der ligging--Fiume is de natuurlijke
+haven voor Hongarije, het Banaat en Kroatië, allen hetzij koren-
+hetzij boschrijke landen;--heeft de stad toch niet aan de verwachting
+der Hongaren beantwoord, ook niet nadat men haar door spoorwegen
+met Agram en Laibach verbonden heeft. De oostenrijksch-hongaarsche
+regeering heeft zich de zwaarste offers getroost om haar te verfraaien
+en haar eene goede haven te bezorgen. Desniettemin verkeert de handel,
+ook volgens officiëele opgaven, hier in kwijnenden toestand en neemt
+de in- en uitvoer af.
+
+In de andere steden langs de kust, die wij bezocht hebben eer wij
+te Fiume kwamen, herkent men nog altijd onder het officiëele masker,
+door de tegenwoordige regeering voorgebonden, de oude venetiaansche
+kolonie, waar de republiek, na eene heerschappij van vier of vijf
+eeuwen, niet alleen onmiskenbare sporen en karakteristieke monumenten
+heeft achtergelaten, maar ook aan alles, aan menschen en dingen, dat
+onuitsprekelijk bevallige en bekoorlijke gegeven, dat in Italië wel
+in de lucht schijnt te zitten en een onvervreemdbaar erfdeel van dat
+gezegend land en zijne kinderen is. Hier daarentegen is, althans voor
+het uiterlijke, alles hongaarsch: hier vindt ge het Corso Deak, hot
+plein Adamich, de Kossuthstraat, enz. De brouwerijen zijn monumentale
+gebouwen; vlugge, handige buffetmeisjes met nette voorschoten, en
+muziekanten met zwarte rokken zouden u in den waan brengen dat ge u
+te Pesth bevindt. Even als te Weenen en in Hongarije, is ook hier met
+ieder hotel een restauratie verbonden; de regeling van de etensuren
+is dezelfde als daar ginds, en in de koffiehuizen ziet ge aan bijna
+ieder tafeltje kaartspelers, even als in de magyaarsche bierhuizen. De
+aanplakbiljetten en de opschriften op de uithangborden zijn in het
+hongaarsch gesteld; tegen de muren kunt ge somwijlen groote papieren
+geplakt vinden, waarin de kiezers, met hartstochtelijke opgewondenheid,
+worden aangespoord om toch vooral te zorgen, dat het bestuur der stad
+niet in duitsche of italiaansche handen gerake. Maar er zijn twee
+steden te Fiume: de oude stad, die zich eensklaps onthult als ge de
+poort van het Corso uitgaat; en deze moderne stad, waar de reizigers
+aan wal stappen, en wier straten, evenwijdig loopende met de kaai,
+op zee uitzien.
+
+In de oude stad loopen de straten steil naar boven: smalle trappen
+voeren naar fantastische steegjes, die u aan Subiaco en aan de
+dorpen in do Campagna van Rome denken doen; daar vindt ge, onder lage
+gewelven, achter sombere, schemerachtige winkels, pittoreske osterie,
+waar, bij het drinken van nieuwen wijn, italiaansche liederen worden
+gezongen, terwijl men daar ginds beneden bier drinkt en slavisch of
+hongaarsch spreekt. De overigens weinig schilderachtige stad ontleent
+toch aan deze verscheidenheid een eigenaardig karakter.
+
+Bij den eersten aanblik schijnt u alles koud, regelmatig, symetrisch;
+maar ga door, van de zee naar den berg, en weldra ziet ge, even als in
+eene italiaansche voorstad, aardige, lachende villas, schilderachtige
+borghi, waar, op breede terrassen dertig voet boven uw hoofd,
+liefhebbers bezig zijn met balslaan. Vervolg uw weg: de reusachtige
+berg verspert u den doorgang; hij verrijst daar voor u, somber,
+grauw, naakt, een dorre doode rotsmassa, door de bora geteisterd,
+maar uit wier zijde zich, in reusachtigen val, de Fiumera stort,
+die zich straks tot een haven verbreedt.
+
+Deze Fiumera, die uit den schoot des bergs te voorschijn komt en zich
+ter linkerzijde van de stad in de golf ontlast, vormt, even voor hare
+uitmonding, een kanaal, door eene groote ruime kaai omzoomd, waar al
+de houtschepen ten anker liggen. Dit is het schoonste gedeelte van
+geheel Fiume. Langs de haven staan eeuwenoude boomen, wier groene
+kruinen boven de masten der schepen uitsteken. De breede, fraaie en
+zeer levendige kaai is bezet met schoone huizen, in monumentalen
+stijl; de paaltjes, die het voetpad van den rijweg afscheiden,
+prijken allen met levensgroote hoofden van Turken en Hongaren, in
+den steen uitgehouwen. Dit is geen louter toeval of een gril van den
+beeldhouwer. Let eens op de gewelven van alle paleizen en openbare
+gebouwen in de stad, hef uwe oogen op naar de bogen en kapiteelen
+dor zuilengangen: overal ziet ge een turkschen kop met den tulband
+gedekt of een gebaarden Slavoniër. Dit is niet alles: de boeren en
+boerinnen van de kust van den Quarnero, de dames van Fiume, dragen
+sedert eeuwen ringen, armbanden, halskettingen, waarop ge diezelfde
+symbolische koppen, op verschillende wijze aangebracht, zult terug
+vinden. Ongetwijfeld is dit een bij de Kroaten en Hongaren zeer geliefd
+teeken; wellicht eene herinnering aan den vreeselijken slag in 1232,
+op een mijl afstands van Fiume, te Grobnick, onder aanvoering van
+Bela IV, tegen de Turken geleverd.
+
+Fiume heeft weinig of geen monumenten; de kerken hebben niets
+opmerkelijks. De dom is een stijf koud gebouw, met een klassieken
+voorgevel, die zijn versiering dankt aan de edelmoedige vrijgevigheid
+der familie Wallsee. De stad hoeft een koninklijk gymnasium, in 1627
+gesticht, en eene akademie voor de marine. De schouwburg dagteekent
+van 1801; het is een zeer fraai gebouw, gesticht op kosten van den
+patriciër Ludwig von Adamich. Even als in alle steden van Istrië en
+Dalmatië, is ook te Fiume de bevolking in onderscheidene groepen
+gesplitst, die scherp van elkaar afgescheiden zijn. In plaats van
+eene algemeene plaats van vereeniging en samenkomst voor de lieden
+uit den beschaafden stand, vindt men er hier drie: het kroatische
+Leesmuseum, het italiaansche Casino, en de duitsche Pick-Nick-Club. De
+vreemdelingen worden steeds zeer gastvrij ontvangen in deze drie
+sociëteiten, waar fransche, engelsche, duitsche, italiaansche en
+slavische dagbladen en tijdschriften te vinden zijn.
+
+Een van de grootste merkwaardigheden van Fiume is het kasteel van de
+Frangipani, bij de stad, op eene aanzienlijke hoogte, boven op den berg
+Terzato gelegen. Nabij dit kasteel staat een Franciskaner-klooster;
+een monumentale trap van vierhonderd treden, tegen de rots geleund,
+voert naar dit klooster, dat eene druk bezochte bedevaartsplaats
+is. De omtrek van dit klooster was voor mij een lievelingsplekje, waar
+ik meermalen nederzat om schetsen te maken. Daar zag ik des morgens,
+terwijl ik in mijne eenzaamheid zat te teekenen, de slavische boerinnen
+van het gebergte afdalen, om in de stad haar hooi te gaan verkoopen:
+en dit tooneel verdient wel eene vluchtige herinnering.
+
+Tusschen de Fiumera, die uit de rots te voorschijn komt, en den
+Terzato, die zich daarboven verheft, heeft men langs den bergwand
+een weg aangelegd, die naar de dorpen in het gebergte voert, naar
+Orechovitza, Czaule, Podervenn en Grobnick, waar Bela IV de Tartaren
+versloeg. Deze steile, smalle weg, de zoogenaamde Louisenstrasse,
+slingert zich als een mat zilveren lint tegen en tusschen die grauwe,
+naakte, doode rotsen. Langs dien weg nu komen de vrouwen, een voor een,
+achter elkander; langzaam en met moeite treden zij voort, gebogen onder
+zoo zware vracht, dat zij wandelende hooischelven gelijken; ge ziet
+van haar lichaam niets dan de naakte bruine beenen, al het overige
+verdwijnt onder het hooi. Reeds voor den dageraad hebben zij zich
+opgemaakt, om het met groote moeite tusschen de rotsspleten verzamelde
+en tot schoven saamgebonden hooi naar de stad te gaan brengen. Zoo,
+schier midden door gebogen, hebben zij vier uren achtereen geloopen,
+zwoegende, onder haar vracht, nu en dan een oogenblik leunende tegen
+de pilaren der trappen van den Terzato; beneden gekomen, knielen
+zij neder voor het beeld der Madonna aan den voet van den trap, en
+vervolgen dan haar weg tot aan het Urmeny-plein, waar zij blijven
+tot zij haar hooi verkocht hebben, dat zij niet meer kunnen medenemen.
+
+Ook wij hebben den reusachtigen trap beklommen, en zien nu den ouden
+burcht op korten afstand voor ons. Dit kasteel der Frangipani is
+tegenwoordig het eigendom van graaf Nugent en de begraafplaats van
+zijne familie. Uit de verte gezien, maakt het een bij uitnemendheid
+schilderachtig effect; maar van nabij valt de trotsche ruïne eenigszins
+tegen. De oude burcht dagteekent uit de middeleeuwen, waarschijnlijk
+uit de twaalfde of dertiende eeuw; een vierkante toren, in fraaien
+renaissance stijl, is omstreeks het midden der zestiende eeuw gebouwd,
+en bevatte vermoedelijk de woonvertrekken; maar graaf Nugent is op
+den zonderlingen inval gekomen om te midden dezer belangwekkende
+overblijfselen van den ouden tijd, een splinternieuwen,  schitterend
+witten, pseudo-griekschen tempel te bouwen, die zelf verbaasd schijnt
+over zijne plaatsing en zich hier blijkbaar niet te huis gevoelt. Uit
+de verte valt deze wanstaltigheid niet in het oog, lijdt althans
+de totaal-indruk er geene schade door, maar van nabij bederft deze
+onbegrijpelijke tempel alles.
+
+De graven van Frangipani, aan wie vroeger dit kasteel behoorde,
+hebben in de geschiedenis dezer landstreek eene groote rol gespeeld;
+langs de geheele kust leeft de herinnering aan dit geslacht nog
+in volksoverleveringen en legenden voort. Zij waren eigenlijk geen
+heeren van Fiume, maar bezitters van het eiland Veglia, en hebben te
+Fiume slechts dertig jaar geregeerd. Toen de patriarchen van Aquilea
+nog de souvereiniteit bezaten over de steden langs de kust, schonk
+een bisschop van Pola de stad Fiume in leen aan de familie Duino,
+die op haar beurt de stad weder aan de Frangipani verpandde: zij
+bleven in het bezit van Fiume van omstreeks 1338 tot 1365. Hoewel
+Veglia dus eigenlijk de hoofdzetel van het machtige geslacht was,
+bevat toch de kerk van het naburige Franciskaner-klooster vele graven
+van leden dezer familie. De grafsteenen, die achteloos in een hoek
+der kerk liggen, zijn evenwel zeer geschonden.
+
+
+II.
+
+De omstreken van Fiume zijn wel der bezichtiging waard; men heeft
+daarvoor twee dagen noodig. Het strand langs de golf vertoont
+tweeërlei, zeer verschillend karakter: de kust van Istrië, ter
+rechterhand, door den Moute-Maggiore gedekt, is bloeiend en vruchtbaar;
+de kust van Dalmatië daarentegen, ter linkerhand, is dor en doodsch.
+
+Tweemaal heb ik deze omstreken bezocht: de eerste maal met onzen
+consul, baron de Reyne, die sedert vijftien jaar te Fiume woont en de
+aangenaamste cicerone is, dien men zich denken kan; de tweede keer
+ben ik alleen op weg getogen, den wandelstok ter hand, en heb ik te
+voet in vier uren denzelfden weg afgewandeld, dien ik eenige maanden
+vroeger, op een vlug hongaarsch paard, in anderhalf uur had afgelegd.
+
+Wij volgen den oever der zee, gaan voorbij het station van den spoorweg
+naar Triëst, en komen dan op een weg, die hoog boven het strand, langs
+den berg loopt. Eerst ontmoeten wij eenige fabrieken en werkplaatsen;
+dan volgt van tijd tot tijd een of andere eenzame, romantische tuin,
+een donkere boomgaard, met een oud hek afgesloten, waar, te midden
+van het hooge gras, standbeelden van satyrs en boschgoden verminkt
+ter aarde liggen. Drie uren lang loopt de weg recht door; het is hier
+zeer eenzaam en stil; wij zien niemand dan enkele herdersknapen,
+met hunne kudden als tegen de berghellingen hangende, of rustig
+neergezeten op de rotsen, aan wier voet de golven kabbelen.
+
+Daar is de baai van Prelucca, van alle kanten goed gedekt en
+beschermd, waar men een stuk rots heeft laten springen om plaats te
+maken voor eenige visschershutten. Dit is een der stations voor de
+tonijnvisscherij, die een rijke bron van inkomst oplevert voor de
+gansche kust. De inrichting is zoo eenvoudig mogelijk: zij bestaat
+uit twee reusachtige ladders, twintig el hoog, schuin in den grond
+geplant, en van boven van een zitbank voorzien, waarop de wachter
+plaats neemt. Beneden tegen den rotswand staat een houten loods,
+van drie kanten open, en van een op balken rustende planken vloer
+voorzien. Die loods dient tot verblijf voor het personeel van het
+station, bestaande uit negen visschers en een knaap, allen van de
+eilanden Cherso en Veglia geboortig. Met behulp van een groot net
+sluiten zij de baai, over een gedeelte der breedte, af; de wachter
+op den uitkijk houdt het oog op zee gevestigd, en geeft een teeken,
+zoodra de tonijn binnen de afgesloten ruimte gekomen is; dan wordt een
+ander net uitgezet, en de visch, binnen die netten ingesloten, wordt
+met behulp van een schuitje naar den oever gedreven. Dikwerf komen
+gansche zwermen tonijnen te gelijk in de netten; de visschers, die,
+behalve hun vast loon, nog eene zekere premie per duizend visschen
+ontvangen, maken zeer goede zaken, want ook de kleine visschen, die
+tusschen de mazen blijven steken, zijn voor hen. Zij gaan die verkoopen
+te Volosca, een zeer fraai dorp, even als Mentone, aan de uiterste
+punt van een landtong gelegen, en met zijn witte huizen schilderachtig
+uitkomende tegen de zwarte rots. Boven Volosca herken ik Abbazia, het
+oostenrijksche Nizza, met de prachtige villa, vroeger het eigendom van
+graaf Scarpa, en Lovrana, de stad der laurieren. Ginds ligt Castua,
+de oude met muren omringde stad; en aan den horizon teekenen zich de
+omtrekken van den vierduizend voet hoogen Monte-Maggiore, van welks
+top men geheel Istrië, de golf van Quarnero en de dalmatische kust
+overziet, en zelfs, naar men zegt, bij helder weer, den Campanile
+van Venetië kan ontdekken.
+
+Als wij het strand in de andere richting willen volgen, naar Dalmatië,
+moeten wij ons een somberen, tusschen twee muren ingesloten weg
+getroosten; het is daarom beter, een bootje in de haven te huren
+en een zeetochtje te ondernemen. Met kalm, mooi weer is dit zeer
+aangenaam. Wij komen eerst langs Martinschizza, een prachtig lazaret
+voor de quarantaine, een van de besten ter wereld en ook van de minst
+bezochten, want zeer zelden zet hier een reiziger den voet. Dan volgen
+Dragina, Val-Uri, Porto-Re, Buccari, eene oude romeinsche stad, met
+eene fraaie haven, in eene zoo goed gesloten baai, dat zij schier op
+een voltooid amphitheater gelijkt. Al de bewoners zijn zeevaarders;
+de oostenrijksche marine ontvangt van hier hare beste matrozen.
+
+In vier uren vaart de stoomboot van Fiume naar Segna, het oude
+roofnest der Uskoken; maar de boot vaart maar eens in de week, des
+donderdagsmorgens ten zeven uur; de paketbooten van Lloyd leggen in
+dit smalle kanaal van Maltempo, het beruchtste en gevaarlijkste der
+geheele golf, slechts acht mijlen in het uur af. Eens te Segna, is
+men dan ook als opgesloten, en moet daar blijven tot den volgenden
+donderdag, om naar Fiume terug te keeren, of zelfs tot den daarop
+volgenden donderdag, als men de reis naar Dalmatië wil vervolgen.
+
+Segna, de oude stad der Uskoken, heeft nog heden, ondanks alle
+veranderingen door den tijd en de menschen aangebracht, geheel het
+voorkomen van een ongenaakbaren schuilhoek, een uitgezochte plek voor
+boeven en gauwdieven om zich te verbergen. De stad ligt aan de kust,
+tusschen de eilanden Veglia en Arbe; aan de landzijde wordt zij
+gedekt door hooge bergen; aan de zeezijde was zij vroeger niet dan
+met kleine vaartuigen te genaken. Tegenwoordig zijn de bosschen op
+den berg omgehakt, en heeft men een haven gemaakt; maar nog altijd
+bestaat de Bocca di Segna, een uiterst gevaarlijk kanaal tusschen de
+klip Perviechio en de uitstekende punt van het eiland Veglia.
+
+Alles is hier nu rustig en vreedzaam; en de arme visschers, die
+mij gastvrij ontvingen en aan wie ik de geschiedenis verhaalde der
+zeeschuimers, welke hier vóór hen gewoond hebben, zetten bij dit
+verhaal groote oogen op, als gold het een sprookje, uitgevonden om
+hun de lange avonden te korten.
+
+De naam Uskoke (skoko, vluchteling), die een schandnaam is geworden,
+werd oorspronkelijk gegeven aan turksche onderdanen, die een wijkplaats
+hadden gezocht op de smalle strook tusschen de zee en het gebergte
+langs de kust. Ten getale van hoogstens drie- of vierhonderd man,
+werden zij eerst gastvrij ontvangen in Clissa, eene vesting op een
+zeer steilen heuvel boven Salona en Spalato in Dalmatië. Heer van
+Clissa was destijds een zekere Pietro Crosichio, een leenman van
+de hongaarsche kroon. Hij meende die gasten te kunnen gebruiken
+in den krijg tegen zijn vijanden; dit was zijn ongeluk. De Uskoken
+plunderden en roofden op turksch grondgebied; Clissa werd belegerd,
+Crosichio gedood en zijn hoofd in triomf op een lans rondgedragen.
+
+Na den val van Clissa, lag Dalmatië voor den vijand open. Ferdinand
+van Oostenrijk wilde nu op zijn beurt die uitgewekenen tot zijn
+bondgenooten maken; hij bood hun eene wijkplaats aan in de stad Segna,
+destijds een leengoed van de Frangipani. Van de landzijde waren zij
+hier veilig, zoowel voor geschut als voor ruiterij. De vele kleine
+eilandjes en klippen maakten ook den toegang ter zee haast onmogelijk;
+zij behoefden dus voor hunne vijanden niet meer te vreezen. Maar er
+viel hier noch aan akkerbouw, noch aan visscherij te denken; bovendien
+waren de Uskoken van jongs af in den wapenhandel geoefend en aan den
+krijg gewoon. Zij beklommen dus de rotsen, en ondernamen van uit de
+bosschen, op den top des bergs, hunne aanvallen en plundertochten
+tegen de Turken. Op het strand beroofden zij de schipbreukelingen;
+weldra begonnen zij zelven schuiten te bouwen, en zich bewust van de
+veiligheid hunner positie, werden zij piraten.
+
+Aanvankelijk tastten de Uskoken alleen de Turken aan, en ontzagen
+de Christenen: de Porte protesteerde. Aangezien Venetië aanspraak
+maakte op de heerschappij der Adriatische-zee, moest zij ook zorgen
+voor de veiligheid der golf; bovendien bestonden er tusschen Turkije
+en de republiek traktaten, waarbij de veiligheid van het verkeer ter
+zee gewaarborgd was. Venetië beriep zich op Keizer Ferdinand, die
+de uitgewekenen onder zijne bescherming had genomen; deze vaardigde
+wel de noodige bevelen uit, maar men stoorde zich daar niet aan:
+en inderdaad vermocht schier niemand iets tegen deze piraten, die
+door de natuur zoowel tegen hunne vijanden als tegen hun beschermer
+beveiligd werden. De republiek rustte galeien uit; elke Uskoke, die
+gevangen werd genomen, werd aan de raas opgehangen, om zoodoende aan
+de Verheven-Porte te toonen dat men acht sloeg op haar vertoogen; zelfs
+werden enkele piraten naar Venetië gevoerd, en op het Sint-Marcusplein
+in ijzeren kooien ten toon gesteld.
+
+Hun aantal, bereids door eenige vluchtelingen vermeerderd, bedroeg
+toch ter nauwernood vijfhonderd; maar allengs voegde het uitschot
+van allerlei volken zich bij hen: boosdoeners uit het duitsche Rijk,
+turksche renegaten, italiaansche valsche munters, en anderen, die in
+de staatkundige partijschappen van Venetië waren betrokken geweest,
+sloten zich aan bij deze handvol bandieten. Segna werd een waar
+roofnest, en er kwam een oogenblik, dat de blikken van geheel Europa
+op dit kleine vlek in de golf van Quarnero waren gevestigd. Zelfs de
+Koning van Frankrijk beklaagde zich bij de regeering van Venetië over
+de beleedigingen zijne vlag aangedaan.
+
+Ontuchtige vrouwen uit allerlei natiën en stammen, die Dalmatië
+bewonen, stroomden in menigte naar dit roovershol toe; zij leidden
+daar een gemakkelijk leven, hadden aan niets gebrek en verbonden
+zich aan deze piraten; als het bij de terugkomst van een rooftocht
+bleek, dat de echtgenoot van eene dier vrouwen was achtergebleven,
+dan werd aldra eene nieuwe verbindtenis gesloten, ook al was men nog
+in het onzekere omtrent het lot van den vroegeren gemaal. Was een
+Uskoke gestorven, dan nam een ander zijne vrouw en zijne kinderen
+en zijn woning in bezit. De vrouwen kleedden zich in het rood, en
+tooiden zich op met geroofde sieraden en kostbare stoffen van het
+Oosten, door de bandieten op hunne strooptochten medegevoerd. De
+vroegere bewoners van Segna werden door het algemeene zedenbederf
+medegesleept. Aanvankelijk was er eene bijzondere wijk ten verblijve
+voor de Uskoken aangewezen: allengs echter kwam de geheele stad in
+hunne macht, en de aanzienlijkste burgers namen piraten in hunne
+dienst, die de rooftochten mede maakten en hun meesters een deel van
+den buit brachten.
+
+Weldra was geheel de omliggende streek in een woestijn herschapen,
+waar niets meer te plunderen viel. Om buit te veroveren zouden zij
+zich nu te ver op vijandelijk gebied hebben moeten wagen: daarom kozen
+zij thans bij voorkeur de zee tot tooneel hunner werkzaamheid. De golf
+niet alleen, maar geheel de Adriatische-zee stond op dien tijd onder
+een waar schrikbewind. De Senaat van Venetië bepaalde dat de schepen,
+naar het Oosten bestemd, voortaan bij wijze van konvooien zouden gaan,
+onder geleide van gewapende galeien; de Turken van hun kant deden
+hetzelfde of vermeden de golf. De piraten tastten nu de eilanden aan,
+die eerlang mede verlaten werden; de onversaagde scogliari van Cherso,
+Veglia, Arbe, Ossero en Pago werden matrozen, en daar zij van hunne
+geboorte met alle vaarwateren in de golf bekend waren, rustten zij
+op kosten van de republiek schuiten uit, waarmede zij de bandieten,
+die hen van hunne geliefkoosde rotsen verdreven hadden, zoo veel
+mogelijk afbreuk deden en in hunne schuilhoeken achtervolgden.
+
+Wel was er te Segna een hoofdman, die in naam des Keizers het gezag
+uitoefende, maar hij was altijd met de roovers in verstandhouding;
+als de Uskoken van een strooptocht terugkeerden, werden schijnbaar
+de poorten der stad voor hen gesloten, en somwijlen zelfs de kanonnen
+van den wal op hen afgevuurd; maar des nachts liet men hen binnen en
+deelde met hen den buit.
+
+Het was inderdaad eene onoplosbare kwestie; als Venetië Segna ter
+zee wilde aanvallen, zooals het met behulp der scogliari kon doen,
+dan waren de Turken dadelijk gereed, dien aanval van de landzijde te
+ondersteunen; maar de Keizer van Duitschland, op wiens grondgebied
+de stad lag, wilde die schending van zijn staten niet toelaten. Eens
+echter trok Assan, pâsja van Bosnië, naar Segna op; hij kon dit
+natuurlijk niet doen, zonder de grenzen van Kroatië te overschrijden;
+Oostenrijk greep naar de wapenen; Assan werd verslagen; de Porte
+kwam hem te hulp, en de oorlog, die aanvankelijk alleen Segna gold,
+duurde twaalf jaren.
+
+Venetië, den loop der zaken aandachtig gadeslaande, versterkte zijne
+eilanden, die steeds bedreigd werden; de republiek was nu niet langer
+beducht voor de piraten, maar voor haar erfvijanden, de Turken. Hare
+onzijdigheid was niet naar den zin van Oostenrijk, dat de Uskoken nu
+niet langer in bedwang hield; dezen verplaatsten daarop het tooneel
+hunner werkzaamheid, en stroopten wijd en zijd in Istrië en Dalmatië,
+onder bescherming van de keizerlijke vlag. Tastte de republiek hen aan,
+dan liep zij gevaar met Oostenrijk in oorlog te geraken; de republiek
+aarzelde en bepaalde zich tot de verdediging harer havens. Eindelijk
+liep het den Keizer toch te erg: hij wilde aan de verwoestingen een
+einde maken, en noodigde de republiek plechtiglijk  uit, gezanten af
+te vaardigen, die getuigen zouden zijn van zijne strafoefening.
+
+De opperhoofden der Uskoken werden te Segna zelf gevangen genomen
+en zonder verschooning opgehangen; de piraten werden ontwapend,
+en de venetiaansche onderdanen, die onder hen gevonden werden,
+aan de republiek teruggegeven; men liet in de stad slechts honderd
+ongewapende Uskoken; een paar honderd anderen werden naar Kroatië
+verjaagd; de overigen verstrooiden zich. Maar die handvol mannen,
+in de bosschen verscholen, sloeg den vijand nauwlettend gade; nog eer
+de keizerlijke stadhouder Segna verlaten had, drongen zij des nachts
+de stad binnen, belegerden hem in zijn huis en vermoordden hem. Op
+dit bericht keerden de vluchtelingen en de opgejaagde booswichten
+zoo spoedig mogelijk terug; en het oude leven begon op nieuw.
+
+Dit gebeurde omstreeks 1602: in deze tweede periode hunner geschiedenis
+ging het aantal der Uskoken nog geen zeshonderd man te boven, en
+die kleine schaar hield zich staande tegenover drie mogendheden met
+haar vloten en legers. Deze geschiedenis is bijna nog zonderlinger
+dan de stoutste verdichting. Eens hebben zij eene kleine havenstad
+uitgeplunderd; om hun buit te vervoeren, maken zij zich meester van
+de gansche visschersvloot van Sebenico, en laten de schuiten zinken,
+als zij ze niet meer noodig hebben. Te gelijker tijd drijven zij de
+stoutmoedigheid zoo ver, dat zij, met niet meer dan honderd-vijftig
+hunner manschappen, een aanslag wagen op het machtige Pola.
+
+Venetië blokkeert Segna; natuurlijk wordt de oostenrijksche handel
+daardoor belemmerd: de Keizer keert zich tegen de Uskoken, neemt
+hun hunne vloot af, en zendt die naar Fiume, om daar verbrand te
+worden. De Uskoken overvallen Fiume, nemen hunne schepen terug,
+en voeren op hunne beurt tachtig schepen van de burgers van Fiume
+als buit op sleeptouw mede. Ik ga vele dergelijke episoden met
+stilzwijgen voorbij. Eindelijk aan alle kanten benauwd en geperst,
+ontsnappen de piraten naar Dalmatië, plunderen en berooven de Turken,
+en zoeken een schuilplaats op venetiaaansch gebied. De republiek laat
+wel opzettelijk eene vloot bouwen om hen te kunnen aanvallen, maar
+nu haar vijanden haar niet meer openlijk bestrijden kunnen, nemen
+zij hun toevlucht tot list. Christoforo Verniero, scheepskapitein,
+loopt op zekeren dag met zijne galei in de haven van Pago binnen;
+de spionnen der piraten ontdekken hem; zij naderen het eiland,
+zetten een deel hunner manschappen aan wal; glijden en sluipen,
+onder bedekking van den nacht, nevens de galei; enteren en veroveren
+het schip, werpen veertig passagiers in zee, en voeren hun buit
+naar Segna. Onderweg slaan zij zes officieren het hoofd af; aan land
+gekomen, richten zij een kolossaal feest aan, waaraan allen deelnemen,
+vermoorden Verniero, halen hem het hart uit het lijf, koken dat en
+eten het op. Zijne galei wordt in de haven aan den ketting gelegd;
+de kanonnen worden op de wallen der stad geplaatst.
+
+Aan dergelijke feiten en avonturen is geen einde. Minuccio Minucci,
+aartsbisschop van Zara, heeft ze opgeteekend in twee deelen, zoo te
+zeggen de visu geschreven, en later door Paolo Sarpi voortgezet. De
+Venetianen deinsden altijd terug voor het groote gevaar, waarmede de
+Uskoken hen telkens dreigden, namelijk een oorlog met den duitschen
+Keizer. Toch kon de republiek dien oorlog op den duur niet vermijden:
+wederom een historische episode, waarvan de rechtstreeksche aanleiding
+moet gezocht worden in de afpersingen der piraten. De Uskoken wonnen
+er niets bij: want hunne onmiddellijke buren, vast besloten tot hunne
+uitroeiing, keerden zich tegen hen, om zoo doende aan de wraak der
+Venetianen. die de gansche kust afliepen, te ontsnappen. De bewoners
+van Segna en Crissa, hunne beide roofnesten, grepen de wapenen op tegen
+de bandieten, en zonden het hoofd van hun aanvoerder naar Venetië. De
+republiek bleef nog steeds oorlogvoeren; Spanje bedreigde haar op zijn
+beurt; Frankrijk, destijds haar trouwe bondgenoot, trad bemiddelend
+op tusschen den Aartshertog en de Venetianen, en het zoogenaamde
+traktaat van Madrid kwam tot stand, dat den 26sten September 1617 te
+Parijs werd geratificeerd.
+
+Een artikel van dat traktaat bepaalde, dat de Aartshertog een
+duitsch garnizoen in Segna zou leggen, en dat, zoodra dit geschied
+was, Venetië hem een der vestingen zou teruggeven, waarvan het zich
+gedurende den oorlog had meester gemaakt. Binnen twintig dagen na de
+dagteekening van het traktaat, zou eene beslissing genomen worden
+ten aanzien der Uskoken: hunne vaartuigen zouden verbrand worden,
+de piraten zelven verstrooid; en zoodra de volledige uitvoering van
+het traktaat goed verzekerd was, zou de republiek al het op het Rijk
+veroverde grondgebied weder afstaan.
+
+Van de stoute en onverschrokken gasten, die aan machtige legers en
+vloten weerstand hadden geboden, waren er niet meer dan tusschen de
+vier- en vijfhonderd over, die inderdaad Uskoken of zonen van Uskoken
+konden heeten. Na eene zorgvuldige telling, verbande de Aartshertog
+ze allen met name: men wees hun landerijen aan in den omtrek van
+Karlstadt. Zij hadden Segna een eeuw lang bezeten, en waren nooit
+meer dan duizend man sterk geweest.
+
+"In dertig jaar, zegt Leon Bruslart (de toenmalige fransche gezant),
+hadden zij aan de republiek dertig millioen gouds gekost, zoowel in
+buit gemaakte schepen, in nadeelen van anderen aard, als in betaalde
+vergoedingen aan de Turken of voor kosten van militaire uitrustingen."
+
+Naar men zegt, zouden de Uskoken, in 1617 naar Krain overgebracht,
+nog heden, onder hun waren slavischen naam, ten getale van meer
+dan duizend, in die provincie worden aangetroffen. Zij kleeden
+zich, naar men verhaalt, in witte wol, dragen des zomers linnen,
+en onderscheiden zich verder door eigenaardige zeden en gebruiken
+van de andere inwoners.
+
+
+III.
+
+Men telt in de golf van Quarnero niet minder dan dertig eilanden
+of klippen, als schepen te midden der golven geankerd, die allen
+bij de zeevaarders bij name bekend zijn. Vijf van deze eilanden,
+Cherso, Veglio, Lussine, Pago en Arbe, bevatten steden en havens. De
+anderen zijn eigenlijk niet meer dan klippen of rotsen (scogli);
+op de grootsten vindt men slechts enkele visschershutten. De drie
+eerstgenoemde eilanden behooren tot het markgraafschap Istrië, de
+twee anderen tot het koningrijk Dalmatië.
+
+De reiziger, die van Pola naar Fiume vaart, heeft het eiland Cherso
+aan zijne rechterhand; oorspronkelijk maakte dit eiland een geheel uit
+met het eiland Lussine; maar ten gerieve van de scheepvaart, heeft men
+tusschen de beide eilanden een kanaal, het kanaal van Ossoro genoemd,
+gegraven, waarover eene smalle brug ligt, de Cavanella genoemd.
+
+Cherso heeft eene lengte van niet minder dan vijf-en-dertig, en eene
+breedte van zeven mijlen; de kust is steil, de bergen zijn voor een
+deel kaal en naakt; de valleien, ook die het meest tegen den wind
+zijn beschermd, bieden slechts een steenachtigen, rotsigen bodem
+aan. Er wordt een weinig koren verbouwd, maar daarentegen veel wijn,
+olijven en honig. Een van de hoofdbronnen van de welvaart des lands
+is de veeteelt. De zee nabij de kust is zeer rijk aan visch; en in het
+meer Vrana, in het binnenland, vindt men palingen van zeldzame grootte.
+
+De stad, waaraan het eiland zijn naam ontleent, telt ongeveer
+vijfduizend inwoners, en niet minder dan acht kerken. De haven is zeer
+goed, de kaaien zijn meerendeels met nieuwerwetsche gebouwen omzoomd;
+de stad zelve is aan haar steenen muurgordel ontwassen: zij heeft zich
+rechts en links uitgebreid en de berghellingen beklommen. Ondanks de
+olijvenkweekerij en den wijnbouw, ondanks de uitgebreide veeteelt ook,
+is Cherso toch hoofdzakelijk een land van zeevaarders en matrozen. De
+scogliari of eilandbewoners gaan dikwijls ver weg, tot in het uiterste
+Oosten, om hunne fortuin te beproeven; en de arme eilander, die met
+groote moeite en zware inspanning, door het kweeken van olijven of
+druiven, een schamel stuk brood verdient, wijst den vreemdeling met
+trotsche bewondering op de enkele gelukkigen, die als signori van
+hunne verre reizen zijn teruggekeerd.
+
+Ossero, zoo als het eiland Lussine doorgaans genoemd wordt, is kleiner
+dan Cherso, maar bezit twee havens, Lussin-Grande en Lussin-Piccolo,
+die van zooveel belang zijn, dat sommige aardrijkskundigen het geheele
+eiland met den naam Lussine aanduiden. De stad Ossero treedt voor
+deze twee havens in de schaduw; zij ligt op een voorgebergte, op het
+eiland Cherso, maar het kanaal, dat haar van het eiland Ossero scheidt,
+is zoo smal, dat de Cavanella bijna niet meer dan eene sluis is. Deze
+stad, die vroeger haar naam aan het gansche eiland schonk, is thans
+verlaten en als uitgestorven: zij telt niet meer dan eenige honderden
+inwoners: het leven heeft zich geheel saamgetrokken in de twee havens.
+
+Lussin-Piccolo, naar den naam te oordeelen de kleinste der beide
+steden, is echter inderdaad de grootste; zij ligt aan den oever
+eener ruime, goed gesloten baai, aan den voet van een tamelijk hoogen
+berg. De ingang van de baai is zoo smal, dat wij eenmaal het anker
+uitgeworpen hebbende, de straat, waardoor wij de baai zijn binnen
+gevaren, niet meer terugvinden kunnen. Lussin-Piccolo is eene nijvere,
+vooruitstrevende stad, waar energie en kloeke ondernemingszucht woont;
+ook zij heeft haar muurgordel verbroken, en zich naar alle zijden
+langs de berghellingen uitgebreid; nog voortdurend zet zij hare palen
+uit, overal verrijzen nieuwe, witte, geheel moderne huizen. Zelfs de
+voorsteden, waar zich de scheepstimmerwerven, haar rijkdom en haar
+trots, bevinden, zijn allengs binnen den kring der wassende gemeente
+opgenomen, zoodat men nu, midden in de stad, schepen op stapel kan
+zien staan.
+
+De bewoners van Lussine overtreffen al hunne buren in ijver, in
+levendigheid, in verstand, in zuinigheid en overleg; zij hebben van
+de gunstige omstandigheden uitnemend weten partij te trekken, en
+als het getij verliep, de bakens verzet. Zij bouwen de vaartuigen,
+die langs de geheele kust voor de kleine vaart gebruikt worden; ook
+kan geen andere haven van Istrië of Dalmatië met deze wedijveren voor
+den bouw van groote koopvaardijschepen. Tijdens mijn bezoek, wees
+men mij op een der werven, het grootste schip dat tot dusver hier
+gebouwd was. Er is als het ware een wedstrijd tusschen deze kleine,
+energieke stad en de scheepstimmerwerven langs de kust. Te Gravosa, de
+haven van Ragusa, was voor eenigen tijd een koopvaardijschip gebouwd,
+dat als het grootste werd beschouwd, dat daar nog ooit van stapel was
+geloopen. Eenige maanden later werd te Klein-Lussine de kiel gelegd van
+een schip van nog meer tonneninhoud. Tijdens mijn verblijf stonden er
+acht schepen op stapel. De zee dringt schier als eene wigge in de stad
+door; overal zijn kaden; de gansche stad is een haven, en de geheele
+haven is stad. De bewoners zijn tegenwoordig geen reeders meer, maar
+houden zich hoofdzakelijk met scheepsbouw bezig; zij trekken dus al
+het voordeel van hun arbeid, en zijn niet blootgesteld aan verliezen
+door het vergaan van schepen. Gedurende den Krimoorlog hebben velen
+hunner fortuin gemaakt, door ten behoeve der Franschen, Engelschen,
+Piemonteezen en Turken, hunne schepen te verhuren voor het vervoer
+van allerlei krijgsbenoodigdheden.
+
+Tegenwoordig liggen de stoombooten viermaal in de week te Lussine
+aan; deze stad is, ondanks hare weinig talrijke bevolking, die
+hoogstens omstreeks vijfduizend zielen kan bedragen, eene van de
+belangrijkste der gansche kust. In 1848 telde zij niet meer dan
+vijf-en-twintighonderd zielen.
+
+Van al deze eilanden is Veglia het vruchtbaarste en meest bevolkte;
+het ligt onder de kust van Kroatië, waarvan het door het kanaal van
+Maltempo is afgescheiden. Op de kaart schijnt dit kanaal smal en
+gemakkelijk over te steken, maar inderdaad is dit niet het geval; de
+vaart van het eene eiland naar het andere in een visschersvaartuig, is
+eene heele reis. De bevolking van het schoone eiland, tusschen vijftien
+kleine stadjes en meer dan vijftig dorpjes en gehuchten verdeeld,
+bedraagt ongeveer vijf-en-twintigduizend zielen. De inwoners leggen
+zich minder dan die van Cherso op de zeevaart toe, en zijn ook minder
+welvarend, ondanks de uitnemende vruchtbaarheid van den grond. Van het
+eiland Veglia ontvangt Fiume schier al zijne benoodigdheden: koren,
+olie, wijn, heerlijke vruchten. Wij steken van Porto-Re de straat over
+naar Castelmucchio; langs een zeer moeilijken en vermoeienden weg,
+alleen bruikbaar voor voetgangers of voor de kleine, zenuwachtige,
+zeer vlugge paarden, die op het eiland geboren en ook naar elders
+uitgevoerd worden, wandelen wij, dwars door het eiland heen, naar het
+stedeke Veglia. Die kleine havenstadjes gelijken allen op elkander. Zij
+zijn allen gebouwd aan een door de natuur gevormden inham van de
+hooge kust, eene kalme baai, die door de omringende bergen tegen de
+aanvallen van de geduchte bora beveiligd wordt. Langs den oever,
+half tegen de berghellingen opklimmende, groepeeren zich dan, in
+vaak schilderachtige wanorde, de witte huizen van het kleine vlek,
+half handelstad, half visschersdorp.
+
+De geschiedenis van het eiland Veglia is zeer belangwekkend en rijk
+aan afwisseling. Sinds de vroegste tijden, waarvan de kronieken
+melding maken, was dit eiland eene zelfstandige republiek, waarvan
+de magistraten gezamenlijk door de edelen en de plebejers, ieder
+voor een deel, werden verkozen. Aan het hoofd van het uitvoerend
+bewind stond de hoogste overheidspersoon, met den titel van Graaf,
+die voor een jaar gekozen werd. Doch daar het eiland telkens aan
+de aanvallen der zeeroovers bloot stond en reeds herhaaldelijk de
+bescherming van Venetië had moeten inroepen, gaf de kleine republiek
+zich zelve, in de twaalfde eeuw, vrijwillig aan Sint-Marcus. In 1260,
+tijdens het bestuur van den Doge Rainero Zeno, werd het eiland, door
+de regeering van Venetië, tot een leen verklaard ten behoeve van
+de broeders Zuane Schinella, patriciërs van edelen stam. Zonder van
+zijne rechten of bezittingen afstand te doen, verklaarde de Senaat
+het gezag over het eiland erfelijk in deze familie, die den titel
+had aangenomen van graven van Frangipani. Omstreeks dienzelfden tijd
+zwierf Bela IV, de verdreven Koning van Hongarije, door de Turken
+achtervolgd, als vluchteling langs de naburige kust; hij zocht en hij
+vond eene schuilplaats op Veglia. De inwoners, vreezende dat de Turken
+hen zouden overvallen, hielpen nu Bela een leger bijeen brengen; de
+onttroonde Koning stak daarmede naar den vasten wal over, verjoeg de
+Turken en herwon het land. Ter belooning voor de bewezen hulp, gaf
+Bela aan de Frangipani de stad Segna ter leen. Toen vormde zich een
+hongaarsche partij op Veglia, en het eiland zeide de gehoorzaamheid
+aan Venetië op. Maar de Senaat duldde geen verzet van de zijde zijner
+koloniën: hij vaardigde gezanten af naar graaf Zuane, die weigerde
+zich te onderwerpen. Welhaast uit zijne bezittingen verdreven, moest
+Zuane een wijkplaats zoeken in Segna, en do standaard van Sint-Marcus
+wapperde op nieuw op het eiland. De macht der Frangipani ging allengs
+te gronde. Volgens eene vrij algemeen verspreide overlevering,
+zouden de inwoners van Veglia, eeuwen lang, de herinnering aan de
+Frangipani hebben bewaard, en, ter gedachtenis aan dit geslacht,
+de gewoonte aangenomen om, bij wijze van rouw, donker gekleurde
+kleederen te dragen.
+
+Veglia heeft een eigen bisschop; ook was ik getroffen over het groot
+aantal priesters, die ik op het eiland ontmoette: ook dat is trouwens
+nog eene herinnering uit den tijd der Venetianen. Men vond in de
+golf van Quarnero een aantal kloosters, meerendeels door de rijke
+patriciërs gesticht en mild begiftigd. Nog heden ontwaart de reiziger,
+die deze eilanden doorkruist, hier en daar, op eene eenzame plek,
+op een schilderachtigen heuveltop, een eerwaardig kloostergebouw,
+op welks muren nog het fiere blazoen van Sint-Marcus prijkt.
+
+De twee dalmatische eilanden, Pago en Arbe, zijn veel kleiner. De kust
+langs het kanaal della Morlacca, dat deze eilanden van den vasten
+wal scheidt, is steil, wild en rotsachtig. Daar heerschen telkens
+geweldige winden, en de hoogste terreinen van deze eilanden zijn
+onbewoond en onbebouwd; maar aan de andere zijde, langs de kust van
+den Quaruerolo, is de bodem vruchtbaar en wel bebouwd: daar tieren
+olijven, wijngaarden en moerbeziënboomen. De bevolking splitst zich
+in zeevaarders en landbouwers, tevens veefokkers; de vischvangst is
+zeer bloeiend en levert rijke uitkomsten op.
+
+Pago maakt een zeer eigenaardigen indruk: dit eiland is eigenlijk
+eene aaneenschakeling van kleine eilandjes, door smalle landtongen aan
+elkander verbonden. De stad van gelijken naam is in de zestiende eeuw
+door de Venetianen gebouwd; het besluit van den Senaat, waarbij de
+bouw der stad binnen een bepaalden tijd werd gelast, berust nog in de
+archieven. Pago, een der sleutels van den Quarnero, was een punt van
+groot strategisch gewicht; wie hier gebood, was meester van een der
+uitgangen van het kanaal della Morlacca, en kon dus gemakkelijker de
+Uskoken in Segna blokkeeren. De Venetianen bouwden hier een citadel,
+legden een haven aan, en richtten de plaats in tot militaire post
+en station voor de galeien, die voor de veiligheid der golf moesten
+zorgen. Het eiland telt een tiental dorpen of gehuchten; Pago levert
+wijn op, het bezit ook rijke zoutputten en een steenkolenmijn.
+
+De reiziger, die een tocht door deze eilanden wil doen, moet zich
+van den noodigen voorraad voorzien en alles wat hij behoeft zelf
+medenemen. Men kan zich moeilijk een begrip vormen van de levenswijze
+der bewoners van het binnenland. Op Cherso, Veglio en Ossero vindt
+men langs de kust, en vooral in de havens, althans een onderkomen,
+en wanneer men zijne eischen zeer matig stelt, kan men hier ook het
+noodige voor levensonderhoud bekomen. Maar als men de havens verlaat,
+om hetzij te paard, hetzij te voet, een dezer eilanden in zijne lengte
+en breedte te doorkruisen, is zelfs voor goud noch logies, noch voedsel
+te bekomen; en nog altijd herinner ik mij den afschuwelijken smaak
+van een schotel olijven, in olie drijvende, die eene arme vrouw van
+Val Cassione, ter eere van den vreemdeling, met suiker had bestrooid
+en mij voorzette.
+
+
+IV.
+
+De tocht van Fiume naar Zara duurt zeventien uren; wie van
+Lussin-Piccolo vertrekt, hoeft slechts zes uren noodig om de hoofdstad
+van Dalmatië to bereiken. Bij fraai weder, is zulk een zeereisje een
+waar genot. De uitstekend ingerichte stoombooten van de Lloyd varen
+steeds dicht langs de kusten; ge telt achtervolgens al die kleine
+havenstadjes en schilderachtige dorpen, half wegschuilende tusschen
+de bergen; met rustige zekerheid vervolgt de boot haar weg door dien
+doolhof van kanalen, zich slingerende tusschen de tallooze eilandjes
+en klippen, langs de kusten gestrooid.
+
+De meest geschikte tijd voor een pleiziertochtje in de
+Adriatische-zee is de lente of het begin van den herfst. November
+is een noodlottige maand, en de laatste dagen van den winter zijn
+vol van gevaren. Naarmate men het Oosten nadert, worden de kleuren
+en tinten levendiger; de wateren schijnen met zilver overstrooid;
+de donkere bergen schijnen te zweven in een van licht stralenden,
+van goudglans doortrokken ether.
+
+Dalmatië vormt eene smalle strook lands, door Kroatië en Herzegowina
+begrensd, en zoo zeer tusschen de bergen en de zee ingeklemd, dat het
+schijnt of de kust in eene ontelbare menigte eilanden en eilandjes
+is verbrokkeld. Op sommige punten is deze strook zoo smal, dat de
+Turken, van de toppen der bergen, eene in de dalmatische havens voor
+anker liggende vloot zouden kunnen beschieten. Ten zuiden, omstreeks
+Ragusa, heeft het land de minste breedte; even beneden Sebenico,
+tusschen kaap la Planca en den berg Dinara, is de breedte het grootst.
+
+Een der zijtakken van de Alpen loopt in zuidoostelijke richting van
+Krain tot nabij Griekenland, scheidt het bekken van de Adriatische-zee
+van het stroomgebied van den Donau on de Zwarte-zee, en sluit zich ten
+zuiden aan de gebergten van Epirus aan. De van dezen bergrug uitgaande
+zijtakken en heuvelklingen, die naar het zuiden en zuidwesten loopen,
+vormen de bergen van Dalmatië.
+
+Vier rivieren, die in sommige gedeelten van haar loop vrij belangrijk
+zijn, vormen vier bekkens, en splitsen de bergen van Dalmatië in
+vier onderscheidene groepen. Deze rivieren vloeien, door meer of
+minder diepe valleien, naar de Adriatische-zee: en naarmate zij de
+kust naderen, nemen de bergen in hoogte toe, en eindigen meestal in
+zeer hooge, steile rotskegels.
+
+Die vier rivieren zijn: de Zermagna, die de grensscheiding met Kroatië
+vormt; de Kerka, dio dicht bij de Zermagna ontspringt, langs het fort
+Knin vloeit, bij Scardona een beroemden waterval vormt, en bij Sebenico
+in de Adriatische-zee uitloopt; de Czettina, die eerst van het noorden
+naar het zuiden, vervolgens naar het westen loopt, en bij Almissa in
+zee valt; en eindelijk de Narenta, die in Herzegowina ontspringt,
+twintig mijlen van de dalmatische grens verwijderd, en zich in de
+moerassen boven Fort-Opus verliest.
+
+De bodem is dor, hard, steenachtig, dikwerf voor bebouwing ongeschikt;
+in sommige streken, zoo als, bij voorbeeld, tusschen Zara en Knin,
+vindt men op eene uitgestrektheid van vijf of zes mijlen, nergens
+bouwland: ter nauwernood bespeurt men hier en daar, op de toppen
+der heuvelen, of tusschen de rotsen, eenige dwergachtige, schrale
+boomen. Kudden van klein, mager vee vormen schier al den rijkdom
+des lands; en de Dalmatiër, hoezeer matig en arbeidzaam van aard,
+aan inspanning gewend, heeft toch dikwijls moeite in zijn onderhoud
+te voorzien. De oude bosschen van Dalmatië, die nog in den atlas
+van Coronelli, den geograaf der doorluchtige Republiek, voorkomen,
+bestaan tegenwoordig niet meer, tenzij dan in de gedaante van
+doornig struikgewas. De vernieling dezer bosschen wordt hoofdzakelijk
+toegeschreven aan de geiten, die de jonge uitspruitsels der boomen
+afknabbelen; toen, in het begin dezer eeuw, de fransche troepen
+Dalmatië bezetten, bedroeg het getal dezer dieren, naar men zegt,
+niet minder dan elfhonderd-duizend. Tijdens het venetiaansche bestuur
+bestonden er bepalingen, waarbij het getal der geiten werd beperkt
+en regelen gesteld voor het weiden.
+
+Het land is arm, maar de bevolking is wel de aandacht waardig. Naar
+men zegt, sterven vele kinderen, ten gevolge der heerschende armoede,
+op zeer jeugdigen leeftijd; de sterkeren alleen blijven in leven,
+en zoo doende verbetert het ras. De bevolking van Dalmatië is sterk,
+moedig, prikkelbaar en vatbaar voor geestdrift; de bewoners zijn voor
+het meerendeel zeer onwetend, maar zoo het hun aan kennis ontbreekt,
+bezitten zij daarentegen de vrij wat kostelijker gaven van eenvoud des
+harten, oprechtheid en onwankelbare loyauteit. Men heeft Dalmatië, niet
+ten onrechte, het land der deuren zonder sloten genoemd. Diefstal is
+onbekend; de misdrijven, welke hier voorkomen, zijn die van mannen,
+gewoon hun tegenstander in het aangezicht te weerstaan, en die
+gruwen van lafheid en huichelarij. Deze groote, stevig gebouwde,
+sterk gespierde Dalmatiërs, met hunne edele gelaatstrekken en hun
+krijgshaftig voorkomen, zijn niettemin lui en zorgeloos; hunne vrouwen
+moeten den zwaarsten arbeid verrichten, terwijl de mannen rustig zitten
+te rooken. Zij zorgen niet voor den dag van morgen, en spaarzaamheid
+is hun eene bijna onbekende deugd. Nog in den laatsten tijd volgde,
+op jaren van betrekkelijk overvloedigen oogst, een enkel jaar van
+misgewas: dadelijk heerschte alom de grootste ellende; niettemin was
+de veiligheid in het door den honger geteisterde land niet minder
+volkomen dan vroeger.
+
+Het aantal reizigers, die het land in alle richtingen hebben
+doorkruist, is niet groot; en daar men dit niet anders dan te voet of
+te paard kan doen, is het aantal van hen, die eene beschrijving van
+hunne reis in het licht hebben gegeven, nog geringer. Dalmatië is geen
+land voor onze moderne toeristen, die zich niet gaarne blootstellen
+aan de ongemakken der reis in een streek, waar men soms honger en
+dorst lijden kan, en bijna geen van de gemakken vindt, waaraan het
+leven ons gewend heeft. Echter kan men, met eenige zorg zijn dagreizen
+berekenende, welhaast zeker zijn, dat men bijna altijd gelegenheid
+zal vinden om behoorlijk te overnachten en in een bed te slapen.
+
+Wegen zijn zeldzaam, maar zij zijn volkomen veilig, ondanks het woeste
+karakter des lands, het krijgshaftige, min of meer ruwe voorkomen
+der bewoners, en het arsenaal van wapenen, dat ieder hier steeds bij
+zich draagt. De Dalmatiër is gastvrij, en geheel onbekend met die
+streken en kunstgrepen, die geen ander doel hebben dan om den reiziger
+af te zetten, en zooveel mogelijk voordeel van hem te trekken. De
+levenswijze is meer dan eenvoudig en vordert dus niet veel uitgaven;
+de eenige uitgave, waar men niet buiten kan, is die voor de middelen
+van vervoer. Op de weinige groote wegen is het vervoer, zelfs per
+as, zeer duur; en wanneer men de bergpaden moet volgen, en paarden,
+muilezels en gidsen moet huren, dan loopt dit betrekkelijk zeer hoog;
+maar daar de overige verteringen weinig te beteekenen hebben, weegt
+het een weer tegen het ander op. Wie in Dalmatië wil gaan reizen,
+moet zorgen altijd wat brandewijn en eenige ingelegde spijzen bij
+zich te hebben; want het is mij meermalen overkomen, dat ik, na een
+vermoeienden rit van tien uren langs bijna onbegaanbare wegen, in eene
+armelijke woning komende, honger moest lijden, omdat de bewoners,
+ook met den besten wil der wereld, mij zelfs geen ei of een handvol
+rijst verschaffen konden.
+
+De illyrische oorlogen leverden dit land in handen der Romeinen, die
+het in drie provinciën verdeelden, een soort van vazalstaten, welke
+wel het oppergezag van Rome erkenden, maar overigens eene groote
+mate van zelfstandigheid behielden. Het dalmatische gemeenebest
+was voorspoedig en welvarend: het telde niet minder dan tachtig
+steden, en was in staat legers op de been te brengen, die, Rome's
+oppergezag miskennende, zelfs de romeinsche koloniën te Lissa en Trau
+aantastten. Dezen riepen de hulp in van den Senaat, en nu begon een
+reeks van oorlogen, die honderd-vijftig jaar lang voortduurden; wel een
+bewijs, dat de Romeinen hier met een dapper en energiek ras te doen
+hadden. Agrippa, Tiberius, Germanicus, Octavius-Augustus moesten het
+land voet voor voet veroveren; in het negende jaar der christelijke
+jaartelling was geheel Dalmatië eindelijk voor goed onderworpen aan
+de heerschappij van het keizerlijke Rome. Tot dusver had het land
+den naam gedragen van Illyrië; nu werd het Dalmatië genoemd, en daar
+het ongehoorzaam was geweest aan het gezag der machtige metropolis,
+moest het voortaan alle zelfstandigheid missen. Dit gemis werd echter
+opgewogen door grooten bloei en ongekenden voorspoed; verder deelde
+Dalmatië in de lotgevallen des rijks. Toen de barbaren uit het Oosten
+naar het Westen drongen, vernielden zij op hun weg al die bloeiende en
+prachtige steden, waarvan wij nog de verstrooide ruïnen aanschouwen:
+Scardona, Salona, Epidaurus, Nona, Promona en zoovele anderen.
+
+Achter de Gothen en Avaren komen de Kroaten en de Serviërs, die het
+land onder zich verdeelen; dan komt Dalmatië onder de heerschappij
+der grieksche Keizers; later, tijdens de oorlogen tusschen de
+Turken en het wegstervende byzantijnsche rijk, nemen de Koningen van
+Hongarije de plaats der Keizers in. Beurtelings oefent bijna iedereen
+de heerschappij in Dalmatië uit: de Sarraceenen, de Venetianen,
+de Napolitanen, zelfs de Genueezen; de piraten van Narenta richten
+zulke verwoestingen aan, dat Venetië de Dalmatiërs te hulp komt, en,
+tot prijs voor deze bescherming, hun de onafhankelijkheid ontneemt.
+
+Eerst bij het traktaat van 6 September 1669 echter, dat, door den
+afstand van het eiland Kandia. een einde maakte aan den langdurigen
+oorlog tusschen de Turken en de Venetianen, werd door Turkije de
+souvereiniteit erkend van de republiek over het gansche kustland
+van Cattaro tot aan de golf van Triëst; van weerszijden worden
+gevolmachtigden benoemd tot regeling van de grensscheiding. De
+heerschappij van Venetië duurde, ondanks de pogingen van
+enkele oproerige steden om het vreemde juk af te schudden,
+driehonderd-vijftig jaar, tot op het traktaat van Campo-Formio,
+den 17den October 1797 gesloten. Daarbij werden Istrië, Dalmatië,
+de voormalige venetiaansche eilanden in de Adriatische-zee, Cattaro
+en Venetië zelve aan den Keizer-Koning van Duitschland afgestaan. De
+oostenrijksche heerschappij duurde echter ditmaal niet lang: reeds
+den 9den Februari 1806, bij het traktaat van Presburg, werd Dalmatië
+aan Frankrijk afgestaan. Napoleon lijfde het land bij het koningrijk
+Italië in, en schonk aan den maarschalk Soult den titel van hertog van
+Dalmatië. In Juli 1809 drongen de Oostenrijkers het land binnen; maar
+bij den vrede van Weenen werd het op nieuw aan Frankrijk afgestaan. Nu
+werd het echter van Italië gescheiden, en van 1809 tot 1814, met de
+andere aan Oostenrijk ontweldigde en onder den naam van Illyrische
+provinciën vereenigde gewesten, bestuurd door gouverneurs-generaal,
+die hunne residentie te Laibach hadden. De eerste dezer stadhouders
+was Marmont, begiftigd met den titel van hertog van Ragusa. Na den
+val van Napoleon werd het land, bij de traktaten van 1815, weder aan
+Oostenrijk teruggegeven, waartoe het tot heden behoort.
+
+Het koningrijk Dalmatië is in vier kreitsen verdeeld, die elk
+een zeker aantal distrikten bevatten; de hoofdstad des lands is
+Zara, tevens de residentie van den stadhouder, tegenwoordig Baron
+Rodich, in wiens handen zoowel het burgerlijk als het militair
+gezag berust. De vier kreitsen dragen, naar de hoofdplaatsen, de
+namen van Zara, Spalato, Ragusa en Cattaro. Tot den kreits van Zara
+behooren de eilanden Pago en Arbe, en voorts de distrikten Zara,
+Obbrovatz, Knin, Scardona, Dernis en Sebenico. De kreits van Spalato
+bevat de districten Spalato, Trau, Sign, Almissa, Smorchi, Brazza,
+Lissa, Macarsca en Fort-Opus. Tot den kreits van Ragusa behooren de
+districten Curzola, Sabioncello,  Slano, Ragusa en Oud-Ragusa; en tot
+den kreits van Cattaro de distrikten van Castel-Nuovo, Cattaro en
+Budua. Zara telt tweehonderd-vier-en-negentig gemeenten;  Spalato,
+tweehonderd-een-en-vijftig; Ragusa, honderd-veertig, en Cattaro,
+honderd-vier.
+
+Tegen het einde van het venetiaansche bestuur telde Dalmatië
+tweehonderd-twee-en-vijftigduizend inwoners; toen de maarschalk
+Marmont eene volkstelling liet houden,  schatte hij de bevolking op
+tweehonderd-vijftigduizend zielen, die bijna allen de katholieke
+godsdienst beleden; de aanhangers der grieksche kerk schatte hij
+op niet meer dan een tiende van het geheel. In 1838 bedroeg het
+totaalcijfer der bevolking ruim drie-honderd-vijftigduizend;
+de verhouding tusschen de Slaven en de Italianen was toen
+van driehonderd-veertigduizend tot zestienduizend, bijna allen
+kustbewoners. In 1844 werd de bevolking op vierhonderd-drieduizend
+zielen geschat; de laatste opgaven geven een cijfer aan van ruim
+vierhonderd-vijftigduizend. Er is dus ontegenzeggelijk vooruitgang;
+niettemin is de bevolking gering, in verhouding tot de uitgestrektheid
+des lands.
+
+Venetië oefende haar gezag uit door middel van beambten, die naar
+Dalmatië gezonden werden om in naam van de republiek en den Senaat
+het bewind te voeren; zij droegen den naam van proveditoren, en
+waren zoowel met het burgerlijk als het militair gezag bekleed;
+naar gelang van de belangrijkheid der stad, voerden zij den titel
+van graaf, gouverneur, kapitein of burchtvoogd, maar zij stonden
+allen onder de bevelen van den proveditor-generaal, die rechtstreeks
+briefwisseling voerde met den Senaat en den Doge. Te Zara en te Spalato
+werden die proveditoren in het bestuur bijgestaan door een raad van
+drie patriciërs, uit Venetië gezonden. Maar daar de republiek nimmer
+haar stelsel van argwanende controle liet varen, en daar zij hare
+koloniën wenschte te beschermen tegen mogelijk misbruik van macht
+van de zijde dezer proveditoren, werd telkens om de drie jaar eene
+buitengewone commissie, bestaande uit drie senatoren, afgevaardigd,
+om een algemeen onderzoek in te stellen, en tevens aan allen, die
+meenden zich over handelingen van het bestuur te moeten beklagen,
+gelegenheid te geven, die klachten persoonlijk in te brengen. Deze
+buitengewone commissarissen traden met groote staatsie en veel
+vertoon van indrukwekkende macht op: tot hun gevolg behoorde ook
+de beul, in het rood gekleed en met het zwaard in de hand. Later
+werd, vooral op aandrang der proveditoren, de taak dezer commissie
+eenigszins gewijzigd.
+
+Tegenwoordig heeft iedere stad haar gemeenteraad, die belast is met
+de zorg voor de stoffelijke en zedelijke belangen der burgerij. De
+behartiging van de algemeene belangen des lands is opgedragen aan den
+Landdag van Dalmatië, eene vertegenwoordigende vergadering, waarvan de
+leden gekozen worden, en die te Zara bijeenkomt. De Landdag vaardigt
+eenigen zijner leden af naar den Rijksdag te Weenen; de bijzondere
+belangen van Dalmatië worden dus ook in de hoogste regeeringscollegiën
+der monarchie vertegenwoordigd. De zittingen van deze vergadering
+te Zara kunnen soms onstuimig genoeg zijn, wanneer de politieke
+hartstochten der verschillende partijen worden opgewekt.
+
+In den Landdag van Dalmatië staan, even als in dien van Istrië,
+drie partijen tegenover elkander: de italiaansche partij, de
+slavische partij, en de duitsche partij. Elk van deze drie maakt
+voor zich aanspraak op de heerschappij. De groote intellektuëele
+en staatkundige beweging, in de laatste jaren voornamelijk van
+Agram uitgegaan, en de oprichting eener slavische universiteit,
+hebben de slavische partij aanmerkelijk versterkt en een vasten
+bodem voor haar streven geschapen. De slavische idee ligt ten grond
+aan de herhaalde bewegingen en opstanden in de aangrenzende turksche
+provinciën; zich harer kracht bewust, streeft zij er naar, zich een
+vasten vorm te verschaffen, uitdrukking te vinden, tot werkelijkheid
+te worden. Het ware roekelooze verblinding, dit niet te zien, en
+gevaarlijke zelfmisleiding het gewicht van deze verschijnselen te
+miskennen. Blijkbaar woelt en werkt in de gemoederen dezer bevolkingen
+het denkbeeld eener slavische eenheid; en wellicht is de dag niet
+zoo verre meer, waarop de Slaven in Bohemen en Moravië, of althans
+die in Kroatië, in Servië, in Bosnië, in Herzegowina, in Dalmatië,
+in Bulgarije en Montenegro, alle onderlinge verdeeldheid vergetende,
+en de slagboomen, die hen nu nog scheiden, verbrekende, zich onder
+de banier van één hoofd zullen scharen, en met haastige schreden
+zullen jagen naar de verwezenlijking van een ideaal, waarvoor men
+nog niet durft uitkomen, maar dat geen geheim kan zijn voor ieder,
+die met eenige aandacht de stemming der bevolking in deze gewesten
+heeft gade geslagen.
+
+Niemand kan zeggen, hoe lang het nog duren zal eer de groote
+slavische beweging zulke kolossale afmetingen zal aannemen, en
+eene overweldigende macht zal worden. Om haar einddoel te bereiken,
+zal zij zeer geduchte vijanden moeten overwinnen en een harden kamp
+hebben te voeren; voor meer dan één europeeschen staat geldt het hier
+inderdaad de kwestie van te zijn of niet te zijn. Welke houding zal
+Rusland, welke Oostenrijk tegenover deze beweging aannemen? Van welken
+invloed zal zij zijn op de naaste toekomst van het vermolmde rijk der
+Osmanlis? Ziedaar vragen, waarin wij ons nu niet willen verdiepen,
+en waarop het ook onmogelijk is, thans een antwoord te geven. Dit is
+zeker: even als Europa eene italiaansche en eene duitsche kwestie
+gekend heeft, waarvan de tijdelijke of definitieve oplossing op
+stroomen bloeds en tranen is komen te staan, zoo zal het ook weldra
+eene slavische kwestie leeren kennen, die niet minder beroeringen,
+omwentelingen en oorlogen in haar schoot verbergt. Ieder ziet en
+gevoelt dit; zonderling echter is het, dat zij, die, waar het de
+unificatie van Duitschland, of liever de onderwerping van Duitschland
+aan Pruissen gold, elk middel geoorloofd rekenden, die verraad en
+onrecht, geweld en roof toejuichten, mits ze maar bevorderlijk waren
+aan het groote doel;--dat diezelfde lieden, voor wie het recht der
+duitsche eenheid boven alle bedenking stond, en elk ander recht
+beheerschte, nu aan de Slaven het recht betwisten, het hun gegeven
+voorbeeld na te volgen en op hunne beurt naar nationale en politieke
+eenheid te streven! Dat de verwezenlijking van dit slavische ideaal
+voor Pruissen-Duitschland minder aangename gevolgen zou kunnen
+hebben, is toch op zich zelve geen reden, waarom het streven der
+Slaven ongeoorloofd moet worden genoemd? Van historisch recht mag
+hier geen sprake zijn: de moderne staatslieden en rechtsgeleerden
+hebben ons immers sedert lang aangetoond en metterdaad bewezen dat
+dit niet bestaat?
+
+
+V.
+
+Mocht een mijner lezers ooit Zara bezoeken, dan wensch ik hem toe,
+dat hij daar te scheep aankome, in het begin van den herfst, met mooi
+frisch weer, liefst des morgens, als de zwevende nevels wegsmelten voor
+de stralen der rijzende zon. Een voor een zal hij dan de eilanden,
+die het kanaal van Zara vormen, uit den wijkenden morgennevel zien
+opdoemen: en weldra vertoont zich aan zijn blik de blanke stad zelve,
+binnen hare muren omsloten, en fier haar vele torens en spitsen ten
+hemel heffende.
+
+De stad slaapt nog en de kaaien zijn ledig: enkele pandoeren, geheel
+met zilver en blinkende muntstukken bedekt, de roode muts met gouden
+pailletten op het hoofd, zitten op den oever, hun kersenhouten
+pijp rookende, en naar ons vaartuig ziende. Achter ons laat zich
+een eigenaardig geluid hooren: omziende bespeuren wij twee groote
+inlandsche vaartuigen, met hun eenvoudige lijnen, hun rood en zwart
+geverwden voorsteven, waarop nevens andere figuren twee groote
+fantastische oogen geschilderd zijn. Zachtkens door den morgenwind
+voortgestuwd, voeren deze vaartuigen een honderdtal vrouwen en jonge
+meisjes van de naburige eilanden naar de stad; eene nieuwe wereld,
+de wereld van het Oosten, gaat voor ons open.
+
+Wij treden de stad binnen door de poort van San-Chrysogone, eene
+romeinsche poort, in den venetiaanschen muur gevat, waarop de republiek
+haar fier blazoen met den leeuw van Sint-Marcus heeft gebeiteld. De
+straten der stad zijn recht en snijden elkander rechthoekig. Men
+gevoelt aanstonds dat Zara eene militaire stad is, weleer een der
+hoofdbolworken tegen de Turken en de Hongaren, en telkens aan de
+aanvallen der vijandelijke naburen bloot staande.
+
+Wij nemen onzen intrek in het Capello-Nero, een klein hotel, waarvan
+de met wijngaarden beplante binnenplaats aan Venetië herinnert. Naar
+onze gewoonte, gaan wij, zonder vooraf vastgesteld plan, uit en de
+stad in, als op eene ontdekkingsreis.
+
+Eerst naar de markt. Hier is de algemeene verzamelplaats der
+landlieden uit het binnenland van Dalmatië, en der vrouwen van de
+eilanden; de kleederdrachten zijn vol karakter en van bijkans oneindige
+verscheidenheid: elk distrikt heeft zijn eigenaardig kostuum, elk dorp
+zijne eigene mode. Bijna alle vrouwen dragen witte linnen hemden, op
+de borst en de mouwen met fraai gekleurde borduursels versierd. Over
+dit hemd dragen zij een overrok zonder mouwen, donkerblauw van kleur,
+van voren open, en versierd met gele, roode, donkergroene oplegsels; de
+zakken prijken met zonderlinge borduursels van kleine witte schelpen en
+pailletten. De koperen gordel is bezet met tallooze zilveren knoppen;
+het voorschoot gelijkt een duizendkleurig tapijt van Khorassan:
+het reikt tot aan de knieën, en is van onderen voorzien van eene
+lange franje van dezelfde kleur en stof; kousen of beenkleeden van
+dezelfde stoffage, met de hand geweven, bedekken ten deele de opanké,
+het schoeisel der Slaven, uit schapenvel vervaardigd, dat op den voet
+met strooien koorden wordt vastgebonden. Om den hals prijken een
+aantal kettingen, die vrij laag op de borst afhangen, en deels uit
+glaskoralen, deels uit muntstukken, uit amuletten, ruwe turkoisen en
+allerlei andere steenen bestaan. De jonge meisjes vooral dekken zich
+het hoofd met de roode muts met goudgalon en gouden pailletten; anderen
+dragen een grooten witten sluier of huive, die met een punt tot op
+het midden van den rug afhangt, en met een breed rood lint is omzoomd.
+
+Dit is de algemeene type; maar ten aanzien van bijzonderheden en kleur
+zijn daarin zoo vele afwijkingen en verscheidenheden, dat het geheel
+den indruk maakt van een groot mozaiek. De dames der stad komen,
+door hare dienstboden gevolgd, ter markt om haar inkoopen te doen:
+haar westersche, moderne kleederdrachten vormen een scherp contrast
+met de kostumen der landbewoners. De marktplaats zelve maakt niet veel
+indruk; zij is eerst in later tijd aangelegd en bebouwd: de stijl
+is een verbasterd gothisch, met byzantijnsche elementen vermengd,
+zoo als dat ook nog te Venetië in zwang is. Aan een der hoeken staat,
+als op de meeste italiaansche markten, een kolossale antieke zuil,
+volgens zeggen, afkomstig van een tempel van Diana, waarvan men nog
+de overblijfselen ziet in den tuin der artillerie-kazerne. Op de zuil
+staat de leeuw van Sint-Marcus met gebroken vleugels; het voetstuk
+bestaat, even als dat der zuil van de Piazzetta, uit trappen; even als
+te Verona, te Vicenza en te Venetië, hangt nog op manshoogte aan de
+zuil de ijzeren ketting van het brandmerk voor de bankroetiers. Men
+was destijds nog naïef genoeg, een bankroetier als een misdadiger te
+beschouwen. Wij zijn sedert vooruit gegaan.
+
+Een vriendelijk voorbijganger biedt zich welwillend aan om mij te
+geleiden, en met hem bezoek ik achtervolgens vijf of zes kerken:
+den dom, Sint-Chrysogonus, Sinte-Anastasia, Sinte-Maria, Sint-Simeon,
+Sint-Franciscus, en eenige kloosters.
+
+De dom verdient ten volle de belangstelling: hij dagteekent uit
+de dertiende eeuw, is uitnemend bewaard gebleven en wordt goed
+onderhouden; in lombardischen stijl gebouwd, vertoont hij veel
+overeenkomst met de kerk San-Zenone te Verona. Even als de meest
+oud-lombardische basilieken, heeft ook deze dom drie schepen, ieder
+met een afzonderlijken ingang; de kerk is zeker een der merkwaardigste
+overblijfselen van den oudchristelijken bouwstijl in Dalmatië. De
+hoofdgevel staat geheel vrij; ook in een zijstraat bevindt zich een
+zeer fraaie gevel. Aan het altaar ziet men een hoogst merkwaardig
+beeldwerk, dat mij toescheen afkomstig te zijn uit de eerste eeuwen
+onzer jaartelling. De eerste steen van dezen dom werd gelegd door den
+Doge Enrico Dandolo, na de verovering der stad door de Venetianen en
+de Franschen, bij den aanvang van den vierden kruistocht.
+
+De kerk van Santa-Maria is mede een zeer fraai gebouw, met een ruim
+voorplein; zij behoort tot een Benediktijner klooster, dat in de
+elfde eeuw werd gesticht door de zuster van Cresimus, Koning van
+Kroatië. Een oude toren, evenwel van veel jonger datum en in den
+lombardischen stijl gebouwd, dankt zijne stichting aan Koloman,
+Koning van Hongarije, die Dalmatië veroverde.
+
+Al voortwandelende door deze lange rechtlijnige straten, door de
+ingenieurs der zestiende eeuw aangelegd, komen wij op de Piazza
+de'Signori, die nog zeer goed onderhouden is en herinnert aan al
+soortgelijke pleinen in de steden van Opper-Italië. Het niet zeer
+ruime plein is vierkant; het prijkt met twee monumentale gebouwen,
+waarvan het een, tegenwoordig tot bibliotheek dienende, blijkbaar
+vroeger werd gebruikt voor de bureaux van den proveditor-generaal en
+de zittingen der afgevaardigden. Daar werden de wetten afgekondigd
+en der rechterlijke uitspraken en vonnissen den volke bekend
+gemaakt. Het heeft eene ruime loggia met drie gesloten bogen, in een
+strengen, soberen stijl, overeen komende met dien van Palladio. Het
+inwendige is naakt en koud; van de vroegere versiering is niets
+meer overgebleven dan een reusachtige schoorsteen, en een steenen
+tafel door heraldieke griffioenen gedragen, en met het opschrift:
+Hic regimen purum magnaque facta manent. Het beeldwerk in deze zaal
+verraadt de meesterhand; in de vakken der wanden vermelden opschriften
+de namen der proveditoren. Boven de boekenkasten, te hoog om goed
+gezien te kunnen worden, hangen portretten en kopiën naar Tintoretto,
+waarschijnlijk geschenken van senatoren. Een zeker hoogleeraar aan
+de universiteit van Turijn, van Zara geboortig, Dr. Paravia, heeft
+zijne bibliotheek aan zijne vaderstad ten geschenke gegeven; zij is
+thans geplaatst in deze ruime zaal. Wij werden hier zeer vriendelijk
+ontvangen door den bibliothekaris, den heer Simeone Ferrari Cupich.
+
+Vlak tegenover de Loggia staat de hoofdwacht, door Sammicheli gebouwd,
+maar tegenwoordig ontsierd door een toevoegsel uit de achttiende
+eeuw. Op het plein bevindt zich ook nog het voornaamste koffiehuis der
+stad, waar de oostenrijksche officieren plegen bijeen te komen. Deze
+Piazza is het hart van Zara; het Corso loopt er op uit, en op sommige
+uren van den dag is het hier buitengewoon druk en levendig.
+
+Van nature was Zara een schiereiland, maar de Venetianen hebben het,
+om stategische redenen, tot een eiland gemaakt, en omringd met muren
+en breede wallen, waarlangs men de geheele stad kan rondwandelen. Zara
+heeft vier poorten: twee daarvan, de poort van San-Chrysogone of de
+Zeepoort, en de Landpoort, verdienen bijzondere aandacht.
+
+Do eerste is eene romeinsche poort met een enkelen boog en een
+entablement, door korinthische pilasters gedragen; de poort is een
+ex-voto, door eene zekere Melia Anniana aan haren gemaal Loepicius
+toegewijd. Naar het opschrift te oordeelen, zou zij vroeger nabij eene
+markt hebben gestaan, en zonder twijfel was ook deze poort vroeger
+versierd met standbeelden, even als de fraaie Porta Aurea van Pola:
+
+
+    MELIA. ANNIANA. IN. MEMOR.
+Q. LOEPICI. Q. F. SERG. BASSI. MARITI. SUI. IMPORIUM.
+      STERNI. ET. ARCUM. FIERI.
+ET. STATUAS. SUPERPONI. TEST. IVSS. EX. IIS. DCDXX.
+
+
+Naar men beweert, is deze poort afkomstig uit de antieke stad Oenona;
+ik vermoed dat de Venetianen, bij het bouwen van den muur, volgens
+hunne gewoonte, dien boog tot een poort zullen hebben aangewend.
+
+De Landpoort is van Sammicheli; zij vormt een waardigen toegang tot de
+stad; door haar schoone en sobere lijnen herinnert zij aan de fraaie
+poort te Verona. Het strekt Sammicheli tot blijvenden roem, dat hij
+de schoonheid en den adel der vormen heeft weten te verbinden met de
+strategische eischen van den vestingbouw, de kunst met de militaire
+genie. Een groote, fraai bewerkte leeuw versiert het vak boven den
+hoofdingang; de beide zijvakken bevatten opschriften ter eere van
+Marc-Antonio Diedo, een proveditor uit het begin der zestiende eeuw,
+van wiens bestuur te Zara nog vele sporen te vinden zijn.
+
+Bij het doorwandelen der straten en pleinen, zoo vaak een of ander
+kunstwerk uwe aandacht trekt, komt ge steeds meer tot de overtuiging
+dat Zara nog geheel venetiaansch in karakter en voorkomen is. De
+inwoners spreken hetzelfde dialekt als te Venetië, maar de voortdurende
+betrekkingen met het slavische platteland hebben vreemde elementen in
+de taal gebracht; ook zijn de meeste inwoners zoowel het italiaansch
+als het slavonisch machtig. Het inwendige der huizen vertoont geheel
+het italiaansche karakter; zij hebben hun binnenplaatsen (cortile) met
+gebeeldhouwde putten, meermalen door wijngaardranken overschaduwd. In
+sommige afgelegen straten treft men enkele paleizen aan, die geene
+onwaardige figuur zouden maken naast de fraaie paleizen te Venetië.
+
+Ge hebt niet veel meer dan een kwartier noodig om de boulevards af
+te wandelen, die allen naar een heilige of een proveditor genoemd
+zijn. Niemand zal zich deze wandeling beklagen; want, daar de stad
+op een eiland ligt, heeft men overal het uitzicht op de zee en de
+eilanden langs de kust. De veldmaarschalk Baron Welden, gouverneur
+van Zara en vroeger gouverneur van Weenen, heeft in 1829, op de
+vestingwerken een fraaien tuin laten aanleggen. Vroeger omsloot de
+muur de stad als een ijzeren gordel; langzamerhand heeft men dien
+gordel moeten verwijden, en aan de zeezijde is men bezig den muur af te
+breken. De stad zal daardoor in schilderachtigheid en eigenaardigheid
+van voorkomen veel verliezen; maar het moderne leven wischt overal
+de sporen en herinneringen van het verleden uit, en de pogingen om
+deze verwoestingen te stuiten, zijn over het geheel machteloos tegen
+het steeds voortwoekerend kwaad.
+
+De kwestie van het drinkwater is, ten allen tijde, voor Zara van
+overwegend gewicht geweest. Daar de stad herhaalde belegeringen
+heeft moeten doorstaan, was deze zaak van het grootste aanbelang, en
+voortdurend heeft men getracht, deze moeilijke kwestie op bevredigende
+wijze op te lossen. Dit blijkt vooral aan den zoogenoemde Vijf Putten.
+
+Eene antieke waterleiding, naar men wil door Trajanus gebouwd, en
+waarvan men de overblijfselen nog mijlen ver, tot in het slavische
+binnenland, kan volgen, voorzag weleer in de behoeften der romeinsche
+kolonie; later, toen Sammicheli zijn plan voor den vestingbouw
+ontwierp, maakte hij gebruik van de werken zijner voorgangers,
+wijzigde ze, en liet nieuwe kanalen graven; en daar de Venetianen
+uit den tijd der renaissance niet tevreden waren, wanneer zij bij
+de behartiging van het publiek belang niet tevens aan de eischen
+der schoonheid voldeden, ontwierp Sammicheli een fraai plein met
+vijf sierlijke putten, tegenwoordig de Cinque Pozzi genoemd, waar de
+inwoners het noodige drinkwater kunnen verkrijgen.
+
+De voorbijganger ziet van dit groote werk niets meer dan de vijf
+uitstekende randen van de putten; maar de onderaardsche werken zijn
+van zeer belangrijken omvang en ook uit een archeologisch oogpunt
+zeer merkwaardig. Het is moeilijk, zich rekenschap te geven van den
+oorspronkelijken aanleg der kanalen. Vermoedelijk hadden zij eene
+dubbele bestemming: namelijk, om het water aan te voeren, en ook om,
+in geval van belegering, gemeenschap met de buitenwereld mogelijk
+te maken.
+
+Dit kleine Zara is in waarheid bekoorlijk. Wij hebben er geen relatiën
+aangeknoopt er geen introductie in gezelschappen gezocht. De straat
+was ons domein, en het marktplein ons hoofdkwartier; daar knoopten
+wij een gesprek aan met den eersten den besten voorbijganger:--en
+het toeval is ons gunstig geweest, want onder de voorbijgangers, die
+stilstonden om een blik te werpen op onze schetsjes naar de natuur,
+bevonden zich ook hooggeplaatste magistraatspersonen, politieke mannen,
+en gezeten burgers, volkomen met het land en het volk vertrouwd. Door
+hunne welwillende tusschenkomst is het ons mogelijk geweest, het
+zoo ver te brengen dat de slavische boeren en de Morlaken uit den
+omtrek voor ons poseerden om zich te laten uitteekenen. Maar zeer
+weinig reizigers waren zoo gelukkig; doorgaans moet men deze lieden
+haastig, in het voorbijgaan, ik zou haast zeggen in de vlucht, en
+bijkans zonder dat zij het bemerken, schetsen; hoezeer de kunstenaar
+het ook moge bejammeren dat hij deze fraaie belangwekkende typen niet
+op zijn gemak kan nateekenen.
+
+Op zekeren morgen, toen ik, met mijn album onder den arm, door de stad
+liep te dwalen, lettende op al wat mij omringde, viel mijn oog op een
+huis van een statig voorkomen, waarvoor gendarmen, of zoogenoemde
+pandoeren, in het meest schilderachtige kostuum, de wacht schenen
+te houden. De menigte ging onverschillig voorbij; wij werpen een
+blik op de binnenplaats, een fraai patio, uit de zestiende eeuw, in
+venetiaanschen stijl gebouwd, geheel met marmer geplaveid, en in een
+der hoeken een put uit den tijd der renaissance. Meer dan vijftig
+slavische boeren uit den omtrek, allen in hunne schilderachtige
+kleederdracht, zijn op die binnenplaats gekampeerd; sommigen liggen
+rechtuit op den grond in de zon, anderen rooken in de schaduw der
+zuilengangen; terwijl de vrouwen, eenigszins afgezonderd, onbewegelijk
+tegen den muur staan geleund.
+
+Dit gebouw is het gerechtshof; daar binnen wordt op dit oogenblik
+een proces wegens kindermoord gevoerd. De raadsheer Piperata, lid
+van den Landdag van Dalmatië, die over het patio naar de zaal gaat,
+deelt mij mede, dat al deze lieden als getuigen zijn opgeroepen. De
+kindermoord,--een misdaad, die bij de Slaven uiterst zelden
+voorkomt--is ditmaal gepleegd te Kistagné, en een aantal bewoners van
+de omliggende distrikten zijn min of meer bij de zaak betrokken: ik
+heb dus hier de vertegenwoordigers voor mij der bevolking van bijna
+den geheelen kreits.
+
+Men zou diep in het Oosten moeten doordringen, om zulk eene verzameling
+van eigenaardige, schilderachtige kostumen te vinden, ondanks al hunne
+verscheidenheid, zoo harmonisch van kleur. Juist aan deze wonderbare
+kleurenharmonie bespeurt ge onmiddellijk, dat ge het Oosten nadert,
+waar deze zin voor kleur en toon den ingeborenen in het bloed zit. Daar
+hebt ge vooreerst de pandoeren zelven, die in de zon schitteren als
+spiegels; hunne borst is geheel behangen met tien of twaalf snoeren
+van groote medailles, meest allen met het portret van Maria-Theresia
+prijkende. Het zijn kolossale, prachtige mannen; in sommige distrikten,
+waar een energieke policie noodig is, zijn zij bij wijze van lokale
+gendarmerie georganiseerd. Eigenlijk zijn zij gewapende boeren, die
+geen soldij ontvangen, en beurtelings gedurende een zeker aantal dagen
+de wacht betrekken en de dienst waarnemen. Aan hun hoofd staat een
+sirdar, die onder de bevelen gesteld is van den kolonel-kommandant der
+militie in elken kreits. De kolonel van Zara had weleer onder zijne
+bevelen tien sirdars en vijftien onder-sirdars of aramassé. Ik weet
+niet, in hoever deze organisatie in den laatsten tijd is gewijzigd.
+
+Als deze pandoeren een misdadiger aanhouden om hem voor het gerecht te
+brengen, leggen zij hem niet de handboeien aan, maar in plaats daarvan
+snijden zij zijn wijden broek naar de turksche mode, die de bewoners
+der omliggende distrikten algemeen dragen, ter zijde open, zoodat
+hij op de hielen valt en het ontvluchten onmogelijk maakt. Eenigen
+dezer prachtige pandoeren hadden de vriendelijkheid voor mij te
+poseeren, zoodat ik, tot mijn genoegen, hun portret maken kon. Uren
+lang vertoefde ik op deze binnenplaats, schrijvende, teekenende. Drie
+boerinnen van Kistagné zijn welwillend genoeg om mede haar portret te
+laten maken. De eene, een blond jong meisje, met eene roode muts met
+goud galon en pailletten op het hoofd, met een fijn wit hemd versierd
+met veelkleurig borduursel, met fraaie schitterende snoeren om den
+hals en medailles op de borst, met een blauwen geborduurden rok en
+een veelkleurig voorschoot, staat onbewegelijk voor mij, schier even
+onbewust als een standbeeld. Achter haar staan twee oude vrouwen, het
+hoofd gehuld in witte doeken met rood lint omzoomd, met groene linten
+door haar groote valsche haarvlechten, en den breeden met zilveren
+knoppen versierden gordel; zij schijnen voortdurend beheerscht door
+een zekeren angst. Zoodra ik mijne schets voltooid heb, spoeden
+zij zich weg; en de president van de rechtbank, die de zitting voor
+eenige oogenblikken geschorst heeft, komt mij straks eene merkwaardige
+mededeeling doen. De twee oude vrouwen, die zwijgende gedurende ruim
+een uur geposeerd hebben, zijn hem komen zeggen, dat een man haar
+een uur lang voor zich heeft doen staan en haar al dien tijd strak
+heeft aangekeken en voortdurend geschreven; dat hij haar daarna een
+gulden gegeven heeft, zouder evenwel zijn oordeel te spreken of vonnis
+te vellen. De beide vrouwen hadden mij voor een rechter aangezien,
+en gemeend dat ik door mijn strak aankijken tot in het diepst harer
+ziel had willen doordringen! De vrees of schuwheid om zich te laten
+portretteeren, is trouwens aan alle onbeschaafde of onontwikkelde
+bevolkingen eigen, en ieder reiziger, die gepoogd heeft zulke
+menschen voor zich te laten poseeren, zou daaromtrent merkwaardige
+ervaringen kunnen mededeelen. Nauwelijks een maand geleden, toen wij
+ons te midden der bosnische uitgewekenen, langs de oevers van de Una
+bevonden, vluchtten de arme vrouwen der rajahs verschrikt weg, zoodra
+zij bemerkten dat wij schetsen van haar ontwierpen; zij riepen dat wij
+haar aan de Turken wilden uitleveren. In de Militaire Grenzen is het
+ons nimmer gelukt, hoeveel geld wij ook boden, eene boerin voor ons
+te doen poseeren; ja zelfs op de markt te Agram, eene zeer beschaafde
+stad, scheelde het weinig of wij hadden het te kwaad gekregen met de
+boeren, toen wij hen begonnen uit te teekenen.
+
+Zara is eene stad van ambtenaren. De gouverneur-generaal van Dalmatië
+heeft hier zijne residentie, benevens de voorzitter van het hof van
+appel, de directeur-generaal van politie, de intendant der financiën,
+de intendant der fortificatiën, de directeur-generaal der posterijen,
+en met hen het gansche personeel van hoogere en lagere beambten voor
+het bestuur eener zeer belangrijke provincie, die den officiëelen
+naam van koningrijk draagt.
+
+Zara heeft geen eigen leven, en de industrie beteekent zoo goed als
+niets. De kreits brengt wijn en olie voort; in de stad bestaat eene
+maatschappij, die zich op de verbetering van den wijnbouw toelegt
+en dien aanmoedigt: de marasquin en de rosolio van Zara zijn zeer
+beroemd. Zij worden bereid van eene soort van kleine kers, die in
+grooten overvloed in den geheelen omtrek groeit.
+
+Het museum is niet onbelangrijk, omdat het overblijfselen bevat
+van oude monumenten: antieke standbeelden, fragmenten van gebouwen,
+eene menigte oude munten, waaronder zeer zeldzame, antiek glaswerk,
+gegraveerde steenen; het museum bezit ook eene collectie van voorwerpen
+uit het gebied der natuurlijke historie. Het dankt zijn oorsprong,
+of althans zijne tegenwoordige inrichting, aan den gouverneur,
+graaf Liliënberg.
+
+Zara heeft ook een splinternieuwen schouwburg, een fraai gebouw,
+waar men ruimschoots gelegenheid heeft, de verschillende elementen,
+waaruit de bevolking der stad bestaat, te bestudeeren. Daar verschijnen
+de eigenlijke Zaratinen, in voorkomen en kleeding aan de italiaansche
+dames gelijk, met ontzaggelijk hooge kapsels, van nog reusachtiger
+afmetingen dan men in de steden van noordelijk Italië ziet: eene
+overdrijving, aan provinciesteden niet ongewoon. Nevens dezen ziet men
+de duitsche dames, kenbaar aan den eenvoud en de bescheidenheid van
+haar toilet, aan de zedigheid en onbeduidendheid van haar voorkomen;
+voorts de oostenrijksche officieren en hoogere ambtenaren, eindelijk
+de handelaars van Zara, meest winkeliers of kleinhandelaars.
+
+De stad moet al hare benoodigdheden van buiten ontvangen, en wel
+over de zee, van Triëst of uit zuidelijk Italië. Het is een ramp
+voor deze slavische kustprovinciën, dat zij, even als Bosnië,
+Servië, Herzegowina, voor haar bestaan geheel afhankelijk zijn van
+den duitschen handel en de duitsche industrie. Het platteland brengt
+vruchten en groenten naar de stad, en koopt daar ook het noodige, om
+in zijn behoeften te voorzien. Het intellektuëele leven heeft weinig
+te beteekenen: er is eene drukkerij en er verschijnen zes of zeven
+dagbladen: eene officiëele courant, een klerikaal dagblad, een slavisch
+dagblad, en een vierde, het politiek orgaan van de italiaansche
+partij; de anderen zijn aan de belangen van den landbouw gewijd. In
+de bibliotheek Paravia, die dertigduizend banden bevat, zult ge bijna
+nimmer bezoekers aantreffen: de weinige wetenschappelijke ontwikkeling,
+die in Dalmatië valt op te merken, moet ge te Spalato en Ragusa zoeken.
+
+Een paar jaar geleden is Zara als vesting opgeheven: eene groote
+overwinning voor het burgerlijk element. Want hoewel de meeste
+vestingwerken van deze kuststeden, in verband met de nieuwe
+ontdekkingen op het gebied der krijgskunst en bij den grooten
+vooruitgang der artillerie, volkomen nutteloos zijn geworden, laat de
+militaire genie gewoonlijk hare prooi niet licht los. De vestingwerken
+zijn aan de gemeente afgestaan; en tijdens mijn eerste bezoek te Zara,
+waren meer dan honderd vrouwen van de eilanden, met bevallige vormen
+en standen en bewegingen, die u aan antieke standbeelden denken doen,
+bezig met het aanbrengen van aarde voor het doortrekken der kaaien. De
+stad, tot hiertoe binnen haar engen muurgordel opgesloten, zal nu
+aan licht en lucht winnen, maar aan schilderachtigheid verliezen.
+
+Zara is ook de kerkelijke hoofdstad van geheel Dalmatië en de zetel
+van een aartsbisschop. De massa der bevolking, ten beloope van
+ruim tienduizend zielen, is katholiek. Men vindt hier ook een zeker
+aantal Grieken; zij houden hunne godsdienstoefeningen in de kerk van
+Sint-Elia. Vóór de fransche bezetting hadden de Grieken slechts eene
+kleine kapel, die geen voldoende ruimte aanbood. Zij beklaagden zich
+daarover bij den maarschalk Marmont, die bevel gaf, hun eene kerk af
+te staan.
+
+Deze kleine stad, zoo schilderachtig aan haar zeearm gelegen
+en door hare Lange Eilanden, de Isole Longhe, aan de blikken der
+voorbijvarenden onttrokken, heeft eene merkwaardige en veel bewogen
+geschiedenis achter zich.
+
+Sinds overoude tijden was Zara, destijds Jadera geheeten, de hoofdstad
+van Liburnia; als romeinsche kolonie, koos zij de partij van Caesar. De
+waterleiding, die het water van de Kerka, over een afstand van dertig
+mijlen, naar de stad voert, is waarschijnlijk het werk van Trajanus,
+wiens naam daarvoor gezegend zij. Bij de verdeeling des rijks,
+kwam Zara, destijds Diodora genoemd, onder het gezag der oostersche
+Keizers, maar de stad wist eene groote mate van onafhankelijkheid te
+bewaren. Toen de barbaren de kusten der Adriatische zee overstroomden,
+werd ook zij verwoest, en viel van nu beurtelings in de handen van
+Kroaten en Hongaren.
+
+In het voorjaar van 997 rustte Venetië eene groote vloot uit, met het
+doel om de zeeroovers, die de vaart belemmerden, te straffen en ook
+om de kustlanden aan haar gezag te onderwerpen. De Doge Orseolo voerde
+het bevel over die vloot; hij ontving achtervolgens de hulde van Pola,
+van Pirano, van Rovigno, van Zara zelve, dat zich van alle zijden
+door geduchte vijanden bedreigd zag en den Doge als redder begroette.
+
+Maar reeds in 1050 komt de stad in opstand tegen de republiek,
+waarschijnlijk op aansporing van den onttroonden Koning van Kroatië,
+die in Zara een toevlucht heeft gezocht. Domenico Contarini ontvangt
+van den Senaat bevel, eene vloot uit te rusten, en de oproerige stad te
+gaan onderwerpen. Hij trekt Zara binnen, herstelt de orde en ontvangt
+op nieuw de hulde en onderwerping der burgers.
+
+In 1115 waagt zij wederom een poging om aan het gezag van Venetië
+te ontsnappen, en stelt zich onder de bescherming van den Koning van
+Hongarije: zij wordt nogmaals overwonnen. In 1170, nieuwe poging tot
+opstand. De Doge Domenico Morosini heeft de stad tot den zetel van
+een aartsbisschop gemaakt: aan dezen draagt zij nu alle gezag op,
+om zich zoo doende zoowel van de Venetianen, als van de Kroaten en
+de Hongaren te bevrijden. De republiek rust wederom een vloot uit,
+en dwingt haar tot onderwerping. Doch in 1124 en 1185 komt zij,
+ondersteund door den Koning van Hongarije, op nieuw in opstand;
+en telkens onderworpen, en telkens weerspannig, waagt zij aldus
+nog driemaal de worsteling, tot in het jaar 1346, toen zij een zeer
+gedenkwaardig beleg had te doorstaan.
+
+De Koning van Hongarije zag met leede oogen de havens van Dalmatië in
+de handen der Venetianen; nadat alle pogingen om het juk der republiek
+af te schudden, waren mislukt, sloeg hij eene schikking voor: Zara zou
+in de macht van Venetië blijven, maar de republiek zou de stad bezitten
+als een leen van de hongaarsche kroon en daarvoor eene jaarlijksche
+schatting betalen. De Senaat weigerde: de Koning sloeg het beleg
+voor Trau, Spalato en Zara, dat zijne zijde koos. De venetiaansche
+vlootvoogd Marc Justiniani tastte de stad van de zeezijde aan,
+en vermeesterde haar, ondanks dapperen tegenstand; Faliero werd tot
+gouverneur benoemd, en moest nu de stad verdedigen tegen de Hongaren,
+die haar van de landzijde bedreigden. Het beleg duurde zes maanden,
+en kostte aan de republiek ontzaggelijke sommen en veel verlies van
+menschenlevens. Eindelijk viel de stad, door verraad, in de handen
+der Hongaren.
+
+Daar Venetië destijds ook op het italiaansche vasteland in een
+geduchten oorlog met dezen zelfden Koning van Hongarije was
+gewikkeld, en al haar krijgsmacht noodig had, moest zij van van
+verdere pogingen tot herovering van Zara afzien. Faliero werd naar
+Venetië ontboden, verscheen voor den Senaat, en werd gestraft met
+eene geldboete, een jaar gevangenis en levenslange uitsluiting uit
+alle regeeringsambten. Daarentegen ontving de militaire bevelhebber
+van Onone, die zich hardnekkig verdedigd had, en aan wien de republiek
+had gelast zich over te geven, eene openlijke hulde. De veldtocht viel
+ongelukkig voor Venetië uit; de Koning van Hongarije was overwinnaar,
+en eischte dat de republiek afstand zou doen van geheel Dalmatië
+en alle steden en eilanden, van Fiume en Pola tot Durazzo, dat wil
+zeggen de gansche kust der Adriatische zee. Het traktaat werd den
+18den Februari 1358 geteekend. De Doge verloor de titels van hertog
+van Dalmatië en hertog van Kroatië; de Venetianen mochten in de
+beide landen zelfs geen eigendom meer bezitten; de republiek mocht
+zich in de havens niet meer door consuls laten vertegenwoordigen,
+en moest, in gdeal van een oorlog ter zee, den Koning van Hongarije
+met vier-en-twintig galeien bijstaan.
+
+Dit vernederende, door den nood afgedwongen traktaat bleef slechts
+vijftig jaar in stand. In 1409, toen Ladislas en Sigismond elkander
+de kroon van Hongarije betwistten, knoopte de Senaat onderhandelingen
+met Ladislas aan, en kocht van hem Zara terug. De stad bleef sedert,
+tot aan den vrede van Campo-Formio (1797), in het bezit van Venetië,
+dat haar tot een der bolwerken maakte van haar koloniën in Dalmatië,
+ter afwering van de zoo lang geduchte turksche macht. Zara kwam ook
+niet meer in opstand, en ging, na den val der republiek, over in handen
+van Oostenrijk, dat haar, behoudens het korte fransche tusschenbestuur,
+nog bezit.
+
+Zoo als ik zeide, is Zara eigenlijk op een schiereiland gebouwd,
+in een kanaal of straat, gevormd door den vasten wal van Dalmatië
+en door een aantal eilanden, evenwijdig met de kust strekkende. Deze
+eilanden ontleenen aan hunne gedaante den naam van Isole Longhe,  lange
+eilanden: zij heeten Uglian, Eso, Pasman, Longa, Incoronata. Toen de
+aangrenzende kust nog onophoudelijk blootstond aan de invallen der
+barbaren, namen de bewoners bij herhaling de wijk naar deze rotsige
+eilanden, en maakten, door onvermoeiden arbeid, den harden grond
+voor bebouwing geschikt. Zij plantten er den wijnstok, die uitnemend
+slaagde en een der bronnen van welvaart voor het land werd; ook werd de
+proef genomen met graanbouw. Men telt niet minder dan dertig dorpen en
+twee-en-twintig parochiën in deze eilanden: de bevolking zal tusschen
+de twintig- en vijf-en-twintigduizend zielen bedragen. De inwoners
+zijn voor het meerendeel visschers, die de zeer vischrijke wateren
+langs de kust exploiteeren. De visschers van Chioggia komen ook hier
+gedurende zekeren tijd van het jaar hun bedrijf uitoefenen.
+
+Vóór de Isole Longhe, meer zeewaarts, als uitgezette wachters van het
+kanaal van Zara, liggen nog eenige andere kleine eilandjes: Selve,
+Ulbo, Premuda, Sabbione, Isto, Melada, Sestrugn. Alle bewoners leven
+van de zee. Het zijn echte alcyon-nesten, door de golven gedragen,
+door de stormen ombruist; hier kan men prachtige exemplaren der
+echte klippen, der scoglie, vinden, waar de eenvoudige visschershut
+wegschuilt in de spleten der rots. Aarde is bijna nergens voorhanden;
+maar overal, waar zich slechts eene gelegenheid tot zaaien of planten
+aanbood, heeft de mensch daarvan gebruik gemaakt, om den ondankbaren
+grond een mageren oogst af te dwingen.
+
+Tusschen Zara en de stad Knin, nabij de turksche grenzen gelegen,
+bestaat een geregelde postdienst. De afstand tusschen die beide
+plaatsen bedraagt een-en-vijftig mijlen, en in vijftien uren kan de
+reiziger Dalmatië in zijne grootste breedte doorkruisen, van de kust
+der Adriatische-zee tot den berg Dinara. De postwagendienst is, even
+als dergelijke staatsondernemingen in Oostenrijk, zeer goed ingericht;
+de wagen vertrekt tweemaal per week, en heeft niet meer dan vier
+zitplaatsen; maar de reizigers zijn zeldzaam, en men kan dus hier,
+des verkiezende, gebruik maken van een gemakkelijk en betrekkelijk
+goedkoop vervoermiddel.
+
+Daar het mij echter voornamelijk te doen was, om het volk in zijn
+dagelijksch leven te leeren kennen, wilde ik van den postwagen
+geen gebruik maken, die mij niet zou vergunnen, naar goedvinden
+op te houden. Ik trad in overleg met de landlieden, die ik op
+de binnenplaats van het gerechtshof had ontmoet, en die voor het
+meerendeel van Kistagné waren, op enkele uren afstands van Knin. Nadat
+zij getuigenis in het proces hadden afgelegd, mochten zij weder naar
+hunne woning terugkeeren. Wij kwamen overeen dat wij samen zouden
+reizen, en des Zaterdags morgens (16 October 1874) bevond ik mij op
+de afgesproken plaats, even buiten de Landpoort.
+
+Het was een schilderachig plekje: achter ons verhief zich de
+fraaie poort van Sammicheli, met haar lange houten brug over de
+Visschershaven, die de stad met den vasten wal verbindt; rechts hadden
+wij de kaai, waartegen enkele kleinere vaartuigen, karveelen, lagen
+geankerd; vóór ons, de weg, aanvankelijk ingesloten tusschen de zee
+en het groote bastion, aan het strand opgeworpen. Boven het bastion
+prijkt het fiere wapenschild der oostenrijksche monarchie.
+
+(Wordt vervolgd.)
+
+
+Blanken en kleurlingen.
+
+(Vervolg van jaargang 1876, bladz. 374.)
+
+
+XIV.
+
+Zambo's.--Negerslavernij bij de roodhuiden.--Caddo.
+
+Caddo, een dorp in het distrikt Choctaw, twee-en-dertig mijlen
+ten noorden van de Red-River, zeven-en-dertig mijlen ten zuiden
+van Limestone-Gap, is eene kolonie van zambo's, en zeker een van de
+zonderlingste nederzettingen in eene landstreek, zoo bij uitnemendheid
+rijk aan ethnologische verrassingen. Een zwerm van houten hutten,
+binnen omrasterde velden omsloten, omgeeft eene kleine stad, die
+een school en een gevangenis, een kerk en eene vrijmetselaarsloge,
+een hoofdstraat en een marktplaats bevat, en waar het vooral ook
+niet ontbreekt aan biljardzalen en aan kroegen. Door middel van een
+spoorweg is dit stadje verbonden met Fort Gibson in het land der
+Creeks, en met Denison-City in Texas. Caddo bezit ook eene drukkerij
+en eene krant, die eens in de week uitkomt. Maar het is niet de school
+of de gevangenis, niet de spoorweg of de drukkerij, die in de eerste
+plaats de belangstelling verdient, de nieuwsgierigheid prikkelt: dat
+doet vooral de bevolking van het wonderlijke stedeke. De bewoners van
+Caddo zijn op zich zelven de grootste merkwaardigheid. De hutten in
+het open veld en bijna al de huizen in de stad zijn toch bewoond door
+het nieuwe ras van gemengd bloed, bij de geleerden onder den naam van
+Zambo's bekend:--de afstammelingen van negers en indiaansche vrouwen.
+
+Volgens Tschudi's lijst der gemengde rassen, heeten de afstammelingen
+van een blanken vader en eene zwarte moeder, mulatten; die van een
+blanken vader en eene indiaansche moeder, mestiezen; die van een
+indiaanschen vader en eene zwarte moeder, chino's; en die van een
+zwarten vader en eene indiaansche moeder, zambo's. Deze vier soorten
+van hybriden vormen de oorspronkelijke gemengde bevolking van Amerika.
+
+Een mulat is koffiekleurig; de kleur van een mesties is goud-brons;
+een chino is vuil rood; een zambo is vuil bruin.
+
+Een blanke vader verwekt bij eene mulattin een quadroon; een blanke
+vader en eene mesties geven het leven aan een creool. Quadronen
+en creolen, hoewel donkerklourig en grof van vormen, zijn somtijds
+schoon; in de slavenstaten worden voor jonge quadrone of creoolsche
+meisjes dikwijls grooter sommen uitgegeven, dan een turksche pasja voor
+zijne georgische slavin besteedt. Uit het huwelijk van een neger met
+eene mulattin ontspruit een cubra: en een cubra is een zeer leelijk
+schepsel. In het volgende geslacht keert de oorspronkelijke negertype
+terug. Dit is niet het geval in de indiaansche familie. Een indiaansche
+vader en eene mesties schenken het leven aan den mestizo-claro,
+den licht gekleurden mesties, zeer dikwijls een fraai exemplaar van
+het menschenras. Maar het schijnt wel dat het indiaansche blood zich
+nooit volkomen met het zwarte vermengen kan. De chino, het kind van een
+roodhuid en eene negerin, is een schraal, mager en onbevallig wezen, en
+zijn halve-broeder, de zambo, is nog leelijker. De natuur zelve schijnt
+geene vermenging van deze twee rassen te willen. Op de gansche wereld
+zijn misschien geen wonderlijker schepselen te vinden dan de kleine
+zambo's, die op de straat en in de goten te Caddo spelen en dartelen.
+
+Toch zijn deze afzichtelijke schepsels, naar men zegt, zeer
+vruchtbaar. In elke hut van Caddo wemelt het van kinderen; en wanneer
+de aanhangers der nieuwe ethnologische school gelijk hebben, is
+het te verwachten dat zij zich nog sneller zullen vermenigvuldigen
+dan de gewone negers. Wat mogen dan de bewoners van Caddo, physiek
+en moreel, wel over honderd jaar zijn? Aan zich zelven overgelaten,
+zal Caddo misschien een geslacht voortbrengen naar het model van dat
+van Los-Angeles en San-José, en zullen van hier helden uitgaan als
+Tiburcio Vasquez, die de schrik zullen zijn der volkplanters langs
+de Red-River en van Limestone-Gap.
+
+Te Caddo vooral is het mogelijk, de beide belangrijke problemen der
+kleur en der slavernij, in hun oorspronkelijken, meest eenvoudigen
+vorm te bestudeeren; in een vorm en uit een oogpunt, te Richmond,
+Charleston en Nieuw-Orleans geheel onbekend.
+
+Voor de burgeroorlog uitbrak, waren alle negers op indiaansch
+grondgebied slaven, het eigendom van de Creeks en Choctaws, de
+Seminolon, de Chickasaws en de Cherokees:--de vijf natiën, die gerekend
+worden "den wilden staat vaarwel te hebben gezegd." Hun lot was
+hard; hun lijden misschien bitterder dan eenig ander lijden onder de
+zon. Elders wordt de slavernij getemperd en verzacht door gemeenschap,
+hetzij van ras, hetzij van taal, hetzij van geloof. Te Pekin zijn
+slaven en meesters van dezelfde kleur; te Kaïro spreken zij dezelfde
+taal; te Rio aanbidden zij denzelfden God. Maar in deze amerikaansche
+wildernissen had de neger noch dezelfde gelaatstrekken, noch dezelfde
+taal, noch dezelfde geloofsbelijdenis als zijn onbeschaafde meester;
+tusschen die beiden geenerlei gemeenschap van belang in deze wereld,
+geen gemeenschappelijke hoop voor eene wereld hier namaals.
+
+Is het mogelijk een rampzaliger lot te bedenken, dan slaaf te zijn van
+een roodhuid? Het eigendom te zijn van een blanken meester was dikwijls
+hard genoeg; maar ook op de slechtste plantages in Georgië en Alabama
+waren toch nog elementen van edelmoedigheid en rechtvaardigheid, die
+in de indiaansche kampementen vergeefs werden gezocht. In Georgië en
+Alabama deed zich toch altijd, al was het soms onbewust, de weldadige
+invloed gelden van vrouwen en kinderen. De negers leefden in eene
+beschaafde en christelijke maatschappij. Allen stonden onder het gezag
+der wet, en zelfs daar waar wreede en harde meesters in groot aantal
+gevonden werden, kon toch altijd de bescherming worden ingeroepen der
+wet en der overheid. Geen enkele neger in Virginia, of hij vernam het
+luiden van de klokken der dorpskerk, of ook tot hem kwam de stille
+en heilige verkondiging van den dag der ruste. Geen enkele slaaf in
+Louisiana, die niet deelde in de zegeningen en voorrechten van het
+geregelde huiselijke en familieleven. Welke gewijde klanken werden
+er gehoord in een kamp der Choctaws? Welke bekoorlijkheid des levens
+was er te vinden in de tenten der Chickasaws? In elk indiaansch kamp
+behandelden de zelven bijna als slavinnen beschouwde squaws de negers
+nog harder en onmeedoogender dan hare ruwe echtgenooten; en in stede
+van een trooster en soms onbewusten beschermer, was het indiaansche
+kind zeer dikwijls de oorzaak van nieuwe folteringen: om hem aan
+den aanblik van menschelijk lijden te gewennen, werd de slaaf in
+tegenwoordigheid van den jeugdigen krijger gemarteld en gepijnigd. Een
+slaaf in Tennessee kon in handen van een onmeedoogenden meester vallen;
+maar die meester was toch een beschaafd man en gezeten burger, en hij
+kon voor de rechtbank ter verantwoording worden geroepen. Hij was geen
+zwervende wilde, die van de jacht leefde, en zijn gezin oppermachtig
+regeerde met een bijl en een skalpeermes. Een blanke slavenhouder
+mocht driftig en opvliegend, zijn opziener wraakzuchtig en haatdragend
+zijn: beidon waren toch burgers, aan het gezag der wet onderworpen,
+en Christenen, onderworpen aan de tucht hunner kerk. Er waren zeer
+wezenlijke grenzen, die ook de ruwste willekeur zich niet licht
+vermat te overschrijden. Maar waar was, bij Seminolen of Cherokees,
+voor den mishandelden slaaf zulk eene grens te vinden? Een Seminole
+had geen rechter te vreezen, een Cherokee geen priester of leeraar
+te ontzien. In zijn stam en op zijn grondgebied, kon eon indiaansch
+opperhoofd, als hem dit lustte, even vrij over het leven van zijn slaaf
+beschikken, als een negerkoning in het hart van Afrika. Geen sheriff
+was daar, om hem rekenschap te vragen van het vergoten bloed. Geen
+vrees voor openbare afkeuring hield zijn arm terug. Was eenmaal
+zijn toorn opgewekt, dan bekommerde een Indiaan zich even weinig om
+hetgeen de menschen van hem denken en zeggen zouden, als de tijger in
+de jungles, wanneer hij zijn sprong gaat, nemen, zich om de publieke
+opinie bekommert. Een roodhuid had meer vrijheid in de behandeling
+van zijn slaaf, dan een blanke in de behandeling van zijn hond.
+
+Eigenaar te zijn van een ploeg negers, was de hoogste wensch van
+elk opperhoofd der Creeks of Seminolen; hun aantal was, even als
+dat zijner squaws, een bewijs van zijn rijkdom en rang. Zelfs stelde
+hij nog hooger prijs op zijne negers, omdat hij juist deze soort van
+eigendom met de blanken gemeen had. In zijne jeugd had hij in Georgië
+of Carolina geleefd, waar de maatschappij verdeeld was in vrijen
+en slaven. Hij zelf was een vrij man, even als al zijne broeders
+en stamgenooten; slechts de zonen van een minder krijgshaftig en
+donkerkleuriger ras waren slaven. Bekend met de zeden en gewoonten
+der blanken, bewees hij hun de eer, hun voorbeeld na te volgen; maar,
+als een echte wilde, kocht hij alleen dan zijne slaven, als hij geen
+kans zag hen te stelen.
+
+Wanneer een indiaansch opperhoofd door de blanke planters van zijne
+jachtgronden in Georgië en Tennessee verdreven werd, voerde hij de
+negers in zijn kamp met zich; hij dwong hen mede hun aandeel te dragen
+in de vele vermoeienissen en ontberingen van zijn langen tocht, en de
+gevaren te trotseeren van zijne nieuwe en ver afgelegene woonstede. De
+plagen en rampen, die den roodhuid troffen, daalden met zevenvoudige
+kracht neder op het hoofd van zijn slaaf. In de oogen van een Indiaan,
+was een neger niet meer waard dan een muilezel. In regen en wind moest
+hij zich buiten de tent ter ruste leggen. Als er gebrek was aan wild,
+moest hij zich voeden met afval en dikwijls van honger sterven. De
+zwaarste en verachtelijkste diensten werden van hem gevergd; met
+slagen en schoppen en scheldwoorden werd hij, vooral door de squaws,
+naar zijn werk gedreven. Het minste verzet lokte dubbele mishandeling
+uit, en kon hem zeer licht het leven kosten.
+
+En toch, ondanks al hun lijden, vermenigvuldigden de negers
+zich voortdurend, en dat wel zoo spoedig, dat na verloop van
+twintig of vijf-en-twintig jaren, hun aantal dat hunner wilde
+meesters dreigde te overtreffen. Toen de oorlog uitbrak, bezaten
+de Seminolen duizend slaven; de Cherokees en Chickasaws bezaten
+elk omstreeks vijftienhonderd slaven; de Creeks en Choctaws, elk
+omstreeks drieduizend. Deze vijf stammen telden te zamen nog geen
+veertienduizend volbloed Indianen tegen tienduizend negerslaven. Het
+getal der Indianen nam snel af, dat der negers even snel toe.
+
+Deze negers waren zoowel een gevaar als een ramp voor de vijf
+natiën. Alom langs de grenzen van haar gebied was eene beweging
+ontstaan, die de roodhuiden niet met tomahawks en skalpeermessen
+konden bedwingen. Kansas, hun onmiddellijke nabuur ten noorden,
+was een vrije staat. De nederzettingen aan gene zijde hunner grenzen
+werden voor en na onder de vrije staten opgenomen. Geruchten eener
+aanstaande bevrijding drongen door tot in de indiaansche kampementen,
+en de kwestie der slavernij begon de stamhoofden der roodhuiden
+te verontrusten.
+
+De oorlog barstte uit. De oplossing van een groot en diep ingrijpend
+maatschappelijk vraagstuk, waarbij de gewichtigste belangen op het spel
+stonden, werd aan het ruw geweld, aan de onzekere kansen van den krijg
+toevertrouwd. Toen zond Jefferson Davis een agent naar de indiaansche
+legerplaatsen, ten einde den opperhoofden, door de voorspiegeling
+van hetgeen waarschijnlijk gebeuren zou, vrees aan te jagen en hen
+te bewegen tot een bondgenootschap met de Geconfedereerde Staten.
+
+Albert Pike, zoo heette die agent, was in alle opzichten voor
+zijne taak berekend. Reeds zijn voorkomen was uitnemend geschikt
+om indruk te maken. Van eene statige, rijzige gestalte, met een
+blozend gelaat en lang zilverwit hair, dat hem over hals en schouders
+golfde, vereenigde hij de frischheid en levenslust der jeugd met
+de eerwaardigheid en bedachtzaamheid van den ouderdom. Beurtelings
+en achtervolgens, klerk, dichter, advokaat, pionier, trapper,
+schoolmeester, kavallerie-officier, dagbladschrijver,--had Pike
+allerlei beroepen bij de hand gehad en de wereld van meer dan eene
+zijde leeren kennen. In paardrijden, drinken en bluffen, konden
+maar weinig menschen den voorrang aan Albert Pike betwisten. Daar
+hij eenige jaren van zijn leven langs de oevers van de Red-River
+en den Arkansas had doorgebracht, was hij volkomen vertrouwd met de
+eigenaardige zeden en gebruiken der roode en blanke grensbewoners,
+en geheel ervaren in alle kunstgrepen en listen, waardoor de wilde
+stammen kunnen worden verleid en medegesleept.
+
+Van het eene kamp naar het andere trekkende, vertelde Pike aan
+de krijgslieden, dat de oude Unie, waaronder zij geleefd hadden,
+niet meer bestond; dat zij voor goed was ondergegaan, even als het
+oude indiaansche verbond der Zes-Natiën; dat de vlag in flarden was
+gescheurd en de vlaggestok in tweeën gebroken. De heeren van het
+Zuiden konden voortaan nooit meer gemeene zaak maken met de ploerten
+en gelukzoekers van het Noorden. Daarom kwam het er nu voor hen op
+aan, eene keus te doen. De slavernij, zoo zeide hij, was de hoeksteen
+van de nieuwe Confederatie; en op een groep negerslaven wijzende,
+vroeg hij den Indianen of zij niet liever de zijde wilden kiezen van
+de planters van Georgië en Louisiana, dan van de kooplieden van Boston
+en New-York. "Vroeger, zoo sprak hij, kondt gij billijke grieven tegen
+de planters doen gelden; maar in dezen nieuwen oorlog is uw belang
+en uwe toekomst ten nauwste verbonden met die van het Zuiden. Deze
+oorlog is door de hebzucht en de dweepzucht van het Noorden verwekt,
+en gericht tegen de negerslavernij, tegen den vrijen handel en de
+staatkundige vrijheid."
+
+Om zijn doel te bereiken, nam Pike zijn toevlucht tot nog andere
+middelen: waar zijn argumenten te zwak bleken om de roodhuiden
+over te halen, wierp hij zijn whiskyflesch in de weegschaal. Want
+geene behoefte is voor den Indiaan zoo onwederstaanbaar, als die
+van sterken drank. Het recht om slaven te koopen en te verkoopen,
+kwam maar aan enkele opperhoofden ten goede; maar de vrijheid om
+sterken drank te koopen en te verkoopen, ging iederen man en iedere
+vrouw in de indiaansche kampementen rechtstreeks ter harte. Door
+aan de Indianen den vrijen handel in slaven en whisky te beloven,
+won Albert Pike eene groote meerderheid van stemmen voor het Zuiden.
+
+Vijfduizend indiaansche krijgers, met bijlen en messen gewapend,
+schaarden zich onder de banier van Albert Pike, die nu zijn burgerlijk
+karakter als indiaansche commissaris aflei, een hoed met pluimen
+opzette, een gegalonneerden rok aantrok, een zwaard op zijde gespte,
+en op het tooneel verscheen als generaal Pike. Twee legers opereerden
+langs de grenzen:--een leger der Noordelijken onder Curtis, en een
+leger der Zuidelijken onder Van Dorn. Op bevel van het departement
+van Oorlog te Richmond, voegde Pike zich met zijne krijgslieden hij
+het leger van Dorn, en deze omstandigheid gaf een zekeren komischen
+tint aan den bloedigen en onbeslist gebleven veldslag van Pea-Ridge.
+
+Zoo lang als het bij het houden van parade bleef, stond hun militair
+beroep den roodhuiden wel aan. Hunne soldij was hoog, hun voedsel
+goed, en Pike was niet al te streng op het stuk van discipline en
+exercitie. Er was overvloed van whisky in het kamp. Maar toen de vijand
+naderde en het vuur uit zijne groote kanonnen opende, toen verlieten
+deze kinderen der wouden hunne gelederen en sloegen op de vlucht. Hoe
+dapper en onverschrokken ook in het gevecht, is de Indiaan niet
+bestand tegen de beproevingen van een geregelden krijg. Zij stormden
+onbevreesd voorwaarts: maar door geweer- en geschutvuur ontvangen,
+deinsden zij verbijsterd terug. Alles wat zij hoorden en zagen was
+geheel nieuw voor hen. Van de tien Indianen had er nauwelijks een
+ooit een kanon hooren afschieten; niet een van de vijftig had ooit een
+vuurpijl gezien. De granaten zagen zij aan voor vallende sterren. Hun
+krijgsgeschreeuw werd overstemd door het oorverdoovend gerucht: de
+walmende rook onttrok hunne vijanden aan hun gezicht. Zelfs als zij
+achter eiken en dennen wegscholen, waren zij nog niet veilig; want de
+granaten ontploften tusschen de boomen en de scherven vlogen hun om
+de ooren. Wat konden deze zonen der woestijn hier doen, dan plat op
+den grond gaan liggen, hunne lichamen met zand en steenen bedekken,
+en zoo te wachten tot de avond was gevallen?
+
+Maar zoodra het duister was geworden, slopen zij naar het slagveld,
+gingen zwijgend tusschen de slapende soldaten door, skalpeerden
+de dooden en de stervenden, en keerden met hunne afschuwelijke
+zegeteekenen naar het kamp terug. Dit was de eenige maal, dat de
+Indianen voor het behoud hunner negerslaven streden.
+
+Den volgenden morgen, toen men zich gereed maakte de gesneuvelden te
+begraven, kwam de schennis aan de lijken gepleegd aan het licht: en uit
+de beide amerikaansche legers ging een kreet van afgrijzen en protest
+op tegen het gebruik van deze barbaren. Curtis zond een boodschap naar
+Van Dorn, en de zuidelijke generaal was, ter voorkoming van bloedige
+weerwraak, genoodzaakt, zijn roode hulptroepen naar huis te zenden.
+
+Pike verloor zijn gegalonneerden rok en zijn hoed met pluimen;
+en zijne indiaansche krijgers, door overvloedigen whisky getroost,
+konden verder rustig toezien, in afwachting dat de blanken, die met
+elkander streden, zoo het heette, over de rechten der zwarten, onder
+de muren van Richmond zouden hebben uitgemaakt of de roodhuiden langs
+den Arkansas al of niet het recht hadden om hunne zwarte broeders in
+slavernij te houden.
+
+Toen Richmond viel, waren de slaven in vijftig indiaansche kampementen
+vrij.
+
+De negerslaven waren vrij; maar vrij in een indiaansch land, te midden
+van wilde indiaansche stammen!
+
+In de proklamatie van President Lincoln werd met geen enkel woord
+gewag gemaakt van de tienduizend negers, die toen als slaven leefden op
+indiaansch grondgebied. Eerst tien maanden na den slag van Pea-Ridge
+werd de vrijverklaring uitgevaardigd: de slaven der roodhuiden waren
+vergeten geworden.
+
+Alleen gelaten met hunne voormalige meesters, buiten bereik van
+alle hulp of ondersteuning uit Washington, wat moesten deze vrij
+verklaarde slaven nu gaan aanvangen? In theorie waren zij vrij; in de
+werkelijkheid bepaalde zich die vrijheid tot de vrijheid om van honger
+te sterven. Zij hadden noch tenten, noch geweren, noch paarden; zij
+konden geen duim breed gronds hun eigendom noemen; ook hadden zij nu
+hunne plaats in den stam verloren. En daar niemand aan de oevers van
+den Potomac aan hen dacht, kwam er ook geene wezenlijke verandering
+in het lot dezer negers langs de oevers van de Red-Rivier en den
+Arkansas. Deze zwarten zijn een zwak ras; met vrouwen opgevoed en door
+vrouwen geregeerd, waren zij zelven bijna vrouwen geworden, onbekwaam
+voor den strijd des levens, zonder energie en zonder moed. Toen aan
+Fort Gibson en Fort Scott de tijding vernomen werd, dat de oorlog
+geëindigd was en dat de negers waren vrij verklaard, onderwierpen de
+opperhoofden der Cherokees en Choctaws zich met kwalijk verkropten
+spijt aan dit gebod. Zij wierpen de vrijverklaarde negers uit hun kamp.
+
+Daar stonden zij nu, zonder eenig middel van bestaan, hulpeloos
+als kinderen, alleen in de wijde wereld. Zoo lang hij slaaf was,
+had de neger voor 't minst eene plaats in de tent en den stam,
+als behoorende tot het huisgezin van het opperhoofd; nu vrij man
+geworden zijnde, verloor hij zijn recht om medegeteld te worden,
+en werd hij metterdaad een balling, een vagebond. Voor hem was er
+geen wet, geen recht. Overal elders werd den neger zijne vrijheid
+gewaarborgd en vond hij bescherming; maar het land der Indianen is
+eene republiek op zichzelve, waarin de wet van den blanke niet geldt.
+
+De Creeks en Cherokees hebben eenige vormen en gebruiken van de
+beschaafde maatschappij overgenomen. Zij houden meer of minder komische
+vergaderingen; zij hebben scholen en gerechtshoven, ook meer of minder
+komisch. Sommige opperhoofden trachten persoonlijken grondeigendom te
+verwerven; enkelen zelfs schijnen niet ongezind, hun zonen het engelsch
+alphabet en den christelijke catechismus te laten leeren. Maar niets
+van dit alles valt binnen het bereik van den vrijverklaarden slaaf,
+zoo lang hij op indiaansch territoir blijft. Een neger heeft geen
+stemrecht; hij mag zijn kind niet naar school zenden, noch met eene
+aanklacht voor het gerechtshof verschijnen. Hij heeft geen duim gronds
+in eigendom. Uit het indiaansche kamp uitgeworpen zwerft hij naakt en
+vrij in de wildernis om. Hij durft zich niet vestigen op indiaanschen
+grond; want hoewel de President hem tot een vrij man heeft verklaard,
+heeft zijn vroegere meester de macht behouden hem te dooden, en
+niemand zal dien meester daarvan rekenschap vragen. Wat wonder dat
+de vrijverklaarde negers van het indiaansche grondgebied verdwijnen?
+
+Ettelijke honderden van deze geëmancipeerde slaven zijn over de grenzen
+naar Arkansas en Texas gevlucht, en hebben bescherming gezocht onder
+de hoede der blanken. Maar in den regel is de arme bevolking eener
+landstreek niet in staat in massa te verhuizen en elders een nieuw
+vaderland te zoeken. Even als planten en dieren, moeten zij den strijd
+volhouden of op de plaats zelve vergaan. Voor een aantal vluchtelingen
+uit de tenten der Choctaws en Chickasaws is Caddo eene wijkplaats en
+vrijstad geworden.
+
+De plek, waarop deze uitgewekenen zich gevestigd hebben, is een stuk
+gronds, verlaten door de Caddoes, een kleinen zwervenden stam, die
+vroeger in deze wateren vischte en in deze bosschen jaagde. Zeer in
+aantal verminderd, zijn de Caddoes uitgeweken naar de streken bij
+de Washita, en hebben hunne vroegere jachtvelden overgelaten aan
+de coyoten en de wolven. Rechtens ligt het distrikt in het land der
+Choctaws, maar de Choctaws hebben nooit deze vallei in bezit genomen;
+en de verschijning van blanke werklieden, die een spoorweg kwamen
+aanleggen, bewoog de naast bij wonende indiaansche familiën om hare
+wigwams verderop te verplaatsen. Caddo, overgelaten aan den "vuurgen
+salamander" en aan de vrijgelaten slaven, werd een stad.
+
+Zooals zich, met het oog op haar oorsprong, reeds laat verwachten, is
+Caddo in de politiek radikaal, om niet te zeggen revolutionair. Daar
+de negers en hunne nakomelingen, de zambo's, geen Indianen zijn, en
+er voor hen in de indiaansche republiek dus geen plaats is, wenschen
+de inwoners van Caddo niets minder, dan de geheele bestaande orde
+van zaken te veranderen:--opheffing van de afzonderlijke indiaansche
+nationaliteit; van de verdeeling der Indianen in stammen en gezinnen;
+van de uitsluiting van vreemdelingen uit het indiaansche grondgebied;
+voorts afschaffing der indiaansche bloedwrake, van de onbeperkte
+macht der opperhoofden en den gemeenschappelijken grondeigendom.
+
+"Welke veranderingen zoudt gij alzoo wenschen in te voeren? vraag ik
+een zwarten politieken dilettant.
+
+--Welke veranderingen? antwoordt de zwarte radikaal. Alles moet
+veranderen. Wij verlangen dat de stammen worden afgeschaft; dat
+een regelmatig bestuur worde gevestigd, het land voor den arbeid
+en het kapitaal geopend; dat het bestuur der opperhoofden ophoude,
+alsmede de handel in vrouwen en het gemeenschappelijk grondbezit. Dit
+verlangen wij voor de anderen; maar wij hebben ook iets voor ons zelven
+te vragen. Tot nu toe hebben wij geen rechten. Gij vindt ons hier in
+Caddo, maar wij worden hier enkel geduld. Onze landerijen behooren ons
+niet. Elken dag kan men ons wegjagen, zonder dat wij eenige vergoeding
+ontvangen voor de verbeteringen, die wij hebben aangebracht.
+
+--Eenige opperhoofden der Choctaws hebben mij toch verzekerd, dat
+zij u naar recht en billijkheid zullen behandelen.
+
+--Ja, misschien zullen zij dat doen; maar wie kan hen daartoe
+dwingen? Wij hebben aan iets anders behoefte, dan aan beloften
+van opperhoofden. Wij verlangen stemrecht, het recht om ambten te
+bekleeden, om land te bezitten, om in de jury te zitten, om onze
+jongens naar school te zenden. Wij wenschen dat deze rechten ons
+worden toegekend door besluiten van het Congres, en niet afhangen
+van beloften van de hoofden der Choctaws."
+
+Dat is het politiek programma van Caddo, een vlek, door negers en
+zambo's bewoond; dit zijn ook de beginselen van de Oklahoma Star,
+het daar verschijnende weekblad onder redactie van een blanke, een
+soort van letterkundigen en politieken avonturier.
+
+
+XV.
+
+Oklahoma.--Eene vrijstad.
+
+Oklahoma is de naam, dien de radikalen onder de Creeks en Cherokees
+wenschen te geven aan de landen der Indianen, nadat de stammen tot
+één volk zullen zijn vereenigd en de jachtvelden een staat zullen
+zijn geworden:--een droombeeld, waaraan sommige opgewonden dweepers
+gelooven. Deze idealisten, die de wonden van hun eigen stam niet kunnen
+genezen, noch eenige duizenden Cherokees kunnen bewegen onderling
+in vrede te leven, koesteren evenwel de hoop dat zij de Creeks en de
+Seminolen, de Choctaws en de Chickasaws met elkander zullen verzoenen,
+en die allen zullen vereenigen onder ééne regeering en ééne banier. Nog
+meer: in hunne verbeelding zien zij reeds den dag, waarop andere,
+nu nog geheel wilde en heidensche stammen--de Cheyennes, de Apachen,
+de Kiowas en anderen--zullen hebben opgehouden vee en vrouwen te
+rooven, waarop zij hun tomahawks en skalpeermessen zullen begraven, en
+novelletjes zullen lezen en whisky zullen drinken, evenals de blanken.
+
+Voorwaar, die dag ligt nog zeer verre in het verschiet!
+
+Eenigen tijd geleden heeft de regeering van Washington besloten,
+tegenover de Indianen eene "nieuwe politiek" te volgen, met het
+doel om hunne vestiging in vaste woonplaatsen en hunne bekeering
+te bevorderen. Deze politiek is gegrond op het oude stelsel der
+Franciskaner monniken, maar gewijzigd naar de beginselen van een
+civielen staat en in verband met de bestaande toestanden. Voortaan
+zullen de Indianen beschouwd en behandeld worden als "pupillen." Door
+middel van bajonetten binnen zekere aangewezen terreinen saamgedreven,
+worden zij nu gesteld onder de geestelijke leiding van sommige sekten,
+die hen moeten voeden en onderwijzen, en ook onder het toezicht
+van officieren, die hen moeten bewaken en hen neerschieten, als zij
+de op het papier getrokken grenzen overschrijden.--De leeraars en
+zendelingen, die natuurlijk zich gaarne bij hunne sekte aangenaam
+maken, hangen een bekoorlijk tafreel op van een, tot dusver alleen
+in hunne verbeelding bestaand indiaansch land, vol landhoeven
+en boerderijen, tuinen, scholen en kerken. Elk indiaansch terrein
+(reservation) heeft een eigen schoolfonds, op het papier; in sommige
+nederzettingen vindt men ook werkelijk armoedige loodsen, met den
+naam van school versierd.--De officieren voeren een andere taal:
+zij behoeven geen theorie te verdedigen. Is er een blanke hoeve
+uitgeplunderd of eene blanke familie geskalpeerd, dan moeten zij de
+wilden najagen en tuchtigen. Een grenspost is juist geen geschikte
+plaats om humanitaire illusiën te kweeken. Voor zoover mijne
+ondervinding gaat, is de eenvoudige waarheid deze: dat geen enkel
+officier, die in de grenslanden gediend heeft, het mogelijk acht,
+de volbloed Indianen te beschaven.
+
+Nooit kan een roodhuid iets begrijpen van hetgeen een blanke zijn
+wet noemt.
+
+Neem, bij voorbeeld, de laatste uitspraak van den opperrechter Waite en
+zijne geleerde bijzitters in het Hoog-Gerechtshof, en vraag dan hoe een
+Creek of Cherokee, om nu van de Osages en Kickapoos te zwijgen, zulk
+een wet kan begrijpen. Reeds sedert jaren gold voor de Indianen, als de
+zwakste partij, de algemeene regel, dat de staat de bevoegdheid had,
+hen van de eene plaats naar de andere te doen verhuizen. Als blanke
+planters hunne jachtgronden in bezit wenschten te nemen, werden zij
+gedwongen te vertrekken; maar hun oorspronkelijk eigendomsrecht op
+den grond werd niet geloochend, en voor de in bezit genomen landen,
+werden hun altijd andere in ruil gegeven. Toen zij Georgië moesten
+verlaten, kregen de Cherokees een beter terrein langs de oevers van den
+Vert-de-gris. In plaats van hunne vroegere woonplaatsen, ontvingen de
+Creeks en Choctaws jachtgronden langs den Arkansas; de Senecas, langs
+de Alleghany; de Oneidas, bij Green-Bay. De Omahas kregen landerijen
+langs den Missouri; de Crows, langs de Yellowstone; de Shoshonen, langs
+de Snake-River. Geen stam werd ooit uit zijn woonplaats verdreven,
+dan met belofte van elders beter terrein te zullen ontvangen. Sedert
+de dagen van Penn, was het nog niemand in de gedachte gekomen te
+betwisten, dat het land oorspronkelijk aan de roodhuiden behoorde.
+
+Maar Waite en zijn geleerde broederen hebben hierin verandering
+gebracht. Deze rechtsgeleerden hebben uitgemaakt dat de Indianen
+niet de eigenaren van den grond in het algemeen zijn, ja dat zij
+zelfs geen recht van bezit hebben op hun eigen land. Volgens hen,
+is de ware en echte grondeigenaar niemand anders dan het gouvernement
+der Vereenigde-Staten.
+
+Ook onder de meest ontwikkelde Creeks en Choctaws, zal er wel geen
+enkele gevonden worden, die de gronden  kan begrijpen, waarop deze
+uitspraak van Waite rust; maar zelfs de onwetendste Indiaan begrijpt
+het volkomen, dat zijn land hem niet toebehoort, dat hij niet meer
+is dan eenvoudig gebruiker, en dat het hem niet langer vrijstaat een
+denneboom te vellen en te verkoopen.
+
+Volgens de "nieuwe politiek," die den geduchten oorlog met de
+roodhuiden tot een soort van vrome idylle maakt en tegelijk het gansche
+grondgebied der Indianen ten bate der regeering verbeurd verklaart,
+wordt de inlandsche bevolking in vier groote klassen verdeeld:
+
+1°. Wilde Indianen, met wie geene andere betrekkingen kunnen worden
+aangeknoopt, dan dat zij nu en dan uit de handen der regeerings-agenten
+dekens en voedsel ontvangen.
+
+2°. Indianen, die ten volle overtuigd zijn van de noodzakelijkheid van
+geregelden arbeid en daartoe ook willen overgaan, en die tot dat einde,
+in meerdere of mindere mate, de hulp en leiding der regeerings-agenten
+aanvaarden.
+
+3°. Indianen, die bereids eene hoeve of boerderij, met de daarbij
+behoorende landen, het vee en verder toebehooren, in vollen eigendom
+bezitten.
+
+4°. Zwervers en vagebonden.
+
+De eerste klasse omvat, naar men zegt, acht-en-negentigduizend zielen,
+en daaronder de Sioux, de Uten, de Apachen, de Kiowas, de Cheyennes, de
+Comanchen en Arapahoes. De tweede klasse telt twee-en-vijftigduizend
+zielen, en daaronder de Osagen, Kickapoos,  Pai-Uten, Shoshonen,
+Pawnees on Navajos. De derde klasse wordt geschat op honderdduizend
+zielen, on daaronder Creeks, Choctaws, Cherokees, Seminolen en
+Chippewais. De vierde is moeilijker te berekenen; naar men vermoedt,
+telt zij twintig- of dertigduizend zielen; en daaronder Winnebogoes,
+Sacs Pottawatomies en verstrooide benden van Shoshonen en Uten.
+
+Deze verdeeling en deze statistiek is tot niet veel meer nut dan tot
+stichting en opvroolijking van de welmeenende sektarissen, die heden
+ten dage, met minder takt en onder ongunstiger omstandigheden, in de
+westelijke vlakten de proef herhalen, bereids door de Franciskaner
+monniken in Californië genomen. Maar deze onbestemde, fantastische
+klassificatie heeft niet de minste praktische waarde, en wordt dan
+ook geheel ter zijde gesteld door allen, die met de werkelijke feiten
+te doen hebben. Voor hen bestaan er maar twee soorten van Indianen:
+wilde Indianen, en half-wilde Indianen.
+
+De eerste klasse omvat al de groote stammen en geslachten: Sioux,
+Uten, Cheyennes, Arapahoes, Navajos en meer anderen. Zij zijn
+nimmer onderworpen en hebben zich nimmer op vaste woonplaatsen
+gevestigd. Heidenen, roovers en nomaden, beloopt hun getal omstreeks
+tweehonderd-duizend zielen. Zij zijn de echte roodhuiden, wier
+bloed vrij bleef van alle vermenging, onveranderlijk getrouw aan hun
+voorvaderlijk geloof en aloude zeden.
+
+Tot de tweede klasse rekent men de kleinere indiaansche stammen,
+die, door voortdurende aanraking met de blanken, half ouderworpen
+en eenigermate aan den grond verbonden zijn: de Indianen der missie
+in Californië, de Indianen van Arizona. de Senecas in New-York, de
+Chippewais in Michigan, de Winnebogoes in Nebraska, de Choctaws en
+Cherokees in Oklahoma, en hunne stamgenooten elders. Deze Indianen,
+meestal ingesloten tusschen nederzettingen der blanken, zijn ongeveer
+honderdduizend zielen sterk: het treurig overschot van machtige
+natiën, die te gronde zijn gegaan. Zij zijn een weinig beschaafd,
+en zeer aanzienlijk in getal geslonken. Inderdaad is de Indiaan
+voornamelijk daarom bevreesd voor de gewoonten en zeden der blanken,
+omdat hij bij ondervinding weet of wel bij instinkt gevoelt, dat de
+eerste stap op den weg onzer beschaving voor hem tevens de eerste
+stap is naar zijn physieken en zedelijken ondergang.
+
+Kolonel Stevens, die van zeer nabij met de indiaansche zeden en
+levenswijze bekend is, werd door de regeering naar de zoogenoemde
+vlakte gezonden, om voor de indiaansche opperhoofden een aantal
+steenen huizen te bouwen, die als lokaas moesten dienen om hunne
+stammen tot onderwerping te bewegen. Na verloop van zes maanden
+waren al die huizen, voor eenige vaatjes whisky, in handen van
+blanken overgegaan. Slechts één voornaam opperhoofd, Lange-Antilope,
+had zijn huis nog behouden; en Stevens ging hem een bezoek brengen,
+meenende dat hij nu inderdaad een opperhoofd gevonden had, van wien
+iets meer mocht worden verwacht dan van zijne stamgenooten. Hij vond
+Lange-Antilope, zijn pijp rookende, in eene tent, nabij het venster
+zijner woning opgeslagen.
+
+"Waarom leeft gij in eene tent, Lange-Antilope, daar gij toch een
+goed huis hebt?" Lange-Antilope grinnikte en antwoordde:
+
+"Het huis goed voor het paard, niet goed voor een krijgsman.... ugh."
+
+Stevens trad de woning binnen, en vond inderdaad het paard van
+Lange-Antilope in de eetkamer staan.
+
+De kolonel, die mij dit zelf verhaalde, voegde er bij:
+
+"Nooit zal een volbloed Indiaan zich met de gedachte aan een huis
+verzoenen. Hij begrijpt de beteekenis daarvan niet. Gij kunt hem nooit
+aan zijn verstand brengen, dat eene vaste woning te kiezen, nog iets
+anders beduidt dan zijne schouders met een warme deken in plaats van
+met een beestevel te omwikkelen, van de agentuur brood te ontvangen,
+in plaats van te gaan jagen, en zijn tijd te verdoen met rooken en
+drinken, in plaats van met skalpeeren.
+
+--Zijt gij dan van meening, dat de volbloed Indianen onvatbaar zijn
+voor beschaving?
+
+--Mij is geen voorbeeld bekend van een echten Indiaan, die zich op
+eenig handwerk of bedrijf heeft toegelegd. Hij is van nature jager
+en krijgsman; de aanraking met een spade of ploeg zou zijne adelijke
+handen besmetten. Met de mestiezen is dit anders: van hen mag men,
+ondanks den nadeeligen invloed van het wilde bloed, dat door hunne
+aderen stroomt, betere dingen hopen en verwachten: in den regel toch
+hebben zij een blanke tot vader."
+
+Texas is niet volkomen een model-land; uit het oogpunt van openbare
+orde en veiligheid blijft er nog zeer veel te wenschen over; niettemin
+is in Texas, sedert den oorlog, een neger even zoo goed een burger
+als ieder ander. Hij heeft politieke rechten, hij brengt zijn stem
+uit, verschijnt als getuige voor het gerecht, is lid van de jury,
+zendt zijne kinderen naar school. Hij bezit eigendom en bekleedt een
+ambt. In één woord, hij is de gelijke van den blanke, voor zoo ver
+het van de wet afhangt, die gelijkheid te vestigen.
+
+Hier stuit de roodhuid op een onoplosbaar raadsel. Waarom geeft de
+Groote Vader in Washington, die aan de Indianen de landen en wouden
+ontneemt, hun, in ruil voor andere landen en wouden, bij plechtig
+verdrag geschonken, om die, overeenkomstig het aloude gebruik te
+bezitten "zoolang het zaad groeit en het water stroomt;--" waarom
+geeft hij aan den zwarte zoo vele en groote voorrechten, dat hij
+overal de gelijke en op vele plaatsen de meerdere van den blanke
+is? Het antwoord op die vraag kunnen zij niet vinden.
+
+Te Taliquah, het voornaamste kamp van de natie der Cherokees,
+verschijnt een klein nieuwsblad, dat door een Indiaan van gemengd
+bloed wordt uitgegeven. Ik ontleen daaraan het volgende, dat vrij
+volledig het standpunt weergeeft, waarop een beschaafde Cherokee zich
+ten aanzien der Indianen-kwestie plaatst.
+
+"Als volk genomen, zijn wij nog niet rijp voor het amerikaansche
+staatsburgerschap. Niet omdat wij niet verstandig, niet eerlijk
+of niet arbeidzaam genoeg zijn, of omdat het ons te zeer aan die
+onmisbare eigenschappen ontbreekt, die overal den mensch de vrijheid
+waardig maken; maar wij zijn onbekend met en onervaren in die kunst van
+bedrog en misleiding, waarvan de aanwending tegenover de eenvoudigen
+en onergdenkenden door de vrijheid, indien al niet wordt aangemoedigd,
+dan toch gewis veroorloofd, als een onvervreemdbaar recht, omdat het
+ieder behoort vrij te staan, bedrieger of bedrogene te zijn."
+
+Als antwoord op deze beweering eener onoverkomelijke scheiding tusschen
+de roode en de blanke republiek in Amerika, heeft eene maatschappij
+van blanken den bouw ondernomen van eene stad, een grenspost, van
+waaruit zij voornemens zijn in het grondgebied der roodhuiden door
+te dringen om dat gaande weg in bezit te nemen.
+
+De afstand van Caddo naar de Red-River bedraagt dertig mijlen. Nabij
+den oever der rivier is eene open plek in de jungles gemaakt, en
+op de lokale kaarten draagt die ruimte den naam van Red-River-City
+(stad der Roode Rivier); maar tot heden is hier geen enkel gebouw,
+geen landingsplaats, geen hut of kroeg zelfs, te zien. De stad
+bestaat uit eene doorgraving in de rotsen en het geraamte van een
+brug. Red-River-City is zelfs niet het schaduwbeeld eener stad, met
+denkbeeldige pleinen en straten, zoo als die doodgeboren lusthoven
+langs de baai van San-Francisco, die nog altijd uitzien naar den
+"goeden tijd." De Chickasaws en de Choctaws zijn nog te dicht in de
+nabijheid. Mettertijd mag hier eene stad verrijzen, tegenover het
+grondgebied der Chickasaws; maar dan moeten de roodhuiden eerst hebben
+opgehouden in stammen te leven, hun land gemeenschappelijk te bezitten,
+en aan de bevelen van despotieke opperhoofden te gehoorzamen.
+
+Daar niettemin de behoefte aan eene stad op de grenzen word gevoeld,
+niet alleen in het belang van den lokalen handel, maar ook voor de
+veiligheid van en de gemeenschap met eene lange reeks van indiaansche
+posten, daaronder begrepen Fort Sill, Port Griffin en Fort Richardson,
+werd last gegeven tot het bouwen eener stad, en werd deze ook
+werkelijk gebouwd.
+
+Op vijf mijlen afstands van de brug over de Red-River, vond
+kolonel Stevens, ingenieur van de spoorwegen van Texas en Kansas,
+een geschikter en veiliger plaats. De kolonel (in wiens gezelschap
+ik het voorrecht geniet deze streek te bezoeken) is iemand van
+zeer rijke ondervinding ten aanzien van de zeden en levenswijze
+der wilden. Niemand kent beter dan hij de roodhuiden, of het land
+waarin zij leven. Nadat tot het bouwen eener grensstad was besloten,
+koos hij zorgvuldig de plaats, daar hij niets aan het toeval wilde
+overlaten. Eene wijde, zacht glooiende prairie, met een bosschage
+van oude eiken, trok zijne aandacht; en bevindende dat de vlakte werd
+besproeid door eene murmelende beek, de samenvloeiing van een aantal
+bronnen, nam hij de plek nauwkeuriger op. Hier en daar verhieven zich
+enkele rotsen; buiten het eikenboschje stonden, in het open veld,
+nog eenige afzonderlijke boomen in het rond verspreid. De grond der
+omringende vlakte was zeer vruchtbaar en uitnemend geschikt voor de
+kultuur van katoen, rijst en maïs.
+
+Een vel papier werd voor den dag gehaald, en daarop het plan eener
+stad geteekend, met straten, pleinen, wegen en spoorbanen. Het
+eikenboschje bleef onaangeroerd, en zou voor openbare wandelplaats
+dienen. Ook eene school werd niet vergeten. De aanstaande stad kreeg
+den naam van Denison, en er werd een dag bepaald voor den verkoop der
+perceelen gronds. Aan de eerste koopers gaf Stevens de verzekering,
+dat daar een spoorwegdepot zou worden aangelegd. Denison zou de
+voorraadschuur en marktplaats zijn van de forten Richardson, Griffin
+en Sill, die door een telegraafdraad onderling en met de stad zouden
+verbonden worden. IJskelders, slachthuizen en werktuigen voor het
+persen der katoen zouden al spoedig volgen. Door deze beloften en
+toezeggingen moesten koopers voor de grondstukken worden aangelokt;
+en daar de spoorwegen in engelsche handen zijn, en de beloften werden
+gedaan met een beroep op engelsche goede trouw, hielden de Joden,
+die van Dallas en Shreveport kwamen om een kijkje te nemen, zich
+overtuigd dat de fortuin van die stad was gemaakt.
+
+Weldra zag men loodsen en schuren verrijzen. Maar timmerhout
+ontbrak: het eikenhout is te hard, en het land der gele pijnboomen
+ligt een goede honderd mijlen ver. Niettemin werd er spoedig hout
+aangevoerd. Vernemende, dat er zich eene nieuwe markt geopend had,
+zonden drie firma's van houthandelaars in Saint-Louis gansche ladingen
+planken en balken naar Denison-City: die planken en balken moesten een
+reis doen van omstreeks zeshonderd mijlen per spoor. Eener goede markt
+ontbreekt het zelden aan aanvoer; en toen de houthandelaars vernamen
+dat er gebrek was aan timmerhout in Denison, zonden zij gansche
+ladingen derwaarts, ofschoon de naam van Denison-City op geene enkele
+kaart of in geen enkel handboek te vinden was. Het werk ging vlot van
+de hand. Nelson-huis werd onder dak gebracht; voor Adams-huis werden de
+grondslagen gelegd; kleine woningen verrezen hier en daar. Negers van
+Caddo en Veneta, Joden van Dallas, Shreveport en Galveston, benevens
+vagebonden, spelers, schacheraars en gelukzoekers van elke hemelstreek,
+stroomden naar de stad. Een herberg, een verkoophuis, een danshuis
+werden aldra geopend. Binnen zes maanden telde Denison eene bevolking
+van duizend zielen, van allerlei kleur en geloofsbelijdenis, en was het
+door geheel den omtrek beroemd als de vroolijkste stad in gansch Texas.
+
+Er zijn nu ter nauwernood acht-en-twintig maanden verloopen,
+sedert kolonel Stevens den platten grond zijner stad op het papier
+teekende, en Denison telt tegenwoordig reeds eene bevolking van
+vierduizend-vijfhonderd zielen. Het spoorwegdepot beslaat een vierde
+van de oppervlakte der stad; en nabij dit depot bevinden zich twee
+groote ijskelders, benevens slachthuizen, de katoenpers, vier kerken,
+vijf herbergen en een onnoemlijk aantal speelhuizen.
+
+Denison mag zich reeds beroemen op een mayor, acht aldermen,
+"allen eerlijke demokraten," een recorder (officier van justitie),
+die "de schrik der boosdoeners" is, en een kamer van koophandel. Op
+onze wandeling door de stad, werd mijne aandacht getrokken door een
+vrijmetselaarsloge en een paar andere clubs en societeiten. Maar de
+trots van Denison is bovenal de school, een gebouw van rooden baksteen,
+in dien eigenaardigen amerikaanschen tudor-stijl, die in de zuidelijke
+Staten zoo algemeen is. Dit gebouw kostte vijf-en-veertigduizend
+dollars, die tot den laatsten cent gevonden werden uit leeningen in
+Engeland gesloten. Wat wonderlijke uithoeken der wereld worden al
+niet door het engelsche goud bevrucht!
+
+Blijft Denison zoo vooruitgaan, dan bestaat er kans dat de
+geldschieters hun geld terug krijgen, en dat zij bovendien de
+zelfvoldoening zullen smaken, van mede arbeiders te zijn geweest aan
+een goed werk.
+
+Met hare ruwe, luidruchtige, ongebonden bevolking, mag Denison
+inderdaad aanspraak maken op den naam vau eene "vroolijke stad". Er
+wordt hier zeer sterk gedronken. Het is heden Zondag; niettemin
+zijn de herbergen geopend, en hoort men overal het rollen van
+biljardballen. Opzichtig gekleede vrouwen drentelen door de straten,
+en half-dronken kerels twisten over hunne vertering in de kroegen. En
+toch wordt ge telkens herinnerd aan de vrije natuur, aan het bloeiende
+veld. De hoofdstraat is met boomen beplant; in de straten rechts en
+links stoot ge nog telkens op boomstronken. Op de binnenplaatsen staan
+antilopen aan palen gebonden; runderen wandelen heen en weder, en
+leggen zich rustig neder voor de deuren. Meisjes gaan water putten in
+de beek; half ongetemde paarden rennen en draven door ruime grasvelden.
+
+Naar het uiterlijke te oordeelen, moet de bevolking dezer grensstad
+voor de helft uit negers bestaan. Nergens  is een enkele Chickasaw
+of Choctaw te bespeuren;  geen enkele roodhuid woont te Denison;
+toch is Denison nog iets anders dan enkel een voorraadschuur voor
+Fort Sill en eene wijkplaats voor vrijverklaarde slaven. Het is een
+kamp en voorpost van de vijanden der roodhuiden.
+
+Ettelijke dagen na mijne aankomst in Amerika, bevond ik mij op een
+stoomboot op den Potomac, en teekende in een der morgenbladen enkele
+zinsneden aan, waarvan ik mij voorstelde, later gebruik te maken. Een
+der passagiers dit ziende, kwam naar mij toe, en zeide:
+
+"Gij zijt waarschijnlijk een correspondent van een der dagbladen
+van New-York?
+
+--Neen, mijnheer; ik ben een reiziger uit het oude moederland.
+
+--Ha! een Engelschman! Kent gij Ulysses S. Grant?
+
+--Ik heb de eer.
+
+--Kunt gij mij dan ook zeggen wat hij met de Indianen doen wil? Ik
+ben geboortig uit Texas, en vertegenwoordig de Spread Eayle (Zwevende
+Arend.) Gij hebt toch wel gehoord van de Spread Eagle?--Niet? Dat is
+vreemd!--Wel, ik ben naar het Oosten gekomen om te onderzoeken wat de
+President zich voorstelt te doen met het indiaansche grondgebied. Als
+hij het land wil openstellen, wij staan gereed voor de deur. Geheel
+Denison zal de Red-River oversteken; Caddo ligt dichter bij Fort
+Sill dan Denison, en zou beter geschikt zijn als voorraadschuur
+en wapenplaats. Een paar woorden per telegraaf, zooals "Vooruit
+maar"--en binnen een week zijn er tienduizend man te Denison, te Caddo,
+te Limestone-Gap. Dat land, mijnheer, is de tuin van Amerika. Als
+Ulysses S. Grant ons maar een teeken wil geven, dan zal het niet lang
+meer duren of onze paarden staan aan de oevers van den Arkansas."
+
+Ik vrees dat die journalist gelijk heeft. Vijf jaar nadat het
+indiaansche grondgebied voor het kapitaal en den arbeid der blanken zal
+geopend zijn--en dit moet eenmaal onvermijdelijk geschieden--zullen de
+Creeks en Cherokees in Oklahoma evenmin een duim gronds meer bezitten
+als thans in Massachusetts en New-York.
+
+
+XVI.
+
+De golf van Mexico.--Louisiana.
+
+Met het aanbreken van den dag verlaten wij de haven van Galveston,
+en dra verliest zich ons vaartuig in een dichten, goudgelen nevel,
+die de lage kust van Saline-Pass en het omringende landschap aan
+onzen blik onttrekt. Zacht wiegelen wij op de lange golven van den
+Atlantischen-Oceaan. Een troep sneeuwvogels volgen fladderend ons
+spoor, en rijzen en dalen in hun bevallige vlucht om hunne prooi te
+grijpen. Over alles, menschen en dingen, ligt eene zekere tropische
+matheid uitgespreid.
+
+Naarmate de zon zich boven de kimmen verheft, trekt de nevel weg;
+en door den doorzichtigen sluier heen, zien wij langs de kust rijen
+van cypressen en katoenboomen, waarvan de wortels zich verliezen in
+poelen en moerassen, en waarvan de takken zijn behangen  met een
+vuile parasietplant, het akelige en onheilspellende dusgenoemde
+"spaansche mos".
+
+Ons schip, tusschen Indianola in Texas en Brashear in Louisiana
+laveerende, vaart voorbij twee der rijke Golfstaten, en verbindt de
+haven van Galveston met den Mississippi en Nieuw-Orleans. Er zijn maar
+weinig inboorlingen, hetzij Mexikanen of Amerikanen, aan boord. De
+passagiers, zoowel als de bemanning, zijn voor het meerendeel Schotten
+en Engelschen; want de havens en binnensteden in Texas zijn bijna
+allen met engelsch geld gebouwd, en ook aanvankelijk door engelsche
+familiën bevolkt. Het is ook hier weder de oude geschiedenis. Wie
+stichtten de volkplantingen van Virginia en Massachusetts? Wie
+bevolkten Georgië, Pennsylvanië, Maryland? Wat de negentiende
+eeuw aanschouwt aan de golf van Mexiko, dat zag de zeventiende te
+Saint-Jamestown en Plymouth-Rock. Deze voortdurende toevoer uit het
+moederland is de voornaamste steun van het blanke Amerika. In eene
+eeuw is de blanke bevolking van Amerika, van omstreeks drie millioen,
+geklommen tot ruim dertig millioen. Wie kan zeggen, dat het zwarte ras,
+ook na zijne bevrijding, in gelijke mate zal vermenigvuldigen? Daar
+schijnt veeleer alle grond om het tegendeel aan te nemen. De blanken
+ontvangen voortdurend toevoer uit Europa; de negers daarentegen
+ontvangen geen toevoer uit Afrika. De eene macht wast telkens aan, de
+andere slinkt weg. En toch, wat noodlottigen, verderfelijken invloed
+oefent dit lagere en wegsmeltende element van het menschelijk geslacht
+hier niet uit! Geheel Amerika lijdt daardoor, in al zijne deelen;
+vandaar, verdeeldheid tusschen broeders en broeders, kamp tusschen
+Noord en Zuid, haat, verbittering en geweld. De geëmancipeerde neger
+is vooral geen minder geducht struikelblok, geen minder invretende
+kanker in het leven der republiek, dan weleer de negerslaaf.
+
+De vraag:--"Wat moeten wij, bij de voortgaande ontwikkeling van
+vrijheid, verlichting en beschaving, aanvangen met die rassen, op
+onzen grond levende, en die ten aanzien van vrijheid, verlichting
+en beschaving toch op den allerlaagsten trap staan?"--deze vraag
+heeft bereids een derde deel van Amerika in het verderf gestort,
+en de volvoering der edele taak, door de engelsche pelgrimvaders
+aan de republiek nagelaten--de  grondvesting van vrije staten in dit
+werelddeel--tot  eene nog niet te berekenen toekomst verschoven.
+
+"In het Zuiden geboren, en gewoon de slavernij te beschouwen als
+eene maatschappelijke en huiselijke instelling, ben ik steeds van
+meening geweest dat de slavenkwestie een voorbijgaand euvel was,"
+zegt een medepassagier, nevens mij op het achterdek gezeten.
+
+--Een voorbijgaand euvel? Meent gij dat die kwestie van zelve zou
+zijn opgelost?
+
+--Ja, buiten eenigen twijfel.
+
+--Zonder burgeroorlog?
+
+--Ja zeker, zonder burgeroorlog. Ik ga verder. Als wij de kwestie
+in haar geheel beschouwen--dat wil zeggen, letten zoowel op den
+toestand van den vrijen neger als op dien van den slaaf;--dan beweer
+ik, dat het probleem, zonder den burgeroorlog, spoediger zou zijn
+opgelost. De Vereenigde-Staten zouden dan niet verdeeld en verscheurd
+zijn geworden door eene zwarte en eene blanke ligue. In vollen
+vrede, en door zedelijke middelen, zou de zedelijke emancipatie zijn
+tot stand gebracht, met medewerking van alle brave en weldenkende
+lieden. De militaire emancipatie overviel ons op het onverwachst,
+midden in een heftigen oorlog, en ontketende, in bitteren wrok,
+enkele van de snoodste hartstochten in het menschelijk hart. Wat
+heeft de oorlog uitgewerkt?
+
+--Hij heeft de slavernij vernietigd.
+
+--Pardon:--de oorlog heeft de vrijheid vernietigd. Waar is de republiek
+nu? Wat is er geworden van dat gemeenebest, het gedroomde ideaal van
+Franklin, door Washington ons nagelaten? Hebben wij het te zoeken in
+Nieuw-Orleans, in Vicksburg, in Richmond? Wat rest ons van onze zoo
+hoog geroemde plaatselijke autonomie,  ons zelfbestuur, waarop wij
+zoo trotsch waren?"
+
+Met het krieken van den dag uit mijn kooi springende,  en door het
+venster mijner hut kijkende, zie ik in de verte eene strook lands,
+met een rij hooge boomen, behangen met het sombere, doodsche spaansche
+mos. Maar wat is dat? Een witte zandbank ligt bloot en droog onder
+de schroef der boot! Zitten wij aan den grond? Is die witte vogel
+daar eene kraan? Zijn wij inderdaad nog in zee?
+
+Boven komende, zie ik dat wij door een kanaal stoomen, door middel van
+boomstammen-palissaden afgebakend. Dit kanaal, zeven mijlen lang en
+twaalf voet diep, loopt tusschen het eiland Marsh en de moerassen van
+Terre-Bonne, langs de oevers van de Atchafalaya. Op den oostelijken
+oever dier rivier ligt de haven van Brashear, die haar ontstaan en
+opkomst dankt aan de noodzakelijkheid om, na de kolonisatie van Texas,
+een korter en veiliger gemeenschap te openen tusschen Galveston en
+Nieuw-Orleans, dan de weg over Passe-à-Loutre. De reis werd daardoor
+voor de helft verkort. Per as en per boot kan men nu in iets meer
+dan vier-en-twintig uren van Galveston naar Nieuw-Orleans gaan.
+
+Wij zijn te Brashear. Hebben wij hier land of water? Het is eene
+mengeling van modder en slijk, poelen en goten, slooten en grachten:
+een akelig ongezond moeras, een kweekplaats van de koorts, aan drie
+zijden door jungles en kreupelhout omgeven, waarin iedere boom met
+spaansch mos is overdekt. Dit spookachtige, muisgrauwe gewas hangt
+in webben en kluwen van alle takken.
+
+"Let op deze plant, zeide mij een bewoner van Brashear, die mij
+de merkwaardigheden der plaats toonde. Zoodra gij haar ergens
+ontmoet--verwijder u dan, zoo snel uw paard loopen kan. Wij noemen
+haar koorts-mos. Haar tegenwoordigheid is een onfeilbaar teeken,
+dat de lucht vol is van miasmen en koorts.
+
+--De plant schijnt toch zeer algemeen verspreid; ik heb haar overal
+langs de Golf ontmoet.
+
+--Langs deze Golf zijn ziekte en dood ook zeer algemeen verspreid. Dit
+mos groeit in elk moeras en in elken poel, langs alle meeren en
+baaien. Gij vindt het in oostelijk Texas en zuidelijk Louisiana, in
+westelijk Florida, en langs de oevers der binnenwateren van Alabama."
+
+Deze leelijke, walgelijke, stinkende woekerplant is zoo goed als
+onbruikbaar. De negers trekken haar uit en begraven haar in den
+grond. Na verloop van tien of twaalf dagen, is de stank verdwenen;
+dan delven zij de plant weder op en drogen haar in de zon; daarna
+gebruiken zij haar, in plaats van stroo, om matrassen en hoofdkussens
+te vullen. Naar men zegt, slapen de negers bij voorkeur op dit
+gedroogde koorts-mos.
+
+Brashear is eene kolonie van negers, en een van de bolwerken der
+zwarte Ligue. Met uitzondering van een twaalftal beambten bij de
+verschillende stoombootdiensten en spoorwegen, zijn er geen blanken in
+Brashear te vinden. Op den drempel van elke woning staat een neger;
+in elke goot stoeien zwarte kinderen. Kroegen, biljardkamers en
+loterijkantoren zijn opgevuld met negers, meest allen met de dikke
+lippen, het wollige kroeshair, de breede aangezichten en de pikzwarte
+huid hunner afrikaansche voorouders.
+
+Een enkele blik in de straten en stegen van Brashear is voldoende
+om u te overtuigen, dat, in tegenstelling met Texas, Louisiana een
+land is, waar carpet-baggers en scalawags [3] alle kans hebben om
+eene meerderheid van stemmen aan hun zijde te krijgen. Daar elke
+neger rechtens burger, en elke burger kiezer is, kan niemand die
+zwarte menigte verhinderen, zoo haar dit goeddunkt, zwarte wetgevers
+te kiezen en een negerwetboek uit te vaardigen. Vereenigd, zijn zij
+onweerstaanbaar, en kunnen zij alles doordrijven wat zij willen. Zij
+kunnen een neger tot sheriff, een anderen neger tot rechter kiezen,
+en langs wettigen weg in Amerika de bekende "gebruiken" invoeren van
+Yam, Dahomey en Addai. Het afrikaansche brein is beperkt van begrip.
+
+In Louisiana hebben de negers, bij de verkiezingen, ongetwijfeld
+de meerderheid, al is die meerderheid ook niet groot. Zij willen
+dan ook dat de meerderheid der leden in de Kamer uit negers besta,
+en de regeering op op hun hand zij. Zij worden geholpen en gesteund
+door federale troepen. Hun kandidaat William P. Kellogg is door den
+President Grant erkend als gouverneur van Louisiana.--En toch, let
+eens op den trein, die ons naar Nieuw-Orleans brengt! Volgens de wet
+staat de neger geheel gelijk met den blanke; de spoorwegmaatschappij
+past op hem hetzelfde tarief toe als op den blanke. Wordt hem nu
+ook het meest eenvoudige recht vergund, en mag hij plaats nemen in
+elken wagen, dien hij verkiest? Volstrekt niet. Een iersch matroos,
+een amerikaansche marskramer mogen gaan zitten waar zij willen;
+maar een man of vrouw van afrikaansch bloed niet alzoo. Zijn vriend,
+de carpet-bagger, kan hem wel het stemrecht bezorgen, maar niet eene
+plaats in den spoorwagen. Hier regeeren de dames. De dames nu zijn
+allen conservatief, dat wil zeggen tegen de gelijkstelling der negers;
+en in Amerika kan niets gedaan worden, zoodra de vrouwen er zich tegen
+verzetten. De zwarten worden dan ook opeen gepakt in den voorsten
+wagen, vlak achter de lokomotief, waar zij half stikken van den rook,
+die hun de oogen verblindt. Sommigen zijn er niet minder vroolijk om;
+anderen mokken; maar ondanks hunne bij uitnemendheid ongeriefelijke
+plaats, komt het niemand hunner in de gedachten, in een der andere
+wagens plaats te nemen.
+
+"Mengt zich nooit een neger in uw gezelschap? vraag ik aan een
+reiziger.
+
+--Nooit! antwoordt hij, terwijl een verachtelijke glimlach om zijne
+fijne, aristokratische lippen speelt. Een neger plaats nemen tusschen
+onze vrouwen en zusters!
+
+--Heeft hij daar dan geen recht toe?
+
+--Voor zoover wetten en reglementen hem recht geven kunnen,--ja. Maar
+hij kent zijne plaats veel beter dan de scalawags. Als wij slechts van
+Kellogg en zijne kliek verlost waren, zouden wij met de zwarten geen
+moeite meer hebben. Zij kennen ons, en wij kennen hen. Het was een
+misdaad, hun stemrecht te geven; maar wij zouden het met de zwarte
+kiezers wel weten te vinden, als de federale troepen slechts werden
+teruggeroepen.
+
+--Zijt gij niet bang voor hunne meerderheid?"
+
+--Neen, volstrekt niet; mits slechts geen militaire chef zich aan
+het hoofd dier meerderheid stelt. Wat wij bovenal hebben te duchten,
+is het caesarisme:--de regeering van den sabel, die alle beginselen
+van recht en vrijheid met voeten treedt. Waarom, met welk doel, heeft
+men, bij voorbeeld, generaal Sheridan naar Nieuw-Orleans gezonden?"
+
+Na een oogenblik zwijgens, terwijl ik aan mijne gedachten den vrijen
+loop liet, vervolgde hij: "Wie weet of wij, in de stad komende, haar
+niet in staat van beleg zullen vinden; misschien wel, de straten
+rookende van burgerbloed, de openbare gebouwen in vlammen...?"
+
+Saint-Charles! Achttien mijlen van Nieuw-Orleans! Nog een uur
+sporens! Wij werpen een vluchtigen blik op het landschap, terwijl
+vijvers en moerassen, ceders en palmen ons in haastige vaart voorbij
+glijden. Maar het is ons niet mogelijk, onze aandacht te schenken
+aan hetgeen het landschap ons te aanschouwen geeft. Een prachtig
+oranjeboschje, stralende in den purperen goudglans der rijpe vruchten,
+mag een onwillekeurigen kreet van bewondering ontpersen; maar ook de
+kalmste en bedaardste onder ons kan zijne ontroering niet bedwingen,
+want wij weten dat, elke wenteling der rennende raderen ons nader
+voert tot het tooneel van een ernstigen strijd, waarop de oogen van
+veertig millioen burgers, in hartstochtelijke beweging van hoop en
+vrees, gevestigd zijn.
+
+President Grant beweert dat er "regeeringloosheid in Louisiana
+heerscht." Niemand twijfelt daaraan; maar generaal Mac-Enery en de
+blanke burgers beweeren dat deze heerschappij der regeeringloosheid
+door Grant zelven werd gevestigd, en nog in zijn eigen belang
+voortdurend in Nieuw-Orleans wordt staande gehouden. Deze
+"heerschappij" dagteekent van nu twee jaar geleden: zij begon met
+een telegram, aan Stephen B. Paekard gericht, en aldus luidende:
+
+
+Washington. Departement van Justitie, 3 Dec. 1872.
+
+"Gij moet de besluiten van de Hoven der Vereenigde-Staten doen
+uitvoeren, onverschillig wie zich daartegen verzet; generaal Emory
+zal tot dat einde de noodige troepen tot uwe beschikking stellen.
+
+George H. Williams.
+
+Prokureur-generaal."
+
+
+Dit telegram was een raadsel. Stephen B. Packard is een carpet-bagger,
+dien de President naar Nieuw-Orleans heeft gezonden, bekleed met de
+waardigheid van maarschalk der Vereenigde-Staten. [4] Generaal Emory
+is belast met het militair kommando in het departement der Golf. Maar
+wie waren de vijanden, die de maarschalk Packard en de generaal Emory
+hadden te bestrijden? Tegen geene enkele uitspraak van de Hoven der
+Vereenigde-Staten was men te Nieuw-Orleans in verzet gekomen; ook
+verwachtten die Hoven zelven geenerlei verzet. De rechter Durell,
+de eenige federale magistraat in Louisiana, had nimmer eene klacht
+ingediend. Waarom werd dan een ondergeschikt beambte, zooals Packard,
+door den prokureur-generaal, den wettigen raadsman van den President,
+aangemaand, de militaire macht te hulp te roepen om uitvoering te
+geven aan de uitspraken van dien rechter?
+
+Naar men vermoedde, had President Grant, met het aannemen van deze
+gedragslijn tegenover Nieuw-Orleans een dubbel oogmerk: vooreerst,
+wilde hij zich van de meerderheid der stemmen van Louisiana verzekeren
+voor zijne herkiezing als President; ten tweede, wilde hij zijn
+schoonbroeder, James B. Casey, tot lid van den Senaat voor dien staat
+doen benoemen. Voorzeker kon, ter bereiking van deze beide oogmerken,
+een gewetenlooze President gebruik maken van het federale leger; maar
+de rechter Durell deed zijn best om zijn vriend Norton tot senator
+te doen verkiezen, en zou dus zeer waarschijnlijk de kandidatuur van
+Casey niet bevorderen. Noch de gouverneur Warmoth, noch de generaal
+Mac-Enery konden de bedoeling van dien geheimzinnigen last raden. Tegen
+wien moest Packard de federale troepen doen oprukken? De tijd zou
+het raadsel oplossen.
+
+Stephen B. Packard ontving zijn telegram des Woensdagsavonds. Den
+volgenden avond reeds werd hij, om belangrijke zaken, bij Durell
+ontboden. Billings, een prokureur en zaakwaarnemer van de scalawags,
+zat bij Durell aan tafel, en schreef een lastgeving, waarvan de inhoud
+door den rechter aan zijn bezoeker werd medegedeeld. Packard moest
+troepen ontbieden, het Statenhuis (de vergaderzaal der Kamers van den
+staat) bezetten, en niemand den toegang tot dat gebouw vergunnen. Te
+Nieuw-Orleans is het Statenhuis of Kapitool tegelijk de zetel van het
+uitvoerend bewind en van de wetgevende macht. Packard moest verder
+den gouverneur verdrijven, zich van de archieven meester maken, en de
+deuren sluiten. Nadat Durell het door Billings geschreven stuk had
+onderteekend en aan Packard ter hand gesteld, spoedde deze laatste
+zich naar de kazernen, liet eene kompagnie soldaten onder de wapenen
+komen, en bezette daarmede, in het holst van den nacht, het Kapitool.
+
+De wettigheid van deze handeling zal zeker wel door niemand, zelfs
+niet door President Grant, worden beweerd. Intusschen kreeg Durell
+zijn loon. Casey zag van zijne kandidatuur af; hij trok zich uit den
+strijd terug en gaf de voorkeur aan de winstgevende betrekking van
+collecteur (ontvanger der belastingen), terwijl Durell's vriend Norton,
+in een der graafschappen, door de scalawags kandidaat werd gesteld.
+
+Generaal Warmoth, gouverneur van Louisiana, een gematigd, vreedzaam
+man, was aan de beurt van aftreding; eene poging om hem te doen
+herkiezen, was mislukt. Om het gouverneurschap on onder-gouverneurschap
+streden vier kandidaten: aan de eene zijde de generaals Mac-Enery
+en Penn, twee gunstig bekende officieren; aan de andere, William
+P. Kellogg, een rechtsgeleerde uit Illinois, en Cesar C. Antoine,
+neger en pakkedrager van beroep.
+
+Na afloop der verkiezingen schreven de beide partijen zich de
+overwinning toe; en zoo lang de Kamers niet bijeen waren, kon niemand
+zeggen wie eigenlijk de zege had behaald. De zaak zou misschien aan
+de beslissing van het Hooggerechtshof van Louisiana moeten worden
+onderworpen; maar daar de gouverneur Warmoth nog gedurende zes of
+zeven weken in functie zou blijven, was er overvloedig tijd om de
+stemmingslijsten te onderzoeken, voor dat Louisiana zonder wettigen
+gouverneur en zonder regelmatig bestuur zou zijn. Mac-Enery was bereid
+te wachten op de bijeenkomst der Kamers; maar Kellogg durfde zich
+niet te verlaten op eene Kamer, waarin Warmoth den voorzittersstoel
+zou bekleeden: zijne handelingen riepen het tijdperk der anarchie in
+het leven.
+
+William Pitt Kellogg, een advokaat zonder praktijk, had Illinois
+verlaten om zijne fortuin te beproeven te Nieuw-Orleans. Honderden
+zijner landgenooten, den koesterenden zonneschijn aan de Golf
+verkiezende boven den ijzigen nevel van het meer Michigan, doen
+hetzelfde. Hij kwam te Nieuw-Orleans met een reiszak (carpet-bag),
+een gladde tong, en een behoorlijke dosis "gevoel." De befaamde John
+Brown was zijn held; en geleid door den "geest" van dien zoogenaamden
+martelaar der emancipatie, wist hij het aldra zoo ver te brengen,
+dat hij door de stemmen der negers in den Senaat van Louisiana werd
+gebracht. Schraal en mager van gestalte, vulgair en kruipend van
+manieren, in kleeding, voorkomen en taal den vrome uithangende,
+wist hij niet alleen de harten der negers te winnen, maar ook de
+aandacht van de leiders der republikeinsche partij in Washington
+op zich te vestigen, als op iemand, die uitnemend geschikt zou
+zijn voor de uitvoering hunner plannen. Kellogg was druk bezig
+te intrigeeren om tot senator voor Louisiana te worden benoemd,
+toen de nog schitterender en vooral winstgevender betrekking van
+gouverneur zijne aandacht trok. Deze betrekking is per jaar achtduizend
+dollars in goud waard; de gouverneur van Louisiana is, na dien van
+Pennsylvanië, de hoogst bezoldigde in geheel de Vereenigde-Staten:
+bovendien brengen zijne emolumenten van allerlei aard hem nog wel
+het dubbele van zijn officiëel salaris op. Als de gouverneur gaarne
+spoedig fortuin wil maken, en, naar amerikaansche wijze, niet al te
+kieskeurig is ten aanzien der middelen, dan staan in het rijke en
+handeldrijvende Nieuw-Orleans bijna onuitputtelijke hulpbronnen te
+zijner beschikking. Naar men verzekert, heeft de gouverneur Warmoth
+op het Statenhuis zijn fortuin gemaakt.
+
+De prijs was dus alleszins begeerlijk; maar Kellogg had al zijn kracht
+en al zijne behendigheid noodig om dien machtig te worden. Behalve
+in aantal, waren zijne tegenstanders in elk opzicht ver boven zijne
+vrienden en aanhangers verheven. Mac-Enery en Penn waren mannen
+van stand, vermogen en goeden naam, die konden rekenen op den
+steun van elken burger van Nieuw-Orleans en van elken planter van
+Louisiana. Kellogg was een vreemdeling in de stad, met geen andere
+bondgenooten dan de scalawags, de negers en de federale troepen.
+
+Van den gouverneur Warmoth had hij niets te hopen. Warmoth trachtte een
+middenweg te vinden; even als Kellogg, is ook hij een vreemdeling;
+hij ook had zijne aanhangers, en behoefde zich niet door eene
+eerste nederlaag te laten afschrikken. Als gouverneur had hij de
+stemmingslijsten in bewaring. Het was zijn plicht, de Kamers bijeen
+te roepen; zonder zijne onderteekening had geen wet eenige kracht. In
+geval noch Mac-Enery noch Kellogg de wettigheid hunner verkiezing
+konden bewijzen, moest Warmoth, thans de wettige gouverneur, zijne
+functie blijven waarnemen tot er eene nieuwe verkiezing was gehouden,
+die dan andermaal moest worden onderzocht en goedgekeurd. Wie weet,
+welke kandidaten het dan winnen zouden? In ieder geval bood zich voor
+hem eene nieuwe kans aan.
+
+Niet gezind den gouverneur te vertrouwen, en nog minder om zijne
+benoeming te onderwerpen aan de beslissing van eene Kamer, door
+den gouverneur bijeengeroepen en gepresideerd, belegde Kellogg eene
+vergadering van zijne aanhangers. Het was Zaterdagmorgen: des Maandags
+zouden de Kamers bijeenkomen. De Kamer zou dan, onder leiding van
+Warmoth, overgaan tot het onderzoek der geloofsbrieven, en zou zeer
+waarschijnlijk de vraag, wie der beide kandidaten, Mac-Enery of
+Kellogg, wettig gekozen was, onderwerpen aan de beslissing van het
+Hooggerechtshof. Kellogg was al even bang voor de rechters als voor
+de senatoren. Maar hoe zou hij het aanleggen om beiden uit den weg
+te ruimen?
+
+Billings, de gewetenlooze prokureur, die geheel in het belang der
+negers handelde, stelde voor, dat Cesar Antoine, de zwarte pakkedrager,
+gebruikt zou worden om niet alleen den gouverneur en de Kamers, maar
+ook de plaatselijke gerechtshoven, schaakmat te zetten. Dit voorstel
+werd aangenomen, en de zwarte sjouwer begaf zich naar den rechter
+Durell, niet in de openbare rechtzitting, maar in Durell's eigen
+woning. Daar legde hij den rechter een merkwaardig stuk voor, waarin
+deze neger, uit aanmerking dat hij, Cesar C. Antoine, hoezeer wettig
+verkozen tot luitenant-gouverneur van Louisiana, echter reden had om te
+verwachten dat hem bij de aanvaarding van die betrekking hinderpalen
+in den weg zouden worden gelegd, tot het Hof der Vereenigde-Staten
+het verzoek richtte om een bevel uit te vaardigen, waarbij aan zekere
+met name genoemde personen verboden werd, op eenigerlei wijze, door
+woord of daad of teeken, zijne wettige aanspraak op de betrekking
+van luitenant-gouverneur te weerstreven.
+
+De door Billings opgemaakte lijst van personen bevatte niet minder
+dan honderd-vijf-en-dertig namen, met dien van den gouverneur Warmoth
+aan het hoofd. Daarop volgde de secretaris van staat; dan negentien
+senatoren, meer dan honderd afgevaardigden, en al de leden zoowel
+van de conservatieve als van de republikeinsche commissies voor het
+onderzoek der verkiezingen. In één woord, deze neger verlangde van den
+rechter Durell, dat hij gedurende vijf volle dagen aan de uitvoerende
+en wetgevende macht van Louisiana de bevoegdheid zou ontzeggen om
+iets te doen ten nadeele van zijn beweerd recht. En inderdaad: de
+rechter vaardigde het bevel, in de voorgeschreven bewoordingen, uit.
+
+President Grant handhaaft doorgaans zijn creaturen: maar zelfs
+President Grant heeft moeten erkennen, dat het door den rechter
+Durell, op verlangen van Antoine, uitgevaardigde bevelschrift niet
+alleen onwettig was, maar ook eene "grove fout."
+
+Toch werd dit onwettig bevel gehandhaafd, en werd de grove fout tot
+het einde doorgezet. Dit geschiedde niet in onwetendheid, en nog
+tot heden, nu de onwettigheid is erkend, en de grove fout door den
+President zelven beleden, wordt de onwettige staat van zaken met
+geweld in stand gehouden!
+
+Had Durell dat ongerijmde bevelschrift niet geteekend, dan zouden
+de Kamers bijeen zijn gekomen en zich onder leiding van gouverneur
+Warmoth hebben geconstitueerd. Meer dan waarschijnlijk zouden zij
+de verkiezing van Mac-Enery en Penn wettig hebben bevonden; en het
+Hooggerechtshof van Louisiana zou ongetwijfeld die uitspraak hebben
+bekrachtigd. Het bevelschrift van den rechter Durell verzekerde de
+overwinning aan Kelloggs' aanhangers, en daarmede begon feitelijk de
+"anarchie."
+
+
+XVII.
+
+Anarchie.--Reactie.
+
+Des Maandagsmorgens verscheen Packard, met de republikeinsche
+geloofsbrieven in de hand en gevolgd door de federale soldaten, aan het
+Mechanics' Institute, in welk gebouw de Kamer zou bijeenkomen. Cesar
+C. Antoine, met Durell's bevelschrift gewapend, stond aan de deur, om
+aan te wijzen wie al dan niet mochten binnen gelaten worden. Natuurlijk
+werd alleen aan de vrienden toegang verleend. Dezen, in de zaal der
+wetgevende macht vereenigd, begrepen geen tijd met praten te moeten
+verliezen, want het bevelschrift van Durell gold niet langer dan tot
+Woensdag, en er was nog veel af te doen, eer de conservatieve leden
+hunne zetels weer zouden innemen.
+
+In de eerste plaats moest de gouverneur Warmoth worden afgezet,
+en moest men trachten zich meester te maken van de officiëele
+processen-verbaal der verkiezingen. Maar hoe kon men zich den wettigen
+gouverneur van den hals schuiven?
+
+Een neger, Pinchback genaamd, in de wandeling als Pinch bekend, bood,
+tegen behoorlijke belooning, Kellogg zijne diensten aan. Deze Pinch,
+een echte windbuil, was vroeger hofmeester geweest aan boord van
+een stoomboot, later deurwachter in een speelhuis; maar zoo als meer
+anderen van zijn geslacht, was hij tot de ontdekking gekomen dat de
+politiek een winstgevender handwerk is dan vaten te wasschen, of op
+te passen dat de policie de spelers niet kwam overvallen. Door een
+neger-distrikt tot lid van den Senaat van Louisiana benoemd, had hij,
+bij toeval, gedurende eenige weken ambtshalve de betrekking waargenomen
+van luitenant-gouverneur. Zijn mandaat was sinds lang geëindigd: maar
+in Amerika blijft men levenslang een titel voeren, hoe kort men dien
+ook werkelijk gedragen hebbe. Een professor blijft altijd professor;
+een luitenant-gouverneur altijd luitenant-gouverneur. Hoewel hij dus
+het ambt niet meer bekleedde, had Pinch nog altijd een handvat aan
+zijn naam.
+
+Die man was geld waard, en Kellogg wist met hem eene schikking te
+treffen. Pinch zou Warmoth omverwerpen; indien hem dit gelukte,
+zou hij gedurende eenige dagen waarnemend gouverneur zijn, eene
+aanzienlijke som gelds ontvangen, en, als men zich op eene of andere
+wijze van Norton kon ontslaan, zou hij ook als senator naar Washington
+worden gezonden.
+
+Dit alles aldus bepaald zijnde, voerde Billings den waardigen Pinch
+in de vergaderzaal van den Senaat, en plaatste hem, met behulp
+van Cesar C. Antoine, als luitenant-gouverneur op den presidialen
+zetel. Binnen tien minuten was, onder leiding van Pinch, de vergadering
+geconstitueerd. Daarop haalde hij een dokument voor den dag, door
+Billings geschreven, waarin de gouverneur Warmoth van verschillende
+wanbedrijven werd beschuldigd en zijne afzetting gevorderd. Wederom
+binnen tien minuten was een besluit in dien zin genomen. De federale
+troepen stonden gereed, onder bevel van Packard, zoodat alles met
+den meest gewenschten spoed kon worden afgedaan. Pinch trad nu op als
+waarnemend gouverneur, nam het Kapitool in bezit, maakte zich meester
+van het groot-zegel van Louisiana, en vaardigde eene proklamatie uit,
+waarin hij der wereld zijne verheffing mededeelde.
+
+Niet dikwijls is, hetzij in de werkelijkheid, hetzij in de verdichting,
+het bespottelijke en ongerijmde tot zulk eene hoogte opgevoerd. Men
+spreekt met weerzin over de daden van Jan van Leiden, als over een
+treurige openbaring van menschelijke dwaasheid. De onbeschaamdheid
+van Sancho Panza doet ons hartelijk lachen, als eene meesterlijke
+schepping der satire. Maar Munster en Barataria hebben hier hun
+meerdere gevonden. Pinchback en Antoine in het gestoelte der eere:--dit
+is, als komisch effect, onovertroffen.
+
+Warmoth weigerde natuurlijk Pinchback te erkennen; en deze laatste
+wist niet recht wat hem te doen stond, ofschoon hij op Packard
+en de soldaten rekenen kon. Generaal Warmoth stond bekend als een
+voortreffelijk schutter, die zonder eenig bedenken, in een tweegevecht,
+zijn tegenpartij zou neerschieten; het was dus voor Pinch geen zaak,
+hem persoonlijk te tergen. De conservatieve leden, wien de toegang tot
+de vergadering geweigerd was, kwamen elders te zamen, protesteerden
+tegen hunne uitzetting, en riepen de hulp in van Warmoth, als den
+wettigen gouverneur, tegen een man, die niet de minste aanspraak
+had op den rang, dien hij bekleedde. Kellogg wist te bewerken
+dat Pinch als republikeinsch kandidaat voor den Senaat zou worden
+gesteld. Norton trok te zijnen behoeve zijne kandidatuur in; en men
+hoopte dat zijne verkiezing tot senator zijne onwettige handelingen
+in zekeren zin zou goedmaken, althans doen vergeten. Maar Warmoth
+bleef onverzettelijk. Pinch liep naar Packard om raad te vragen; maar
+Packard durfde geen raad geven. Ieder rechtsgeleerde in Nieuw-Orleans
+zeide hem, wat hij trouwens zelf zeer goed wist, dat het bevelschrift,
+waaraan hij uitvoering gaf, onwettig was. Geen enkele autoriteit
+erkende Pinch; en ondanks zijne onbeschaamdheid, durfde Packard geen
+stap verder te gaan zonder nadere machtiging van Washington.
+
+Kellogg, die niets kon doen zonder Pinch, evenmin als Pinch iets
+zonder Packard, riep toen de hulp in van zijn patroon, President Grant,
+en zond aan den prokureur-generaal Williams het volgende telegram:
+
+"Nieuw-Orleans, 11 December 1872.
+
+"Als de President op eene of andere wijze te kennen geeft, dat hij het
+gebeurde erkent, dan zullen de gouverneur Pinchback en de wetgevende
+macht alles verder in orde brengen."
+
+George H. Williams is voor geen klein gerucht vervaard, en
+doet in vermetelheid voor niemand onder; maar hij durfde toch
+den President niet voorstellen om een gauwdief van een neger als
+gouverneur van Louisiana te erkennen, enkel omdat die gauwdief, met
+terzijdestelling van alle wettig gezag, zich in den zetel had weten
+te dringen. Evenwel, zijn bezwaar gold alleen den vorm: voor Pinch,
+als regeeringspersoon, kon Williams kwalijk eenige achting gevoelen;
+tegenover Pinch, als partijman, had hij een plicht te vervullen. Hoe
+zou men het aanleggen, zonder de betamelijkheid en de publieke opinie
+al te zeer te krenken? Men kon Pinch niet openlijk als gouverneur
+erkennen. Doch, daar hij de betrekking van gouverneur vervulde, kon
+men hem den titel geven van "waarnemend gouverneur": op die wijze zou
+zijne waardigheid, hoewel niet officiëel erkend, toch stilzwijgend
+aanvaard worden. Williams is een meester in de onbepaalde, huichel-
+en nevelachtige fraseologie der kanselarijen. Den volgenden dag werd
+van Washington naar Nieuw-Orleans dit telegram verzonden:
+
+Waarnemend gouverneur Pinchback, Nieuw-Orleans.
+
+Departement van Justitie, 12 December 1872.
+
+"Neem aan dat gij erkend zijt als het wettig uitvoerend gezag van
+Louisiana, en dat de vergadering in het Mechanics' Institute de wettige
+wetgevende macht van den staat is. Men stelt voor, dat gij in dien
+zin eene proklamatie uitvaardigt, en te kennen geeft dat zoowel aan
+u als aan de genoemde wetgevende macht de noodige hulp zal worden
+verstrekt om den staat tegen wanorde en geweld te beveiligen."
+
+Krachtens deze machtiging van het Kabinet, werd de gouverneur
+Warmoth afgezet, en Pinchback door de federale officieren in zijn
+ambt geïnstalleerd. Niettemin was Pinch niet op zijn gemak, en kon
+dit ook niet zijn zoo lang de gouverneur Warmoth nog in Nieuw-Orleans
+vertoefde. Het kon gebeuren, dat die heer hem op straat tegenkwam en
+duchtig afranselde. Pinch had geen trek in een pak slaag; en daar hij
+niet alleen over federale generaals, maar ook over federale rechters
+kon beschikken, wilde hij eens beproeven of het gerecht hem niet van
+zijn geduchten vijand zou kunnen ontslaan.
+
+Een tweede federale rechter, Elmore genaamd, kwam te Nieuw-Orleans,
+en Pinch verscheen voor zijn rechterstoel met de oude aanklacht
+tegen gouverneur Warmoth, en met verzoek dat de gouverneur van zijn
+betrekking zou worden vervallen verklaard. Elmore was in dit geval
+geheel onbevoegd: de zaak behoorde te huis bij het Hoog-gerechtshof van
+Louisiana, dat in deze alleen uitspraak kon doen. Niettemin nam Elmore
+de beschuldiging aan, en verklaarde, zonder zelfs den beschuldigde te
+hooren, dat de gouverneur Warmoth als zoodanig was afgezet. Warmoth,
+die dit vonnis niet aannam, beriep zich op de rechters van Louisiana,
+en dezen beslisten, dat de handelwijze van Elmore onwettig was,
+en zijne uitspraak van geene waarde. Elmore wilde nochthans zijn
+vonnis niet herroepen, en de rechters van Louisiana daagden hem voor
+hunne rechtbank wegens miskenning van het hof. Hij lachte hen in hun
+gezicht uit, wel wetende, dat hij, even als Pinch, op het federale
+leger rekenen kon. Want al deze schandelijke handelingen geschiedden
+onder bescherming van generaal Emory, die de creaturen van President
+Grant trouw bijstond.
+
+Gedurende vier of vijf weken regeerde Pinch over Louisiana. Spotters
+noemden hem Koning Pinch, Zijne Zwarte Majesteit, Lord Paper-Collar
+(papieren halsboord) en Markies van Pomade. Zij zonden hem verdichte
+depèches, en lieten bespottelijke besluiten drukken, met zijn naam
+onderteekend. Eindelijk was de tijd zijner regeering verstreken; hij
+gaf het Kapitool en het groot-zegel over aan Kellogg, en ontving als
+belooning den titel van gouverneur, en de waardigheid van senator
+te Washington, met al de voordeelen en emolumenten aan die hooge
+waardigheid verbonden.
+
+Zijne verschijning in den Senaat, waar hij eene plaats zou innemen
+naast de Shermans en Wilsons, de Boutwells en Camerons, te midden
+der eerwaardige beschreven vaderen der republiek, verwekte een
+storm, die nog niet is bedaard, hoewel er op dit oogenblik (1875)
+twee-en-twintig maanden verloopen zijn, sinds hij zijn geloofsbrieven
+op het bureau deponeerde.
+
+De Senaat benoemde eene commissie, die deze geloofsbrieven moest
+onderzoeken, en dus ook nazien of zij door den wettigen gouverneur
+waren geteekend en gezegeld. Daardoor kwam natuurlijk de geheele
+kwestie ter sprake. De groote meerderheid der commissie bestond uit
+republikeinen, die voor hunne partij eene stem zouden winnen, als
+Pinch word toegelaten. Maar tot deze toelating te adviseeren, was voor
+ernstige mannen toch niet mogelijk. De commissie kwam tot het besluit
+dat Kellogg geen gouverneur van Louisiana was; dat zijne handteekening
+geen waarde had; dat het staatszegel van Louisiana was misbruikt,
+en dat Pinchback geen recht had, in het Congres zitting te nemen.
+
+Na een zeer lang en merkwaardig debat, besliste de Senaat, ondanks
+de eischen van het partijbelang, en overeenkomstig het voorstel der
+commissie, dat Kellogg niet de wettige gouverneur was van Louisiana,
+en Pinchback niet de wettige senator voor dien staat; tevens bepaalde
+dit hoogste College dat eene nieuwe verkiezing zou worden gehouden,
+opdat aan de heerschende anarchie op echt-republikeinsche wijze,
+namelijk door een plebisciet, een einde zou worden gemaakt.
+
+Door den Senaat uitgenoodigd, eene verklaring van zijn gedrag te geven,
+erkende de President Grant dat de jongste verkiezing in Louisiana
+"een reusachtig bedrog" was geweest. Hij gaf toe aan het verlangen
+van den Senaat, dat eene nieuwe verkiezing zou worden gehouden om
+uit te maken, wie door het volk als gouverneur werd begeerd, generaal
+Mac-Enery of William P. Kellogg; maar hij behield zich, met het oog
+op de omstandigheden, de bevoegdheid voor, om het geschikte tijdstip
+voor deze verkiezing te bepalen. Kellogg, die zich liefst aan geene
+nieuwe stemming wilde wagen, werd mitsdien gemachtigd, de verkiezing
+voorloopig, tot gelegener tijd, uit te stellen.
+
+Daar nu alle partijen het eens waren omtrent de nietigheid der laatste
+verkiezingen, was Warmoth, volgens zijn beweeren, nog steeds de
+wettige gouverneur, en moest hij zijne functiën blijven waarnemen, tot
+zijn opvolger was benoemd. Zoo betwistten twee vergaderingen en drie
+gouverneurs elkander de heerschappij over Nieuw-Orleans. Niemand wist
+aan wien hij gehoorzaamheid schuldig was: de anarchie was volkomen. [5]
+
+Zeventien maanden lang zuchtte Nieuw-Orleans onder het juk van
+gouverneurs, die niet konden regeeren, van vergaderingen, die geen
+wetten konden uitvaardigen, en van gerechtshoven, die elkanders
+beslissingen vernietigden. Nieuw-Orleans is Louisiana, ongeveer in
+denzelfden zin als waarin Parijs Frankrijk is. Als Nieuw-Orleans
+lijdt, lijdt Louisiana, als Nieuw-Orleans herleeft, herleeft ook
+Louisiana. Onder het zoogenaamde bestuur van Kellogg ging zoowel het
+publiek krediet der stad te gronde, als de fortuin van een groot deel
+harer burgers.
+
+Een uitvoerend bewind, uit negers en vreemdelingen samengesteld,
+tiranniseerde de stad, en verkwanselde de stedelijke goederen; een
+romp-parlement, [6] waarin de negers, die zich geregeld hun traktement
+lieten uitbetalen, de meerderheid hadden, nam allerlei besluiten,
+waaraan alle kracht van wet ontbrak. Een troep negers, door vreemden
+aangevoerd, voerde, als plaatselijke policie, heerschappij over de
+straten en kaaien. De zwarte clubs vermenigvuldigden zich, ieder
+met zijne eigen geheime teekens en wachtwoorden. Zoolang er nog een
+dollard in de schatkist te vinden was, hielpen deze vreemdelingen
+zich zelven en hunne aanhangers. Openbare ambten en bedieningen
+werden verkocht, schuldbrieven van den staat werden verschacherd en
+vervalscht, en eene rijke welvarende stad werd aansprakelijk gesteld
+voor een verarmden staat. Vreemde schuldeischers werden bedrogen,
+en de goede naam der burgers leed schade. De handel ging achteruit:
+kooplieden en kargadoors lieten hunne magazijnen en kantoren op de
+kaaien ledig staan; de winkelhuizen in de deftige buurten daalden
+tot beneden den huurprijs in waarde. De invoer stond bijna stil. De
+belastingen klommen met zoo verbazende snelheid, dat eigenaars
+van aanzienlijke huizen hunne vaste goederen aan den staat moesten
+overlaten. De eenige bezoldigingen welke regelmatig werden uitbetaald,
+waren die van Kellogg's neger-senatoren, die elke week trouw hun
+achttien dollars ontvingen. De onderwijzers en professoren bleven
+onbetaald; de scholen en colleges werden gesloten. De maatschappijen,
+die voor den aanvoer van drinkwater zorgden, begonnen haar levering te
+beperken, daar zij niet langer de verschuldigde betaling ontvingen. De
+ellende was algemeen, zoowel voor rijken als armen. Op sommige avonden
+bleven de straten donker, daar de directiën der gasfabrieken de kranen
+hadden afgesloten. De straten van Nieuw-Orleans zijn des nachts nooit
+geheel veilig, maar gedurende dit noodlottig tijdperk van anarchie
+nam het kwaad hand over hand toe. De policie-agenten zelven hieven
+schatting van alle winkels. Deze bewakers der openbare veiligheid
+waren van wapenen voorzien, en gewapende mannen zorgen er wel voor,
+dat zij geen gebrek lijden. De levensmiddelen stegen in prijs:
+visch werd schaarsch, vleesch was niet te bekomen. De gevangenissen
+en verbeterhuizen werden op de schandelijkste wijze verwaarloosd;
+dijken en dammen werden doorgestoken, en vruchtbare velden onder
+water gezet. Het onkruid woekerde alom voort; de katoenplantages
+verwilderden tot jungles; de dammen en wallen zakten in de rivier, de
+tuinen en hoven werden wildernissen. Alles, in de stad en daarbuiten,
+vertoonde den stempel van physieken en moreelen ondergang.
+
+Wee over het trotsche en schoone Nieuw-Orleans! Getroffen in haar
+hoogste belangen, in haar vrijheid, haar eer, haar handel, haar
+krediet, in al hare verwachtingen, hief de stad zich eindelijk met
+de kracht der wanhoop op, en stelde zich zelve deze vraag: Moet het
+geslacht der blanken, langs de golf van Mexiko, onder gaan?
+
+Het antwoord was niet twijfelachtig. Onmiddellijk volgde eene
+reactie--eene reactie, die bovenal ten doel had, de kwestie van ras
+te plaatsen boven die van partij, de republiek boven de republikeinen.
+
+Zij openbaarde zich overal, in de clubs, de salons, de magazijnen en
+winkels. De beweging was niet zoo zeer gericht tegen de kleurlingen
+zelven, dan wel tegen de scalawags en vreemde fortuinzoekers,
+die de kleurlingen enkel als werktuigen ten behoeve hunner partij
+gebruikten. Stilzwijgend vormde zich eene ligue, eene blanke ligue,
+in tegenstelling van de zwarte; maar de leden van dit verbond
+hielden geene samenkomsten, benoemden geen commissiën, en kozen geen
+bestuurders. Het was nog meer eene overeenstemming in gevoelens, dan
+een eigenlijk genootschap; maar de europeesche geest is organiseerend
+van nature, en het kon niet uitblijven of deze gemeenschappelijke
+overtuiging onder de blanke bevolking moest welhaast een bepaalden
+vorm aannemen. Daar bijna iedere blanke in Nieuw-Orleans soldaat is
+geweest, vormden de leden van het verbond reeds van zelve een leger,
+dat binnen eenige uren tot den strijd gereed kon zijn.
+
+Dit verbond versterkte en verlevendigde de hoop en het vertrouwen
+van dezulken onder de blanke burgers, die een einde wenschten te
+maken aan de heerschende anarchie, door den vreemdeling Kellogg uit
+Nieuw-Orleans te jagen, den zwarten pakkedrager Antoine terug te
+zenden naar het douane-kantoor, en generaal Mac-Enery en generaal
+Penn als gouverneur en luitenant-gouverneur te installeeren.
+
+Inmiddels naderde de dag, waarop de nieuwe verkiezingen voor de Kamer
+moesten plaats hebben. De burgers wenschten dat die verkiezingen
+eerlijk en in volle vrijheid zouden geschieden: althans voor zoo ver
+dat mogelijk was, nu de kiezerslijsten waren opgemaakt door scalawags
+en leden van het zwarte verbond. Maar geene vrije en eerlijke
+verkiezing was denkbaar, zoo lang de vreemde indringers zich niet
+verwijderd hadden. De republikeinsche senatoren in Washington waren
+het hierin eens met de conservatieve senatoren in Nieuw-Orleans,
+dat Kellogg niet de wettige gouverneur van Louisiana was. Maar wat
+konden de blanke burgers doen om hem tot heengaan te nopen?
+
+Op Maandag den 14den September 1874, des morgens ten elf uur, kwamen
+de burgers in groote menigte bijeen in de Kanaalstraat. De leider der
+vergadering, R.H. Marr, plaatste zich aan den voet van het kolossale
+standbeeld van Henry Clay, en legde der menigte de vraag voor, of zij
+nog langer de heerschende anarchie wilde dulden? De burgers antwoordden
+met luid geroep, dat zij de voorkeur gaven aan de tirannie, waaronder
+zij gezucht hadden vóór de uitvaardiging der Reconstruction Act. [7]
+Een soldaat, hoe streng despoot hij mocht zijn, was toch altijd een man
+van orde en tucht; hij handhaafde althans de openbare orde op straat
+en bewaarde het Kapitool voor verontreiniging. De regeering van een
+man als Hancock was een zegen, vergeleken bij die van Kellogg. Onder
+een federaal officier, geen huichelachtige schijn van vrijheid,
+burgerlijke orde en republikeinsche instellingen: het despotisme
+zou onverholen aan het licht treden en Louisiana geregeerd worden
+als een turksche provincie. Toch gaven de burgers de voorkeur aan
+een man van ijzer en bloed boven een carpet-bagger; want geen erger
+en smadelijker lot was te bedenken dan overgeleverd te zijn aan de
+willekeur van vreemde avonturiers, die in het land geen anderen steun
+hadden dan een leger van vreemde soldaten en het zwarte gepeupel.
+
+De vergadering besloot dat vijf burgers zich naar het Kapitool,
+in de straat Saint-Louis, zouden begeven, en in naam van het vrije
+en souvereine volk, William P. Kellogg, als vreemdeling in de stad,
+zouden uitnoodigen, zich te verwijderen.
+
+Kellogg sloot zich op in zijne vertrekken, omringd door zijne zwarte
+lijfwacht, maar zond Billings en een officier van zijn staf om met
+de afgevaardigden te onderhandelen. "Gij verlangt dat de gouverneur
+zich verwijdere! zeide Billings. Hij weigert te luisteren naar
+eene deputatie van eene gewapende menigte, die bovendien met eene
+bedreiging komt."
+
+De burgers, in de Kanaalstraat vergaderd, waren niet gewapend, zoo
+als Kellogg en Billings trouwens zeer wel wisten. Immers, een uur
+later telegrafeerde Packard zelf aan den prokureur-generaal Williams:
+
+"De deelnemers aan de meeting waren over het algemeen ongewapend."
+
+Dit praatje van wapenen en bedreiging was dan ook bestemd voor
+Washington en New-York, niet voor Nieuw-Orleans, waar men de waarheid
+kende.
+
+"Keert thans naar uwe woningen terug, Heeren, zeide Marr. Voorziet u
+van levensmiddelen en dekens, en komt ten twee uur heden middag weer
+bijeen: gij zult dan wapens en aanvoerders gereed vinden."
+
+Packard, wien deze demonstratie niet aanstond, had reeds naar
+Jackson, in Mississippi, getelegrafeerd, en om troepen gevraagd. In
+den loop van den morgen was eene kompagnie soldaten te Nieuw-Orleans
+aangekomen, en in het douane-kantoor ingekwartierd. Nu telegrafeerde
+hij op nieuw naar Holly-Springs, en ontving ten antwoord, dat nog
+vier kompagniën tot zijne hulp zouden worden afgezonden. Voorziende
+wat gebeuren zou, zond hij, in de vreugde zijns harten, het volgende
+telegram naar Washington: "Hoogst waarschijnlijk zal het heden avond
+tot eene botsing komen. Ik heb eene afdeeling federale troepen in het
+douanekantoor. Vier kompagniën zijn in aantocht van Holly-Springs. De
+plaatselijke autoriteiten hebben eenige honderden manschappen onder
+de wapenen in het Kapitool en de arsenalen."
+
+Zoodra Marr zich verwijderd had, liet Kellogg generaal Badger
+ontbieden, en ontwierp met hem het plan van een aanval op de blanke
+bevolking. De policiemacht, waarover Badger, een carpet-bagger, het
+bevel voerde, bestond uit een regiment, uitgerust en gewapend als de
+iersche konstabels en voorzien van een artilleriepark. Deze gewapende
+macht staat in dienst van de stad en wordt door haar betaald; in gewone
+tijden is de mayor (burgemeester) met het opperbevel belast, maar de
+vreemde indringers hadden zich het gezag van den mayor aangematigd,
+de blanken uit de dienst verwijderd, en de gelederen gevuld met groote,
+sterkgespierde negers. In handen van Badger was deze policie eigenlijk
+niets dan eene zwarte pretoriaansche garde.
+
+Badger bezette nu de Kanaalstraat, en was daardoor meester van de
+voornaamste straten, die van de kaaien naar het meer voeren en deze
+hoofdstraat snijden; tevens scheidt de Kanaalstraat de fransche wijk,
+waarin zich de straat Saint-Louis bevindt, van de engelsche wijk,
+waarin de meeste blanken wonen. Hij had drie stukken geschut bij zich;
+tweehonderd man van zijn neger-regiment stonden onder de wapenen,
+rondom het standbeeld van Henry Clay.
+
+Bij groepjes van twee en drie vereenigden zich de ongewapende
+burgers in de nabijheid van het plein Lafayette; en ten twee uur in
+den namiddag bezetten zeventienhonderd hunner de voetpaden van de
+Poydrassstraat en de aangrenzende straten.
+
+Op een gegeven bevel, vormden de burgers, die zeer goed hun plicht
+schenen te kennen, zich tot kompagniën en bataillons, en werden
+barrikaden opgeworpen. Op last van den luitenant-gouverneur Penn,
+werden geweren, in alle haast uit een stoomboot ontscheept, onder
+de menigte rondgedeeld; en generaal Ogden, een oud soldaat, nam het
+opperbevel op zich.
+
+Hij zou drie vijanden tegenover zich kunnen vinden: vooreerst,
+generaal Badger en de stedelijke policie; ten andere, generaal
+Longstreet met de milicie van den staat; en eindelijk, generaal Emory
+met de federale troepen. Maar hij rekende er op, dat noch Longstreet,
+noch Emory zich gerechtigd zoude achten tusschen beiden te komen in
+eene kwestie van zoo geheel plaatselijken aard: namelijk, wie der
+beide kandidaten, Kellogg of Mac-Enery, inderdaad de meerderheid van
+stemmen der kiezers van Louisiana op zich had vereenigd. Longstreet
+was uit het Zuiden geboortig; en Emory zou niet licht in openlijken
+strijd durven handelen met de uitspraak van het Congres. Had hij
+alleen maar te doen met Badger en zijn negers, dan maakte Ogden zich
+sterk dat de zaak binnen het half uur zou afloopen.
+
+Om half drie zette Badger zich met zijn regiment in beweging. Hij
+reed zelf aan de spits, en voerde zijne drie kanonnen met zich;
+enkelen zijner manschappen vuurden, luid schreeuwende en gillende,
+al vast hunne geweren af.
+
+Zoodra de vijand in het gezicht kwam, kommandeerde Ogden: vuur! De
+burgers vuurden, en Badger viel van zijn paard--dood, naar men dacht.
+
+"Valt aan!" riep Ogden. De burgers drongen met de gevelde bajonet
+voorwaarts, en de negers, blijkbaar door dien aanval verrast, werden
+overhoop geworpen en op de vlucht gejaagd.
+
+Kapitein Angel spoedde zich met zijne kompagnie naar een der
+kanonnen. Ten blijk van minachting hunne wapens wegwerpende,
+vermeesterden eenige burgers het stuk geschut, dreven de
+neger-kanonniers met slagen en schoppen weg, en joegen hen door straten
+en stegen na, tot de verbijsterde vluchtelingen een schuilplaats
+vonden aan de douane, onder bescherming der federale vlag. Bijna geen
+enkele neger hield zich goed. Een zwarte generaal had eene wijkplaats
+gezocht in den winkel van een bedienaar der begrafenissen. "Ga weg,
+riep de kleine fransche doodkistenmaker; zij zullen u nazetten en
+mij vermoorden." De neger wierp zijn gegalonneerden rok en pluimen
+weg. "Om Gods wil, massa, laat mij schuilen!"--Een burger trad binnen;
+nergens was een generaal te zien: niets dan een gewone neger in een
+wijden jas, bezig met een lijkkleed schoon te maken. De burger zag
+eens rond, gaf den neger een schop, en ging lachend weer heen.
+
+Zoo als Ogden voorzien had, kwam noch generaal Longstreet, noch
+generaal Emory bij deze gelegenheid tusschenbeiden. Ten vijf uur
+kwamen de vier kompagniën van Holly-Springs aan; maar deze troepen
+werden door Emory niet ter beschikking van Packard gesteld. Longstreet
+hield het Kapitool bezet, dat niet werd aangevallen. Omstreeks zes
+uren had het vuren opgehouden, en de zegevierende burgers zetten
+hunne wapenen in rust ten aanschouwe van de federale troepen.
+
+Aan Badgers zijde waren dertig gesneuvelden; Ogden telde twaalf
+dooden en dertien gewonden. De negers verloren hun kanonnen, wapenen
+en ammunitie, terwijl honderd gevangenen in Ogdens handen vielen. Des
+avonds was het stadhuis, zoowel als de geheele stad, met uitzondering
+van het Kapitool en de douane, in de macht der burgers. Te middernacht
+vluchtte Kellogg uit zijne vertrekken in het Kapitool, en nam de
+wijk naar de douane, onder de bescherming der federale troepen. Den
+volgenden morgen ontruimde Longstreet het Kapitool, dat dadelijk door
+generaal Penn bezet werd. Nu keerde de vrede terug. De winkels werden
+weder geopend, en het verkeer herstelde zich. De blanke reactie had
+volkomen gezegevierd.
+
+Maar deze ommekeer van zaken te Nieuw-Orleans was een geduchte
+slag voor de politiek van den President. De dag der verkiezingen
+naderde: en wanneer Mac-Enery als gouverneur in het Kapitool te
+Nieuw-Orleans zetelde, was voor de republikeinen de kans in Louisiana
+verkeken. Kellogg verzekerde den President, dat, als spoedig en met
+kracht werd gehandeld, de meerderheid voor de republikeinen nog kon
+worden behouden.
+
+Grant zond daarop bevel aan Emory om, ten spijt van de zegevierende
+burgers, des noods met geweld, de geslagen scalawags in het gezag
+te herstellen.
+
+De verkiezing had plaats in een staat van spanning en opgewondenheid,
+die niet veel verschilde van de razernij van den burgeroorlog. Wederom
+schreef elke partij zich de overwinning toe. Dit alleen was zeker, dat
+Kellogg er niet in geslaagd was, den staat voor Grant te behouden. Hij
+had zijn patroon vijf stemmen beloofd van de zes, die Louisiana had uit
+te brengen: en van die zes stemmen behoorden er nu maar twee aan Grant.
+
+De verkiezingen voor de wetgevende macht van den staat hadden te
+gelijker tijd plaats met die voor het Congres, en de conservatieven
+beweerden daarbij eene wel niet groote, maar ontwijfelbare meerderheid
+te hebben verkregen. In dit opzicht was de blanke reactie volkomen
+geslaagd.
+
+Nog eene kans, eene enkele slechts, bleef er over voor Kellogg
+en zijne beschermers: eene feitelijke interventie van de federale
+troepen, waardoor de conservatieve leden verhinderd zouden worden,
+hunne zetels in de vergadering in te nemen. Dit was een uiterst
+vermetele, ja bijkans een dolzinnige maatregel, maar de geslagen
+scalawags deinzen voor niets terug.
+
+Om zulk een daad van onomwonden geweld uit te voeren, was een meer
+doortastend officier noodig, dan generaal Emory: mitsdien werd generaal
+Sheridan naar Nieuw-Orleans gezonden.
+
+
+XVIII.
+
+Kort na onze aankomst in het hotel Saint-Charles te Nieuw-Orleans,
+werd ons een kaartje ter hand gesteld van generaal Sheridan; twee
+uren later brachten wij den jongen, schitterenden ierschen officier
+een bezoek. Wij hadden daartoe niet ver te gaan: het hoofdkwartier van
+de militaire divisie van de Missouri was in hetzelfde hotel gevestigd,
+waarin wij onzen intrek hadden genomen.
+
+Wij spraken zeer aangenaam over allerlei zaken: over de vlakten van
+Kansas, waar ik in 1866 getuige was geweest van eenige episoden van
+den indiaanschen oorlog; over de onrustige distrikten van Texas, die
+wij zoo even verlaten hebben; over onze reizen en avonturen sedert den
+oorlog. Als naar gewoonte,  was generaal Sheridan vriendelijk en vrij
+in zijn spreken; hij lachte hartelijk over de vrees, die de menigte
+voor hem koesterde, en deelde mij het een en ander mede omtrent den
+aard zijner zending in het Zuiden.
+
+De Vereenigde-Staten zijn voor het militair beheer verdeeld in vier
+groote afdeelingen: de divisiën van de Zuidzee, van den Atlantischen
+oceaan, van de Missouri, en van het Zuiden. Het opperbevel in deze
+divisiën is aan vier hoofdofficieren opgedragen: de generaal-majoor
+Schofield, wiens hoofdkwartier te San-Francisco is, voert het
+bevel over de divisie van de Zuidzee; de generaal-majoor Hancock, te
+New-York, staat aan het hoofd der divisie van den Atlantischen oceaan;
+luitenant-generaal Sheridan, te Chicago, is belast met het kommando
+in de afdeeling van de Missouri, en generaal-majoor Mac-Dowell, te
+Louisville, met dat in de divisie van het Zuiden. Generaal Sherman,
+de algemeene opperbevelhebber, heeft zijn hoofdkwartier te Saint-Louis.
+
+Elke militaire divisie bestaat uit twee of meer departementen. De
+divisie van den generaal-majoor Mac-Dowell, waartoe ook Nieuw-Orleans
+behoort, is in twee departementen gesplitst:--een departement van
+het Zuiden en een departement van de Golf. Het eerste omvat zeven
+staten: Kentucky, Tennessee, Noord- en Zuid-Carolina, Georgië,
+Alabama en Florida, met uitzondering van de forten in Pensacola-baai,
+van Fort-Jefferson tot Key-West. Het hoofdkwartier is te Louisville,
+waar generaal Mac-Dowell resideert. Het departement der Golf omvat
+drie staten: Louisiana, Mississippi en Arkansas, met al de militaire
+stations langs de Golf van Mexiko, van Fort-Jefferson tot Key-West,
+met uitzondering van de forten aan Mobile-baai. Het hoofdkwartier
+is te Nieuw-Orleans, waar generaal Emory het bevel voert, onder zijn
+superieur, generaal Mac-Dowell.
+
+De divisie van de Missouri, waarvan generaal Sheridan aan het hoofd
+staat, is van grooter uitgestrektheid, en, uit een strategisch
+oogpunt, ook van meer gewicht, want zij strekt zich uit van de
+grenzen van britsch-Amerika tot de grenzen van Mexiko, en scheidt
+alzoo de oostelijke van de westelijke staten. Deze groote afdeeling
+bestaat uit vier departementen, Dakota, Platte, Missouri en Texas
+genoemd, welke te zamen acht staten--Minnesota, Jowa, Nebraska, Kansas,
+Colorado, Illinois, Missouri en Texas--benevens zes groote territoriën,
+omvatten. Bovendien heeft generaal Sheridan nu eene geheim stuk bij
+zich, waarbij hem onbeperkte volmacht gegeven wordt, om, zoo noodig,
+de geheele divisie van generaal Mac-Dowell of wel eenig deel daarvan
+bij zijn eigen kommandement te voegen, zonder dat hij daaromtrent
+met iemand behoeft te raadplegen.
+
+Wie is generaal Sheridan? Als man van de wereld en aangenaam prater,
+mag ik hem zeer gaarne lijden, en indien ik, bij het teekenen van
+zijn beeld, donkere kleuren moet gebruiken, dan geschiedt dit alleen
+omdat de historische waarheid mij niet toelaat, andere tinten te
+bezigen. Ook laat men dezer grootsche en sombere figuur geen volkomen
+recht wedervaren, wanneer de oorspronkelijke trekken, ter wille van de
+behagelijkheid, worden weggewischt of vervalscht. Om den toestand te
+kunnen begrijpen, moet men den man zelven in zijne ware gedaante zien.
+
+Een echt soldaat, kort en gedrongen van gestalte, met een gewoon,
+ietwat vulgair gelaat, een rond hoofd en oogen vol donkeren gloed:
+ziedaar "kleine Phil," de wilde iersche duivel, die zich een weg heeft
+weten te banen tot de hoogste rangen der militaire hierarchie. Vijf
+namen schitteren als meteoren te midden der bloedige nevelen van
+den gruwelijken burgeroorlog, en de naam van Sheridan is een van
+die vijf. Voorzeker hebben Lee en Jackson een vrij wat schooner en
+onbevlekter naam achtergelaten; maar, met uitzondering van Grant en
+Sherman, heeft geen van de noordelijke generaals zich grooter reputatie
+verworven dan Sheridan. Weinig feiten uit den burgeroorlog kunnen
+de vergelijking doorstaan met den stouten en welberaamden aanval,
+waardoor Sheridan de vijanden, die Chambersburg hadden verbrand en
+Washington bedreigden, overhoop wierp en verstrooide. Zijne belooning
+was dan ook schitterend: Amerika bezit maar één luitenant-generaal,
+en Philip Sheridan bekleedt dien hoogen rang.
+
+Sheridan heeft eene harde en ruwe school doorloopen, in eene omgeving,
+die voor zachte gevoelens en aandoeningen van menschelijkheid geen
+ruimte laat. Hij heeft zes jaren gesleten te midden van de Cheyennes
+en Sioux, hunne taal leerende en deelnemende in hunne veeten. Onder de
+soldaten is het een spreekwoord, dat kleine Phil half een iersche wilde
+en half een indiaansche wilde is. Moet er eene of andere ongewone,
+gruwelijke daad worden verricht, dan wijst de publieke opinie Sheridan
+als den meest geschikten man aan. Toen de loop van den oorlog het
+generaal Grant noodig deed achten, dat de vallei van de Shenandoah
+moest worden verwoest, werd de toorts der vernieling aan de handen
+van Sheridan toevertrouwd. "Het geheele land, van de Blue-Ridge tot
+den North-Mountain, is niet houdbaar meer:" zoo luidde zijn uiterst
+lakoniek verslag. Maar sedert de fransche generaals, op bevel van
+Louvois, den Paltz verwoestten, heeft wel geen menschelijk oog ooit
+een zoo afgrijselijk tafereel van verdelging en moord aanschouwd,
+als de weleer zoo liefelijke vallei in Virginia te zien gaf.--Toen de
+regeering besloten had, aan de Indianen eene gevoelige les te geven,
+werd wederom Sheridan naar de vlakte gezonden. De Piégans werden ten
+offer uitgelezen; en de bloedige wraakoefening kwam zoo onverwacht en
+was zoo verschrikkelijk, dat de naam van Sheridan en de herinnering
+aan deze afschuwelijke menschenslachting zullen voortleven bij de
+roodhuiden, zoo lang de indiaansche barden en zieners de sombere
+legenden van de stammen voor de luisterende schare zullen voordragen.
+
+Het was dus niet te verwonderen, dat de onverwachte verschijning
+van dezen generaal Sheridan te Nieuw-Orleans, te midden van groote
+spanning en onrust, de stad met huiverende ontzetting sloeg.
+
+Generaal Sheridan was in Chicago, zijn dienst als bevelhebber
+zijner divisie waarnemende, en tevens het hof aan zijne uitverkorene
+makende, toen hij een vertrouwelijk schrijven ontving van generaal
+Belknap, secretaris van staat voor oorlog, dat eensklaps al zijne
+schikkingen voor bals en partijen voor de naderende Kerstdagen in de
+war stuurde. Deze brief luidde als volgt:
+
+Vertrouwelijk.
+
+Departement van Oorlog, 24 December 1874.
+
+"Generaal, de President liet mij dezen morgen ontbieden en droeg mij
+op, u te zeggen, dat hij wenscht dat gij u naar de staten Louisiana
+en Mississippi zult begeven, en bepaaldelijk naar Nieuw-Orleans
+en Vicksburg.... Gij zult hierbij een bevelschrift vinden, waarbij
+gij gemachtigd wordt het opperbevel op u te nemen in de militaire
+divisie van het Zuiden of in eenig gedeelte dezer divisie, wanneer gij
+dit noodig mocht achten.... Ge kunt, zoo ge dit verlangt, generaal
+Mac-Dowell in Louisville bezoeken, en hem vertrouwelijk mededeeling
+doen van het doel uwer reis. Maar dit wordt niet voorgeschreven;
+aan uwe beoordeeling blijve het overgelaten, in hoever overleg met
+hem moet plaats hebben. Natuurlijk kunt ge zoovele officieren van
+uw staf mede nemen als gij verkiest; het is echter wenschelijk dat
+uw reis meer het voorkomen hebbe van een pleiziertochtje dan van
+eene officiëele zending.... Gij kunt over Washington terugkeeren en
+mondeling verslag doen.
+
+W.W. Belknap."
+
+Steeds gereed aan de bevelen zijner meerderen te gehoorzamen,
+telegrafeerde Sheridan naar Washington: "Uw brief ontvangen--alles
+in orde."
+
+Er werd nu een gezelschap gevormd van officieren en dames, waaronder
+ook de jonge dame, aan wie generaal Sheridan het hof maakte, die aan
+dit zoogenaamde pleizierreisje zouden deelnemen; en in de dagbladen
+van Chicago kon men het bericht lezen dat generaal Sheridan verlof
+had gekregen om een gedeelte van den winter op Cuba door te gaan
+brengen. Men hield het er algemeen voor, dat dit uitstapje de voorbode
+was van zijn aanstaand huwelijk.
+
+Daar Nieuw-Orleans op den weg van Chicago naar Cuba ligt, kon de
+generaal zich derwaarts begeven, zonder achterdocht op te wekken. De
+tegenwoordigheid van dames, en vooral van de jonge dame met wie,
+naar men zeide, Sheridan verloofd was, gaf aan de geheele reis een
+zeker huiselijk, feestelijk karakter. De grootste moeilijkheid lag in
+de verhouding tegenover de hoofdofficieren, wier functiën Sheridan
+moest overnemen. De zending was ongewoon, en de geheele handelwijze
+onregelmatig. Was Emory voor zijn taak niet opgewassen, dan kon men een
+doortastender man zenden, zonder Sheridan van de oevers van het meer
+Michigan te ontbieden. Werd eenheid van gezag noodig geacht, generaal
+Mac-Dowell was de opperbevelhebber in het Zuiden. Was de toestand zoo
+ernstig, dat de tegenwoordigheid van een officier van hoogeren rang
+werd gevorderd, dan kon dit niemand anders zijn dan generaal Sherman.
+
+Het is geen geheim, dat generaal Sherman met de handelwijze van Belknap
+en het departement van oorlog geen vrede heeft. Sherman is geheel vrij
+van caesaristische neigingen: patriot in de eerste plaats en eerst
+daarna soldaat, acht en waardeert hij militaire talenten bovenal als
+eene bescherming voor de vrijheid en een waarborg voor de veiligheid
+der republiek. Niet in staat om, zij het ook door zijn stilzwijgen,
+mede te werken tot eene zuiver persoonlijke, egoïstische politiek,
+heeft hij met den President, de ministers en adjudanten gebroken,
+en zijn hoofdkwartier van Washington verlegd naar Saint-Louis, waar
+hij zich afgezonderd houdt buiten alle aanraking met de tegenwoordige
+machthebbers. Sherman is echter een persoon van te veel beteekenis,
+om hem eenvoudig over het hoofd te zien. Zoodra Belknap Sheridans
+antwoord ontvangen had, zond hij dan ook een vertrouwelijk schrijven
+naar Saint-Louis, waarin omtrent Sheridans reis naar het Zuiden de
+noodige opheldering gegeven werd. Generaal Sherman bepaalde er zich
+toe, de ontvangst van dien brief te berichten.
+
+Nog lastiger was de verhouding tegenover generaal Mac-Dowell. Geen
+enkel officier wordt gaarne op zijde geschoven, en dat nog wel bij een
+geheim bevelschrift en zonder vooraf gehoord te zijn. Belknap schoof
+de verantwoordelijkheid van zich zelven af op Sheridan, door het aan
+diens eigen goedvinden over te laten, of hij generaal Mac-Dowell zou
+gaan opzoeken en in vertrouwen met het doel zijner zending bekend
+maken. Sheridan oordeelde het beter, den generaal van de zaak geheel
+onkundig te laten.
+
+Het gezelschap dames en officieren vertrok van Chicago. Vijf dagen
+later waren zij te Nieuw-Orleans, waar zij door de straten kuierden,
+de proklamaties van koning Carnaval lazen, en inlichtingen inwonnen
+omtrent het vertrek der stoombooten naar Cuba!
+
+Op Zondag, 3 Januari 1875, heerschte er eene buitengewone drukte in
+de straat Saint-Louis: den volgenden dag zou de groote strijd, op de
+straat begonnen, worden voortgezet in de wetgevende vergadering. Dien
+Maandag zou het beslist worden, of de scalawags en hun kliek nog
+langer in Nieuw-Orleans den baas zouden spelen.
+
+Van de honderd-elf nieuw verkozen leden der Kamer van
+vertegenwoordigers, werden acht-en-vijftig tot de conservatieve, en
+drie-en-vijftig tot de republikeinsche (liberale) partij gerekend. De
+conservatieven hadden dus niet slechts eene meerderheid van vijf
+stemmen, maar vertegenwoordigden tevens de grootste helft der Kamer,
+die als zoodanig tot het nemen van besluiten gerechtigd is. Al deze
+acht-en-vijftig conservatieven waren blanken. Kwam deze Kamer inderdaad
+bijeen, dan was de kans voor Kellogg onherroepelijk verloren.
+
+De strijd was begonnen in het hoofd-kiesbureau, eene commissie van
+vijf personen, die, volgens de wet, uit de beide partijen moeten worden
+gekozen, om zoodoende de twee groote richtingen der openbare meening te
+vertegenwoordigen. Kellogg benoemde dit bureau: en in openbaren strijd
+met de wet, koos hij vijf republikeinen. De wet bepaalt verder dat de
+zittingen van dit bureau publiek moeten zijn, om zelfs den schijn van
+oneerlijkheid te vermijden; op Kelloggs last werden alle eenigszins
+belangrijke werkzaamheden in het geheim verricht. Longstreet, lid
+van dit bureau, trok zich terug; in zijne plaats werd een zeer
+inschikkelijke conservatief benoemd; maar deze, ziende dat zijn
+medeleden willens en wetens de wet schonden, protesteerde en nam
+zijn ontslag. Door dit ontslag was de commissie rechtens ontbonden,
+want volgens de wet moet het bureau uit vijf leden bestaan. Maar de
+liberale leden stoorden zich natuurlijk niet aan de wet. Hadden zij
+niet tweeduizend bondssoldaten bij de hand--waarom zouden zij zich
+dan nog om de wet bekommeren?
+
+In Louisiana worden de stemmen herhaaldelijk geteld. De plaatselijke
+stembussen worden eerst gezonden naar de supervisors of registration,
+die ze nazien, de billetten tellen en die vervolgens aan de
+commissarissen voor de verkiezingen doen toekomen. Zij ondergaan alzoo
+een driemaal herhaald onderzoek, alvorens zij het hoofd-kiesbureau
+(returning board, de commissie, die den einduitslag der verkiezing
+moet constateeren) bereiken. De uitkomst van dit voorloopig onderzoek
+was, dat er zeventig conservatieven en een-en-veertig republikeinen
+waren gekozen. De conservatieven hadden dus eene meerderheid van
+negen-en-twintig stemmen; maar de onwettige commissie van Kellogg
+wist deze conservatieve meerderheid handig weg te goochelen. De
+vier liberale heeren kwamen tot eene gansch andere conclusie:
+volgens hen waren er drie-en-vijftig republikeinen en drie-en-vijftig
+conservatieven gekozen, terwijl omtrent vijf verkiezingen de beslissing
+moest worden aangehouden.
+
+De kans stond nu niet kwaad voor Kellogg. Als er een voorwendsel
+gevonden kon worden om de verkiezing dezer vijf leden, waaronder vier
+conservatieven, te vernietigen, dan had geen der beide partijen de
+wettige meerderheid, en konden de conservatieven met geen mogelijkheid
+een partijbesluit doordrijven. In vrije wetgevende vergaderingen nemen
+doorgaans de kandidaten dadelijk zitting en deel aan beraadslaging en
+stemming, in afwachting dat hunne geloofsbrieven worden goedgekeurd;
+maar Kellogg was van meening dat regelen, die bijna overal elders
+gelden, voor Nieuw-Orleans niet toepasselijk konden zijn. Als deze
+vijf leden, op den dag der opening van de Kamers, zitting namen,
+dan konden de conservatieven, zeven-en-vijftig in getal, zich als
+wettige vergadering constitueeren: zij waren dan verzekerd van eene
+meerderheid van drie stemmen, die misschien tot vijf kon klimmen. Wat
+zou die conservatieve meerderheid kunnen beletten, Kellogg in staat van
+beschuldiging te stellen en af te zetten, juist zooals met gouverneur
+Warmoth was geschied?
+
+Met eene Kamer, waarin geen der beide partijen de wettige meerderheid
+heeft, valt natuurlijk te "onderhandelen." Kellogg houdt zich ten
+volle overtuigd, dat enkele stemmen kunnen worden gekocht. Reeds
+verhaalt men dat hij inderdaad eene stem gekocht heeft; hij heeft
+er nu nog maar twee noodig om eene meerderheid te hebben. Doch hij
+moet zich haasten en niet karig zijn in het bieden, want, indien
+het hem niet gelukt althans een schijn van wettigheid te bewaren,
+blijft er niet anders over dan zijn nederlaag te belijden en terug
+te treden. Zijn eigen partijgenooten begonnen hem moede te worden;
+hij bracht hun geen wezenlijke voordeelen aan, en haalde hun
+bovendien het verwijt van caesarisme op den hals. Op zijn laatste
+verzoek om militaire hulp, had de President wrevelig geantwoord:
+"Het is zeer verkeerd, de troepen te gebruiken in het vooruitzicht
+van gevaar; laat de overheid van den staat naar recht handelen en dan
+haar plicht doen."--Daar waren nog andere teekenen, dat zijn eigen
+partij zijne handelingen afkeurde; ook mag hij niet vergeten dat
+nagenoeg alle fatsoenlijke lieden in Louisiana tot zijne tegenstanders
+behooren. Kolonel Morrow, een republikeinsch officier, reist door het
+land, en houdt generaal Sherman op de hoogte der zaken. Morrow bericht,
+overeenkomstig zijne bevinding, dat het Zuiden trouw is aan de Unie,
+maar niet gezind zich door scalawags en carpet-baggers de wet te laten
+stellen. De republikeinsche meerderheid in het Congres, opgeschrikt
+door den uitslag der algemeene verkiezingen in November, heeft eene
+commissie benoemd, om te Nieuw-Orleans zelf een onderzoek naar den
+staat van zaken in te stellen. Drie leden van die commissie, Foster
+van Ohio, een republikein, Phelps van New-Jersey, een republikein,
+en Potter van New-York, een demokraat, bevinden zich in de stad: en
+deze twee republikeinen kunnen kwalijk anders dan met den demokraat
+instemmen, dat de poging om door middel van de bondstroepen een
+onwettig bestuur in stand te houden, de eenige oorzaak is van alle
+wanorde in Louisiana. Tegenover deze dreigende kritiek, is het voor
+Kellogg dubbel noodig, een eenigszins wettigen grondslag en steun
+voor zijne handelingen te zoeken: maar waar zal hij dien vinden?
+
+Mac-Enery is niet alleen de meerdere in stemmenaantal, maar in
+ontwikkeling, kennis en reputatie. Velen van zijne aanhangers, zoo
+als Penn, zijn luitenant-gouverneur, en Wiltz, zijn kandidaat voor
+het voorzitterschap der Kamer, zijn mannen gewoon aan de behandeling
+van zaken en bekend met de eischen en voorwaarden van het openbare
+leven. Rijkdom, bebeschaving, welsprekendheid, invloed, zijn aan
+hunne zijde. Onder Kelloggs aanhangers is kwalijk iemand van eenige
+beteekenis te vinden. Daar zijn vele echte republikeinen onder:
+lieden, die zich nu eenmaal in het hoofd hebben gezet, dat het voor
+de handhaving van de gelijkheid der negers noodig is de vrijheid
+der blanken te vernietigen; maar deze lieden hebben geen stem in
+de clubs en salons, waar de blanke mannen samenkomen en de blanke
+vrouwen den toon aangeven. Zij vormen een afzonderlijke groep, die
+door de fatsoenlijke maatschappij in den ban is gedaan.
+
+Onder de drie-en-vijftig aanhangers van Kellogg bevinden zich
+acht-en-twintig negers, bijna allen gewezen slaven, die vroeger op
+de rijstvelden en de katoenplantages hebben gearbeid. Enkelen hunner
+kunnen drukwerk lezen en hun naam krabbelen; de meesten kunnen noch
+het een noch het ander; terwijl hoogstens vier of vijf in staat zijn
+hunne gedachten in verstaanbaar engelsch uit te drukken. Bijna allen
+zijn zoo arm en onwetend, zoo opgeblazen ijdel en zoo onzinnig dom,
+dat Kellogg hen niet zonder opzicht op straat en in de herbergen
+durft vertrouwen. Nieuw-Orleans, eene vroolijke en luidruchtige stad,
+is vol herbergen, kroegen en speelhuizen, waar lieden als Pinchback
+hun leerjaren doorbrengen. Deze kroegen en speelhuizen oefenen eene
+wondere aantrekkingskracht uit op Mozes en Peter, negers, zoo pas van
+de katoenvelden ontslagen, en zeer begeerig om in eene groote stad van
+hunne nieuwe vrijheid te genieten. Spionnen brengen op het Kapitool
+de onrustwekkende tijding, dat de negers-senatoren en afgevaardigden
+in handen dreigen te vallen van slimme en weinig nauwgezette lieden;
+Cousins, de negers-afgevaardigde voor St. Tammany is, naar men zegt,
+reeds in de straat opgelicht en weggevoerd. Zijne stem is verloren--een
+revanche voor den ontrouwen conservatief. Andere negers verteren en
+verdobbelen hun geld in de kroegen en drinken zich dronken.
+
+Kellogg begreep dat het hoog tijd word om te handelen.
+
+Hij liet timmerlieden en logementhouders komen, en gelastte hun, het
+Kapitool in eene vesting en een hotel te herscheppen. Het Kapitool--een
+groot en fraai gebouw, aan den hoek van de straat Saint-Louis en
+de Koningsstraat--was oorspronkelijk een hotel, dat den naam droeg
+van het hotel Saint-Louis, naar den koninklijken grondlegger der
+volkplantingen in Louisiana. De straat Saint-Louis en de Koningsstraat
+doorsnijden rechthoekig het oude fransche kwartier. Dit gedeelte van
+Nieuw-Orleans, met zijn balkons, zijn groene zonneblinden, zijn hooge
+koetspoorten, zijn binnenplaatsen,--waarop waterkommen en bakken met
+oleanders de plaats vervullen van fonteinen en tuinen,--draagt een
+eigenaardig karakter. Tegenwoordig is het stil en verlaten, het leven
+en de beweging van den handel hebben zich sinds lang naar elders
+verplaatst. Maar vroeger was deze wijk de fatsoenlijke buurt bij
+uitnemendheid, waar de dames op de wandeling al hare bekoorlijkheden
+ten toon spreidden, waar duellisten elkander ontmoetten, en waar de
+regeerings-personen hunne woningen hadden. Sedert is de mode veranderd:
+tegenwoordig gaat men in het hotel Saint-Charles logeeren. Het vroeger
+zoo aanzienlijke hotel is nu het Statenhuis; de eene vleugel van het
+oude logement bevat de bureaux der uitvoerende macht; een voormalige
+eetzaal dient voor de zittingen der Kamer.
+
+Op last van Kellogg worden nu planken voor de deuren en vensters
+gespijkerd en met ijzeren bouten bevestigd. In de straat Saint-Louis
+worden barrikaden opgeworpen, en de hoofdingang van het hotel wordt
+gesloten; slechts eene enkele deur, een achterdeur in de Koningsstraat
+uitkomende, blijft opengelaten. Van binnen en van buiten wordt het
+Statenhuis in behoorlijken staat van verdediging gebracht, om des noods
+een bestorming te kunnen doorstaan. Veertig zwarte policie-agenten,
+met knuppels en revolvers gewapend, bezetten het voorhuis, terwijl
+anderen op de trappen en in de gangen post vatten. Geweren staan
+langs de muren geschaard; een zekere generaal Campbell, een voormalig
+zuidelijk officier nu tot de partij der scalawags overgeloopen, wordt
+met de verdediging belast. Op de binnenplaats worden levensmiddelen
+saamgebracht, voldoende voor een beleg van twintig dagen: ingelegde
+vruchten, gedroogde visch, gezouten vleesch, whisky, tabak, bier. Er
+wordt eene cantine geopend, en de noodige spuwbakken geplaatst. Honderd
+matrassen, uit de kazernen gehaald, worden in de gangen en portalen
+nedergelegd. Het avondmaal wordt gereed gemaakt, en kistjes sigaren
+ter beschikking gesteld. Toen nu alles klaar was, zond Kellogg zijne
+spionnen en agenten uit, om de negers-afgevaardigden op te zoeken en
+hen uit te noodigen in het Statenhuis te komen rooken, eten, drinken
+en slapen, ten einde tijdig gereed te zijn voor den arbeid van den
+volgenden dag.
+
+Een honderdtal personen, Kamerleden, schuimloopers, policie-agenten
+en dergelijke lieden, waarvan vijf op de zes kleurlingen, brachten den
+Zondagnacht in Kelloggs cantine door, onophoudelijk whisky drinkende en
+liederlijke liedjes uitgalmende. Den geheelen nacht houden Kelloggs
+ambtenaren zich gereed om, zoodra door een of ander toeval het
+getal tegenwoordige leden de wettige meerderheid van zes-en-vijftig
+mocht bereiken, aanstonds appel nominaal te houden en de Kamer te
+constitueeren. Het is een roekeloos spel, maar lieden als Kellogg,
+eens tot het uiterste gedreven, volgen meermalen blindelings hunne
+dolzinnigste ingevingen. Als men het zoo ver kan brengen dat een bureau
+kan worden samengesteld, dan zal men wel middelen weten te vinden om de
+kleine conservatieve meerderheid onschadelijk te maken. William Vigers,
+griffier der vorige Kamer en kandidaat voor de nieuwe, wacht in de
+voorkamer van Kellogg, met de officiëele naamlijst bij zich. Michael
+Hahn, een advokaat, dien de republikeinsche partij tot voorzitter wilde
+benoemen, zit in Kelloggs kabinet. De scalawags wantrouwen Michael
+Hahn, omdat hij zich nog eenigermate gebonden rekende door de wet;
+maar hun partij was veel te arm aan rechtsgeleerden, om hem voorbij
+te kunnen gaan. Wien zullen zij anders tegenover Louis A. Wiltz, den
+conservatieven kandidaat, stellen? Eenige leden willen een neger op
+den voorzittersstoel plaatsen. Anderen, door den drank opgewonden,
+roepen dat men Kellogg moet afzetten en Pinch in zijne plaats benoemen.
+
+"De ouwe Pinch een echte neger!" schreeuwt een van zijn dronken
+aanhangers.
+
+"Dat's waar," stottert een ander, niet minder beschonken. "Pinch
+echte neger. Hoera voor Pinch!"
+
+Pinchback bevond zich in het kabinet van Kellogg, met Hahn en Campbell,
+wachtende op een gunstig toeval. Als maar zes of zeven conservatieven,
+door nieuwsgierigheid gedreven, het Kapitool binnen traden, zou de
+wettig vereischte meerderheid tegenwoordig zijn; men kon dan dadelijk
+appel nominaal houden, de vergadering openen, Hahn tot president en
+Vigers tot griffier benoemen.
+
+Nu en dan treden werkelijk eenige aanhangers van Warmoth de zaal
+in,--zoo zij zeggen, om een kijkje te nemen en een glas te drinken,
+waarna zij weer heengaan. Pinch houdt deze bezoekers nauwkeurig in
+het oog. Op een gegeven oogenblik telt hij inderdaad vijf-en-vijftig
+leden in de cantine. Dadelijk belegt hij eene voorloopige vergadering
+en opent de beraadslagingen; maar wat hij ook doe, zelfs de geniale
+Pinch kan geene minderheid van vijf-en-vijftig veranderen in eene
+wettige meerderheid van zes-en-vijftig.
+
+Er moesten meer afdoende maatregelen worden genomen. Een honderdtal
+manschappen van de zwarte milicie trekken het Kapitool binnen en
+worden onder de bevelen gesteld van generaal Campbell. Men roept de
+hulp in der federale officieren, en ondanks de jongste berisping van
+den President, wordt die hulp bereidwillig verleend, niet alleen door
+de landmacht, maar ook door de vloot.
+
+Generaal Emory had zijn intrek genomen in het douane-kantoor. Hij laat
+zijn drie veldstukken in batterij brengen, en een eskadron kavallerie
+onder de wapenen komen. Zijn onderbevelhebber, generaal De Trobriand,
+krijgt last, om bij het aanbreken van den dag de Koningsstraat te gaan
+bezetten. De federale vlootvoogd laat zijne schepen zoodanig positie
+innemen, dat hun vuur de kaaien bestrijkt en de Kanaalstraat kan
+schoonvegen. Bovendien wordt eene afdeeling mariniers in gereedheid
+gehouden om aan wal te gaan.
+
+Sheridan blijft inmiddels rustig in zijn hotel. Conservatieve spionnen,
+naar de Rotonde gekomen om zijne bewegingen gade te slaan, vinden
+hem, als naar gewoonte, op en neder kuierende, zijn sigaar rookende,
+en met de officieren van zijn staf schertsende, alsof hetgeen op het
+Kapitool en in de arsenalen voorviel, hem niet meer aanging dan eenig
+anderen gast in het hotel.
+
+De dagen van het carnaval naderen. De komst van "Koning Carnaval"
+wordt aangekondigd; en schrijvers in satirieke bladen--wier aantal te
+Nieuw-Orleans zeer groot is--verzekeren spottend dat niemand anders dan
+"Koning Philip" de verwachte potentaat is, voorloopig nog incognito.
+
+Sheridan lacht er om en rookt maar altijd door zijn sigaar.
+
+(Wordt vervolgd.)
+
+
+Uit het dagboek van een Alpenbeklimmer.
+
+(Vervolg van bladz. 15).
+
+
+II.
+
+Onder de Alpentoppen, die, als nog nimmer door eens menschen voet
+betreden, den heer Whymper bijzonder aantrokken, was er geen, waarvan
+de bestijging vuriger door hem werd gewenscht dan de Matterhorn of
+Mont-Cervin. De beklimming van dien berg, hoezeer dikwerf beproefd
+door de bekwaamste gidsen en de onverschrokkenste reizigers, was
+tot dusver altijd mislukt. Zij ging dan ook inderdaad met schier
+onoverkomelijke zwarigheden gepaard. Eerst na zeven vergeefsche
+pogingen mocht het den heer Whymper, bij een achtsten tocht, gelukken,
+den top te bereiken. Doch, helaas! die groote overwinning werd tot
+een duren prijs gekocht. De beste Alpengids en drie der reisgenooten
+van den heer Whymper verloren op den terugtocht het leven. Bij het
+afdalen van den berg, stortten zij, van eene hoogte van ruim duizend
+el, op den gletscher van den Matterhorn neder.
+
+De Mont-Cervin is buiten kijf de merkwaardigste berg van de geheele
+Alpenketen, ja misschien van de geheele aarde. De afbeelding op
+bladz: 80 geeft, beter dan eene beschrijving doen kan, een zeer juist
+denkbeeld van die reusachtige obelisk van graniet, die zich ter hoogte
+van 4432 el verheft aan het westelijk uiteinde van de vallei van
+Zermatt, tusschen de geweldige groep van den Mont-Rose ten oosten,
+de Dent d'Hérens (4180 el) en de Tête-Blanche (3750 el) ten westen,
+en de Dent-Blanche (4364 el) ten noorden, juist op de grenzen van
+Zwitserland en Italië. De bijkans loodrechte rotswanden stijgen ter
+hoogte van 1600 of 1700 el boven de omringende gletschers op.
+
+"De Matterhorn, zegt de heer Giordano, hoofdingeneur der mijnen
+in Italië, bestaat van de basis tot den top, uit vrij regelmatig
+gevormde rotslagen, die allen een weinig naar het oosten, dat wil
+zeggen naar  den Mont-Rose, oploopen. Deze rotsen, hoewel blijkbaar
+van sedimentairen oorsprong, hebben eene zeer sterk uitkomende
+kristalvormige gedaante, zoo als in dit gedeelte der Alpen meermalen
+het geval is.
+
+"De tegenwoordige piek is slechts het overblijfsel eener
+vroegere, geologische formatie, waarvan de geweldige lagen van
+drieduizend-vijfhonderd el, even als een onmetelijke mantel, de
+groote granietmassa van den Mont-Rose omhulden. De eigenaardige
+geologische samenstelling van den berg is voor een deel de oorzaak
+van den scherpen vorm en de piramidale gedaante van den top, waarover
+de reizigers zich zoo zeer verbazen. De gletschers, die zich aan den
+voet dezer piramide bevinden, voeren voortdurend de afvallende steenen
+en blokken weg; zonder hen, zou de wonderbare obelisk wellicht reeds
+onder hare eigene puinhoopen begraven zijn."
+
+De eerste pogingen om den Mont-Cervin te beklimmen, werden in de
+jaren 1858 en 1859 beproefd. Eenige moedige gidsen of liever jagers
+van Val Tournanche trachtten, van de zijde van Breuil, den berg te
+bestijgen. Dit waren Jean-Antoine Carrel, Jean-Jacques Carrel, Victor
+Carrel, de abt Garet en Gabrielle Maquignaz. Het eenige wat men van
+hunne expeditiën weet, is dat zij het punt bereikten, tegenwoordig
+onder den naam van den Schoorsteen bekend, ter hoogte van ongeveer
+3860 el.
+
+In 1860 waagden de heeren Alfred, Charles en Sandbach Parker, van
+Liverpool, andermaal eene poging om den Matterhorn aan de oostelijke
+zijde te beklimmen. Zij hadden geen gidsen bij zich. Zware wolken,
+hevige wind en gebrek aan tijd noodzaakten hen nog dien eigen avond
+naar Zermatt terug te keeren, van waar zij des morgens vertrokken
+waren. Zij hadden slechts eene hoogte van 3650 el bereikt.
+
+De derde poging werd beproefd in de laatste dagen vau Augustus
+1860. De heer Vaughan Hawkins vertrok toen van Val Tournanche, met
+de gidsen Bennen en J. Jacques Carrel. De heer Tyndall vergezelde
+hem. Hij hield met Carrel stil op honderd el boven den Schoorsteen:
+Bennen en de heer Tyndall stegen nog ongeveer twintig el hooger,
+maar zagen zich toen ook genoodzaakt terug te keeren.
+
+In 1861 hernieuwden de heeren Parker de gevaarlijke onderneming. Even
+als den vorigen keer, was ook ditmaal Zermatt hun punt van
+uitgang. Doch, ook even als den vorigen keer, waren thans wederom al
+hunne pogingen tot vermeestering der onbedwingbare veste ijdel.
+
+Op den 28sten Augustus van datzelfde jaar kwam de heer Whymper te
+Breuil. Hij vernam daar, dat de heer Tyndall er een paar dagen had
+doorgebracht, maar geene nieuwe poging had gewaagd. Vast besloten,
+het gevaarlijke avontuur te beproeven, begreep Whymper dat een enkele
+dag voor een dergelijken tocht te kort was. Hij klom dus, vergezeld
+van slechts één gids, in den namiddag tot aan den Col du Lion, en
+sloeg daar zijn tent op. De nacht was zeer koud. Het water bevroor
+in een flesch, onder zijn hoofdpeluw geplaatst. Den geheelen nacht
+door vielen rotsblokken rondom de tent naar beneden, gelukkig zonder
+schade te veroorzaken. Zoodra de dag aanbrak, begon de heer Whymper
+langs de zuidwestelijke helling naar boven te klauteren. Binnen een
+uur bereikte hij den Schoorsteen. Daar weigerde zijn gids, wiens
+naam hij verzwijgt, verder mede te gaan, zoodat hij genoodzaakt was
+de onderneming op te geven en naar Breuil terug te keeren.
+
+De heer Kennedy van Leeds verbeeldde zich, dat de bestijging van
+den Matterhorn in den winter minder bezwaar zou opleveren dan in den
+zomer. Mitsdien begaf hij zich in Januari 1862 naar Zermatt, om dat
+zeker zeer zonderlinge denkbeeld in praktijk te brengen. Hij bracht,
+daags na zijne komst, den nacht door in de kapel van Schwarzsee, in
+gezelschap van Pieter Pernn en Pieter Taugwalder; en bij het eerste
+morgenkrieken begon hij, op het voetspoor van de heeren Parker,
+de rotskam tusschen den Hörnli en den Matterhorn te beklimmen. Maar
+nadat hij, ter hoogte van 3298 el, eene kleine steenen piramide van
+twee el hoog had opgericht, zag hij zich door de sneeuw, de koude en
+den wind gedwongen zoo spoedig mogelijk den terugtocht aan te nemen
+en naar Zermatt weder te keeren.
+
+De heer Whymper besteedde dien zelfden winter aan de vervaardiging
+van eene nieuwe tent, veel beter en doelmatiger ingericht dan die,
+waarin hij aan den col du Lion den nacht had doorgebracht. Vervolgens
+begaf hij zich weder op reis, en verscheen in de eerste dagen van
+Juli 1863 te Breuil. Den 7den vertrok hij van daar, om, met den heer
+Macdonald en drie gidsen, wien hij den weg zou wijzen, Jan Tangwalder,
+Jan Kronig van Zermatt en Luc Meynet, de eerste hellingen van den
+Matterhorn te bestijgen. Hij vergiste zich echter in de richting;
+toen hij zijne dwaling bemerkte, werd hij tevens gewaar dat hij,
+zonder het te weten, den kleinen bergtop had bestegen, die zich
+boven den col du Lion verheft. Het bovenste gedeelte van dien top
+biedt geen vast steunpunt aan; de rotsen zijn hier op verschillende
+plaatsen met een laag zeer glad ijs overdekt. Kronig deed een val,
+waarbij hij gelukkig met den schrik vrijkwam, maar die zeer licht
+doodelijk had kunnen worden. Eindelijk bereikte men, na veel moeite
+en niet zonder ernstig gevaar, den col du Lion, waar de tent werd
+opgeslagen. Maar de scherpe oostenwind, die den geheelen nacht
+met toenemende hevigheid had gewaaid, ging allengs in een orkaan
+over. Groote massaas steenen rolden van alle kanten naar beneden; de
+koude werd haast onuitstaanbaar. De drie gidsen verklaarden op den
+meest stelligen toon, dat zij niet verder wilden gaan; en om half
+drie in den namiddag keerde de heer Whymper te Breuil terug, zeer
+ter neer geslagen door den slechten uitslag dezer nieuwe proefneming.
+
+Toch gaf hij den moed nog niet op: reeds den 9den Juli klom hij met
+zijn vriend Macdonald, Jean-Antoine Carrel en Pession, nogmaals naar
+den col du Lion. Het was heerlijk schoon weer. Volgens den raad vau
+Carrel, werd het bivouak voor den nacht opgeslagen aan den voet van
+den Schoorsteen, op de oostelijke zijde der berghelling, ter hoogte van
+3825 el. Den volgenden morgen beklommen Carrel en de heeren Macdonald
+en Whymper, zonder te groote inspanning, dien zoogenaamden Schoorsteen:
+Pession volgde hen, maar aan het boveneinde gekomen, verklaarde hij
+zich te ziek te gevoelen om nog hooger te kunnen klimmen. Carrel wilde
+zonder zijn vriend niet verder gaan. De heer Macdonald wilde den tocht
+zonder de beide gidsen voortzetten, maar de heer Whymper achtte het
+voorzichtiger, in 's hemels naam naar Breuil terug te keeren.
+
+"Drie malen, zoo zegt hij, had ik gepoogd dien berg te beklimmen, en
+drie malen had ik met schande moeten terugkeeren. De grens, door mijn
+voorgangers bereikt, was ook door mij niet noemenswaard overschreden:
+ik was geen el hooger gestegen dan zij. Tot op eene hoogte van ongeveer
+4000 el, bood de bestijging geene buitengewone moeilijkheden aan;
+die reis kon bijna voor een pleiziertochtje gelden. Er bleven dus
+slechts 500 el te beklimmen over; maar geen menschelijke voet had
+nog ooit dit gedeelte des bergs betreden, en hier waren de geduchtste
+hinderpalen en moeilijkheden te wachten, Er viel niet aan te denken,
+om alleen en onverzeld den top te bereiken.... Om sommige gevaarlijke
+punten te kunnen passeeren, waren er minstens drie mannen noodig,
+volgens Carrel zelfs vier. Waar zou men die twee of drie onontbeerlijke
+gidsen kunnen vinden? De grootste moeilijkheid lag niet in den berg,
+maar in het gebrek aan geschikte manschappen."
+
+De heer Whymper begaf zich naar Zermatt, om daar de mannen te
+zoeken, die hij noodig had; maar hij vond ze niet, en ondernam nu de
+beklimming van den Mont-Rose. Te Breuil teruggekeerd, trachtte hij,
+doch te vergeefs, Carrel en Meynet te bewegen, hem op den tocht
+naar den Matterhorn te vergezellen. Vreezende dat zijne tent, die
+op het tweede platform was blijven staan, door den wind zou worden
+medegevoerd, ging hij den 18den Juli alleen op weg, om te zien wat
+er van haar geworden was. De tent stond nog op dezelfde plaats,
+maar was geheel met sneeuw overdekt. Na het prachtige panorama,
+dat zich voor zijne oogen ontrolde, bewonderd te hebben, bracht hij
+zijne tent, waarin hij nog eenige levensmiddelen vond, weer in orde,
+en besloot alleen op den berg te overnachten.
+
+Den volgenden morgen begon hij op nieuw te klimmen, om zoo mogelijk een
+hooger terras of platform te bereiken. Niet zonder veel moeite, bracht
+hij het tot aan den voet van den Grooten-Toren, het hoogste punt,
+dat de heer Hawkins in 1860 bereikt had. "De Groote-Toren, zegt hij,
+is eene van de merkwaardigheden van de Matterhorngroep. Hij gelijkt in
+voorkomen op een middeleeuwschen wachttoren, zoo als men dien aan de
+hoeken van feodale burchten ziet. Van den col Saint-Théodule gezien,
+schijnt de Toren van weinig beteekenis; maar naarmate men dichter bij
+komt, neemt hij in omvang toe, en als men zijn voet bereikt heeft,
+onttrekt hij het geheele bovengedeelte van den berg aan het oog. Ik
+vond daar, om mijne tent op te slaan, eene geschikte plaats, die,
+hoewel minder gedekt dan het tweede platform, boven dit het voordeel
+had, honderd el hooger te liggen."
+
+Na een merkwaardig uitstapje achter den Grooten Toren gemaakt te
+hebben, besloot de heer Whymper terug te keeren, daar het blijkbaar
+onmogelijk was, alleen de beklimming voort te zetten. Hij hield zich
+overtuigd dat hij, zonder iemands hulp, tot eene hoogte was opgestegen,
+nog door geen zijner voorgangers bereikt. "Mijne vreugde, zegt hij,
+was ietwat voorbarig.
+
+"Tegen vijf uur in den avond verliet ik andermaal de tent, en ik waande
+mij reeds goed en wel in Breuil teruggekeerd. Met mijn touw en mijn
+haak had ik tot dusver alle moeilijkheden kunnen overwinnen. Ik daalde
+den Schoorsteen af, waarbij ik het touw aan een rots vastmaakte, en
+mij daarlangs naar beneden liet glijden; ik sneed vervolgens het touw
+door en liet het hangen; het overschietende dacht mij genoeg. Mijne
+bijl was mij bij de afdaling zeer hinderlijk geweest; ik had haar
+mitsdien in de tent achtergelaten. Het was een oude enterbijl, die
+niet aan den met ijzer beslagen stok vastzat. Als ik met de bijl gaten
+in de sneeuw hakte om naar boven te klimmen, sleepte mijn stok, aan
+het touw vastgemaakt, mij achterna; bij het opklimmen stak ik mijn
+bijl achter mij in het touw, dat om mijn middel gebonden was, zoodat
+zij mij niet kon hinderen; maar bij het afdalen, als ik met den rug
+naar de rotsen gewend stond (hetgeen altijd is aan te raden, als het
+eenigszins mogelijk is), gebeurde het meermalen dat de bijl of de steel
+bleef haken aan de uitstekende punten en oneffenheden van den rotswand,
+en reeds meermalen had de onverwachte schok mij bijna doen vallen. Ik
+liet dus mijn bijl in de tent, hetzij om dit gevaar te vermijden,
+hetzij uit vadsigheid. Die onvoorzichtigheid kwam mij duur te staan.
+
+"Ik had den col du Lion reeds achter mij, en vijftig ellen lager zou
+ik den Grooten Trap vinden, dien men in een draf kan afgaan. Maar
+aan een hoek der groote steile rotsen van de Tête du Lion gekomen,
+bemerkte ik, terwijl ik voortging langs het bovenste gedeelte der
+sneeuwlaag, die tegen deze rotsen leunt, dat de warmte van de laatste
+twee dagen bijna geheel de gaten had doen verdwijnen, die ik in de
+sneeuw had gehakt om naar boven te klauteren. De rotsen waren op
+dit punt volstrekt ongenaakbaar; er schoot dus niets anders over,
+dan nieuwe gaten in het ijs te steken. De sneeuw was te hard om mij
+daarin een pad te kunnen openen, en bij den hoek, waar ik mij bevond,
+was niets dan ijs te ontdekken: een half dozijn treden waren echter
+voldoende om mij op de naakte rotsen te brengen, waar ik vasten voet
+vinden kon. Mij met de rechterhand aan de rots vastklemmende, boorde
+ik met de punt van mijn stok gaten in het ijs, totdat ik een voldoend
+pad gemaakt had; toen plaatste ik mij tegen den hoek der rots, om aan
+de andere zijde hetzelfde werk te volvoeren. Tot dusver ging alles
+goed, maar toen ik dien hoek wilde omslaan--ik kan nog niet zeggen
+hoe het eigenlijk kwam--gleed ik uit, en stortte in den afgrond.
+
+"De zeer steile helling vormde den eenen wand van een spleet, die
+tusschen twee uitstekende rotsen afdaalde naar den gletscher du Lion,
+die beneden ter diepte van 300 el zichtbaar was. Deze spleet werd hoe
+langer hoe nauwer, en was eindelijk niet meer dan een dunne draad van
+sneeuw, ingesloten tusschen twee rotswanden, die eensklaps afbraken
+boven een gapenden afgrond, tusschen het benedeneinde der spleet en
+den gletscher. Men denke zich een trechter, over de lengte midden
+doorgesneden, en met eene helling van 45° geplaatst, met de punt naar
+beneden, en men zal eene getrouwe voorstelling hebben van de plek,
+waar ik het evenwicht verloor.
+
+"Het gewicht van mijn zak trok mij achterover; ik kwam eerst terecht
+op eenige rotsen, drie of vier el beneden mij; toen rolde ik, met
+het hoofd naar beneden, in de spleet; mijn stok ontsnapte aan mijn
+handen, en ik viel, al om en om buitelende, nu eens tegen het ijs,
+dan tegen de rotsen stootende, vijf of zes maal achtereen met mijn
+hoofd tegen den steen bonzende. Een laatste stoot slingerde mij van
+den eenen wand der spleet, over een ruimte van tusschen de vijftien en
+achttien el, naar den anderen;--gelukkig kwam ik met mijne linkerzijde
+tegen de rots terecht, waar mijne kleederen aan vasthaakten: ik
+tuimelde achterover op de sneeuw, dadelijk gevoelende dat mijn val
+gebroken was. Bij geluk was mijn hoofd naar de goede zijde gewend;
+met stuipachtige krachtsinspanning klemde ik mij aan de oneffenheden en
+punten der rots vast, en kon mij eindelijk ophouden aan den benedensten
+ingang der spleet, juist aan den rand van den afgrond. Mijn hoed,
+stok en sluier schoten in volle vaart langs mij heen en verdwenen
+in den afgrond; en toen ik de rotsbrokken,  die ik in mijn val had
+losgestooten, beneden op den gletscher in scherven hoorde springen,
+besefte ik eerst recht aan welk ontzettend gevaar ik als door een
+wonder ontkomen was. Inderdaad had ik, in zeven of acht buitelingen,
+een afstand afgelegd van ongeveer zestig el. Ware ik nog drie el
+verder gevallen, dan zou ik onfeilbaar, met een enkelen sprong, ter
+hoogte van tweehonderd-vijftig el, op den gletscher zelven zijn te
+pletter gestort.
+
+"Toch was de toestand, waarin ik mij nu bevond, alles behalve
+geruststellend. Ik kon geen oogenblik de rots, waaraan ik mij
+vastgeklemd had, loslaten, en ik bloedde uit meer dan twintig
+wonden. De gevaarlijkste waren die aan mijn hoofd, en vergeefs trachtte
+ik met de eene hand het bloed uit die wonden te stelpen, terwijl ik mij
+met de andere aan de rots vasthield. Al mijne pogingen waren vergeefs:
+bij iederen polsslag vloeide het bloed mij over het gelaat en maakte
+mij het zien bijna onmogelijk. Eindelijk was het alsof ik eene ingeving
+kreeg: met mijn voet woelde ik een klomp sneeuw los, die ik nu, bij
+wijze van pleister, op mijn hoofd legde; het middel baatte, want de
+bloedvloeiing verminderde aanstonds. Nu begon ik onmiddellijk naar
+boven te klauteren, en nog juist bij tijds bereikte ik een veiliger
+plek, waar ik in zwijm viel. Toen ik weder bij mijzelven kwam, ging de
+zon onder, en eer het mij mogelijk was den Grooten Trap af te dalen,
+was het volkomen duister geworden. Doch met de uiterste voorzichtigheid
+mocht het mij, dank zij mijn goed gesternte, gelukken naar Breuil af
+te dalen, zonder uit te glijden en zonder mij een enkele maal in den
+weg te vergissen: Breuil ligt evenwel zeventien-honderd el lager dan
+de Groote Trap.
+
+"Beschaamd over den toestand, waarin mijne eigene onhandigheid mij
+gebracht had, sloop ik stilletjes langs de hut der koeherders, die
+ik hoorde lachen en praten, heen, en trad haastig de herberg binnen,
+hopende dat ik naar mijn kamer zou kunnen gaan, zonder door iemand
+gezien te worden. Maar in den gang kwam Favre mij tegen, en vroeg:
+"Wie is daar?" Toen hij licht gehaald had en mij zag, begon hij
+luidkeels te roepen, en bracht zoo het gansche huis op de been. Twee
+dozijn hoofden werden toen bij elkaar gestoken om te raadplegen over
+den toestand van het mijne, zonder dat die plechtige beraadslaging
+groote vruchten opleverde. De dorpelingen gaven eenstemmig den raad,
+dat ik mijne wonden moest wasschen en verbinden met heeten azijn met
+zout vermengd. Te vergeefs verzette ik mij tegen dit paardemiddel: ik
+moest mij onderwerpen. Andere geneeskundige verpleging viel mij niet
+te beurt. Heb ik het aan dit zeer eenvoudig geneesmiddel of aan mijn
+krachtig gezond gestel te danken, dat ik zoo spoedig herstelde? Ik
+weet het niet; maar zeker is het dat mijne wonden al spoedig genezen
+waren en dat ik na verloop van eenige dagen weer op de been was."
+
+Dit noodlottig ongeval, waarbij hij op den rand des verderfs
+was geweest, vermocht den heer Whymper niet af te schrikken. Den
+23sten derzelfde maand begaf hij zich weder op weg met Jean Antoine
+Carrel, een jager Cesar genaamd, en Meynet. Achter den Toren gekomen,
+werden zij door een zoo geweldigen storm overvallen, dat zij moesten
+terugkeeren. Eene vijfde poging, op den 24 en den 25sten beproefd,
+slaagde niet beter; en den daarop volgenden dag moest ook de heer
+Tyndall het opgeven, hoewel hij, volgens zijn zeggen, slechts een
+steenworp van den top verwijderd was geweest.
+
+De zesde poging van den heer Whymper had plaats in 1863. Een geweldig
+onweder en herhaalde steenstortingen, waarbij zijn leven groot gevaar
+liep, dwongen hem ook nu onverrichter zake terug te keeren.
+
+Twee jaar later, in 1865, hervatte de onverschrokken reiziger den
+aanval. Ditmaal besloot hij eerst langs de oostelijke helling op te
+stijgen, die, volgens zijne waarnemingen, niet zoo steil was als zij
+wel scheen. Verschillende redenen echter bewogen hem, wijziging in
+zijn plan te brengen. Het reisgezelschap vertrok van Breuil den 21sten
+Juni; het bestond uit de heeren Whymper en Reilly en de gidsen Croz,
+Almer en Biener. Geweldige steenlawinen noodzaakten hen zoo spoedig
+mogelijk op hunne schreden terug te keeren, en naar den Hörnli te gaan,
+om van daar de oostelijke helling te bereiken; maar hier stuitte men
+op een onverwacht beletsel. De overgang naar den Mont-Cervin was
+niet meer mogelijk: de gletscher had zich zoo ver teruggetrokken,
+dat het niet meer doenlijk was naar den gletscher van Furggen af te
+dalen. Bovendien sloeg het weêr eensklaps om: het begon te sneeuwen,
+en de gidsen weigerden verdere pogingen aan te wenden. De heer Whymper
+gaf het teeken tot den terugtocht, keerde naar Breuil weder, begaf
+zich van daar naar Chatillon en verder door de vallei van Aosta naar
+Cormayeux. "Het spijt mij, zoo zegt hij, dat aan den raad der gidsen
+gehoor is gegeven. Als Croz niet op den terugtocht had aangedrongen,
+zou hij nog in leven zijn. Hij verliet ons op den bepaalden dag te
+Chamonix; maar door een zonderling toeval ontmoetten wij elkander
+drie weken later weder te Zermatt; en twee dagen daarna kwam hij,
+voor mijne oogen, jammerlijk om het leven op dienzelfden berg, waarvan
+wij ons, ingevolge zijn raad, op den 21sten Juni verwijderd hadden."
+
+Den 7den der volgende maand bevond de heer Whymper zich nogmaals te
+Breuil, met het vaste besluit om voor de achtste maal de beklimming
+van den Matterhorn te beproeven. Zijne gidsen toonden zeer weinig
+opgewektheid om hem te vergezellen. "Al wat ge wilt, mijn goede heer,
+zeide Almer, behalve den Matterhorn; daar moeten wij van afzien." Hij
+begaf zich naar Val Tournanche om Carrel op te zoeken. Carrel was
+er niet. Men verhaalde den heer Whymper, dat hij den 6den met drie
+andere gidsen vertrokken was, om zoo mogelijk langs een anderen kant
+den Matterhorn te beklimmen. Het weder was zeer ongunstig. Te Breuil
+komende, vond hij daar Carrel, Cesar, C.E. Garet en J.J. Maquignaz. Zij
+hadden het zelfs niet tot den gletscher du Lion kunnen brengen. Er
+werd al spoedig eene overeenkomst getroffen. Men zou den 9den den col
+Saint-Théodule overtrekken, en den 10den de tent, zoo hoog mogelijk aan
+de oostelijke helling opslaan. Carrel aarzelde om den ouden bekenden
+weg te verlaten. De heer Whymper beloofde hem, dat als de nieuwe
+weg niet de verwachte resultaten opleverde, men tot den ouden zou
+terugkeeren. De achtste Juli ging geheel voorbij met de toebereidselen
+voor den tocht. Het weder was onstuimig en stormachtig. In den avond
+van den volgenden dag begaf de heer Whymper zich naar Val Tournanche,
+om een kranken landgenoot te bezoeken. Daar ontmoette hij een vreemden
+reiziger, vergezeld van een muilezel en van personen, die zijne bagage
+droegen: onder die dragers bevonden zich ook Jean-Antoine Carrel en
+Cesar. De heer Whymper sprak hen aan, en eene niet zeer aangename
+woordenwisseling volgde. Echter werd nu weder afgesproken, dat men
+elkander te Breuil zou ontmoeten; maar Carrel en Cesar verbraken
+hunne belofte: zij vertrokken om den Matterhorn te beklimmen met een
+Italiaan, den heer Giordano, ingenieur der mijnen.
+
+Woedend over deze teleurstelling, besloot de heer Whymper zich naar
+Zermatt te begeven. Den 11den zag hij te Breuil een jeugdig Engelschman
+aankomen, in gezelschap van een der zoons van Pieter Taugwalder. Zij
+spraken elkander aan. De jonkman was lord Francis Douglas, wiens
+heldhaftige beklimming van den Gabelhorn de bewondering van den
+heer Whymper had opgewekt. Hij bracht goede tijdingen mede: de oude
+Taugwalder was onlangs den Hörnli overgetrokken, en het was hem daarbij
+gebleken, dat de beklimming van den Matterhorn aan die zijde zeer goed
+mogelijk was. Lord Douglas bood zich aan om den heer Whymper op zijne
+nieuwe onderneming te vergezellen, waarmede genoegen genomen werd. Den
+12den trokken zij te zamen over den col Saint-Théodule, vervolgens om
+den voet van den bovensten gletscher van Saint-Théodule heen, staken
+den gletscher van Furggen over, en bezorgden de tent, benevens dekens,
+touwen en levensmiddelen, in de kleine kapel van Schwarzsee. Zij
+hadden tweehonderd ellen lengte touw bij zich. Vervolgens naar
+Zermatt afgedaald, namen zij Pieter Taugwalder als gids aan; en in
+het hotel van den Mont-Rose terugkeerende, ontmoetten zij Croz met
+den Rev. Charles Hudson, die naar Zermatt gekomen was, om op zijne
+beurt de beklimming van den Matterhorn te beproeven. Weldra waren de
+noodige afspraken en schikkingen gemaakt, en de beide reisgezelschappen
+vereenigden zich. De kleine karavaan bestond nu uit de gidsen Croz,
+Pieter Taugwalder en zijne twee zonen, den heer Whymper, lord Douglas
+en den heer Hudson. Deze laatste vroeg en verkreeg vergunning om
+een zijner landgenooten, den heer Hadow, die zoo pas den Mont-Blanc
+bestegen had, mede te nemen.
+
+Maar wij zullen nu het woord laten aan den heer Whymper.
+
+"Den 13den Juli 1865, des morgens ten half zes, vertrokken wij van
+Zermatt; het was prachtig schoon weder, geen wolkje was aan den hemel
+te bespeuren. Ons gezelschap bestond uit acht personen: Croz, de oude
+Pieter Taugwalder en zijn twee zonen, lord Francis Douglas, Hadow,
+Hudson en ik. Tot overmaat van zekerheid, had iedere toerist zijn
+eigen gids. De jongste Taugwalder werd mij toegevoegd; hij was er
+trotsch op dat hij deel mocht nemen aan onze expeditie, en gelukkig
+dat hij zijne kracht en zijne behendigheid kon ten toon spreiden,
+bewees hij ons van den aanvang af de gewichtigste diensten.
+
+"Ik had de zakken te dragen, waarin onze voorraad wijn was geborgen;
+telkens nadat men in den loop van den dag van dien wijn gedronken had,
+vulde ik de zakken in stilte weder met water aan; bij het volgende
+halt waren zij dan ook nog beter gevuld dan bij ons vertrek! Dit
+verschijnsel, dat bijna voor een wonder gold, werd algemeen als een
+gelukkig voorteeken aangemerkt.
+
+"Het lag niet in ons plan, op dien eersten dag tot eene aanmerkelijke
+hoogte op te klimmen; wij gingen dus op ons gemak voort: twintig
+minuten over achten waren wij aan de kapel van Schwarzsee, waar
+wij de touwen en dekens, benevens de tent en provisie medenamen;
+vervolgens zetten wij de bestijging voort van den rotswand, die den
+Hörnli met den Matterhorn verbindt. Ten half twaalf kwamen wij aan den
+voet van den voornaamsten top: daar, de steile rotskam verlatende,
+moesten wij om eenige uitspringende rotsen heengaan, ten einde de
+oostelijke helling te bereiken. Alsnu eindelijk op den berg zelven
+gekomen, bemerkten wij, tot onze groote verwondering, dat sommige
+gedeelten, die, van den Riffel of zelfs van den Furggengletscher
+gezien, volstrekt ongenaakbaar schenen, zoo gemakkelijk te beklimmen
+waren, dat wij bijna al loopende naar boven konden komen.
+
+"Nog voor twaalven hadden wij een zeer gunstige plaats gevonden voor de
+tent, op eene hoogte van drieduizend-driehonderd-vijftig el. Croz ging
+op verkenning uit met den jongen Pieter Taugwalder, ten einde voor den
+volgenden dag tijd uit te winnen. Zij gingen boven over de besneeuwde
+hellingen heen, die in de richting van den Furggengletscher afdalen,
+en verdwenen achter een uitstekende rots; maar weldra verschenen
+zij weder, hoog op den berg, waar wij hen ijverig zagen klimmen. Wij
+hielden ons inmiddels bezig met het in orde brengen van eene veilige
+plaats voor de tent; toen dit werk afgeloopen was, wachtten wij met
+ongeduld op den terugkeer der beide gidsen. De steenen, die zij naar
+beneden deden rollen, wezen aan dat zij zich op eene zeer aanzienlijke
+hoogte bevonden; wij mochten dus de verwachting koesteren, dat de
+beklimming niet zoo moeilijk zou blijken. Eindelijk, omstreeks drie
+uur in den namiddag, kwamen zij terug, schijnbaar zeer opgewonden.
+
+"Welnu, Pieter, wat zeggen zij er van? vroegen wij aan den ouden
+Taugwalder, die met Croz en zijn zoon in de landtaal gesproken had.
+
+--Niet veel goeds, mijne heeren."
+
+"Maar de twee gidsen zelven spraken op geheel anderen toon: "Alles
+was zoo gunstig mogelijk; er bestond niet de minste zwarigheid. Wij
+hadden gemakkelijk den top kunnen bereiken, en nog dienzelfden dag
+terugkeeren!"
+
+"Het overige van den dag ging zeer kalm voorbij; sommigen zaten
+zich in de zon te warmen; anderen maakten schetsjes of zochten
+fragmenten van steenen bijeen; de prachtige zonsondergang beloofde
+voor morgen een heerlijken dag, en tevreden en opgewekt begaven wij
+ons in de tent, waar wij de noodige toebereidselen maakten voor ons
+nachtverblijf. Hudson zette thee; ik maakte koffie klaar; vervolgens
+wikkelde ieder van ons zich in zijn reisdeken. Lord Francis Douglas en
+ik sliepen in de tent met de Taugwalders; de anderen brachten liever
+in de open lucht den nacht door. Nog lang nadat de avond was gedaald,
+weerkaatsten de echo's der bergen ons vroolijk gelach en het gezang
+der gidsen. Geen enkel gevaar was te duchten; wij gevoelden ons allen
+zoo veilig en zoo blijde mogelijk.
+
+"Den 14den waren wij reeds vóór het krieken van den morgen op
+de been, en zoodra het licht genoeg geworden was om de richting
+te kunnen onderscheiden, begaven wij ons op weg. De jonge Pieter
+Taugwalder ging als gids met ons mede, terwijl zijn broeder naar
+Zermatt terugkeerde. Dezelfde richting volgende, die de beide
+gidsen den vorigen dag hadden ingeslagen, bevonden wij ons weldra
+aan gene zijde der uitspringende rots, die, zoo lang wij bij de tent
+waren, ons het gezicht op de oostelijke berghelling belette. Eerst
+toen overzagen wij met een enkelen blik die geweldige piramide,
+die zich als een reusachtige, door de natuur gevormde trap, ter
+hoogte van omstreeks duizend el, voor onze oogen verhief. Zij was
+lang niet overal even gemakkelijk genaakbaar, maar wij ontmoetten
+toch geen moeilijkheden van zoo ernstigen aard, dat zij ons konden
+tegenhouden; als zich een onoverkomelijke hinderpaal op onzen weg
+opdeed, dan was het ons toch altijd mogelijk, door rechts of links
+uit te wijken, die belemmering te overwinnen. Gedurende het grootste
+gedeelte van deze beklimming behoefden wij niet eens van de touwen
+gebruik te maken. Hudson en ik gingen beurtelings voorop aan het
+hoofd van den stoet. Twintig minuten over zessen hadden wij eene
+hoogte bereikt van  drieduizend-negenhonderd el; wij namen een
+half uur rust, daarop begonnen wij weder te klauteren, en gingen
+zonder ophouden daarmede voort tot vijf minuten voor tienen; wij
+hielden toen een tweede halt van vijftig minuten, op eene hoogte van
+vierduizend-tweehonderd-zeventig el. Tweemaal moesten wij overgaan op
+de noordoostelijke kam, die wij een klein eind weegs volgden; maar
+zonder dat die verandering ons eenig voordeel bracht, want deze kam
+was veel minder stevig, veel steiler en altijd moeilijker te beklimmen
+dan de oostelijke helling. Uit vrees voor de steenlawinen evenwel,
+droegen wij zorg ons niet te ver van die kam te verwijderen.
+
+"Wij waren nu aan den voet gekomen van dat gedeelte van den Matterhorn,
+dat, van den Riffelberg of van Zermatt gezien, volkomen loodrecht
+schijnt en zelfs over het dal schijnt heen te hangen; het was ons
+nu ook verder onmogelijk, langs de oostelijke helling naar boven
+te klimmen. Gedurende eenigen tijd moesten wij, de sneeuw volgende,
+tegen de helling opklauteren, die naar de zijde van Zermatt afdaalt;
+daarop wendden wij ons met algemeen goedvinden weder rechts, dat wil
+zeggen, naar de zuidelijke flank van den berg. Wij hadden toen in de
+orde van den tocht eenige verandering gebracht. Croz liep aan het
+hoofd der kolonne; ik volgde hem; Hudson kwam achter mij; Hadow en
+de oude Taugwalder vormden de achterhoede. "Nu, zeide Croz, terwijl
+hij zich in beweging stelde, zal het anders gaan worden." Naarmate
+de moeilijkheden van ernstiger aard werden, werd het noodig de
+meest mogelijke voorzorgen te nemen. Op sommige plaatsen was ter
+nauwernood eenig steunpunt te vinden: het was dus raadzaam dat zij,
+wier tred de meeste vastheid had, vooraan gingen. De helling van
+dezen bergwand bedroeg over het algemeen nog geen veertig graden;
+de sneeuw, die zich hier had opgehoopt, had de gaten en spleten der
+rotsen geheel gevuld; de rotspunten, die hier en daar boven de sneeuw
+uitstaken, waren somwijlen overdekt met eene dunne ijskorst, gevormd
+door de sneeuw, die gesmolten en bijna onmiddellijk weder bevroren
+was. Het was, maar op kleiner schaal, hetzelfde verschijnsel als bij
+de laatste tweehonderd-vijftien el van den top der Pointe des Ecrins;
+met dit belangrijke verschil echter, dat de bergwand van de Ecrins
+eene helling heeft van meer dan vijftig graden, terwijl de helling van
+den Matterhorn ter nauwernood veertig graden bedraagt. De beklimming
+was niet bijzonder gevaarlijk voor een ervaren bergreiziger. De heer
+Hudson had niemands hulp noodig, zoo als hij trouwens op de geheele
+reis geene ondersteuning behoefde. Meermalen reikte Croz mij de hand,
+om mij op moeilijke plaatsen te helpen; mij omwendende, bood ik dan
+den heer Hudson mijne hand aan; maar hij nam die hand nooit aan,
+zeggende, dat het niet noodig was. De heer Hadow was aan dergelijke
+expeditiën niet gewoon: het was dan ook telkens noodig, hem te hulp
+te komen. Maar de moeilijkheid, die hij op sommige punten ondervond,
+was niet zoozeer een gevolg van de gesteldheid des bergs, maar enkel
+en alleen van zijne onervarenheid.
+
+"Dit eenige wezenlijk moeilijk te bestijgen gedeelte der berghelling
+was daarbij niet bijzonder uitgestrekt: naar mijne schatting hadden
+wij daarvoor niet meer dan anderhalf uur noodig. Eerst gingen wij,
+over een lengte van omstreeks honderdtwintig el, in schier horizontale
+richting voort; vervolgens klommen wij rechtstreeks naar den top, over
+eene lengte van ongeveer twintig el; toen moesten wij terugkeeren naar
+de rotskam, die naar Zermatt afdaalt. Een lange en moeilijke omweg,
+dien wij moesten maken om langs eene uitspringende rots heen te komen,
+bracht ons op de sneeuw terug. Maar nu was ook de laatste twijfel aan
+den goeden uitslag verdwenen. Nog slechts zestig ellen van gemakkelijk
+te beklimmen sneeuw, en de Matterhorn was ons!
+
+"Keeren wij even in gedachten terug naar de Italianen, die den
+11den Juli van Breuil vertrokken waren. Vier dagen waren sedert
+hun vertrek verloopen, en wij vreesden dat zij nog vóór ons den
+top zouden bereiken. Gedurende den ganschen tocht waren zij telkens
+het onderwerp van ons gesprek geweest; en meermalen hadden wij ons
+verbeeld, menschen op den top des bergs te zien. Dat was tot dusver
+zinsbedrog geweest; maar toch nam, naarmate wij hooger klommen, onze
+spanning toe. Indien ons eens op het laatste oogenblik de prijs werd
+afgewonnen! Daar de helling minder steil werd, kon het touw, dat ons
+samenbond, worden losgemaakt: Croz en ik stormden dadelijk vooruit,
+in een dollen wedloop, die daarmede eindigde dat wij beiden, naast
+elkander loopende, te gelijker tijd op dezelfde plaats aankwamen. Des
+namiddags, tien minuten over half twee, lag de wereld aan onze voeten:
+de onverwinnelijke Matterhorn was overwonnen! Hoezee! geen spoor van
+voetstap was in de ongerepte sneeuw te bespeuren!
+
+"En toch--waren wij wel zeker van de overwinning?
+
+"De top van den Matterhorn bestaat uit eene slecht geëffende kam
+van eene lengte van ongeveer honderdzeven ellen; misschien waren de
+Italianen aan het andere uiteinde aangeland? Ik spoedde mij dus naar
+de zuidelijke punt, met scherpen blik de sneeuw onderzoekende. Nog
+eens hoezee! geen menschelijke voet had dit sneeuwveld betreden!
+
+"Waar konden onze mededingers thans wel zijn? Ik keek, mij voorover
+buigende, over den rand der rotsen heen, verdeeld tusschen twijfel en
+zekerheid. Aanstonds werd ik hen gewaar, ver in de diepte beneden ons:
+niet dan met moeite waren zij met het bloote oog te ontdekken. Ik
+zwaaide met mijne armen en mijn hoed, en begon uit alle macht te
+schreeuwen:
+
+"Croz! Croz! kom, kom gauw!
+
+--Waar zijn zij, mijnheer?
+
+--Dáár, ziet ge ze niet, dáár, beneden?
+
+--Ah! de gauwdieven! zij zijn nog op verren afstand.
+
+--Croz, zij moeten ons geroep kunnen hooren en onze zegepraal
+vernemen!"
+
+"Wij schreeuwden dus zoo luid wij konden, tot ons de stem begaf. De
+Italianen schenen naar onzen kant te zien, maar wij konden dit niet met
+zekerheid uitmaken.--"Croz, ik wil dat zij ons hooren! zij moeten ons
+hooren!" Toen een rotsblok aanvattende, rolde ik het uit al mijne macht
+naar de diepte, en noodigde mijn metgezel uit hetzelfde te doen. Met
+behulp van onze stokken, die wij als hefboomen gebruikten, tilden
+wij zware rotsblokken op, en weldra ratelde een vloed van steenen,
+als een vreeselijke lawine, met donderend geweld naar beneden. Ditmaal
+was geene vergissing mogelijk. De verschrikte Italianen namen haastig
+de vlucht.
+
+"En toch speet het mij inderdaad, dat de leider van deze expeditie
+op dat oogenblik niet bij ons was, want onze zegekreten moesten
+hem wel smartelijk in de ooren klinken. De vurigste wensch van zijn
+geheele leven, het groote doel zijner eerzucht, ontging hem, juist
+op het oogenblik der vervulling, door onze overwinning. Van alle
+moedige bergreizigers, die de beklimming van den Matterhorn hadden
+beproefd, had er zeker niemand meer dan hij recht op, het eerst den
+top te bereiken. Hij was de eerste, die vast aan de mogelijkheid van
+het welslagen der onderneming had geloofd, en die steeds, ondanks
+tegenspraak van alle zijden, bij zijne overtuiging had volhard. Het
+was zijn wensch, den top te bereiken langs de helling aan de zijde van
+Italië, ter eere van de vallei, waar hij geboren werd. Eens had hij
+alle troeven in de hand; hij speelde zoo goed hij kon, maar een enkele
+fout deed hem het spel verliezen. De tijden zijn sedert veranderd
+voor Carrel. Zijne meerderheid, waaraan vroeger niemand twijfelde,
+wordt thans in Val Tournanche ernstig betwist; nieuwe gidsen hebben
+proeven van hunne bekwaamheid afgelegd: men beschouwt hem niet meer als
+den jager bij uitnemendheid. Wat mij betreft, voor mij zal hij altijd
+blijven wat hij heden is; men zal niet licht zijn meerdere vinden.
+
+"Mijne vrienden hadden zich bij ons gevoegd, en wij keerden naar het
+noordelijk uiteinde van den top terug. Croz greep den stok van de
+tent, dien de gidsen bij ons vertrek hadden medegenomen, en plantte
+dien op het hoogste punt, in de sneeuw.
+
+"Goed, zeiden wij: daar is de vlaggestok, maar waar is de vlag?
+
+--Hier, antwoordde hij, zijn kiel uittrekkende, die hij aan de
+stok bond.
+
+"Dat was een armzalige vlag, en geen enkel zuchtje deed dat dundoek
+wapperen: toch zag men dit teeken alom in het ronde,--te Zermatt,--op
+den Riffel--in Val Tournanche. Ook te Breuil waren veler oogen op
+den top gevestigd, om de verschijning der gidsen waar te nemen:
+toen men deze vlag zag opsteken, begonnen de lieden daar verheugd
+te roepen: "De overwinning is aan ons!" De bravoos voor Carrel en
+de vivats voor Italië weerklonken van alle kanten; ieder haastte
+zich, de groote gebeurtenis te vieren. Niet lang mocht deze vreugde
+duren. Alles bleek geheel anders; de gidsen keerden terug, ontstemd,
+ontmoedigd, vol schaamte en spijt.--"Het is maar al te waar, zeiden
+zij; wij hebben ze met onze eigen oogen gezien, zij hebben steenen
+op ons doen afrollen! De oude overlevering is waar: de top van den
+Mont-Cervin wordt door geesten bewaakt!"
+
+"Wij keerden naar de zuidelijke punt van de kruin terug, en richtten
+daar eene kleine piramide van steenen op; vervolgens beschouwden
+wij, vol bewondering, het onmetelijke panorama, dat zich voor onze
+blikken ontrolde.
+
+"Het was een dier heldere dagen, die gewoonlijk door slecht weder
+gevolgd worden. De stille, lichte atmosfeer werd door geen nevel,
+geen enkele wolk verduisterd. De bergen, op vijftig, wat zeg ik? op
+honderd mijlen afstands van ons, waren zoo duidelijk zichtbaar,
+dat men gemeend zou hebben, ze met de hand te kunnen grijpen:
+alle bijzonderheden, de scherpe rotskammen, de steile wanden, de
+smettelooze sneeuwvelden, de stralende gletschers--ze waren allen, in
+hunne lijnen en omtrekken, duidelijk waarneembaar. Menig bekende top
+riep de herinneringen wakker aan tochten en uitstapjes van vroegere
+jaren. Geen enkele der groote toppen van de Alpenketen was voor onzen
+blik verborgen. Wij waren bijzonder gelukkig, want in den regel is het
+panorama naar het zuiden door wolken bedekt. Van de  honderd keeren
+is misschien maar een enkele maal het uitzicht geheel onbelemmerd.
+
+"Nog zie ik dien grootschen gordel van geweldige bergtoppen voor
+mij, zoo duidelijk als in dat plechtige, onvergetelijke uur: dien
+weergaloozen kring van ontzaggelijke reuzen, zich hoog verheffende
+boven de massaas en bergketens, die hun als het ware ten voetstuk
+verstrekken. Ik zie weer de Dent-Blanche, met haar fiere witte
+kruin; den Gabelhorn, den Rothhorn, met de scherpe spits; den
+onvergelijkelijken Weisshorn; de Mischabelhörner, niet ongelijk aan
+reusachtige torens, geflankeerd door den Allalinhorn, den Strahlhorn,
+en den Rimpfischhorn; dan den Mont-Rose met zijn talrijke naalden,
+den Lyskamm en den Breithorn. Achter ons verheft zich de prachtige
+berggroep van het Berner Oberland, beheerscht door den Finsteraarhorn;
+dan de groepen van den Simplon en den Sint-Gothard; de Disgrazia en
+den Orteler. Naar het zuiden dringen onze blikken door tot ver voorbij
+Chiavasso, in de vlakte van Piémont. De Viso, hoewel honderd mijlen
+verwijderd, schijnt dicht bij; op een afstand van honderd-dertig mijlen
+vertoonen zich de Zee-Alpen, door geen nevelsluier omhuld. Onder
+hunne toppen herken ik al dadelijk mijne eerste liefde, den
+Pelvoux, dan de Pointe des Ecrins en de Meye; voorts de groepen
+der Graïsche Alpen; eindelijk, ten westen, troont, schitterende in
+het gouden zonnelicht, de fiere koning der Alpen, de wonderschoone
+Mont-Blanc. Drieduizend-driehonderd el beneden ons strekken zich de
+groene velden van Zermatt uit, bezaaid met hutten, woningen, chalets,
+waaruit dunne zilveren rookwolkjes opstijgen. Aan de andere zijde
+vertoonen zich, in eene diepte van tweeduizend-zevenhonderd el, de
+weilanden van Breuil. Nog zie ik voor mijne oogen opdoemen dichte
+sombere wouden, malsche groene weiden, schuimende watervallen,
+spiegelgladde meeren, vruchtbare akkers en eenzame wildernissen,
+vlakten blakerende in de zon, en kille ijsvelden. Wat oneindige
+verscheidenheid van vormen en omtrekken! Zacht golvende lijnen,
+glooiende hellingen, en steile, loodrechte, overhangende rotsen;
+bergen van steen en bergen van sneeuw; somber, donker, ernstig, of
+wel schitterend van oogverblindend wit; versierd met hooge muren,
+torens, spitsen, naalden; uitloopende in piramiden, in koepels,
+in kegels, in naalden, slank en bijna doorzichtig als de torens der
+gothische kathedralen.... Geen samenvoeging van lijnen, geen spel van
+contrasten, geen schakeering van tinten, die zich hier niet voor den
+verrukten blik onthulde.
+
+"Wij toefden een uur lang op den top.
+
+"One crowded hour of glorious life
+
+"Een uur geheel vervuld van heerlijk leven.
+
+"Dit uur ging al te snel voorbij, en wij maakten ons gereed om af
+te dalen.
+
+"Op nieuw raadpleegde ik met Hudson over de maatregelen, die in het
+belang onzer veiligheid noodig waren. Wij bepaalden met algemeen
+goedvinden, dat Croz vooruit zou gaan, gevolgd door Hadow; Hudson,
+die, wat de vastheid en zekerheid van zijn voetstap betrof, bijna met
+een gids gelijk stond, wilde de derde zijn; daarop zou lord Douglas
+volgen, en achter dezen de oude Pieter Taugwalder, de sterkste van de
+nog overblijvenden. Ik stelde aan Hudson voor, om op de gevaarlijkste
+punten een touw aan de rotsen vast te binden, ten einde, zoo noodig,
+daardoor een nieuwen steun te hebben; hij keurde dat denkbeeld goed,
+maar wij kwamen niet uitdrukkelijk overeen, dat er ook uitvoering aan
+gegeven zou worden. Terwijl ik een schets maakte van den bergtop, had
+ons gezelschap zich in de zooeven aangegeven orde gerangschikt; alles
+was klaar, en men wachtte slechts om mij aan het touw vast te binden,
+toen eensklaps iemand riep, dat wij onze namen niet in een flesch
+hadden achtergelaten. Men verzocht mij, die haastig op te schrijven,
+en terwijl ik dit deed, stelde de stoet zich reeds in beweging.
+
+"Eenige oogenblikken later bond  ik mij aan den jongen Pieter
+Taugwalder vast, en met hem onze vrienden naloopende, haalde ik hen in
+juist op het oogenblik, toen zij langs het gevaarlijkste punt zouden
+gaan afdalen. Alle mogelijke voorzorgsmaatregelen waren genomen.
+
+"Slechts één man tegelijk ging voor; zoodra hij een vast steunpunt
+voor den voet gevonden had, ging de volgende persoon op zijn beurt
+voort, en zoo vervolgens. Echter had men het nog beschikbare touw
+niet aan de rotsen vastgemaakt, en niemand sprak er van om dat te
+doen. Daar ik dezen maatregel niet had voorgesteld in het belang
+mijner eigene veiligheid, durf ik niet zeggen, of ik er zelf op dat
+oogenblik nog aan dacht. Gedurende eenige oogenblikken volgden wij,
+Pieter Taugwalder en ik, onze makkers, zonder aan hen vastgebonden
+te zijn; waarschijnlijk zouden wij zoo verder zijn blijven dalen,
+als lord Douglas mij, omstreeks half vier, niet verzocht had, dat ik
+mij aan den ouden Pieter zou vastbinden; hij vreesde, zoo zeide hij,
+dat Taugwalder alleen geen kracht zou hebben om zich staande te houden,
+als iemand mocht uitglijden.
+
+"Eenige oogenblikken later liep een knaap, met een bijzonder scherp
+gezicht begaafd, haastig naar het hotel du Mont-Rose, om aan den heer
+Seiler te zeggen, dat hij eene lawine van den top van den Matterhorn
+op den gletscher had zien nederstorten. Men beknorde hem, omdat hij
+zulk een dwaas vertelsel durfde doen: helaas, hij had gelijk! Ziehier
+wat hij gezien had.
+
+"Michel Croz had zijn bijl naast zich nedergelegd; en zooveel mogelijk
+voor de veiligheid van den heer Hadow willende zorgen, wijdde hij al
+zijne aandacht aan de taak om diens gang te besturen, door, zooals
+meermalen gebruikelijk is, de voeten van den jongen toerist een voor
+een te zetten in de positie, die zij moesten innemen. Voor zoover
+ik heb kunnen nagaan, was op dat oogenblik niemand met afklimmen
+bezig. Ik kan dit echter niet met zekerheid zeggen, omdat Croz en
+Hadow door een stuk rots gedeeltelijk aan mijn oog waren onttrokken:
+ik geloof evenwel dat ik gelijk heb; naar de beweging hunner schouders
+te oordeelen, meende ik dat Croz, na de voeten van den heer Hadow
+geplaatst te hebben, zich omkeerde, om zelf een paar schreden af
+te dalen. Op dat oogenblik gleed de heer Hadow uit, viel op Croz,
+en wierp hem omver. Ik hoorde Croz een luiden gil geven, en bijna op
+hetzelfde oogenblik zag ik hen beiden met duizelingwekkende snelheid
+afglijden; onmiddellijk daarop werd zoowel Hudson als lord Douglas
+in hun val medegesleept. Dit alles geschiedde met de snelheid des
+bliksems. Nauwelijks hadden de oude Pieter Taugwalder en ik den kreet
+gehoord, of wij klemden ons met al onze macht aan de rots vast; het
+touw werd plotseling strak gespannen, en wij kregen een geweldigen
+schok. Wij hielden ons echter goed en bleven staande; maar eensklaps
+brak het touw omstreeks halverwege tusschen Taugwalder en lord Douglas
+midden door.... Gedurende eenige sekonden zagen wij onze rampzalige
+reisgenooten, met ijlende vaart, op hun rug liggende afglijden, met
+uitgestrekte armen vergeefs pogende zich aan een of andere uitstekende
+rotspunt vast te klemmen en alzoo hun leven te redden. Een voor een
+verdwenen zij uit ons oog, zonder eenige kwetsuur bekomen te hebben, en
+vielen van afgrond tot afgrond tot op den gletscher van den Matterhorn,
+in eene diepte van twaalfhonderd el beneden ons. Nadat het touw was
+gebroken, was het ons volstrekt onmogelijk iets tot hunne redding
+te doen.
+
+"Zoo kwamen onze beklagenswaardige makkers om het leven! Meer dan een
+half uur stonden wij onbewegelijk, als vastgenageld, ter nauwernood
+adem halende. Door angst en schrik overmand, weenden de beide gidsen
+als kinderen; zij beefden zoo, dat ons elk oogenblik een dergelijk
+ongeluk als onzen vrienden overkomen was, te duchten scheen.
+
+"De oude Pieter Taugwalder riep telkens, al jammerend, uit:
+"Chamonix! Oh, wat zal Chamonix zeggen?" hetgeen zooveel wilde
+zeggen als: Wie had ooit kunnen denken dat Croz kon vallen?--De
+jonge Taugwalder snikte onophoudelijk, en kreet al luider en luider:
+"Wij zijn verloren! o God, wij zijn verloren!"
+
+"Daar ik tusschen hen beiden aan het touw was vastgebonden, kon ik
+geen stap doen, zoolang zij onbewegelijk op hunne plaats bleven
+staan. Ik verzocht dus den jongen Pieter, dat hij zou afdalen:
+hij durfde niet. Noch zijn vader, noch ik kon iets uitrichten,
+zoolang hij niet begon te dalen. De oude Taugwalder, den ernst van
+het oogenblik en het dreigende gevaar ten volle beseffende, begon
+nu ook te roepen: "Wij zijn verloren, verloren!" De angst van den
+ouden man was begrijpelijk en natuurlijk: hij vreesde voor zijn
+zoon; maar de jongen dacht slechts aan zichzelven en toonde zich
+lafhartig. Eindelijk herstelde de oude man zich toch weder, en kroop
+naar eene rots, waaraan het hem gelukte een touw vast te binden. De
+jonkman verkreeg het nu ook van zich om af te dalen, en wij stonden
+alle drie bij elkander. Ik wilde toen onmiddellijk het touw zien, dat
+gebroken was: en tot mijn onuitsprekelijken schrik bemerkte ik, dat
+dit touw het zwakste van de drie was. Het had nimmer gebezigd moeten
+worden voor het doel, waartoe het nu was gebruikt, en was ook niet om
+die reden medegenomen. Het was een oud touw, dat, in vergelijking met
+de andere, bepaald zwak was te noemen. Men had het in reserve moeten
+houden, voor het geval dat men een touw, aan de rotsen gebonden,
+had moeten achterlaten. Ik liet mij het overgeschoten eind geven,
+ten einde de zaak nader te onderzoeken. Het touw was afgebroken,
+alsof het doorgesneden was.
+
+"Gedurende de twee uren, die thans volgden, dacht ik elk oogenblik
+dat ook mijn laatste stonde gekomen was; niet alleen toch waren de
+Taugwalders, door den schrik als verlamd, geheel buiten staat mij
+eenige hulp te bieden, maar zij hadden zoozeer alle zelfbeheersching
+en overleg verloren, dat ik bij iederen stap vreesde dat zij zouden
+uitglijden. Eindelijk echter deden wij, wat dadelijk toen wij
+begonnen af te stijgen had moeten geschieden: wij bonden touwen aan
+de stevigste rotsen, om ons bij onzen gevaarlijken tocht behulpzaam
+te zijn. Sommige van die touwen werden doorgesneden en bleven aan
+de rotsen hangen. Ook bleven wij nu aan elkander vastgebonden. De
+verschrikte gidsen durfden bijna geen voet verzetten, ook ondanks de
+hulp van de touwen; de oude Pieter wendde zich herhaalde malen tot
+mij, telkens, met bleek gelaat en bevende over al zijn ledematen,
+op angstigen toon herhalend: "Ik kan niet meer."
+
+"Omstreeks zes uur des avonds bereikten wij de sneeuw op den rotskam,
+die naar de zijde van Zermatt afdaalt: nu was alle vrees voor gevaar
+geweken. Meermalen deden wij vergeefsche pogingen om eenig spoor van
+onze ongelukkige reisgezellen te ontdekken; over den rand der rotsen
+heengebogen, riepen wij hen uit al onze macht: maar daar kwam geen
+antwoord. Eindelijk overtuigd dat zij buiten het bereik waren van
+onze stem en van ons oog, staakten wij deze vruchtelooze pogingen.
+
+"Te zeer ter neer geslagen om te kunnen spreken, brachten wij
+in stilte de voorwerpen bijeen, die aan ons en aan onze verloren
+makkers hadden toebehoord, en maakten wij ons gereed, naar Zermatt
+af te dalen, toen plotseling een vreemd verschijnsel onze oogen
+trok. Hoog boven den Lyskamm teekende zich eensklaps een reusachtige
+regenboog in de lucht. Bleek, kleurloos, zwijgend, vertoonde deze
+zonderlinge verschijning volkomen zuivere en scherpe omtrekken,
+uitgenomen aan de twee uiteinden, die zich in de wolken verloren:
+het scheen een visioen uit eene andere wereld. Met bijgeloovige vrees
+vervuld, volgden wij met stomme verbazing de langzame ontwikkeling der
+beide groote kruisen, ter wederzijde van dezen zoo zonderlingen boog
+geplaatst. Ik zou ter nauwernood mijne oogen geloofd hebben, indien
+niet de beide Taugwalders nog vóór mij dit uiterst vreemde verschijnsel
+hadden opgemerkt; natuurlijk zochten zij daarin een bovennatuurlijk,
+geheimzinnig verband met ons droevig ongeluk. Een oogenblik hield ik
+dit verschijnsel voor eene loutere luchtspiegeling, waarbij wij zelven
+mede een rol vervulden; maar onze bewegingen brachten in de figuren
+hoegenaamd geene verandering te weeg. De spookachtige verschijning
+bleef, in al hare geheimzinnige duidelijkheid, onveranderlijk. Het
+was een aangrijpend, wonderlijk, ongekend schouwspel, ook voor mij,
+die al zoo veel zonderlinge dingen had gezien. In de bijzondere
+omstandigheden, waarin wij ons bevonden, maakte deze verschijning,
+waarvan ik nog heden geen verklaring of rekenschap kan geven, een
+onuitsprekelijken indruk.
+
+"Ik was gereed om te vertrekken, en wachtte op de twee gidsen. Zij
+hadden honger gekregen, hadden gegeten en waren ook weer spraakzaam
+geworden. Daar zij met elkander in de volkstaal spraken, kon ik hen
+niet verstaan. Eindelijk zeide de zoon tot mij in het fransch:
+
+"Mijnheer.
+
+--Wat is er?
+
+--Wij zijn arme menschen; wij hebben onzen meester verloren; niemand
+zal ons betalen; dat is wel hard voor ons.
+
+--Zwijg, zeide ik, hem in de rede vallende. Dat is gekkepraat, wat gij
+daar zegt; ik zal u betalen, evenals of uw meester nog in leven ware."
+
+"Zij spraken nog eenige oogenblikken met elkander in de volkstaal;
+toen begon de zoon weer:
+
+"Wij verlangen van u niet, dat gij ons betalen zult. Wij vragen alleen
+dat gij in het boek van het hotel te Zermatt, en in uwe dagbladen
+zult vermelden dat wij geene betaling ontvangen hebben.
+
+--Wat dwaasheid is dat nu? Ik begrijp u niet. Wat beteekent dat?
+
+"Hij ging voort:
+
+"Ja, ziet u ... in het volgende jaar zullen er een aantal reizigers
+te Zermatt komen, en wij stellig veel te doen krijgen."
+
+"Wat viel er op zulk een voorstel te antwoorden? Ik zweeg; maar
+zij bemerkten zeer goed, hoezeer zij mijne verontwaardiging hadden
+opgewekt. Hun cynisme had den bitteren beker mijner smart doen
+overloopen; in mijn wanhoop slingerde ik met zooveel woede steenen
+en fragmenten van rotsen in de ledige ruimte, dat de beide mannen
+misschien nu en dan de vrees voelden opkomen dat ik henzelven in
+den afgrond zou werpen. Ik moest op eene of andere wijze aan mijn
+overkropt gemoed lucht geven!
+
+"De avond viel; een uur lang gingen wij voort met in den donker af
+te dalen. Ten half tien uur vonden wij een soort van hut of afdak,
+dat nauwelijks voldoende ruimte aanbood voor ons drieën om te slapen;
+daar brachten wij zes eindelooze, verschrikkelijke uren door. Met
+het krieken van den dag waren wij weder op de been; in vluggen tred
+daalden wij van den Hörnli naar de hutten van Buhl, en vandaar naar
+Zermatt af. Seiler, dien ik aan de deur van het logement ontmoette,
+volgde mij zwijgend in mijne kamer.
+
+"Wat is er toch gebeurd, mijnheer? vroeg hij.
+
+--Ik ben met de Taugwalders teruggekeerd.
+
+"Hij begreep mij en barstte in tranen uit; maar zonder verder den
+tijd met jammeren te verspillen, ging hij dadelijk heen om het gansche
+dorp te wekken. Het duurde niet lang, of een twintigtal mannen hadden
+zich gereed gemaakt om de hoogten van den Hohlicht te beklimmen,
+die zich boven den gletscher van den Matterhorn verheffen. Na verloop
+van zes uren keerden zij terug, en brachten ons de tijding dat zij de
+lichamen onzer ongelukkige reisgezellen hadden gezien, onbewegelijk op
+de sneeuw uitgestrekt. Het was Zaterdag; zij stelden ons dus voor,
+des Zondagsavonds op weg te gaan, ten einde des Maandagsmorgens
+vroeg het plateau van den gletscher te bereiken. Ik sprak daarover
+met mijn landgenoot, den Rev. Cormick; en daar wij ook zelfs de meest
+onwaarschijnlijke kans van behoud niet wilden veronachtzamen, besloten
+wij reeds des Zondagsmorgens op weg te gaan. Maar geen van de gidsen
+van Zermatt wilde met ons medegaan, omdat zij de vroegmis niet durfden
+verzuimen. Voor meer dan één onder hen was dit een harde strijd;
+Pieter Perrn verklaarde uitdrukkelijk, met tranen in de oogen, dat
+dit de eenige reden was, waarom hij zich niet bij ons kon aansluiten
+om zijne oude makkers te gaan opzoeken. Maar onze landgenooten
+kwamen ons te hulp. De Rev. J. Robertson en de heer Phillpotts waren
+bereid met ons te gaan, met hun gids Franz Andermatten; een andere
+Engelschman stelde de gidsen Joseph Marie en Alexander Lockmatter te
+onzer beschikking. Fredéric Payot en Jean Tairraz van Chamonix boden
+zich ook aan als vrijwilligers om den tocht mede te maken.
+
+"Wij vertrokken dus den 16den, des Zondagsmorgens vroeg, ten twee
+uren, en volgden tot aan den Hörnli denzelfden weg, waarlangs wij den
+vorigen Donderdag getogen waren. Van daar daalden wij rechts af, en
+klommen toen omhoog tusschen de spitsen en naalden van den gletscher
+van den Matterhorn. Ten half negen hadden wij het bovenste plateau
+van den gletscher bereikt, en bevonden wij ons in het gezicht van de
+noodlottige plek, waar de lijken onzer ongelukkige makkers moesten
+liggen. Elke gids nam op zijn beurt den kijker, en reikte dien zwijgend
+aan zijn buurman over, terwijl eene akelige bleekheid zijn gelaat
+overtoog. Alle hoop was verloren. Wij traden naderbij. Daar lagen zij
+op de sneeuw, in dezelfde volgorde, waarin zij naar beneden gegleden
+waren. Croz een weinig naar voren; Hadow dicht bij hem; en vervolgens
+op eenigen afstand daarachter Hudson; maar van lord Francis Douglas
+was geen spoor te ontdekken: later vond men van hem slechts een paar
+handschoenen, een gordel en een laars. Wij begroeven de lijken in de
+sneeuw, op de plaats zelve waar wij ze gevonden hadden, aan den voet
+der hoogste piramide van den majestueuzen berg der Alpen.
+
+"Croz en de drie verongelukte toeristen waren aan elkander vastgebonden
+geweest met het touw van Manille of met een ander even sterk touw; bij
+gevolg was het zwakste touw alleen gebruikt om lord Francis Douglas
+en den ouden Pieter Taugwalder aan elkander vast te binden. Dit feit
+was zeer in het nadeel van Taugwalder; hoe kon men aannemen dat de
+slachtoffers zelven genoegen hadden genomen met een touw, dat uit
+het oogpunt der soliditeit zooveel te wenschen overliet, te meer
+daar er nog ruim vijf-en-zeventig el van het beste touw in voorraad
+was? Het was dus zeer te wenschen, dat dit punt tot helderheid werd
+gebracht, en wel in het belang van den ouden gids zelven, die zich
+in een onbesproken naam mocht verheugen. Zoodra ik mijne verklaring
+had afgelegd voor eene commissie van onderzoek, door de kantonnale
+regeering van Wallis ingesteld, reikte ik aan de leden dier commissie
+een stuk over, waarop ik eene reeks vragen had geschreven, waardoor
+den ouden Pieter Taugwalder de gelegenheid gegeven werd zijne onschuld
+te bewijzen en de zware vermoedens, die op hem rustten, af te wenden.
+
+"Inmiddels had de regeering bepaalden last gegeven dat de lijken
+naar Zermatt moesten worden gebracht. Den 19den Juli begaven zich
+mitsdien een-en-twintig gidsen van het dorp op weg om deze droevige
+en tevens gevaarlijke taak te volbrengen. Bij het afdalen liepen zij
+inderdaad groot gevaar: er scheelde weinig aan, of zij waren door
+het instorten van een der spitsen van den gletscher onder de sneeuw
+en het ijs bedolven. Ook zij vonden geen spoor van lord Douglas, die
+ongetwijfeld op een of andere rotspunt was terecht gekomen en daar
+blijven liggen. De stoffelijke overblijfsels van Hudson en Hadow werden
+in het noordelijk gedeelte der kerk van Zermatt ter aarde besteld,
+in tegenwoordigheid van eene talrijke en diep bewogen schare. Het
+lichaam van Michel Croz werd aan de andere zijde der kerk begraven;
+zijn eenvoudig grafteeken draagt eene inscriptie, waarin aan zijn
+moed, zijne rechtschapenheid en zijne toewijding eene welverdiende
+hulde wordt gebracht.
+
+"De traditie, volgens welke de Mont-Cervin volstrekt onbeklimbaar
+zou wezen, was dan gelogenstraft; andere legenden, op meer waarheid
+gegrond, kwamen gaandeweg hare plaats innemen. Later reizigers zullen
+op hun beurt beproeven, deze trotsche, ontzagwekkende rotswanden te
+beklimmen: maar de geduchte berg zal voor geen der later komenden ook
+maar van verre dat kunnen zijn, wat hij was voor hen, die het eerst
+den voet op zijn top zetten. Anderen zullen die met ijs omschorste
+kruin kunnen betreden; maar geen hunner zal de onbeschrijfelijke
+gewaarwording gevoelen, welke de borst doorstroomde van hen, die voor
+het eerst hun blikken lieten dwalen over dit wondervol panorama. Maar
+vurig hoop ik, dat geen later reiziger de blijdschap der overwinning
+aldus zal zien verkeeren in droefheid, de vroolijke juichtonen in
+smartelijke wanhoopskreten!
+
+"De Matterhorn heeft zich jegens ons een geducht en verbitterd vijand
+getoond; langen tijd heeft hij al onze pogingen verijdeld; meer dan
+eenmaal heeft hij ons gedwongen, beschaamd en verslagen terug te
+keeren. Eindelijk, na eene overwinning, zoo gemakkelijk behaald als
+wij ons niet hadden durven voorstellen, heeft de wreede berg, als een
+ter aarde geworpen, maar niet vernietigde vijand, zijne nederlaag
+schrikkelijk, bloedig gewroken. O, er lag een verpletterende koele
+spotternij in de kalme, ontzaglijke majesteit, waarmede de granieten
+reus zich hoog ten hemel hief, nadat hij de vermetele stervelingen,
+die hem zijn geheim hadden ontrukt, in den afgrond had geslingerd!
+
+"De dag zal eenmaal komen, waarop ook de Mont-Cervin zelf zal verdwenen
+zijn; waarop een reuzige, vormelooze steenhoop de plaats zal aanwijzen,
+waar de heerlijke berg stond. Atoom voor atoom, duim voor duim, el
+voor el, zwicht hij, langzaam maar zeker, voor de onophoudelijke,
+onverbiddelijke werking der eeuwige natuurwetten, waaraan niets
+weerstand bieden kan. Die dag is nog verre, zéér verre verwijderd:
+eeuwen en eeuwen zullen voorbijgaan, eer de zon zal opgaan over
+de puinhoopen van den Matterhorn! En inmiddels zullen de volgende
+geslachten vol bewondering hunne oogen opheffen naar dien berg, die,
+wat de eigenaardige schoonheid van zijn vorm aangaat, geen gelijke
+heeft onder de Alpen; zij zullen met ontzetting staren in zijne gapende
+afgronden, met vasten voet zijne steile rotsen beklimmen. En niemand
+dergenen, wien het geluk te beurt valt dezen berg te aanschouwen,
+hoe hoog zijne verwachting ook gespannen moge zijn, zal ontevreden
+huiswaarts keeren, omdat de werkelijkheid niet aan zijn ideaal
+beantwoordde."
+
+
+Herinneringen van den Stillen-Oceaan. [8]
+
+
+I.
+
+De archipel der Markiezen-eilanden.
+
+
+I.
+
+Het oogenblik van vertrek is gekomen: brommende en snuivende ontsnapt
+de stoom, in zware zwarte wolken, uit de pijp: al de toebereidselen
+zijn voltooid: alle man is op zijn post. Op het gegeven bevel wordt
+het anker haastig opgehaald: het is geheel bedekt met dat vuile en
+kleverige slijk, dat aan de reede van Callao (Peru) eigen is.
+
+"Vooruit, zachtjes aan!"
+
+De Vaudreuil wendt haar achtersteven naar de stad, die weldra uit
+onze oogen verdwijnt.
+
+Het is voor den zeeman altijd een moeilijk oogenblik,  als hij
+een haven moet verlaten, waar hij lang genoeg heeft vertoefd om
+met sommige personen vriendschapsbetrekkingen aan te knoopen. Wij
+hadden verscheidene goede vrienden, hetzij te Callao, hetzij te Lima,
+en vooral aan hunne welwillendheid hadden wij het te danken dat wij
+aangename herinneringen medenamen van de voornaamste haven en van de
+hoofdstad van Peru. Het zij mij vergund, hier nogmaals openlijk mijn
+dank uit te spreken voor de vele genoegelijke uren, die wij met hen
+hebben doorgebracht.
+
+De lange reis door de archipels van Polynesië begon. Ik voor mij
+was hartelijk verheugd, dat mij aldus eene uitmuntende gelegenheid
+geboden werd om nader kennis te maken met deze nog zoo weinig bekende
+streken. Ik had vóór dien tijd, in 1869, slechts eenige weken op
+Tahiti vertoefd.
+
+Den 1sten Mei, bij zonsondergang, zagen wij uit of wij land konden
+ontdekken. Maar de duisternis, die tusschen de keerkringen zoo snel
+invalt, noopte ons aldra onze nasporingen te staken. Eenige uren
+later werden wij aan bakboord een vuur gewaar. "Dat is een schip,"
+zeiden wij tot elkander; intusschen, toen wij nader kwamen, werd het
+telkens duidelijker dat de sterke lichtglans, dien wij aanschouwden,
+het gevolg was van een geweldigen brand. Uit den blakenden gloed
+stijgen reusachtige vlammen, wier roode tongen zich kronkelend in
+de lucht verheffen: te midden der diepe nachtelijke duisternis en
+storelooze stilte, is de aanblik van dezen verren brand aangrijpend
+schoon; die bewegelijke roode plek, daar aan den zwarten horizon, maakt
+een zonderlingen, spookachtigen indruk. Volgens onze waarnemingen,
+moet de brand woeden op de hoogten van kaap Balguerie, ten oosten van
+het eiland Hiwa-Oa. Wij richten onzen koers naar die vreemdsoortige
+vuurbaak,  die waarschijnlijk door de onvoorzichtigheid van een
+of anderen Kanak is ontvlamd; en den geheelen nacht varen wij met
+volle zeilen door het breede en lange kanaal, dat de zuidoostelijke
+eilandengroep van de noordwestelijke scheidt.
+
+Met het aanbreken van den dag is de zuidelijke kust van het eiland
+Oea-Oeka in het gezicht. De hooge bergen van het naburige eiland
+Noekoe-Hiwa, het doel van onzen tocht, teekenen zich in flauwe
+omtrekken aan den horizon. Wij varen dicht voorbij kaap Saint-Martin
+(bij de inlanders, Tikapo geheeten), die de zuidoostelijke punt van
+Noekoe-Hiwa vormt. De kaap levert een zeer schilderachtigen aanblik op:
+zij eindigt in een hoog, rotsachtig, naakt voorgebergte, dat bijna
+loodrecht uit zee opstijgt; boven op de zware, sombere rotsmassa
+verheft zich een reusachtig, vierkant steenblok, dat veel op een
+omgestorten gothischen toren gelijkt. Naarmate wij verder doorvaren,
+neemt dit kolossale steenblok telkens eene andere gedaante aan;
+op het oogenblik als de donkere massa op het punt staat van weg te
+zinken achter de hooge kust, vertoont het zich als een reusachtige
+vinger, waarschuwend opgeheven boven de zee, wier golven in wolken
+schuim tegen den voet der hooge kaap uiteen spatten.
+
+De zuidelijke kust van Noekoe-Hiwa verheft zich loodrecht uit de baren;
+van tijd tot tijd vertoonen zich groote, zonderling gevormde rotsen aan
+den rand der wateren. Een dezer rotsen doet u denken aan een kolossaal
+beeld van de Moedermaagd, het kind Jezus in de armen houdende.
+
+Ziet daar de Schildwachten, twee groote eilandjes, die de baai van
+Taio-Hae insluiten: wij hebben den eindpaal bereikt. De Vaudreuil,
+die zijne zeilen heeft gereefd en alleen nog van zijn stoom gebruik
+maakt, vaart tusschen deze twee natuurlijke bakens door, en spoedt
+zich naar de ankerplaats.
+
+Het land, dat wij sedert den ochtend in het gezicht hadden, had op
+mij een indruk van majestueuzen ernst, maar nog meer van sombere,
+akelige dorheid en verlatenheid gemaakt; doch, zoodra wij de baai
+binnenstoomden, veranderde het tooneel. De steile rotshoogten, die den
+ingang omzoomen, sluiten zich aan eene hooge bergketen, wier statig
+en grootsch amphitheater eene prachtige omlijsting om de ruime haven
+vormt. Het opmerkelijkste punt van deze bergketen is de Moea-Ke,
+een groote, loodrechte bazaltkegel, waarvan het bovenste gedeelte
+van twee openingen, niet ongelijk aan reusachtige schietgaten,
+is voorzien. Onze blikken, vermoeid van het staren op de sombere,
+rotsige kust, slechts hier en daar de armelijke sporen van schralen
+plantengroei vertoonende, rusten nu met welgevallen op eene bloeiende
+vlakte, van waar onderscheidene valleien, vol weelderig groen, naar
+het binnenland uitgaan.
+
+De rots Toehiwa verdeelt het strand in twee ongelijke deelen. Boven
+op die rots liggen de ruïnen van het fort Collet, eene herinnering
+uit de eerste tijden der fransche bezetting. Het dorp volgt eerst
+den oever der zee, ten westen van het fort Collet, en verspreidt zich
+dan vrij ver weg in de voornaamste vallei landwaarts in.
+
+Hier woont de fransche resident, die in den archipel de regeering
+vertegenwoordigt. Hij staat onder de bevelen van den kommandant der
+fransche nederzettingen in Oceanië, aan wien hij geregeld verslag moet
+doen van zijn bestuur en van alle bijzonderheden van eenig belang. Hij
+ontvangt het leggeld in de baai (vijftig francs per schip), zorgt
+voor de handhaving van het havenreglement, van de verordeningen op
+het loodswezen, op de deserteurs, enz. enz. Eene kleine afdeeling
+gendarmerie is belast met de zorg voor de policie in het algemeen;
+maar, als weggeloopen matrozen moeten worden nagejaagd en gegrepen,
+moet men bijna altijd de hulp der inlanders inroepen. Zij krijgen
+daarvoor een premie van vijftig francs voor iederen gevangen deserteur;
+welke som dan vergoed wordt door den gezagvoerder van het schip,
+waartoe de weggeloopen manschappen behooren. Als de deserteurs eerst
+na het vertrek van hun schip weder gevangen worden, komt de premie
+ten laste van het gouvernement; de manschappen worden dan naar
+Tahiti gezonden. Men heeft wel strenge maatregelen moeten nemen,
+om te voorkomen dat het eiland niet door vagebonden werd bevolkt.
+
+De resident der Markiezen-eilanden vervult ook de functiën van
+vrederechter. In ernstige gevallen zendt hij de beschuldigden naar
+Tahiti, om door de fransche rechtbank te Papeete geoordeeld te
+worden. De plaatselijke reglementen zijn voor het meerendeel naar
+die van het moederland gevolgd, natuurlijk gewijzigd in verband met
+het karakter der inboorlingen. De zeer zwakke afdeeling gendarmerie,
+waarover de resident beschikken kan, is toch geheel voldoende om orde
+en rust te handhaven in de baai van Taio-Hae, waar de inboorlingen
+aan den omgang met vreemden gewoon zijn en geleerd hebben, zich aan
+onze policie-maatregelen te onderwerpen.
+
+Op de andere eilanden berust het oppergezag bij de inlandsche
+hoofden. De valleien alleen zijn bewoond; want zelden zullen
+de inboorlingen, uit eigen beweging, hunne hutten aan het strand
+bouwen. De veelvuldige bezoeken, die de oorlogschepen van de divisie
+van den Stillen-oceaan en die van het station te Tahiti, in geheel
+den archipel brengen, oefenen op de bewegelijke en voor indrukken zoo
+licht vatbare gemoederen der bevolking een zeer gunstigen invloed uit.
+
+De woning van den resident, waarop de fransche vlag wappert, staat
+bij den kleinen zandigen inham ten oosten van het fort Collet. Op
+deze zelfde plaats had de amerikaansche commodore Porter, in October
+1818, het kleine kamp opgeslagen, waaraan hij den blufferigen naam
+van Madisonville gaf.
+
+Ik brandde van ongeduld om aan land te gaan, en mijne makkers
+verlangden niet minder dan ik naar den vasten grond. Zoodra dan ook
+de vergunning gegeven is om aan wal te gaan, haast zich iedereen om
+daarvan gebruik te maken. Het doel onzer wandeling was ons van zelf
+aangewezen: wij zouden ons gaan baden in de beek ten westen van het
+dorp. Na eenige inlichtingen te hebben ingewonnen van den havenmeester,
+die juist aan boord komt, nemen wij plaats in onze sloep. Onderweg
+komen wij onderscheidene, met vruchten geladen prauwen tegen, die
+zich naar de Vaudreuil spoeden.
+
+De landing is niet gemakkelijk: er gaat in de baai eene vrij hevige
+branding, en de ondiepte maakt het voor onze sloep onmogelijk het
+strand te naderen: er blijft nog eene ruimte over van omstreeks
+twintig el. Onze matrozen zijn gereed ons op hun schouders naar het
+land te dragen, maar wij weten ons zelven te helpen. De schoenen
+worden uitgetrokken, de pantalons zoo hoog mogelijk opgeslagen, en
+lachende en schertsende loopen wij voort over den zandigen bodem,
+achtervolgd door de golven, wier schuim onzen rug bespat. Eenige
+inlanders, onder de boomen langs den weg gezeten, komen naderbij om
+de nieuw aangekomen vreemdelingen te bekijken; natuurlijk vormen de
+vrouwen onder deze nieuwsgierigen de meerderheid.
+
+De heer M..., schrijver bij de marine, die vlak bij het strand,
+in de voormalige kerk van Taio-Hae woont, komt ons verwelkomen. In
+dergelijke omstandigheden is de kennis spoedig gemaakt; onze nieuwe
+vriend verklaart zich bereid, ons in alles, waarin wij hem noodig
+konden hebben, van dienst te zijn. Wij hebben voorloopig geene andere
+begeerte, dan dat hij ons eene plaats aanwijst, waar wij voegzaam
+kunnen baden. Hij biedt zich aan om met ons te gaan.
+
+Wij volgen een fraai belommerden weg, die langs den oever der baai
+loopt. De huizen van het dorp, die op het strand uitzien, staan langs
+dien weg verspreid. Wij gaan voorbij eenige winkels, die bijna allen
+aan vreemdelingen, vooral aan Amerikanen, toebehooren, en waarvan
+sommigen zeer goed voorzien zijn. De koopers vinden op de toonbank
+altijd eene pijp voor hen gereed liggen, en de inlanders verzuimen
+nooit van die kostelooze gelegenheid tot rooken gebruik te maken,
+ook al laat de pijp, uit hot oogpunt van zindelijkheid, wel te
+wenschen over.
+
+De weg verlaat het strand en wendt zich rechts naar de vallei. Dicht
+bij dien hoek wijst onze gids ons een reusachtigen boom, een
+zoogenaamden aoa of indischen vijgeboom (ficus indica). De hoofdstam,
+uit zware dooreengeslingerde kleinere stammen bestaande, heeft een
+omtrek van bijna dertig el; tot op dertien el hoogte behoudt hij
+dezelfde afmetingen, maar dan verdeelt hij zich in een twaalftal
+geweldige, horizontaal gestrekte takken, die met hun lommer een
+oppervlakte van honderd el in doorsnede bedekken. Wij vertoeven eenige
+oogenblikken onder de verkwikkelijk koele schaduw van dezen koning
+der bosschen. In den tuin der zusters van Saint-Joseph de Cluny te
+Taio-Hae, bevindt zich een tweede, zeer merkwaardig exemplaar van
+dezen boom.
+
+Wij vervolgen onzen weg en betreden de vallei van Vaitoe, die zich
+voor ons opent. Eene beek, die zeer gemakkelijk doorwaadbaar is,
+vormt, dicht bij het strand, een vrij groote waterkom. Op weg komen
+wij langs eenige hutten van inlanders, waarin wij, naar lands gebruik,
+onbeschroomd binnen treden. De bouw dezer woningen is hoogst eenvoudig:
+aan de hoeken vier palen, in den grond gestoken boven een soort van
+platform, paepae genoemd en uit groote platte steenen samengesteld;
+aan het boveneinde dier palen zijn gaten gemaakt, waarin de dunne
+en buigzame kokosstammen zijn bevestigd, die het onderstel van het
+dak vormen; het achterste gedeelte van de woning ligt hooger dan het
+voorste. Op de palen en op de kokosstammen worden lichte dwarsbalken
+gelegd, die met touwen van kokosvezelen stevig worden vastgebonden;
+de tusschenruimte wordt met bamboes aangevuld, waardoor de lucht
+echter vrijelijk spelen kan. Tot verdere voltooiing van het dak,
+worden lange stokken omwonden met kokos- en palmbladen, en vervolgens
+op het houtwerk gelegd, zoodat de bladeren der opvolgende lagen over
+elkander heenvallen. Het dak steekt een weinig buiten de wanden der
+woning uit, en beschermt haar volkomen tegen den regen.
+
+De weg stijgt onophoudelijk, maar is niet meer zoo effen als
+straks. Wij komen bij een heuvel, met katoenvelden bedekt.
+
+"Wilt gij de Chineezen zien? vraagt onze gids.
+
+--Zijn hier dan Chineezen?
+
+--Ja; zij arbeiden op de plantage, waarop wij ons nu bevinden. Zoo
+gij het wilt, kunnen wij een kijkje gaan nemen in hunne woning,
+die vrij wat beter is ingericht dan de hutten der inlanders."
+
+Het uitwendig voorkomen der woning bevestigt reeds ten volle de
+juistheid dezer opmerking. Wij treden eene ruime zaal binnen, die de
+breedte heeft van den geheelen voorgevel; kleine, met matten behangen
+kamertjes komen in deze zaal uit. Onze aandacht wordt getrokken
+door eenige vrouwenkleederen, en wij vernemen dat de zonen van het
+Hemelsche Rijk met de dochters des lands tijdelijke verbindtenissen
+hebben aangeknoopt. Hun opperhoofd, ook een Chinees, opzichter der
+plantage, vervult tevens de functiën van kok bij den resident. Deze
+Chineezen hebben het voornemen opgevat om een grooten winkel of
+bazar to openen, waarvoor zij hunne opgespaarde penningen zullen
+gebruiken. Het kleine gemeenschappelijke kapitaal wordt te dien einde
+toevertrouwd aan een hunner, die te San-Francisco, waar het aantal
+hunner landgenooten zeer aanzienlijk is, de noodige inkoopen moet gaan
+doen en handelsbetrekkingen aanknoopen. Trouwens bijna overal langs
+de kusten van den Stillen-oceaan ontmoet men die kleine, vlugge,
+geelachtige mannen, geschikt voor de uitoefening van elk beroep en
+elk bedrijf; die bij duizenden hun land verlaten om door onvermoeide
+vlijt en strenge spaarzaamheid een klein kapitaal bijeen te brengen,
+hetgeen hun maar zelden mislukt: want zij bezitten een verwonderlijk
+talent voor al wat met handel in betrekking staat, on zijn ook niet
+al te kieskeurig in de keuze der middelen.
+
+Onze chineesche gasten ontvangen ons zeer vriendelijk en leiden ons
+door hunne woning rond. Een hunner, een man van zekeren leeftijd,
+met een rensachtigen bril op zijn neus, verstaat en spreekt een
+weinig engelsch. In een hoek van de groote zaal brandt eene lamp
+op een altaar, dat, evenals de muur in de nabijheid, behangen is
+met veelkleurig papier, waarop zonderlinge letters zijn gedrukt of
+geschilderd. De gebrilde Chinees deelt ons mede, dat dit altaar ter
+eere hunner goden is opgericht.
+
+Eenige minuten later waren wij aan den oever der beek, en begaven ons
+onmiddellijk te water; de plaats is niet aangenaam voor een bad; er
+is geen handbreed schaduw; het zeer ondiepe water is geheel verwarmd
+door de blakerende zon. Er zijn twee kleine kommen, die door een
+miniatuur-waterval met elkander in gemeenschap staan; als men zich
+op den rotsigen bodem nederzet, reikt het water niet hooger dan tot
+de borst. Al zeer spoedig hadden wij genoeg van ons bad, en maakten
+wij ons gereed om terug te keeren. De heer M.... dringt er op aan,
+dat wij ons zoo spoedig mogelijk zullen aankleeden.
+
+"Anders zult gij tot uwe eigene schade leeren, hoe gevaarlijk het is,
+ongekleed buiten het water te blijven.
+
+--Is er dan vrees voor een zonnesteek?
+
+--Dat juist niet. Maar de nono zal u builen bezorgen,  en als ge
+die krabt, dan worden die builen tot open wonden, die u onlijdelijke
+pijn zullen veroorzaken,  en die niet dan met moeite en zeer langzaam
+genezen."
+
+Deze nono (de sandfly der Engelschen) is eene zeer kleine vlieg, die
+des morgens bij het aanbreken van den dag geboren wordt, en bij het
+vallen van den avond weer sterft. Als de doorschijnende buik dezer
+vlieg met bloed gevuld is, schittert zij, wanneer men haar tegen de
+zon houdt, als een robijn. Dit afschuwelijk insekt plaatst zich op de
+huid, en zuigt u het bloed af, echter zonder te steken, zooals bij
+voorbeeld de muskieten. Ge bemerkt eerst naderhand haar bezoek, als
+zich de builen vertoonen. die ondragelijk jeuken. Men beweert dat deze
+vlieg door schepen is aangevoerd, en dat zij uitsluitend op Noekoe-Hiwa
+en op het naburig eiland Oea-Poe wordt aangetroffen. Overigens zijn
+er in den archipel geen gevaarlijke dieren, met uitzondering van
+de afzichtelijke duizendpooten, waarvan de daken wemelen; maar die
+griezelige dieren doen zeer zelden iemand kwaad.
+
+Wij keeren naar de landingsplaats terug. Onderweg ontmoeten wij
+Mgr. Dordillon, bisschop van Cambysopolis, apostolisch vicaris der
+Markiezen-eilanden, die onzen groet met groote vriendelijkheid
+beantwoordt. De sloep ligt gereed om ons naar boord terug te
+brengen. De inscheping gaat al even bezwaarlijk als de landing.
+
+Op het schip vinden wij vijf of zes eilanders, die vruchten te koop
+aanbieden. Een hunner, een reus van athletische vormen, verstaat een
+weinig fransch. Ik vraag hem, wat hij is komen doen.
+
+"Verkoopen kokos, bananen en pataten, antwoordt hij.
+
+--Ligt uwe hut ver van het strand?
+
+--Neen. Als gij wilt komen bij mij van avond, ik zal u ontvangen met
+vreugd. Zal voor u laten dansen."
+
+Na overleg met eenigen mijner kameraden, wordt besloten dat wij de
+uitnoodiging van Paumea--zoo heette onze aanstaande gastheer--zullen
+aannemen. Ik zeg hem dat wij na afloop van het middagmaal bij hem
+zullen komen, als hij ons aan de landingsplaats wil afwachten. Hij
+zegt dat hij op ons wachten zal, en ons met zijne prauw, die langs
+het schip gemeerd ligt, naar land zal roeien.
+
+Paumea heeft twee zoons, prachtige knapen, die met zeer veel
+behendigheid de pagaaien hanteeren. In eenige minuten hebben wij het
+strand bereikt. Hoewel dit nu niet meer noodig is, nemen de kloeke
+eilanders ons op hunne sterke schouderen, en dragen ons als kinderen
+over het door de zee overspoelde strand naar den drogen oever.
+
+Wij volgen denzelfden weg van straks. Het weder is verrukkelijk; de
+maan werpt haar licht door de groote boomen, die den weg overschaduwen;
+haar zilveren stralen doen de bevallige bladerkronen der kokospalmen
+schitteren, en werpen breede schaduwen in het bosch. Voor de verlichte
+winkels van het dorp staan een aantal inboorlingen, mannen en vrouwen,
+te kijken. In de vallei schittert hier en daar een licht; bij onze
+nadering beginnen de honden woedend te blaffen.
+
+De woning van Paumea is ruim en goed ingericht; de voorzijde is geheel
+open; het dak rust op palen. Tegen den achterwand heeft men, met een
+tusschenruimte van omstreeks een el twintig duim, twee boomstammen op
+den grond gelegd; de ruimte daartusschen is met matten bedekt. Dit
+is het bed, waar men zeer gemakkelijk slaapt, het hoofd rustende op
+den eenen stam en de voeten op den anderen.
+
+Er zijn veel gasten bijeen; de mutoi,  inlandsche commissaris
+van policie, van Taio-Hae, een bloedverwant van Paumea, komt
+ons plechtstatig begroeten, blijkbaar zeer trotsch op zijn
+korporaalstrepen. In een oogwenk hebben onze gidsen zich ontdaan van
+hunne zoogenaamde europeesche kleeding; zij zijn nu enkel bekleed
+met de pareu, een lap, die om de lendenen gewonden wordt en als een
+vrouwenrok tot over de knieën afhangt. Al die mannen munten uit
+door prachtigen lichaamsbouw: zij zouden zonder uitzondering een
+beeldhouwer tot model kunnen dienen. Nu zij zich van hunne kleeding
+ontdaan  hebben, maak ik van de gelegenheid gebruik om het tatouëersel,
+waarmede hunne lichamen bedekt zijn, van nabij te bezien. Sommigen
+zijn zoo geheel overdekt met cirkels, lijnen, figuren, dat men bijna
+zou wanen dat zij eene wapenrusting dragen. Vroeger was het tatouëeren
+veel eenvoudiger dan thans, en bestond, vooral in het gelaat, slechts
+uit rechte lijnen, die elkander ruitvormig kruisten; tegenwoordig
+zijn daar allerlei figuren, zooals breede horizontale strepen,
+voor in de plaats gekomen. De vrouwen zijn over het algemeen weinig
+getatouëerd, enkelen zelfs in het geheel niet. De meesten vertoonen
+aan de lippen enkele kleine, rechtopstaande lijnen, hetgeen niet
+onbevallig staat. Sommige Kanaks oefenen het tatouëeren als bedrijf
+uit. De operatie geschiedt met een soort van uitgetande schaar van
+vischgraat, die aan een stokje bevestigd is, en waarop met een houten
+hamertje geslagen wordt. De scherpe punten van het instrument worden
+in een blauwachtig vocht gedoopt, uit plantaardige zelfstandigheden
+bereid. De patiënt, wiens trekken van hevige smart getuigen, wordt
+door drie of vier personen vastgehouden. De pijn is zoo heftig, dat de
+operatie slechts gedurende zekeren tijd kan worden voortgezet, en dan
+moet worden gestaakt. De zendelingen zijn er nog niet in geslaagd,
+het tatouëeren af te schaffen. De kinderen, die onder hunne hoede
+gebleven zijn, verlaten hen toch als het oogenblik gekomen is, waarop
+zij deze traditioneele teekenen der manbaarheid moeten ontvangen.
+
+De avondmaaltijd wordt gereed gemaakt. Paumea heeft aan boord van de
+Vandreuil levensmiddelen gekocht, zoodat hij zijn gasten een feestelijk
+onthaal bereiden kan.
+
+Het hoofdbestanddeel van de gewone voeding der eilanders is de popoi,
+een geelachtige koek, die van de vrucht van den mei (broodboom,
+artocarpus incisa) gemaakt wordt. Als zij van versche vruchten bereid
+is, heeft de popoi een zoetachtigen smaak; als de vruchten eenigen
+tijd gestaan hebben, wordt de smaak eenigszins bitter. De bereiding
+van de popoi geschiedt op de volgende wijze: de vruchten worden op
+een vuur gelegd,  dat voortdurend brandende wordt gehouden; uit de
+schors stijgt een dikke rook op. De pit, te hard om gegeten te worden,
+en de verbrande schil worden verwijderd; de geelachtige, kneedbare,
+sponsachtige vrucht, die een flauwen smaak heeft, wordt daarna in een
+houten bak of kuip gelegd en met een houten of steenen stamper tot deeg
+gekneed, waarna dit deeg, in ronde gaten van meer dan een el diep,
+in den grond begraven wordt. De wanden dezer kuilen zijn met breede
+banaanbladeren bekleed, om de aanraking met den grond te beletten. Als
+de kuil vol is, wordt hij met aarde en steenen bedekt; op die wijze
+blijft de popoi goed bewaard; van tijd tot tijd wordt dan de noodige
+hoeveelheid voor het gebruik er afgenomen. Het deeg wordt dan in een
+houten schotel gedaan, met een weinig water aangelengd en tot een soort
+van koek gekneed. Deze bewerking is aan de vrouw van Paumea opgedragen.
+
+De vloermat dient als tafel; de toebereidselen tot den maaltijd
+zijn afgeloopen; wij worden uitgenoodigd, plaats te nemen. Wij
+verontschuldigen ons met te zeggen,  dat wij zoo pas gegeten hebben;
+wij durven niet zeggen dat het klaarmaken van de popoi, waarvan wij
+getuigen waren, onzen eetlust nu juist geprikkeld heeft. Toch dringt
+ons de nieuwsgierigheid om even te proeven van deze spijs, die niet
+onaangenaam smaakt.
+
+Inmiddels hebben zich de andere gasten nedergezet om den schotel,
+waarin de popoi is; ieder steekt de hand in dien schotel, en brengt
+daarmede de weeke spijs naar den mond. Uitgeholde kokosnoten, met
+water gevuld, vervangen de plaats van karaffen. Het maal is spoedig
+afgeloopen. De Kanaks hebben doorgaans grooten eetlust, en daar hunne
+spijzen, bijna altijd van plantaardige natuur, niet bijzonder voedzaam
+zijn, moeten zij groote hoeveelheden voedsel tot zich nemen.
+
+Een voornaam bestanddeel der voeding is ook de visch, dien de
+inboorlingen bijna altijd rauw eten. Hunne meest geliefkoosde spijs
+is de haua, eene soort van groote rog (in het engelsch devil-fish) en
+de haai; zij laten deze visschen dikwijls eerst een dag of veertien
+liggen en tot verrotting overgaan. In de nabijheid der baaien en
+inhammen worden eene menigte haaien gevonden;  de inlanders vangen
+die visschen met een lijn of met de harpoen. Dikwijls laten zij, om
+de haaien te lokken, hun arm of hun been buiten hun vaartuig in het
+water hangen, terwijl zij met de andere hand een strop gereed houden,
+dien zij met groote behendigheid om het zeemonster werpen, dat zij
+vervolgens harpoeneeren. Zij loopen zoodoende wel gevaar om gebeten
+te worden, maar toch gebeurt er zelden een ongeluk van ernstigen
+aard. Als zij met de lijn op de haaienvangst uitgaan, voorzien zij
+het boveneinde van den haak van twee kruislings geplaatste ijzeren
+bouten, om te beletten dat de haai het touw doorbijt.
+
+Na afloop van den maaltijd worden de pijpen aangestoken;  de eene
+gast reikt de pijp aan den anderen over, die ze op zijne beurt aan
+de lippen brengt. Eene der vrouwen gaat inmiddels heen om eenigen
+van hare vriendinnen,  die in de buurt wonen, te halen. Paumea had
+ons een dans beloofd: die zou nu vertoond worden.
+
+In twee rijen tegenover elkander geschaard, voeren de dansers,
+in goede harmonie, verschillende passen uit; zij akkompagneeren
+zich zelven met een rythmisch maatgezang, waarbij nu en dan in de
+handen geklapt wordt. Zij schenen veel schik in dit spel te hebben,
+dat zij, met telkens nieuwe afwisselingen, op ons verzoek eenige
+malen herhaalden. Eindelijk werd dit schouwspel, hoe eigenaardig ook,
+toch eentonig, en ondanks den aandrang van Paumea, die wilde dat wij
+nog blijven zouden, namen wij afscheid van onze nieuwe kennissen,
+met de belofte dat wij terug zouden komen.
+
+De oudste zoon van onzen gastheer deed ons uitgeleide tot aan het
+begin van het dorp. De weinige winkels van Taio-Hae werden gesloten,
+en te midden der diepste stilte keerden wij terug naar de sloep, die
+ons naar boord moest brengen. Nog langen tijd bleef ik op het dek, en
+liet mijne oogen dwalen over het kalme rustige landschap daar vóór mij:
+de baai, het strand, de valleien, de hooge bergen op den achtergrond,
+alles overgoten met het zilveren licht der maan, statig drijvende aan
+den diep blauwen hemel, nu en dan door een half doorschijnend wolkje
+onderschept. De gansche natuur om mij heen ademde onverstoorbaren
+vrede, heilige kalmte, alsof er op aarde nimmer strijd ware geweest....
+
+De commerciëele of politieke beteekenis van dezen archipel is, althans
+op dit oogenblik, niet van veel gewicht. In den eersten tijd onzer
+vestiging op de Markiezen-eilanden, stonden de beide groepen van
+het zuidoosten en het noordwesten ieder onder haar eigen kommandant;
+te Vaitahoe en te Taio-Hae waren door de soldaten van het garnizoen
+niet onbelangrijke werken van openbaar nut aangevangen. De archipel,
+door de wet van 8 Juni 1850 tot verbanningsoord voor politieke
+veroordeelden aangewezen, is te klein en te weinig vruchtbaar om
+ooit een belangrijk maritiem of koloniaal station te kunnen worden;
+ook de geographische ligging is daarvoor niet gunstig. De handel, die
+er nog gedreven wordt, is beperkt tot Taio-Hae, waar eenige engelsche
+en amerikaansche kooplieden kleine handelshuizen gesticht hebben.
+
+De bevolking van Taio-Hae is niet talrijk; de aanraking met de
+Europeanen en de invloed der zendelingen hebben de inwoners voor een
+groot deel van hunne voorvaderlijke gewoonten vervreemd. Vroeger
+was de bevolking waarschijnlijk veel talrijker, zooals blijkt uit
+de bouwvallen van woningen, die in thans geheel onbewoonde valleien
+worden aangetroffen.
+
+De totale bevolking van den archipel wordt bij benadering op
+twaalfduizend zielen geschat. Het eiland Hiwa-Oa is het meest
+bevolkt: het telt zesduizend inwoners. Daarop volgt Noekoe-Hiwa, met
+tweeduizend-zevenhonderd; dan Oea-Poe, met duizend-tweehonderd-twintig;
+Fatoe-Hiwa, met duizend; Tauata, met zeshonderd-dertig, en Oea-Oeka,
+met vierhonderd-vijftig inwoners.
+
+De groote hongersnood, die voor ruim eene halve eeuw de Markiezen
+en de andere eilanden in den Stillen-oceaan teisterde en allerlei
+ziekten in het leven riep, heeft ongetwijfeld sterk bijgedragen
+tot de vermindering der bevolking. Nog leven er grijsaards, die de
+herinnering aan deze vreeselijke dagen, waarin men, door den uitersten
+nood geperst, elkander verslond, niet verloren hebben.
+
+In den namiddag gingen wij een bezoek brengen aan den resident, die des
+morgens eene visite had gemaakt aan boord van ons schip. Hij bezit eene
+zeer volledige verzameling van wapens, krijgsgewaden en gereedschappen
+der inboorlingen. Het merkwaardigste stuk dezer verzameling is wel
+een zeer ruw bewerkt houten beeld van den god Tiki, de meest vereerde
+godheid in de nog heidensche streken van den archipel. Het beeld
+stelt eene monsterachtige menschelijke gedaante voor, met ontzaglijk
+groote oogen en mond, gebogen beenen en de ellebogen tegen het lijf
+geklemd. De resident toonde ons eenige brokken van datzelfde beeld,
+in zeer harden rooden steen gehouwen, en slechts eenige duimen
+lang. Hij bezit ook halssnoeren van bruinvischtanden, vischhaken van
+parelmoer, ter lengte van een palm, en vele andere curiositeiten. Die
+verzameling is des te merkwaardiger, omdat het steeds moeielijker,
+om niet te zeggen onmogelijk, wordt, zulk eene collectie bijeen te
+brengen. Na de komst en de vestiging der  Europeanen toch hebben de
+inlanders hunne oude, oorspronkelijke industrie laten varen. Zij
+geven de voorkeur aan een geweer boven hunne voormalige knodsen;
+in de plaats van prauwen bedienen zij zich van groote sloepen, die
+te Taio-Hae worden gebouwd, of die zij van de schepen, welke op de
+walvischvangst uitgaan en de eilanden aandoen, koopen.
+
+
+II.
+
+Ons eerste verblijf in den archipel was van zeer korten duur. Eenige
+maanden later keerden wij naar Taio-Hae terug, van waar uit
+wij een langdurigen kruistocht naar de verschillende eilanden
+ondernamen. Het verhaal van dezen tocht blijft voor de volgende
+hoofdstukken bewaard. Maar vooraf zij het vergund, in enkele woorden
+een overzicht te geven van de geschiedenis van dezen archipel.
+
+Toen, in 1842, de schout-bij-nacht du Petit-Thouars de
+Markiezen-eilanden in bezit nam, werd de algemeene belangstelling
+in Frankrijk zeer geprikkeld door hetgeen men van deze onbekende
+eilanden verhaalde. Naar men zeide, verkeerde de bevolking nog in
+geheel oorspronkelijken, eigenaardigen toestand, en had zij nog niets
+overgenomen van de europeesche gewoonten van de bemanning der schepen,
+die deze eilanden hadden bezocht: een feit des te opmerkelijker, omdat
+andere eilandengroepen in den Stillen-oceaan, zooals bij voorbeeld de
+Gezelschaps- en de Sandwich-eilanden, werden gezegd met zoo verrassende
+snelheid op de baan der moderne beschaving vooruit te streven. Het
+voorkomen der eilanders, dat zeker voor wien er niet aan gewoon is
+weinig aantrekkelijks heeft; de groote terughoudendheid dezer lieden;
+de weinige hulpbronnen, die de eilanden zelven aanbieden: dit alles
+droeg zeker bij om deze eilandengroep zoolang vergeten en onbekend
+te doen blijven. Enkele walvischvaarders, meest allen uit Amerika
+afkomstig,  deden nu en dan wel de eilanden aan, om zich van brandhout
+en drinkwater te voorzien; maar van de gezagvoerders der schepen
+waren weinig of geen inlichtingen te bekomen. Het was hun slechts te
+doen, om hetgeen zij noodig hadden op de goedkoopst mogelijke manier
+te verkrijgen: zij bekommerden zich niet om de zeden en gewoonten
+der bewoners en de natuurlijke voortbrengselen van den bodem. Daar
+bovendien deze gezagvoerders, in hunne verhouding tot de inlanders,
+volstrekt niet altijd de eenvoudigste regelen van rechtvaardigheid
+en menschelijkheid in acht namen, ontstonden er meermalen gevechten,
+en hadden er moorden en gewelddadigheden plaats, die niet weinig
+bijdroegen om deze eilanders in zeer slechten roep te brengen.
+
+En toch--toen Alvaro Mendana de Neira, op den 21sten Juli 1595, de
+eilanden in het zuidoosten van den archipel ontdekte, en voor het
+eiland Tauata, door hem Santa-Cristina genoemd, het anker uitwierp
+in de baai, waaraan hij den naam van Moeder-Godshaven schonk;--toen
+kon hij niet dan met lof getuigen van de wijze, waarop hij door de
+inlanders ontvangen werd.
+
+De Markiezen-eilanden zonken daarop weer in de vergetelheid terug, tot
+dat Cook ze in 1774 op nieuw ontdekte en het anker uitwierp in dezelfde
+baai Vaitahoe, waarvan de portugeesche naam sinds lang vergeten
+was. Ook de engelsche zeevaarder werd met groote vriendelijkheid
+door de inlanders ontvangen: de Markiezen-eilanden waren een der
+weinige plaatsen in den Stillen-oceaan, waar zijne verschijning niet
+door bloed werd geteekend. Die geduchte gezagvoerder, die toch zeer
+dikwijls om zijne zachtaardigheid en menschelijkheid werd geroemd,
+liet zelden eene gelegenheid voorbij gaan om gebruik te maken van de
+vreeselijke wapenen, waarover hij beschikken kon: waarschijnlijk om
+daardoor de inlanders een heilzamen schrik in te boezemen en grooter
+ongelukken te voorkomen.
+
+In 1791 ontdekte de amerikaansche kapitein Ingraham, gezagvoerder
+op de Hope, van Boston, de eilanden van de noordwestelijke groep,
+waaraan hij namen gaf. Een maand later verscheen de Franschman Etienne
+Marchand, die het bevel voerde op de brik de Solide, van Marseille,
+door het huis Baux uitgerust, om aan de noordwestkust van Amerika in
+pelterijen te gaan handelen.
+
+Marchand stelde zich in betrekking met de inwoners van Vaieo, waaraan
+hij den naam gaf van baai du Bon-Accueil, en nam, op den 22sten Juni
+1791, in naam van Frankrijk, bezit van dit eiland, en van een ander
+grooter eiland, dat hij meer noordwaarts bespeurde.
+
+In de maand Maart 1792, wierp de luitenant Hergest, kommandant van
+de Dedalus, die levensmiddelen en ammunitie moest gaan brengen aan
+de engelsche expeditie onder bevel van Vancouver, het anker uit bij
+Vaitahoe. In het begin van Februari 1793 keerde hij in de baai van
+Taio-Hae, waar hij uitstekend was ontvangen geworden, terug.
+
+Eenige maanden later vertoonde ook de amerikaansche vlag zich voor
+deze eilanden: de koopvaardij-kapitein Roberts vertoefde gedurende
+vier maanden, met zijn schip de Jefferson, in de haven van Vaitahoe.
+
+Ingraham en Marchand, in 1791, vervolgens Hergest, en eindelijk
+Roberts, hadden, ieder op hun beurt, andere namen gegeven aan deze
+eilanden, die toch reeds van de inwoners zelven hunne door den tijd
+gewijde namen hadden ontvangen. Daar echter deze, thans algemeen
+aangenomen, inlandsche namen op zeer verschillende wijze worden
+uitgesproken en geschreven, is het dikwijls nog moeilijk verwarring
+te voorkomen.
+
+Omstreeks dien tijd werd deze archipel meer en meer door schepen
+bezocht. In Juni 1797 verscheen in de haven van Vaitahoe een
+schip, met gansch andere bestemming dan de koopvaardijschepen
+of walvischvaarders,  die er gewoonlijk binnen vielen. Dit was de
+Duff, door het zendelingsgenootschap van Londen uitgerust, om dertig
+protestantsche zendelingen naar de verschillende eilandengroepen van
+Oceanië te brengen. Te Vaitahoe liet de Duff den eerwaarden William
+Pascoe Crook achter. Daar bevond zich nog een Europeaan op dat eiland:
+een italiaansch matroos, die van een koopvaardijschip was gedeserteerd,
+en die zich een grooten invloed had weten te verwerven, dank vooral
+een geweer, dat hij, benevens kruit en kogels, van zijn schip had mede
+genomen. Dit wapen gaf hem een onbetwist overwicht over de hoofden,
+die hij aanvuurde tot onderlingen krijg, om zijne eigene macht te
+vergrooten. Ook tegen de bewoners der naburige eilanden werden,
+op zijne aansporingen, moorddadige krijgstochten ondernomen; voor
+geen misdaad deinsde deze ellendeling terug. Het spreekt wel van
+zelf dat hij een doodelijken haat koesterde tegen den heer Crook,
+die zijne plannen doorzag en zooveel mogelijk tegenwerkte. De brave
+zendeling zou als het slachtoffer van dezen booswicht gevallen zijn,
+indien hij zich niet bij tijds had kunnen redden aan boord van een
+engelsch vaartuig, dat in de haven verscheen.
+
+Na eenige vergeefsche pogingen om zich op Noekoe-Hiwa en Oea-Poe
+te vestigen, keerde de heer Crook naar Sydney terug, waar hij
+rustig leefde. Maar eenige jaren later verscheen hij andermaal op
+de Markiezen-eilanden. Ditmaal had hij vier onderwijzers, van Tahiti
+geboortig, bij zich, die in dienst der zending stonden, en die, beter
+bekend met de taal en de gewoonten der inlanders, naar men hoopte
+ook meer ingang bij hen zouden vinden en krachtiger werken tot hunne
+bekeering. Doch ook thans werd de verwachting van den volijverigen
+zendeling teleurgesteld. De onderwijzers, die zich op het eiland
+Tauata hadden nedergezet, moesten weder naar hun land terugkeeren,
+waarheen de heer Crook hen reeds was voorgegaan.
+
+In 1804 vertoefde de russische reiziger Krusenstern een geruimen tijd
+te Noekoe-Hiwa, met zijne beide schepen, de Nadeshda en de Newa. Hij
+vond op het eiland een Franschman en een Engelschman, die elkander
+vooral met geene mindere verbittering bestreden, dan destijds de twee
+natiën waartoe zij behoorden.
+
+In 1813 liep de amerikaansche commodore David Porter de baai van
+Taio-Hae binnen, met zijne twee schepen de Essex en de Essex-junior,
+en met de schepen, die hij op zijn kruistocht door den Stillen-oceaan
+op de Engelschen had buit gemaakt. De gelegenheid scheen hem gunstig
+voor de vestiging van een soort van arsenaal of station. Hij nam
+bezit van Noekoe-Hiwa in naam der Vereenigde-Staten.
+
+Het Congres wilde echter aan de zaak geen verder gevolg geven. De
+commodore verliet Taio-Hae, om zijn kruistocht te hervatten; hij
+liet eene zwakke bezetting achter; maar ten gevolge van allerlei
+moeilijkheden en herhaalde gevechten met hunne engelsche gevangenen
+en met de inboorlingen, zagen de Amerikanen zich genoopt, hunne
+nederzetting te Taio-Hae te verlaten.
+
+In 1835 werd Noekoe-Hiwa bezocht door een Franschman, den baron
+Thierry, die zichzelven tot koning van het eiland proklameerde, en die,
+als een teeken van zijne kortstondige koninklijke waardigheid, aan
+een jeugdigen wilde, Vavanoeha genaamd, het volgende wonderlijke stuk
+ter hand stelde, dat later door kapitein Jacquinet, tijdens het bezoek
+der korvetten de Astrolabe en de Zélée, gevonden en bewaard werd.
+
+"Wij, Karel, baron van Thierry, souvereine vorst van Nieuw-Zeeland,
+koning van het eiland Noekoe-Hiwa, verklaren met genoegen, dat
+Vavanoeha, opperhoofd van Portua(?), de vriend is der Europeanen, en
+dat hij zich jegens ons altijd met betamelijkheid en welwillendheid
+gedragen heeft; Uit aanmerking waarvan wij hem aanbevelen aan de
+goede zorgen van alle zeevaarders, die hier in alle zekerheid kunnen
+verblijven.
+
+Gegeven te Port-Charles (Taio-Hae), eiland Noekoe-Hiwa, den 23sten
+Juli 1835.
+
+Karel, Baron van Thierry.
+
+Van wege den Koning,
+Ed. Fergus, kolonel, adjudant."
+
+
+Eindelijk, in 1842, nam de schout-bij-nacht du Petit-Thouars definitief
+deze eilanden, in naam van Frankrijk, in bezit. Met deze gebeurtenis
+begint een nieuw tijdvak in de geschiedenis van den archipel.
+
+
+III.
+
+Van Noekoe-Hiwa begeven wij ons naar het eiland Oea-Poe, welks
+zonderling gevormde bergtoppen, uit de verte van de baai van Taio-Hae
+gezien, op een reeks klokketorens gelijken.
+
+Wij toeven gedurende eenige uren in de baai van Aneoe, waar wij het
+bezoek ontvangen van een protestantsch zendeling, waarschijnlijk
+een eenvoudig onderwijzer (teacher), van de Sandwich-eilanden
+geboortig; hij komt zijn aandeel in den hoofdelijken omslag
+betalen. De voornaamste statie der katholieke zendelingen ligt aan
+de baai Hakahau, aan de oostelijke punt van het eiland. Dewijl de
+ankerplaats daar minder geschikt is, heeft de kommandant hier het
+anker doen uitwerpen. Overigens ziet men te Aneoe noch woningen,
+noch broodboomen, noch kokospalmen. Eenige struiken, langs de oevers
+van eene kleine beek groeiende, vormen den ganschen plantenrijkdom
+van dit dorre gedeelte des eilands.
+
+De naastvolgonde baai, westwaarts, is die van Hakahetau, waar de
+katholieke missionnarissen eene kapel hebben gebouwd. Daar, of in
+de naburige baai Haákoeti, nam Marchand, op den 22sten Juni 1791, de
+noordwestelijke groep der Markiezen-eilanden, in naam van Frankrijk,
+in bezit.
+
+Wat wij hier te doen hebben is spoedig verricht, en nog vóór de nacht
+invalt, bevinden wij ons weder in de open zee.
+
+Den volgenden morgen ankeren wij aan de zuidwestelijke punt
+van Oea-Oeka, gedekt door eenige dorre, naakte eilandjes, die
+ons genoegzaam tegen de branding beveiligen. De kommandant en de
+resident gaan aan land, om een bezoek te brengen aan de zoogenoemde
+Onzichtbare-baai (Vaitake bij de inboorlingen). Eenige officieren en
+ik begeven ons in een sloep naar dezelfde plek. Wij volgen de hooge
+kust, uit zwarte, loodrechte rotsen gevormd, aan wier voet de golven
+met groot geweld breken en uiteen spatten in wolken schuim, dat in de
+zonnestralen als een regen van diamanten schittert; de zeevogels, die
+in de spleten der rotsen nestelen, heffen bij onze nadering een luid
+geschreeuw aan. De Onzichtbare-baai draagt haar naam niet ten onrechte,
+want eerst als men zeer nabij gekomen is, kan men dezen inham in de
+kust en den zandigen oever aan het einde bespeuren. Tusschen de hooge
+rotsen, die den ingang der baai vormen, gaat een vrij sterke deining;
+maar eenige forsche roeislagen brengen ons weldra in de baai zelve,
+waar het water zoo kalm en effen is als in een vijver. Wij zetten
+onze sloep op het strand, nevens die van den kommandant.
+
+Hier, even als te Taio-Hae, opent zich eene liefelijke, vruchtbare
+vallei, die door haar weelderig groen eene sterke tegenstelling
+maakt met de donkere tinten der hooge, naakte rotswanden, welke haar
+omzoomen. Nabij den oever staan eenige wel gebouwde woningen, te
+midden van een soort van plantage, die door een lagen steenen muur is
+omringd. Wij treden een dier woningen binnen, en worden ontvangen door
+een ouden Amerikaan, waarschijnlijk een voormalig matroos, die van een
+walvischvaarder is gedeserteerd; de man is bijna evenzoo getatouëerd
+als de inlanders. Hij woont hier sedert meer dan twintig jaren; voor
+een niet onaardigen prijs verkoopt hij ons een knods in den vorm
+van een pagaai. Het engelsch dat hij spreekt klinkt zoo wonderlijk,
+dat ik alle moeite heb om hem te verstaan.
+
+Wij gaan verder het dal in, en volgen den oever van een beekje, dat al
+spoedig niet veel meer is dan een dunne waterstraal; de vallei is bijna
+verlaten. Zij wordt al nauwer en nauwer, echter zonder te stijgen;
+de plantengroei houdt bijna eensklaps op, en van alle kanten verheffen
+zich naakte witte rotsen, die door haar glans het oog verblinden. Wij
+ontmoeten drie of vier hutten, waarvan de bewoners afwezig zijn;
+wij toeven maar een oogenblik, want het wemelt hier van groote,
+nijdige vliegen, die ons bij duizenden omzwermen. Onder eene brandende
+zonnehitte naar het strand teruggekeerd, zien wij dat de matrozen,
+met uitzondering van een enkelen, die bij de sloep is achtergebleven,
+naar de naburige woningen zijn gegaan. Terwijl wij hunne terugkomst
+afwachten, nemen wij een heerlijk zeebad, dat ons geheel opfrischt.
+
+Kort daarna waren wij veilig en wel, ondanks de sterke branding,
+aan boord teruggekeerd, en had de Vaudreuil het anker weer gelicht,
+om koers te zetten naar Hiwa-Oa, het grootste en volkrijkste der
+eilanden van dezen archipel.
+
+Na den nacht op zee te hebben doorgebracht, werpen wij den volgenden
+morgen het anker uit in de baai Hanamenoe, nabij den westelijken
+uithoek van het eiland gelegen. De baai is in twee kommen verdeeld door
+een groote, vooruitspringende zwarte rots, die, uit de verte gezien, op
+een reusachtigen toren gelijkt. Op den top van dit rotsige voorgebergte
+zien wij enkele woningen. De stammen, die de omliggende landstreek
+bewonen, zijn met elkander in oorlog gewikkeld: de kommandant heeft
+in last, hen met elkander te verzoenen, en vrede en orde te herstellen.
+
+Eenige Kanaks dalen van de hooge, loodrechte rotsen af, waarbij zij
+eene bewonderenswaardige vlugheid, kracht en behendigheid ten toon
+spreiden. Sloepen en prauwen voeren nu welhaast de opperhoofden der
+strijdende stammen bij ons aan boord, waar de kommandant hun eene
+scherpe berisping toevoegt, die door den officieelen tolk, den mutoi
+van Taio-Hae, in de landstaal wordt overgebracht. Het einde is, dat
+de vijanden elkander de hand reiken, en met groot welbehagen eenige
+geschenken ontvangen, die de kommandant hun van wege de fransche
+regeering laat ter hand stellen.
+
+Terwijl deze verzoening plaats greep, bezochten enkele eilanders
+het schip, in gezelschap van hunne vrouwen. De jongsten van deze
+vrouwen mogen betrekkelijk schoon heeten. Zij zijn kort van gestalte
+en gezet, maar haar embonpoint heeft niets terugstootends; haar
+vormen hebben er niet door geleden, en in haar geheele voorkomen
+hebben zij eene groote mate van natuurlijke bevalligheid. Zij zijn
+er aan gewoon, Europeanen te ontmoeten, daar de baai zeer dikwijls
+door de walvischvaarders wordt bezocht. Haar hartstocht voor tabak
+grenst bijna aan het ongeloofelijke; eene van haar haalt aanstonds
+haar pijp voor den dag, en vraagt ons om tapaka. Het lichaam van de
+meesten dezer vrouwen is met eka-moa geel geverwd: dit geschiedt,
+naar men wil, zoowel om tegen de steken der muskieten gewaarborgd te
+zijn, als om de huid lenig en blank te maken.
+
+Nadat de conferentie op het dek is afgeloopen, dalen al deze bezoekers
+weer in de schuiten en prauwen af, en keeren zeer in hun schik naar
+het strand terug.
+
+De bewoners van den archipel hebben van de Europeanen de noodlottige
+kunst geleerd, om uit de bloesems van den kokosboom een soort van
+brandewijn te bereiden. Zij gaan zich nu telkens aan dien drank te
+buiten, en zijn dan zeer gevaarlijk, want eenmaal door den drank
+bevangen, kent hunne woede geen palen.
+
+Mijne kameraden, die eene wandeling aan strand hebben gemaakt, hebben
+daar het lijk van een inlander gezien, dat, naar de gewoonte des lands,
+in de open lucht, onder een op vier palen rustend afdak, lag. Het
+lijk ondergaat daar een soort van inbalseming, hakapahaá genoemd,
+die door de vrouwen verricht wordt en hoofdzakelijk bestaat in het
+inwrijven met kokosolie. De doode wordt in een grooten bak gelegd,
+met de armen rustende op een dwarsbalk. Na verloop van eenige dagen,
+begint een stinkend vocht uit het lijk te loopen; niettemin, ondanks
+den ondragelijken stank, gaan de vrouwen met haar afschuwelijken
+arbeid voort, dien zij ter nauwernood afbreken, om, met ongewasschen
+handen, haar voedsel te nemen. Geen wonder, dat de meesten, die
+aan de hakapahaá hebben deelgenomen, ziek worden, en menig een er
+het leven bij inschiet. Overigens gaan de inlanders met de grootst
+mogelijke onverschilligheid den dood te gemoet, althans wanneer die
+langs een natuurlijken weg, ten gevolge van ziekte, tot hen komt:
+voor een geweldigen dood, vooral op het slagveld, zijn zij daarentegen
+zeer bevreesd.
+
+Als een inlander ernstig ziek wordt, maakt men in zijne
+tegenwoordigheid zijn doodkist, doorgaans een uitgeholde boom,
+gereed. Wordt de man beter, dan wordt de doodkist voor eene volgende
+gelegenheid bewaard; is zij toch eens gemaakt, dan moet zij ook dienen
+voor den persoon, voor wien zij oorspronkelijk bestemd was.
+
+Onze taak is hier afgeloopen; het anker wordt gelicht, en wij stoomen
+de baai uit om ons naar Vaitahoe te begeven. Wij varen om de hooge,
+steile kaap heen, die de uiterste punt van Hiwa-Oa ten westen vormt,
+en waar wij door eenige geweldige windvlagen worden overvallen. In
+dit gedeelte van het eiland verheffen zich de hoogste bergtoppen.
+
+De haven van Vaitahoe, waarheen wij koers zetten, ligt aan de westkust
+van het eiland Tauata. Na eene vaart van eenige uren ontdekken wij de
+ruïnen van het fort, dat bij de in bezitneming van het eiland door
+Frankrijk, in 1842, gebouwd werd. Een amerikaansche walvischvaarder
+heeft het anker uitgeworpen, en is bezig water in te nemen.
+
+Het dorp verrijst op het strand achter in de baai. Het landen gaat
+hier met groote moeilijkheden gepaard, ten gevolge van de zeer sterke
+deining der uit zee aanrollende golven; onze booten leggen aan in
+den noordoostelijken hoek van de baai, waar eenige rotsen een soort
+van natuurlijke kom vormen. Langs een smallen, glibberigen weg, half
+door de overhangende rotsen overschaduwd, bereiken wij, niet zonder
+een paar keer uitgegleden te zijn, de eerste huizen van het dorp.
+
+Onze komst heeft de gansche bevolking op de been gebracht en weldra
+zijn wij door eene menigte inboorlingen omringd. Gewoonlijk gaan de
+eilanders bijna geheel naakt, zonder andere kleeding dan een lap,
+die, om de heupen gewonden, tusschen de beenen doorgestoken en van
+achteren vastgeknoopt wordt. Dit kleedingstuk draagt den naam van hami,
+en wordt doorgaans vervaardigd van katoen of van een soort van stof,
+tapa genoemd, die uit boomschors bereid wordt en dikwijls met niet
+onaardige figuren versierd is. Maar voor deze gelegenheid hebben zij
+hun feestgewaad aangetrokken: wel te verstaan, niet de kleederen,
+die zij zelven voor plechtige gelegenheden vervaardigen, maar de
+europeesche afleggers, die zij zich hebben aangeschaft, of wel de
+bevallige kleeding van Tahiti.
+
+De bewoners der Markiezen-eilanden, even als bijna alle inboorlingen
+van centraal Polynesië, hebben lang, zacht hair, dat zij met een
+lint of band opbinden, zoodat zij aan iedere zijde van het hoofd een
+soort van vlecht of chignon dragen. De ongunstige indruk dien hun
+laag, wijkend voorhoofd maakt, wordt opgewogen door de levendige
+uitdrukking van hunne fraaie zwarte oogen. Over het algemeen zijn
+de gelaatstrekken der mannen regelmatiger dan die van de vrouwen;
+en is men eenmaal gewend aan hun leelijk tatouëersel, dan wordt men
+dikwijls getroffen door de onloochenbare schoonheid van verscheidene
+jonge mannen. Bijna allen scheeren zich het gelaat en een deel van het
+hoofd; waar scheermessen nog onbekend zijn, gebruikt men tot dat einde
+een tand van een haai, in een stuk staal of glas gevat. De grijsaards
+laten hun baard groeien; doorgaans geschiedt dit uit winzucht, want
+de witte hairen worden zeer duur verkocht, om er sieraden van te maken.
+
+Sommige inlanders dragen hun hair aan de eene zijde van het
+hoofd saamgevlochten en versierd met tanden van bruinvisschen of
+glaskoralen. Dit is het teeken, dat zij een veete hebben, en een vijand
+moeten dooden; dergelijke veeten zijn in de familiën erfelijk. In
+den regel gaan de eilanders blootshoofds; somwijlen dekken zij zich
+het hoofd met eene soort van muts, uit een palmblad vervaardigd.
+
+Wij volgen een pad, dat ons bergopwaarts voert, naar het graf van den
+kapitein Halley, den eersten kommandant van den post te Vaitahoe,
+die, met den luitenant ter zee Lafont-Ladébat, sneuvelde, terwijl
+hij de fransche nederzetting moedig verdedigde tegen een aanval der
+inboorlingen.
+
+Van de plek waar wij ons nu bevinden, kunnen wij de geheele baai
+in alle bijzonderheden overzien. De anders vrij stille haven wordt
+nu verlevendigd door onze sloepen, die water gaan halen, en door de
+prauwen der eilanders, die naar het schip roeien.
+
+Wij keeren op onze schreden terug, en houden stil voor de inrichting
+der katholieke missie, waaruit ons in de landtaal liederen
+tegenklinken, die mij aan onze eigene gewijde kerkliederen denken
+doen. Een blik naar binnen werpende, zie ik onzen kommandant,
+die eene uitnoodiging had ontvangen om tegenwoordig te zijn bij de
+prijsuitdeeling op de school, welke door een fransch geestelijke
+bestuurd wordt. Wij bleven luisteren tot het op deze plek inderdaad
+aandoenlijke gezang zweeg, en vervolgden onzen weg langs de ruïnen
+der oude kazerne, waarvan de muren nog de sporen vertoonen van de
+kogels der inlanders.
+
+Ik bezoek daarop eenige vrij nette hutten. Niemand duidt het u
+hier ten kwade, als ge, ook zonder genoodigd te zijn, eene woning
+binnentreedt. Het meubilair in die hutten is uiterst sober: aan het
+dak hangen de groote zakken, waarin de staatsiekleederen en sieraden
+geborgen zijn; voorts manden, waarin de hoofdtooisels van hanevederen
+worden bewaard; eene soort van kaarsen, van de noten van de aleurites
+triloba vervaardigd. Vischtuig, wapenen, houten kannen en potten
+van verschillende grootte, messen, flesschen en andere europeesche
+gereedschappen voltooien het ameublement.
+
+Wij keeren naar Hiwa-Oa terug, waar wij het anker uitwerpen in de baai
+van Taáhoekoe, waar zich de katholieke missie bevindt. De bewoners
+van dit gedeelte des eilands zijn zeer onrustig van aard. Als zij door
+den drank opgewonden zijn, geven zij zich aan allerlei uitspattingen
+over en bedrijven de grootste wanordelijkheden.
+
+Den volgenden dag waren wij weder te Taio-Hae. Alvorens het eiland
+Noekoe-Hiwa te verlaten, wenschte ik mijne opwachting te maken bij
+de koningin, die eene fraaie, ruime hut bewoont aan de westzijde
+van de baai. Deze koninklijke residentie ligt te midden van groote
+boomen, waarboven eenige kokospalmen hunne sierlijke waaiers
+verheffen. De heer M...., die de koningin kende, is bereid mij aan
+haar voor te stellen. Zij ontvangt ons zeer vriendelijk, en laat
+versche kokosnoten openen, om met de zoogenoemde melk onzen dorst te
+lesschen. Haar rechterhand is een wonder van tatoueerkunst. Met groote
+bereidwilligheid gaf zij mij vergunning die zoo rijk geïllustreerde
+hand op mijn gemak te bekijken. De koningin heet Vaekeoe; zij
+is de weduwe van Te-Moana, die in 1853 tot het Christendom is
+overgegaan. Vaekeoe is zeker, onder de inlandsche bekeerlingen tot
+de katholieke Kerk, een der ijverigsten en vroomsten. Jammer dat zij
+bijna geheel doof is. Zij trekt nog altijd een deel van het jaargeld,
+dat de fransche regeering aan haar echtgenoot had toegekend. Deze, die
+een zeer stormachtige jeugd had gehad, was, ten gevolge van een soort
+van oproer, verplicht geweest eene wijkplaats te zoeken aan boord van
+een engelsch schip, dat hem naar Londen bracht. Te-Moana sprak niet
+dan hoogst ongaarne over die reis, waarop hij zich eene behandeling
+had moeten laten welgevallen, die zeer kwalijk met zijne vorstelijke
+waardigheid strookte. Te Londen had men hem zelfs voor geld laten zien!
+
+
+IV.
+
+Het klimaat der Markiezen-eilanden, hoewel warm en vochtig, wordt
+toch voor zeer gezond gehouden. De overgangen tusschen het droge en
+het natte jaargetijde zijn niet altijd scherp begrensd. Gedurende de
+maanden Mei, Juni en Juli stortregent het bijna onophoudelijk. In
+November en December staat de plantengroei geheel stil ten gevolge
+van de aanhoudende sterke droogte. Sommige jaren worden gekenmerkt
+door buitengewone, geweldige droogte: dan hebben de rivieren
+geen water meer, en kunnen de vruchten van den broodboom niet tot
+rijpheid komen. Dan staat gebrek en hongersnood te wachten, tenzij
+de inboorlingen een grooten voorraad van popoi hebben opgedaan.
+
+De eilanders zijn niet zeer spraakzaam. Als zij spreken,  geschiedt dit
+op zeer luiden, bijna schreeuwenden toon, en met zeer grooten nadruk
+op de onderscheidene klanken hunner ruwe, onaangename taal; ook de
+vrouwen en kinderen spreken zeer luid. De taal der Markiezen-eilanden
+is een der hardste, onwelluidendste polynesische dialekten, met eene
+menigte keel- en neusklanken. Op de eilanden der zuidwestelijke groep
+klinkt de taal echter minder hard.
+
+Gedurende ons kort verblijf in den archipel, heeft het ons aan de
+gelegenheid ontbroken, bij een dier groote feesten tegenwoordig te
+zijn, die de eilanders nu en dan vieren. Ik weet daarom niet beter te
+doen, dan een zeer nauwkeurig verslag van zulk een feest te ontleenen
+aan een opstel van den heer Jouan, die gedurende eenige jaren den
+post van resident op deze eilanden heeft bekleed en met de levenswijze
+en denkbeelden,  de zeden en gewoonten der inlanders volkomen bekend
+is. De heer Jouan schrijft het volgende:
+
+"In een zoo warm klimaat zijn de inboorlingen uit den aard tot
+traagheid geneigd. Dit is te minder vreemd, als men bedenkt dat de
+natuur zelve in hunne behoeften voorziet, zonder dat zij daarvoor
+behoeven te arbeiden. Stilzwijgend en teruggetrokken van aard,
+is alleen de zucht naar genot, en bijwijlen ook de geprikkelde
+eigenliefde, in staat, hen voor een tijd uit hunne droomerige
+ongevoeligheid op te wekken. Somwijlen arbeidt een stam een geruimen
+tijd lang, om een groot feest te kunnen vieren: hetzij ter gelegenheid
+van den dood van een opperhoofd, of bij het eerste tatouëeren van
+een jonkman van hoogen rang, hetzij eindelijk bij de voltooiing
+van een of ander werk van openbaar nut, zooals eene prauw, een huis
+of dergelijken.
+
+"Het overoude gebruik der huiswijding wordt op de Markiezen-eilanden
+nog steeds in eere gehouden. Bij zulke gelegenheid wordt een
+feest, eene koika, gegeven, waarop de bevriende stammen worden
+uitgenoodigd. Gebraden varkens, bananen, visschen, popoi, worden
+vooraf in gereedheid gebracht, en met groote staatsie en onder luid
+geschreeuw naar het dorpsplein gedragen, des avonds vóór den dag,
+die door de zieners van den stam voor de feestviering is aangewezen,
+doorgaans de eerste dag na eerste kwartier. Er wordt dien nacht weinig
+geslapen; de mannen zingen en drinken kava  in de hutten rondom het
+plein; terwijl in de andere hutten de vrouwen en kinderen bezig zijn
+met het in orde brengen der kostumen voor het feest. De kinderen
+spelen een zeer belangrijke rol in de koika. Tegen de nadering van
+het feest, worden zij vele dagen, soms weken lang, ingewreven met
+het sap van zekere planten, om hunne huid een blanke kleur te geven,
+en nadat zij voor 't laatst goed gewasschen en gebaad zijn, worden
+zij aangekleed. Sommigen hebben meer dan honderd el tapa om hun lijf
+gewikkeld, bij wijze van reusachtige japon. Hun kapsel bestaat uit een
+diadeem van duiven- of papegaaienvederen, waarboven zich eene hooge
+muts van witte hairen verheft. Het achterhoofd is bedekt met eon stuk
+tapa, dat een soort van strik of kokarde ter lengte van een el vormt;
+hunne enkels verdwijnen onder zware hairbossen.
+
+"Bij het aanbreken van den dag laten de trommels zich op het plein
+hooren, begeleid door oorverdoovend geschreeuw. Van alle kanten
+stroomen de genoodigden toe; de vrouwen plaatsen zich ter zijde op de
+paepae, eene soort van steenen terrassen; terwijl de mannen zich in
+een kring scharen om de heldendaden en krijgstochten van den stam te
+bezingen, onder begeleiding van de trommels. Bij dat gezang klappen zij
+in hunne handen, of slaan met de rechterhand op den linker elleboog,
+somwijlen met zooveel kracht, dat er bloed te voorschijn komt: dit
+mimisch gezang heet de oelaoela. Het is een eentonig recitatief, nu
+en dan afgebroken door een woest gehuil, dat u onwillekeurig denken
+doet aan de verhalen der eerste zeevaarders, die deze eilanden, toen
+nog door menscheneters bewoond, hebben bezocht. Voeg daarbij het woeste
+voorkomen der zangers, waarvan sommigen aan hun gordel menschenschedels
+hebben hangen, die met kleine steentjes zijn gevuld, en dus bij iedere
+beweging eene afschuwelijke muziek doen hooren;--en ge zult lichtelijk
+begrijpen dat de indruk van het geheel juist niet opwekkend is.
+
+"Inmiddels verschijnen de kinderen, gedragen op de schouders van
+krachtige mannen en gevolgd door jonge meisjes, die de afhangende
+einden der lange lappen tapa, waarin zij gewikkeld zijn, in de hand
+houden. Er worden nieuwe matten op den grond uitgespreid, waarop
+deze arme kleinen, zweetende en zwoegende onder hun prachtgewaden,
+een zekeren dans uitvoeren, waarbij zij met de armen ongeveer dezelfde
+bewegingen maken als iemand, die met castagnetten speelt.
+
+"Verder, op een afzonderlijke paepae, zitten de muziekanten, doorgaans
+grijsaards, die, zonder eenig begrip van maat, op hoornen blazen,
+van groote schelpen vervaardigd. Nevens hen ziet men jongelieden, de
+eigenlijke helden van het feest, die de omstaande vrouwen voortdurend
+aan het lachen moeten maken. Dit zijn de nave nave, zoo wat hetzelfde
+als de graciosos bij de Spanjaarden; zij zijn ongeveer op dezelfde
+wijze toegetakeld als de kinderen, en worden, even als dezen, telkens
+met kokosolie overgoten.
+
+"Het publiek van zulk een koika maakt een zonderlingen indruk. De
+verschijning der verschillende stammen op het doorgaans vrij ruime,
+door zware boomen overschaduwde plein; de bonte, krijgshaftige tooi
+der mannen; de somwijlen smaakvolle kleeding der vrouwen:--dit alles
+levert een eigenaardigen, schilderachtigen aanblik op. Maar weldra
+worden uwe ooren verscheurd door het woest geschreeuw en gebrul der
+feestvierenden. Intusschen worden de toeschouwers niet moede. Nu
+en dan wekt eene of andere aardigheid de vroolijkheid op, nu en dan
+weerklinkt een luid gelach; maar over het algemeen heerscht er eene
+ernstige, plechtige stemming. Ge zoudt oppervlakkig niet zeggen,
+dat die menschen zich vermaken, en dat zij zich een zoo langdurigen
+arbeid getroost hebben om zich een zoo pover genot te verschaffen.
+
+"Aan de eene zijde van het plein verrijst een soort van altaar,
+versierd met bladeren en ruw bewerkte beelden, waarvan het
+eene een zittenden man en het andere een reusachtige hagedis
+voorstelt. Dikwijls worden ook de schedels der verslagen vijanden op
+dat altaar nedergelegd.
+
+"Na afloop van eenige godsdienstige plechtigheden, waarvan ik niets
+zeggen kan, omdat ik ze nooit goed heb kunnen zien, treedt een soort
+van heraut op, om het publiek te verkondigen, door welken stam en
+door welk opperhoofd deze koika gegeven wordt, en dat er varkens,
+popoi, enz. in gereedheid zijn; daarop worden de levensmiddelen aan de
+genoodigden rondgedeeld. Zij, die het feest geven, eten zelven niet,
+en nemen er zelfs schijnbaar geen deel aan. Wat de genoodigden niet
+dadelijk gebruiken, mogen zij medenemen. Na deze spijsuitdeeling,
+begint het dansen en schreeuwen op nieuw, tot omstreeks één uur van
+den middag, wanneer ieder zich een poos ter ruste legt; daarna wordt
+het feest hervat, dat dikwijls drie dagen en drie nachten achtereen
+duurt. Al dien tijd wordt de kava en vooral de sterke drank (namoe),
+als men dien machtig heeft kunnen worden, niet gespaard; eindelijk
+ontaardt de feestviering in de walgelijkste losbandigheid.
+
+"Een voorname reden, waarom de toebereidselen voor zulk eene koika
+zoo lang, soms wel drie of vier jaar, duren, moet ongetwijfeld
+hierin gezocht worden, dat gedurende al dien tijd de stam aan de
+tapoe of taboe onderworpen, dat wil zeggen in zekeren zin gewijd,
+onschendbaar is. Hij mag zelf geen oorlog voeren, maar ook niet door
+anderen worden aangevallen. Zoolang de koika duurt, mag niemand, op
+straffe van hoogverraad, eenige vijandelijke daad plegen tegen hen,
+die daarbij tegenwoordig zijn; de koika zou in dat geval alle waarde
+verliezen, het godsdienstige doel niet bereikt worden. Somwijlen echter
+worden deze bepalingen geschonden; zoo ontbrandde, bij voorbeeld,
+de oorlog, die in 1856 het eiland Oea-Oeka teisterde, ten gevolge
+van een verraderlijken aanval op de genoodigden door hen van wie de
+noodiging tot bijwoning van het feest was uitgegaan. Waar de fransche
+invloed zich niet kan laten gelden, buiten Noekoe-Hiwa, gaan de koika,
+in sommige gevallen, met menschenoffers gepaard, die op het genoemde
+eiland niet kunnen plaats hebben. In plaats van menschen offert men
+daar zeeschildpadden, honden en varkens.
+
+"In het gewone leven zijn de inlanders in het minst niet uitgelaten of
+bijzonder spraakzaam, veeleer het tegendeel. Als zij u Kaoha! (goeden
+dag) gewenscht, en u gevraagd hebben van waar gij komt en waarheen
+gij gaat, dan stokt het gesprek. In den beginne zijn zij wantrouwend,
+zoo als alle wilden; maar wanneer zij de personen, met wie zij in
+aanraking komen, beter hebben leeren kennen, dan vermindert dit
+wantrouwen zeer. Zij zijn zeer gastvrij; het is een zachtaardig
+en goedhartig ras, maar dat ik overigens niet beter zou weten te
+kenschetsen dan door het woord negatief. Die natuurkinderen, waarmede
+de oppervlakkige, door en door onwetenschappelijke filosofie der vorige
+eeuw zoo ontzaglijk veel op had, staan, uit een zedelijk oogpunt,
+onbegrijpelijk laag. Liefde, vriendschap, de tedere banden der familie,
+en al die hoogere aandoeningen en gevoelens,  die wij als den mensch
+ingeschapen beschouwen, zijn voor hen goeddeels onbekende klanken. De
+zoon trekt zich den dood des vaders in het minst niet aan; de moeder
+ziet met kalme onverschilligheid haar kind sterven, dat doorgaans,
+reeds bij het oogenblik zijner geboorte,  aan vreemde handen wordt
+toevertrouwd. Nooit zal de vriend zijn vriend eenig teeken of bewijs
+van genegenheid geven; alleen de physieke behoefte schijnt hen tot
+elkander te brengen, zekere banden tusschen hen te knoopen en hen
+tot gemeenschappelijk handelen te bewegen.
+
+"Lang voor de geboorte van een kind, is er als het ware een onderlinge
+wedstrijd wie dat kind zal aannemen. Zeer zelden toch gebeurt het,
+dat een kind werkelijk door zijne ouders wordt opgevoed; de familie,
+in den zin dien wij aan dat woord hechten, bestaat dan ook hier
+niet. Deze zonderlinge gewoonte, die waarschijnlijk haar ontstaan te
+danken heeft aan de behoefte om verbindtenisson aan te knoopen met
+andere familiën en stammen, is de oorzaak van groote verwarring in
+de bloedverwantschap. Behalve deze adoptie van pas geboren kinderen,
+bestaat er ook nog eene adoptie tusschen lieden van beiderlei kunne
+en van allerlei leeftijd; het is niets ongewoons, een kind den vader
+of grootvader van een grijsaard te hooren noemen. De neven worden
+beschouwd als de echte of aangenomen kinderen van den oom of de
+tante. Broeders en neven worden met hetzelfde woord aangeduid. De man
+noemt zijne schoonzuster vehine (vrouw, echtgenoote), krachtens een
+oud gebruik, volgens hetwelk hij, bij ontstentenis van zijne eigene
+vrouw, hare zuster als zoodanig mag beschouwen.
+
+"Met deze adoptie van bloedverwanten hangt nog een ander gebruik
+samen: de verwisseling van naam met een vriend, waardoor de
+vriendschapsbetrekking van veel inniger aard wordt. De gewone vriend
+(ehoa) heeft slechts aanspraak op eene gewone vriendschappelijke
+bejegening, maar aan zijn ikoa (letterlijk, naam) mag men niets
+weigeren. Deze naamsverwisseling heeft doorgaans ten doel, zich
+een beschermer, een bondgenoot, een makker te verzekeren, hetzij in
+geval van oorlog, bij het ondernemen van een reis, of voor andere
+gewichtige gelegenheden.
+
+"Het huwelijk is niets meer dan eene onderlinge overeenkomst tusschen
+den man en de vrouw; het wordt even gemakkelijk ontbonden als
+gesloten. De geboorte van een kind gaat met geenerlei plechtigheden
+gepaard; nauwelijks heeft het kind het daglicht aanschouwd, of men
+baadt het in koud water, terwijl de moeder een schotel warme popoi
+te eten krijgt. De zuigeling wordt bijna dadelijk aan het eten van
+popoi  gewend, ten gevolge waarvan het kind op zeer jeugdigen leeftijd
+gespeend kan worden. Ik geloof niet dat de kinderen ergens ter wereld
+gelukkiger zijn dan op de Markiezen-eilanden: zij mogen letterlijk
+alles doen wat zij willen; men hoort ze dan ook zeer zelden schreien.
+
+"Veelwijverij is zeldzaam; slechts enkele opperhoofden hebben meer
+dan eene vrouw, maar het is niet zoo ongewoon, dat eene vrouw met
+twee mannen in vrede en vriendschap leeft.
+
+"Men heeft de bewoners der Markiezen-eilanden van ongehoorde wreedheid
+beschuldigd, en ten bewijze daarvan zich op feiten beroepen, die
+deze beschuldiging schijnen te staven; maar men moet niet vergeten,
+dat de eilanders in de meeste gevallen niet anders deden dan zich
+wreken over geleden onrecht. Hoe vele inlanders zijn niet, zonder een
+schijn van recht, gestolen en opgelicht, om de onvolledige bemanning
+van een walvischvaarder te kompleteeren! Hoe talloos vele malen
+hebben de zeevaarders hen niet op alle mogelijke manieren misleid,
+bedrogen en mishandeld! Natuurlijk moesten dan de eerste blanken,
+die in handen van den beleedigden stam vielen, het ontgelden. Wij
+zouden honderd voorbeelden kunnen noemen, waarin het ongelijk niet
+kwam van de zijde der inlanders, maar wel degelijk van hen, die zich
+beschaafde lieden noemen.
+
+"Te Taio-Hae, waar wij sedert 1842 voortdurend eene nederzetting
+hebben onderhouden, hebben de zeden en gewoonten der inboorlingen eene
+aanmerkelijke verandering ondergaan. Zij zijn daar in den omgang zeer
+zachtaardig en vriendelijk. Op meer afgelegen plaatsen, die niet door
+schepen worden bezocht, zijn zij achterdochtiger en woester van aard:
+het is daar altijd goed, in het verkeer met hen op zijne hoede te zijn.
+
+"Een van de goede vruchten van ons bestuur is, dat bijna op het geheele
+eiland ongestoorde vrede heerscht. Men kan zeggen dat de menschenoffers
+en het kannibalisme hier tot het verleden behooren, en dat de inlanders
+zelven zich daarover schamen. Althans de meer bejaarden onder hen,
+die in hunne jeugd getuigen zijn geweest van die gruwelen, spreken
+daarover zoo min mogelijk. Niettemin zou ik niet durven verzekeren,
+dat deze oude gewoonten niet wederom in zwang zouden komen, als wij
+voor goed heengingen.
+
+"Op de andere eilanden zijn de menschenoffers nog altijd in gebruik,
+en heerscht ook nog de anthropophagie, hoewel in veel mindere
+mate dan doorgaans beweerd wordt. De weinige krijgsgevangenen en
+de gedoode vijanden worden inderdaad gegeten, maar dit geschiedt
+meer uit een soort van overmoedige uittarting, dan wel uit smaak;
+de inboorlingen zelven hebben mij dit meermalen verzekerd, en velen
+hunner ontkennen ten sterkste dat zij ooit aan een dergelijk feestmaal
+hebben deelgenomen. De berichten, die de bewoners der verschillende
+eilanden omtrent elkander geven, hebben zeer veel bijgedragen tot
+den kwaden roep, die over het algemeen van hen is uitgegaan, en die,
+blijkens onze eigene ervaring, niet ten volle gerechtvaardigd is."
+
+
+II.
+
+De archipel van Toeamotoe.--De Gambier-eilanden.
+
+
+I.
+
+Den 15den Januari 1873, twintig minuten voor elf uur in den
+voormiddag, verliet de Vaudreuil de reede van Papeete, op het
+eiland Tahiti. Nauwelijks waren wij in het ruime sop gekomen, of
+de vuren werden gedoofd en de zeilen geheschen. Ons eerste station
+zou het eiland Anaa zijn, het belangrijkste punt van den archipel
+van Toeamotoe.
+
+De wind, die in deze streken doorgaans uit het oosten blaast,
+verhinderde ons den rechten weg te volgen; ware dit mogelijk geweest,
+dan hadden wij in minder dan twee dagen den afstand van ongeveer
+tachtig zeemijlen,  die Anaa van Papeete scheidt, kunnen afleggen.
+
+Eenige uren na ons vertrek kregen wij de Tetiaroa-eilanden in
+het gezicht, vijf-en-twintig mijlen ten noorden van kaap Venus
+gelegen. Deze kleine eilandjes of liever koraalriffen, die thans aan
+koningin Pomare behooren, zijn geheel met kokospalmen bedekt.
+
+In den morgen van den 17den kwamen wij in het gezicht van het eilandje
+Meetia, dat tot een der distrikten van Tahiti, het distrikt Tautira,
+behoort. Dit hooge eilandje, omstreeks twintig zeemijlen van de
+zuid-oostpunt van Tahiti verwijderd, is een uitnemend herkenningspunt
+voor de schepen, die de haven van Papeete willen binnenloopen en voor
+de kustvaarders. Het eiland telt eene weinig talrijke bevolking. Den
+vorigen avond waren wij het eiland Makatoa voorbijgestoomd, dat mede
+vrij hoog uit de zee oprijst en door omstreeks honderd-dertig inlanders
+bewoond wordt. Het eiland is rijk aan prachtige tamanoe, een soort
+van boomen, die zeer gezocht worden voor de vervaardiging van prauwen
+en ook voor het bouwen van woningen. Makatea bezit diepe grotten,
+versierd met prachtige stalactiten. Vroeger werden de misdadigers
+van Tahiti derwaarts gedeporteerd.
+
+Den 20sten Januari, des nachts ten een uur, bevonden wij ons tegenover
+de westelijke landpunt van Anaa. Toen ik, tegen zonsopgang, op het
+dek kwam, lag het eiland daar voor mij, als verborgen achter een
+dichten sluier van weelderig groen. Omstreeks negen uur wierpen wij het
+anker uit voor het voornaamste dorp, Toeahora genoemd; daar wapperde,
+aan een hoogen mast, de fransche vlag.
+
+Anaa is een boomrijk eiland, dat eene lengte heeft van achttien
+en eene breedte van negen mijlen. Het bestaat eigenlijk uit een
+groot aantal koraal-eilandjes, even als de ringen van een ketting
+aan elkander geschakeld en rustende op een cirkelvormig rif. Deze
+eilandjes zijn over het algemeen vrij hoog, vooral in het noordelijk
+gedeelte. Anaa is het meest bevolkte eiland van den ganschen archipel;
+het telt ongeveer vijftienhonderd inwoners, die in beschaving boven
+die van de andere eilanden uitmunten. Het eenige voortbrengsel is
+kokosolie. De fransche resident is op dit eiland gevestigd.
+
+Wat van Anaa geldt, geldt van bijna alle eilanden van den archipel. Het
+zijn schier allen lange koraalriffen, ter breedte van vier- of
+vijfhonderd el, die een binnenmeer omgeven, dat op Rairoa een omtrek
+heeft van honderd mijlen, en op het eiland Fakarava een omtrek van
+negen mijlen. Die lange koraalrotsen, deels met de oppervlakte van
+het water gelijk liggende, deels slechts eenige ellen boven de zee
+verheven, bieden aan de buitenzijde geen ankerplaats aan, terwijl zij
+aan de binnenzijde met zachte glooiing tot dikwijls zeer aanzienlijke
+diepte afdalen. Enkelen dezer lagunen of meren, door die geweldige
+koraaldammen gevormd, zijn met de zee verbonden door smalle straten of
+kanalen, die voor schepen van alle grootte toegankelijk zijn; anderen
+zijn alleen voor kleine vaartuigen bereikbaar. Vele eilanden hebben
+in het geheel geen doorgang voor de vaartuigen,  die dan over het rif
+heen naar het binnenmeer moeten gedragen worden: een gevaarlijk werk,
+zelfs voor de inlanders. Maar dezen, die allen zonder uitzondering
+voortreffelijke zwemmers zijn, loopen toch altijd minder gevaar dan
+de vreemdelingen, voor wie het in- of ontschepen dikwijls met zeer
+ernstige bezwaren gepaard gaat, ten gevolge van de doorgaans zeer
+hevige branding, die met donderend geraas op de koraalriffen breekt.
+
+De prachtige lagune van Anaa, waarvan de smaragdgroene wateren heerlijk
+afsteken bij de hemelsblauwe kleur der zee, staat met deze laatste in
+gemeenschap door middel van een gegraven kanaal, dat in 1860 door de
+koraalbank is aangelegd. De geweldige stroom, die hier bijna altijd
+gaat, maakt echter de vaart door dit kanaal zeer gevaarlijk. Het water
+van het meer, dat niet op gelijk peil ligt als de zee, stroomt met
+groote kracht door deze nauwe opening. Een rots, die het kanaal in twee
+armen splitst, veroorzaakt geweldige opstuwing en maakt de vaart nog
+moeilijker; het voornemen bestaat echter om die rots te doen springen.
+
+Dit gemis van eene behoorlijke gemeenschap tusschen het binnenmeer
+en de zee, is eene wezenlijke belemmering voor den handel van het
+eiland. De regeering zou daarom zeer gaarne zien, dat de inlanders
+hun kokosolie voornamelijk ter markt brachten op het eiland Fakarava,
+dat in zijne volle lengte doorsneden wordt door een kanaal, hetwelk
+aan de beide uiteinden,  ten noorden en ten zuiden, met een breeden
+mond in zee uitloopt. De resident van de Toeamotoe-eilanden, die van
+een inlandschen visscher vernomen had dat het rif zich ten noordoosten
+van de uitmonding van het kanaal van Anaa nog een weinig onder water
+voortzet, heeft op dit vrij steil afloopende gedeelte een soort van
+aanlegplaats doen maken. Voldoet deze aan de verwachting, dan zou een
+groot schip daar kunnen ankeren, en niet, zoo als wij nu, genoodzaakt
+zijn, voortdurend te manoeuvreeren, ten einde op zekeren afstand van
+de kust te kunnen blijven.
+
+De bewoners dezer eilanden zijn niet ontbloot van zeker gevoel van
+nationale eigenwaarde, zoo als uit het volgende blijkt. Omstreeks
+vijf-en-twintig jaar geleden, tijdens het bestuur van den heer Bonard,
+werd te Papeete eene algemeene vergadering gehouden van afgevaardigden
+van alle eilanden, die onder het fransche protektoraat staan. De
+afgevaardigden van den archipel kwamen daarin met nadruk op tegen de
+benaming van Paumotoe (onderworpen eilanden), weleer aan deze eilanden
+gegeven door de bewoners van Tahiti, die ze door de wapenen hadden
+veroverd. Op hun aandrang sprak de vergadering den wensch uit, dat
+de oostelijke archipel voortaan niet anders zou worden genoemd dan
+Toeamotoe (verre eilanden). De fransche overheid, aan dien wensch
+gehoor gevende, heeft dan ook, sedert 1852, aan dezen archipel, in
+officiëele stukken, geen anderen naam gegeven dan dien van Toeamotoe.
+
+De resident verschijnt bij ons aan boord, om het ontbijt te gebruiken
+en onzen kommandant te bezoeken. Na afloop van het ontbijt laten wij
+ons in eene sloep aan land roeien.
+
+Het dorp Toeahora is op de smalle zandige landtong gebouwd, die
+het binnenmeer van de zee scheidt, ter wederzijde van een witten
+weg, waarvan de felle weerschijn,  bij het blakerende zonnelicht,
+ons haast de oogen verblindt. Met het toenemen der welvaart heeft de
+ontwikkeling der behoefte aan meerder levensgemak en die der nijverheid
+onder de inlanders gelijken tred gehouden:  gaandeweg hebben zij hunne
+armzalige hutten vervangen door aardige woningen, met palmbladeren
+bedekt; deze woningen staan meestal op blokken koraal. De stijlen,
+de lijsten, de deuren en vensters zijn vervaardigd van het hout van
+den boom, wiens bladeren tot bedekking dienen; de ruimte tusschen de
+stijlen wordt aangevuld door een vlechtwerk van kokosbladeren. In
+sommigen dezer woningen vindt men bedden, behoorlijk van matten en
+muskietenschermen voorzien.
+
+Nabij deze woningen wordt onze aandacht getrokken door groote
+kloven of uithollingen in het koraal. Deze kuilen of kloven hebben
+eene diepte van vier tot vijf el, zijn zes tot zeven el breed, en
+omstreeks vijftien el lang. De inlanders verzamelen daar een weinig
+aarde, en maken dan van die droge grachten een soort van tuinen,
+waarin zij uitmuntende taro (arum esculentum), suikerriet, bananen,
+ananassen en tabak kweeken.
+
+Na eene vrij langdurige wandeling door het dorp Toeahora, waar wij
+overal met groote vriendelijkheid bejegend worden, begeven wij ons
+naar het residentshuis, om daar, uitgeput van de hitte en vermoeienis,
+een weinig te rusten. De resident, de heer Mariot, luitenant ter
+zee, ontvangt ons met de meeste hartelijkheid en doet ons eenige
+ververschingen toedienen, waaraan wij grootelijks behoefte hebben.
+
+De kleine kazerne van het garnizoen maakt deel uit van het
+residentshuis. Ik ga haar zien. Een sergeant der mariniers, die voor
+eenige jaren naar Tahiti gegaan is met de Sibylle, waarop ik destijds
+diende, toont mij de beknopte, maar doelmatige inrichting. Hij
+biedt mij een fraaien rotting van pandanushout ten geschenke aan,
+benevens eenige sierlijke schelpen, tot verrijking onzer collectie
+aan boord. Het opperhoofd van Toeahora, een prachtig gebouwd man
+met een zeer schrander gelaat, bevindt zich bij den resident;
+wij ontmoeten daar ook den vorst van het eiland Kauehi, die ons op
+onzen tocht als loods moet dienen, benevens den officiëelen tolk,
+een gewezen sergeant der mariniers,  die hem moet vergezellen. Ook
+onze kommandant verschijnt, en weldra wordt een gesprek aangeknoopt,
+straks afgebroken door het geroffel van trommels en het luid gezang
+eener menigte van inboorlingen, zoo mannen als vrouwen, die voor het
+residentshuis zijn saamgekomen. Deze brave lieden willen ons, op hunne
+eigen manier, eene uitspanning bezorgen. Als altijd, is de dans daarbij
+hoofdzaak. Wij nemen plaats onder de breede veranda voor de woning
+van den resident, terwijl de inlanders in de brandende zon blijven.
+
+De Toeamotoes staan bekend als de onvermoeidste dansers van alle
+eilanders onder fransch protektoraat. Zij hebben twee verschillende
+soorten van dansen. Bij de eene, blijven zij op hunne hielen
+neergehurkt zitten,  en maken in die houding met hunne armen de meest
+afwisselende en dikwijls zeer bevallige bewegingen, waarbij zij, op
+de maat, een eentonig gezang aanheffen. De andere dans is een ware
+pantomime, waarbij de dansers door allerlei gebaren de hartstochten
+uitdrukken, waaraan zij ten prooi zijn. Een der toeschouwers geeft
+de maat aan, door met de palm der hand op een trommel te slaan,
+een uitgehold stuk van een kokosstam, waarover het vel van een haai
+gespannen is. Ditmaal wordt dit eenvoudig inlandsch instrument
+vervangen door twee gewone trommels, die met groote handigheid
+bespeeld worden. De andere toeschouwers moedigen de dansers aan,
+door met groote kracht, op de maat, in de handen te klappen.
+
+De inboorlingen van Anaa, die in veelvuldige aanraking zijn met
+de bewoners van Tahiti, stellen zich voor hun voedsel niet meer
+tevreden met de vruchten van den pandanus (een soort van palmboom)
+en de visschen van hun meer. Zij hebben daarom op hun eiland de
+proef genomen met de aankweeking van kokosboomen, en die proef is
+uitnemend geslaagd: de boom groeit op het eiland bijna in het wild. De
+kokospalm heeft zich vervolgens van het eene eiland naar het andere
+voortgeplant, tot ver in het oosten van den archipel. Deze zoo bij
+uitnemendheid nuttige boom heeft echter een geduchten vijand in een
+soort van groote landkrab, met zeer sterke scharen gewapend, voor
+wie de vrucht van den kokospalm eene zeer geliefde lekkernij is.
+
+De kokosnoot is tegenwoordig een der hoofdbestanddeelen van het
+voedsel der eilanders; zij gebruiken die ook om varkens, gevogelte
+en honden te mesten. Deze laatsten zijn als spijs zeer gezocht.
+
+De wijze van bereiding der kokosolie is nog zeer eenvoudig en
+onbeholpen. De eilanders verzamelen de rijpe vruchten, die van den
+boom vallen, en raspen die met eeu uitgetand stuk ijzer, aan een hout
+bevestigd. Het aldus verkregen meel of deeg bewaren zij in bakken,
+die in kokosstammen worden uitgehold, en waarin het, gedurende twee of
+drie weken, aan de werking der zonnestralen blijft blootgesteld. Na
+verloop van dien tijd is dit deeg in zoo ver tot vloeibaren staat
+overgegaan, dat men, door het met de hand te kneden, althans een
+gedeelte der olie kan uitpersen. Het overschietende deeg wordt dan
+onder eene ruw bewerkte houten pers geplaatst, en levert nog eene vrij
+groote hoeveelheid olie; maar toch gaat er een deel verloren. Vele
+handelshuizen zenden dan ook de noten in haar natuurlijken toestand,
+onder den naam van copperas, naar Europa, waar zij op veel doelmatiger
+wijze worden uitgeperst. Hetgeen na de persing overblijft, dient tot
+voedsel voor het vee, of wordt als mest gebruikt.
+
+De dag loopt ten einde; men waarschuwt den kommandant dat de
+levensmiddelen en de andere voor den resident bestemde zaken aan wal
+zijn bezorgd. Hij geeft het teeken tot vertrekken, en wij verlaten
+Anaa, om naar boord terug te keeren, zeer tevreden over ons uitstapje
+en over de vriendelijke ontvangst van den resident.
+
+In den loop van den 24sten varen wij voorbij het eiland Anoeanoeroenga,
+eigenlijk uit vier eilandjes bestaande, nevens elkander op een
+rif geplaatst, waarvan het middengedeelte wordt ingenomen door een
+lagune of binnenmeer, dat voor vaartuigen uit zee ontoegankelijk
+is. Het naburige eiland Anoeanoeraro, dat volgens officiëele opgaven
+onbewoond is, werd in het begin van 1874, door den resident der
+Toeamotoe-eilanden bezocht. Aan het verslag van dien officier ontleen
+ik het volgende:
+
+"Den 9den Januari, des avonds, zijn wij aan het eiland Anoeanoeraro
+gekomen, waar ik wist dat zich schipbreukelingen in gevaarlijken
+toestand bevonden. De ellende dezer ongelukkigen ging alle beschrijving
+te boven. Op het gansche eiland was geen stuk goed katoen of doek te
+vinden, dan de vlag van het protektoraat. Mannen en vrouwen hadden
+niets om zich mede te bedekken dan eenige schorten, van de bladeren
+van den pandanus gevlochten. Het eiland was vroeger bezocht geworden
+door de kustvaarders van den heer Brander, die er kwamen om parelmoer
+te zoeken, maar die niet zijn teruggekeerd, omdat deze visscherij
+geen voldoende opbrengst gaf. De schipbreukelingen waren ten getale
+van zes-en-veertig, allen inboorlingen van Vahitahi; zij waren met
+hunne prauwen van dat eiland naar Anaa gegaan, om de vlag van het
+protektoraat en wetten te vragen, die hun ook gegeven werden door den
+heer Dubouzet, destijds te Anaa, waarheen hij zich begeven had om bij
+de inwijding der kerk van Tematahoa tegenwoordig te zijn. Zij keerden
+naar hun vaderland terug, toen zij door een storm overvallen werden,
+die hen op de klippen van Anoeanoeraro wierp, waarop hunne prauwen
+werden verbrijzeld, en waarbij twee personen het leven verloren. Hun
+eenige voedsel bestond uit het sap en de vrucht van den pandanus,
+en uit een soort van schelpdier. Gelukkig ontbrak het hun niet aan
+goed drinkwater. Ondanks deze ellende, hadden zij altijd in goede
+verstandhouding onder elkander geleefd. Toen ik het rif aandeed,
+kwamen deze arme lieden, bevreesd dat hun voorkomen ons tot terugkeer
+zou nopen, haastig naar ons toe, roepende: "Weest niet bevreesd,
+wij zijn geen wilden, wij zijn ongelukkige menschen!"
+
+Zij werden aan boord van de goëlet la Mésange opgenomen, en naar
+Vahitahi, hun vaderland, teruggebracht, dat zij voor omstreeks twintig
+jaar verlaten hadden.
+
+(Wordt vervolgd).
+
+
+De uitvinder der alpakawol.
+
+In vroeger tijd heerschte vrij algemeen de nog niet geheel
+overwonnen meening, dat de som der goederen van deze wereld voor
+geene vermeerdering vatbaar is, dat zij slechts van de eene hand in
+de andere overgaan, en dat de rijkdom van den een niet te verkrijgen
+is dan ten koste van de armoede van den ander. Het mag der nieuwere
+wetenschap tot haar eer worden nagegeven, dat zij deze bekrompen
+dwaling heeft bestreden, en het tegendeel met daden bewezen. Juist
+daarom komt aan de uitvinders eene plaats toe onder de weldoeners
+der menschheid, omdat zij, in zekeren zin, nieuwe goederen, nieuwe
+waarden, scheppen, of althans tot dusver ongebruikte middelen ter
+bevrediging van behoeften binnen het bereik van het algemeen brengen;
+dat zij verborgen natuurkrachten dienstbaar maken, en den arbeid des
+menschen verlichten of hem in staat stellen, met minder inspanning,
+meer te volbrengen. Onder die weldoeners der menschheid rekenen wij de
+onbekende ontdekkers van het ijzer, van den ploeg, van den wagen, van
+het schip, van het glas, en evenzeer de uitvinders der stoomwerktuigen,
+van de spin- en weefmachines, van spoorwegen en telegrafen, en van
+zooveel meer, dat tot verhooging der menschelijke arbeidskracht of
+tot vermeerdering van den welstand des levens bijdraagt.
+
+Tot deze mannen behoorde ook Titus Salt, die voor weinige weken, in den
+ouderdom van 74 jaar, op zijn landgoed bij Halifax is overleden. Met
+hem is weder een dier heroën der industrie ten grave gedaald, aan
+wie Engeland zijne tegenwoordige grootheid op ekonomisch gebied te
+danken heeft. Maar bij weinigen slechts valt het verband tusschen
+de werkzaamheid van een enkelen man en de welvaart eener gansche
+landstreek, zoo duidelijk in het oog, als bij hem. Toen Titus Salt,
+de zoon van een eenvoudigen wolhandelaar uit Wakefield, die zijne
+geheele opvoeding op de gewone volksschool ontvangen had, met zijn
+vader Daniël naar Bradford verhuisde, was deze plaats niets meer dan
+een gewoon fabrieksdorp. De handel in wollen stoffen voor vrouwelijke
+kleeding verkeerde nog in zijne kindschheid. De onvermoeide arbeid
+en inspanning van vele tientallen jaren was noodig, om het vlek tot
+eene zelfstandige stapelplaats zijner wollen stoffen te maken, en
+nog telde Bradford niet meer dan 30.000 inwoners. Tegenwoordig heeft
+het zich tot eene stad van 150.000 zielen en tot een der grootste
+middelpunten van den wereldhandel verheven. Het is het brandpunt
+der alpaka-industrie, van waar deze zoo zeer gezochte stof naar alle
+deelen der wereld verzonden wordt.
+
+Nog voor omstreeks dertig jaar wist men ter nauwernood, dat op
+de hoogvlakten der Cordilleras van Peru en Chili een soort van
+lama of bergschaap leeft, dat in groote kudden over de uitgestrekte
+grasvelden ter hoogte van 2500 el boven de zee zwerft. Als lastdier is
+de alpaka, uit hoofde zijner koppigheid en onhandelbaarheid, niet te
+gebruiken. Intusschen wist men reeds ten tijde der oude Inkas uit zijne
+wol eene stof te bereiden en die ook te verwen. Deze kunst was echter
+met het rijk der Inkas te gronde gegaan; slechts de Indianen gebruikten
+de alpakawol nog voor de vervaardiging van grove dekens en mantels. De
+vervaardiging van fijnere stoffen en weefsels scheen langen tijd, door
+den aard der wol zelve, onmogelijk, want deze was noch met de hand,
+noch met de tot dusver bekende spinmachines voldoende te bewerken.
+
+Ook nadat Titus Salt zijne nieuwe methode van bewerking had toegepast,
+zagen andere fabriekanten, zoo lang hij zijn geheim niet had
+geopenbaard, zich gedwongen, de alpakawol met andere, meer handelbare
+stoffen, zooals katoen, zijde, kamgaren, te vermengen. Nadat Salt
+echter zijne uitvinding, die het hem mogelijk maakte uitsluitend
+alpakawol voor zijne weefsels en stoffen te gebruiken, algemeen had
+bekend gemaakt, en den handel met een nieuw artikel verrijkt,  dat alle
+soortgelijke artikelen in schoonheid, duurzaamheid en goedkoopheid
+overtreft, heeft de alpakateelt een zeer groote vlucht genomen,
+en treft men in Peru en Chili talrijke kudden van deze dieren aan,
+die echter vrij rondzwerven en door de eigenaars alleen voor het
+scheeren bijeen worden gedreven.
+
+Reeds in den eersten tijd van zijn verblijf te Bradford, werd de
+aandacht van Titus Salt op de aanwending van nieuwe, tot dusver in de
+wolindustrie onbruikbaar geachte grondstoffen gevestigd. Aanvankelijk
+bepaalde hij zijne keus op eene uit zuidelijk Rusland, van de oevers
+van den Don, afkomstige grondstof, de zoogenaamde Donskoiwol. Hij
+stichtte eene nieuwe fabriek, uitsluitend met het doel om deze zeer
+gewone stof te bewerken, en deze proefneming werd het uitgangspunt voor
+zijne latere, meer belangrijke uitvinding. In het jaar 1836 toonde hem
+een koopman van Liverpool, van wien hij wol placht te koopen, eenige
+balen met glansrijk hair, die men hem gezonden had, doch die hij aan
+niemand kwijt kon worden. Dit hair was afkomstig van de alpaka's. De
+jonge Salt nam een baal mede naar huis, en kwam later terug om
+niet alleen de gansche bezending, maar ook den geheelen voorraad,
+die daarvan in Liverpool te vinden was, op te koopen. Na volhardende
+inspanning en herhaalde proefnemingen,  en na raadpleging met ervaren
+werktuigkundigen,  was het hem ten slotte gelukt een middel te vinden,
+niet alleen om het alpakahair in de wolindustrie te gebruiken, maar
+ook om eene geheel nieuwe kleedingstof te vervaardigen, die het midden
+houdt tusschen zijde en wol. Hij liet een nieuw stel van werktuigen
+maken, die enkel voor de bewerking van de weerbarstige alpakawol
+waren ingericht, en verzekerde zich het uitsluitend eigendom dezer
+machinerie door een patent voor zijn persoonlijk gebruik te nemen,
+en die toestellen voorloopig niet voor het algemeen verkrijgbaar te
+stellen. Daardoor verkreeg hij voor een tijdvak van vijftien jaar
+het monopolie van zijn artikel.
+
+De bijval, dien de nieuwe stof al aanstonds bij het damespubliek
+vond, en de groote belangstelling, op de eerste wereldtentoonstelling
+te Londen daardoor opgewekt, bewogen Titus Salt tot de oprichting
+van eene nieuwe groote alpakafabriek, in de nabijheid van Bradford,
+niet ver van de ijzergieterij van Low-Moore, na de fabriek van Krupp
+de grootste der wereld. Do kolossale inrichting, waarin tegenwoordig
+4800 werklieden arbeiden, was in 1855 voltooid, en den schrijver
+van deze regelen viel in 1864 het bijzondere voorrecht ten deel,
+het anders ontoegankelijke binnenste heiligdom dezer fabriek te
+mogen bezichtigen. Onder de talrijke fabrieken, die ik zoowel in
+Engeland als op het vaste land had bezocht, zijn er maar weinigen,
+waar mijne belangstelling in zoo hooge mate gewekt werd als hier door
+de vernuftige machinerie, waarmede de stroeve alpakawol tot fijne
+draden geweven werd. Daar de bekende toestellen, die voor het spinnen
+van wol, katoen en vlas worden gebruikt, voor dit minder handelbare
+materiaal niet dienen konden, bedacht Salt geheel nieuwe, vernuftige
+werktuigen, waardoor alle mogelijke wendingen en buigingen, die met
+de hand gemaakt kunnen worden, door de als met leven bezielde machine
+worden uitgevoerd. Terwijl de toestel zich keert en draait, beweegt hij
+de grondstof, ter behoorlijke hoogte, boven gasvlammen, die de wol door
+verhitting zacht en buigzaam maken en haar alzoo, door telkens draaien
+en wenden, in een draad van de verlangde fijnheid herscheppen. Toen
+ik de fabriek bezocht, werd zij door twee stoomwerktuigen van te
+zamen 1200 paardekrachten gedreven; deze werktuigen werden door
+twaalf naast elkander staande stoomketels gevoed, die reeds toen
+met een zeer eenvoudigen rookverteringstoestel waren voorzien. Wie
+ooit de fabriekdistrikten, en vooral de ijzer- en kolendistrikten van
+Engeland bezocht heeft, zal mij toegeven, dat er weinig dingen zijn,
+die op het verstand en de verbeelding beiden sterker indruk maken, dan
+de aanblik van eene groote fabriek, waar de machine en de menschelijke
+hand als in elkander grijpen en harmonisch samenwerken tot één doel,
+en waar de geest van den lang overleden uitvinder nog voort schijnt
+te leven in dat samenstel van machines, zich bewegende in vasten
+takt, met nimmer falende regelmatigheid. Maar niemand zal ontkennen,
+dat dit genot zeer wordt vergald door den onverdrijfbaren kolendamp,
+die over deze streken en over bijna alle engelsche steden hangt, en
+dezen als tot een voorportaal der hel maakt;--al willen wij gaarne
+toegeven dat het leven op de engelsche landgoederen en kasteelen
+bijna een voorsmaak des hemels mag genoemd worden. Hoe groot was dus
+mijne verbazing, toen ik, nog met de versche herinnering aan de zwart
+berookte baksteenmuren en den grauw-zwarten dampkring der engelsche
+fabrieksteden vervuld, het reusachtige etablissement van Salt in volle
+werking vond, zonder dat een spoor van rook, hetzij aan de gebouwen,
+hetzij in den dampkring, te bemerken was. Sedert negen jaar stond
+daar de fabriek, en in haar omtrek honderden arbeiderswoningen: en
+nog hadden de grijze zandsteenmuren niets van hunne oorspronkelijke
+kleur verloren. Slechts aan de beweging der lucht boven den geweldigen
+slanken schoorsteen, was het te bemerken dat de stoomketel gestookt
+werd. En hoe eenvoudig was deze inrichting! Boven elken vuurhaard der
+twaalf ketels was een rij pijpen aangebracht, die eene massa stoom
+boven het vuur lieten spelen, waardoor de kooldeeltjes, welke den rook
+vormen, werden nedergeslagen en door het vuur verteerd. Het is bijna
+twintig jaar geleden, dat het Parlement eene wet heeft uitgevaardigd,
+waarbij aan de fabrieken de verplichting is opgelegd tot het aanbrengen
+van rookverterende werktuigen. Nog steeds wordt die wet geregeld
+ontdoken, en de dampkring van vele engelsche steden verpest, hoewel
+het middel ter voorziening zoo eenvoudig is, en de rookverslinder bij
+de lokomotieven op de onderaardsche spoorwegen in Londen zoo uitnemend
+werkt, dat men onder den grond soms betere lucht inademt dan boven.
+
+Aan de voortreffelijke mechanische inrichting der grootste
+alpaka-fabriek, die naar haren stichter den naam van Saltaire draagt,
+beantwoordt de niet minder uitnemende ligging voor den handel. In dit
+opzicht mochten wel alle toekomstige fabrieken aan deze een voorbeeld
+nemen. Hierin ligt ook een der redenen van de meerderheid der engelsche
+fabrieken. Er loopt namelijk niet alleen door de fabriek een spoorweg,
+die aan twee kanten met de groote lijnen voor het verkeer in Engeland
+in verbinding staat, maar een der vleugels van het hoofdgebouw grenst
+onmiddellijk aan het kanaal, dat Engeland in de breedte doorsnijdt,
+en Liverpool met Hull verbindt. De produkten der fabriek kunnen
+alzoo, rechtstreeks, door vrachtschepen, aan de eene zijde naar den
+Atlantischen-oceaan, en aan de andere naar de Noordzee en het Kanaal
+worden vervoerd. Door middel van de boven het gebouw oprijzende kraan
+worden de schepen, die de grondstof aanbrengen, gelost, en weder met
+de produkten der fabriek geladen om die naar de havens te brengen,
+van waar stoombooten ze naar alle oorden der wereld vervoeren. Geen
+wonder, dat de fabriek onmetelijke winsten oplevert, die reeds in 1864
+op niet minder dan 30.000 pond sterling per jaar werden geschat. En
+dit cijfer is inderdaad niet overdreven, daar Titus Salt reeds in het
+negende jaar na de stichting zijner fabriek, met zijn spaarpenningen
+een landgoed ter waarde van 250.000 pond aankocht!
+
+Titus Salt heeft zich evenwel niet met deze persoonlijke voordeelen
+tevreden gesteld: hij heeft al zijne gaven en vermogens, zoo
+geestelijke als stoffelijke, ook gebruikt om het geluk en de welvaart
+zijner arbeiders te verzekeren, en om den bloei te bevorderen
+der stad Bradford, wier voorspoed zoo nauw met zijne industrie
+verbonden was. Zijne edele pogingen vonden bij zijne landgenooten
+billijke erkenning en waardeering. Hoewel hij zijn loopbaan als
+eenvoudig industriëel begonnen had, werd hij tot lid van het Lagerhuis
+verkozen. In 1869 schonk de Koningin hem den titel van baronet; voor
+weinige jaren, alzoo nog bij zijn leven, viel hem de eer te beurt,
+dat een marmeren standbeeld in de stad Bradford tot zijne gedachtenis
+werd opgericht.--Sir Titus heeft elf kinderen nagelaten, waarvan
+verscheidene zonen de leiding der fabriek op zich hebben genomen,
+en de oudste zoon, als chef der firma Titus Salt's Zonen en C^o,
+tevens de baronie erfde.
+
+Bijzondere vermelding verdient hetgeen Salt heeft gedaan voor de
+arbeiders zijner fabriek, voor wie hij, om zoo te zeggen, een eigen,
+gezonde stad vol fraaie woningen gebouwd heeft. Volgens de laatste
+volkstelling bevatte Saltaire 820 huizen met 4389 inwoners. Sir
+Titus heeft op zijne fabriek niet slechts sedert lang eene kerk
+en eene school gesticht, maar nog in het vorige jaar heeft hij
+10.000 pond uitgegeven voor de oprichting en het onderhoud eener
+nieuwe zondagsschool. De fabriek heeft niet alleen eigen wasch- en
+badinrichtingen, maar er is ook een hospitaal, een invalidenhuis en
+bovendien vijf-en-veertig kleine afzonderlijke woningen ten behoeve
+van oude gehuwde lieden en weduwen, die niet meer werken kunnen; de
+eersten ontvangen bovendien eene wekelijksche tegemoetkoming van tien
+shillings, en de laatsten van zeven en een halve shilling. Daarbij
+heeft hij in zijn testament aan de arbeiders en de armen van Saltaire
+een legaat gemaakt van 30.000 pond sterling, waarvan de renten
+moeten dienen voor de oprichting van een bibliotheek en een club met
+leeskamer, billard en schaakspelen, en tevens ter bestrijding van de
+toenemende behoeften der armen. Ook de stad Bradford dankt aan zijne
+weldadigheid nog andere inrichtingen van openbaar nut: Sir Titus schonk
+haar een klein park van veertien acres aan de oevers der Aire, en droeg
+voor eene zeer aanzienlijke som bij voor den aankoop van het Peelepark.
+
+Eere der nagedachtenis van den man, die niet alleen het geluk zijner
+familie, maar ook de welvaart van zijn land door zijn rusteloozen en
+verstandigen arbeid bevorderd heeft.
+
+Max Wirth. (Ueber Land und Meer.)
+
+
+Dalmatië.
+
+(Vervolg van bladz. 40).
+
+
+VI.
+
+Onze kleine karavaan bestaat uit drie karren op lage wielen, zoo als
+die in Hongarije en Wallachije gebruikelijk zijn, en waaraan hoegenaamd
+geen ijzer gevonden wordt. De mannen liggen bijna allen op het hooi in
+de wagens, die door kleine, magere paarden getrokken worden; ettelijke
+vrouwen zitten schrijlings te paard. Daar ook ik liever te paard rijd
+dan in den wagen te hossen, plaats ik mij in den zadel, een turkschen
+zadel, waarin men even gemakkelijk zit als in een leuningstoel. De
+pandoeren geleiden ons, en wij trekken het binnenland in.
+
+Het landschap vertoont een eigenaardig karakter, dat zich in een
+enkel woord laat samenvatten: het is een onmetelijke steenwoestijn,
+slechts hier en daar door vruchtbare velden afgewisseld. De
+enkele groenende plekjes uitgezonderd, bespeurt ge, mijlen ver,
+niets dan steenen, en geen anderen plantengroei dan een armelijk,
+laag, grauwachtig struikgewas, bijna niet van den valen bodem te
+onderkennen. Maar ondanks deze somberheid en deze groote armoede,
+heeft de natuur van Dalmatië hare schoonheid en bevalligheid. Alles
+straalt en schittert; van den blauwen hemel daalt de zonnegloed,
+als een stroom van vuur, op den rotsachtigen grond. Wij zijn in de
+maand October: eene verkwikkelijke warmte doordringt en koestert ons;
+een fijn zilverachtig stof beweegt zich trillend boven den grond en
+hult alle voorwerpen in een doorzichtigen sluier.
+
+Even voorbij Lissone, een der armoedige, verstrooide dorpen, die wij
+doortrekken, wordt onze aandacht getrokken door een eigenaardig gezang,
+zacht en sleepend van toon, dat ons herinnert aan de liederen der
+bergbewoners van Andalusië, of aan het droevig, eentonig gezang der
+kabylische herders. Aan de spits harer kudde, bestaande uit mouflons,
+bokken, grijze en zwarte schapen, wandelt eene jonge herderin, in
+schitterende kleeding. Al voortgaande, borduurt zij met vlijtige hand,
+en geleidt tevens hare kudde, die schijnt te volgen op de maat van
+haar zonderling gezang. De jonge herderin volgt de uitgedroogde, met
+steenen bezaaide bedding van een diepen stroom, en kan ons, die langs
+den grooten weg door de hooge vlakte voorttrekken, niet zien. Onbemerkt
+volgen wij haar. Op een grooten witten doek, met een rooden zoom
+naar griekschen smaak geborduurd, teekent zij met de naald fraaie
+eikenbladeren, en dat niet naar een patroon,  maar geheel naar eigen
+ingeving en smaak. Eene uiterst bevallige verschijning. Haar blonde
+hairen, kroezig en kort geknipt als die van een knaap, ontsnappen van
+onder haar nauwsluitend rood mutsje, met zilveren pailletten versierd;
+vergulde sechinen en medailles hangen aan haar ooren en tot op haar
+schouders; om haar hals slingeren zich glaskoralen snoeren. Hare borst
+is bedekt met een fraai geborduurd hemd, in kleur en teekening aan de
+russische hemden niet ongelijk; een breede gordel van gedreven zilver
+omsluit den veelkleurigen wollen rok met lange franje omzoomd, die
+tot op de beenkleederen van dezelfde stof afdaalt. De wijde mouwen,
+ter hoogte van den elleboog met sterren geborduurd, steken helder af
+bij den donkerblauwen overrok, die tot beneden de knieën reikt. Een
+groote geborduurde zak hangt op haar rug; haar sierlijke herderstaf
+steekt in haar gordel.
+
+Zij is geheel alleen, te midden dezer groote eenzaamheid:  men zou
+geneigd zijn zich af te vragen, waartoe dit goud, die pailletten, die
+muntstukken,  die koralen, en al die levendige, schitterende kleuren,
+te midden dezer naakte, sombere rotsen? en door welk zonderling toeval,
+waar de natuur zoo doodsch, het landschap zoo eentonig en dor is,
+kleur en leven, glans en harmonie herboren worden en triomfeeren in
+de kleeding eener eenvoudige herderin?
+
+Wij komen te Ostrovitsa en overnachten aldaar. De vlakte nabij het
+dorp, aan alle zijden door bergen omgeven, gelijkt een reusachtigen
+circus: naar men zegt, werd hier eenmaal een bloedige slag tusschen
+de Turken en de Kroaten geleverd; het slagveld is tegenwoordig een
+groot moeras, waarin het wemelt van bloedzuigers. De duisternis valt
+plotseling in: wij hebben den voet van een hoogen heuvel bereikt,
+die op een lagen voorsprong de nederige kerk van Ostrovitsa draagt,
+waarboven zich de eigenaardig gevormde granietmassa verheft. Hier wordt
+de karavaan ontbonden: ieder gaat zijns weegs en zoekt een geschikt
+verblijf voor den nacht op. Inmiddels leggen onze pandoeren vuur aan
+in eene vrij groote ruïne, die tot karavanserai dient. Een geheel
+schaap wordt aan het spit--een eenvoudigen stok--gestoken en boven
+het vuur gebraden; de mannen legeren zich deels op den grond in de
+nabijheid van het vuur, en staan deels, half in de schaduw, half door
+den rossen gloed verlicht, wachtende dat het smakelijk maal gereed
+zij. De ruïne, waarin wij ons bevinden, is meer dan waarschijnlijk
+een dier groote kavaleriekazernen, die de maarschalk Marmont, tijdens
+het fransche bestuur, op verschillende punten in Dalmatië liet bouwen.
+
+Wij hebben den nacht doorgebracht op een matras van maïs, in
+een kamer met witgepleisterde muren en zonder meubelen: de zon
+dringt door de reten van het luik, dat het venster afsluit: het
+is bereids klaar dag. Wij keeren naar de kazerne terug en laten de
+paarden zadelen. Kort daarna gaan wij op weg, aangestaard door de
+saamgestroomde nieuwsgierigen van het dorp.
+
+Wij komen achtervolgens door Otrés, Kernievo, Varivode, Zetchévo en
+Kistagne. Het landschap is hier veel minder eentonig en zelfs schoon,
+hoewel de streek toch over het algemeen een treurigen indruk maakt. Nu
+eens zijn het uitgestrekte vlakten van eene fraaie grijze kleur,
+met sombere olijven, die zich donker afteekenen tegen den bleek
+gouden achtergrond van het gebladerte der wijngaarden in den herfst;
+dan weder, rotsige heuvelen, straks andermaal afgewisseld door grijze
+valleien, waarin talrijke kudden grazen, als witte en zwarte stippen
+alom verspreid. Overal is gebrek aan aarde: over eene uitgestrektheid
+van vele mijlen is de grond letterlijk als met steenen geplaveid,
+waartusschen gaten, spleten en scheuren, even als in die oude,
+vervallen romeinsche wegen, waarvan het plaveisel door den tijd
+is losgeraakt.
+
+De weg is eenzaam: het is duidelijk dat de streek weinig bevolkt
+is; wij ontmoeten een griekschen pope met zijne echtgenoote en eene
+vrouwelijke bediende, allen op het hooi liggende in een kleine kar,
+door twee magere paarden getrokken. Nu en dan komen wij eene kleine
+armelijke karavaan tegen, waarvan al de vrouwen schrijlings te paard
+zitten, de voeten rustende in een van touw gevlochten stijgbeugel.
+
+Een met moerbeziënboomen beplante weg brengt ons te Kistagne. Sommige
+eigenaardigheden van het kostuum verraden hier de nabijheid van
+Turkije: de oude vrouwen bedekken reeds het benedenste gedeelte van
+haar gelaat, terwijl de jonge meisjes haar aangezicht onbedekt houden;
+alle mannen dragen een tulband, en de meesten hebben in hun gordel
+een lange houten pijp met een kop van gebakken aarde. De bevolking
+behoort tot de grieksche Kerk; in de tien dorpen, die tot het kanton
+van Kistagne behooren, vindt men slechts enkele katholieke familiën. De
+vlakte is uitgestrekt en tamelijk vruchtbaar: sedert ons vertrek van
+Zara, hebben wij nog zoo veel boomen als hier niet bijeen gezien. Voor
+het eerst bespeuren wij op den rotsgrond eene laag vruchtbare aarde
+van eenige dikte. Vroeger was er te Kistagne een sirdar gevestigd,
+een hoofdman der pandoeren, onder de bevelen staande van den kolonel
+van het distrikt. De oostenrijksche regeering heeft, op de meeste
+plaatsen, deze soort van plaatselijke milicie afgeschaft en door haar
+bureaukratie en gendarmerie vervangen. De oorspronkelijke organisatie
+dagteekende uit den tijd der Venetianen. Dalmatië was destijds verdeeld
+in zee- en landdistrikten; de sirdars waren toen in de eerste plaats
+burgerlijke overheidspersonen, die tevens recht spraken in alle
+civiele geschillen, waarbij geen hooger bedrag dan van tien gulden
+betrokken was. Zij hadden onder hunne bevelen de plaatselijke milicie
+der pandoeren, die, zoo als ik reeds gezegd heb, niets anders waren
+dan gewapende boeren, bij beurte een of twee dagen in de week dienst
+doende, naar gelang van omstandigheden, en die, in geval van nood,
+eene niet onaanzienlijke macht konden op de been brengen.
+
+Even voor wij aan Kistagne komen, juist waar de Kerka den weg snijdt,
+slaan wij ter zijde af om een blik te werpen op de diepe kloof, waarin
+deze rivier stroomt, en op enkele romeinsche bogen, aan den zoom
+dezer diepte verrijzende. De plek heet Archi-Romani of Soupiaia: eene
+verbastering van Supplia zarkva  (doorboorde kerk). Daar stond de oude
+stad Burnum, waarvan nu niets meer overig is dan deze bogen. De Kerka
+vormt, op korten afstand van deze plek, in haar smalle vallei, een
+fraaien waterval van eenige ellen hoogte. Behalve dezen val heeft de
+Kerka nog twee andere cascaden: die van Roncislap en die van Scardona.
+
+Wij keeren spoedig naar den grooten weg terug, ten einde Knin,
+waarvan wij nog drie uren verwijderd zijn, vóór den nacht te kunnen
+bereiken. Hoe verder wij komen, des te vruchtbaarder wordt het land;
+welhaast kunnen wij ons hart ophalen aan het gezicht van groote
+boomen, noteboomen, en akkers met gerst en sorgho beplant; eindelijk
+zien wij het stadje Knin, amphitheatersgewijze gelegen aan den voet
+van een hooge rots, waarop eene indrukwekkende citadel is gebouwd,
+en waarboven zich de toppen van den berg Dinara verheffen.
+
+Knin is wel een der schilderachtigste punten in geheel Dalmatië. Het
+stedeke ligt aan den oever van de Kerka, maar zijne laatste huizen
+bestijgen de helling van den rotsigen heuvel, die op zijn top de
+trotsche vesting draagt. De plaats telt betrekkelijk weinig huizen;
+enkelen daarvan zijn van hout, waardoor de buurt langs de rivier
+een eigenaardig turksch karakter verkrijgt. Vóór de uitvinding van
+het geschut, was deze stelling bijna onneembaar. In de oorlogen
+tusschen de Turken en de Venetianen, werd de stad twintigmaal
+genomen en hernomen. De Koningen van Kroatië en Hongarije hebben
+haar beurtelings bezeten; de Turken veroverden haar in 1522, en
+hielden haar honderd-vijf-en-twintig jaar in bezit. De venetiaansche
+krijgsoversten Foscolo en Cornaro ontnamen haar in 1647 aan de Turken,
+waarna de stad, tot aan den ondergang der republiek, in de macht
+van Venetië bleef. Allen, die hier achtervolgens de heerschappij
+in handen hadden, ten volle het belang beseffende dezer stelling,
+die de vallei van de Kerka beheerscht, hebben voortdurend gearbeid
+aan de versterking der plaats, in verband met de vorderingen der
+militaire wetenschap; ook nog tijdens het fransche bestuur zijn hier
+zeer belangrijke werken aangelegd. De bezetting van deze citadel,
+als een arendsnest op den top der rotsen gebouwd, en niet dan langs
+moeilijke, eindeloos slingerende paden bereikbaar, bestaat thans uit
+eene kompagnie artillerie en eene kompagnie infanterie.
+
+Het ontbreekt der kleine stad, waar drie wegen samenloopen, niet aan
+levendigheid; de Kerka deelt aan de omringende streek vruchtbaarheid
+mede, en er wordt een vrij drukke handel met Bosnië gedreven. De
+Turken voeren daar het hout hunner bosschen aan; zij laden dit hout op
+kleine, sterk gespierde, tegen alle vermoeienissen geharde paarden,
+die in lange karavanen de uiterst bezwaarlijke bergpaden met hunne
+zware vracht beklimmen.
+
+De maarschalk Marmont, gouverneur van de zoogenoemde Illyrische
+provinciën, vestigde zich in 1806 te Knin, om in persoon de
+toegangswegen naar Bosnië te bestudeeren. Turkije en Rusland waren
+destijds in oorlog gewikkeld, en Sebastiani had voorgesteld, Sultan
+Selim te hulp te komen met eene afdeeling van vijf-en-twintigduizend
+man, die uit het bezettingsleger van Dalmatië zouden genomen
+worden. Daar Marmont zelf het bevel over die troepen zou voeren, was er
+hem veel aan gelegen, zich nauwkeurig bekend te maken met den weg, dien
+hij volgen moest, en met de geschiktste gelegenheden om naar Livno te
+komen. Dit gaf aanleiding tot de schepping van een stelsel van groote
+wegen en binnenlandsche communicatiën, waardoor Marmont zich voor immer
+aanspraak heeft verworven op de dankbaarheid van het land, voor welks
+ontwikkeling hij zoo veel gedaan heeft. Men kan zich tegenwoordig bijna
+niet voorstellen, hoe moeilijk en gebrekkig de gemeenschap vroeger
+was. Voor militaire operatiën was het land volstrekt ongeschikt:
+de marschen waren niet alleen uiterst moeilijk, maar er was geene
+enkele gelegenheid om levensmiddelen of ammunitie to vervoeren; aan
+het vervoer van artillerie viel in de verte niet te denken. Men zal mij
+vragen, hoe hebben dan de Venetianen, eeuwen lang, de worsteling tegen
+de Turken kunnen volhouden? Zij beheerschten de zee en konden met hunne
+vloot overal in de hun onderworpen havens aanleggen. Elke stad langs
+de kust, van Zara tot Ragusa, was door muren omgeven on beschermd
+door forten, waarop de vlag der republiek wapperde. De poorten aan
+de landzijde waren even zoo vele bruggehoofden, die zeer gemakkelijk
+konden verdedigd worden. De Turken verkeerden daarenboven in zeer
+ongunstigen toestand: om Dalmatië te bereiken, moesten zij eerst de
+steile en rotsige bergen overtrekken, die van Kroatië tot Cattaro, de
+natuurlijke grensscheiding der provincie vormen; zij konden daarbij
+hun geschut niet medevoeren; en wanneer zij, eindelijk in de vlakte
+doorgedrongen, het beleg voor eene stad sloegen, kon de insluiting
+toch nooit volkomen zijn, omdat de gemeenschap ter zee altijd voor
+de Venetianen open bleef. Maar tijdens het fransche bestuur was de
+Adriatische-zee in de macht van de vloten der gealliëerden. Marmont
+moest zich dus de gelegenheid verschaffen, om in het land zelf met
+een leger, van geschut en materieel voorzien, te kunnen opereeren:
+van daar de noodzakelijkheid van den aanleg van wegen, die, hoewel
+met een strategisch doel gemaakt, toch zooveel hebben bijgedragen
+tot de ontwikkeling en de welvaart des lands.
+
+
+VII.
+
+De tijd van mijn verblijf te Knin was gewijd aan uitstapjes langs
+de oevers van de Kerka, en aan dikwijls bezwaarlijke tochten over de
+steile bergen, die de rivier beheerschen. Ik had mijn intrek genomen
+in eene herberg, die zich door niets bijzonders onderscheidde, en waar
+ik mij allerlei ontberingen moest getroosten. Den avond van mijn komst
+had iets zeer treurigs plaats: het begon te regenen; men vreesde dat
+die regen schade aan het te veld staande gewas zou veroorzaken, en de
+eenige straat was geheel opgevuld met wagens en karren der Morlaken,
+terwijl de voerlieden in den donker tegen elkander schreeuwden en
+raasden. Na een zeer onsmakelijk avondmaal in eene groote, lage,
+slecht verlichte kamer, wees een aardig meisje in nationaal kostuum
+mij een bouwvalligen trap, die naar drie kleine kamertjes, op eene
+houten galerij uitkomende, voerde; die galerij ontving al haar licht
+door een vierkant venster, zoo laag geplaatst, dat, over dag, de
+planken vloer alleen door de zon werd beschenen. Omstreeks twee uren
+des nachts meende ik dat het huis met steenen bestormd werd. Ik greep
+onwillekeurig naar mijn revolver, en sloop op mijne bloote voeten
+naar het venster, dat met een blind gesloten was. Door een reet in
+het luik loerende, zag ik, in de donkere schemering, drie personen,
+die half luid sprekende iets schenen te beramen, met steenen naar
+mijn venster wierpen, daarbij telkens driemaal achtereen uitroepende:
+"Zacari! Zacari! Zacari!" Dit duurde langer dan een half uur; daar het
+inmiddels was gaan stortregenen,  trokken de drie mannen eindelijk
+af. Ik heb nooit kunnen ontdekken, wat dit te beduiden had, want de
+Dalmatiër, die mij tot tolk diende, had zich weder bij de karavaan
+gevoegd, en ik bevond mij te Knin in de onaangename positie van iemand,
+die alleen door teekenen en gebaren zijne gedachten kan kenbaar maken.
+
+Knin ligt ingesloten tusschen de Kerka en den berg. De stad begint
+aan den zoom der rivier en reikt tot aan de hellingen van de rots, die
+zich eensklaps loodrecht verheft. De rivier is hier niet bevaarbaar;
+het water is helder en doorschijnend, zoodat men overal den bodem
+zien kan; de bedding is breed, en ter wederzijde verheffen zich
+machtige rotsen, die den loop der Kerka volgende, allengs de bedding
+vernauwen, en waarvan de wanden hier en daar door holen en grotten
+worden afgebroken, welke echter niet toegankelijk zijn, uithoofde
+van het water, dat in grooten overvloed van het gewelf stroomt.
+
+De reis van Zara naar Knin heb ik met eene karavaan gemaakt; om van
+Knin naar Sebenico te gaan, maak ik gebruik van de post, die de dienst
+tusschen de twee steden waarneemt, daarbij den weg nemende over Dernis.
+
+Bij het verlaten van Knin, loopt de weg door een liefelijke streek; de
+naakte steenachtige vlakte heeft hier plaats gemaakt voor vruchtbaren
+grond, die echter slecht bebouwd is. Daar er niets wordt gedaan om de
+rivier binnen haar bedding te houden en haar overstroomingen te keeren,
+gebeurt het menigmaal dat de omliggende vlakte onder water wordt gezet,
+zoodat Knin voor vrij ongezond wordt gehouden. Er heerschen dan ook
+veel koortsen, vooral in den herfst, en bepaaldelijk in de maanden
+Augustus en September. De Slaven, die zich anders zeer weinig ontzien,
+zullen in dien tijd des jaars nimmer in de open lucht gaan slapen of
+des nachts de vensters open laten.
+
+De dorpen langs onzen weg vertoonen hetzelfde karakter als die tusschen
+Zara en Knin; de huizen zijn niet schilderachtiger. Tusschen den
+berg Cavallo en den berg Kozak strekt zich eene fraaie, vruchtbare
+vallei uit, door een nevenstroom van de Kerka, de Cossovizza,
+besproeid. Omstreeks Klanatz versmalt zich deze vallei zoodanig,
+dat er tusschen de twee bergen niet meer dan een enge doorgang
+overblijft, waar, naar men zegt, de veiligheid der reizigers gevaar zou
+loopen. Eenigen tijd geleden, werd de postwagen altijd door gendarmes
+begeleid; onlangs was bepaald dat dit geleide alleen dan zou worden
+verstrekt, wanneer de wagen eene geldswaarde van meer dan drieduizend
+florijnen zou bevatten; men verzekert mij zelfs, dat sedert dien
+tijd ook deze voorzorg niet meer noodig wordt geacht; wij ontmoeten
+echter nu en dan pandoeren, die de wacht waarnemen. De bewoners dezer
+streek staan als zeer onrustig en twistziek te boek: als huns buurmans
+geit zonder vergunning in hun tuin komt grazen,  vallen er dikwijls
+geweerschoten. De overheid tracht deze vaardigheid in het grijpen
+naar de wapenen zooveel mogelijk te beperken, maar moet overigens
+wel het een en ander door de vingers zien; loopt het al te erg,
+zoodat er menschenlevens bij gemoeid zijn, dan komt zij tusschenbeiden.
+
+Naarmate wij Dernis naderen, worden de kudden talrijker en neemt
+het land in vruchtbaarheid toe: leven en beweging doen zich alom
+gevoelen. Dernis maakt een zeer gunstigen indruk: de stad ligt op
+eene hoogte; de platte, lage huizen worden beheerscht door eene
+kolossale ruïne. De minaret van eene voormalige turksche moskee,
+tot heden gespaard, verheft zich hoog boven de huizen, en teekent
+zich scherp af tegen den donkeren achtergrond der fraaie bergen. Het
+is Zondag, en er heerscht overal groote drukte. In geen andere plaats
+van Dalmatië verdient het kostuum, hoezeer eenvoudig en sober, in die
+mate de aandacht. Alle vrouwen van zekeren leeftijd bedekken zich het
+onderste gedeelte van het gelaat; even als de Jodinnen van Marokko,
+dragen zij dubbele valsche tressen, die zij met roode of groene
+linten boven op het hoofd vaststrikken en doorvlechten. De groote
+halsdoeken zijn helder wit als sneeuw, versierd met eenvoudige,
+maar zeer smaakvolle borduursels; haar beenen steken in geborduurde
+slopkousen; en over het donkerblauwe overkleed, met levendige kleuren
+gestikt, dragen zij den fraai gestikten zak, waarin zij alles bergen
+wat zij koopen of bij zich hebben.
+
+Des morgens ten acht uur waren wij van Knin vertrokken, en kwamen
+ten twaalf uur te Dernis, dat tweeduizend zielen telt. Een uur later
+vertrokken wij weder. Aanvankelijk ging de weg bergopwaarts, om
+vervolgens weder naar de vlakte af te dalen. Daar begint de woestijn
+op nieuw, naakt en dor en vol steenen: een landschap als in Arabië
+of in sommige streken van Bretagne, waar de grauwe dolmens alleen de
+troostelooze doodsche eenzaamheid breken. De mensch kan den strijd met
+zulk eene natuur niet aanvaarden, en men behoeft deze streken slechts
+aan te zien, om te begrijpen waarom zij zoo schaarsch bevolkt zijn.
+
+De aankomst te Sebenico zal niemand licht vergeten. De bergketenen,
+die van de hoofdketen uitgaan, nemen, naarmate zij de kust naderen, in
+hoogte toe, en eindigen meestal in een hooge kaap of steilen kegel. Zoo
+ook hier. Om de stad te bereiken, stijgt men aanhoudend,  en men
+treedt haar binnen door een kloof of opening tusschen twee grauwe
+rotsen, van waar men, over Sebenico heen, de Adriatische-zee ziet,
+bezaaid met eilanden en klippen. Van dit punt daalt de weg steil naar
+beneden, langs twee hoog gelegen forten San-Giovanni en Santa-Anna.
+
+Sebenico ligt eigenlijk niet aan de kust: de Adriatische-zee dringt
+hier vrij diep het land in, door een smal kanaal, het kanaal van
+San-Antonio genoemd; haar water vermengt zich met dat van de Kerka,
+en vormt eene smalle en zeer diepe baai. Bij tegenwind is de stad van
+de zeezijde zeer moeilijk te naderen. Ik heb tweemaal de reis van Zara
+naar Sebenico gemaakt:  eens over land, met den wijden omweg over Knin
+en Dernis; en eens over zee. Voor de vaart van de eene haven naar de
+andere heeft men zes uren noodig. De haven van Sebenico wordt als zeer
+veilig geroemd; het water is zeer diep; de geringe breedte van het
+kanaal San-Antonio en de ligging der eilanden, die den toegang tot het
+kanaal afsluiten en den wind onderscheppen, bevorderen de veiligheid
+der schepen. Uit zee gezien, vertoont de stad zich ingesloten op een
+eng begrensd terrein tusschen den berg en de kust, en beheerscht door
+de hooge forten. Wie van de landzijde komt, heeft een meer volledig
+overzicht: men ziet de stad van achteren in haar geheel, en verder de
+golf, de eilanden, en zelfs aan den verren horizon, de Adriatische-zee.
+
+Bij dit mijn tweede bezoek, nu ik de stad door de poort van Dernis
+binnenkom, is de zon reeds ondergegaan. Terwijl ik een nachtverblijf
+opzocht, en een beambte bij de posterijen, voor wien ik een brief bij
+mij had, opspoorde, was het inmiddels volslagen duister geworden. Ik
+gebruik mijn middagmaal in eene op italiaanschen trant ingerichte
+trattoria, waarna mijn nieuwe makker mij eene avondwandeling door
+Sebenico voorstelt. Alvorens ons op weg te begeven, gaan wij in een
+naburig koffiehuis eenigen zijner vrienden afhalen.
+
+Welk eene zonderlinge stad! Wij klauteren naar boven langs smalle,
+kronkelende trappen, ter wederzijde omzoomd door huizen van
+fantastische bouworde; nauwe donkere gangen, niet ongelijk aan
+bedekte wegen in eene vesting, loopen eensklaps uit op campi, waar
+het zilveren schijnsel der maan eene fraaie italiaansche loggia uit
+den tijd der renaissance verlicht, en op den grond de lange smalle
+schaduw teekent van eene antieke zuil, eenzaam te midden van het
+plein oprijzende. Wij maken allerlei wendingen en omwegen; nu eens
+plotseling nederdalende tusschen twee muren, met vochtigen uitslag
+bedekt en flauwelijk verlicht door een schemerende lantaarn; en dan
+weder uit de diepte naar boven klauterende langs hooge, uitgesleten
+en glibberige trappen,--en  komen eindelijk op een platform, dat de
+gansche stad beheerscht, en vanwaar men de golf, de eilanden en de
+zee overziet.
+
+Voor onze voeten verrijzen boven elkander de daken der huizen en de
+koepels der kerken, tot eene donkere massa saamgevloeid, waarin hier
+en daar lichtpunten schitteren; uit de stad stijgt een dof gedruisch,
+een gemurmel als van ruischende wateren, tot ons op; aan de landzijde
+teekenen zich de hooge forten, scherp en donker, met hunne zware
+omtrekken tegen den met sterren dicht bezaaiden hemel af; aan de
+zeezijde wiegelen en schommelen, in zachten rythmus, de roode vuren
+aan de masten der schepen. In de baai kabbelen de golven, elk door het
+trillende maanlicht met een zilveren diadeem gekroond, die tegen de
+donkere kust in een regen van parelen uit elkander spat.... Sprakeloos
+staan wij daar, in bewondering en genot verzonken. Onze gids, een
+jonkman van levendige verbeelding, spraakzaam,  dichterlijk gestemd,
+die telkens met zachte stem verzen van Dante heeft gereciteerd, begint
+eensklaps,  te midden dezer diepe, nachtelijke stilte, koepletten uit
+de Gerusalemme Liberata te zingen. Hoe helder, hoe warm en welluidend
+klinkt dat lied, de reine, kalme lucht vervullende met harmonie, en
+ginds de echoos opwekkende van rots en strand, en langzaam wegzwevende
+over de verre, verre zee....
+
+Er wordt te Sebenico eenige handel gedreven; de exploitatie der mijnen
+van het binnenland levert daarvoor enkele der voornaamste artikelen,
+terwijl de bergen en de eilanden zeer goeden wijn voortbrengen. De
+geheele stad is vol leven en beweging; ondanks de eigenaardigheden der
+ligging, die de straten tot trappen doet worden, zijn hier de huizen
+beter gebouwd dan in de meeste andere steden van gelijken rang. Ge
+kunt hier keurig gebeeldhouwde venetiaansche balkons vinden,  die
+een der paleizen van het Groote-Kanaal geen oneer zouden aandoen;
+en het plein der Signoria is eene herhaling op kleine schaal van
+een dier fraaie pleinen in noordelijk Italië, waar de groenten- en
+vruchtenmarkt gehouden wordt. De stad telt niet meer dan tusschen de
+vier- en vijfduizend inwoners, waarvan de groote meerderheid tot de
+katholieke Kerk behoort.
+
+Toen wij weder naar de stad afdaalden, vonden wij het plein der
+Signoria, met zijn fraaie italiaansche loggia  en de kathedraal,
+vol wandelaars, schitterend van licht, en levendig en druk als
+een Sint-Marcusplein in miniatuur. Aardige groepen jonge meisjes
+wandelen alleen, elkaar den arm gevende, rustig op en neder; de
+jongelieden komen haar groeten en aanspreken, zonder dat daarbij
+eenige gedwongenheid heerscht. Het spelen met den waaier en de taal
+herinneren geheel aan Venetië; zelfs de atmosfeer en de gesternde hemel
+doen mij denken aan zoo menigen liefelijken avond, in piazza gesleten.
+
+De eene zijde van het plein wordt ingenomen door een koffiehuis,
+in de benedenverdieping van de Loggia gevestigd, het oude paleis
+der proveditoron, tegenwoordig een sociëteit. Het is Zondag, en de
+stad heeft een feestelijk aanzien; de straat voor het koffiehuis
+is geheel bezet met tafeltjes. De kathedraal van Sebenico, die eene
+andere zijde van het plein inneemt, is door geheel Dalmatië beroemd;
+zij werd in 1415 begonnen en in 1555 voltooid. Ongelukkig hapert
+het der kerk aan eenheid; ook is het onmogelijk, een goed overzicht
+te krijgen van den voornaamsten gevel, die op een klein pleintje
+uitkomt. De kathedraal bestaat uit een middenschip en zijschepen,
+van den hoofdingang gescheiden door vijf pilaren, onderling door
+bogen verbonden. Enkele bijzonderheden van den stijl uitgezonderd,
+is deze dom toch minder opmerkelijk, dan ik mij, volgens de verhalen
+der Dalmatiërs, had voorgesteld. Vergeleken met andere christelijke
+monumenten der provincie, is de kathedraal betrekkelijk van jongen
+datum, en de stijl is ook niet zuiver genoeg om het gebouw tot type
+te stempelen.
+
+Wie Sebenico bezoekt, mag niet verzuimen naar de watervallen van de
+Kerka te gaan, die zich een weinig ten noordwesten van de stad in de
+golf stort. Men heeft twee-en-een-half uur noodig om, tegen den stroom
+opvarende,  met een der booten, welke in de haven gereed liggen,
+den waterval te bereiken. Het is een vaart, die haar eigenaardige
+schoonheid heeft. De rivier vloeit aanvankelijk tusschen twee rotsen,
+en hare oevers zijn woest; na drie mijlen te hebben afgelegd, komt men
+aan het meer, aan welks rand zich de kleine stad Scardona verheft,
+die tweehonderd jaar geleden nog turksch was, en nog sporen heeft
+overgehouden van de tegenwoordigheid der Muzelmannen. De reiziger
+houdt echter te Scardona niet op, maar volgt den loop der rivier tot
+aan den waterval, ongeveer een mijl van de stad verwijderd.
+
+Het is niet gemakkelijk een boot te vinden, die mij naar den waterval
+brengen kan; er moest een boodschap naar Vissovaz gezonden worden,
+om ten behoeve van een vreemdeling, daar te trachten een boot te
+huren. Om geen geheelen dag te verspillen, besloot ik den tocht
+te vervolgen met de visschersboot, die ik te Sebenico gehuurd had,
+hoewel de schippers een buitensporig hoogen prijs eischten.
+
+De waterval is zeer fraai, en de omringende natuur is bevalliger
+dan op eenig ander punt van Dalmatië. De Kerka vloeit hier over eene
+bedding van zeer zachten, broozen kalksteen; in plaats van plotseling
+uit eene hoogere in eene lagere bedding neder te storten, wordt het
+afstroomende water overal door rotsen tegengehouden; daartusschen en
+daarover heen heeft het zich, midden door de zachte kalkrots, een
+weg gebaand, overal openingen en kleine tunnels borende. Men ziet
+hier dus niet eene groote watermassa, die van eene aanmerkelijke
+hoogte nedervalt: het zijn veeleer eene menigte kleine cascaden,
+waardoor het water in alle richtingen wegstroomt.
+
+Er zijn daar eenige molens en een vrij groot aantal booten; de
+oevers zijn met fraai geboomte beplant, en de geheele omgeving is
+bij uitnemendheid schilderachtig;  maar men beweert dat de Kerka
+tusschen den waterval en Scardona moerassen vormt en dat de streek
+ongezond is door de heerschende koortsen. Ik heb slechts een vluchtig
+kijkje genomen, en zelfs mijn boot niet verlaten, omdat ik tijdig te
+Sebenico terug moest zijn, ten einde mij aan boord te kunnen begeven
+van het schip, dat mij naar Spalato zou brengen.
+
+Een vrij goede weg loopt van Sebenico naar Trau, en van daar naar
+Spalato; maar men ried mij de reis over land af, omdat ik het
+eigenaardig karakter der natuur van Dalmatië toch reeds kende. Des
+avonds bevond ik mij weder te Sebenico, en daar het vaartuig bereids
+in de haven lag, begaf ik mij aanstonds aan boord, ten einde het
+uur van vertrek, dat den volgenden morgen vroeg zou plaats hebben,
+rustig af te wachten.
+
+
+VIII.
+
+De vaart van Sebenico naar Spalato duurt vijf uren. Men volgt van
+nabij de kust, die hier zeer hoog en moeilijk te naderen is; voorbij
+kaap la Planca vormt de Adriatische-zee eene groote menigte inhammen
+en kanalen, die vrij diep in het land dringen. De steden liggen allen
+langs de kust, en hebben elk haar haven, even als in Istrië en in het
+noordelijk gedeelte van Dalmatië; maar zij verschuilen zich hier meer
+achter in de baaien en inhammen, en zijn verborgen door eilanden,
+vrij wat grooter dan die in de nabijheid van Zara en Sebenico. De
+belangrijkste dezer eilanden zijn: Bua, Solta, Brazza, Lissa, Lesina,
+Cursola, Sabbioncello, Melida en de groep der Elaphiten. Deze talrijke
+engten en kanalen, deze fjords, zijn een eigenaardig kenmerk van de
+Adriatische-zee, althans langs deze kust: tusschen la Planca en Ragusa,
+zou men zich schier kunnen verbeelden op een der groote italiaansche
+meeren te varen, want men verliest nimmer de beide oevers uit het oog:
+aan de eene zijde het vaste land van Dalmatië, en aan de andere zijde
+de eilanden en klippen, die elkander in lange reeks opvolgen.
+
+In het jaar 303 na Christus, toen het romeinsche rijk, dien
+onmetelijken omvang verkregen hebbende waaraan het voor een goed
+deel zijn ondergang te danken had, na honderdvijftig jaren van
+bijna aanhoudenden krijg wederom een tijdperk van vrede intrad en
+nog eenmaal de wereld verblindde door den glans zijner heerlijkheid,
+verzamelde Keizer Diocletianus, de hersteller van de militaire tucht
+en de overwinnaar der Perzen en Meden, het volk en het leger in de
+vlakte van Nicomedië. Daar besteeg hij, het hoofd omkranst met den
+lauwer der overwinning, de trappen van een prachtigen troon, en op
+de volle middaghoogte zijner macht en zijns roems, verkondigde hij
+aan de verbaasde wereld zijn besluit om van de regeering afstand te
+doen. Hij keerde zelfs niet meer naar zijne hoofdstad terug, maar
+gebruik makende van de algemeene verwondering, door deze mededeeling
+verwekt,  verborg hij zich voor aller oog in een overdekten wagen
+en begaf zich naar Dalmatië, om daar, ver van het gewoel der wereld,
+het prachtige paleis te gaan bewonen, waaraan hij sedert twaalf jaren
+had laten bouwen.
+
+Dit paleis van Diocletianus, waarin hij negen jaar, tot aan zijn dood,
+woonde, bestaat nog altijd te Spalato, en is een der merkwaardigste
+monumenten, die ons van de oudheid zijn overgebleven. Nabij het paleis
+lagen de tuinen van Salona, waar de Keizer zich met het kweeken van
+groenten onledig hield. Dit paleis van Diocletianus is voor een deel
+de stad zelve, waar wij voet aan wal zullen zetten, want zij is op
+het terrein van dat paleis gesticht en binnen zijne muren omsloten.
+
+Uit zee gezien, maakt Spalato bijkans den indruk eener groote stad:
+zij is dan ook inderdaad de volkrijkste en belangrijkste stad van
+geheel Dalmatië. Zij ligt aan den oever der zee en in eene vlakte;
+de lange levendige kaai wordt aan de eene zijde begrensd door het
+lazareth, een groot, vooruitspringend gebouw, en aan de andere zijde
+door de nieuwe wijk en de voorstad. Een trotsche campanile verheft
+zijne spits ten hemel, en teekent zich af tegen den ernstigen,
+donkeren achtergrond der bergen, boven wier golvende lijnen de berg
+Mossor hoog uitsteekt. De groote merkwaardigheid van Spalato echter,
+datgene wat bovenal de belangstelling der reizigers wekt en hunne
+schreden naar deze stad richt, dat is de monumentale ruïne, waarvan
+de wedergade ter wereld misschien niet te vinden is, bekend onder
+den naam van het paleis van Diocletianus.
+
+De Keizer was aan de oevers van de Adriatische-zee, aan den voet der
+Zwarte-bergen, te Dioclea, geboren. Hij was aanvankelijk gemeen soldaat
+bij een dier romeinsche legioenen, die het rijk moesten verdedigen
+tegen de invallen der barbaren. Langzamerhand tot de hoogste rangen in
+het leger opgeklommen, dong hij, hoewel de zoon van een vrijgelatene,
+als zoo vele anderen naar het keizerlijk purper; en in dien tijd,
+toen de kohorten naar welgevallen hunne gunstelingen op den troon
+verhieven, werd ook hij, in het jaar 284, tot Keizer uitgeroepen. Hij
+gaf zich den bijnaam van Jovius, en voegde zich een mederegent toe
+in den persoon van Maximianus, bijgenaamd Herculius, een soldaat
+van fortuin even als hij zelf, maar die noch zijn geestkracht, noch
+zijn buigzaam karakter, noch zijne menschenkennis bezat. Diocletianus
+had het rijk den vrede weergegeven. Na vele jaren gelukkig den krijg
+te hebben gevoerd, liet hij aan zijn ambtgenoot de zorg over om de
+laatste vijanden van Rome uit te roeien, en won hij voor zich zelven
+den roem van een voortreffelijk regent en een geniaal wetgever.
+
+Rome had haar alouden glans reeds voor een groot deel verloren;
+vier vorsten regeerden tegelijk en verdeelden het rijk onder zich:
+eerst Diocletianus en Maximianus, en vervolgens ook de beide Cesars,
+Constantius en Galerius, aan wie Diocletianus mede een deel van het
+gezag gegeven had. Voortdurend in oorlog met de barbaren gewikkeld,
+gaf bij de voorkeur aan het verblijf te Nicomedië, waar hij eene
+oostersche pracht ten toon spreidde, boven dat in de heilige stad Rome;
+Maximianus had zijne residentie gevestigd te Milaan, Constantius in
+Gallië, en Galerius aan de oevers van den Donau.
+
+Diocletianus hield van bouwen, en had overal gedenkteekenen opgericht:
+Rome dankte hem de beroemde baden, die nog zijn naam dragen; Palmyra,
+die heerlijke tempels, waarvan de ruïnen nog heden de bewondering der
+reizigers opwekken; Carthago, Milaan, Nicomedië, hadden onder zijne
+regeering prachtige monumenten zien verrijzen, waaraan hij met milde
+hand de schatten van het Oosten had ten koste gelegd,  voor een groot
+deel door zijne wapenen onderworpen. Omstreeks het jaar 296, reeds naar
+rust verlangende, had hij den blik geworpen op de stad Salona, een
+der belangrijkste van Dalmatië, aan den oever eener stille baai, aan
+den voet der bergen, gelegen; hij had die stad geheel doen herbouwen
+en tuinen doen aanleggen, waar hij zich gaarne onthield te midden van
+de dalmatische natuur, waaraan zich voor hem zoo vele herinneringen
+hechtten, en die hij lief had, zoo als de visschers der klippen den
+naakten grond liefhebben, die hen heeft zien geboren worden. Omstreeks
+denzelfden tijd had Diocletianus, op een mijl afstands van Salona,
+aan den oever der zee, de grondslagen doen leggen van het reusachtig
+paleis, waar hij zijne laatste levensjaren in stille rust wenschte te
+slijten. Na een schitterenden veldtocht in Perzië, vertoonde hij zich
+voor het laatst aan de inwoners van Rome, werd daar als overwinnaar
+gekroond, en keerde toen naar Nicomedië terug, waar hij plechtig van
+de regeering afstand deed.
+
+Het huis, waarin hij zich nu terugtrok, geleek in geen enkel opzicht
+de nederige woning van den wijze, wars van het gewoel der wereld en
+afkeerig van weelde en pracht: het was een uitgestrekt paleis, nog ten
+volle een Keizer waardig, en ruim genoeg om tempels en baden, zalen
+voor de lijfwachten en woningen te bevatten voor die gansche schaar
+van afhangelingen en cliënten,  die zich om den gewezen souverein
+bleef bewegen.
+
+Het paleis vormt een groot vierkant, aan de vier hoeken van sterke
+torens voorzien; de hoofdgevel is naar de Adriatische-zee gekeerd. De
+oppervlakte van het geheele gebouw, zonder de aangrenzende tuinen,
+beslaat dertigduizend-vijfhonderd el; de open galerij, die op zee
+uitzag, had eene lengte van tweehonderd el. Behalve de poort aan
+de zeezijde, had het paleis drie hoofdingangen: ten noorden, de
+Gouden-poort, die op den weg naar Salona uitkwam: de Bronzen-poort,
+die naar Epetium (tegenwoordig Hobrech) voerde; en de IJzeren-poort,
+die, volgens den italiaanschen archeoloog Lanza, toegang gaf tot een
+park, bepaaldelijk voor de jacht van den Keizer bestemd. Elke dezer
+poorten was gevat tusschen twee achthoekige torens. De vierde poort
+kwam aan zee uit, en diende voor het in- en ontschepen; zij stond in
+verband met uitgestrekte onderaardsche gangen en souterrains, die naar
+de verschillende deelen van het paleis voerden en nog heden bestaan.
+
+Van het punt, van waar wij een blik op de stad Spalato in haar geheel
+geworpen hebben, is er een geoefend en scherpziend oog noodig, om
+het oude gedeelte te herkennen, te midden der groote veranderingen,
+die het in den loop der tijden en in verband met de verschillende
+behoeften der opvolgende bewoners ondergaan heeft. De stad is in den
+letterlijken zin in en tegen het voormalige paleis gebouwd, waarvan
+sommige gedeelten nog bijna ongeschonden in wezen zijn, schoon dan
+ook geheel van bestemming veranderd.
+
+Diocletianus liet omstreeks 295 met den bouw van het paleis beginnen:
+hij deed afstand in 304; en als wij de kroniek van Eusebius mogen
+gelooven, leefde hij te Spalato tot in 313, het jaar van zijn
+dood. Welke lotgevallen onderging zijne vorstelijke woning sedert
+dien tijd?
+
+De vierde eeuw is de eeuw van de invallen der barbaren. Het ten
+ondergang neigende romeinsche rijk wordt, na den dood van Theodosius,
+voor goed in tweeën gesplitst: Honorius ontvangt voor zijn deel
+Dalmatië met de andere westelijke provinciën. Gansch Illyrië wordt
+echter weldra de prooi der Hunnen, der Gothen, der Visigothen, en
+tweemaal binnen den loop van eenige jaren levert Alarik het gansche
+land aan de verwoesting over. Op de Hunnen volgen de Vandalen; op
+Alarik en Attila volgt Genserik. Marcellinus, de vertegenwoordiger
+van het Westersche rijk, waartoe Dalmatië heet te behooren, slaagt
+er echter in, de geheele provincie te heroveren, terwijl Rome zelf
+in de handen valt der barbaren.
+
+Het paleis werd natuurlijk door deze vreemde horden niet gespaard:
+de tempels en schatkamers werden geplunderd, alles wat eenige
+waarde had of door fraaie bewerking uitmuntte, werd de buit der
+barbaren. De beelden der goden lagen, verminkt en geschonden, hier
+en daar verspreid; de sarkophagen werden opengebroken;  Salona,
+de naburige stad, door Diocletianus geheel herbouwd, verfraaid en
+versterkt, werd der plundering prijs gegeven. Niettemin bood zij haar
+aanvallers heldhaftig weerstand, en weldra herleefde zij uit haar asch.
+
+In het begin der vijfde eeuw heeft men de keizerlijke residentie van
+Spalato herschapen in een soort van gesticht of college voor vrouwen,
+waar de jonge meisjes wol komen spinnen en weven om de kleederen der
+krijgslieden te vervaardigen, onder de leiding van den Procurator
+gynecii Jovensis Dalmatiae Aspalato. Langzamerhand keert de vrede
+terug; het paleis wordt gerestaureerd en weer tot keizerlijke woning
+ingericht ten behoeve van Marcellinus, en na hem van Glycerius en
+Julius Nepos (475). Maar Odoaker, die zich bereids van Italië heeft
+meester gemaakt, doet een inval in Dalmatië, dat nu het slagveld wordt,
+waarop de Herulen en de Oost-gothen, onder aanvoering van Odoaker en
+Theodorik, elkander de heerschappij betwisten.
+
+Theodorik roept de Gothen en de Slaven te hulp, en de steden, die bij
+de eerste invallen waren gespaard gebleven, worden thans verwoest:
+het nauwelijks herstelde paleis valt op nieuw in handen der barbaren,
+en Salona, de rijke stad, wordt ten tweeden maal geplunderd en aan
+de vlammen prijs gegeven. Wederom gelukt het Keizer Constantius de
+provincie te bevrijden en de Gothen te verdrijven: maar de rust is
+slechts tijdelijk. Lombarden en Avaren overstroomen op hunne beurt
+het geteisterde land, dringen in Salona door en verwoesten de groote
+stad zoo volkomen, dat er zelfs geen spoor van overblijft. Van Salona
+trekken zij naar Spalato, en bestormen nog eenmaal die oude, beroemde
+muren, die zoo veel aanvallen hebben weerstaan.
+
+De zevende eeuw is getuige van de geboorte der stad Spalato, en
+daarmede valt tevens samen de groote verandering en herschepping van
+het paleis van Diocletianus. De barbaren hebben op hun weg alles
+verwoest:  er is geen tempel meer te vernielen, geen stad meer te
+verdelgen, geen dorp meer te verbranden: het land is bijna eene
+wildernis geworden. Aan de eene zijde zijn zij zuidwaarts afgetogen
+naar het tegenwoordige Albanië; aan de andere zijn zij langs de kust
+voortgetrokken, door Kroatië, Istrië en Frioul; zij hebben Aquilea
+en Altino verwoest, Padua geplundert, en de bewoners der kuststreken
+uitgedreven naar de lagunen, om daar den grond te leggen voor die
+machtige republiek Venetië, die hare heerschappij vestigde op de
+golven der Adriatische-zee.
+
+Het schijnt dat de volkerenstroom eindelijk is uitgeput; de inwoners
+van Salona, die driemaal de wijk hebben genomen in de bergen en
+op de eilanden der Adriatische-zee, komen uit hunne schuilhoeken
+te voorschijn,  en zoeken de plek op, waar eenmaal hunne geliefde
+geboortestad stond. Aan dien dierbaren grond gehecht,  willen zij
+van de oude bekende plek niet scheiden; doch hunne vaderstad is
+niets meer dan een ruïne, een vormelooze aschhoop: zij willen dan
+voor 't minst onder denzelfden hemel leven, in de schaduw derzelfde
+bergen, aan den oever derzelfde zee, waarvan de frissche adem hun
+tegenwaait. Zij zoeken eene schuilplaats in de bouwvallen van het
+paleis van Diocletianus. De muren zijn zwaar en dik; zij hebben
+herhaaldelijk weerstand geboden aan de aanvallen der barbaren: hier
+is eene sterke vesting, die gemakkelijk kan verdedigd worden. De
+uitgewekenen vestigen hunne woningen in de portieken, in de galerijen
+en voorhoven, in de tempels, waaruit de goden verdwenen zijn; als
+schuchtere vogels, door den storm voortgedreven, hechten zij hunne
+nesten aan de kroonlijsten en verbergen hun kroost in de spleten en
+scheuren van het groote monument, onder de architraven,  in de baden,
+in de prachtige zalen, waar de groote Keizer weleer de gezanten
+van Rome ontving. Het is hun slechts om eene veilige wijkplaats te
+doen: zij sloopen het grootsche gewrocht om zich woningen te maken,
+en het paleis wordt een gehucht, een dorp, eindelijk eene stad:
+Ad Palatium--Aspalathum--Spalatum--Spalato.
+
+Spalato is destijds geheel besloten binnen de omwalling van het paleis;
+de torens, die tot verdediging moeten dienen, worden hersteld; de
+poorten deels toegemetseld, deels versterkt en zorgvuldig bewaakt;
+de keizerlijke residentie is eene vesting geworden. De groote tempel,
+volgens sommigen aan Diana, volgens anderen aan Jupiter gewijd, is
+in eene christelijke basiliek herschapen. De meeste inwoners van
+Salona hadden reeds voorlang den heiligen doop ontvangen en zich
+tot het Christendom bekeerd: Paus Martinus (640-655) zond hun als
+apostolisch legaat Johannes van Ravenna, die eene beslissing moest
+nemen in het geschil, dat tusschen Ragusa en Spalato ontstaan was
+over den aartsbisschoppelijken zetel, aanvankelijk te Salona gevestigd.
+
+Salona werd in het gelijk gesteld, en daar Spalato sedert de plaats
+der verwoeste hoofdstad had ingenomen,  werd Spalato tot zetel van den
+metropolitaan verheven. Johannes van Ravenna werd door het volk tot
+aartsbisschop uitgeroepen; hij koos zijne woning nabij de kathedraal,
+onder de portiek van den vroegeren tempel, waar nog heden de prelaat
+van Spalato resideert. Zijn paleis heeft tot voorgevel de kolonnade van
+de oude portiek, en zijne vensters zien uit op het vroegere plein voor
+den tempel. Het Mausoleum tegenover den tempel wordt tot doopkapel
+ingericht; de sarkophaag, waarin, naar men zeide, het stoffelijk
+overschot van Diocletianus bewaard werd, wordt weggenomen en op
+dezelfde plaats het doopvont opgericht. Dit heeft waarschijnlijk
+mede aanleiding gegeven tot de heerschende onzekerheid omtrent de
+oorspronkelijke bestemming van dezen kleinen tempel, onder den naam
+van het Mausoleum bekend, maar die door sommige oudheidkundigen ook de
+tempel van Esculaap wordt genoemd. Zoo was het heidensche, romeinsche
+Salona opgevolgd door eene zuiver christelijke stad, door Spalato.
+
+Nog altijd maakte Dalmatië in naam deel uit van het Oostersche rijk;
+maar de Kroaten en de Serviërs, beiden van slavischen oorsprong en tot
+dus ver in de streken bij de Karpathen gevestigd, krijgen vergunning
+zich in het land te mogen vestigen en ontvangen het burgerrecht, onder
+voorwaarde dat zij de provincie tegen de Avaren zullen verdedigen,
+en de steden langs de kust der Adriatische-zee eerbiedigen. De
+italiaansche invloed klimt hier tot de vroegste tijden op: die steden
+waren romeinsche koloniën; zij blijven onderworpen aan het gezag
+der bisschoppen, die op hun beurt aan Rome onderworpen zijn. Eerlang
+zullen zij in handen vallen van Venetië: en zoo het platte land geheel
+slavisch wordt, zal de kust, die den latijnschen invloed ondergaan
+heeft, haar italiaansch karakter onuitwischbaar blijven bewaren.
+
+De Kroaten en Serviërs brengen hunne eigenaardige gebruiken en hunne
+eigene hertogen of vorsten mede. Eerst moeten zij de worsteling
+aanvaarden met de Franken, die hun het bezit des lands betwisten;
+daarna beginnen zij eene zelfstandige regeering te vestigen, en leggen
+aan het land en zijne bewoners hunne wetten op. Spalato was destijds
+in het bezit van vrije municipale instellingen: het neemt in bloei en
+welvaart toe, zet allengs zijne perken uit en overschrijdt de grenzen
+van het paleis. Maar juist die voorspoed wekt de begeerlijkheid
+op: de Kroaten willen de stad haar vrijheid ontrooven, de piraten
+van Narenta, wier naam reeds toen in de geschiedenis voorkomt,
+bedreigen en teisteren haar zoo voortdurend door telkens herhaalde
+plundertochten, dat de stad zich gedwongen ziet, de bescherming van
+de republiek van Sint-Marcus in te roepen. De Doge Piero Orséolo II,
+wiens naam wij terugvinden in de geschiedenis van elke stad langs
+deze kust, verschijnt te Spalato, verslaat de Kroaten, verdrijft de
+zeeroovers, sluit een voordeeligen vrede met Kresimir II van Kroatië,
+en ontvangt de hulde der dalmatische steden, die niettemin hare
+vrijheid behouden en nog steeds worden geregeerd door hare eigene
+bisschoppen, overeenkomstig hare statuten of keuren.
+
+Maar Peter Kresimir neemt den titel van Koning van Kroatië en Dalmatië
+aan en betwist het recht van Venetië; van den anderen kant maakt
+Koloman, Koning van Hongarije, mede aanspraken op het land, en trekt
+in 1102, Spalato met een leger binnen. Kort daarop laat hij zich zelf
+als souverein der beide koninkrijken te Belgrado kronen. Het is de
+tijd van de strooptochten der noordsche zeeschuimers: Kresimir heeft
+eene vloot noodig, om die piraten te kunnen verdrijven, en daar hij
+geen eigen zeemacht heeft, sluit hij een verbond met zijne vijanden,
+de Venetianen, die, nadat het kustland van de Noormannen bevrijd was,
+de hulp inroepen van Alexis Comnenus, Keizer van Constantinopel;
+deze slaat, in 1143, het beleg voor de stad, om welker bezit de twee
+mogendheden streden.
+
+Nu volgt een tijdperk van verwarring en onophoudelijke
+wisselingen. Spalato gaat van de eene hand over in de andere: Kroaten,
+Hongaren, Venetianen, Napolitanen, hebben beurtelings de macht in
+handen, terwijl de stad bovendien nog herhaaldelijk geteisterd wordt
+door de zeeroovers, en in 1241 door een inval der Tartaren. Eindelijk,
+in 1420, staat Ladislas, de Koning van Napels, al zijne rechten op
+Spalato aan Venetië af, tegen eene som van honderdduizend gouden
+dukaten.
+
+Van 1420 tot 1797, alzoo tot aan den ondergang der republiek, blijft
+Spalato nu in de macht van Venetië, ondanks de pogingen, door de
+Turken, in hunne langdurige oorlogen met de republiek, bij herhaling
+beproefd om de stad te vermeesteren. Van 1797 tot heden deelt zij in
+de lotgevallen van geheel Dalmatië.
+
+Tijdens het venetiaansche bestuur bereikte de stad haar volle
+ontwikkeling, breidde zich naar het noorden uit, en werd de sterkste
+en voornaamste handelstad van geheel Dalmatië. De stad is sinds
+lang niet meer besloten binnen de omwalling van het paleis; haar
+piazza  della Signoria zelfs ligt buiten de grenzen der oude stad,
+waarin de inwoners van Salona eenmaal eene wijkplaats zochten. Er
+zijn tegenwoordig drie steden: die buiten de voormalige IJzeren-poort,
+die aan de zijde der Bronzen-poort, en die buiten de Gouden-poort. De
+kaai is verbreed geworden; de woningen der visschers, der kooplieden
+van scheepstuig en van allerlei andere handelaars en winkeliers,
+die met de scheepvaart en den koophandel in betrekking staan, zijn
+tegen den antieken muur van het paleis aangebouwd; en de venetiaansche
+regeering laat dat groote lazareth bouwen,  waar, vóór de ontdekking
+van de kaap de Goede Hoop, de turksche karavanen de koopwaren van
+Indië en Perzië plachten aan te voeren.
+
+
+IX.
+
+Wij maken ons gereed om aan land te gaan. Weldra betreden wij de
+kaai aan den voet van den muur van het paleis, en volgen die tot aan
+de nieuwe stad, die in haar bouwstijl geheel het karakter van haar
+modernen oorsprong draagt. Daar ligt ook ons hotel, dat zich door
+netheid onderscheidt, en waarvan de benedenste verdieping wordt
+ingenomen door eene groote restauratie, waar de beambten en de
+officieren van het garnizoen hun maaltijden komen gebruiken.
+
+De ramen onzer kamers zien op de zee en op het nieuwe plein uit,
+waarvan slechts twee zijden bebouwd zijn; alles duidt aan, dat hier
+eene nieuwe stadswijk in wording is. Men heeft eene nieuwe haven
+aangelegd; er is sprake van een spoorweg, en men wijst mij reeds de
+plek, waar het station zal komen te staan.
+
+Echter is dit gedeelte der stad nog bijna geheel verlaten;  door de
+reten onzer zonneblinden zien wij de vrouwen van Spalato, die op het
+plein witte lakens uitspreiden, waarop zij het zaad van turksch koren
+uitstrooien om te drogen; verder is er geen leven of beweging in deze
+buurt te ontdekken.
+
+Ons eerste bezoek geldt natuurlijk de oude stad en het paleis van
+Diocletianus. Wij gaan door de smalle straten en stegen tusschen het
+nieuwe gedeelte en de omwalling van het paleis, en bevinden ons weldra
+op het plein der Signoria, het voornaamste plein der stad, vrij ruim,
+omzoomd door koffiehuizen, winkels en monumenten van weinig beteekenis,
+of die althans hun eigenaardig karakter door herhaalde verbouwing en
+verandering verloren hebben. Hier is het hart der eigenlijke stad,
+de wandelplaats, het algemeene vereenigingspunt, het centrum der
+beweging. Dit plein verschilt niet wezenlijk van dergelijke pleinen in
+de andere kuststeden: alleen mist men hier een dier fraaie italiaansche
+loggie of dier schilderachtige venetiaansche raadhuizen, die wij te
+Pola, te Zara en te Sebenico hebben bewonderd. Aan de zuidzijde van
+het plein bevindt zich de oude IJzeren-poort van het paleis.
+
+Wij gaan onder een hoogen rijk versierden booggang door: daar eindigde
+de galerij of portiek, die, evenwijdig met de kust loopende, van de
+IJzeren-poort naar de Bronzen-poort, tegenwoordig de kerk van den
+Goeden Dood, voerde. Van deze portiek is niets meer over, dan hier
+en daar nog enkele sporen in het inwendige der huizen, die er tegen
+aangebouwd zijn, en den wijden doorgang zoo zeer vernauwd hebben,
+dat ge u in een der stradine van Venetië waant. De richting is
+echter dezelfde gebleven: de smalle straat loopt nog heden van de
+IJzeren naar de Bronzen-poort. De huizen zijn hoog; de zon kan nooit
+in deze straat doordringen; zij gelijkt bijna een reusachtigen put,
+langs welks wanden vensters met balkons zijn aangebracht, van waar
+ziekelijke, kwijnende planten afhangen, dorstende naar een weinig
+frissche lucht en een weinig zonneschijn.
+
+De smalle bedompte straat volgende, komen wij aan het Domplein, het
+oude forum van het paleis, waarop ook de portieken uitkwamen van den
+Tempel en van het Mausoleum. De beide, door zuilengangen omzoomde
+wegen, die het gansche paleis in de lengte en breedte doorsneden,
+liepen hier samen. Dit belangrijkste gedeelte van het geheele gebouw
+is gelukkig bewaard gebleven: de stad, die de bewoners van Salona
+in het paleis stichtten, had ook een plein en een tempel noodig:
+men vond beiden bereids in het middenpunt der geïmproviseerde stad
+aanwezig. De nieuwe bewoners stelden de vereering van den waren God
+in de plaats van de dienst der afgoden, en herschiepen den tempel
+in eene katholieke kathedraal; toen metselden zij de bogen van de
+portiek toe, en bouwden op het plein, waarop het Mausoleum stond,
+het paleis van hun eersten aartsbisschop, waarbij de voorzijde der
+portiek de façade van het nieuwe paleis werd. Dit verklaart ook,
+waarom het kleine gebouw, onder den naam van het Mausoleum bekend, en
+later tot doopkapel ingericht, (naar het oude kerkelijke gebruik, dat
+een afzonderlijke kapel voor de doopsbediening vorderde) tegenwoordig,
+van het Domplein afgescheiden, in eene nauwe steeg staat.
+
+Als wij ons op het plein plaatsen, met den rug naar de smalle straat
+gekeerd, die naar de Gouden-poort loopt, zien wij tegenover ons de
+loggia van den peristyle, op vier zuilen van rood graniet rustende. In
+het midden van deze loggia heeft men een onderaardschen doorgang
+aangebracht; van daar voeren trappen naar de lage galerijen, die met
+de zee in gemeenschap staan.
+
+Aan onze linkerhand hebben wij de portiek vóór den tempel zelven,
+benevens de klokketoren of campanile, in 1416 door Nicolo Tverde,
+Dalmatiër van geboorte, gebouwd, op kosten van Maria, Koningin van
+Napels, en later, door de milde gaven van Elizabeth van Hongarije,
+voltooid. Aan dezelfde zijde, aan den hoek waar de portiek gesneden
+wordt door de straat, die evenwijdig met de zee loopt, hebben de
+Venetianen een wachthuis gebouwd, welks voorgevel mede door de
+antieke bogen gevormd wordt. Aan onze rechterhand bevindt zich het
+aartsbisschoppelijk paleis, insgelijks een geheel uitmakende met
+de oude portiek aan die zijde, en waarvan de vensters tusschen de
+arkaden gevat zijn.
+
+Het Pantheon te Rome en de tempel in het paleis van Diocletianus te
+Spalato zijn de twee schoonste, nog ongeschonden gebleven monumenten
+der antieke bouwkunst, die door de Christenen voor hunne eeredienst
+zijn ingericht.
+
+Het was in het jaar 650, dat Johannes van Ravenna, door den Paus
+gezonden om de aangelegenheden der Kerk in Dalmatië te regelen,
+den aartsbisschoppelijken zetel besteeg; tot dusver was Salona de
+residentie van den aartsbisschop geweest. Kort daarna werd het lichaam
+van Sint-Doïmo (Domnius) van Salona overgebracht naar de nieuwe
+kathedraal, aan dien heilige gewijd, die, volgens de overlevering,
+door den Apostel Petrus zelven als bisschop naar Dalmatië was gezonden,
+en onder de regeering van Trajanus, ten jare 107, te Salona was ter
+dood gebracht.
+
+De achthoekige tempel stond oorspronkelijk op eene binnenplaats, aan
+de zijde van het plein afgesloten door eene portiek van zes kolommen,
+die nog in stand zijn gebleven, en door zijmuren, waarvan mede nog een
+gedeelte overig is. Als men de buitenste portiek was doorgegaan, kwam
+men aan eene tweede portiek van vier kolommen, die den toegang tot het
+gebouw zelf vormde en eenige treden boven den grond verheven was. Het
+geheele achthoekige gebouw was verder omgeven door eene omloopende
+portiek van vier-en-twintig kolommen, deels van oostersch graniet,
+deels van marmer, en allen bekroond met standbeelden, die tegenwoordig
+verdwenen zijn. De portiek vóór den tempel is eveneens verdwenen
+en vervangen door stevig metselwerk, waarop de campanile rust, en
+waarbij een aantal antieke zuilen als bouwmateriaal gebezigd zijn.
+
+De omgang om den tempel bestaat nog, met de portiek, die hier en
+daar is toegemetseld, en alleen aan de zijde achter het hoogaltaar is
+vernield. Alleen aan den rechterkant is de doorgang nog vrij; tusschen
+de portiek en den eigenlijken tempel, in de muren en tusschen de
+kolommen, ziet men eene menigte antieke graven, grafzerken en tomben
+van historische personen. Boven den ingang van den tempel bevond
+zich weleer de sarkophaag van de Prinsessen Margaretha en Catharina,
+dochters van Bela IV, Koning van Hongarije, ten jare 1241 overleden
+in de vesting Clissa, waar haar vader de wijk had moeten nemen voor
+de Tartaren. Haar stoffelijk overschot werd naar Spalato gebracht,
+en overeenkomstig een gebruik dier tijden, in een sarkophaag boven
+de poort van den Dom geplaatst. In de maand Mei van het jaar 1818
+is dit monument verdwenen, men weet niet recht hoe; de ledige plaats
+getuigt nog van den gepleegden roof.
+
+Het inwendige van den tempel maakt een grootschen indruk. De
+christelijke eeredienst heeft in geen enkel opzicht aan de majesteit
+van den antieken tempel afbreuk gedaan. Het gebouw, dat uitwendig de
+gedaante van een achthoek heeft, is van binnen cirkelvormig;  wij staan
+in eene ledige ruimte, van dertien el in doorsnede en een-en-twintig
+el hoogte, gedekt door een koepel. Acht zuilen van korinthische orde,
+uit een enkel blok oostersch graniet gehouwen, en zeven el hoog, dragen
+een bij uitstek rijk bewerkt entablement van kolossale afmetingen,
+dat in zijne overmatige versiering duidelijke sporen toont van het
+verval der kunst. Op dit entablement rust eene galerij, mede met acht
+kleinere zuilen versierd, waarvan vier uit porfier en vier uit graniet,
+die eene kroonlijst dragen, waarop het gemetselde gewelf rust.
+
+Het geheel is grootsch en eenvoudig; het eenige gedeelte dat,
+behalve het entablement, van te groote overlading getuigt, is eene
+fries op de bovengalerij, die om het geheele gebouw loopt en in
+eene reeks medaillons eene menigte bas-reliefs bevat, jachten,
+wedstrijden, herten,  leeuwen, spelende amors, busten van Diana
+enz. voorstellende. De tempel is duister, hoewel men er, toen hij
+voor de christelijke eeredienst werd ingericht, eenige nieuwe
+vensteropeningen in gemaakt heeft; maar oorspronkelijk ontving
+hij al zijn licht door een soort van venster, boven den ingang
+geplaatst. Intusschen verhoogt dit halfdonker zeer het effect.
+
+Onder den tempel bevindt zich een onderaardsche krypt, die de
+geheele ruimte inneemt en zeer goed bewaard is gebleven; het is niet
+gemakkelijk uit te maken, waarvoor zij eigenlijk bestemd was.
+
+Bij de inrichting van den tempel voor de katholieke eeredienst, heeft
+men ook boven in den koepel eene opening aangebracht. Voor de plaatsing
+van het hoogaltaar, heeft men gebruik gemaakt van de cella tegenover
+den ingang, waarin het beeld van den god moet gestaan hebben; verder
+is een deel van den zijmuur weggebroken en een zijgebouwtje van den
+tempel tot kapel ingericht. De preekstoel, een heerlijk kunstwerk uit
+de veertiende eeuw, staat links van den ingang, en in elk der nissen
+tusschen de pilaren ziet men een altaar. De vloer van den tempel is
+onveranderd gebleven, slechts is het achterste gedeelte een paar treden
+verhoogd; de ruimte rechts en links van het hoogaltaar wordt door het
+koor ingenomen; in de hoeken verheffen zich fraaie gothische monumenten
+van gesneden hout, die de beide altaren moeten beschermen, in de
+twee nissen van den ronden muur geplaatst. De houten balkons boven
+de entablementen op de beide verdiepingen zijn veel later aangebracht.
+
+De tijd heeft het marmer donker gekleurd en de glans van het porfier
+gedoofd; een enkel venster laat een breeden straal van licht door,
+die sommige gedeelten van het inwendige in helderen glans hult, maar
+het verdere in half doorschijnende schemering laat, welke nauwelijks
+het fijne beeldhouwwerk doet herkennen. De zware entablementen werpen
+breede en diepe schaduwen af, waartegen hier en daar de omtrekken der
+vergulde engelen op de baldakyns uitkomen; in de nissen en kapellen
+flikkeren de lampen voor het beeld der Madonna; versierde caissons,
+groote crucifixen, verguld snijwerk en reliefs van hout, zilveren
+lampen, door den tijd geel gekleurd, edele steenen in de altaren,
+schitteren hier en daar als lichtende stippen in het geheimzinnig
+halfdonker. De kerk schijnt ledig; eene enkele oude vrouw ligt in
+de schaduw nedergeknield en murmelt met eentonige klagende stem
+hare gebeden.
+
+Driemaal hebben wij daar lange uren gesleten, in de nis rechts
+van den ingang zittende en schetsen makende;  het was zeer donker;
+niettegenstaande het op den vollen middag was, moest de koster twee
+kaarsen ontsteken, om daarbij te kunnen teekenen. Duizenden insekten,
+vleermuizen, nachtvogels zelfs, daalden van het donkere gewelf en
+snorden en zwermden om onze ooren en verzengden hun vlerken aan de vlam
+der kaarsen; de koude vochtigheid drong tot op het gebeente door. De
+sombere indruk werd nog verhoogd door een klagend geluid, een half
+gesmoorden zucht, een doffen snik, nu en dan uit de schemering tot
+ons komende: daar lag eene vrouw of een grijsaard ter aarde gebogen
+en stortte hier het hart uit voor Hem, wiens oog door de duisternissen
+henen dringt en wiens oor de stem der klagenden hoort, van waar zij ook
+moge opgaan. Dan gevoelden wij toch ook, dat het hier heilige grond is.
+
+Als wij, uit de kathedraal komende, het plein oversteken en een nauw
+steegje inslaan, bevinden wij ons weldra tegenover het kleine monument,
+dat algemeen onder den naam van het Mausoleum bekend is, hoewel
+het volgens sommigen een tempel van Esculaap zou zijn geweest. Het
+gebouw heeft den vorm van een parallelogram van acht el breedte bij
+eene lengte van elf en een half el. Het is betrekkelijk goed bewaard
+gebleven; de portiek echter, die den toegang tot den tempel vormde
+en die veertien treden boven den grond verheven was, is verdwenen.
+
+Het inwendige ontving al zijn licht door den ingang; de muren zijn
+naakt; aan drie zijden loopt een rijk bewerkte kroonlijst, waarop het
+uitnemend goed bewaarde gewelf rust. De basreliefs der fries stellen
+amors, wijngaardranken, offervazen, leeuwen en luipaarden voor; naar
+deze attributen te oordeelen, zou men veeleer denken aan een tempel
+voor den god des wijns dan voor dien der geneeskunde. Voor den ingang
+staat een antieke sarkophaag, met beeldhouwwerk versierd en blijkbaar
+uit denzelfden tijd als de tempel afkomstig. Onder verschillende
+allegoriën herkent men duidelijk de afbeelding van den strijd van
+Meleager met het wilde zwijn. De sarkophaag komt waarschijnlijk van
+Salona; onderscheidene geleerden hebben gemeend, dat het basrelief
+eene zinnebeeldige voorstelling was van den dood van Arius Aper, den
+moordenaar van Numerianus,  die door Diocletianus, toen nog generaal,
+doch straks Keizer, ten aanschouwe van het geheele leger, met eigen
+hand werd geveld. De overlevering verhaalt, dat eene priesteres der
+druïden hem het keizerlijk purper had voorspeld, als hij een wild
+zwijn (aper) zou hebben gedood; de italiaansche archeoloog Lanza
+heeft zelfs op dien grond beweerd, dat deze sarkophaag eenmaal het
+stoffelijk overschot van Diocletianus moet hebben bewaard. Zoo als
+ik reeds zeide, dient het gebouw tegenwoordig nog voor doopkapel;
+waarschijnlijk heeft het daaraan zijn behoud te danken.
+
+Dit zijn de voornaamste overblijfselen van het beroemde paleis;
+maar volstrekt niet de eenige. De gansche oppervlakte, eenmaal door
+de keizerlijke residentie ingenomen, is thans bebouwd met nauwe en
+donkere straten. Behalve de kathedraal, bevinden zich nog drie kerken
+binnen deze ruimte; en wie nauwkeurig alle sporen en overblijfselen
+wil nagaan, waarop de oudheidkundigen hunne voorstellingen van
+het paleis ten tijde zijner heerlijkheid gegrond hebben, moet niet
+alleen dit gansche terrein onderzoeken, maar moet ook in de huizen,
+op de binnenplaatsen en zelfs tot in de kamers doordringen. Op een
+bovenverdieping, achter een bed, op een trap, in een kast, vertoont
+zich soms eensklaps een korintisch kapiteel; elders steekt een zuil
+half uit den muur; ginds wederom is het een basrelief  of een deel van
+een muur, die dikwerf het spoor wijzen tot belangrijke ontdekkingen.
+
+Wij verlaten het paleis door de Gouden-poort, die wij bereiken door
+de straat, welke op het Domplein uitkomt, ten einde te volgen. De
+afbeelding op bladz. 120 ontslaat mij van alle verdere beschrijving. De
+poort waarvan de voet tegenwoordig eenige ellen in den grond begraven
+is, was vroeger ongetwijfeld een prachtig monument;  de nissen, waarvan
+de sporen nog zeer duidelijk zijn te herkennen, waren oorspronkelijk
+met standbeelden versierd, die, zoo als men zegt, naar Venetië zijn
+overgebracht. Tijdens het venetiaansche bestuur, werd de Gouden-poort,
+in het belang der  verdediging, voorzien van twee achthoekige torens,
+die nog voor een deel zijn in stand gebleven.
+
+Intusschen is de oude stad, hoe belangrijk ook, niet het eenige
+gedeelte van Spalato, dat de aandacht van den reiziger verdient. Aan
+den oever der zee, links van den muur van het paleis, verheft
+zich een achthoekige toren, dien wij niet met stilzwijgen mogen
+voorbijgaan. Het plein, waarop deze toren, die uit den tijd der
+hongaarsche heerschappij dagteekent en den naam van toren van
+Harvoje draagt, zich verheft, dient tegenwoordig tot markt. Dit
+plein behoort tot de schilderachtigste gedeelten der stad, en
+toont door het eigenaardig karakter der omringende gebouwen, als
+het ware den geleidelijken overgang tusschen drie verschillende
+tijdvakken: tusschen de antieke periode, de hongaarsche heerschappij
+en het tijdperk der venetiaansche regeering. Ook elders in de stad
+hebben deze verschillende tijdperken overblijfselen en monumenten
+achtergelaten. Natuurlijk heeft het venetiaansche karakter de overhand:
+gedurende haar lange heerschappij heeft de trotsche republiek ook op
+Spalato haar onmiskenbaren stempel gedrukt.
+
+Het klimaat is gezond; de omstreken zijn vruchtbaar;  de warmte is
+niet te drukkend en de winter is er doorgaans zacht; verder heeft de
+stad--natuurlijk met uitzondering van het paleis--weinig dat boeien
+kan; en de gedaanteverwisseling, die zij heden ondergaat en die haar
+den maar al te bekenden type onzer moderne steden nader brengt, doet
+haar dat oorspronkelijke en eigenaardige karakter verliezen dat ons in
+de andere steden van Dalmatië zoo zeer getroffen heeft. Binnen twintig
+jaar zal te Spalato zeker eene derde nieuwe, geheel moderne stad zijn
+verrezen, regelmatig van aanleg, maar koud en zonder eigen physionomie;
+doch de eigenlijke oude stad, binnen de muren van het paleis van
+Diocletianus besloten, zal aan die herschepping geen deel kunnen
+nemen, want daar kunnen geene groote veranderingen worden aangebracht,
+zonder hetgeen nog van het paleis over is, geheel te vernielen; en
+de oostenrijksche regeering heeft alle mogelijke maatregelen genomen
+om verdere schending van deze eerwaardige ruïnen te voorkomen.
+
+Spalato mag op een aantal beroemde mannen bogen, die hetzij daar
+geboren zijn, hetzij daar hun verblijf hebben gehouden. Onder de breede
+rij harer aartsbisschoppen komt menige schitterende naam voor; een der
+meest bekende is wel die van den beroemden Marc-Antonio de Dominis,
+den voorlooper van Newton en Descartes. Aanvankelijk hoogleeraar in
+de wijsbegeerte aan de hoogeschool van Padua, werd hij door Clemens
+VIII tot aartsbisschop van Segna benoemd, en besteeg in 1602 den
+zetel van Spalato. Wijsgeer, wiskundige, natuurkundige van naam,
+voegde hij bij zijne uitgebreide wetenschap een vast karakter
+en eene zeldzame energie; bovenal man der daad, had hij het hoofd
+geboden aan de Uskoken, en bewees hij tijdens het heerschen der pest
+in 1607, de uitnemendste diensten te Spalato. Zijn levensloop is
+zeer merkwaardig: ten gevolge van een geschil met het hof van Rome,
+gedwongen zijn vaderland te verlaten,  begaf hij zich naar Venetië,
+waar hij geschriften in het licht gaf, die door de Inquisitie werden
+veroordeeld. Sir Henry Wotton was destijds gezant van Engeland
+bij de republiek; hij noodigde Dominis uit, hem te vergezellen,
+en de voormalige aartsbisschop van Spalato zwoer zijne Kerk af en
+schreef pamfletten tegen den Heiligen Stoel. In Engeland gekomen,
+werd hij door Jacobus I beschermd en tot deken van de anglikaansche
+kerk van Windsor benoemd. Toen Gregorius XV den pauselijken troon
+beklommen had, wendde hij een poging aan om dezen afgedwaalden zoon
+der Kerk, dien hij persoonlijk gekend had, en wiens zeldzame gaven
+hij bewonderde, terug te brengen. Overtuigd dat Dominis juist door
+de vervolging verbitterd en tot buitensporigheden gedreven was, zond
+de Paus den spaanschen gezant tot hem, die geene moeite spaarde om
+hem weder voor Rome te winnen. Dominis keerde ook inderdaad terug,
+wierp zich voor de voeten van den Heiligen Vader, en zwoer zijne
+dwaling af. Maar na den dood des Pausen, sloeg het Heilige College
+een anderen weg in. Men beschuldigde Dominis van afval, men beweerde
+dat hij in verstandhouding stond met de ketters, en in 1624, twee jaar
+na zijn terugkeer te Rome, werd hij in den Engelenburcht opgesloten,
+waar hij stierf. Zijn lichaam werd openlijk, op het Campo del Fiori,
+verbrand, met een exemplaar zijner pamfletten.
+
+
+X.
+
+Spalato, wij zeiden het reeds, is de opvolgster van Salona, de
+romeinsche kolonie, door de barbaren verwoest. Door de oostenrijksche
+regeering waren gelden beschikbaar gesteld voor het doen van
+onderzoekingen en opgravingen in deze streek, en de leiding dier
+werkzaamheden was opgedragen aan professor Glavinich, directeur van
+het museum van Spalato. De professor had de beleefdheid, ons tot een
+bezoek aan zijn arbeidsveld uit te noodigen: de kleine reize zal dus
+ook uit een historisch en archeologisch oogpunt, althans voor ons,
+niet zonder belang zijn.
+
+De plaats, waar Salona stond, is een uur van Spalato verwijderd;
+een goede, gemakkelijke weg, die naar het binnenland der provincie
+loopt, voert daarheen; nabij dien weg ziet men nog de buizen, die het
+water naar het paleis van Diocletianus brachten. Het eenige dorpje,
+dat de reiziger op zijn weg ontmoet, draagt zelfs den naam van Pozzo
+Buono (goede put). Ter rechterhand ziet men een vierkant gebouw, door
+vrij hooge muren omringd, dat bij de omwonende bevolking als de Zecca
+(munt) van Diocletianus bekend staat. Dit is natuurlijk een dwaling:
+waarschijnlijk is dit gebouw eene bisschoppelijke woning uit de
+dertiende eeuw.
+
+De baai, waaraan Salona lag, levert nog heden een schoonen aanblik
+op. De stad verrees aan den noordelijken oever van den Giadro,
+die in de golf van Spalato uitloopt; de rivier komt eensklaps uit
+de spleten van een rots te voorschijn; haar lengte bedraagt niet
+meer dan een halve mijl; zij levert voortreffelijke forellen op,
+die van ouds beroemd zijn. Het landschap buiten Spalato is zeer
+bekoorlijk; voor het eerst zien wij populieren; de geheele vlakte
+is vruchtbaar en weelderig; overal groeien wijnstokken en olijven,
+die buitengewoon  groote vruchten voortbrengen. De vlakte strekt zich
+uit tot aan de kust, maar een landtong steekt in zee uit, en draagt
+een aardig miniatuurstadje, dat zich in de heldere golven spiegelt:
+Branizza, het klein Venetië genoemd, dat welhaast een eiland schijnt.
+
+De weg, die naar de plek voert waar eenmaal Salona stond, steekt
+de rivier over op dezelfde plaats, waar zich reeds ten tijde der
+Romeinen eene brug bevond. Wie niet vooraf op de hoogte was gebracht,
+zou dezen klassieken grond kunnen betreden, zonder zelfs te vermoeden,
+dat hier eenmaal eene groote stad verrees. Wel ziet men hier en daar
+enkele brokken muur, maar zij verliezen zich in de oneffenheden van
+den bodem; en met uitzondering van enkele bogen eener waterleiding,
+niet of nauwelijks in de verte zichtbaar, is nergens eenig spoor
+te ontdekken van eene antieke stad, die tot de voornaamste steden
+der provincie behoorde. Even als te Pompeji en te Herculanum, is
+ook hier de bodem belangrijk verhoogd; maar hier is die verhooging
+niet te weeg gebracht door de asch- en lavastroomen van een vulkaan,
+die alle monumenten heeft begraven: hier zijn alle verwoestingen
+aangericht door menschenhanden, en heeft de tijd over alles zijn
+sluier geworpen. Langzamerhand heeft de weelderige natuur haar gebied
+hernomen; groote vijge- en amandelboomen wortelen in de aardlaag;
+de boer heeft zijne hut gebouwd op de plek, waar de paleizen zijner
+voorvaderen bedolven liggen, en de verwoeste stad slaapt in haar
+graf onder de aarde. Het tegenwoordige dorp draagt nog den naam
+van Salona, maar het beslaat slechts een zeer klein deel van de
+oppervlakte der oude stad. Doch, zoo uitwendig niets het oog trekt,
+behoeft men slechts even in den grond te delven, om tot de zekerheid te
+komen dat daar eenmaal Salona stond. Reeds lang voor de tegenwoordige
+opgravingen bestond daaraan geen twijfel; alle antieke overblijfselen
+in het museum van Spalato, beelden, vazen, graftomben, opschriften,
+enz. getuigen onwedersprekelijk van de juistheid der traditie, die in
+het tegenwoordige dorp Salona den nederigen opvolger ziet der eenmaal
+zoo beroemde stad.
+
+Welke was de oorsprong dezer stad? Dit is niet te zeggen; vóór den
+tijd van Julius Caesar is alles duisternis en onzekerheid. Na de
+verwoesting van Delminium, wordt Salona de hoofdstad van Dalmatië, en
+Caecilius Metellus vermeestert haar voor de eerste maal; andermaal
+opent zij hare poorten voor Cneius Cosconius, en gedurende den
+burgeroorlog tusschen Pompejus en Caesar, tast Octavius haar tweemaal
+te vergeefs aan. Salona kiest in 't eind partij voor Brutus en Cassius;
+C. Asinius Pollion slaat het beleg voor de stad, vermeestert haar,
+en zij komt in de macht van Octavianus. Aanstonds na de tweede
+verovering  wordt zij tot den rang van romeinsche kolonie verheven,
+en ontvangt, uit hoofde van haar gewicht, den titel van Colonia
+Martia, Julia Salona, later dien van Colonia Claudia Augusta Pia
+veteranorum. Onder Augustus bereikt zij haar volle ontwikkeling:
+zij geldt als het voornaamste bolwerk der romeinsche bezittingen
+aan dit gedeelte der Adriatische-zee. Achtervolgens republiek,
+Conventus Colonia, Metropolis, Prefectura, en Praetorium, naar gelang
+van haar belangrijkheid en de wisseling der tijden en toestanden,
+wordt zij in den christelijken tijd hoofdplaats van een bisdom,  door
+Sint-Doïmo gesticht; een-en-zestig bisschoppen volgen elkander op dien
+alouden zetel. Onder de latere romeinsche Keizers was de stad reeds
+aanmerkelijk verfraaid geworden; maar toen Diocletianus den troon
+beklom, herinnerde hij zich dat hij Dalmatiër van geboorte was; hij
+beminde zijn vaderland en wilde daar zijne dagen eindigen: hij liet
+mitsdien de stad geheel herbouwen. Tot omstreeks de helft der vijfde
+eeuw, alzoo gedurende ongeveer honderd-vijftig jaar na den dood van
+Diocletianus, ondergaat zij weinig verandering; maar in 481 maakt
+Odoaker, Koning der Herulen, zich van de stad meester en verwoest
+haar. In de zesde eeuw valt zij in handen van Totila, den Vorst der
+Gothen, tot zij in 535 door Keizer Justinianus wordt heroverd. Zij is
+nu op nieuw eene romeinsche stad; haar verwoeste muren worden hersteld
+en van nieuwe versterkingen voorzien; en nauwelijks weder uit haar
+verval opgeheven, weerstaat zij met goeden uitslag twee belegeringen,
+door de soldaten van Vitiges en door Totila. Van Salona vertrekken, in
+544 en 552, de beroemde grieksche veldoversten Narses en Belisarius,
+om Italië aan de handen der barbaren te ontrukken;  gedurende bijna
+eene eeuw geniet de stad nu eene betrekkelijke veiligheid; maar de
+inwoners, in stede van zich in den wapenhandel te oefenen en tot
+de onvermijdelijke worsteling voor te bereiden, leven in zorgelooze
+weelde en verbrokkelen hunne kracht in onderlinge partijschappen. Zoo
+nadert haar laatste ure. In 639 veroveren de Avaren Clissa, een sterke
+rotsvesting,  die Salona beheerscht; de stad zelve biedt nauwelijks
+wederstand; zij wordt vermeesterd, geplunderd,  en voor de laatste maal
+aan de vlammen prijs gegeven;--zij stond niet weder uit haar asch op.
+
+Bezoeken wij nu haar graf. Sedert zeventien dagen is men met de
+opgravingen bezig; een veertigtal werklieden spitten den grond
+om, en de vrouwen van Salona voeren de aarde weg in korven, die
+zij op het hoofd dragen. Bij afwezigheid van den directeur, is de
+katholieke pastoor van het dorp met de leiding der werkzaamheden
+belast. Wij vinden hem bij de opgravingen; een geneesheer, die te
+paard voorbij komt rijden, houdt, ons gezelschap ziende, stil, en
+voegt zich bij ons. Er is een gelukkige ontdekking gedaan: op een
+diepte van zes tot acht el onder den bebouwden grond, heeft men eene
+begraafplaats gevonden, waarvan de aanleg nog duidelijk te herkennen
+is, met den kleinen ronden tempel, waar de lijken werden gewasschen
+en toebereid. De steenen kuip ligt op den grond: de voetstukken der
+dorische zuilen zijn ongeschonden, de schachten zijn ter hoogte van
+een el afgebroken. De sarkophagen zijn, in vrij grooten getale,
+hier en daar verspreid: allen zijn zeer eenvoudig van vorm. Wij
+bevinden ons op eene christelijke begraafplaats uit de eerste eeuwen:
+de sarkophagen zijn meest allen versierd met een grieksch kruis, en
+afkomstig uit de vierde of vijfde eeuw onzer jaartelling; maar tot
+onzen spijt zijn zij allen aan de hoeken gebroken: blijkbaar hebben
+de barbaren deze graven geschonden. Bijna alle sarkophagen zijn dus
+of ledig of met aarde gevuld. Vermoedelijk was dit hier eene voorstad
+van Salona, daar het niet waarschijnlijk is dat de Christenen hunne
+dooden binnen de muren der stad mochten begraven.
+
+Eindelijk wordt een ongeschonden sarkophaag ontdekt, die nog zijn
+zegels, met het jaartal 437, behouden heeft. "Toen Honorius en
+Theodosius consuls waren, de eerste voor de zevende maal, de tweede
+voor de tweede maal" ... zoo luidt de aanhef van het opschrift. Niet
+zonder aandoening zien wij, hoe de arbeiders, op eene knie liggende,
+den hefboom tusschen den sarkophaag en het deksel schuiven; al de
+landlieden hebben den arbeid gestaakt en zich op de aardhoopen en
+heuveltjes gegroept, om getuigen te zijn van hetgeen hier voorvalt;
+de vrouwen, met den korf op het hoofd, houden haar oogen gevestigd
+op de groep in het midden. Het deksel heeft losgelaten: het is nog
+ongeschonden en wordt zachtkens op den grond nedergelegd; maar het
+regenwater is langzamerhand in de lijkkist doorgedrongen en heeft haar
+tot den rand gevuld. Het water wordt uitgeschept, en nu vertoont zich
+een geraamte benevens stukken aardewerk: verder bevat de sarkophaag
+niets. Professor Glavinich kopieert het  opschift, dat hij echter
+niet ontcijferen kan; volgens hem, zijn er maar twee mannen, die deze
+letters kunnen lezen: Mommsen te Berlijn en Léon Rénier te Parijs.
+
+Inmiddels gaat men met de opgravingen voort; de gansche begraafplaats
+is reeds ontbloot, en wij wandelen door de ruimte rond. Hetgeen
+wij van elders omtrent de inrichting der antieke nekropolen weten,
+stelt ons in staat ook hier de bestemming der bijzondere gedeelten
+te onderkennen. Dáár werden de lijken gewasschen, eer ze in het graf
+werden bijgezet; dáár werden zij voor het altaar nedergelegd, en kwamen
+de bloedverwanten en vrienden hunne gebeden uitstorten. Wij zijn er
+echter niet zeker van, of zich onder den bodem van de begraafplaats
+niet nog eene onderaardsche krypt bevindt; want in een der hoeken
+van de nekropolis hebben de arbeiders een gewelf geopend en bogen van
+romeinschen oorsprong ontbloot, die aantoonen dat daar eene belangrijke
+uitgraving moet aanwezig zijn. Wij zien eene zwarte opening, maar zij
+is nog te klein om te kunnen nagaan, wat men eigenlijk heeft gevonden:
+en men durft het gewelf niet verder te ontgraven, uit vrees dat het
+zal instorten en het souterrain verstoppen. Heeft men hier boven op de
+antieke bouwwerken later andere gebouwen aangebracht, zoo als meermalen
+het geval is in die romeinsche steden, die door de barbaren werden
+ingenomen en bezet? Of hebben wij hier werkelijk een grafgewelf, eene
+krypt voor ons? Wij kunnen bij ons vluchtig bezoek dit niet uitmaken,
+en hebben ook geen tijd, de oplossing van dit vraagstuk af te wachten:
+morgen hopen wij reeds ver weg te zijn. De heer Glavinich echter is
+zeer opgewonden en vol hoop.
+
+Toen zij nog eene romeinsche kolonie was en tijdens hare verdelging
+door de barbaren, was de stad geheel omgeven door een versterkten
+muur: een klein gedeelte  van dien muur is aan de oostzijde nog
+zichtbaar, maar naar den kant der rivier kan men zijn spoor niet
+volgen; daarentegen is het noordelijk gedeelte vrij wel bewaard,
+en de uitspringende hoeken der torens en bolwerken zijn zelfs
+voor de oningewijden te herkennen; over het geheel genomen, geeft
+deze omwalling een vrij duidelijk denkbeeld van het stelsel van
+fortificatie der romeinsche steden. Ik moet hier echter bijvoegen,
+dat men niet zoo zeer de vestingwerken zelven, maar alleen het
+plan dier werken kan wedervinden. Ditzelfde geldt trouwens van
+de openbare gebouwen, het raadhuis, het forum, het rechthuis, de
+verschillende tempels, de schouwburgen en het gymnasie. Men weet uit
+de berichten der oude schrijvers, dat Salona ook eene wapenfabriek,
+eene schatkamer, een vrouwengesticht en een baphium, dat wil zeggen
+eene inrichting voor het verwen van stoffen, bezat. Deze laatste
+gebouwen behoorden aan den staat, en stonden onder het toezicht van
+beambten, procuratores genoemd, aan wier hoofd de zoogenaamde "graven
+der heilige uitdeelingen," zoo veel als keizerlijke aalmoezeniers,
+waren geplaatst. De verwerij was voor het persoonlijk gebruik des
+Keizers, wien bij eene wet het uitsluitend recht was toegekend om
+stoffen purperkleurig te verwen; overtreding dezer wet door andere
+inrichtingen werd als een staatsmisdaad gestraft. Salona had ook een
+haven van eenige beteekenis; maar om daarvan de overblijfselen terug
+te vinden, zal men langs en waarschijnlijk ook in de Adriatische-zee
+nasporingen en opgravingen moeten doen.
+
+De heer Glavinich toonde ons het theater en amphitheater, die zeer goed
+te herkennen zijn: zij zijn geheel opgegraven en zouden gemakkelijk
+hersteld kunnen worden. Van het theater is niets meer over dan
+het grondvlak en voetstukken van zuilen, die zeer goed bewaard zijn
+gebleven, en waarvan de bewerking een vrij zuiveren stijl verraadt. Het
+amphitheater is veel vollediger: een gedeelte van het proscenium en
+de grondslagen der bogen waarop de galerijen der zitplaatsen rustten,
+zijn nog aanwezig; de galerijen zelven zijn verdwenen: en geen wonder:
+geen ander gedeelte der antieke bouwgewrochten is zoo gemakkelijk weg
+te nemen en voor andere doeleinden te gebruiken. Bij het beschouwen van
+deze overblijfselen der oude monumenten van Salona, kan ik den indruk
+niet van mij weeren, dat de stad toch niet zoo groot en belangrijk was,
+als men ons wel verzekert: noch het theater, noch het amphitheater,
+noch de begraafplaatsen, noch de tempels, passen bij eene stad, zoo
+als ons beschreven wordt. Te Verona, te Nimes, te Arles, te Pola, te
+Rome, krijgt men een levendigen indruk van de grootheid der stad en de
+talrijkheid der bevolking, door de groote afmetingen der monumenten
+zelven; maar hier is dit geenszins het geval: of het theater kon de
+inwoners niet bevatten, of het getal der inwoners was minder dan de
+geschiedschrijvers zeggen.
+
+De stichting van Salona, althans de herbouwing der stad, geschiedt
+in een tijd van verval: de romeinsche wereld neigt ten ondergang:
+de Christus is verschenen en heeft een nieuw tijdvak in de
+wereldgeschiedenis geopend; en het paleis van Diocletianus, hoe
+prachtig en grootsch ook van aanleg, mist de onuitputtelijke sobere
+bevalligheid, de volkomen harmonische schoonheid van den echt antieken
+geest: het draagt veelmeer de kenmerken van oostersche overlading en
+mateloozen praal.
+
+Onder de beelden, bas-reliefs, gegraveerde steenen, vazen, opschriften,
+sarkophagen, architectonische fragmenten van allerlei aard, van Salona
+en Spalato afkomstig, en tegenwoordig bijeengebracht in het museum
+dezer laatste stad, vindt men een aantal voorwerpen die, afgescheiden
+van hunne onbetwistbare historische waarde, ook wezenlijke kunstwaarde
+bezitten. Vooral onder de sarkophagen zijn er velen, die in hooge mate
+de aandacht verdienen. Zij zijn niet allen van Salona afkomstig, en men
+is omtrent hunne herkomst nog dikwijls in het onzekere, daar zelfs de
+geleerde Lanza, de voormalige directeur van het nationaal museum van
+Zara, die zoo geheel op de hoogte is van al hetgeen Dalmatië betreft,
+noch de juiste dagteekening wanneer, noch de juiste plaats waar men
+deze sarkophagen gevonden heeft, kan opgeven. Maar het is tot op
+zekere hoogte onverschillig, op welke plek zij nu juist opgedolven
+zijn: dit is zeker dat zij door romeinsche of dalmatische kunstenaars
+vervaardigd zijn, en meer dan waarschijnlijk tot Salona behooren. Een
+dezer sarkophagen, waarvan wij boven reeds spraken, en waarop de jacht
+op het calydoonsche zwijn is afgebeeld, wordt zelfs door sommigen
+voor den sarkophaag van Diocletianus gehouden. Een andere sarkophaag,
+waarop de strijd tusschen de Centauren en de Lapithen is afgebeeld,
+is ongetwijfeld van Salona afkomstig, en evenzoo die andere, met het
+opschrift Mesia Capta Temporum Felicitas, betrekking hebbende op
+de verovering van Moesië. Vooral merkwaardig is een christelijke,
+mede van Salona afkomstige sarkophaag, waarop onder anderen de
+doortocht der kinderen Israëls door  de Roode-zee is afgebeeld,
+benevens Christus als de goede herder. Het bas-relief is uitnemend
+goed bewaard; de steensoort is niet minder fraai dan oostersch albast;
+nog heden kan men dit kostbaar gedenkstuk zien voor den ingang van
+een klooster, nabij het nieuwe plein van Salona; langen tijd heeft
+het als altaartafel gediend in de kerk der Minderbroeders. Blijkens
+de bewerking, moet deze sarkophaag uit de derde eeuw onzer jaartelling
+afkomstig zijn. Men verhaalt u, dat de voorstelling van het bas-relief
+onbekend bleef tot in 1818, toen Keizerin Carolina Augusta, die met
+Keizer Frans I Dalmatië bezocht, op het eerste gezicht de uitlegging
+gaf. Nog zijn op deze tomben de sporen te herkennen van het werktuig,
+dat de barbaren gebruikten om de graven te openen.
+
+Te Salona waren wij getuigen van een tooneeltje, dat waardig was door
+eene teekening in de herinnering bewaard te worden, en dat overigens
+herhaaldelijk voorkomt. Terwijl wij uitrustten bij eene hut, in welker
+muur oude inscripties waren ingemetseld, kwam een jong meisje van
+Salona, bijkans nog een kind, in het schilderachtige nationale kostuum
+gekleed, aan professor Glavinich eene inscriptie aanbieden, die zij
+op het veld gevonden had. De archeoloog heeft hun, die dagelijks dezen
+historischen grond bewerken, op het hart gedrukt, geen enkel fragment
+te vernietigen; als zij het een of ander aanbrengen, krijgen zij
+eene kleine geldelijke belooning. Toen zij de hand had uitgestoken,
+om het geld te ontvangen, bleef het meisje, beschaamd en verward,
+staan; weldra echter vatte zij moed, en vroeg of het opschrift niet
+het aanwezen van een schat bewees op de plek waar zij het gevonden
+had. Wij lachten om de naïeve vraag, maar oordeelden het beter, de
+eenvoudige landlieden in den waan te laten, dat elke inscriptie een
+schat kan verbergen: dit is het zekerste middel om hen van vernieling
+of veronachtzaming terug te houden. En is zij geen kostbare schat,
+zulk eene inscriptie, die somwijlen eensklaps aan de historische
+wetenschap het aanzijn openbaart van een tot dusver onbekend volk,
+dat niemand in die streek gekend had en welks tegenwoordigheid
+onwedersprekelijk blijkt uit eenige regelen, voor tweeduizend jaar
+op een marmeren plaat gegraveerd? Dit toch was het geval met eene
+inscriptie, eenige jaren geleden nabij Sign gevonden.
+
+Als ware het eene herinnering aan lang vervlogen grootheid, heeft
+Salona nog een jaarmarkt overgehouden, die door geheel Dalmatië beroemd
+is, en in de eerste helft van September gehouden wordt. Afgescheiden
+van den levendigen handel, die bij deze gelegenheid gedreven
+wordt, heeft de jaarmarkt voor den reiziger nog eene bijzondere
+aantrekkelijkheid: hij vindt daar eene bijna volledige verzameling
+van alle kleederdrachten van zuidelijk Dalmatië, beneden Sebenico,
+bijeen. Al de dorpen tusschen de Adriatische-zee en de turksche
+grenzen zijn op deze kermis vertegenwoordigd; het tafereel laat aan
+rijkdom en verscheidenheid niets te wenschen overig, en de reiziger,
+die het geluk heeft, in dezen tijd des jaars Dalmatië te bezoeken,
+brengt van deze jaarmarkt eene onuitwischbare herinnering mede.
+
+De Turken van Herzegowina vertoonen zich hier in grooten getale, want
+de grens is niet veel meer dan eene dagreis verwijderd; maar toch
+is het turksche element in geenen deele het meest schilderachtige;
+er is zelfs een geoefend oog toe noodig om een Dalmatiër van Sign of
+Knin te onderscheiden van een Muzelman van Livno of Trebigne. Het
+is de kleederdracht der vrouwen, die aan dit feest zijn grootsten
+luister bijzet: ieder dorp heeft hierin zijne eigene schakeeringen van
+kleur en tint, zijne eigenaardigheden van snede en patroon. Bovenal
+wordt de aandacht van den vreemdeling getrokken door de vrouwen van
+de Castelli: dit is de naam van zes kleine dorpen langs de kust der
+baai van Spalato, die haar oorsprong ontleenen aan zestien burchten,
+in de vijftiende en zestiende eeuw gesticht door de heeren, aan wie de
+venetiaansche regeering landen in leen had gegeven, onder voorwaarde
+dat zij er vestingen zouden bouwen, tevens bestemd tot wijkplaatsen
+voor de boeren gedurende de oorlogen met de Turken. De dorpen hadden
+zich allengs gevormd onder de wallen der burchten, en waren gaandeweg
+in welvaart en ontwikkeling toegenomen; de voornaamste rijkdom der
+bewoners bestond in hunne kudden. Van de zestien kasteelen, zijn er
+tegenwoordig nog acht over: Castel Sucuraz, Abadessa, Castel Cambio
+(dat nog heden aan de graven van Cambio behoort), Castel Vetturi,
+Castel Vecchio, Castel Novo, Castel Stafileo en Castel Papali. De
+burchtheeren bezaten verschillende heerlijke rechten, waarvan nog
+enkelen zijn overgebleven, maar dezen hebben niets drukkends of
+buitensporigs. Zoo bestaat, bij voorbeeld, een dier heerlijke rechten
+hierin, dat de kop van ieder varken, hetwelk op zijn land geslacht
+wordt, aan den heer behoort; ook ontvangt hij van ieder huisgezin
+per jaar een paar kippen. Tot voor korten tijd ontving hij eene maat
+olijven op elk dozijn maten, die de oogst opleverde; en had hij ook
+recht op de tong van ieder rund, op zijn land geslacht. Daarentegen gaf
+hij aan ieder, die hem als heer de verschuldigde hulde kwam bewijzen,
+een brood ten geschenke.
+
+De ligging der Castelli is allerbekoorlijkst. De uitstekende landpunt
+van Spalato en het eiland Bua vormen daar een veilige, wel beschutte
+golf, en de grond is zeer vruchtbaar; de kasteelen verrijzen allen
+vlak aan den oever der zee; het is een der liefelijkste en schoonste
+landschappen van geheel Dalmatië.
+
+Tot de eigenaardigheden der Castellanen behoort ook deze, dat zij
+eene sterke ontwikkeling der borst tot de voornaamste schoonheden
+der vrouw rekenen; ik behoef nu wel niet te zeggen, dat de vrouwen,
+om genade te vinden in de oogen der mannen, tot de zonderlingste
+kunstgrepen haar toevlucht nemen. Dit valt nog te meer in het oog door
+den bijzonderen vorm van het kleine vest, zeer kort en nauwsluitend en
+van voren zeer laag uitgesneden, dat hier door alle vrouwen gedragen
+wordt. Ook de jurk is zeer nauw aan het lijf sluitend; een kleine lage
+hoed, met bloemen versierd, gele kousen, groote gespen op haar zwarte
+schoenen, breede en lange zilveren kettingen, waaraan een mes hangt,
+dat aan den gordel bevestigd is, en een geheel garnituur van knoopen
+van filigraan aan haar jakje, voltooien het kostuum.
+
+Natuurlijk begeven alle inwoners van Spalato zich naar de jaarmarkt,
+en ook zij dragen tot het schilderachtig effect bij, want de stad
+heeft hare eigene kleederdrachten. De gezeten burger vooral maakt
+aanspraak op bijzonderen smaak en elegantie in kostuum; de vrouwen
+onderscheiden zich door niets bijzonders, evenmin als die van de
+andere steden langs deze kust. Men kan zich gemakkelijk verbeelden,
+in Livorno, in Spezzia, in Apulië, of in eenige andere streek
+aan de overzijde der Adriatische-zee te zijn. De hier vergaderde
+menigte is zeer talrijk, zeer levendig en zeer woelig; daar niets dan
+slavisch gesproken wordt, kan ik niet zeggen of er goede zaken worden
+gemaakt. Men ziet hier een groot aantal ossen, schapen en varkens
+bijeen; de nijverheid is voornamelijk vertegenwoordigd door hout- en
+aardewerk, bekers, huisraad, knoopen, gedrukte stoften uit Oostenrijk,
+juweelen en sieraden van dalmatischen oorsprong. Ik wil niet zeggen,
+dat de jaarmarkt maar een voorwendsel is om pret te maken, doch dit
+laatste wordt stellig niet veronachtzaamd, en draagt niet weinig bij
+tot het schoone on schilderachtige van het bonte tafreel. Hier ziet
+ge aardige groepen, die op het kleine plein voor de kerk van Salona,
+aan de oevers van den Giadro, zijn gekampeerd; andere bezoekers
+nemen hun intrek in de nederige woningen hunner vrienden in het dorp;
+sommigen installeeren zich aan den oever zelven der rivier, zoo dicht
+mogelijk bij het water; zij graven een gat in den grond, maken vuur
+aan en bereiden hun maaltijd in de open lucht. Het geheel maakt
+bijna den indruk van eene groote karavaan in rust. Gansche kudden
+worden aan het spit gestoken; even als in geheel het Oosten, wordt
+het schaap in zijn geheel, aan een langen stok geregen, gebraden. Er
+wordt veel gegeten on gedronken en zeer druk gepraat: tegen den
+avond heerscht er dan ook eene algemeene opgewondenheid, maar er
+wordt veel minder getwist en ruzie gemaakt dan men oppervlakkig zou
+meenen, vooral als men bedenkt dat de deelnemers aan dit feest voor
+het meerendeel onbeschaafde en onwetende lieden zijn. Alles bepaalt
+zich tot luidruchtig en niet zeer welluidend gezang, met begeleiding
+van de guela, het nationale instrument, en tot zeer karakteristieke
+dansen. Vooral des avonds stroomen de stedelingen naar de kermis,
+om deelnemende getuigen te zijn van de pret der landlieden, die zij
+te zamen met den naam van Morlaken aanduiden.
+
+Dank zij de krachtige maatregelen der oostenrijksche regeering,
+draagt de jaarmarkt van Salona thans een ander, vreedzamer karakter
+dan vroeger: zij was weleer de uitgezochte gelegenheid voor de
+uitoefening der nationale vendetta, waarbij in den regel bloed
+stroomde en verbitterd gevochten werd; men heeft, ten voorbeelde,
+eenige schuldigen zeer streng gestraft, en tegenwoordig wordt de orde
+stipt gehandhaafd door de sirdars en hunne onderhebbende pandoeren.
+
+Op de jaarmarkt te Salona vond ik ook gelegenheid om den nationalen
+slavischen dans, den kollo, te bestudeeren, die ook in Servië en
+onder de slavische bevolkingen van Turkije inheemsch is. Het woord
+kollo  beteekent kring; men danst dan ook in een kring, mannen en
+vrouwen paarsgewijze, met deze eigenaardigheid, dat de man niet de
+hand geeft aan zijne buurvrouw, maar zijn arm onder den arm doorsteekt
+der danseres, naast wie het lot hem geplaatst heeft, om dan de hand te
+vatten van de danseres, die op haar volgt. De gansche keten slingert
+zich alzoo dooreen en danst, onder het zingen van een eentonig lied,
+dat eenigszins droevig klinkt, maar toch niet onbevallig is. Bij dat
+woord dansen, moet men zich evenwel iets anders denken, dan hetgeen wij
+daaronder verstaan. Deze dans is, als alle oorspronkelijke volksdansen,
+veeleer een soort van mimiek, waarbij het niet zoo zeer op kunstmatige
+bewegingen, veelmin op onnatuurlijke tours de force aankomt, maar op
+de plastische voorstelling van een hartstocht of gemoedsaandoening,
+die mede uitdrukking vindt in het den dans begeleidende lied. Zoo is
+de kollo meer een soort van omgang met rythmische beweging, dan wel
+wat wij een dans noemen: desniettemin, of liever juist daarom, maakt
+hij een levendigen indruk. Te Gradisca zag ik eens, op een zondag,
+den oever der Save, wel een mijl ver, geheel bezet met groepen van
+zonderling uitgedoste vrouwen, met groote kransen van kunstbloemen
+op het hoofd, met allerlei juweelen en sieraden getooid en stralende
+in de meest schitterende kleuren. Er werd een feest gevierd--ik weet
+niet meer voor welke gelegenheid;--de  vrouwen dansten alleen, bij
+groepen, langzaam, en schier zonder van plaats te veranderen; zij
+maakten met haar lichaam eene eigenaardige beweging, die mij aan de
+jota, den bolero en fandango van Castilië en Andalusië denken deed;
+ik heb zelden iets zonderlinger en meer karakteristiek gezien.
+
+Mevrouw de prinses Dora d'Istria, die van de zeden en gewoonten der
+slavische volksstammen eene bijzondere studie gemaakt heeft, heeft
+in de Revue des deux Mondes, in een artikel over de servische poëzie,
+een lied aangehaald, waaruit blijkt welken machtigen invloed de kollo
+op het gemoed dezer volken kan uitoefenen.
+
+"De haïdouk Radoïtza, in den kerker te Zara opgesloten, veinst
+gestorven te zijn, en speelt zijn rol zoo goed, dat Bekis bevel geeft
+hem te begraven. De vrouw van den aga, twijfelende aan de waarheid van
+een zoo plotselingen dood, geeft den raad, dat men vuur zal ontsteken
+op de borst van den haidouk, om te zien of de "roover" nog teeken
+van leven geeft. Radoïtza, in wiens hart de echte heldenmoed woont,
+maakt geene enkele beweging. De turksche vrouw eischt dat men de
+proefneming voortzette; men legt op de borst van Radoïtza een door
+de zon verwarmde slang; de haidouk blijft onbewegelijk en kent geen
+vrees. De vrouw van den aga geeft nu den raad, hem twintig spijkers
+onder de nagels te drijven: hij houdt zich goed en laat geen zucht
+ontsnappen. Eindelijk beveelt de boosaardige, dat men een kollo om den
+gevangene zal vormen, in de hoop dat Haïkouna den haidouk een glimlach
+zal afpersen. Haïkouna, de schoonste en slankste der dochteren van
+Zara, leidt den rondedans; haar halssnoer rammelt bij iedere beweging,
+men hoort het ruischen van haar zijden onderkleed. Radoïtza, wien de
+marteling niet deeren kon, kan aan deze betoovering geen weerstand
+bieden; hij ziet haar aan en glimlacht; maar het jonge servische
+meisje, verrukt en tevens bedroefd over haar zegepraal, laat haar
+zijden zakdoek op het gelaat van Radoïtza vallen, opdat de andere
+meisjes den glimlach van den haidouk niet zullen zien. Nadat de
+proef voleindigd is, wordt Radoïtza in de diepe zee geworpen; maar,
+weergaloos zwemmer als hij is, keert hij des nachts in het huis van
+Bekis-aga terug, houwt hem het hoofd af, doodt de turksche "draak",
+door haar de spijkers, die hij uit zijn lichaam gehaald heeft, onder
+de nagels te drijven, voert Haïkouna, "het hart zijner borst", mede,
+brengt haar naar het land van Servië en huwt haar in eene witte kerk."
+
+In waarheid, waar aan een dans zulk een vermogen wordt toegeschreven,
+moet hij wel inderdaad nationaal zijn, in het volksleven wortelen,
+evenzeer als de erfelijke, traditioneele Turkenhaat, waarvan ook dit
+lied met zoo ruwe welsprekendheid getuigt.
+
+(Wordt vervolgd.)
+
+
+Reis naar de mijndistrikten van westelijk Zevenbergen.
+
+
+De lezers van de Aarde zijn bezig, aan de hand van den heer Charles
+Yriarte, met wien zij reeds vroeger het schiereiland Istrië bezochten,
+eene wandeling te maken door Dalmatië. Wij noodigen hen thans
+uit tot een tocht naar een ander grensland der  wijd uitgestrekte
+oostenrijksch-hongaarsche monarchie, een land weinig meer bekend
+dan Dalmatië, en waar toch ook zooveel te vinden is, waardig om de
+aandacht en belangstelling te boeien van ieder, die een open oog heeft
+voor de rijke verscheidenheid van het natuur- en menschenleven. En te
+meer durven wij op aandacht en belangstelling rekenen, nu onze gids op
+dezen tocht niemand minder zal zijn dan de beroemde fransche geograaf
+Elisée Reclus, wiens naam zeker weinigen onzer lezers onbekend zal
+zijn, en die in 1873 deze streken bezocht. Het verhaal zijner reis
+laten wij hier volgen.
+
+
+I.
+
+De spoortrein, die ons medevoerde, had zoo juist Nagy-Varad [9]
+achter zich gelaten. De verstrooide huizen slonken al meer en meer,
+en schenen niets meer dan witte stippen te midden van het groen der
+tuinen. Er kwam meer beweging en verheffing in het landschap. Reeds
+strekten enkele kleine heuvelen hunne half begroeide hellingen ter
+wederzijde van den weg uit; een helder, dartel riviertje schoot
+lustig murmelend voort over haar bedding van glimmende steentjes;
+tegenover ons, naar de zijde van Zevenbergen, verhieven zich de blauwe
+toppen der bergen van Bihar, terwijl zich achter ons de onafzienbare
+hongaarsche vlakte uitstrekte, door den purperen avondgloed beschenen
+en bijna aan een reusachtig vaal lijkkleed gelijk.
+
+O zeker, de magyaarsche vlakte, de wijde Puszta, heeft hare
+eigenaardige schoonheid, die ik niet miskennen zal, maar toch
+deed het mij genoegen, dat ik weder de bergen naderde. Als men
+een ganschen dag lang, van de ochtendschemering tot den avond,
+onophoudelijk hetzelfde landschap heeft aanschouwd, dat niet achter
+ons wegzinkt in het verschiet dan om voor ons weer op te doemen; als
+onze oogen moede zijn van het staren op altijd dezelfde boschjes van
+acacia's, dezelfde korenvelden, dezelfde diep doorgroefde kleiwegen,
+dezelfde dorpen met hunne vierkante witte hutten, dezelfde poelen
+waarin ganzen spartelen, dezelfde putten met hunne schuine balken;
+als wij te vergeefs hebben uitgezien naar golvende heuvellijnen aan
+den schemerenden horizon:--zie, dan is het een waar genot, weder eene
+meer afwisselende, rijker geschakeerde natuur te mogen aanschouwen,
+bergen, wouden, ruischende wateren.
+
+De bergketen, die door den spoorweg wordt doorsneden, vormt de
+natuurlijke grensscheiding tusschen Hongarije en Zevenbergen. De bergen
+van Bihar, die zich ter rechterhand in zuidelijke richting uitstrekken,
+hangen samen met de minder hooge Besy-bergen, die ten noorden den
+horizon begrenzen. De bergwanden naderen van beide zijden al meer en
+meer; weldra laten zij niet meer dan eene smalle kloof over, waarin
+de Sebes-Körös stroomt, die haar naam (Snelle Körös) met volle recht
+draagt, want pijlsnel stuwt zij hare wateren voort. Straks schijnt
+de vallei geheel gesloten; kalm vervolgt de lokomotief haar weg naar
+een loodrechte witachtige kalkrots, die als een muur oprijst; wisten
+wij niet welke schijnbare wonderen de ingenieurs weten te verrichten,
+wij zouden huiveren bij de nadering van die dreigende, overhangende
+rotsmassa, die telkens ontzagwekkender gedaante aanneemt.
+
+Voor den aanleg van den spoorweg, vermeden de inwoners dezer streek
+de kloof van den Sebes-Körös, en bestegen, ten noorden van den pas,
+een der hellingen van het Besy-gebergte. De weg, die, zoo ver de
+heugenis reikt, de beide landen verbond en steeds door reizigers
+en legerbenden gevolgd werd, draagt den naam van Kiralyhago of
+Koningsopgang, ongetwijfeld omdat menigmaal de monarchen hier aan
+het hoofd hunner troepen langs trokken, en van deze hoogte een
+blik wierpen op de beide landen, aan hun schepter onderworpen. In
+de volkstaal worden nog heden zeer dikwijls Hongarije en Zevenbergen
+aangeduid door de benaming van het land aan deze en aan gene zijde van
+den Koningsopgang. Aan deze plek hechten zich belangrijke historische
+herinneringen. Naar men wil, volgden de Hunnen dezen weg, toen zij naar
+Hongarije trokken, na in de nabijheid den grond te hebben gelegd voor
+de sterke vesting Hunyad, sedert en nog Banffi-Hunyad genoemd. Walachen
+en Hongaren, Oostenrijkers en Russen hebben sedert de voetstappen der
+Hunnen gedrukt, dikwijls genoeg om, even als zij, verderf en dood te
+verspreiden. Volgens sommige geschiedschrijvers, zou een der zeven
+burchten of kasteelen, waaraan het land zijn duitschen naam [10]
+dankt, tot verdediging van den pas van Kiralyhago hebben gestrekt.
+
+De pas aangelegde spoorbaan heeft nog niet de eer gehad, voor
+strategische doeleinden gebruikt te worden, maar zij vergunt
+den reiziger een blik te werpen in eene liefelijke en uitnemend
+schilderachtige vallei. In plaats van den berg te beklimmen, zoo als de
+oude heirbaan, volgt de spoorweg den loop der rivier, en baant zich,
+met behulp van tunnels, een pad door de rotsen en bergen, die hem
+den doortocht zouden beletten. Bij een plotselinge wending, strijkt
+hij rakelings langs den voet eener rots, die nog de overblijfselen
+draagt van een vierkant gebouw, nauwelijks van de rots zelve te
+onderscheiden: dit is het Feeënkasteel. Daarnevens opent zich een grot:
+het Drakenhol; het monster zwerft door de sombere gangen en spleten van
+den hoogen kalkberg, en werpt, door de gaten en scheuren in de rots,
+een blik in de stille vallei. Gelukkig kunnen noch de fee, noch de
+draak langer kwaad stichten, want een der rotsen, die ge daar ginds
+boven de boschrijke hellingen ziet oprijzen, draagt den naam van de
+Bisschopsrots: en ge begrijpt dat de kerkvoogd niet heeft verzuimd, van
+zijn hoogen zetel de machten der duisternis onschadelijk te maken. Aan
+de andere zijde der vallei lokt u een liefelijker tafreel: de hellingen
+zijn minder steil; de rotsen hebben een minder dreigend voorkomen;
+de plantengroei is weelderiger; een zilveren beek treedt eensklaps
+uit het groen te voorschijn, en stort zich, met een bevalligen sprong,
+in den Körös.
+
+Wat mij bovenal trof, was dat het land hier inderdaad zijn hongaarschen
+naam Erdely, Land der Wouden, ten volle verdiende. Aan alle kanten,
+niet slechts op de zacht glooiende heuvelen, maar ook op de steile
+rotswanden, overal waar maar een spleet of scheur voor de wortels
+gelegenheid bood om zich vast te hechten, zag ik bosschen en
+kreupelhout. Alom teekende zich het donkergroene gebladerte scherp
+af, hier tegen de witachtig grijze wanden der kalkrotsen, elders
+tegen den roodachtigen zandsteen of de metaalkleurige tinten van
+het glimmer-schiefer. Bij het verlaten van iederen tunnel, bij elke
+kromming van den weg, omringde ons op nieuw het woud: de heerlijke,
+verkwikkende geuren van het groote bosch woeien ons tegen op den
+adem des winds. Weinig vermoedde ik, dat ik reeds morgen in dit
+Land der Wouden, door naakte, boomlooze vlakten zou trekken, waar
+zelfs de acacia-boschjes van Hongarije ontbreken. Te oordeelen naar
+de onzinnige drift, waarmede de industrieelen de boomen omhakken,
+staat het te vreezen dat ook de vallei van den Sebes-Körös haar
+tooi van groenende wouden niet lang meer zal bezitten. Dennen balken
+drijven in lange rijen op de rivier, en stapelen zich op tot kleine
+eilandjes; bij elk station ziet men houtzagerijen, waar bergen van
+planken gereed liggen tot verzending; zwaar beladen wagens wachten op
+alle zijwegen. Het hout wordt hier voor allerlei doeleinden gebruikt;
+zelfs de bermen der spoorwegen zijn met een beslagwerk van takken
+belegd, waarvoor men toch zeer gemakkelijk steen had kunnen gebruiken.
+
+Het begon donker te worden. Ik stapte uit aan het dorp Csucsa
+(spreek uit Tshoetsha), en liet den trein doorstoomen naar Kolosvar
+(Klausenburg). Hier zette ik voor het eerst, niet zonder aandoening
+den voet in een land, door Rumeniërs bewoond. De innige sympathie,
+die ik voor dit geheimzinnige volk gevoel, deed mijn hart sneller
+kloppen. Ik vroeg mij-zelven af, van waar die aandoening? Is het omdat
+de rumeensche natie ongelukkig is geweest, en vele eeuwen lang heeft
+gezucht onder het juk der dienstbaarheid en het brood der verdrukking
+gegeten? Is het omdat hare taal denzelfden oorsprong heeft als de
+latijnsche talen der westersche volken, en is het de stem des bloeds,
+het instinkt der familie, dat onbewust in mij spreekt? Ongetwijfeld
+werkten deze beide oorzaken samen; bovendien overviel mij ook die
+geheimzinnige aandoening, welke ieder aangrijpt, die voor het eerst
+eene vreemde wereld betreedt.
+
+Een jonkman gaat ons voorbij. Zijn kleine stroohoed met omgeslagen
+randen staat coquet op zijne bruine golvende lokken; hij draagt een
+overjas van witte wollen stof en een breeden gordel van geborduurd
+leder. Hij ziet mij even aan.
+
+"Roumoun? vroeg ik.
+
+--Roumoun," antwoordde hij.
+
+En wij groetten elkander. De ontmoeting was zeer vluchtig, en toch was
+er meer tusschen ons voorgevallen, dan in die twee gewisselde woorden
+lag opgesloten. Ongetwijfeld zal hij zich zelven hebben afgevraagd,
+waarom ik, een vreemdeling, hem zoo vriendelijk toesprak: en ik dacht
+weder aan zijn arm, overwonnen en veracht ras, aan al de rampen en
+beproevingen, die het wellicht nog in de toekomst wachten. Zonderling
+toch is het lot der Rumeniërs in Zevenbergen. Zij vormen de groote
+meerderheid der bevolking, en toch zijn zij verstoken van alle
+staatkundige rechten; zij hebben zelfs geen officieel bestaan, en hun
+land is verdeeld tusschen de drie officieel erkende natiën: Hongaren,
+Szeklers en Saksers.
+
+Nauwelijks was ik het dorp ingetreden, of een joodsche herbergier kwam,
+al buigende en glimlachende, op mij af. Hoe kon ik ontkomen aan een
+man, die mij met zoo uitgezochte beleefdheid behandelde? Hij vroeg
+met zooveel belangstelling naar mijne gezondheid, bleef zoo getrouw
+mij ter zijde, putte zich zoo zeer uit in allerlei vriendelijkheid en
+toonde zich zoo vaardig om aan al mijne wenschen te gemoet te komen
+en mij aangenaam te zijn! Mijne zeer korte antwoorden schrikten hem
+in 't minst niet af. Terwijl ik het middagmaal gebruikte, dat hij in
+aller ijl had laten gereed maken, trachtte hij mij met een vloed van
+woorden aan het verstand te brengen, dat ik niet beter kon doen dan een
+paar weken in zijne gastvrije woning doorbrengen. Daar hij al spoedig
+bemerkte, dat ik niet reisde om zaken te doen, maar om de natuur en de
+menschen te bestudeeren, prees hij mij het dorp Csucsa aan als het door
+de natuur zelve aangewezen uitgangspunt voor alle belangrijke tochtjes,
+die men in westelijk Zevenbergen kan doen. Was het mij om historische
+herinneringen te doen, had ik dan niet in mijne onmiddellijke
+nabijheid de oude magyaarsche stad Banffi-Hunyad, en nog dichter bij
+het oude kasteel van Sebes? Trokken fraaie landschappen mij meer aan,
+dan boden de vallei van Kalota en de boschrijke heuvelen, van waar
+de bovenste nevenstroomen van den Körös afdalen, mij alles aan, wat
+ik redelijker wijze wenschen kon. Was de hooge bergtop van Vlegyasza
+niet minder dan eene dagreis verwijderd? Wilde ik de onderscheidene
+volksstammen met hunne eigenaardige kleederdrachten leeren kennen,
+dan vond ik in den omtrek van Csucsa daartoe ruime stof: Rumeniërs,
+Magyaren, Joden en zelfs eene servische kolonie. Eindelijk--en dit was
+de dooddoener--moest ik mij wel wachten om het zoo bij uitnemendheid
+gezonde Csucsa te verlaten en mijn verblijf te gaan vestigen te
+Kolosvar, want daar heerschte de cholera, en--het was verschrikkelijk
+om te zeggen--nooit keerde een vreemdeling van daar terug.
+
+Ik beken dat deze laatste mededeeling eenigen indruk op mij maakte;
+maar ik sloeg maar half geloof aan de woorden van den kruiperigen,
+gluiperigen Jood, wien het louter om mijn geld te doen was; de
+pogingen die hij aanwendde om, tegen zijn natuurlijken aard in,
+oprecht te schijnen, vervulden mij met dubbel wantrouwen.
+
+Den volgenden morgen vertrok ik dus met den eersten trein, ondanks de
+vermaningen en vertoogen van mijn kastelein. Ik moet echter bekennen,
+dat hij, toen hij de schoonheid der omstreken van Csucsa roemde, eens
+niet gelogen had. Nog half in den doorzichtigen morgennevel gehuld, was
+het landschap allerbekoorlijkst: vrouwen, met rooskleurig voorschoot,
+met smaakvol geborduurde jakjes, stonden om de fontein gegroept, en
+keerden zich om, ten einde ons na te zien; groote witte ossen met lange
+hoornen leschten hun dorst aan de murmelende beek; ruischende wateren
+stroomden te midden van het malsche gras; de weilanden en bosschen
+verdwenen dommelend in den nevel, terwijl de bergtoppen, reeds door
+de zon verlicht, zich stralend in de heldere lucht verhieven.
+
+Maar nauwelijks had ik den tijd een blik te werpen op dit bevallig
+tafreel, en reeds was het verdwenen. Tot mijn spijt: want naarmate
+wij Kolosvar naderden, werd het land vlakker, dorder en alledaagscher.
+
+
+II.
+
+Kolosvar, de tweede stad van Zevenbergen, wat het aantal harer
+bevolking aangaat, is uit een staatkundig oogpunt de eerste: ook
+beroemt zij er zich op, al de andere steden te overtreffen door de
+schoonheid harer gebouwen, den beschaafden toon van haar gezellig
+verkeer, de verfijning harer zeden. En toch, als ik het niet vooruit
+geweten had, zou ik nimmer op de gedachte zijn gekomen, dat ik mij in
+eene hoofdstad bevond. Twee rijtuigen stonden zeer bescheiden aan het
+station te wachten, en ik was de eenige reiziger, die hier afstapte. De
+straten waren bijna ledig; op het groote plein waren geen wandelaars
+te zien; en toen ik langs het voornaamste koffiehuis ging, draaiden
+de weinige bezoekers zich nieuwsgierig om, alsof de verschijning van
+een vreemdeling eene zeldzame gebeurtenis was. Ook de overdreven ijver
+van de bedienden in het hotel maakte een zonderlingen indruk. Kolosvar
+had inderdaad geheel het voorkomen van eene kleine provincie-stad;
+maar toch was er in de manieren der inwoners iets dat mij verbaasde.
+
+Het duurde niet lang, of dit raadsel helderde zich op. Te midden der
+algemeene stilte, die in de stad heerschte, werd mijn oor pijnlijk
+getroffen door het gelui van de klokken aller kerken, en van tijd
+tot tijd hoorde ik uit mijne kamer een dof geluid, als van regelmatig
+voortgaande voetstappen. Ik zag naar buiten: het waren lijkstaatsies,
+die elkander opvolgden; somwijlen vertoonde zich de eene sombere
+stoet nog voor dat de andere verdwenen was: het was een onafgebroken,
+akelige processie. Het bleek mij nu, dat de herbergier van Csucsa
+niet al te zeer gelogen had: de cholera richtte in Kolosvar geduchte
+verwoestingen aan, en het was niet raadzaam hier lang te vertoeven. Ik
+was inderdaad blijde, dat ik nog dien eigen avond door een vriend
+zou worden afgehaald om naar buiten te gaan.
+
+De kerken waren opgevuld met menschen in rouwgewaad; ook lokte het
+alles behalve fraaie voorkomen dier gebouwen mij niet uit tot een
+bezoek aan het inwendige. Ik liet dus de kerken voor wat zij waren,
+en besteedde mijn tijd met eene wandeling door de stad en hare
+onmiddellijke omstreken. Al dadelijk merkte ik op, met hoeveel zorg
+het gemeentebestuur de riolen had laten reinigen, om in de straat,
+van afstand tot afstand, kleine hoopen van allerlei onreine stoffen op
+te stapelen, die nu in de brandende Augustus-zon lagen te rotten! Dit
+deed mij denken aan eene anekdote, die ik onlangs in een dagblad
+gelezen had. "Neemt u in acht; de cholera nadert! Verzuimt niet de
+noodige voorzorgsmaatregelen te nemen";--zoo had men uit Pesth aan
+de magistraten van eene of andere servische of magyaarsche stad van
+het Banaat getelegrafeerd. Den volgenden dag reeds kwam het antwoord
+van de heeren: "Wij zijn gereed. De cholera kan komen!" Men ging aan
+het onderzoeken, en nu bleek het dat de gezondheidsmaatregelen in
+niets anders hadden bestaan dan in het delven van eenige honderden
+grafkuilen op het kerkhof!
+
+Deze vuilnishoopen uitgezonderd, is de stad echter over het algemeen
+zeer zindelijk. De huizen, bijna allen van eene enkele verdieping,
+velen zelfs zonder bovenverdieping, zijn zorgvuldig wit gepleisterd,
+terwijl de vensters met fraai traliewerk, naar spaansche manier,
+prijken; de straten zijn breed en van voetpaden voorzien. In
+afwijking van de gewone bouworde in de hongaarsche steden, staan
+hier de woningen niet elk op zich zelve, te midden van een tuin;
+even als in de westersche steden zijn zij naast elkander gebouwd, en
+vormen meer of minder regelmatige blokken. Trouwens de stad is ook
+van duitschen oorsprong, althans door Duitschers herbouwd. De oude
+romeinsche kolonie toch was niet meer dan een ellendig walachijsch
+gehucht, toen de Duitschers zich in het begin van de vijftiende eeuw
+hier vestigden. Zij herbouwden de stad, en lieten haar haar alouden
+naam van Clusia, overgezet  in Klausenburg; daarop omgaven zij haar,
+naar hunne gewoonte--eene gewoonte, waarvan de heldhaftige Magyaren
+niets wilden weten;--met sterke muren. Die muren bestaan gedeeltelijk
+nog, maar dienen nu deels als tuinmuren en zijn deels met kleine
+huisjes bebouwd; ook zijn er nog enkele poorten, die aan overigens
+zeer burgerlijke wijken een zeker antiek feodaal voorkomen geven.
+
+De duitsche bevolking zelve heeft zich minder goed in stand gehouden,
+dan de door haar gebouwde muren. Men is vrij algemeen van gevoelen,
+dat de Duitschers, als zij eenmaal in een land gevestigd zijn,
+zich daar als eene afzonderlijke nationaliteit blijven handhaven,
+en dat zij langzamerhand hunne buren met hun geest doordringen en
+verduitschen. Dit is echter niet zoo: veeleer zou men kunnen zeggen,
+dat het tegenovergestelde overal valt op te merken. Wel hebben
+de Duitschers, in dichte massaas toestroomende, de slavische en
+lithauische bevolkingen van oostelijk Pruissen, even als de Wenden
+in Oostenrijk, verzwolgen; maar daar staat tegenover, dat in Polen,
+in Hongarije, in de zuid-slavische landen, in Italië, de meeste
+hunner koloniën als sneeuw voor de zon versmolten zijn. In de
+Vereenigde-Staten vertoont zich hetzelfde verschijnsel: na verloop
+van hoogstens een paar geslachten zijn de duitsche landverhuizers
+Amerikanen geworden. In Zevenbergen hebben de uit de Rijnlanden
+afkomstige Duitschers, ten onrechte Saksers genoemd, zich, dank zij
+hunne privilegiën, hunne hoogere beschaving, en de uitgebreidheid
+van het door hen ingenomen grondgebied, tot op onzen tijd als eene
+afzonderlijke natie weten te handhaven, maar een aantal van hunne
+verspreide volkplantingen zijn toch mettertijd gemagyariseerd of
+gerumaniseerd geworden. De duitsche kolonie van Klausenburg is, even
+als de stad zelve, hongaarsch geworden. De meeste duitsche familiën
+hebben haar geslachtsnaam vertaald, of de spelling zoo veranderd, dat
+hij er bijna magyaarsch uitziet; zij hebben de taal, de zeden en zelfs
+den nationalen trots der Hongaren overgenomen: ook deze afstammelingen
+van Germanje beroemen zich op hunne gewaande afkomst van Arpad en
+Attila. Echter heeft zich ook to Kolosvar, even als elders, de invloed
+der vermenging van verschillende rassen zeer duidelijk doen gevoelen:
+de eigenaardigheden en tegenstellingen worden gaandeweg uitgewischt en
+alle oorspronkelijkheid verdwijnt. Met uitzondering van de Tsiganen,
+gewapend met hun violen, en van de walachijsche en magyaarsche
+boeren, die nog hun traditioneel kostuum hebben behouden, is het
+tegenwoordig zeer moeilijk, de verschillende ethnologische groepen,
+waaruit de bevolking van Kolosvar en haar omtrek is saamgesteld,
+van elkander te onderkennen. Zoo zijn de voornaamste kooplieden der
+stad van afkomst Armeniërs, maar niemand zou dat ooit vermoeden:
+zij hebben tot zelfs hunne taal vergeten.
+
+De buitenwijken on voorsteden van Kolosvar hebben geheel en al haar
+duitsch karakter verloren. De huizen, die den breeden weg omzoomen,
+maken niet de allerminste aanspraak op architectonische schoonheid;
+zij laten den voorbijgangers niets zien dan een zijgevel, half
+verdwijnende in de schaduw van een ver overhangend dak; de voorgevel
+ziet op den tuin uit, maar die is doorgaans niet te bespeuren: dit
+gedeelte van het huis is bijna geheel verborgen achter eene heining
+of omwalling van planken of gebladerte, vermengd met vruchtboomen,
+seringen, klimop en andere planten. Ik had mij kunnen voorstellen
+in Amerika te zijn, zoo zeer geleken deze verstrooide woningen der
+zevenbergsche stad op de huizen van menige stad in het zuiden der
+Vereenigde-Staten. Soortgelijke oorzaken hebben soortgelijke gevolgen
+gehad; en onder die oorzaken, aan beide landen gemeen, bekleedt de
+geringe waarde van den grond en van het timmerhout eene eerste plaats:
+van daar de schijnbaar zoo zonderlinge overeenkomst in de bouworde
+van twee zoo ver verwijderde landen, door geheel andere rassen bewoond.
+
+De weg liep opwaarts: ik had dien voorbedachtelijk gekozen, in de
+hoop dat hij mij naar een heuvel of eene hoogte voeren zou, van waar
+ik op mijn gemak de in de vlakte gebouwde stad zou kunnen overzien;
+maar de voorsteden zijn zoo uitgestrekt, dat ik een geruimen tijd
+loopen moest, eer ik een punt bereikte, van waar de blik vrijelijk
+het geheele dal van Kolosvar kon omvatten. Echter beklaagde ik mij
+de moeite der wandeling niet. De stad met haar torens; de valleien
+van den Nadas en den Szamos, die tusschen slanke populieren hunne
+wateren vermengen; de lommerrijke heuvelen en dalen, waaruit heldere
+beeken te voorschijn treden; de bergen van Bihar met de overblijfselen
+hunner statige wouden:--dit alles vormt, aan de zijde van het westen,
+een zeer bekoorlijk geheel; maar als men zich naar het noorden en het
+oosten keert, welk eene akelige tegenstelling! Daar strekt zich de
+Mesöseg, de Middenvlakte, uit: een treurig, somber, golvend plateau,
+niet ongelijk aan eene grauwe zee. Geen enkele boom is hier staande
+gebleven; het hart van het Land der Wouden is herschapen in eene
+naakte, grijze, eentonige vlakte, waar de toenemende verdroging van den
+grond en het ongebreidelde geweld der van de bergen stroomende wateren
+al meer en meer de bebouwing moeilijk, den oogst onzeker maken. Aan
+den verren, verren gezichteinder schemeren flauwelijk de toppen der
+bergen van Bistritz: ge wendt het oog naar deze blauwende omtrekken,
+nog even zichtbaar, als om u te troosten over de akelige dorheid
+dezer streek, door de natuur zoo mildelijk met schoonheid begaafd,
+maar door den mensch zoo ruw geschonden.
+
+De heuvel, waarop ik stond, is een voorsprong van den Felek, die de
+scheiding vormt tusschen de bekkens van den Szamos en den Maros. Deze
+berg is bij de geologen wel bekend, uithoofde van de langwerpige
+of wel geheel ronde zandsteenen, die men hier in groote menigte
+aantreft. Aan de hoeken van alle straten van Kolosvar, bij den ingang
+der koetspoorten, en langs de wegen die van de stad uitgaan, merkt de
+reiziger die steenen op, die daar zoowel dienen tot grenspalen als tot
+sieraad. Het zijn groote kogels, door concentrische lagen zandsteen
+gevormd; sommige dezer blokken, vooral die men beneden aan den berg
+vindt, zijn zoo regelmatig en zuiver van vormen, dat men moeite heeft
+om niet aan den arbeid eener menschenhand te denken. Anderen munten
+uit door hunne kolossale afmetingen; nog anderen zijn aan elkander
+verbonden, even als de kralen van een ketting, in vroegere tijden
+door een reuzenhand daar neergeworpen.
+
+
+III.
+
+Te Kolosvar teruggekeerd, vond ik den vriend, die mij daar bescheiden
+had, en zonder langer oponthoud begaven wij ons op weg naar een dorp,
+omstreeks twintig kilometers meer noordelijk, in de vallei van den
+Szamos gelegen. De avond begon te vallen; een koude noordoosten wind,
+volgende op de warme temperatuur van den dag, noopte ons, ons zoo
+dicht mogelijk in onze jassen en mantels te wikkelen, waarin wij
+schier wegdoken als een schildpad onder haar schild. Het was mij dus
+niet mogelijk, veel aandacht te wijden aan het omringende landschap,
+dat trouwens niet veel bijzonders opleverde; alleen de voorwerpen,
+die aan de noordzijde den weg begrensden, trokken nu en dan mijne
+blikken tot zich.
+
+Het eerste groote gebouw, dat buiten de voorsteden van Kolosvar
+verrijst, vertoont in zijn zwarte en afgebrokkelde muren de duidelijke
+sporen van brand; ook is het dak verdwenen. Ik meende eerst, dat ik
+de overblijfselen voor mij zag van eene of andere fabriek, die bij
+ongeluk een prooi der vlammen geworden was; maar vernam tot mijne
+verbazing, dat dit de bouwval was eener adellijke hongaarsche woning,
+in 1849 door de rumeensche boeren geplunderd en verbrand. Zoo had
+men dus welhaast een menschenleeftijd laten voorbijgaan, zonder
+die sporen van den noodlottigen burgeroorlog te doen verdwijnen, en
+dat in de onmiddellijke nabijheid eener hoofdstad! Later, bij het
+bezoeken van andere streken van Zevenbergen, had ik gelegenheid,
+vrij wat belangrijker ruïnen te zien; en ook daar schenen noch de
+eigenaars, noch de gemeentebesturen er aan te denken, de vernielde
+huizen weder op te bouwen. Er zijn, in die streken, enkele dorpen,
+waar men zou kunnen meenen, dat de verbitterde oorlog der rassen nog
+niet of zoo pas geëindigd is.
+
+Bij het zien dier puinen, de getuigen en bewijzen eener plotselinge
+uitbarsting van wilde woede bij de bevolking, zou men lichtelijk
+in den waan komen, dat de Magyaren en de Rumeniërs elkander
+instinktmatig een onverzoenlijken haat toedragen: en toch is dit zoo
+niet. Ongetwijfeld is de herinnering aan het van weerszijde vergoten
+bloed niet uitgewischt, en zullen beide partijen u hare eigene lezing
+geven van de oorzaken van den fellen strijd en van de geschiedenis
+dezer vreeselijke dagen: lezingen, die, in menig opzicht van elkander
+afwijken;--maar toch schijnt het mij niet toe, dat hier inderdaad
+nationale haat in het spel is.
+
+De vriendelijke woning, waarin ik eenige dagen zou doorbrengen, door
+de meest kiesche en voorkomende gastvrijheid voor mij tot feestdagen
+gemaakt, stond midden in een dorp, waar Hongaren, Rumeniërs en
+Tsiganen in vrede en eendracht naast elkander leven. Om de bonte
+verscheidenheid nog te vermeerderen, was een troep Szeklers van de
+moldavische grenzen gekomen, om den oogst te helpen binnenhalen;
+terwijl eene kleine kolonie van zwervende Tsiganen haar kamp op den
+naburigen heuvel had opgeslagen. De Duitscher, dien men anders in
+geen hongaarsch dorp mist, was hier niet te vinden; maar hij was toch
+niet verre: hij had eene herberg gebouwd op eene verhevenheid, waar
+twee wegen samenloopen, zoodat hij de reizigers van verre kon zien
+aankomen. De Joden hadden mede eene kolonie in den omtrek; eindelijk
+zag men in de verte eenige boomen en enkele witte stippen: daar lag
+de armenische stad Szamos-Ujvar. Iemand, die zich aan de studie van
+vergelijkende ethnologie wilde wijden, zou in geheel Zevenbergen
+weinig streken vinden, die hem rijker stof konden aanbieden.
+
+Onze naaste buren waren Tsiganen. [11] Hunne schuren en hunne woningen
+met de pyramidale strooien daken staan schilderachtig gegroept op den
+berm van een beek, waarin een aantal kinderen spelen en ploeteren,
+te midden van buffels, die, ter halverlijve in den modder verzonken,
+rustig liggen te herkauwen. De leemen wanden zijn zorgvuldig met
+witkalk bestreken, en de vensters zijn versierd met grove roode
+freskoos. De woning bevat twee of drie vertrekken, waarvan de harde
+kleibodem altijd netjes geveegd wordt; de aarden kachel of vuurhaard,
+het voornaamste meubel van het huis, is, even als de vensters, versierd
+met schilderwerk in schel roode kleur; de kasten en planken staan vol
+met allerlei soort van voorwerpen, wel zonderling geplaatst, maar toch
+zonder wanorde. De verschillende gereedschappen voor den arbeid en
+voor de huishouding hangen aan den wand, even als de violen, waaruit
+de Tsigane zoo wondervolle tonen te voorschijn brengen kan. Hij heeft
+ook een klein schilderijenkabinet: godsdienstige prenten, karikaturen,
+zorgvuldig uitgeknipt uit een langs den weg gevonden dag- of weekblad,
+afbeeldingen van fantastische lokomotieven en velocipeden. Het is
+waar dat de zoldering van het vertrek zeer laag is, en dat iemand
+van meer dan middelbare lengte groot gevaar loopt zijn hoofd tegen de
+balken te stooten; maar in haar geheel genomen, ontbreekt het dezer
+woning toch niet aan comfort en maakt zij door haar zindelijkheid
+een aangenamen indruk.
+
+De Tsigane zou niet zoo veel zorg voor zijne woning dragen, haar niet
+zoo versieren, indien hij zijn tehuis niet liefhad. Sedert hij zich
+eene vaste woonplaats gekozen heeft, dat wil zeggen sedert ongeveer
+honderd jaar, heeft hij geheel en al dien lust tot zwerven verloren,
+dien men tot dusver algemeen voor een ingeboren hartstocht van zijn ras
+gehouden had. Hij kent zich den stamverwant van den zwervenden Tsigane,
+die als een wolf langs de zoomen van het woud sluipt, maar hij gevoelt
+niet de minste begeerte om hem na te volgen. Hij is tegenwoordig een
+beschaafd man, een gezeten burger, even als zijn buurman de Walacher
+en de Magyaar, en zijn huis is niet het minst aangename.
+
+De Tsiganen zijn zeer op vormen en étiquette gesteld, en zouden het als
+eene beleediging beschouwen, indien men tegenover hen aan die étiquette
+te kort deed. Onze eerste bezoeken golden dus de overheidspersonen
+en magnaten van het dorp, want elke kleine volkplanting heeft haar
+miniatuur hofhouding, bestaande uit een woïwode of vorst en uit een
+"zederechter." De eerste zorgt voor de tijdelijke, de andere voor de
+geestelijke belangen. De eerste voert den stok, of beter gezegd den
+schepter, sinds onheugelijke tijden het teeken des gezags. Hij bestuurt
+en regelt den veldarbeid, hij bekleedt de eerste plaats bij de feesten,
+hij opent den dans, hij antwoordt met een genadigen glimlach op de
+huldebetooningen zijner onderdanen. De zederechter bezoekt de gezinnen,
+doet onderzoek naar het gedrag der jongelingen en der jonge meisjes,
+tracht de echtgenooten, die door hun twisten den slaap hunner buren
+verstoren, weer te verzoenen, legt de onderlinge geschillen bij,
+bepaalt en int de boeten. Wij hadden niet het voorrecht, de beide
+potentaten te huis te treffen; maar eenige uren later ontmoetten wij
+den woïwode zelven te midden van een groep maaiers. Zoodra hij ons
+gewaar werd, nam hij eene deftige houding aan, en hief majestueus zijn
+stok in de hoogte, om de arbeiders tot ijver aan te sporen. Men zegt
+echter van hem, dat hij zeer lui is, en dat hij van elke afwezigheid
+van den landheer en den rentmeester gebruik maakt, om zijn onderdanen
+het voorbeeld van volslagen werkeloosheid te geven: maar dit kleine
+gebrek daargelaten, verdient hij niets dan lof. De noodlottige
+bedwelming van het gezag is hem niet naar het hoofd gestegen. Zijn
+paleis onderscheidt zich ter nauwernood van de andere huisjes, en
+zijn vermoedelijke opvolger brengt, even als de andere jongelieden
+van het dorp, Tsiganen of Walachen, den nacht door in de open lucht
+nabij een loods; alleen als het des winters sneeuwt of stormt zoekt
+hij eene schuilplaats in de ouderlijke woning.
+
+Het is niet gemakkelijk, de eigenlijke meening van den Tsigane
+te doorgronden, want hij is het altijd eens met dengeen, die hem
+ondervraagt. Buigzaam en onderdanig, wacht hij met zijn oordeel te
+zeggen tot dat de aanzienlijke en machtige gesproken heeft; maar wie
+weet, welk ondoorgrondelijk geheim hij in zijn hart bewaart? Misschien
+heeft hij ook eene eigen godsdienstige overtuiging; maar hij heeft
+zoo dikwijls van geloofsbelijdenis moeten wisselen, naar gelang zijn
+meesters dat wilden, dat hij in 't eind de eenvoudigste partij gekozen
+heeft: die van de heerschende godsdienst des lands te belijden, waar
+hij zich bevindt. Als hij van woonplaats verandert, verandert hij ook
+van geloofsbelijdenis; nu eens behoort hij tot den griekschen, dan
+tot den latijnschen ritus. In ons dorp waren de Tsiganen Calvinisten,
+en lieten er zich vrij wat op voorstaan dat zij tot dezelfde kerk
+behoorden als de magyaarsche adel des lands. Zij beschouwden zich
+ook als verheven boven hunne buren de Walachen.
+
+Dezen, de afstammelingen der oude Daciërs, vormen de meerderheid
+der bevolking in de vallei van den Szamos, zoo als in het grootste
+gedeelte van Zevenbergen. Bovendien hebben zij zich vermenigvuldigd
+ten koste der Magyaren; men vindt onder hen een aantal boeren,
+wier namen zuiver hongaarsch zijn gebleven, maar die de taal hunner
+voorouders geheel vergeten hebben, en zoowel door hun spraak als
+door hun zeden echte Rumeniërs zijn geworden; zelfs de magyaarsche
+dorpelingen, die zich hunner afkomst nog bewust zijn, en die onder
+elkander hunne moedertaal nog in al hare zuiverheid spreken, hebben
+toch de levenswijze der Rumeniërs aangenomen. In Zevenbergen doet zich
+een verschijnsel voor, waarvan de geschiedenis talrijke voorbeelden
+heeft aan te wijzen, dat, namelijk, de kaste, meer nog dan het ras,
+van overwegenden invloed is geweest op de splitsing der bevolking in
+verschillende nationaliteiten. De van grondbezit beroofde Hongaar werd
+een Walacher; daarentegen liet de tot den adelstand verheven Rumeniër
+nooit na, zich voor een Magyaar te doen doorgaan. In het zuidelijk
+gedeelte  van Zevenbergen, vooral in het comitaat van Hunyad, zijn de
+rumeensche edelen zeer talrijk, en sinds onheugelijke tijden hebben
+zij nevens de hongaarsche edelen zitting gehad in de raadzalen en
+vergaderingen. Men heeft hun eindelijk den naam van Magyaren gegeven,
+en zij beschouwen zich zelven ook als zoodanig.
+
+Sedert de groote gebeurtenissen, die omstreeks de helft dezer eeuw
+in Zevenbergen plaats grepen, hebben ook de Walachen hun aandeel
+aan het grondbezit ontvangen. Langs de hellingen der heuvelen ziet
+men alom lange smalle streepen, die juist geen gelukkig effect maken
+in het landschap: dat zijn de grondstukken, die hun zijn toebedeeld
+geworden. Het moet trouwens erkend worden, dat de wijze waarop zij
+den grond bebouwen, hun niet tot eer strekt. De velden en akkers,
+die zij als eigenaars bewerken, verkeeren in geen beteren toestand
+dan de velden, waarop zij als daglooners arbeiden. Ik stond verbaasd
+toen ik vernam, dat zij in meer dan één dorp zelfs onbekend zijn met
+het gebruik van mest. De grond raakt dan ook vrij spoedig uitgeput;
+als de temperatuur en de vochtigheid niet bijzonder medewerken, houdt
+de voortbrenging eensklaps op; al wordt de akker geploegd en bezaaid,
+dan is de oogst toch geheel onbeteekenend. Dit is de oorzaak van de
+telkens herhaalde schaarschte en zelfs van werkelijken hongersnood,
+waardoor de bevolking van Zevenbergen zoo menigmaal geteisterd wordt:
+zelfs de cholera is waarschijnlijk niets anders dan het gebrek en
+de honger, onder eene andere gedaante. Tijdens mijne reis, maakte
+het land over het algemeen een allertreurigsten indruk. De maïs,
+hier koukouroutz genoemd, was al door de zon verbrand, nog eer zij
+zich tot airen gezet had; op sommige plaatsen zelfs was het zaad in
+het geheel niet opgekomen; in plaats van graan, zag men uitgestrekte
+bosschen van allerlei soorten van distels en onkruid. De meest gewone
+is de zoogenoemde russische distel, waarvan de russische paarden,
+in 1849, het zaad in hun hair medebrachten: dit was het geschenk der
+blijde inkomste, dat de Russen aan Zevenbergen aanboden!
+
+Dat de Rumeniër uit de vallei van den Szamos zoo weinig zorg aan
+zijn akker besteedt, mag ook hierin zijne verklaring vinden, dat hij
+vooruit weet dat hij zijn eigendom spoedig kwijt zal zijn. De Jood is
+zijn natuurlijke erfgenaam. De herberg en de kruidenierswinkel zijn
+beiden in joodsche handen. De Jood verkoopt op krediet; hij leent
+ook geld, natuurlijk tegen schandelijke rente, die zeer dikwijls meer
+bedraagt dan het kapitaal; zoolang echter zijn ongelukkig slachtoffer
+nog een duimbreed gronds bezit, is hij voor hem zoo inschikkelijk
+en voorkomend mogelijk, louter kruipende beleefdheid; maar niet
+zoodra heeft de stelselmatig bestolen Rumeniër, in een tijd van
+schaarschte en gebrek, zijn laatste stuk grond moeten verkoopen
+of verpanden om zich het noodige meel te kunnen aanschaffen,
+of de Jood, nu volkomen eigenaar geworden, sluit voor goed zijn
+kas; en het spreekt wel van zelf, dat geen gebeden of smeekingen
+van den rampzalig geplunderde den vuigen woekeraar vermurwen
+kunnen. De Walacher schijnt niet die onverzettelijke wilskracht,
+dat onuitputtelijk geduld en die onuitroeibare gehechtheid aan den
+grond te bezitten, die de karaktertrekken zijn van den franschen boer;
+hij weet zich niet te ontdoen van zijne schulden en door onverpoosden
+arbeid, ten koste van de uiterste inspanning, zich in zijn bezit te
+handhaven. In minder dan een menschenleeftijd hebben de Walachen,
+in onderscheidene distrikten, de hun toegewezen grondstukken reeds
+weder geheel verloren; op nieuw zijn zij hoorigen geworden, nu wel niet
+krachtens de wet, maar door de macht der feiten. Slechts zijn zij van
+meesters veranderd, en deze verandering is in elk opzicht ten kwade:
+in plaats van de onvrije boeren te zijn van den hongaarschen magnaat,
+toch altijd een Christen en een edelman, aan wiens geslacht zij vaak
+door traditioneele banden en erfelijke herinneringen verbonden waren,
+moeten zij thans de onwaardigste en verachtelijkste van alle meesters,
+de joodsche geldschieters, de gewetenlooze bewerkers van hun eigen
+ongeluk, dienen. Van daar die verbittering en die haat, die somwijlen
+tot een uitbarsting komt, en waarbij men niet, zoo als sommigen het
+wel gaarne doen voorkomen, aan godsdienstige onverdraagzaamheid
+of aan verschil van ras te denken heeft, maar uitsluitend aan de
+tot wanhoop gedreven vertwijfeling van het arme, met duivelsche
+list en sluw bedrog uitgezogen, uitgeplunderde en vertrapte volk,
+dat eindelijk opstaat in zijn toorn om deze gierige bloedzuigers
+van zich af te schudden. Mochten deze landen, vroeg of laat, op
+nieuw een crisis hebben te doorleven, als in de jaren 1848 en 1849,
+dan zou, buiten eenigen twijfel, de woede van de boeren zich niet
+tegen de Magyaren, maar tegen de Joden keeren. En wanneer dan, door
+eene onder eigenaardige invloeden staande pers, het medelijden en de
+sympathie van westelijk Europa zal worden ingeroepen, dan zal het, als
+ook nu in dergelijke gevallen, niet zijn voor de ware slachtoffers,
+maar voor de koele, gewetenlooze beulen, wie eindelijk de gerechte
+wraak heeft achterhaald en die toch aan het goed geloovig publiek als
+onschuldige martelaars worden voorgesteld, ten wier behoeve zelfs de
+diplomatie haar invloed moet laten gelden!
+
+Doch als het op pret maken aankomt, dan vergeet de Rumeniër gaarne
+voor een dag zijn ellende en zijn wrok. Eens, op een zondag, had ik
+het genoegen, de walachijsche dansen bij te wonen, en ik geloof niet,
+ooit zoo veel geestdrift, zoo veel opgewektheid te hebben gezien,
+als misschien bij de negers op de Antillen. De balzaal was alles
+behalve ruim: het was er zoo heet en zoo benauwd, dat men dreigde
+te stikken; zelfs den rustigen toeschouwers droop het zweet van het
+gelaat; maar de groepen van sierlijk uitgedoste dansers sprongen on
+draaiden en huppelden onvermoeid. De ruimte was zoo beperkt voor de
+talrijke menigte, dat de paren bijna niet van hun plaats kwamen, en
+dat men door koene sprongen in de hoogte vergoeding moest zoeken voor
+wat in de breedte ontbrak. Maar dat hinderde niet: de rythmus van den
+dans leed er niet onder: boven de bont gekleurde, schier verbijsterende
+werveling van rokken en buizen, wiegelden in snelle beweging rustelooze
+armen en hoofden. De hartstochtelijke pret was zoo aanstekelijk,
+dat ik zelf bijna in dezen onweerstaanbaren dans werd medegesleept.
+
+Dien dag dansten de Magyaren ook. Hoewel de nabuurschap het verschil
+van zeden en gewoonten voor een groot deel heeft uitgewischt,
+en hoewel de mannen der beide rassen de hongaarsche csarda dansen,
+meende ik toch een zeker onderscheid op te merken. Het kwam mij voor,
+dat de Walachen meer natuurlijke bevalligheid bezitten, terwijl de dans
+der Magyaren minder levendig, doch misschien waardiger en ernstiger
+is. De hongaarsche danser is zeer beleefd, zeer galant; maar men zou
+zeggen, dat zijne beleefdheid niets meer dan een vorm is: eigenlijk
+schijnt hij zich weinig om zijne danseres te bekommeren. Boven alles
+schijnt hij ingenomen met zijn eigen persoon. Niemand danst beter
+dan hij als cavalier seul. Dan draait en wervelt hij op één voet,
+heft zijn armen zegevierend in de hoogte, maakt allerlei buigingen,
+en neemt de meest verschillende standen aan. Zijne linten en kleurige
+franjes wapperen als vluchtige vlammen om hem heen: zijne belletjes
+en zijn sporen rinkelen en klingelen; maar dit geluid is hem niet
+voldoende: al dansende en springende, buigt hij zich om tegen zijne
+laarzen te kloppen, en als hij van vermoeidheid niet meer kan, als
+het zweet hem van het gelaat gudst, dan windt bij zich nog op door
+een zonderling woest geschreeuw.
+
+Tusschen de dansers der beide natiën scheen de beste verstandhouding
+te bestaan. De Magyaren hadden zelfs de beleefdheid, de Tsiganen
+met hun violen naar hunne vrienden de Rumeniërs, wien het juist aan
+muziek haperde, te zenden. De eenigen, die bij het feest ontbraken,
+waren de Szeklers, de maaiers: groote, forsch gebouwde boeren, met
+een onbeteekenend gelaat en een zwaarmoedigen, plompen gang, die mij
+door hun voorkomen en hunne kleeding aan de landlieden uit Périgord
+deden denken. Misschien ook hadden zij van dezen rustdag gebruik
+gemaakt, om te Kolosvar een hunner kameraden te gaan bezoeken, die,
+ik weet niet voor welk vergrijp, in de gevangenis zat. Gedreven door
+een inderdaad treffend gevoel van medelijden en aanhankelijkheid,
+hadden al de bloedverwanten en vrienden van den gevangene, mannen en
+vrouwen, de lange reis afgelegd van de grenzen van Moldavië naar de
+vallei van den Szamos, om den beproefde een woord van troost en liefde
+toe te spreken; om de kosten van den tocht te kunnen betalen, hadden
+zij zich onderweg als maaiers verhuurd. De Hunnen hebben in Europa
+vreeselijke herinneringen achtergelaten; maar als hunne rechtstreeksche
+afstammelingen, de Szeklers, op hen gelijken, dan waren zij toch niet
+zulke monsters, als zij ons in de legende geschilderd worden.
+
+
+IV.
+
+Ik mocht de vallei van den Szamos niet verlaten, zonder een bezoek
+te brengen aan de armenische stad Szamos-Ujvar. Men had mij gezegd,
+dat die stad het in netheid en regelmatigheid van bouworde van alle
+zevenbergsche steden won; en ik hoopte daar nog enkele gebouwen te
+zullen vinden, die in hun stijl en hunne versiering iets eigenaardigs
+hadden, en op wier muren als het ware nog een weerglans speelde van
+de zon van Perzië. Deze verwachting werd echter teleurgesteld. De
+armenische huizen onderscheiden zich in hunne bouworde door niets van
+de hongaarsche huizen, en doen volstrekt niet denken aan de woningen
+van Erivan en Ordubad; maar zij hebben boven die van Kolosvar althans
+dit vooruit, dat zij niet omzoomd zijn door stinkende riolen: men vindt
+in de straten geen stilstaande poelen, en de stad bezit, op een eiland
+in den Szamos, een openbaren tuin met fraai geboomte en heestergewas,
+met een theater en een muziektent. Dat mag inderdaad iets zeldzaams
+heeten in een land, waar niemand aan dergelijke zaken van algemeen
+belang schijnt te denken. De afstammelingen der aziatische Haïkanen
+zijn dan ook niet weinig trotsch op het in het oog vallend contrast
+tusschen hunne kleine sierlijke woonplaats en de vervallen slordige
+steden der omwonende Magyaren en Rumeniërs.
+
+De Armeniërs van Szamos-Ujvar zijn geünieerde Katholieken. Hunne kerk,
+die hoog boven de lage huizen uitsteekt, heeft niets bijzonders,
+hoewel de koster, met een vloed van woorden, niet nalaat de
+aandacht te vestigen op een schilderij, die naar hij beweert van
+Rubens zou zijn. In eene kast worden oude priesterlijke gewaden,
+met goud en zilver borduursel overladen, bewaard, die vroeger bij de
+godsdienstoefeningen werden gebruikt; op het altaar liggen armenische
+boeken, die de geestelijken nog wel kunnen lezen, maar die niemand
+verstaat. Wat, bij ons kortstondig bezoek, ons het meeste belang
+inboezemde, was ons gesprek met den Armeniër en zijn zoon, die ons tot
+gidsen verstrekten. Beiden waren geheel vervuld van dat eigenaardig
+patriotisme, dat zich niet aan den grond hecht, want de Armeniërs
+wonen hier in een vreemd land; dat evenmin in het ras wortelt, want
+de stamgenooten van verschillende godsdienstige belijdenis houden met
+elkander weinig of geen gemeenschap; maar dat enkel zijn grond vindt
+juist in de godsdienstige overtuiging, in de eenheid des geloofs,
+en dat juist daarom misschien de sterkste band van allen is. Toen zij
+met ons spraken over hunne kleine gemeente, schitterden de oogen der
+beide mannen van vreugde en innige liefde. Zij weidden uit over de
+geleerdheid van hun pastoor, over de goede inrichting hunner scholen,
+over den voorspoed en de welvaart hunner kooplieden. Ik vroeg eenige
+inlichtingen omtrent de Joden, maar bemerkte aanstonds dat ik daarmede
+een gevoelige snaar had aangeraakt. "O, riep de zoon op levendigen
+toon, die kunnen hier geen zaken doen, en bovendien heeft de cholera ze
+voor de helft uitgeroeid." De oude Armeniër, hoewel blijkbaar met dit
+antwoord ingenomen, meende het echter aan zijne waardigheid verplicht
+te zijn, zijn erfgenaam eene zachte berisping toe te dienen over het
+min betamelijke van zijne uitdrukking.
+
+De kerk verlatende, brachten wij eenige uren door met het bezoeken der
+winkels en magazijnen, en met eene wandeling door de straten, in den
+openbaren tuin en langs de oevers der rivier: maar nergens bespeurden
+wij eene armenische vrouw; slechts eens meenden wij, achter een dubbel
+raam, een vrouwelijk gelaat te zien, dat een haastigen, vluchtigen
+blik op de vreemdelingen wierp; en in den tuin ontdekten wij twee in
+lange kleederen gehulde schimmen, die bij onze verschijning haastig
+wegvloden. De Armeniërs van Szamos-Ujvar zijn niet zoo onhandelbaar
+jaloersch als hunne stamgenooten in de vallei van den Araxes; zij
+sluiten hunne vrouwen niet als in een kerker op; zij verbieden de
+jonge vrouw niet, zelfs met haar broeder en haar vader te spreken,
+en zorgen niet voor de stipte naleving van dit verbod, door haar
+een doek voor den mond te binden, die elk gesprek onmogelijk maakt;
+maar zonder nu juist zoo barbaarsch te zijn, als zij naar aloude
+zeden mochten wezen, zijn zij toch zeer streng, en hunne vrouwen
+brengen verreweg het grootste gedeelte van haar leven afgezonderd in
+het vrouwenvertrek door. Eenige jaren geleden, toen de hongaarsche
+gouverneur den grooten weg deed aanleggen, die de vallei van den Szamos
+doorsnijdt, hadden de ingenieurs natuurlijk voorgesteld, om dien weg
+door de nijvere en handeldrijvende stad Szamos-Ujvar te laten loopen;
+maar de armenische kooplieden, die toch zeer goed begrijpen van hoeveel
+belang eene goede en gemakkelijke communicatie is, verzetten zich
+met hand en tand tegen het hun aangeboden geschenk. Zij meenden dat
+de weg de vreemdelingen zou uitlokken en naar de stad voeren, en dat
+hunne vrouwen daardoor tot nieuwsgierigheid zouden worden geprikkeld,
+van haar huis afkeerig zouden worden, lust zouden gevoelen om te gaan
+reizen, om de wereld te zien, en, als de westersche dames, ijdel en
+coquet zouden worden. Eindelijk gaf men aan hun verlangen, waarvoor
+zij zich zelfs geldelijke opofferingen getroostten, toe, en hunne stad
+is thans alleen door een lange populierenlaan en een houten brug over
+den Szamos, indirect met den grooten weg verbonden. Zal het hun ook
+gelukken, het gevaar af te wenden van den spoorweg, die hun boven
+het hoofd hangt; of wel zal het gezicht der lokomotieven en wagons
+zoo sterk op hun gemoed als kooplieden werken, dat zij ter wille van
+het handelsbelang, ditmaal alle andere bezwaren ter zij zullen zetten?
+
+Wat hiervan zij, waarschijnlijk zullen de Armeniërs eerlang ophouden
+eene afzonderlijke groep te vormen te midden der verschillende
+volksstammen van Zevenbergen. Het aantal hunner gezinnen is gering,
+vooral in vergelijking met de Rumeniërs; bovendien slinken hunne
+koloniën door eene aanhoudende verhuizing naar Pesth, Weenen en andere
+groote steden van het Westen; en zij die blijven, hoewel nog dikwijls
+kenbaar aan hun zwaren, zwarten hairdos, aan hunne langwerpige oogen,
+hun bruine tint en hunne dikke lippen, nemen toch langzamerhand
+den magyaarschen type aan; zij hebben hunne eigene taal vergeten,
+zij wijzigen hunne oude zeden en gebruiken, en hunne geschiedenis
+lost zich op in die der Hongaren, die deze ballingen gastvrij in
+hun midden hebben ontvangen. Op onze wandeling ontmoetten wij een
+merkwaardig exemplaar van zulk een gemagyariseerden Armeniër. Een
+heer van een hoogst gedistingeerd voorkomen kwam met een beleefden
+glimlach naar ons toe, en richtte eenige vriendelijke woorden tot
+ons. Deze man was niet wel bij het hoofd en verbeeldde zich een zeer
+gewichtig personage te zijn; maar in plaats van zich nu uit te geven
+voor den mythischen Haïk, den goddelijken Sint-Gregorius of een ander
+groot man uit de armenische geschiedenis, had hij zich in het hoofd
+gezet dat hij Koning Matthias was, een der helden van Hongarije.
+
+Zoo wij de eer haddon, een minzamen groet te ontvangen van "Koning
+Matthias", kwam het daarentegen niet in ons op, ons te laten
+voorstellen aan de meest bekende grootheid van de geheele provincie,
+aan den beroemden Rosza Sandor, wiens naam heeft gezweefd op alle
+hongaarsche lippen. Hij was de stoutmoedigste, de vermetelste betyar,
+roover, die ooit de harten der bewoners van de Puszta met angst en
+schrik heeft vervuld. Niemand kon zonder siddering zijn naam hooren
+uitspreken, maar tegelijk voelde men zich gestreeld dat een man van zoo
+onversaagden moed in Hongarije het levenslicht had aanschouwd. Toen
+de onafhankelijkheidsoorlog uitbrak, liet hij zijn rooversbedrijf
+varen, om als krijgsoverste op te treden; weldra won hij zich een
+schitterenden naam: Petöfi dichtte liederen te zijner eere, en in
+alle legerkampen werd luid de lof van den betyar gezongen. Indien
+hij het geluk had gehad, op het veld van eer te sneuvelen, dan
+zou de legende hem tot den rang van een der nationale helden hebben
+verheven: hij zou in de herinnering des volks zijn blijven voortleven
+als een wreker der verdrukte onschuld, als een strijder voor recht
+en vrijheid, die het land doortrok om de geweldenaars te straffen
+en de onschuldigen te verdedigen. Ongelukkig sneuvelde hij niet,
+en wist zelfs te ontsnappen uit de vesting, waarin de Regeering hem
+opgesloten had. Nu weer eenvoudig boosdoener geworden, stelde hij
+zich aan het hoofd van eene bende dieven en moordenaars; en toen bet
+eindelijk gelukte hem te vatten, bleek hij het bagatel van eenige
+duizenden misdaden op zijn geweten te hebben: een last trouwens,
+dien hij zonder de minste moeite droeg. Men moest er wel toe komen,
+om den grooten man op te sluiten, en der gevangenis van Szamos-Ujvar
+viel de eervolle onderscheiding te beurt, dezen vorst der bandieten
+binnen hare muren te ontvangen. Misschien waren het wel vrienden en
+bewonderaars van Rosza Sandor, die, toen de cholera op het hevigst
+woedde, wisten te bewerken dat in drie steden van Hongarije de
+gevangenen op vrije voeten werden gesteld, onder voorgeven dat de
+epidemie in de kerkers een brandpunt zou kunnen vinden, van waar zij
+zich verder door het land zou verspreiden! Is dit zoo, dan hebben
+de Armeniërs van Szamos-Ujvar zich verstandiger getoond en het oor
+gesloten voor dergelijke inblazingen: althans Rosza-Sandor zit nog
+achter slot.
+
+
+V.
+
+De kleine wandelingen in den omtrek van Kolosvar zouden weldra
+gevolgd worden door eene langdurige reis in de bergen van westelijk
+Zevenbergen. Wij zouden met ons drieën die reis ondernemen, drie
+vrienden, allen evenzeer begeerig naar het genot der vrije schoone
+natuur. Ons klein gezelschap was, wat de verscheidenheid der talen
+aangaat, eenigermate een beeld in miniatuur van wat Zevenbergen in het
+groot is. De een, een echte Magyaar, hoewel hij een kroatischen naam
+draagt, sprak met den een zijner reismakkers in zijne moedertaal, met
+den ander in het duitsch; de tweede, ook een Magyaar, maar het duitsch
+slecht meester, sprak rechts in het hongaarsch, links in het fransch;
+de derde, Franschman van afkomst en taal, bediende zich beurtelings
+van het fransch en het duitsch; wanneer wij een boer tegenkwamen,
+bijna altijd een Rumeniër, moesten wij onze toevlucht nemen tot de
+walachijsche taal, die maar door één onzer gesproken werd. Wij waren
+maar met ons drieën, en toch hadden wij vier talen noodig, anders
+moesten wij ons met gebarenspraak behelpen.
+
+Ondanks de cholera, was Kolosvar voor ons het aangewezen punt van
+uitgang; daar moesten wij de noodige toebereidselen voor onze reis
+maken en ons het een en ander aanschaffen. Van de weinige uren,
+die wij beschikbaar hadden, maakten wij gebruik om het geologisch
+museum van Kolosvar te bezoeken, onder geleide van den heer Brassay,
+een geleerde, die misschien beter dan eenig ander met zijn vaderland
+bekend is, en die door de zeldzame welwillendheid, waarmede hij de
+vreemdelingen ontvangt, aan allen eene aangename herinnering van
+dat land medegeeft. Onder zijne aanwijzing, hadden wij het genoegen,
+in de zalen van het museum, als het ware een kort begrip te zien van
+alle mijndistrikten, die wij gingen bezoeken; onder al de minerale
+schatten, waaraan dit Land der Wouden zoo overrijk is, toonde men ons
+ook blokken van dien prachtigen, witten en violetachtigen rotssteen,
+het ditroïet, dat misschien binnen kort de fraaiste zuilen zal
+opleveren, welke tot hiertoe door menschenhanden zijn opgericht.
+
+Het was reeds volslagen duister, toen wij te Thorda, ons eerste
+station, aankwamen. Deze echt magyaarsche stad, ondanks haar duitschen
+naam van Thorenburg, ligt aan de oevers van den Aranyos of Goudrivier,
+tegen de laatste hellingen van een voorgebergte, dat het stroomgebied
+van den Maros van dat van den Szamos scheidt. Thorda is een der
+beroemdste punten van geheel Zevenbergen: aan de overzijde van den
+Aranyos strekt zich de wijde vlakte uit, waaraan de Walachen den
+naam geven van het Veld van Trajanus, omdat de romeinsche Keizer
+hier eene beslissende overwinning behaalde op hunne destijds nog
+barbaarsche voorouders. Nog andere bloedige gevechten zijn hier
+geleverd tusschen de verschillende volksstammen, die elkander
+het bezit van Zevenbergen betwistten: want Thorda is het door de
+natuur aangewezen punt van overgang tusschen de twee belangrijkste
+stroombekkens van het geheele land, en iedere veroveraar moest in
+de eerste plaats trachten, dezen strategischen sleutel in handen te
+krijgen. De nationale milicie kampeerde vroeger telken jare in deze
+van bloed doorweekte velden, bij de Hongaren bekend onder den naam
+van Keresztes-mesö (het Kruisvaardersveld); daar ook vertoonde de
+legeraanvoerder zich aan zijne soldaten, alvorens men ten oorloge trok.
+
+Maar aan den naam van Thorda hechten zich nog andere herinneringen van
+meer vredelievenden aard. In deze stad werd, ten jare 1545, tusschen
+de Magyaren, de Szeklers en de Saksers het verbond van vriendschap
+gesloten, dat de grondslag werd der "zevenbergsche drieëenheid,"
+waarvan echter het verdrukte en verachte ras der Walachen was
+uitgesloten. Vijf-en-twintig jaar later proklameerde hier de Landdag
+volledige gewetensvrijheid voor alle inwoners des lands: een zeer
+loffelijk besluit, maar dat zonder eenig gevolg bleef: de godsdienstige
+vervolgingen toch begonnen ook weldra in Zevenbergen, en waren hier
+niet minder hevig dan in de andere landen der oostenrijksche monarchie.
+
+Het geologisch onderzoek van Zevenbergen heeft doen zien, dat al de
+latere formatiën, waaruit de groote golvende vlakte van Meröseg, in het
+hart des lands, thans bestaat, in haar geheel beschouwd kunnen worden
+als een soort van deksel boven een uitgestrekte, onzuivere zoutlaag
+liggende, die op hare beurt niet anders is dan het overblijfsel van
+een vroeger meer, waarvan het water sinds lang verdampt is. Deze
+zoutbank, die zonder moeite zou kunnen geëxploiteerd worden, hetzij
+rechtstreeks, hetzij door middel van de zeshonderd zoutbronnen,
+die er uit ontspringen, heeft eene oppervlakte van niet minder dan
+vijf-en-twintigduizend vierkante kilometers; maar behalve deze in
+waarheid onuitputtelijke minerale schatten, in het hart der aarde
+verborgen, bezit Zevenbergen nog ontzaggelijke hoeveelheden zout,
+dat zich aan de oppervlakte zelve vertoont, en dat door den regen
+wordt afgespoeld en tot zonderlinge gestalten gevormd. Te Paradj,
+in het hooge dal van een der nevenstroomen van den oostelijken Maros,
+ziet men zelfs een berg van zuiver zout, waarvan de overhangende kruin
+niet minder dan zeven kilometers in omtrek heeft en, naar men zegt,
+tweemaal zooveel mineraal bevat als de beroemde zoutberg van Cordona
+in Catalonië. Elders ziet men een zestigtal blanke zoutpyramiden,
+op den kleiachtigen bodem verrijzende als de tenten van een leger.
+
+De zoutbank van Thorda kan niet, als de berg van Paradj, zonder
+veel moeite bij wijze van een steengroeve bewerkt worden; maar zij
+heeft daarentegen het voordeel eener veel gunstiger ligging voor het
+vervoer harer voortbrengselen naar de hongaarsche vlakte, waar het
+zout overvloedigen aftrek vindt. Langs den voet der zoutlagen van
+Thorda vloeit de rivier de Aranyos, waarlangs de blokken klipzout
+zonder bezwaar naar de steden langs den Maros en de Tisza (Theiss)
+knnnen vervoerd worden. Aan dit voorrecht heeft Thorda, het Salinae der
+Romeinen, het waarschijnlijk te danken, dat sedert de allervroegste
+tijden der dacische geschiedenis, hier het mijnwezen in vollen
+bloei was. Tegenwoordig leveren de bergwerken van Thorda jaarlijks
+gemiddeld vijf-en-twintigduizend ton steenzout op; zoo noodig zoude
+deze opbrengst waarschijnlijk verhonderdvoudigd kunnen worden.
+
+De groote mijn van Thorda ligt ten noorden van de stad. De wagon had
+ons weldra overgebracht naar het hart van den zoutheuvel; nu stonden
+wij op een vooruitstekende rotskam, van waar men in een der groote
+galerijen nederziet. Uit de diepte stijgt een verward gedruis van
+stemmen en geluiden tot ons op. Een lichte nevel vervult de niet te
+peilen ruimte, waarin de blik vergeefs poogt door te dringen. Kleine
+lichtende stippen, of liever gesluierde glansen, dwalen door den
+reuzigen kuil; maar wij kunnen de mijnwerkers niet onderscheiden, zelfs
+niets bespeuren wat aan eene menschelijke gedaante denken doet. Wij
+zoeken vergeefs naar eenig vast punt, naar een voorwerp, waaraan
+wij een maatstaf ontleenen kunnen om de diepte van dezen afgrond
+te peilen; hij schijnt inderdaad bodemloos, en duizeling bevangt u,
+als ge daarin nederblikt: maar in werkelijkheid bedraagt de hoogte
+van den vloer tot het gewelf honderd-vier-en-veertig el: eene hoogte,
+ongeveer gelijk staande met die van den toren van Straatsburg of van
+de groote pyramide van Ghizeh.
+
+Een eindelooze wenteltrap, in het kristalzout uitgehouwen, voerde
+ons naar beneden, naar het voorportaal der groote zaal, te midden der
+bezige mijnwerkers. Dezen, voor het meerendeel Hongaren, zijn alleen
+met een broek gekleed, want zij hebben een zwaren arbeid te verrichten
+en het zweet gudst van hun naakt bovenlijf. Twee aan twee op een in
+de rots uitgehouwen trede staande, trachten zij de blokken van de
+massa te scheiden. Al hunne bewegingen zijn regelmatig: zij buigen
+zich te gelijk en richten zich te gelijk weder op: hunne houweelen
+dalen op hetzelfde oogenblik neder op de juiste plek, aangewezen
+door de lijn, die twee blokken scheidt. Eerst trachten zij den steen
+ter zijde los te maken, dan houwen zij het blok van onderen los door
+horizontale slagen. Een helder geluid geeft hun eindelijk te kennen,
+dat het zoutblok los en vrij is. Zij nemen daarvan de proef met een
+hefboom: dan wisschen zij zich het gelaat af, en wachten een oogenblik,
+alvorens aan een ander blok te beginnen. Dit werk is alles behalve
+gemakkelijk, maar het wordt goed betaald, althans in vergelijking
+met het gemiddeld bedrag der loonen in Zevenbergen. Elk zoutblok
+wordt verdeeld in stukken van vijftig pond, waarvoor de mijnwerker
+zeventien tot achttien centimes ontvangt; nu kan hij, naar gelang
+van zijne kracht en de hardheid van de rots, tusschen de twintig en
+zes-en-twintig van zulke stukken afhakken. Hij verdient dus ongeveer
+vijf francs per dag, de dag gerekend op tien uren. Doorgaans begint
+de mijnwerker zijn arbeid des morgens ten vier uur: hij werkt door
+tot twee uur in den namiddag, keert dan naar de vrije lucht terug en
+houdt zich verder bezig met zijn tuin of zijn wijngaard, want hij is
+bijna altijd grondeigenaar. Juist aan die betrekkelijke welvaart heeft
+hij het te danken, dat hij beter betaald wordt dan andere werklieden:
+hij wordt niet door gebrek gedwongen tot den arbeid, als het loon te
+laag is.
+
+De wijze van exploitatie heeft in den loop der eeuwen wijziging
+ondergaan. De uitgravingen hebben tegenwoordig de gedaante van
+koepels of groote klokken; naar mate de arbeid vordert, wordt de
+mijn dieper en tevens breeder, maar zoo, dat de omringende wanden
+steeds de as naderen, ten einde het gewicht der bovenste lagen te
+kunnen torschen. Eindelijk is men onlangs op het denkbeeld gekomen,
+om in de rots lange galerijen uit te houwen, waarvan de zijwanden zich
+tot een gewelf vereenigen als in de kazematten. Zoo worden de mijnen
+van Maros-Ujvar bewerkt, en in een deel der mijnen van Thorda begint
+men hetzelfde stelsel in praktijk te brengen; maar de oude wijze van
+bewerking wordt daarom niet opgegeven. De plaats waar het grootste
+getal mijnwerkers bijeen is, is de Josefsput, waarheen onze gids
+ons het eerst heeft heengevoerd; men heeft uit dezen geweldigen put
+bereids vierhonderd-duizend kubiek el klipzout gehaald, en voortdurend
+is men bezig de mijn nog meer uit te graven.
+
+De grootste van alle zalen, de Theresiaput, had eene diepte van niet
+minder dan honderd-zes-en-vijftig el, met een daaraan geëvenredigde
+doorsnede. De koepel dezer mijn, in het hart der rots uitgehouwen,
+was misschien de grootste, die ooit door menschenhanden werd gewrocht:
+althans zou men vergeefs zijn wedergade hebben gezocht onder al de
+koepels, die zich boven kerken of paleizen welven. Eindelijk zag
+men er van af, om dit reusachtig gewelf nog verder uit te houwen:
+inderdaad zou het ook meer dan zonderling zijn, voort te gaan met de
+nasporing van het zout in het hart der aarde, wanneer men het in de
+naburige vlakte in grooten overvloed op de oppervlakte zelve vinden
+kan. De Theresiamijn is dus tegenwoordig verlaten.
+
+Uit de Theresiamijn komende, liet de opzichter ons langs een kleinen
+trap opklimmen, even als de anderen in het zout uitgehouwen. Weldra
+deed een zonnestraal het schitterend kristal der wanden als diamanten
+flonkeren; de gids lichtte een luik op, opende toen de deur van een
+schuur: wij stonden in de open lucht. Het landschap om ons heen geleek
+sprekend op dat der woestijnen van Afrika. Dijken van grijsachtige
+klei beletten ons het uitzicht op de vlakte en de bergen; klippen van
+onzuiver zout verhieven naast ons haar roodachtige, blauwe en groene
+naalden en spitsen, aldus gekleurd door de vreemde bestanddeelen
+in het zout opgenomen; enkele schrale planten, zooals men ook langs
+de stranden der zee vindt, toonden in de spleten hare bleek blauwe
+stengels en bladeren; een schitterend spoor van helder zout wees de
+bedding aan van eene nu waterlooze beek; in de holten en kloven stonden
+plassen van zout water, omzoomd door sneeuwwitte randen. Dit waren
+voormalige, nu ingestorte putten. De naakte, blanke, metaalachtige
+bodem kaatste het licht en de hitte der blakerende en brandende zon
+terug: het was hier niet om uit te houden.
+
+(Wordt vervolgd.)
+
+
+Blanken en kleurlingen.
+
+(Vervolg van bladz. 72).
+
+
+XIX.
+
+De staatsgreep.
+
+Bij het aanbreken van den dag, terwijl de neger-afgevaardigden zich
+nog geeuwend op hunne met koortsmos gevulde matrassen rondwentelen en
+voortdurend om meer whisky schreeuwen, vult zich de Koningsstraat met
+soldaten, die de voetpaden bezetten en hunne geweren op den rijweg in
+rust zetten. Wat heeft dit te beduiden? De gansche stad schijnt reeds
+ontwaakt en op de been. De voetpaden wemelen van burgers zoowel als van
+soldaten, en bijtende spotternijen, krenkende woorden worden van beide
+zijden gewisseld. De mariniers naderen van de zijde der kaaien; nabij
+het Tolkantoor is de kavalerie opgesteld. Twee kanonnen staan bij het
+havenhoofd, een derde beschermt den toegang tot het Statenhuis. Emory,
+met het opperbevel belast, blijft in het Arsenaal, gereed daar heen
+te gaan, waar zijne tegenwoordigheid vereischt wordt. Zijn luitenant,
+De Trobriand, na zijne troepen in de straat Saint-Louis te hebben
+opgesteld, met hun rechtervleugel geleund tegen de gesloten poorten
+van het Kapitool, en de linker zich uitstrekkende naar de rivier,
+bezet met een deel zijner brigade de Koningsstraat. Tweeduizend
+federale soldaten zijn onder de wapenen.
+
+Met uitzondering van de ordonnans-officieren, die nu en dan naar het
+hotel rijden waar Sheridan nog altijd vertoeft, wordt de toegang tot
+de straat Saint-Louis aan niemand vergund; evenmin wordt iemand in de
+Koningsstraat toegelaten, behalve de berichtgevers der dagbladen, de
+dienstdoende officieren, en de van een toegangskaart voorziene leden
+der Kamer. Potter, lid van de door het Congres benoemde commissie,
+toont zijn kaart: vergeefs: de toegang tot het Kapitool wordt hem
+geweigerd. Mac-Enery en Wiltz, die er prijs op stellen officieele
+getuigen te hebben, noodigen ook de beide andere leden der commissie,
+Forster en Phelps, uit, om met Potter bij de opening der zitting
+tegenwoordig te zijn. De drie leden verschijnen gezamenlijk: de
+schildwachten drijven hen terug. Als voorzitter der commissie, laat
+Forster een hoofdofficier roepen, die, na eenige woordenwisseling,
+hun vergunt door te gaan, maar volstrekt weigert, de heeren die hen
+volgen mede door te laten.
+
+Even voor twaalf uur, verschijnen de conservatieve leden en corps in
+de Koningsstraat, en begeven zich naar den ingang van het Kapitool; de
+dienstdoende officier houdt hen staande, en verlangt hunne papieren te
+zien. Vier hunner, die geen toegangskaarten hebben, worden afgewezen,
+tot dat nader omtrent hunne toelating zal zijn beslist. De anderen
+vervolgen hun weg door gangen,  met soldaten bezet, door kamers,
+vervuld met den stank van slechte sigaren en whisky. Afdeelingen
+policie-agenten,  met knuppels en revolvers gewapend, bewaken de
+deuren, en weigeren de toegangen tot de vergaderzaal te ontruimen. Zij
+beweeren, dat generaal Campbell hun hunne posten heeft aangewezen, en
+zoo lang hij hen niet afroept, mogen zij zich niet verwijderen. Foster
+en Phelps houden van dit een en ander zorgvuldig aanteekening.
+
+Voor Wiltz is het nu niet langer twijfelachtig, of, wanneer bedrog
+niet mocht slagen, de scalawags tot geweld hun toevlucht zullen nemen;
+en Mac-Enery is evenzeer overtuigd dat zij daarbij op de hulp der
+federale officieren kunnen rekenen. Een enkel driftig woord, een enkele
+ondoordachte stap, kan eene noodlottige botsing uitlokken. "Laat ons
+vastberaden en spoedig handelen", fluisteren de burgers elkander toe;
+"bovenal, laat ons strikt binnen de palen der wet blijven."
+
+Met klokslag van twaalven begint Vigers de presentielijst af te
+lezen; twee-en-vijftig republikeinen en vijftig conservatieven zijn
+tegenwoordig.
+
+"Honderd-twee leden zijn present; de vergadering is wettig
+geconstitueerd!" roept Vigers, wiens stem bijna door het geschreeuw
+en gejoel der negers wordt verdoofd.
+
+"Ik stel voor, zegt Billieu, het conservatieve lid voor La-Farouche,
+dat de heer Louis A. Wiltz, gewezen mayor van Nieuw-Orleans, het
+presidium op zich neme."
+
+Vigers, die verwacht dat iemand Michael Hahn zal voorstellen, heeft
+de onbeschaamdheid te zeggen, dat hij het voorstel van Billieu niet
+in omvraag wil brengen. Vigers is griffier--griffier van de vorige
+Kamer--en hij heeft niets anders te doen dan de presentielijst te
+lezen. Beleefdheidshalve wordt zulk een ambtenaar vergund, om het
+eerste voorstel te doen tot benoeming van een president; maar als hij
+dit nalaat, heeft, naar amerikaansch gebruik, elk lid der Kamer het
+recht, dit voorstel te doen en stemming te vragen door het opsteken der
+handen. Ziende dat Vigers aarzelde,  staat een der leden op; herhaalt
+het voorstel van Billieu; laat stemmen door het opsteken der handen,
+en verklaart dat het voorstel is aangenomen. Aanstonds plaatst Wiltz
+zich in den voorzittersstoel, en terwijl de negers verbluft zitten
+te kijken en beginnen te schreeuwen, roept hij de Kamer tot de orde
+en verklaart de zitting geopend.
+
+Een der leden stelt nu voor, dat de nog aanhangig gebleven verkiezingen
+zullen worden onderzocht, en dat de vijf leden, die buiten op straat
+wachten, inmiddels hunne zetels zullen innemen. Wiltz brengt het
+voorstel in omvraag;  met groote meerderheid van stemmen wordt
+het aangenomen, daar een aantal negers zich verwijderd hebben, om
+raad in te winnen bij de leiders der partij, in Kellogg's kabinet
+vergaderd. Nadat de vijf heeren hunne plaatsen hebben ingenomen,
+kunnen de blanken rekenen op vier-en-vijftig stemmen.
+
+Intusschen heeft geene der beide partijen op zichzelve de wettige
+meerderheid, en de republikeinen, ziende dat zij hunne geringe
+meerderheid verloren hebben, beginnen de zaal te verlaten. Maar de
+conservatieven, aan dergelijke kunstjes gewoon, beletten hen zich
+te verwijderen, vóór eene nieuwe telling kan plaats grijpen. Een lid
+stelt de benoeming van Louis A. Wiltz tot president voor; een ander
+lid doet gelijk voorstel ten behoeve van Michael Hahn. Acht-en-vijftig
+leden zijn tegenwoordig; vijf-en-vijftig stemmen voor Wiltz, die,
+onder oorverdoovend gejuich, als president wordt geproklameerd.
+
+De rechter Houston, nabij den voorzittersstoel staande, neemt hem
+nu den gebruikelijken eed van trouw aan de wet en de constitutie
+van Louisiana af. Wiltz houdt op nieuw appel nominaal, en neemt den
+tegenwoordigen leden den eed af. Hoewel zich enkelen verwijderd hebben,
+is toch het wettig getal nog bijeen. Hahn, onzeker wat te doen, is
+gebleven, en legt den eed in handen van Wiltz af. Kapitein Floyd wordt
+nu tot serjeant  benoemd, en de heer Trevezant tot griffier. De Kamer
+is nu geconstitueerd. In zijne hoedanigheid als voorzitter,  noodigt
+Wiltz den generaal De Trobriand uit, de policie-agenten te verwijderen
+die de deuren en toegangen bezet houden, en de generaal voldoet aan
+die uitnoodiging. Naar het schijnt, wordt de conservatieve Kamer,
+onder presidium van Wiltz, geconstitueerd,  dus door de bondstroepen
+als de wettige macht erkend. Zijn de scalawags dan inderdaad geslagen,
+en de blanke burgers weer meester van de stad? Nog niet.
+
+In zijn kamer gezeten, omringd door officieren en beambten, verneemt
+Kellogg, met klimmende woede en verlegenheid, wat er daar in de
+Vergadering plaats grijpt. Ondanks zijn whisky en zijn sigaren, ondanks
+zijn cantine en zijn matrassen, hebben de conservatieven hem in zijn
+eigen huis en met zijn eigen wapenen geslagen. Hoe zal hij zich in
+zijne positie handhaven?  Met een conservatieven president, griffier
+en serjeant, is de Kamer geheel in de macht zijner vijanden. Alleen
+de federale bajonetten kunnen het werk van dezen morgen weer ongedaan
+maken.
+
+Maar zijn die bajonetten nog tot zijne beschikking? Wiltz roept ze
+ter hulpe, en zij gehoorzamen hem. Zullen zij ook aan zijn bevel
+gehoor geven? Hij neemt de proef, en zendt een schriftelijken last
+aan generaal De Trobriand om de vergaderzaal te bezetten, en de vier
+conservatieve leden te verwijderen, aan wie de Kamer vergund heeft
+zitting te nemen.
+
+De Trobriand onderwerpt dit bevelschrift aan generaal Emory. Het is
+niet uitgemaakt, of Emory ook den raad van Sheridan heeft ingewonnen;
+maar na een geruim tijdsverloop, terwijl de beraadslaging in vollen
+gang is, treedt De Trobriand, die nu zijn orders ontvangen heeft,
+eensklaps de vergaderzaal binnen, en eischt dat hem de "indringers"
+zullen worden aangewezen. Wiltz antwoordt dat hem geen "indringers"
+bekend zijn; dat al de hier tegenwoordige heeren leden zijn der
+Kamer, en dat de persoon van elk lid eener amerikaansche wetgevende
+vergadering onschendbaar is.
+
+"Ik ben soldaat en geen opperbevelhebber, ik moet de mij gegeven orders
+uitvoeren, antwoordt De Trobriand. Generaal Emory heeft mij gelast,
+overeenkomstig de bevelen van den gouverneur Kellogg te handelen.
+
+--Ik moet u uitdrukkelijk doen opmerken, herneemt de president,
+dat deze wettig verkozen Kamer zich heeft geconstitueerd door mij
+te benoemen tot voorzitter, kapitein Floyd tot serjeant en den
+heer Trevezant tot griffier. Daarna hebben wij vijf leden zitting
+doen nemen, wier geloofsbrieven door het kiesbureau aan ons zijn
+onderworpen. Wilt gij deze heeren uitdrijven?
+
+--Mijn plicht als officier laat mij geen andere keus."
+
+Wiltz noodigt al de leden uit om met hem, ten teeken van protest,
+van hunne zitplaatsen op te staan. Al de conservatieven rijzen op,
+heffen hunne handen omhoog en roepen den hemel tot getuige aan
+van hun protest. De negers, vreezende dat het op een kloppartij
+zal uitloopen, springen over de banken, verschuilen zich achter de
+lessenaars, verdringen zich in de gangen, en sluiten zich op in de
+geheime kabinetten.
+
+"Wijs ze aan! roept De Trobriand tot Vigers.
+
+--Vigers heeft in deze Kamer niets te zeggen, herneemt de
+president. Zijne tusschenkomst in de beraadslagingen en handelingen
+dezer vergadering is onwettig. Vigers was griffier van de vorige Kamer;
+Trevezant is nu griffier.
+
+--Lees de presentielijst!" schreeuwt De Trobriand, waarop Vigers
+opstaat en begint te lezen.
+
+"De conservatieve leden zullen niet antwoorden," zegt de voorzitter:
+en geen enkel conservatief lid antwoordt op het lezen van zijn naam.
+
+Nu treedt generaal Campbell binnen, om Vigers bij zijn
+onderzoek behulpzaam te zijn. Er worden soldaten ontboden. John
+O'Quin, lid voor Aroyelles, wordt aangewezen als een der vier
+conservatieven. "Verwijdert hem!" gelast De Trobriand. O'Quin roept de
+bescherming in van den voorzitter. "Wij zwichten alleen voor geweld,"
+zegt deze, zich tot den officier wendende. De Trobriand laat soldaten
+met geladen geweren en bajonetten aanrukken, en twee dezer soldaten
+voeren O'Quin van zijn plaats. Nu komt de beurt aan Vaughan, lid
+voor Rapides. De Trobriand en zijn gewapende satellieten fier in
+het aangezicht ziende, rijst Vaughan op, en zegt: "In naam mijner
+kiezers, het volk van Louisiana, en als een vrij geboren burger van
+de Vereenigde-Staten, protesteer ik tegen deze aanranding."--Toen zich
+tot zijne collegas wendende, roept hij hen allen tot getuigen van deze
+verregaande geweldenarij tegenover eene vrije vergadering. "Gij ziet,
+zij werpen mij uit met bajonetten!"
+
+"Laat het geschieden," zucht Wiltz, en de schanddaad wordt volvoerd.
+
+Elf andere leden worden achtervolgens weggevoerd. Als Floyd, op last
+van den president, een der leden poogt te beschermen, wordt hij
+zelf gegrepen en door de soldaten vastgehouden. Nadat het laatste
+conservatieve lid aldus door geweld was verwijderd, rijst Wiltz op,
+geeft met plechtig gebaar een teeken dat stilte gebiedt, en spreekt
+op ernstig droeven toon:
+
+"Als wettig voorzitter der Kamer van vertegenwoordigers van Louisiana,
+heb ik geprotesteerd tegen deze overrompeling onzer vergadering door
+soldaten van de Vereenigde-Staten, met gevelde bajonetten en geladen
+geweren. Onze broeders zijn voor onze oogen met geweld aangegrepen en
+weggevoerd, in spijt van hun plechtig protest. Een troep soldaten heeft
+deze zaal der volksvertegenwoordigers bezet, en wij hebben tegen die
+daad geprotesteerd. In den naam van een weleer vrij volk, in den naam
+van den weleer vrijen staat Louisiana, in den naam onzer amerikaansche
+Unie, protesteer ik op nieuw plechtig tegen dit misbruik der militaire
+macht. Mijn voorzittersstoel is door soldaten omringd. Onze ambtenaren
+worden door hen gevangen gehouden. Leden der wetgevende macht, ik
+verklaar plechtiglijk dat Louisiana heeft opgehouden een souvereine
+staat te zijn, en niet langer eene republikeinsche regeering bezit. Ik
+noodig alle vertegenwoordigers van ons land uit, met mij voor deze
+gewapende tusschenkomst te wijken."
+
+Dit gezegd hebbende, heft Wiltz de zitting op en verlaat de
+zaal, gevolgd door al de conservatieven; hij gaat naar de straat
+Saint-Louis, vergezeld door eene overtalrijke menigte, die hem
+met luide toejuichingen begroet. In het huis N^o. 71 van de straat
+Saint-Louis vinden de afgevaardigden een geschikt lokaal, en na daarvan
+formeel bezit te hebben genomen, wordt de Kamer op reces gescheiden.
+
+Kellogg heeft niet veel voldoening van zijn zegepraal. Zijne
+heftigheid heeft de zaken niet beter, maar veeleer erger gemaakt. De
+vier conservatieve leden, hoezeer door geweld verdreven, zijn
+niet bij stemming van hun recht vervallen verklaard; en dit kan
+nu niet meer geschieden, zelfs niet met een schijn van wettigheid,
+want de overblijvende neger-vergadering blijft beneden het voor een
+besluit vereischte getal van zes-en-vijftig stemmen. Wiltz is als
+president beëedigd, en als president heeft hij de vergadering belegd
+in de straat Saint-Louis. Alles wel beschouwd, ziet Kellogg dat hij
+op ieder punt geslagen is, en zwakker dan ooit te voren. Noch hij,
+noch zijn mededinger kan eene wettige vergadering beleggen, en zonder
+dat is geene regeering mogelijk.
+
+De toestand schijnt een dictator te eischen, en ten negen uur des
+avonds aanvaardt generaal Sheridan de opperste leiding.
+
+De soldaten zijn onder de wapenen, het zwaard is koning!
+
+Indien slechts President Grant aan Sheridan in Louisiana volle
+vrijheid van handelen wil laten, zoo als hij hem die gelaten heeft
+in de valleien van de Blue-Ridge en op de jachtgronden der Peigans,
+dan zal mijn onstuimige buurman wel spoedig klaar weten te komen
+met zulke tegenstanders als Wiltz en Ogden, Mac-Enery en Penn. "Ik
+ken deze luidjes, zoo zegt hij; ik heb vroeger met hen omgegaan,
+toen zij onhandelbaarder waren dan tegenwoordig. Ik weet wat mij te
+doen staat. De Blanke Bond moet vernietigd worden. Dat is slecht
+volk: echte bandieten, belust op kwaaddoen. In Nieuw-Orleans ziet
+ge hen van hun gunstigste zijde: hier gedragen zelfs de leden
+van den Blanken Bond zich als fatsoenlijke lieden; maar in de
+plattelands-distrikten--Bossier en Saint-Bernard, Natchitoches en
+Red-River--zijn zij ware duivels."
+
+Ten tien uur des avonds zendt Sheridan dit telegram aan Belknap,
+den secretaris van staat voor oorlog:
+
+Nieuw-Orleans, 4 Januari 1875.
+
+"Tot mijn leedwezen moet ik U mededeelen, dat in dezen staat een geest
+van verzet heerscht tegen alle wettig gezag, en eene onveiligheid
+van leven en bezit, waarvan de centrale Regeering of het land over
+het algemeen zich nauwelijks rekenschap geven kan. Het leven der
+burgers is zoo zeer bedreigd, dat, tenzij iets gedaan worde om het
+volk te beschermen, alle veiligheid, die de wet toekent, verloren zal
+gaan. Verzet tegen de wet en moord schijnen hier beschouwd te worden
+van een standpunt, dat straffeloosheid verzekert aan allen, die zich
+aan deze vergrijpen schuldig maken, en het burgerlijk gezag schijnt
+machteloos om de boosdoeners te straffen of zelfs te vatten. Heden
+avond heb ik het bevel over het departement der Golf op mij genomen.
+
+P.H. Sheridan.
+
+Dit departement der Golf, omvattende drie groote staten, Louisiana,
+Mississippi en Arkansas, met al de forten en militaire stations langs
+de golf van Mexiko, behalve de forten aan de Mobile-baai, wordt alzoo,
+met een enkelen pennestreek geschrapt van de divisie van het Zuiden,
+onder het opperbevel van Mac-Dowell geplaatst.
+
+Den volgenden morgen ontvangt Sheridan, van den adjudant-generaal
+Townsend, de verzekering dat zijn gedrag wordt "goedgekeurd." Daarop
+antwoordt hij aanstonds, door naar Washington een schets te zenden
+van het stelsel, dat hij in de zuidelijke staten wenscht toe te
+passen: een dokument, dat wel verdient beroemd te blijven in de
+geschiedenis der amerikaansche vrijheid. Nog nimmer had een spaansch
+onderkoning op Sicilië, of een russisch gouverneur in Polen, van zijn
+koninklijken meester zoodanige volmacht gevraagd, als thans Sheridan
+aan President Grant vroeg. Zijn regeeringsprogram voor het Zuiden
+rust hoofdzakelijk op het denkbeeld, dat de voornaamste burgers
+van deze rijke on welvarende staten, door de regeering zelve als
+bandieten beschouwd en buiten de wet gesteld zullen worden, en aan
+haar ambtenaren overgeleverd om hen naar goedvinden te straffen.
+
+Dit merkwaardig, aan Belknap gericht telegram luidt aldus:
+
+
+Nieuw-Orleans, 5 Januari 1875.
+
+"Naar mijne meening, kan het thans in Louisiana, Mississippi en
+Arkansas heerschende schrikbewind worden vernietigd, en het vertrouwen
+en de openbare orde hersteld, indien slechts de hoofdleiders van den
+gewapenden Blanken Bond worden gevat en terecht gesteld. Wanneer zij,
+door een besluit van het Congres, tot bandieten worden verklaard,
+dan kunnen zij door een krijgsraad worden gevonnisd. De aanvoerders
+dezer bandieten, die hier op den 14den September l.l. moorden hebben
+gepleegd, en later ook nog te Vicksburg in Mississippi, moeten,
+volgens den eisch der wet en openbare veiligheid, en ook in het
+belang van den vrede en de welvaart van de zuidelijke streken des
+lands, gestraft worden. Indien de President eene proklamatie wilde
+uitvaardigen, waarbij zij tot bandieten werden verklaard, dan behoefden
+misschien geen verdere stappen gedaan te worden, en ik kon voor het
+overige zorgen.
+
+P.H. Sheridan."
+
+Als de President maar wil verklaren dat al die burgers, dat is de
+massa der blanke bevolking, bandieten zijn! Dat is genoeg; dan kunt
+gij u verder stil houden, en het overige gerust aan mij overlaten!
+
+Men mag vragen, of dit inderdaad de taal is van een amerikaansch
+officier, in het midden der negentiende eeuw levende, en sprekende
+van zijne medeburgers? De toon gelijkt meer op dien van een turkschen
+pâsja te Belgrado. Doch hoe dit zij: de omgeving van den President,
+de secretarissen en adjudanten, zijn opgetogen over zulke doortastende
+energie, en bij de mededeeling dezer berichten aan de officieele
+autoriteiten beginnen zij een eigenaardigen toon aan te slaan. Een
+afschrift, van Townsend's eersten brief aan Sheridan, nu reeds
+twaalf dagen oud, wordt aan generaal Mac-Dowell gezonden; en uit
+dit stuk verneemt deze hoog geplaatste officier dat zijn kommando in
+het departement van de Golf hem ontnomen is! Bij de kennisgeving aan
+generaal Sherman, dat Sheridan het opperbevel in Nieuw-Orleans heeft
+aanvaard, zegt Townsend, dat die officier de Golf heeft "geannexeerd",
+en voegt er, bij wijze van dooddoener, bij: "deze maatregel werd
+noodig geoordeeld en is goedgekeurd."
+
+Generaal Sherman antwoordt droogjes:
+
+St. Louis, 6 Januari 1875.
+
+"Uw telegram van den 6den der loopende maand, houdende bericht, dat
+de generaal Sheridan het departement der Golf bij zijn kommando heeft
+geannexeerd, is door mij ontvangen."
+
+Inmiddels heeft de voorzitter der Kamer, Louis A. Wiltz, zich tot
+den President gewend, hem van het gebeurde verslag gevende, en hem
+eerbiedig gevraagd te mogen vernemen: "op wiens gezag en krachtens
+welke wet het leger der Vereenigde-Staten de vergadering der Kamer
+van volksvertegenwoordigers van den staat Louisiana heeft overvallen
+en uiteen gedreven?" Mocht het blijken, dat deze handeling op geen wet
+en geen erkend gezag steunde, dan verzoekt Wiltz zeer dringend, dat de
+federale troepen gelast zullen worden, de Kamer weder te herstellen;
+en met niet minder aandrang vraagt hij, dat het departement van oorlog
+aan de federale officieren onder het oog zal brengen, dat bemoeiing
+met de werkzaamheden eener wetgevende vergadering geheel en al buiten
+hunne bevoegdheid ligt.
+
+Wat zal President Grant hierop antwoorden? Hij is niet zoo zeker als
+Belknap en zijn adjudanten, dat in Nieuw-Orleans alles naar wensch
+gaat. Daar dringen stemmen door in zijn kabinet, die zijn gemoed met
+twijfel en bange voorgevoelens vervullen.
+
+Verhalen van hetgeen des zondagsavonds en des maandagsmorgens
+in de Koningsstraat heeft plaats gegrepen, vullen de kolommen der
+dagbladen van elke stad, van Galveston tot Portland, van Savannah tot
+San-Francisco. Doorgaans zijn deze verhalen gekruid met bijtende en
+scherpe aanmerkingen; sommige schrijvers behandelen de zaak als een
+aardigheid. Is men niet midden in het carnaval, den uitgelezen tijd
+voor grappen en zotternijen? Dat feest der negers in het Kapitool
+is eene aardigheid: die cantine, die soupers, die middernachtelijke
+vergadering, die drinkgelagen in den vroegen morgen:--wel, dat
+zijn niet anders dan gekkernijen van vroolijke korrespondenten,
+die eens een loopje met het publiek willen nemen. Maar over het
+algemeen vat de pers de zaak zeer ernstig op; en tot hun eer moet het
+gezegd worden, dat juist de voornaamste republikeinsche dagbladen
+de scherpste veroordeeling uitspreken over de handelingen van De
+Trobriand. Zijn wij in Frankrijk? zoo vragen zij. Is Grant een andere
+Bonaparte? Zijn Emory en De Trobriand de gehuurde soldaten van een
+bastaard keizerrijk? Worden wij reeds door een Caesar geregeerd, en
+is het Witte-Huis een amerikaansch paleis der Tuileriën? Elk woord,
+in den laatsten tijd door den President gesproken, wordt zorgvuldig
+gewogen; en in de thans heerschende stemming is men zeer geneigd,
+eene geheime bedoeling, een verborgen caesaristischen zin te vinden in
+uitdrukkingen, die anders hoogstens als minder gelukkig gekozen zouden
+zijn beschouwd. Daarbij komt dat Grant zelden gelukkig is in zijn
+woorden. Hij weet dit, en zwijgt daarom liefst in tegenwoordigheid
+van vreemden; maar de eerste magistraatspersoon van een groot land
+moet toch nu en dan in het openbaar spreken en schrijven, en met
+al zijne onbetwistbare bekwaamheden, is hij dikwijls zeer onhandig,
+als hij zijn tong of zijne pen moet gebruiken.
+
+Een flauw gerucht van de aarzeling en de vrees van den President
+dringt door tot het hoofdkwartier, in het hotel Saint-Charles. De
+adjudanten wenschen nog meer "energie", en Sheridan, nooit gewoon zijn
+woorden vooraf te wegen, telegrafeert aan zijn vriend, den minister
+van oorlog, aldus:
+
+Nieuw-Orleans, 6 Januari 1875.
+
+"Wil den President zeggen, dat hij zich niet ongerust behoeft te
+maken over den staat van zaken hier. Ik zal de rust handhaven,
+en dat is niet moeilijk, met de troepen en de zeemacht in en bij
+de stad. Indien het Congres de leden van den Blanken Bond en van
+andere soortgelijke vereenigingen, blanken of zwarten, tot bandieten
+wil verklaren, dan zal elke verdere bijzondere wetgeving voor het
+behoud der rust en der gelijkheid van rechten in de staten Louisiana,
+Mississippi en Arkansas onnoodig zijn; en ik zal de uitvoerende macht
+voor goed bevrijden van al de moeielijkheden, die zij tot dusver in
+deze streken ondervonden heeft.
+
+P.H. Sheridan."
+
+Ave Caesar! Dank zij het leger en de vloot, zal geen enkele blanke
+burger van Nieuw-Orleans zich durven roeren!
+
+De leden van den Blanken Bond, die door Caesar tot bandieten
+moeten worden verklaard, vormen te zamen de geheele blanke
+bevolking--planters, advokaten, geneesheeren, bankiers, geestelijken,
+grondbezitters, kooplieden, geleerden, industrieelen. Voor het
+meerendeel zijn al deze mannen van engelsche afkomst. Wat Sheridan
+verlangt, is niets minder, dan dat het anglo-saksische ras in
+Louisiana, Mississippi on Arkansas buiten de wet zal worden gesteld
+en overgeleverd aan het militair gezag. Hij vraagt eenvoudig, dat
+het Congres een wet zal uitvaardigen, waarbij hem onbeperkte volmacht
+gegeven wordt om ieder, dien hij wil, en daaronder mannen als generaal
+Ogden en kapitein Angel, gouverneur Mac-Enery en luitenant-gouverneur
+Penn, zonder vorm van proces op te hangen.
+
+
+XX.
+
+De conservatieven.
+
+Generaal Mac-Enery laat ons door een adjudant uitnoodigen een bezoek
+aan het conservatieve hoofdkwartier in de Kanaalstraat; en vergezeld
+van mijn ouden vriend, den consul De Fonblanque, verlaten wij ons
+hotel, nu bekend als het "hoofdkwartier van de Golf."
+
+Generaal Mac-Enery bewoont een appartement, in de Kanaalstraat, het
+uitzicht hebbende op het standbeeld van Henry Clay; in welk appartement
+hij een soort van nederige hofhouding heeft ingericht. "Gij zijt
+niet bang om binnen te gaan, vraagt een senator die ons op de trap
+tegenkomt, hoewel wij bandieten zijn?"
+
+In den salon vinden wij den gouverneur Mac-Enery, den
+luitenant-gouverneur Penn en verscheidene leden van den Senaat,
+die weigeren zitting te nemen met de aanhangers van Kellogg, onder
+het presidentschap van Cesar C. Antoine. Beschaafder en deftiger
+lieden dan deze conservatieve senatoren, zoudt ge zelfs te Oxford
+of te Westminster niet kunnen vinden. Gij behoeft deze heeren,
+echte gentlemen, slechts aan te zien, om aanstonds te begrijpen
+dat, al mogen zij in sommige opzichten gelijk of ongelijk hebben,
+het niet gemakkelijk zal vallen hen te verdringen uit de stelling,
+die zij eens hebben ingenomen.
+
+"Wij beweeren, zegt generaal Mac-Enery, dat wij vijf-en-negentig
+percent vertegenwoordigen van den rijkdom dezer stad, acht-en-negentig
+percent van het kapitaal in den geheelen staat."--Naar hetgeen wij van
+elders vernomen hebben, bestaat er alle reden om dit als de zuivere
+waarheid aan te nemen.--"En toch, voegt Penn er lachende bij, zijn
+wij, in wier handen bijna de gansche rijkdom van den staat berust,
+bandieten!
+
+"In den regel zijn bandieten geen mannen van fortuin: noch in Spanje,
+noch in Griekenland, noch in Klein-Azië, noch in Californië, worden
+zij tot de bezittende klasse gerekend. Zoo een collega van Vasquez
+de dagbladen kon lezen, zou het hem zeker genoegen doen te vernemen,
+dat, naar de verzekering van generaal Sheridan, onder de leden van
+de magistratuur en van de balie een aantal zijner confraters zijn
+te vinden."
+
+"Niemand, antwoordde ik, ontkent dat gij den rijkdom van Nieuw-Orleans
+vertegenwoordigt; het komt hier echter aan op personen, en niet
+op fortuin; en zoo ik mij niet vergis, beweert gij ook dat de
+conservatieve kandidaten inderdaad de meerderheid van stemmen op zich
+hebben vereenigd?
+
+--Dat is ook zoo, hernam de gouverneur; onze meerderheid is niet
+groot, maar toch groot genoeg, om, als men ons rustig laat begaan,
+het bewind te voeren en de wet te herstellen.
+
+--Hebben de kleurlingen niet de meerderheid van stemmen in den geheelen
+staat--negentig-duizend tegen zes-en-zeventigduizend?
+
+--Volgens de tegenwoordige kiezerslijsten, ja; maar die
+lijsten zijn blijkbaar valsch. Hoe zou het mogelijk zijn, dat
+de kleurlingen meer stemmen hebben dan wij? In aantal staan wij
+bijna gelijk--driehonderd-twee-en-zestig-duizend blanken tegenover
+driehouderd-vier-en-zestig-duizend zwarten. Die getallen zijn niet
+van ons afkomstig: de volkstelling had plaats onder het bestuur
+van Warmoth. Wij weten stellig dat ook hier sommige opgaven onjuist
+zijn--en onjuist in het belang der kleurlingen. Maar laten wij de
+cijfers aannemen, zooals zij daar staan. Hoe kan een verschil van
+tweeduizend in de bevolkingsstaten samengaan met een verschil van
+veertienduizend in de kiezerslijsten?
+
+--Inderdaad, dat is niet makkelijk te verklaren.
+
+--Behalve door bedrog, door openbaar en schaamteloos bedrog. Het is
+een feit, dat de negers, onder verschillende namen en in verschillende
+kerspelen, zijn ingeschreven. Doode negers blijven op de lijsten staan;
+minderjarige negers zijn als kiezers ingeschreven. Vrouwen zijn als
+mannen opgegeven. Overal waar ge zwarte beambten hebt, ondersteund
+door eene zwarte policie, kunt ge zeker zijn van valschheid en bedrog.
+
+--Is het waar, generaal, dat de conservatieven in beginsel gekant
+zijn tegen het toekennen van staatkundige rechten aan negers?
+
+--Daaromtrent loopen de gevoelens uiteen. Velen onzer zijn van meening
+dat het een grove fout was, aan de kleurlingen het stemrecht te
+geven; maar de regeering der Vereenigde-Staten, die hun de vrijheid
+gaf, oordeelde het ook nuttig, hun het stemrecht te verleenen. Wij
+onderwerpen ons aan de feiten. Er zijn menschen, die den neger zoowel
+zijne persoonlijke vrijheid als zijn staatkundigen invloed zouden
+willen ontnemen; maar de meerderheid der burgers heeft elk denkbeeld
+van een terugkeer tot den vorigen staat van zaken laten varen. De
+conservatieven zouden wenschen dat het stemrecht bij de wet bepaald
+en geregeld werd. In alle vrije landen zijn sommige kathegoriën
+van personen, zooals armen, idioten, gevangenen, van het stemrecht
+uitgesloten. In sommige landen worden zij die lezen noch schrijven
+kunnen, niet als kiezers erkend. Behoudens dergelijke beperkingen,
+zouden de conservatieven van Louisiana niet ongezind zijn, aan de
+negers staatkundige rechten toe te kennen.
+
+--Gij zoudt dus niet bang zijn voor goed onderwezen kiezers?
+
+--In het geheel niet: wel opgevoede en onderwezen lieden
+zullen zich nooit laten leiden door scalawags. Zelfs nu doet de
+invloed der opvoeding zich gelden. Als al de negers eendrachtig
+samenstemden--negentigduizend tegenover zes-en-zeventigduizend--dan
+zouden zij Pinch tot gouverneur kunnen verkiezen, en van eene
+sterke meerderheid in de Kamers verzekerd zijn. Maar wij hebben wel
+opgevoede negers in Louisiana, zooals Tom Chester: en geletterde
+Afrikanen zijn het in de politiek al even weinig met elkander eens
+als geletterde Angelsaksers. Zoodra een neger een weinig lezen kan,
+werpt hij zich op als leider; hij volgt niemand, en allerminst iemand
+van zijn eigen kleur. Zoodra hij een stuk grond en een hut bezit,
+wordt de neger ook conservatief en stemt tegen de scalawags. In elke
+parochie van Louisiana bestaat een conservatieve negerclub; en in spijt
+van Kelloggs belofte, dat iedere neger, die voor Grant zou stemmen,
+veertig bunders land en een goed muildier zou ontvangen, hebben, bij
+de jongste verkiezingen, duizenden negers met ons gestemd. Zoodra de
+bondstroepen zich terugtrekken, zullen tienduizenden hetzelfde doen."
+
+Wij nemen nu afscheid van generaal Mac-Enery, en begeven ons naar
+de conservatieve Kamer, in de straat Saint-Louis, waar wij door
+den voorzitter Wiltz zeer vriendelijk ontvangen worden. Als wij de
+vergadering binnentreden, is kapitein Kidd aan het woord, een man als
+soldaat en als rechtsgeleerde evenzeer bekend en bekwaam. Hij stelt
+voor, dat al de conservatieve leden zich gezamenlijk naar het Kapitool
+zullen begeven, en vorderen dat hun gelegenheid worde gegeven, zitting
+te nemen. Zes-en-zestig leden zijn tegenwoordig: drie-en-vijftig
+wier geloofsbrieven in orde zijn bevonden, en dertien anderen, wier
+verkiezing ten onrechte door het bureau van Kellogg is vernietigd.
+
+"Gij beweert, niet waar, de wettige Kamer te zijn? vroeg ik den
+voorzitter.
+
+--Neen, antwoordt Wiltz, op stelligen toon. Wij beweeren alleen dat
+wij de bij de wet vereischte meerderheid bezitten. Maar wij geven
+onszelven den naam van bijeenkomst, en niet van vergadering, want zelfs
+in woorden willen wij strikt binnen de palen der wettigheid blijven."
+
+Terwijl Kidd de conservatieven aanspoort om eene meer besliste houding
+aan te nemen, wordt er een telegram naar Washington gezonden, om het
+advies in te winnen van den senator Thurman. Thurman is een van de
+hoofden der demokratische partij, die in het Congres zitting heeft
+voor Ohio, en die bij de conservatieven van het Zuiden in hoog aanzien
+staat. "Hebt geduld!" is het wijze antwoord.
+
+"Onze politiek is geduld, zegt de voorzitter; wij moeten ons bepalen
+tot afwachten. De tijd zal ons recht doen wedervaren. Het kunstje
+met de veertig bunders en den muilezel kan niet voor de tweede
+maal vertoond worden. Dergelijke middelen duren maar voor een
+tijd. Wij kunnen wachten. Gewisselijk lijden wij door dit uitstel;
+maar door geweld zouden wij nog meer lijden. De heeren op deze
+banken zijn of zelven eigenaars, of vertegenwoordigen de eigenaars,
+van bijna alle magazijnen, schepen, pakhuizen, banken en hotels van
+Nieuw-Orleans. Meent gij dat zij eenig belang hebben bij wanorde en
+straatrumoer? Als er een glasruit wordt stuk geslagen, moeten wij de
+kosten betalen. De scalawags hebben niets te verliezen dan hunne huid,
+en zij dragen wel zorg, die niet bloot te stellen. Wat geven Kellogg
+en Packard, Antoine en Pinchback er om, of de nationale rijkdom toe-
+dan wel afneemt? Voor ons hangt alles af van de handhaving van vrede
+en orde. Onze broeders in de steden van het Noorden begrijpen dit
+nog niet, maar de loop der gebeurtenissen zal hun wel spoedig de
+oogen openen."
+
+Generaal Warmoth, die nog altijd beweert de eenige wettige gouverneur
+van Nieuw-Orleans te zijn, en aan wien wij vervolgens een bezoek
+gaan brengen, is een type van die talrijke klasse van burgers, die
+zich noch om blanken, noch om zwarten bekommeren, zoolang zij hun
+handel kunnen drijven en hun winkel niet stil staat. Deze lieden
+wenschen in vrede te leven, hun dagelijksch brood te verdienen,
+en hunne woning ongestoord te bezitten. Zij bemoeien zich niet met
+theoriën over rassen: in hun oog zijn allen, die iets bij hen wenschen
+te koopen, broeders. De dollar van een neger heeft voor hen juist
+dezelfde waarde als de dollar van een blanke, in ruil voor een paar
+schoenen of whisky. Wat heeft een koopman te maken met dat gehaspel
+over gelijkheid van rechten? Als zij hun huur en belasting kunnen
+betalen, zijn zij tevreden, en laten al die lastige twistvragen over
+voor rechtsgeleerden en afgevaardigden.
+
+Zelfs onder de negers telt Warmoth een zeker aantal aanhangers. Hij
+heeft hen nooit bedrogen, en verkreeg hunne stemmen zouder eene
+toezegging van veertig bunders en een goeden muilezel. Aan hem danken
+de negers de inrichting der stedelijke policie, waarin velen hunner
+de eenige waarborg zien voor hunne persoonlijke vrijheid. Naar gelang
+de ster van Kellogg verbleekt, keeren de negers hunne blikken naar
+Warmoth, als naar een verstandig, gematigd man, die eene gevaarlijke
+botsing met de blanken zal weten te voorkomen.
+
+Een man van veel aanleg en beschaving, een krijgsman ook, met een
+bleek gelaat en diepliggende doordringende oogen, maakt Warmoth,
+in zijn voorkomen en manieren, eenigermate den indruk van een
+romanheld; men zegt, dat de dames van het Zuiden zijne schoonheid
+zeer bewonderen. Hij is uitermate beleefd en heeft zelfs iets
+gedistingeerds. Terwijl de carpet-baggers over het algemeen in
+geen fatsoenlijk gezelschap ontvangen worden, stelt Warmoth hoogen
+prijs op sociale onderscheiding, en wordt hij ook somwijlen bij de
+voornaamste familiën van Nieuw-Orleans genoodigd. Deze onderscheiding
+is voor hem een voorrecht en eene beproeving tevens. Hij is daardoor
+in vriendschappelijke aanraking gekomen met zulke onverdachte en
+onverzettelijke conservatieven als Mac-Enery en Penn. Wiltz heeft
+hem bij zich ontvangen; Ogden heeft hem in den kerker een bezoek
+gebracht. Door zijne innemende manieren en zijne gematigde denkwijze
+heeft de Yankee Warmoth de aristokratie van Nieuw-Orleans bijkans
+weten te verzoenen met zijne tegenwoordigheid in haar stad.
+
+Maar door het verwerven van deze voorrechten, waarin zij niet deelen
+kunnen, heeft hij natuurlijk den naijver en de woede van zijne vroegere
+makkers, de scalawags, opgewekt. Toen Warmoth te Nieuw-Orleans kwam,
+met eene reputatie van dapper soldaat en geslepen politikus, werd hij
+door de trouw gebleven burgers gekozen tot president van het "Groote
+leger der republiek" in Louisiana. Dit Groote leger der republiek is
+eene vereeniging van liberale patriotten, die tijdens den burgeroorlog
+de wapens hebben gedragen: het leger is thans wel ontbonden, maar
+de voormalige wapenbroeders gevoelen zich nog onderling vereenigd
+door de herinnering aan de te zamen doorleefde gevaren en gewonnen
+lauweren. In elken staat der Unie vindt men zulk eene vereeniging,
+die, vooral in het Zuiden, de bijzondere bescherming der regeering
+geniet. De president van zulk een genootschap bekleedt een belangrijken
+post en kan zeer grooten invloed uitoefenen: en generaal Warmoth wist
+daarvan zoo goed gebruik te maken, dat hij, na de uitvaardiging der
+Reconstruction Act, tot gouverneur van Louisiana werd verkozen.
+
+Het oordeel over zijn bestuur verschilt naarmate van de politieke
+partij, waartoe de beoordeelaar behoort. Zijne vrienden beweeren
+dat hij de orde handhaafde en den handel aanmoedigde; terwijl zijne
+tegenstanders, naar amerikaansche wijze, hem een schurk, een dief,
+een lafaard en een moordenaar noemen. Conservatieven, die geen reden
+hebben om genegenheid voor hem te gevoelen, geven toe dat hij, in
+eene moeilijke betrekking, waarin eene zware verantwoordelijkheid op
+hem drukte en hij aan groote verzoekingen blootstond, getoond heeft,
+een man van niet alledaagsche bekwaamheid en betrekkelijk lofwaardige
+eerlijkheid te zijn.
+
+Billijke vijanden laten hem dit recht wedervaren; maar niet zoo
+zijne vroegere vrienden, dweepzieke republikeinen of afvallige
+conservatieven. De fanatieke republikeinen geven hem de schuld van
+den val hunner partij in Nieuw-Orleans, die door zijn overgang in
+twee kampen werd verdeeld en machteloos gemaakt. Nog scherper is
+het oordeel der afvallige conservatieven, die hem in hunne dagbladen
+op de grofste wijze aanvallen, niet wegens verschil van beginselen,
+maar naar aanleiding van allerlei ellendige kwesties, samenhangende
+met den grooten strijd der rassen.
+
+Zal het, bij voorbeeld, den negers vergund zijn, in de openbare
+rijtuigen plaats te nemen? De dames antwoorden, neen. De eigenaars
+der rijtuigen, die met hun klanten gaarne op een goeden voet
+blijven, antwoorden ook, neen. De carpet-baggers, die afhankelijk
+zijn van de stemmen der negers, antwoorden, ja; zij beweeren dat
+de maatschappelijke gelijkstelling van blanken en zwarten een
+noodzakelijk gevolg is van de politieke gelijkheid van rechten. De
+kwestie maakt de hoofden warm en wint de gemoederen op, niet minder
+dan de telegrammen van Sheridan of de handelingen van Grant. Ieder doet
+een middel ter oplossing aan de hand, en spreekt zijn meening uit over
+een schikking. Generaal Warmoth stelt voor, dat van de Kanaalstraat
+bijzondere omnibussen zullen rijden, met een ster geteekend, waarin
+negers zullen plaats nemen, en diegenen onder de blanken, die geen
+bedenking hebben tegen hun gezelschap. Hij deelt dit denkbeeld mede
+aan zijn ouden vriend, den senator Jewell, met verzoek een artikel
+in dien geest op te nemen in het door hem uitgegeven dagblad: The
+Commercial Bulletin. Jewell weigert de opneming. "Dan zal ik het
+elders beproeven," zegt Warmoth. "Zoo ge dat artikel laat drukken,
+roept Jewell, dan zijt ge een verloren man."
+
+Warmoth laat toch het artikel drukken; en zijn verzoenend voorstel
+wordt, als eene billijke oplossing van het lastige geschil, aangenomen
+door de twee conservatieve leiders: Mac-Enery en Wiltz. Den volgenden
+morgen verschijnt er in Jewell's krant een hoofdartikel, waarin Warmoth
+wordt uitgemaakt voor "Lazarus, door Satan uit de dooden opgewekt;"
+voor "een vermetel, slecht mensch, uitvinder en voorstander van alle
+misbruiken;" voor een "stamgenoot van de ratelslang;" voor een man
+"van infame reputatie."--Warmoth verdedigt zich hierop, door Jewell
+te beschuldigen van "leugen, schaamtelooze leugen." Hij voegt daarbij
+dat Jewell's kwaadaardigheid voortspruit uit zijne weigering om den
+senator te begunstigen met het openbaar maken der officieele berichten
+van het gouvernement!
+
+Daarop zendt Jewell iemand naar het huis van Warmoth, in de straat
+Saint-Louis, om te vernemen of hij duelleeren wil. Warmoth antwoordt
+dat hij niet kan duelleeren met iemand als Jewell. Zoodra de senator
+dit bescheid verneemt, zendt hij aan Warmoth eene uitdaging, die tot
+zijne groote verbazing wordt aangenomen.
+
+Wat nu volgt werpt een eigenaardig licht op de amerikaansche
+toestanden. Daniel C. Byerley, gewezen luitenant in het leger
+der geconfedereerden en mededeelgenoot van Jewell's drukkerij,
+trekt zich persoonlijk de zaak met Warmoth aan. Hoewel hij zijn
+linkerarm heeft verloren, is hij een man van groote lichaamskracht
+en vaardigheid. Hij loert op Warmoth en volgt hem in de Kanaalstraat,
+waar hij hem onverwachts aanvalt en met een stok twee hevige slagen op
+het hoofd toebrengt. Half bedwelmd, wankelt Warmoth eenige schreden
+terug; Byerley werpt zich op hem: zij grijpen elkander aan en vallen
+op den grond. Vechtende en worstelende rollen de beide mannen over het
+voetpad: Byerley houdt niet op met Warmoth op het hoofd te slaan; maar
+Warmoth, die zijn mes heeft kunnen trekken, steekt dat zijn vijand
+in de zijde. Eindelijk worden de vechtenden door de toeschietende
+menigte gescheiden. Byerley, zijn rotting zwaaiende, gaat heen,
+leunende op den arm van twee vrienden, die hem naar een naburig
+hospitaal brengen. Warmoth geeft zijn mes over aan een hoofdman der
+stedelijke policie, en laat zich als gevangene medevoeren.
+
+Eenige uren later was Byerley overleden. Daar hij gevallen was
+in den strijd tegen een indringer, werd Byerley als de held van
+Nieuw-Orleans gevierd: een lange sleep van rijtuigen volgde zijn lijk
+naar het graf. De gouverneur Mac-Enery was een der slippedragers,
+en meer dan tweeduizend burgers gingen in optocht achter den
+lijkwagen. Echter lijdt Warmoth's reputatie er in het minste niet
+onder, dat hij een manslag heeft begaan. Zijn gevangenis is een salon;
+de aanzienlijkste personen laten zich inschrijven op het daarvoor
+bestemde register. Mac-Enery bezoekt hem in den kerker. Ogden en
+Penn zijn niet minder beleefd, en de president Wiltz brengt hem een
+officieel bezoek. Op een enkelen dag ontvangt hij niet minder dan
+vijfhonderd burgers. Nooit is Warmoth zoo populair geweest. Niemand
+rekent hem de schuld van het vergoten bloed toe; en toen de zaak voor
+den rechter werd gebracht, volgde onmiddellijk vrijspraak.
+
+"Ik dacht dat Byerley ten volle gewapend was, zegt Warmoth, om het
+gebruik van zijn mes te rechtvaardigen; en ik trof hem niet dan
+in zelfverdediging. Hij overviel mij bij verrassing, en sloeg mij
+tweemaal eer ik hem zag. Zijn rotting was een degenstok: een wapen,
+zoo gevaarlijk als een degen en vrij wat erger dan een mes."
+
+Deze moord op de openbare straat heeft den toestand nog meer
+gespannen en verward gemaakt; want, hoe men ook moge denken over
+straatgevechten, toch zal geen verstandig man de hoogste waardigheid
+in den staat gaarne willen toevertrouwen aan iemand, wiens handen met
+bloed bevlekt zijn. In schier elk ander land zou een man, die zulk
+eene daad had bedreven, nimmer meer in het openbare leven kunnen
+optreden; en voor het oogenblik is Warmoth, zelfs in Louisiana,
+dan ook onmogelijk geworden. Maar hoe lang zal dit interdict duren?
+
+
+XXI.
+
+Carpet-baggers.--De rotonde.
+
+De partikuliere secretaris van William P. Kellogg brengt in ons hotel
+de boodschap, dat indien ik wenschen mocht een bezoek te brengen aan
+de wetgevende en aan de uitvoerende macht, de voorzitter Hahn en de
+gouverneur Kellogg mij met zeer veel genoegen op het Kapitool zullen
+ontvangen. In gezelschap van onzen consul, begeef ik mij dus op weg
+langs de Koningsstraat, daar de ingang in de straat Saint-Louis nog
+steeds gesloten is.
+
+Na eenige woordenwisseling met zwarte soldaten en policie-agenten,
+wordt ons de deur geopend. Onwillekeurig treden wij terug, half
+verstikt door een afschuwelijken stank, een verpesten atmosfeer
+van slechte sigaren en gemeene spiritualiën. De ruime zaal is bijna
+donker; in een der hoeken brandt een gasvlam. De deuren en vensters
+zijn met planken betimmerd; de vloer is bezaaid met kurken, gebroken
+glazen, broodkorsten en afgeknaagde beenderen. De zaal is opgevuld
+met leegloopers en ambtenaren, voor verreweg het meerendeel negers,
+allen rookende, babbelende, joelende, doelloos heen en weer loopende
+en dringende. Hier schreeuwt een katoenplukker, dat hij naar boven
+wil, om de Kamer aan het werk te zien. Daar tracht een carpet-bagger
+een zwarten kiezer aan het verstand te brengen, waarom de negers nog
+niet de door Kellogg toegezegde veertig bunders en een goeden muilezel
+ontvangen hebben. De trap opgaande, loop ik bijna een kerel tegen het
+lijf, die al stotterende uitroept: "Dat's hetzelfde! de kleurlingen
+hebben nu ook hun rechten!"
+
+Na vrij lange onderhandelingen met de zwarte policie, die ons als
+blanken natuurlijk voor spionnen of verraders aanziet, komen wij
+aan de zaal der Tweede Kamer: een langwerpig, smerig vertrek met een
+houten vloer. Overal staan spuwbakken, en sommige neger-afgevaardigden
+zitten op hun gemak te rooken en heen en weer te wiegelen op hun
+zetels. Er heerscht een bedompte, bedorven lucht. Elk lid heeft een
+fauteuil, waarop zijn naam met groote letters geschilderd is; maar
+het schijnt hun niet mogelijk stil te zitten. Zij drentelen rond,
+staan telkens op, babbelen onder elkander. Vijf of zes leden voeren
+te gelijker tijd het woord, en betichten elkander luide van leugen
+en bedrog. "Stilte daar!"--"Mijnheer de Voorzitter!"--"Ga zitten,
+leelijke neger, en zwijg!" Het is een leven, als op een boerenkermis.
+
+Michael Hahn, die deze vergadering presideert, doet ons nevens zijn
+zetel plaats nemen, on tracht ons eenige opheldering te geven omtrent
+hetgeen wij zien.
+
+"Het verwondert u, dat het geoorloofd is, in de vergadering te
+rooken? Ja, gij moet weten dat het eigenlijk niet geoorloofd, dat het
+zelfs verboden is; maar hoe zal ik dat verbod handhaven? Pruimen is
+niet verboden; en toch is pruimen een nog walgelijker gebruik dan
+rooken. Reglementen baten niets. Negers willen en zullen pruimen
+en rooken.
+
+--Waarom laat gij hen dan niet rooken in andere kamers?
+
+--Dat is gemakkelijk gezegd. Maar laat ik u mogen zeggen, mijnheer,
+dat het niet gemakkelijk te doen, dat het volstrekt onmogelijk is.
+
+--Waarom?
+
+--Omdat ik geen enkel lid kan missen. Zooals gij ziet, hebben wij
+juist het vereischte getal. Zoodra een enkel lid zijne plaats verlaat,
+kunnen wij niet voortgaan."
+
+Een neger, Demas genaamd, lid voor Sint-Jansparochie, staat op en
+interpelleert de Kamer met een daverende stentorstem. Daar is eene
+zekere welsprekendheid in hetgeen hij zegt. "Ja, zegt de president
+Hahn, daar steekt iets in deze kerels. Bijna allen zijn zij geboren
+slaven. Een dozijn jaren geleden, zou het nauwelijks een hunner hebben
+durven wagen, in tegenwoordigheid van een blanke zijn mond te openen."
+
+De president beweert niet te weten, hoe veel leden van zijn parlement
+zwart, en hoevelen blank zijn. "Wij letten niet op de kleur," zegt
+hij. Maar terwijl Massa Demas met heftige gebaren staat te oreeren,
+tellen wij de hoofden, en bevinden dat er vier-en-twintig blanken
+zijn tegen acht-en-twintig zwarten. Vier-en-twintig en acht-en-twintig
+maakt te zamen twee-en-vijftig: dat is dus vier leden minder dan het
+vereischte getal! Toch heeft de voorzitter ons zoo even verzekerd
+dat de Kamer voltallig is. Wij tellen nog eens over, en komen tot
+dezelfde uitkomst.
+
+"Houdt gij deze vergadering voor eene wettige Kamer, mijnheer de
+Voorzitter?
+
+--Ja, gewis is zij eene wettige Kamer, de Tweede Kamer van Louisiana.
+
+--Maar er zijn niet meer dan twee-en-vijftig leden tegenwoordig.
+
+--Zes-en-vijftig hebben bij het appel nominaal geantwoord."
+
+O, Michael Hahn!
+
+Wij gaan naar de Eerste Kamer, waar wij den voorzittersstoel zien
+ingenomen door een rijzigen, bleeken neger met een klein hoofd en
+verflenste trekken. Er zijn dertien blanke en vijftien zwarte senatoren
+tegenwoordig, die bezig zijn te overleggen of het niet wenschelijk zou
+zijn, den heeren senatoren te Washington eens een lesje te geven, door
+op nieuw Pinchback af te vaardigen als senator voor Louisiana. Deze
+vuilgrauwe, verloopen neger is niemand anders dan Cesar C. Antoine,
+luitenant-gouverneur van den staat, en als zoodanig president van
+den Senaat. Er zijn geen conservatieve leden tegenwoordig.
+
+Cesar C. Antoine is een volbloed Afrikaan, hoewel hij minder zwart is
+dan de meesten zijner broederen aan de boorden van den Niger of den
+Senegal. Klein van gestalte en van zwakken lichaamsbouw, schijnt al
+zijn kracht te liggen in eene soort van vrouwelijke sluwheid. Antoine
+was sjouwer bij het Tolkantoor. Voor hij zich in de politiek begaf,
+kon hij met moeite zijn brood verdienen; maar aangezien hij een
+gouvernementspost bekleedde, vond hij zich den weg gebaand tot het
+publieke leven. Zijne verheffing ging wonderlijk snel: bijna zonder
+overgang verwisselde hij het zitbankje der pakkedragers met den zetel
+van luitenant-gouverneur. Vroeger de knecht der klerken van de douane,
+is hij tegenwoordig de meester der senatoren. Sedert de Khalief zijn
+sloffendrager tot pâsja verhief, is het niet gezien dat een man van
+zijn stand tot zoo hooge betrekking geroepen werd. Wel mag hij de
+fortuin zegenen, want zonder haar zou hij het door eigen verdienste
+nooit verder dan zijn eigenlijk beroep hebben gebracht.
+
+Deze zwarte Caesar in Nieuw-Orleans is wel zoo goed mij te doen
+gevoelen, dat hij het eens is met den blanken Caesar in Washington. Op
+zijn pruim tabak kauwende en het vuile vocht in een grooten bak
+spuwende, verzekert hij ons, "dat hij nooit zoo iets beleefd heeft
+als die zaak van Wiltz"; en ook "dat de kleurlingen in Louisiana er
+niets tegen hebben, dat generaal Grant voor de derde, of als hij zulks
+verkiest, zelfs voor de zesde maal herkozen wordt." Twee Caesars in
+hetzelfde schuitje!
+
+Terwijl wij met Antoine naar het kabinet van Kellogg gaan, komen wij
+Pinch tegen. Deze neger is boven de wolken, want de zwarte senatoren
+hebben hem zoo even nogmaals tot senator voor Louisiana benoemd,
+en Antoine heeft zijne geloofsbrieven medegebracht, die door den
+gouverneur geteekend en gezegeld moeten worden. Uitgedost met een
+reusachtig papieren halsboord, zijn kroeze hairen glimmende van
+pomade, onophoudelijk glimlachende en gezichten trekkende, staat
+Pinch voortdurend te buigen en te knikken. Hij is zoo bespottelijk
+en zoo jammerlijk, dat ge geneigd zoudt zijn, hem een fooitje in de
+hand te stoppen. Kellogg sehijnt den kerel te verachten, maar hij kan
+zijne onderteekening en zijn zegel niet weigeren. Wie zal zeggen,
+wat er inmiddels in zijn ziel omgaat? Pinch verliest hem niet uit
+het oog, kauwt zenuwachtig op zijn pruim, en spuwt onophoudelijk
+tegen de wanden en op het vloerkleed. Het is in waarheid een hoog
+komisch tooneel. Zoodra de papieren geteekend en gezegeld zijn, pakt
+Pinch ze bijeen, steekt een versche pruim in zijn mond, en gaat met
+Antoine gearmd de kamer uit, om zich daarbuiten door zijn kameraden
+te laten bewonderen.
+
+"Het is een klucht, zegt de gouverneur Kellogg.--Pinchback is
+nu evenmin senator als vroeger. Hij wordt beet genomen, maar die
+kleurlingen zijn kinderen, die men zoet moet houden. Zoodra hij te
+Washington komt, zullen zij wel uit hun droom ontwaken."
+
+Kellogg is hoffelijk, ernstig en blijkbaar zichzelven meester. Naar
+het algemeene zeggen, leeft hij letterlijk van leugens. Een vriend,
+dien ik in de Kanaalstraat ontmoette, zeide tot mij: "Gij gaat
+naar Kellogg? Laat mij u mogen zeggen, dat de man, dien gij gaat
+bezoeken, een wonder is. Hij is voor niets bevreesd. Al de federale
+soldaten in Nieuw-Orleans zouden hem niet kunnen dwingen, de waarheid
+te zeggen."--De gouverneur heeft iets beminnelijks en innemends,
+dat zijne vijanden geveinsdheid en bedrog noemen; maar hij ziet
+iemand vrij in het gelaat, en de toon zijner stem is openhartig en
+ernstig. Hij maakt op mij eer den indruk van een onrustigen dweeper,
+diep doordrongen van de waarheid zijner meening, en volkomen bereid om
+alles, en ook zijn eigen persoon, ten offer te brengen voor wat hij de
+"goede zaak" acht. Na het vertrek van Pinch, vraagt hij ons of wij
+de Kamer hebben gezien: eene vraag, die ons gelegenheid geeft hem te
+vragen, of hij de Tweede Kamer als eene wettige vergadering beschouwt?
+
+"Neen, antwoordt hij met een glimlach; zoolang wij het vereischte
+getal niet hebben, zijn wij geene wettige Kamer. Over dat vereischte
+getal loopen de gevoelens uiteen: onze raadgevers zeggen ons dat
+vier-en-vijftig leden voldoende zijn, maar de gewoonte eischt
+zes-en-vijftig; en zoolang dit punt niet door de rechters is
+uitgemaakt, onthouden wij ons van elke handeling.
+
+--Hebt gij dan vier-en-vijftig leden?
+
+--Neen, drie-en-vijftig. De voorzitter Hahn heeft aan drie kandidaten,
+wier verkiezing door het kiesbureau niet was goedgekeurd, toch vergund,
+zitting te nemen. Dat is verkeerd. Daar de vergadering niet voltallig
+is, mag zij ook niet over zetels beschikken.
+
+--En ook geen voorzitter verkiezen.
+
+--Gij hebt gelijk. Deze handelingen zijn onwettig en zonder mijne
+goedkeuring geschied. Michael Hahn is evenmin voorzitter der Kamer,
+als ik President der Unie ben. Mijne Kamer is slechts een club,
+en niets meer, maar Hahn voert graag een titel, en de zwarte
+leden zijn er op gesteld als leden eener wetgevende vergadering
+te worden aangesproken. Wij wachten op eene schikking. Als de
+President standvastig blijft, zal de andere partij spoedig genoeg
+tot onderhandelen komen. Ik zou wel drie leden kunnen vinden,
+om de Kamer voltallig te maken, maar ik wil den verlangden prijs
+niet betalen. Ik verlang eene eerlijke regeering, en het zou mij
+zelfs genoegen doen, indien de conservatieven in de Tweede Kamer de
+meerderheid hadden. Blanken zijn beter te voldoen dan zwarten.
+
+--Waarom dan de Kamer laten vergaderen, beraadslagen en verslagen
+openbaar maken, alsof zij de wettige vertegenwoordiging ware?
+
+Ik kan er niets aan doen. Onze tegenstanders zijn rijk, en wij zijn
+arm. De aanhangers van Mac-Enery, allen welgestelde lieden, kunnen
+hun traktement missen; onze partijgenooten, allen behoeftige lieden,
+moeten noodwendig betaald worden. Als wij geen voorwendsel kunnen
+vinden om hun drie dollars per dag te geven, dan kunnen zij niet
+in Nieuw-Orleans blijven. Binnen een week zouden er dertig van de
+vijftig gevlogen zijn. Ik laat ze vergaderen, over onverschillige zaken
+beraadslagen en hun salaris ontvangen; maar ik verbied hun, ernstige
+zaken te behandelen, zoo lang wij niet zeker zijn van den afloop.
+
+--Gelooft gij dat wanneer de President er toe kan besluiten om
+Sheridan te ondersteunen, de nieuwe wetgevende macht inderdaad iets
+zal kunnen uitrichten?
+
+--Ik hoop er het beste van; maar mijne taak valt mij zeer zwaar. Ik
+verlang hartelijk naar het oogenblik, waarop ik mij zal kunnen
+terugtrekken.
+
+--Wel, niemand belet u immers om onmiddellijk Nieuw-Orleans te
+verlaten?
+
+--Het besef van mijn plicht houdt mij terug. Ik ben een partijman. Vast
+overtuigd, dat de beginselen van mijne partij de beste zijn voor elk
+deel van Amerika, heb ik gedaan wat in mijn vermogen was, om ze ook
+hier in het Zuiden in toepassing te brengen. Mijn werk is nog niet
+voltooid; maar ik ben tien jaar ouder geworden. Ik heb wel verdiend
+te mogen rusten, maar ik mag niet terugtreden, zoo lang er nog eenige
+kans is om te voltooien wat ik hier in dezen staat heb aangevangen."
+
+Hij spreekt op ernstigen, bijna weemoedigen toon.
+
+"Wat is mijn leven in Nieuw-Orleans, dat ik zou verlangen hier te
+blijven? Als een vreemde indringer beschouwd, als een avonturier
+gescholden te worden, dat is nog het minste. Maar iedereen vermijdt en
+schuwt mij, behalve de schooier, die om een postje solliciteert. Geene
+dame richt ooit een woord tot mij. Geen fatsoenlijk man reikt mij
+immer de hand. Het gemeen jouwt mij uit; het is een wonder, dat ik
+nog niet vermoord ben, en ik zal blijde zijn als ik er het leven
+afbreng. Ik hoop dat ik eens zal kunnen heengaan, maar niet voor ik
+mijn werk heb volbracht."
+
+Tooneel:--De Rotonde in het hotel Saint-Charles te Nieuw-Orleans:
+een marmeren vloer; open galerijen, rustende op dunne
+kolommen--Tijd:--Woensdag, 13 Januari 1875, ten acht uur
+des avonds.--Personen:--Generaal Sheridan met zijn staf; de
+luitenant-gouverneur Penn, senatoren, leden van het Congres,
+vreemde consuls, scheepgezagvoerders, korrespondenten van
+dagbladen, ordonnans-officieren, koeriers, telegraafbeambten,
+en voorts eene groote menigte, waaronder twee engelsche
+reizigers.--Temperatuur:--kookpunt van het kwik.
+
+"Bereidt u voor op eene vechtpartij," zegt eene welbekende stem,
+als wij uit de eetzaal in de Rotonde komen. De zaak is aan den gang
+en moet nu tot eene beslissing komen. Treedt Grant terug, dan zal
+het vrede zijn; zoo niet, oorlog. Let op! Voor gij naar bed gaat,
+zal het uitgemaakt zijn."
+
+De middenzaal of hal van ons hotel is een reusachtig vertrek--de
+rotonde van een gebouw, dat in Italië den naam van paleis zou dragen:
+zij dient tegelijk tot conversatiezaal, tot wandelplaats, tot divan,
+tot societeit en tot beurs. Hier komen handelaars om te koopen en
+te verkoopen; spelers om hunne schulden te vereffenen; duellisten
+om getuigen te zoeken; hier komt iedereen vooral ook om nieuws te
+vernemen en zijne kennissen te ontmoeten. Hier komen telegrammen aan
+uit alle oorden der wereld. Hier gaan de dagbladen van hand tot hand,
+en wordt ijverig over de politiek geredekaveld. Alle vreemdelingen
+nemen hun intrek in dit hotel, en de burgers van Nieuw-Orleans, die
+hen over zaken te spreken hebben, komen hen zoeken in deze hal, het
+centraal-punt der stad, waar ge bijna van alles krijgen en iedereen
+ontmoeten kunt.
+
+Dezen avond vooral levert onze Rotonde een zeer eigenaardigen aanblik
+op. Generaal Sheridan, in burgerkleeding, staat bij een pilaar, zijn
+sigaar rookende en met zijn vrienden pratende. Is het bloot toeval
+of voorbedachtelijk, dat hij met zijn rug tegen dien pilaar leunt,
+zoodat hij van achteren tegen iederen aanval gedekt is? Rondom
+hem beweegt zich eene onrustige, opgewonden menigte van burgers,
+waaronder velen die beroemde historische namen dragen. Onder hen
+bevinden zich ook de generaals Ogden, Tailor en Penn. Die kreupele,
+die zich daar een weg door de menigte baant, is generaal Badger,
+nauwelijks van zijne wonden hersteld. De heeren nevens Sheridan,
+mede in burgerkleeding, zijn generaal Emory en kolonel Sheridan,
+een jonger broeder van den opperbevelhebber.
+
+Bandieten! Hoe de zuidelijke trots en de zuidelijke drift opvlammen
+in het oog dier senatoren en generaals, als zij statig en ernstig de
+zaal doorgaan, zoowel door beleefdheid als door bedachtzaam overleg
+weerhouden van een aanval op den man, die hen roovers en vagebonden
+durft noemen, en die alleen op een enkel woord wacht om hen aan de
+galg te brengen! Met wat koude en verachtende hoogheid gaan deze
+aristokratische heeren langs den pilaar, waartegen Sheridan leunt!
+
+"Vreest gij niet voor ongelukken? vraag ik aan generaal Penn.
+
+--Niet bepaald, antwoordt hij. Men heeft ons het vuur na aan de
+scheenen gelegd, maar wij kunnen, zoo noodig, veel verdragen.
+
+--Maar ik geloof dat velen van deze heeren gewapend zijn; en een of
+andere opgewonden dweeper zou, door drift vervoerd, lichtelijk tot
+eene algemeene uitbarsting aanleiding kunnen geven.
+
+--Dat is zeker mogelijk; maar de Bond staat onder vaste leiding. Geen
+enkel lid draagt een wapen, zelfs geen zakmes, bij zich. Wij zijn sterk
+genoeg, om het zonder messen en pistolen af te doen. Komt het tot een
+strijd, dan zullen wij ons gedragen als soldaten, en niet als negers of
+Kickapoos. Maar het zal zoover niet komen--de President treedt terug."
+
+Het geruisch der stemmen rijst en daalt onder den hoogen koepel,
+als de eb en vloed der zee op het strand. Nu stijgt het zoo hoog,
+dat het de militaire muziek daar buiten bijna geheel overstemt;
+dan weer verdooft het geheel, en de stilte is zoo volkomen, dat
+men het getik van de telegraafnaald duidelijk hoort. Eensklaps laat
+zich een tromgeroffel hooren. Aller oogen keeren zich naar de klok,
+als ware de wijzerplaat een aangezicht, waarop de geheimen van het
+kabinet van den President te lezen staan. Aller ooren zijn gewend
+naar den telegrafist, als school in zijn toestel een verborgen geest,
+die de mysteriën van het Kapitool ontsluieren kon. De berichten volgen
+elkander onafgebroken op, zoodat de beambten nauwelijks tijd hebben,
+ze te lezen: aldus vernemen wij, hier in de Rotonde, wat ten onzen
+behoeve wordt gezegd en gedaan, niet alleen te Charleston en Richmond,
+maar ook te New-York en te Saint-Louis, even spoedig als dit in de
+Broadway bekend wordt. Wij staan in rechtstreeksche verbinding met
+het Kapitool, zoodat wij kennis dragen van hetgeen daar voorvalt,
+nog eer de bewoners van Washington dit vernemen.
+
+Wij hooren dat de President zeer verlegen is en elk oogenblik van
+besluit verandert. Gisteren was hij vast als een rots; heden morgen
+is hij kneedbaar als deeg. Hartstochtelijk en koppig van aard, wil
+hij zijn land regeeren op dezelfde wijze als hij zijn kamp regeerde,
+en het verbaast en verbijstert hem dat zijn landgenooten van geen
+militair bestuur gediend willen zijn.
+
+De geweldige beweging, door de tijdingen uit Nieuw-Orleans in de steden
+van het Noorden en Westen verwekt, was voor den President een geheel
+onverwacht verschijnsel. Boston en New-York zijn onder de wapenen,
+even als Chicago en Philadelphia, Saint-Louis en Cincinnati. Eene
+algemeene blanke manifestatie antwoordt op de bedreiging van het
+caesarisme. Welsprekende woorden worden alom gehoord; de republikeinen
+vereenigen zich met de demokraten in de veroordeeling der politiek van
+President Grant. De eerwaardige Bryant verheft zijne stem in New-York;
+de liberale Adams spreekt uit naam van Massachusetts. Evarts leent zijn
+naam aan een stuk, dat weinig minder is dan een formeele aanklacht
+tegen den President en zijn kabinet. Kellogg en Packard, Antoine en
+Pinchback zijn vergeten, en al de toorn en verontwaardiging treft den
+hoofdschuldige in het Witte-Huis. Duizenden stemmen dringen er op aan
+dat de President in staat van beschuldiging zal worden gesteld. Men
+spoort aan tot afstand, men eischt dien als onvermijdelijk. Het gansche
+land is in opschudding, de geheele blanke bevolking sluit zich samen
+tot verdediging van het geschonden recht.
+
+Gisteren scheen de President besloten, om zijn luitenant te
+handhaven. De Senaat noodigde hem uit, verslag te geven van hetgeen
+in Nieuw-Orleans voorviel, en mede te deelen, wat hij voornemens was
+te doen; want de rapporten van Forster, Phelps en Potter, waarin de
+onschuld der blanke bevolking van Nieuw-Orleans werd erkend en de
+schuld der verwarring enkel aan de militaire partij werd geweten,
+hadden een diepen indruk gemaakt. Wanneer zulke hartstochtelijke
+partij-mannen als Forster en Phelps zelfs geen woord ten voordeele
+van hunne politieke partijgenooten kunnen vinden, dan is de zaak wel
+ontwijfelbaar verloren;--en toch scheen President Grant besloten,
+op den ingeslagen weg voort te gaan, de verantwoordelijkheid voor
+hetgeen geschieden zou op zich te nemen, en Sheridan de vrije hand te
+laten. In dien zin zond hij een boodschap aan het Congres. Maar buiten
+de bureaux van het departement van oorlog, waar zijn adjudanten
+tieren en rooken, vond hij weinig personen, genegen om hem op
+dien weg te volgen. Senatoren van zijn eigen partij en van erkende
+ervaring en bekwaamheid, kwamen tot hem in zijn kabinet, om hem te
+waarschuwen dat hij zijn partij te gronde richtte, indien al niet
+zijn vaderland. Generaal Sherman aarzelt geen oogenblik zijne meening
+uit te spreken, en die meening is niet gunstig voor den President. De
+Vice-President der Unie, Wilson, komt openlijk in verzet, en sommige
+invloedrijke dagbladen dringen er op aan, dat Grant het Witte-Huis
+zal verlaten en het gezag in handen van Wilson overdragen. Nog meer:
+Hamilton Fish verklaart, dat als de President Sheridan ondersteunt en
+de handelingen van Durell en Packard goedkeurt, hij zijne betrekking
+als staatssecretaris zal nederleggen. Dit werkt. Fish toch is
+niet slechts de bekwaamste man in Grant's kabinet, maar ook een
+der bekwaamste mannen van geheel Amerika. Bristow, secretaris van
+financiën, schaart zich aan de zijde van Fish. Zonder deze leden,
+kan het kabinet van den President geen week stand houden; en zal de
+val van het kabinet niet wellicht de voorbode zijn van nog erger val?
+
+De gouverneurs der machtigste staten voeren ook eene alles behalve
+geruststellende taal. "Een staat is verdwenen, zegt gouverneur Allen
+tot het volk van Ohio; een der souvereine staten van de Unie bestaat
+sedert gisteravond niet meer." Een souvereine staat! Waarom heeft
+de partij van Grant dan eigenlijk den oorlog gemaakt, indien niet om
+dit begrip van souvereiniteit der staten voor goed uit te roeien? En
+hier komt een gouverneur van een der groote staten, in een der rijke
+en dicht bevolkte steden van het Noorden, spreken van Louisiana als
+van een "souverein" lid der Unie! Tilden, gouverneur van New-York,
+voert nog dreigender taal. "Voor handelingen als deze, hebben onze
+engelsche voorvaderen Karel I op het schavot gebracht, en Jacobus II
+van den troon verdreven."
+
+Blijkbaar is de politiek van den sabel aan een keerpunt gekomen:
+deze avond zal moeten uitmaken of zij een stap vooruit zal doen,
+dan wel vele stappen terugtreden. De uitkomst schijnt aan een zijden
+draad te hangen! Terwijl de President het voor en tegen overweegt,
+kan een enkel pistoolschot, door een dwaas afgevuurd, den burgeroorlog
+doen ontbranden. Sheridan is op alles voorbereid; en de verwoester
+der vallei van Shenandoah zou ongetwijfeld, zonder eenige aarzeling
+ook Nieuw-Orleans aan moord en verderf prijs geven. Heeft er eenmaal
+bloed gevloeid, dan zal de President de partij zijner officieren
+kiezen; maar wie kan zeggen, welke staten zich dan aan de zijde van het
+gouvernement zullen scharen? Sedert de jongste verkiezingen is de staat
+van zaken veranderd. Eene beweging ten gunste der blanken is begonnen;
+het zwaartepunt der politiek is verplaatst. In de nieuwe Kamer zullen
+de demokraten over eene aanzienlijke meerderheid beschikken. Komt het
+tot eene botsing, wie zal zeggen welke afmetingen en welke richting
+de blanke reactie dan nemen zal? Is het waarschijnlijk dat zij,
+die zeven weken geleden met het Zuiden stemden, nu de wapenen zullen
+opnemen om datzelfde Zuiden onder den voet te halen?
+
+Van de galerij der Rotonde zien eenige dames nieuwsgierig neder op
+die golvende zee van donkere en gebaarde aangezichten, onophoudelijk
+naar de klok opgeheven. Onder die dames bevindt zich ook de verloofde
+van Sheridan, wier pleizierreisje haar hierheen heeft gevoerd. Arm
+kind! Zij ziet die gefronste wenkbrauwen, die dreigende gebaren;
+zij kan met zekerheid vermoeden dat al die mannen gewapend zijn. Zij
+weet ook dat allen haar minnaar haten met een onverzoenlijken haat,
+die zelfs niet door bloed kan worden uitgedelgd. Wie kan haar de
+verzekering geven, dat de avond niet met een algemeen bloedbad zal
+eindigen?
+
+Een kreet gaat op van den lessenaar van den telegrafist.--Een
+bericht--een bericht--van Washington!
+
+"Lees! lees!" schreeuwen honderden stemmen. Een der klerken springt
+op een bank, met het telegram in zijn hand; hij wuift er mede heen en
+weder, en roept vroolijk juichend: "Heeren, de President treedt terug!"
+
+Eerst wil men het niet gelooven; bleek en sidderend vraagt de een den
+ander: "Treedt hij terug?" en het antwoord is: "Ja, hij treedt terug!"
+
+Nu komt er ontspanning; een glimlach speelt om de lippen, de oogen
+stralen van vreugde, en allen beginnen luidkeels te praten en elkander
+de hand te drukken. Enkelen ijlen heen, om het heugelijk nieuws ook
+elders bekend te maken. De groepen ontbinden en verstrooien zich;
+sommigen wachten de nog steeds aankomende telegrammen af, om nadere
+bijzonderheden te vernemen.
+
+"Het stuk is uit, zegt een wel bekende stem; Durell verstooten,
+Belknap verloochend, Sheridan alleen gelaten. De President wijst
+alle verantwoordelijkheid van zich af. Sheridan wordt niet gesteund,
+en zijn lastgevingon worden onwettig genoemd. Ja, inderdaad het
+stuk is uit. Sheridan kan nu tijd vinden voor zijn pleizierreisje,
+en dan kan hij huiswaarts keeren om bruiloft te vieren. Een derde
+verkiezing? Die is dood en begraven, 't Is gedaan. Exit Caesar!"
+
+
+XXII.
+Georgië.--Zuid-Carolina.
+
+Atlanta, de hoofdstad van Georgië, verrijst weder uit haar asch. Op
+zijn beruchten tocht van Chattanooga, vermeesterde Sherman de jonge
+schoone stad, ter nauwernood zeventien jaren oud, en verwoestte haar
+zoo volkomen, dat haar rivier vurige lava scheen, en van al haar
+vroegere heerlijkheid niets meer was overgebleven dan hier en daar een
+enkele rozenstruik. Atlanta viel als slachtoffer van den gruwelijken
+burgeroorlog: thans herrijst zij uit haar graf, even als Georgië zelf.
+
+Op een heuvel gebouwd, omringd met een gordel van groenende esch- en
+pijnboomen, verheft zij fier haar torens en koepels boven het weelderig
+geboomte en overschouwt de omringende vlakte: wel maakt zij den indruk
+van eene hoofdstad, tot welken rang zij, na haar vreeselijke ramp,
+door een trotsch en dankbaar volk verheven werd. [12] De grond is
+uiterst vruchtbaar; weelderige akkers met katoen en rijst beplant,
+malsche weiden, strekken zich aan alle zijden uit. Maïs en tabak
+bloeien in frissche kracht, en boven het rijke landschap welft zich
+een hemel, zoo rein en blauw als die van Cyprus. Hier grazen runderen;
+elders wandelen herders met hunne kudden. Negers, met balen katoen
+op hun hoofd, gaan met langzamen loomen tred de stad in. Het is een
+echt landelijk, dichterlijk tafereel; in de hoofdtrekken engelsch,
+maar toch in vele bijzonderheden van vorm en kleur u meer herinnerende
+aan den Nijl dan aan de Trent.
+
+Wit geschilderde houten huizen, met kolonnaden en tuinen, schuilen weg
+in den lommer der boschjes en groepeeren zich langs de hellingen der
+heuvelen. Rondom deze villa's spelen en dartelen knapen en meisjes
+met frissche rozen op de wangen, met oogen stralende van moed en
+levenslust. Dit is het onmiskenbare edele bloed van Oud-Engeland, zoo
+krachtig en vol in Georgië als in York en Somerset. Denk haar zwarte
+bevolking weg, en Georgië zou een engelsch graafschap kunnen zijn.
+
+Doch ook in Georgië is de zwarte bevolking een zeer belangrijk,
+hoewel gelukkig geen alles overwegend element. In tegenstelling
+met Louisiana, Mississippi en Zuid-Carolina,--staten, waarin de
+zwarte bevolking het in getalsterkte van de blanke wint;--hebben
+in Georgië de blanke kiezers de meerderheid; maar die meerderheid
+is gering, en de zwarte bevolking is in verscheidene graafschappen
+zoo opeengehoopt, dat zij daar de verkiezing geheel beheerscht. Bij
+voorbeeld--in Baldwin-county, Early-county en Sumter-county zijn
+er ongeveer twee negers tegenover een blanke; in Baker-county,
+Camden-county, Columbia-county, Effingham-county en Troup-county,
+zijn er meer dan twee negers tegenover één blanke; in Liberty-county
+heeft men omstreeks drie negers tegen één blanke; in Bullock-county
+en Hurston-county is de verhouding ruim drie negers tegen één blanke;
+en in Lee-county vindt men vier negers tegen één blanke. Wanneer
+al de negers in deze en andere graafschappen zich aaneensloten en
+de leiding volgden van de carpet-baggers, zouden zij, met behulp
+van de bondstroepen, zoo goed als in Louisiana en Mississippi, ook
+hier negers tot rechters, sheriffs en magistraten kunnen benoemen,
+en zwarte senatoren naar Atlanta, indien al niet naar Washington,
+kunnen zenden. Het graafschap Lee zou zijn Antoine kunnen bezitten,
+al mocht ook Georgië zich niet kunnen beroemen op het bezit van een
+Pinchback. Voor het oogenblik echter zijn de meeste negers nog rustig
+aan den arbeid op hunne hoeven en in hunne woningen, en bemoeien zich
+gelukkig niet met politiek; maar elk oogenblik kan een wachtwoord
+van Vicksburg of Jackson, Shreveport of Nieuw-Orleans hen, als een
+alarmkreet, in beweging brengen en het bewustzijn hunner noodlottige
+macht in hen wakker roepen.
+
+De zitting van 1875 wordt te midden van groote spanning en onrust
+geopend. Gelukkiger dan haar naburen, Florida en Zuid-Carolina,
+heeft Georgië haar onafhankelijkheid herkregen. Haar gouverneur,
+James M. Smith, is in het land zelf geboren. De wetgevende macht en
+de regeering zijn beiden in handen der conservatieven, en dus als
+zoodanig hoogst vijandig gezind jegens President Grant.
+
+Hoewel Georgië minder van den oorlog geleden heeft dan Virginië en
+Zuid-Carolina, is de bevolking hier toch meer verbitterd dan in
+de andere geconfedereerde staten. Het verbranden van Atlanta, de
+plundering van Milledgeville, de opzettelijke en algemeene vernieling
+van wegen en spoorbanen, van kanalen en bruggen:--dit waren, althans
+in haar schatting, niet de onvermijdelijke gevolgen van een eerlijken
+krijg, maar zuivere daden van woeste wraakzucht en blinden haat. Zulke
+handelingen worden niet spoedig vergeten, en kunnen, zoo lang zij
+niet vergeten zijn, ook niet vergeven worden.
+
+Tien jaar geleden woedde in al deze steden van het Zuiden de
+gruwelijkste burgeroorlog, ooit door zonen van hetzelfde vaderland
+tegen elkander gevoerd. Legers van ettelijke honderd-duizenden
+soldaten vertraden de bloeiende wijngaarden, de rijke plantages:
+elke zuidelijke staat was het tooneel van bloedige belegeringen,
+van moorddadige veldslagen. Prachtige wouden werden moedwillig
+in brand gestoken, groote rivieren buiten hare bedding geleid,
+bloeiende steden en dorpen vernield. Overal heerschte verderf
+en moord en toomelooze balddadigheid. Wat wonder, dat de toen
+met zoo ruwe hand geslagen wonden pijnlijke litteekenen hebben
+nagelaten? De verscheurde en zwart gebrande muren van Atlanta
+zijn nog niet verdwenen; de wrok en bitterheid in de harten der
+wreed mishandelde, vertrapte bevolking van het Zuiden is nog niet
+gestorven. De wonden, in den burgeroorlog geslagen, genezen niet dan
+zeer langzaam. Een krijg tusschen de stammen verdeelde voor immer de
+kinderen Israëls. De worsteling tusschen de patriciërs en plebejers
+heeft eeuwen lang de ontwikkeling van Rome tegen gehouden. Inwendige
+tweespalt leverde Sevilla in handen der Mooren, en Dublin in handen
+der Saksers; straatgevechten en onlusten openden de poorten van
+Constantinopel voor de Turken. Godsdienstoorlogen verzwakten Frankrijk
+en putten Duitschland uit. De aanslag op Freiburg heeft een nog niet
+gedoofden wrok achtergelaten in het hart der katholieke kantons van
+Zwitserland. Maar geen feller en bitterder burgeroorlog, dan die,
+waaraan een sociale kwestie tot oorzaak of voorwendsel strekt. Lange
+jaren moesten er verloopen, eer Rome zich had hersteld van haar kamp
+met Spartacus. De engelsche maatschappij werd door den opstand van
+Cade tot in haar grondslagen geschokt. De bevolking van Wurzburg
+en Rothenburg denkt nog met schrik aan den opstand van Münzer. De
+strijd der Commune in Frankrijk is noch vergeten noch geëindigd,
+en evenmin de communistische en federalistische beweging in Spanje.
+
+"Zijn er veel leden van den Blanken Bond in Georgië? vroeg ik aan
+een lid van den Senaat te Atlanta.
+
+--Ja, antwoordde hij onbewimpeld; in alle distrikten waar ge blanken
+en zwarten te zamen vindt, vindt ge ook leden van de blanke en van de
+zwarte ligue. Dit is een noodzakelijk gevolg van den toestand. Ook in
+Atlanta hebben wij blanke verbondenen; maar gij moet niet meenen dat
+daaronder hier in Georgië zulke eerlooze schurken zijn, als waarvan
+Sheridan spreekt en waarvan de republikeinsche bladen zoo veel weten
+te verhalen. Daar is een echte en een valsche Blanke Bond. De echte
+Bond bestaat uit eene vereeniging van conservatieven, die de orde
+wenschen te handhaven en den eigendom te beveiligen; de valsche,
+uit een hoop avonturiers, die den vrede wenschen te verstoren,
+en huizen en landgoederen willen plunderen. Tot welk van deze twee
+Bonden zouden wij, naar uwe meening, wel behooren: wij, die genoegzaam
+al het land in Georgië bezitten en bebouwen? Bonden en onderlinge
+vereenigingen zullen volstrekt noodig blijven, zoo lang de federale
+troepen onze steden bezet houden. Indien wij onze stad en ons land van
+den ondergang willen redden, dan moeten wij onze krachten vereenigen
+en vast aaneengesloten blijven. De valsche blanke Bond echter is
+slechts eene schepping van het partikulier kabinet van den President.
+
+--Gij zijt dus van meening, dat de tegenwoordige verwarring eigenlijk
+door de Regeering zelve wordt uitgelokt en bestendigd, ten einde eene
+tweede herkiezing van generaal Grant als President te bevorderen?
+
+--Met geen ander oogmerk. Al dat rumoer in Vicksburg en Nieuw-Orleans
+komt hem uitnemend te stade. Als Billy-Ross President was en Beere-Poot
+zijn minister van oorlog, dan zoudt ge niets meer van al die bonden
+en vereenigingen hooren; maar dan zoudt ge dagelijks in de dagbladen
+uitvoerige verhalen lezen van de misdaden der negers in Caddo, en
+van de overweldigingen der blanken langs de Red-River. Als wij een
+demokratischen President hebben, dan zult ge meer hooren spreken van
+den zwarten dan van den blanken Bond.
+
+--Die zwarte Bond bestaat dus werkelijk?
+
+--In elk negerdorp en in elk negerkamp bestaat een zwarte bond. Na
+den moord van Jemmy Gray, is het wel geene vraag meer, of er in
+Mississippi een geheime zwarte bond bestaat."
+
+In al de steden van het Zuiden is deze moord van Jemmy Gray en de
+bekentenis, door den moordenaar afgelegd, het onderwerp van schier
+alle gesprekken. Gray was een jonge neger, die van zijne plantage
+naar Vicksburg kwam, en daar vermoord werd door een anderen neger,
+Olivier genaamd, welke laatste echter handelde op bevel van een derde,
+Jeff Tucker, mede een neger. Na zijne gevangenneming, heeft Olivier
+eene volledige bekentenis afgelegd. Gray, zelf een lid van den zwarten
+bond, beluisterde in zijne hut de beraadslagingen en geheime plannen
+van zijne opperhoofden. Zoo vernam hij dat Vicksburg zou worden
+aangevallen door zwarte soldaten, bijgestaan door het neger-gepeupel,
+en dat al de blanke burgers zouden worden vermoord. Gray spoedde zich
+weg, om enkele personen, die hem vriendelijk bejegend hadden, voor het
+naderend gevaar te waarschuwen, en verijdelde alzoo den aanslag. Jeff
+Tucker, een der hoofden en leiders van den bond, had vermoeden op Gray,
+en beval dat hij gedood zou worden. Olivier betuigde diep berouw te
+gevoelen, want Gray had hem nimmer eenig leed gedaan; maar Tucker was
+zijn chef, en hij had zich bij eede verbonden alles te doen wat hem
+geboden werd, al ware het ook de moord van een broeder. Toen Tucker
+hem gelastte Gray te dooden, volbracht hij dien last, zonder zelfs
+naar de reden te vragen. Hij beweert, dat hij dit niet durfde en,
+door vrees gedreven, handelde. Indien hij Gray niet had gedood,
+zou hij zelf zijn leven verbeurd hebben.
+
+In Georgië schijnen de kleurlingen tevreden; maar wie zal zeggen, hoe
+lang die kalmte duren zal? De neger is een geheimzinnig, raadselachtig
+wezen: niemand kan voorzien wat hij al of niet zal doen. Stemmen
+wijzen hem den weg; fetischen bezielen en geleiden hem. Zelfs hier
+op de schoolbanken en in de kerk, blijven de onverdelgbare sporen van
+zijn oud afrikaansch bijgeloof hem bij. Hij laat zich altijd verlokken
+door de onzinnigste beloften, zoo als die van de "veertig bunders en
+een muilezel"; en het ontbreekt nooit aan carpet-baggers, die, als het
+oogenblik gunstig is, hem dergelijke beloften in het oor blazen. Hij
+heeft eenmaal de macht in handen gehad, en de bedwelming van dat
+oogenblik is sedert niet geweken. Welk een glorierijke dag voor het
+kroost van Cham! Niets streelt den neger meer, dan een publiek ambt te
+kunnen bekleeden; hoe innig goed doet het hem, zich met den titel van
+"Edel-Achtbare" te hooren aanspreken, en op blanke losbollen de boete
+wegens dronkenschap te mogen toepassen. "Hi! Hi! grinnikt hij op zijn
+rechterstoel. Jij deugniet ... Jij dronken .... Tien dollars! Hi! Hi!"
+
+Even als alle wilden, hebben ook de negers in Georgië een
+onweerstaanbaren dorst naar rang en gezag. Het baat niet, of ge hun
+al aan het verstand tracht te brengen, dat zij minder in aantal zijn
+dan de blanken, en dat de minderheid zich aan de meerderheid dient
+te onderwerpen. Naar hunne meening, moet ieder op zijn beurt heer en
+meester zijn. De blanken hebben hun beurt gehad: nu moeten de negers
+hun beurt krijgen.
+
+Duizenden van deze negers zijn door de roekelooze regeering van den
+staat gewapend en in den wapenhandel geoefend. De milicie-regimenten
+bestaan voor het meerendeel uit kleurlingen, en deze neger-regimenten
+worden gekommandeerd door scalawags en carpet-baggers, die,
+uit de steden van het Noorden, als een verdelgende uitgehongerde
+sprinkhanenzwerm, op de rijke katoenplantages en vruchtbare rijstvelden
+zijn neergestreken. Geen wonder, dat deze troepen, in plaats van een
+waarborg van orde en veiligheid, zelven de bron van wanorde en een
+oorzaak van voortdurend wantrouwen zijn.
+
+Sommige scalawags maken de negers wijs, dat de President aan het
+zwarte ras de eerste plaats in den staat wil bezorgen, en hun
+de vrije beschikking geven over de bezittingen en het leven der
+blanken. En de negers en mulatten houden zich ten volle overtuigd,
+dat deze scalawags de waarheid spreken. Arme drommels! zij kunnen
+lezen noch schrijven. In hunne jeugd waren zij slaven. Van politiek
+en geschiedenis hebben zij minder begrip dan de domste boerenarbeider
+in Engeland. De zedewet en de regelen der samenleving zijn voor hen
+ijdele klanken; maar de armste neger in Georgië begrijpt zeer goed
+het onderscheid tusschen een vuil krot en een fatsoenlijk huis,
+tusschen een welbezette tafel en een ledige spijskamer, tusschen
+een warm kleed en een lap katoen, tusschen een plaats in de goot
+en een zetel in het wetgevend lichaam. "Ziet, roepen de scalawags,
+ziet naar Louisiana en Mississippi! Daar zijn de negers sheriff's
+en assessors, rechters en wetgevers. Te Nieuw-Orleans en te Jackson
+vindt ge neger-senatoren en neger-luitenant-gouverneurs; daar worden
+de blanken door de bondstroepen in bedwang gehouden. Louisiana
+zendt Pinchback, Mississippi zondt Rush, om de kleurlingen in het
+nationale Congres te vertegenwoordigen. Sluit u dan aaneen en bezorgt
+de overwinning aan uw eigen kandidaten...!"
+
+Door deze voorspiegelingen verrukt, begint Sam [13] er ernstig over te
+denken, om naar eene plaats in de wetgevende macht van den staat te
+dingen. Is hij al niet zoo gelukkig als Pinchback, misschien brengt
+hij het toch wel zoo ver als Antoine, of althans als Demas. Als Piet
+in de Kamer te Jackson of te Nieuw-Orleans zit, waarom zou Sam dan
+niet in de Kamer te Atlanta mogen zitten? Men zegt hem, dat de minste
+senator drie dollars per dag verdient, zonder dat hij daarvoor iets
+anders behoeft te doen dan te dommelen in een leuningstoel, tabak te
+kauwen, te antwoorden als zijn naam wordt afgeroepen, en nu en dan
+naar de koffiekamer to slenteren om whisky te drinken. In Louisiana en
+Mississippi kwijten zijn zwarte broeders zich uitnemend van die taak:
+waarom hij niet in Georgië?
+
+"Gij zoudt schik hebben in sommigen onzer zwarte politieke mannen,
+zeide mij zeker welbekend persoon. Van morgen, toen mijn zwarte knecht
+mijn laarzen poetste, zag hij mij aan, en vroeg mij, met een dommen
+lach, hoe hij het moest aanleggen om tot lid der Kamer benoemd te
+worden. De kerel kan nauwelijks lezen en in het geheel niet schrijven;
+hij slijpt mijn messen en verzorgt mijn paard; en toch wil hij wetten
+maken voor mij...!"
+
+Wat de verhouding tusschen het blanke on het zwarte ras betreft,
+is Zuid-Carolina wel de ongelukkigste staat van de geheele Unie. In
+Louisiana wegen de beide rassen ongeveer tegen elkander op. Na verloop
+van negen of tien jaar, zal de schaal waarschijnlijk ten voordeele
+van de blanken overslaan, want hun aantal wast aanhoudend, terwijl
+dat der negers afneemt. Zelfs in Mississippi is de meerderheid der
+kleurlingen niet groot: zeven zwarten tegen zes blanken. In geen
+dezer beide ongelukkige staten is het afrikaansche element zoo
+overwegend, dat elke strijd bij de stembus hopeloos moet worden
+geacht. In Zuid-Carolina is dit anders. Hier is het overwicht van
+het afrikaansche element volkomen: de neger en zijn bastaardbroeder
+de mulat heerschen hier oppermachtig.
+
+Volgens de laatste volkstelling, zijn er in Zuid-Carolina tien
+zwarten tegen zeven blanken. In zeven graafschappen hebben de
+blanken eene belangrijke, in drie andere een zwakke meerderheid;
+maar in de twee-en-twintig overige graafschappen hebben de negers eene
+verpletterende meerderheid. In de graafschappen Richland en Charleston,
+staan zij als twee tegen een. In de bayous en de savannahs hebben de
+kleurlingen bijna geheel de blanken verdrongen. In het graafschap
+Beaufort telt men bijna zes negers tegen één blanke; in dat van
+Georgetown, bijna zeven. De graafschappen Greenville, Anderson en
+Spartanburg mogen blanke geleerden, advokaten en grondbezitters naar
+de Kamers afvaardigen; maar de stem van een Trenholm of een Russell
+heeft niet meer waarde dan die van een neger uit de moerassen; en voor
+iederen Trenholm of Russell in het Parlement van Zuid-Carolina, zijn
+er drie negers uit de moerassen. Wat vermag, onder de heerschappij
+van zulk eene verstandige en billijke wet van gelijkheid, door de
+federale troepen stipt gehandhaafd, de blanke volkplanter?
+
+Het vooruitzicht is voorwaar somber genoeg, en toch vreezen de
+burgers van Zuid-Carolina dat hun nog erger dingen te wachten
+staan. De uitgestrekte gordel van moerassen en savannahs, die
+van kaap Fear tot den Mississippi, en weder van dezen stroom tot
+Saint-Andrew's-Sound reikt, schijnt voor de Afrikanen een nieuw
+vaderland te zijn geworden. Daar leven en tieren en vermenigvuldigen
+zij; en zoo de negers voor eene bepaalde streek binnen dien gordel
+eene zekere voorkeur toonen, dan is het voor de heete en vochtige
+landstreek tusschen Columbia en de zee. Klimaat en bodem zijn daar
+voor hun gedijen even gunstig. Kalebassen kosten er bijna niets, de
+tabak groeit er in 't wild, en er is overvloed van suikerriet. Zoo
+ergens, dan zal de neger zich daar kunnen staande houden; en naar
+het schijnt worden de Afrikanen ook inderdaad naar deze streek
+heengetrokken, door de werking dier machtige en geheimzinnige wetten
+van verwantschap, die na de emancipatie ongestoord haar invloed
+kunnen doen gelden. Elders neemt het afrikaansche ras voortdurend
+af. Boven deze voor hen zoo gunstige streek, maar toch nog altijd
+binnen de grenzen van het Zuiden, strekt zich van de Chesapeake tot den
+Missouri en den Arkansas een gebied uit, waar de negers vroeger als
+slaven woonden en zich vermenigvuldigden. Maar tegenwoordig trekken
+zij zich uit deze streken terug, om zich naar het Zuiden en naar de
+zee te begeven. Missouri en Kentucky worden gaandeweg door hun zwarte
+burgers verlaten: niet omdat de negers van daar met geweld verdreven
+worden, maar ten gevolge van onnaspeurlijke oorzaken. Maryland en
+Virginië verkeeren in hetzelfde geval.
+
+Vanwaar die verhuizing van het afrikaansche ras van het noorden naar
+het zuiden? Wie zal dat raadsel oplossen? Wie heeft tot dusver de
+verklaring gevonden van deze periodieke verhuizingen, die aan mensch
+en dier gemeen zijn? Welk toovenaar heeft het geheim doorgrond van de
+zwaluw en de sprinkhaan, den haring en den springbok? Wie zal zeggen,
+waarom, in vroeger dagen, de Gothen hun geboorteland verlieten;
+waarom nu in dezen tijd de Chineezen hun heiligen grond verlaten? Men
+zegt, dat Gothen en Chineezen tot deze verhuizing gedreven werden,
+omdat het in hun land aan voedsel begon te ontbreken. Dit mag in
+sommige gevallen een der medewerkende oorzaken geweest zijn en
+nog zijn, maar daardoor wordt het verschijnsel in zijn geheel niet
+verklaard. Reeds voor de vogels en de visschen is deze verklaring
+onvoldoende, hoeveel te meer voor de hooger georganiseerde dieren en
+bovenal voor den mensch. Sommige schepselen worden aangetrokken door
+licht en warmte; anderen worden, onbewust, geleid door geheimzinnige
+aandriften en neigingen, die dienstbaar moeten zijn aan het behoud of
+de voortplanting des levens. Doch zeer dikwijls worden de menschen ook
+gedreven door hooger behoeften dan die van warmte en voedsel. Het was
+geen hongersnood, die de Kruisvaarders naar Syrië en de Pelgrimvaders
+naar Nieuw-Engeland dreef. Het was niet de begeerte om in hutten te
+wonen en zich met antilopenvellen te kleeden, die anderen naar Paraguay
+en weder anderen naar Mexiko deed gaan. Wat doet de Russen naar
+Troïtza, do Mooren naar Mekka, de Mormonen naar het Zoutmeer trekken?
+
+"Gij meent dus dat de kleurlingen van Kentucky en Virginië naar
+Zuid-Carolina trekken? vroeg ik aan een dagbladcorrespondent, met
+wien wij over deze zaak spraken.
+
+--Zonder twijfel, was zijn antwoord. Ten gevolge van mijn beroep, ben
+ik voortdurend op reis, en onophoudelijk zie ik de negers, mulatten en
+quadronen, bij gansche scharen, naar het Zuiden heentrekken. Ziekte
+dunt echter die karavanen--want de zwarten zijn aan verschillende
+epidemiën onderhevig; de meesten sterven eer zij ons land bereiken."
+
+Wat moet men hieruit besluiten? Stort de gansche stroom der verhuizing
+uit Missouri en Kentucky, Virginië en Maryland zich over Alabama,
+Mississippi en vooral Zuid-Carolina uit? Of wordt de bestaande
+verhouding tusschen de rassen, behalve door deze verhuizing,  ook
+nog door een andere oorzaak verbroken, die wijst op een algemeenen
+achteruitgang van het zwarte ras? De vraag kan ook zoo gesteld worden:
+neemt het afrikaansche ras over het algemeen in Amerika in aantal
+toe?--en zijn de individuen van dit ras nu beter gehuisvest en gevoed
+dan vroeger?
+
+Over de vraag, of het getal der Afrikanen in Amerika toeneemt, loopen
+de gevoelens uiteen. Zeker is het, dat de mate der vermeerdering, in
+verhouding bij vroeger, is afgenomen. Dat de zwarten niet in gelijke
+mate als de blanken in Amerika vermenigvuldigen, is een feit, dat
+door niemand betwijfeld wordt. Ieder beoefenaar der statistiek zal ook
+toegeven, dat zij na hunne vrijverklaring minder snel toenemen dan in
+den staat der slavernij. Verder is men het er tamelijk over eens, dat,
+behoudens enkele uitzonderingen, de negers en mulatten tegenwoordig
+in slechter huizen wonen en minder gezond voedsel gebruiken dan vóór
+de emancipatie.  Zij zuigen meer suikerriet en kauwen meer tabak, maar
+woning en voedsel zijn van minder gehalte. Kindermoord, de eigenaardige
+ondeugd der wilde stammen, is onder hen zeer algemeen geworden.
+
+De negers zijn in den regel afkeerig van het opvoeden hunner kinderen,
+die veel moeite en last veroorzaken, veel geld kosten, en veel zorg
+vorderen. Als slavin, was de negerin wel gedwongen haar kroost op
+te voeden, want die kinderen vertegenwoordigden een kapitaal. Vrij
+verklaard, kan zij haar natuurlijke neiging volgen: en even als bij de
+Chineezen en de bewoners der Fidji-eilanden, drijft deze natuurlijke
+neiging ook bij de negerin meermalen tot kindermoord. In Afrika
+dooden  de Papals en Bulloms hunne kinderen; en men is er in Amerika
+nog niet in geslaagd, deze afrikaansche gewoonte uit te roeien. In
+Zuid-Carolina moet een vrije neger voor eigen rekening zijn kind
+kleeden en voeden, en iederen dollar, dien hij daarvoor uitgeeft,
+moet hij missen voor de bevrediging zijner hoogste begeerten: tabak
+pruimen en whisky drinken. Naar men mij verzekert, is kindermoord
+thans in de negerkoloniën even algemeen als in de steden van China
+of in de tartarijsche steppen.
+
+Dat is de eigenlijke negerkwestie; en in vergelijking met haar
+verdienen zulke kinderachtigheden als deze: zullen de zwarten in
+dezelfde rijtuigen mogen rijden en aan dezelfde tafel zitten als
+de blanken? of wel: zullen de zwarten, even als de blanken, het
+stemrecht mogen uitoefenen, leden van wetgevende vergaderingen zijn en
+wapenen dragen?--ter nauwernood de aandacht. De echte negerkwestie
+in Zuid-Carolina en elders komt hierop neêr: zullen de zwarten,
+in den vrijen staat, kunnen blijven voortbestaan?
+
+Aan de slaven is landlooperij natuurlijk verboden. De grootste stap
+in den overgang van wilde tuchteloosheid tot maatschappelijke orde, is
+waarschijnlijk wel deze beperking der persoonlijke vrijheid, waardoor
+de nomade tot een gezeten burger wordt. Er zijn wilde stammen, voor
+wie deze overgang onmogelijk is. Kan men den Afrikaan aan eene vaste
+woonplaats binden? Als vrije man, kan hij onbelemmerd zijn luimen
+volgen. Hij gaat en komt naar het hem invalt:--de eene week is hij in
+Missouri, de volgende week in Tennessee, de derde aan de Golf. Turkije
+poogt enkelen harer arabische stammen aan vaste woonplaatsen te binden:
+maar tot dusver zijn die pogingen ijdel gebleken. De kolonisatie der
+russische steppen heeft tot de lijfeigenschap geleid; en eerst na ruim
+drie eeuwen van onverbiddelijke, ijzeren tucht, waagde het de russische
+regeering die banden te verbreken, in het vertrouwen dat de oude zucht
+tot zwerven bij het volk nu zou zijn uitgedoofd. Zijn de negers rijp
+voor kolonisatie en vestiging? Het is onmogelijk, een vrije Sioux of
+een vrije Apache aan eene vaste woonplaats te binden. Een roodhuid
+kan de mededinging met zijn blanken buurman onmogelijk volhouden:
+hij gaat heen of bezwijkt. Heeft de neger wel de kracht om op zich
+zelven te staan? In de slavernij wies het getal der zwarten aan;
+na hunne vrijverklaring, slonk het getal der roodhuiden. Staat den
+zwarten ook een gelijk lot te wachten? Indien het eens bleek dat de
+vrome en welmeenende mannen, die niet rustten voor de negers waren vrij
+verklaard, in hunne volslagen onbekendheid met de wetten der natuur,
+ondanks de beste bedoelingen, inderdaad niets anders hadden gedaan
+dan het vonnis geveld der langzame, maar onvermijdelijke verdelging
+van het negerras?
+
+"Wees van één ding verzekerd, zegt kolonel Binfield, een zuidelijk
+officier, die de negerkwestie heeft bestudeerd op het slagveld, op de
+tabaksplantages en in de openbare scholen;--wij hebben niet meer voor
+wanorde op straat te vreezen. Wij zullen ons verder niet laten leiden
+door bekrompen hartstocht. Wij hebben een fout begaan, door ons van
+onze vlag te scheiden; maar wij hebben sinds lang die dwaling ingezien,
+en zullen niet weder in dezelfde fout vervallen. Wij hebben nu ons
+vertrouwen gesteld op de onveranderlijke wet des levens. De neger
+heeft de macht in handen gehad. Zijn dwaasheid en wispelturigheid
+ergerden ons, maar nooit heeft hij ons door zijn kracht ontzag
+ingeboezemd. Zelfs nu, nu de gouverneur te Columbia op zijne hand is,
+nu zijne vrienden de meerderheid hebben in de Kamers, en over alle
+openbare machten beschikken,--zelfs nu vreezen wij hem niet. Geen
+Afrikaan is tegen een Europeaan opgewassen. Zeker kan hij u in den
+donker een dolksteek toebrengen of een brandende fakkel in uwe kamer
+werpen, maar overigens kan een kleurling u niet licht ernstig kwaad
+doen. De strijd van een blanke met een neger is als de strijd van een
+man met eene vrouw. En dit geldt evenzeer van de massa. Neem er de
+proef van. Sticht een kolonie, een Utopia, aan de oevers van de Santee
+of den Edisto; [14] plaats tien Europeanen te midden van negentig
+negers; geef aan elk der honderd kolonisten een gelijk aandeel in den
+grond, een gelijke hoeveelheid werktuigen, gereedschappen, zaad, geld;
+geef hun de meest mogelijke vrijheid en gelijkheid van recht; laat hen
+den grond bebouwen, wetten maken en zich zelven regeeren. Na verloop
+van tien jaren, zal de grond met de opbrengst en al het kapitaal
+uitsluitend in handen der blanken zijn. De natuur heeft nu eenmaal
+aan den blanke meer verstand en kracht, meer scheppend vernuft, meer
+moed en volharding, in één woord, hooger gaven naar lichaam en geest
+geschonken, dan aan den neger. Dit is een feit, en alle gemoedelijke
+bespiegelingen en quasi-humanitaire droomerijen kunnen daaraan niets
+veranderen. Ten spijt van voorbijgaande verwarringen, moet de blanke
+in dit land meester zijn. Waarom zouden wij dan op nieuw onze toevlucht
+tot de wapenen nemen? Slechts een vijand der blanke beschaving kan naar
+een tweeden burgeroorlog verlangen. Wij behoeven slechts onzen tijd
+af te wachten, zeker dat de overwinning in 't eind aan ons zal zijn."
+
+Mijn vriend heeft gelijk. De neger is niet bestand tegen het leven
+der vrijheid, dat hem verlamt en vernietigt. Alles in deze wereld
+heeft zijn eigen tijd en plaats; en sedert twintig eeuwen is Europa
+de kweekplaats van alle waarlijk levende krachten. Europa voorziet
+de andere werelddeelen van leven op elk gebied. Een denneboom, van
+Europa naar Amerika overgebracht, zal daar een woud verwekken en al de
+inlandsche boomen in den omtrek dooden. Breng een paard en een stier
+uit Europa over: zij zullen den buffel en den eland verjagen. Overal
+treedt de lagere vorm voor den hoogeren terug.
+
+Zelfs ondanks den tijdelijken steun van de bondstroepen, zal de
+overmacht der negers ten slotte voor de wetenschap en beschaving
+der blanken zwichten, zoo zeker als een woud van lagere planten
+verdwijnt voor een engelschen denneboom, en een kudde vee voor een
+engelsch paard.
+
+
+XXIV.
+
+Charleston.--Richmond.
+
+Als de koepel van Sint-Paul boven Londen, zoo verheft zich boven
+Charleston de toren van een nieuw weeshuis, die de vroolijke stad en
+de ruime baai, de fraaie torenspitsen en bloeiende tuinen, en ook de in
+puin liggende gebouwen, beheerscht. Op het plat van dien toren gekomen,
+vinden wij daar een wachter, die, in een hoek geleund, zijn pijp rookt
+en naar de lucht ziet. "Hoe laat mag het wel zijn? vraagt hij ons.--Hoe
+laat? even over twaalven.--Over twaalven! Dan moet ik de klok luiden!"
+
+Bang! Bang!
+
+Eenige voorbijgangers beneden in de straat kijken naar boven. Het is
+middag, zeggen de lotus-eters.
+
+Ja, het is middag, de ure des gebeds. Allah hu Akbar!
+
+"Ge schijnt niet op eenige minuten te letten?
+
+--Wel neen, Mijnheer; wij zijn niet zoo dwaas om ons over eenige
+minuten meer of minder te bekommeren. Wien kan dat iets schelen?"
+
+Die torenwachter is een inboorling vau Zuid-Carolina, en zijne woning
+in de wolken is het hart van Zuid-Carolina. Welk een trotsch en
+zorgeloos volk! wat een zonnige, schilderachtige stad! Zie daar
+de Ashley en de Cooper, de twee rivieren die de stad omarmen,
+zoo als de Hudson en de Oostrivier New-York omvatten; hoe rustig
+en weelderig langzaam rollen zij hare wateren voort naar de baai,
+zacht de stranden kussende en zich behagelijk kabbelend slingerende
+tusschen de eilandjes, langs de forten Ripley en Sumter, tot zij
+eindelijk zich verliezen in den Atlantischen-oceaan. Werp een blik op
+die bosschages en priëelen van myrthen en palmen aan onze voeten: wat
+weelderige groeikracht in den grond, wat rijke kleurschakeering in het
+geboomte! Kunt ge u iets bekoorlijkers denken dan deze villa's langs
+de baai, met het uitzicht op het kasteel Pinckney en op de batterij
+van King-Street, met balkons, door rozen en palmen overschaduwd,
+met bloeiende oranjeboomen, wier gouden vruchten boven het water
+wiegelen? En wat heerlijke vrouwengestalten wandelen door deze tuinen,
+zien uit door deze jalousiën, zitten op deze balkons! Voorwaar, wel
+vloeit in hare aderen nog iets van het bloed der hooggeboren dames,
+wier portretten ons door Lely en Van Dijck zijn nagelaten!
+
+En toch, wat kracht en vuur hier, beiden bij mannen en vrouwen. Het is
+een spreekwoord in Charleston, dat geen neger of mulat een gentleman
+vlak in het gelaat durft zien. Hoevele negerinnen en mulattinnen
+zouden den blik van eene dezer blanke jonkvrouwen kunnen verdragen?
+
+De regeering is niettemin afhankelijk van de zwarte kiezers,
+en voor het oogenblik is Zuid-Carolina een neger-republiek, die,
+even als een italiaansch gemeenebest uit de middeleeuwen, door
+een vreemdeling wordt geregeerd. De naam van dien amerikaanschen
+podestà  is Daniel H. Chamberlain. Robert H. Gleaver, een neger,
+is luitenant-gouvorneur. Van de drie-en-dertig senatoren zijn er
+veertien zwarten; van de honderdvier-en-twintig leden der Tweede Kamer
+zijn er niet minder dan drie-en-zeventig negers. Gleaver, de zwarte
+luitenant-gouverneur, is voorzitter van den Senaat; de voorzitter van
+de Kamer, Elliot, is ook een neger. Onder die senatoren en Kamerleden
+zijn er maar weinigen, die hun naam kunnen teekenen; niettemin willen
+zij de hoogste regeeringsposten bekleeden. De staatssecretaris is een
+neger. Betrekkingen, die zekere vaardigheid in het lezen en schrijven
+vereischen, zoo als die van prokureur-generaal en superintendent van
+het onderwijs, worden aan de blanken overgelaten; maar de ambten,
+waaraan hooger traktement en meer invloed verbonden is, behouden
+de zwarten voor zich. De directeur van financiën, de adjudant en de
+inspecteur-generaal zijn negers. De opperrechter Moses is een blanke;
+maar zijn assessor, Wright van Beaufort, is een kleurling.
+
+Even als in Engeland, plachten ook in Carolina de rechters voor
+hun leven benoemd te worden, en even als in het moederland,
+werden zij ook hier niet dan in zeldzame gevallen van hun ambt
+ontzet; maar dit conservatieve stelsel is onder de heerschappij der
+Reconstruction-Act ter zijde gezet. Een rechter wordt nu slechts voor
+vier jaren aangesteld, en maar zeldzaam herbenoemd. Zijn mandaat
+duurt kort, en hij moet dus zorgen er zooveel mogelijk profijt van
+te trekken. Sommige rechters--naar mij van bevoegde zijde verzekerd
+wordt,--drijven handel in katoen, rijst en andere artikelen, en
+verschijnen niet zelden als partij in rechtsgedingen. Een domme neger,
+door de stemmen van partijgangers op den rechterstoel geplaatst,
+staat aan velerlei verzoekingen bloot!
+
+Een neger kan maar niet begrijpen, dat er voor het bekleeden van een
+ambt zekere voorbereiding, om niet te zeggen een natuurlijke aanleg,
+noodig is. Een ambt is voor hem niets anders dan een vrijbrief om naar
+hartelust te kunnen rooken, stil te zitten, onbeschofte antwoorden
+te mogen geven, en vooral een goed salaris te ontvangen. Het ambt
+is om den mensch, en niet de mensch om het ambt. Als gij een neger
+vraagt wat hij begeert, zal hij u antwoorden: "eene betrekking";
+terwijl het hem verder tamelijk onverschillig is of ge hem rechter
+dan wel cipier maakt.
+
+Eenige weken geleden ontmoette ik te Philadelphia een kleurling,
+Henry Griffin genaamd, vijf-en-dertig jaren oud en portier van zijn
+beroep. Dit scheen hem niet langer te bevallen; hij wilde hooger
+op. Zijn buren en kameraden ontvingen hun aandeel van den algemeenen
+buit: waarom hij ook niet? Daarom had hij zich, tot groot vermaak
+van zijn patroons, kandidaat voor de Kamer gesteld in het zevende
+arrondissement van Philadelphia.
+
+"Tot welke politieke partij behoort gij? vroeg ik den kandidaat.
+
+--Ik ben republikein, Mijnheer.
+
+--Republikein! Maar dan stelt gij u tegenover Bardsley en Patterson,
+mannen van uw eigen partij, en geeft daardoor aan uw tegenpartij,
+de demokraten, een kans op de overwinning.
+
+--Dat mag zijn; maar wij willen ook ons deel hebben, en de
+republikeinen bedriegen ons op allerlei manier.
+
+--Zoo? Ik dacht dat zij u de vrijheid geschonken en voor u tegen
+hunne broeders in het Zuiden gevochten hadden?
+
+--Ja, dat is al lang geleden. Dat is dood en begraven. Ik spreek van
+nu. Wij, kleurlingen, stemmen voor de republikeinsche lijst. Maar als
+zij, door onze stemmen, het winnen, dan geven zij ons toch niets. Wij
+hebben een blanken gouverneur, een blanken staatssecretaris,  een
+blanken opperrechter.
+
+--Zoudt ge dan willen dat een zwarte opperrechter de plaats innam
+van Daniel Agnew?
+
+--Wel, Mijnheer, zouden wij dan geen raadsheer, geen brievenbesteller,
+geen policie-agent van onze kleur mogen hebben? In New-Jersey, aan de
+overzijde van de Delaware, vindt ge zwarte policie-commissarissen en
+zwarte magistraten. In Pennsylvanië noemen wij ons ook republikeinen,
+maar geen enkele kleurling bekleedt daar eene openbare betrekking,
+behalve die van portier in de gevangenissen: en die beambten moeten
+hun eigen kamer aanvegen en hun eigen muren witten! Is dat gelijkheid?"
+
+Griffin is openhartig. Hij heeft de kunst niet geleerd om leelijke
+zaken in fraaie woorden te kleeden, en zegt u zonder omwegen, dat
+hij gaarne ook zijn vingers in de schatkist wil steken.
+
+De staat van zaken te Charleston is bevredigend: bevredigender dan
+men zou verwachten onder het bestuur van carpet-baggers, met eene
+Kamer voornamelijk uit negers bestaande, en met een federaal leger
+in bezetting.
+
+Daniel H. Chamberlain, de gouverneur, is uit Nieuw-Engeland
+geboortig, en te Charleston gekomen, zoo als William P. Kellogg te
+Nieuw-Orleans kwam: met een reiszak, aangename manieren en een gladde
+tong. Hij is een geruimen tijd aan het bestuur geweest, en door
+de conservatieven, trouwens niet zonder goede reden, allerheftigst
+bestreden; maar tegenwoordig wijzigt hij zijn politiek: hij beteugelt
+de uitspattingen van zijne vrienden de kleurlingen, en luistert
+meer en meer naar de blanke minderheid. Gematigde conservatieven,
+zoo als kapitein Walker en George A. Trenholm, zijn niet ongezind
+hem te steunen en te helpen, in plaats van tegen hem te stemmen,
+te spreken en te intrigeeren. Chamberlain heeft veel kwaad gesticht,
+en zal misschien nog meer kwaad stichten. Bekwamer dan Kellogg, zijn
+hem daarbij de omstandigheden in Zuid-Carolina gunstiger. Chamberlain
+wordt gesteund door eene overwegende zwarte meerderheid. Hij heeft
+ook in het Noorden meer invloed dan Kellogg: niet omdat de burgers
+van Boston en New-York hem beter kennen of hooger schatten dan zijn
+mededinger, maar omdat de schuld van Charleston hun levendiger voor
+den geest staat dan de schuld van Nieuw-Orleans. Welke maatregelen
+van bedwang en onderdrukking hij ook mocht voorstellen, steeds zou
+Chamberlain kunnen rekenen op den steun van het Congres en de sympathie
+van alle steden van het Noorden. Want de schuld van Charleston kan
+niet vergeten en vergeven worden. Hier werd het plan der afscheiding
+ontworpen; hier werd de vlag der Unie voor het eerst beleedigd. [15]
+Duizenden en tienduizenden in het Noorden zijn van meening, dat deze
+stad met den grond gelijk had moeten gemaakt worden, dat men haar
+werven en dokken had moeten vernielen, haar havens dempen, en haar
+bevolking verstrooien naar de vier winden!
+
+Tegenover een man, die zoo groote macht bezit en zoo onverzoenlijken
+haat vertegenwoordigt, is bedachtzame gematigdheid in woorden
+en handelingen voor de conservatieven dubbel noodig. Even als
+vele andere vreemdelingen, is ook Chamberlain niet ongevoelig voor
+beleefdheden en voorkomende bejegening. Hij zit gaarne aan de wel
+voorziene tafels der aanzienlijken, en hunkert naar den welwillenden
+glimlach der bekoorlijke, aristokratische dames. Een podestà in Verona
+of Ferrara, zal, in den regel, ook wel niet ongevoelig zijn geweest
+voor de bekoringen van het maatschappelijk verkeer: en de podestà
+van Zuid-Carolina beantwoordt deze voorkomendheid en beleefdheid der
+blanken zoo veel hij maar eenigszins kan, zonder gevaar te loopen, de
+voor hem onontbeerlijke sympathie zijner zwarte vrienden te verliezen.
+
+"Het gaat tegenwoordig beter met u, niet waar? vragen wij aan een
+volbloed conservatief.
+
+--Zoo, zoo. Wij wachten en dragen, want de tijd werkt in ons
+voordeel. Chamberlain, hoewel een vreemdeling, zoo als Kellogg in
+Louisiana, is ten minste ten naasten bij een fatsoenlijk man. Hoewel
+wij ons noch met zijn herkomst, noch met zijn politiek verzoenen
+kunnen, is het althans mogelijk, in het algemeen belang, hem onze
+medewerking te schenken."
+
+Naar onze consul mij verzekert, begint de handel langzamerhand te
+herleven, maar de oude, ietwat zorgelooze en voorname manier van zaken
+te doen is thans voorbij. Jongelieden, van New-York en Chicago gekomen,
+hebben daarin eene geheele verandering gebracht. Zij hebben oog noch
+hart voor iets anders dan voor hunne zaken, en zwoegen en arbeiden
+op de werven en op de kantoren, van den vroegen morgen tot den laten
+avond. Het is te begrijpen, dat zulke lieden spoedig fortuin maken.
+
+In leeszalen en clubs hooren wij hetzelfde verhaal. Door haar
+overhaasting, gaf Charleston aanleiding tot het uitbarsten van den
+burgeroorlog. Geen koopstad had meer te verliezen, geene heeft
+zoo zwaar geleden. Haar hoogmoed is tot den grond vernederd en
+doodelijk gekwetst; maar zij doet haar best om, met prijselijke
+zelfverloochening, haar tegenwoordige ellende te vergeten, haar
+vorige verkeerdheden weer goed te maken, en zich eene betere toekomst
+te bereiden.
+
+"Wat nuttigheid heeft het, den demokraat te spelen? zegt de
+eigenaar van een katoenplantage, met wien ik in de club over de
+toekomst van Zuid-Carolina spreek.--Het dient tot niets. Onze
+afdeeling der amerikaansche demokratische partij is dood. Zie deze
+kiezerslijsten. Men zegt dat die lijsten valsch zijn, en wij weten ook
+wel dat dit inderdaad het geval is. Maar hier liggen zij voor ons, en
+de federale officieren houden staande dat zij met stipte eerlijkheid
+zijn opgemaakt. De wet heeft aan de negers het stemrecht gegeven,
+en in eene republiek is het stemrecht alles in alles. Waarom zullen
+wij dan met ons hoofd tegen den muur loopen?
+
+In 1868 hebben wij het beproefd. En met welk gevolg? Wij werden overal
+reddeloos geslagen. Te Charleston werd geen enkele conservatieve
+kandidaat verkozen. Een derde van de Kamer bestond uit schuim van
+blanken--vreemdelingen, bankroetiers, scalawags; er was niemand onder,
+in wien onze burgers vertrouwen konden stellen. Verder bestond de
+vergadering uit negers en mulatten, waarvan er ter nauwernood éen lezen
+en schrijven kon. Door Chamberlain geholpen, plunderden en mishandelden
+ons die schavuiten; wij verdroegen geduldig die beleedigingen--onder
+de bedreiging hunner kanonnen, het is waar:--tot de tijd voor eene
+nieuwe verkiezing gekomen was. Door de ondervinding geleerd, sloegen
+wij nu een anderen weg in, wel niet met de gewenschte beslistheid en
+eenstemmigheid--het is niet zoo gemakkelijk, den ouden Adam uit te
+schudden!--maar toch met zoodanig gevolg, dat wij moed kregen, verder
+op dien weg voort te gaan. Hoewel wij het nog niet zoo ver gebracht
+hebben, dat er te Columbia eene conservatieve regeering zetelt [16],
+zoo hebben wij toch reeds eene blanke meerderheid in den Senaat,
+en eene sterke blanke minderheid in de Kamer. In het graafschap
+Charleston, waar de negers tweemaal zoo talrijk zijn als de blanken,
+hebben wij toch door onze nieuwe taktiek de helft der zetels veroverd.
+
+--Hoe is dat in zijn werk gegaan?
+
+--Door overleg en goed oordeel; door de kunst der blanken om zich
+te organiseeren en te kombineeren. In sommige graafschappen zijn wij
+te zwak, om den strijd te wagen. Waarom zouden wij zeven kandidaten
+stellen in het graafschap Beaufort, waar het getal der negers zes
+tegen éen bedraagt; of drie kandidaten in het graafschap Georgetown,
+waar zij zeven tegen éen sterk zijn? Waarom zouden wij dingen naar al
+de achttien zetels voor Charleston-county, waar de negers tweemaal
+zoo sterk zijn als wij? Zoolang wij niet meester zijn van het fort
+Sumter en van de citadel, valt er aan deze valsche kiezerslijsten
+niets te veranderen. Is het daarom niet beter, zoo vroegen wij ons af,
+in eene schikking te treden?
+
+--En...?
+
+--Wel, enkelen waren van meening dat elke poging ijdel zou zijn;
+anderen geloofden, dat er kans op welslagen bestond. De negers
+hebben hunne leiders, en die leiders wenschen niets vuriger, dan
+vooruit te komen. Het is voor een neger een zaak van groot gewicht,
+met een fatsoenlijk man te mogen praten; en ondanks al hetgeen gedaan
+was om de voormalige slaven tegen hunne oude meesters op te zetten,
+behielden de negers toch de diep gewortelde gehechtheid aan de plaats
+hunner geboorte. De meesten onzer waren van meening, dat er eene
+overeenkomst zou te treffen zijn.
+
+--En werd de proef gewaagd?
+
+--Ja; kapitein Dawson, een onzer bekwaamste mannen, begaf zich tot de
+negers, die hem goed ontvingen en naar zijne woorden luisterden. Hij
+bracht hun onder het oog, wat ook waar is, dat blanken en kleurlingen
+in hetzelfde schuitje varen, en te zamen moeten bovendrijven of
+vergaan; en hij vroeg hun, of het niet beter zou zijn, indien zij te
+zamen arbeidden in plaats van elkander tegen te werken? Zij waren
+dat met hem eens. Dawson zeide hun daarop, dat de blanken er niets
+tegen hadden dat de negers, waar zij de meerderheid hadden, hunne
+eigene kandidaten kozen; maar hij voegde er bij, dat de blanken, in
+het algemeen belang, er prijs op moesten stellen, dat zij geschikte
+personen kozen. Uit naam van zijne vrienden,  beloofde hij, dat
+wanneer de negers in die distrikten geschikte personen wilden kiezen,
+hetzij blanken of zwarten, de blanken daar geen kandidaten tegenover
+zouden stellen, waardoor aan de negers veel moeite en kosten zou
+worden gespaard. Zijn voorstel beviel hun, ook door de flinke wijze
+waarop het werd gedaan;  en ondanks den tegenstand van scalawags
+en andere intriganten, werd de overeenkomst getroffen en eerlijk
+nageleefd. Er werden gematigde republikeinen gekozen, in plaats van
+vreemde fortuinzoekers, bankroetiers en communisten, zoodat wij nu,
+in spijt van de overmacht der negers, een machtigen invloed op de
+wetgeving uitoefenen."
+
+Naar men ons verzekert, heeft de goede uitkomst van deze nieuwe
+politiek op den gouverneur Chamberlain een sterken indruk gemaakt. Het
+is gebleken, dat, ter bereiking van het beoogde doel, samenwerking met
+de negers bepaald de voorkeur verdient boven openbaren strijd tegen
+hen. Dit heeft gewerkt: Chamberlain verandert van taktiek; want hij
+weet zeer goed, dat hij met de nieuwe Kamer nimmer te Columbia zou
+kunnen verrichten, wat Kellogg te Nieuw-Orleans poogt te doen.
+
+Er is juist onlangs iets voorgevallen, dat zijne oprechtheid op
+de proef heeft gesteld. Sedert verscheidene maanden kwamen er bij
+hem voortdurend klachten in over verregaande wanordelijkheden in
+Edgefield-county. Dit graafschap wordt bespoeld door de Savannah, en
+grenst aan Lincoln-county in Georgië; de zwarte bevolking heeft hier
+verreweg de meerderheid. De milicie bestaat uit negers, de generaal
+en de officieren van zijn staf zijn negers; de sheriff, de rechter en
+andere ambtenaren zijn mede allen negers. De blanke bewoners worden
+als verwonnelingen behandeld. Als een blanke in verzet komt tegen
+eene of andere beleediging, dan wordt aanstonds de zwarte milicie
+onder de wapenen geroepen. "Gij moogt de milicie van den staat niet
+oproepen, zeggen de burgers: dat is in strijd met de constitutie;"
+maar wat weten de neger-kapiteins en kolonels in Edgefield-county
+van de constitutie? Ontstaat er twist tusschen een zwarte en een
+blanke, dadelijk roept de neger-kapitein zijn kompagnie op, en het
+komt onvermijdelijk tot eene bloedige botsing. Twee jaar geleden,
+weigerde gouverneur Chamberlain tusschenbeiden te komen. Met zijn
+zoetsappigsten glimlach vertelde hij aan dengeen, die zijne bescherming
+inriep, dat men veel beweging maakte over niets; zijn secretaris,
+openhartiger van aard, kwam er rond voor uit, dat de oude tyrannen
+hun verdiende loon ontvingen.
+
+Maar de gouverneur luistert nu naar rede; en daar op nieuw klachten
+uit het graafschap inkwamen, heeft hij een republikeinsch magistraat,
+den rechter Mackey, gezonden, om een onderzoek in te stellen en
+middelen tot herstel aan te wijzen. Mackey is juist onlangs van
+zijne zending teruggekeerd, en heeft verslag uitgebracht. Hij zegt
+daarin, dat, in openbaren strijd met een artikel der constitutie van
+den staat, de zwarte officieren in het graafschap Edgefield de vaste
+gewoonte hadden om hunne kompagniën onder de wapenen te roepen en aan
+straatrumoeren en vechtpartijen deel te nemen. Hij wijt de schuld van
+bijna alle wanordelijkheden aan het wanbestuur en de schromelijke
+misbruiken der negers; en verklaart dat sinds de dagen, waarin de
+normandische baronnen hun saksische hoorigen dwongen een ijzeren ring
+om den hals te dragen, nimmer eene engelsch sprekende bevolking zulke
+onwaardige behandeling heeft ondergaan, als de blanke bevolking van
+Edgefield-county. Mackey eindigt zijn rapport met den gouverneur voor
+te stellen, den neger-regimenten te ontbinden en te ontwapenen.
+
+Chamberlain is geneigd dien raad te volgen, maar dit is niet zoo
+gemakkelijk. De negers zijn nu aan het gebruik van wapenen gewend, en
+zullen zich misschien niet op die wijze laten ontwapenen. Er heerscht
+alom een onrustige, strijdlustige geest, en een neger-opstand behoort
+niet tot de onmogelijkheden. Als Chamberlain zijn zwarte troepen
+ontbindt, dan zal hij genoodzaakt zijn steeds meer zijn steun bij de
+blanken te zoeken.
+
+Russell, Trenholm en Dawson hebben metterdaad getoond, dat de echte
+geest van staatsmansbeleid in hen woont; de overwinning door de
+conservatieven te Charleston behaald, is een aanmoediging en een
+gelukkig voorteken voor alle andere zuidelijke staten.
+
+In de bibliotheek van het Kapitool staat een beeld, bekend onder den
+naam van de Pupil der Natie, en voorstellende een negerknaap, in al de
+frischheid zijner jeugd en al de onmacht van zijn ras. De neger-type
+is gewijzigd, hoewel niet zóó als in Story's Afrikaansche Sibylle,
+waarin de kunstenaar zoo aangrijpend de smart en het lijden van een
+onderworpen volk heeft uitgedrukt. Bij den Pupil der Natie straalt
+het gelaat van zonneschijn, en het gansche beeld is als doorademd
+van physieke bewegelijkheid en zinnelijken levenslust. De opwaarts
+gerichte oogen schijnen het licht te zoeken. Vrij, en zich zijner
+vrijheid bewust, staat de jonge neger toch verward en verlegen. Wat
+zal hij doen met dit ontzaglijk geschenk? Vol kracht en levensmoed,
+onvermoeid bij den arbeid en vlug in het leeren, is het toch nog
+noodig dat hem de weg gewezen worde, dien hij te volgen heeft.--Dit
+is de dichterlijke, ideale voorstelling van den negerknaap.
+
+Voor de vensters der winkels van Richmond kunt ge eene andere
+voorstelling van hetzelfde beeld zien, maar ditmaal door een
+kunstenaar, die niet idealiseert: door de zon. De onverbiddelijke
+lens heeft den neger weergegeven, zoo als hij werkelijk is: zittende
+aan den ingang eener metselaarswerkplaats, op een hoop gruis en puin
+en stof. De plaats moet aangeveegd worden, en den negerjongen was die
+taak opgedragen: maar de verleiding van den zonneschijn is hem te sterk
+geweest. Van nature is de neger afkeerig van iederen arbeid; luieren en
+soezen is zijne geliefkoosde bezigheid. In plaats van de straat aan te
+vegen, heeft Sam zich te midden van den rommel neergezet. Hij speelt
+met den steel van zijn bezem, laat zijn hoofd op zijn hand rusten,
+en verliest zich al spoedig in het land der droomen. Hij voelt er
+niet de minste behoefte aan, dat iemand hem voorthelpe en den weg
+wijze, dien hij in het leven volgen moet. Hij verlangt eenvoudig,
+dat men hem met rust zal laten, opdat hij zijn oogen kunne sluiten,
+en zich bakeren in den zonnegloed.--Dit is de prozaïsche voorstelling
+der  nuchtere werkelijkheid.
+
+"Ge zult de meesten van onze nationale pupillen wel in slaap
+vinden, juist als Sam," zegt lachende een mijner vrienden. Langs
+de James-rivier ontmoet men echter enkele exemplaren eener soort
+van negers, die door eigen arbeid zich eene positie hebben weten te
+verwerven. Men verhaalt mij van kleurlingen, die, de steden met al
+haar ongerechtigheden verlatende, zich op het land gevestigd hebben,
+die na harden arbeid kapitaal zijn begonnen op te leggen en voor hunne
+spaarpenningen boerderijen hebben gekocht. Vele negers zijn op die
+wijze kleine grondbezitters geworden, en leggen zich vooral toe op de
+winstgevende tabakskultuur. Deze kleurlingen zenden hunne kinderen
+naar school. Mulatten hebben aan amerikaansche universiteiten een
+akademischen graad verworven, en zich eene wetenschappelijke loopbaan
+gekozen, waartoe de weg hun open staat, ook in Virginië.
+
+Doch, met hoeveel blijdschap men ook dergelijke verschijnselen moge
+begroeten, zij zijn en blijven zeldzame uitzonderingen. In den regel
+is de neger landbouwer van beroep, en tracht hij ook naar niets
+hoogers--tenzij  de hartstocht der politiek zich van hem meester
+make. Hij heeft geen prikkel, die hem tot iets anders drijft. Is
+hij geen huisbediende, dan is hij boerenarbeider. In beide gevallen
+verdient hij met zijn arbeid een vijfde van hetgeen een blanke met
+denzelfden arbeid verdient; maar zijn voedsel is goedkoop, zoodat hij
+van de opbrengst van zijn ruwen en onzekeren arbeid gemakkelijk leven
+kan. Hij kent de waarde van een dollar, die eene zekere hoeveelheid
+druiven en spek, bonen, whisky en tabak vertegenwoordigt; maar hij
+heeft geen besef van de waarde van een tweeden en derden dollar,
+omdat hij niets anders kan doen dan den ganschen dag door eten,
+drinken, pruimen en rooken. Morgen is de toekomst, en de neger leeft
+alleen voor en in het tegenwoordig oogenblik. In die toekomst is er
+slechts éene zaak, die hem genoeg ter harte gaat om daarvoor te zorgen:
+zijne begrafenis.
+
+"Wat ons arm maakt, zegt Bill, de bediende in mijn logement, dat is
+de uitgaaf voor onze begrafenis." Inderdaad zou het geld, dat een
+neger voor zijne begrafenis uitgeeft, voldoende zijn om zijn gezin
+voor een paar jaar te onderhouden.
+
+"Gisteren is een vriend van mij gestorven, zegt Bill; hij wordt van
+middag begraven:--eene mooie begrafenis.
+
+--Gaat ge hem ook de laatste eer bewijzen?
+
+--Neen, Mijnheer; ik behoor niet tot zijn maatschappij.
+
+--Wat bedoelt ge?
+
+--De begrafenis-maatschappij. Iedere zwarte is lid van twee of drie
+dezer maatschappijen. Hij moet daar veel voor betalen. Als hij sterft,
+krijgt hij dan ook eene mooie begrafenis."
+
+Op zekeren dag wandelde ik, door Jackson's-Ward (een der
+wijken van Richmond) naar buiten, om een blik te werpen op de
+schilderachtige ravijnen en smalle dalen, die de stad omringen en
+haar eene flauwe gelijkenis met Jeruzalem geven. Wij dalen langs een
+heuvel af, gaan een stroom over, en beginnen eene andere helling te
+beklimmen:--plotseling wordt onze aandacht getrokken door een luid
+gejammer en geklaag. Opziende, bemerk ik dat zich op den heuvel boven
+ons een kerkhof bevindt, met eenige witgeverfde palen en steenen. Bij
+den rand der groene glooiing staan eenige negerinnen, die luid
+weenen en snikken; terwijl een zwarte predikant teksten uitgalmt, en
+vier of vijf negers bezig zijn met in de aarde te delven. Toen wij
+den top bereikten, was de plechtigheid reeds geëindigd en het graf
+weer gesloten; maar terwijl deze stoet zich verwijderde, was reeds
+een andere in aantocht. Een prachtige lijkwagen met groote glazen
+portieren; en in dien wagen een kist, zoo rijk versierd, dat die
+in Engeland voor een hertog of prins zou kunnen dienen; daarachter
+volgen acht koetsen, elk met twee fraaie zwarte paarden bespannen,
+en begeleid door een twaalftal personen in uniform, met standaarden
+en opgerolde banieren.
+
+"Wie wordt daar begraven? vraag ik aan een der negers, die staan
+te kijken.
+
+--Mozes Crump.
+
+--Wie is Mozes Crump?
+
+--Een arbeider.
+
+--Een boerenarbeider?
+
+--Ja."
+
+De paarden trappelen en komen met moeite voort over dien ongelijken
+grond. Onder luid geschreeuw en gejammer wordt de kist naar het
+gat--nauwelijks een grafkuil--gedragen, waarin zij nedergelaten
+zal worden; en hier wordt nu, bij het neigen der banieren en het
+spelen der muziek, Mozes Crump ter ruste gelegd. De gansche familie
+is tegenwoordig--mannen en vrouwen, knapen en meisjes. Er wordt
+zeer luid gesnikt en gejammerd; maar de zwarte dominee overstemt
+al dit rumoer, behalve de klagelijke stem van eene oude vrouw, die,
+half snikkende en gillende, onophoudelijk roept: "Ik zie mijn zoon
+nooit weer! Ik zie mijn zoon nooit weer!"--De dominee tracht haar tot
+bedaren te brengen. Zijne stem verheffende, schreeuwt hij haar toe:
+"Wees stil; leef zooals hij, dan zult ge uw zoon weerzien!"--De zwarte
+Rachel weent en jammert, en weigert vertroost te worden, zelfs door
+haar eigen dominee. Als de mannen in uniform hunne spaden opnemen,
+en onder een eentonig gezang het graf beginnen te vullen, roept de
+oude vrouw nog luider: "Neen, ik zal mijn zoon nooit weerzien!" Arme
+ziel, zij alleen kent haar eigen smart.
+
+De jongeren lachen en huilen beurtelings; en als het graf gedicht is,
+verspreiden zij zich in groepen, praten met hunne vrienden, nemen
+dan weer plaats in hunne koetsen, en rijden weg, dwars door eene
+saamgevloeide gapende menigte van negers, negerinnen en mulattinen,
+gekleed in blauwe omslagdoeken en rose mutsen, vast overtuigd dat zij
+bewonderenswaardig zijn, en zeer gestreeld door de tegenwoordigheid
+van twee vreemde heeren.
+
+Mozes Crump blijft alleen achter, zonder een steen om de plaats aan
+te wijzen waar hij rust. Zijn gezin blijft ook alleen achter, met
+een weinig brood en een weinig zoete aardappelen, en verstoken van
+den arbeid des vaders. De kosten van die begrafenis zouden voldoende
+zijn geweest om de jonge Crumps gedurende eenige jaren te onderhouden.
+
+Er zal veel tijd noodig zijn om de negers te doen beseffen, dat zij
+voor zich zelven moeten zorgen. Sedert langen tijd gewoon op de blanken
+te steunen, valt het hun moeielijk nu op eigen beenen te staan. In de
+meeste gevallen verstaat de neger onder persoonlijke vrijheid niets
+anders dan de vrijheid der werkeloosheid. Wat toch was, in zijn oogen,
+het voornaamste kenmerk van den blanke? Vrijstelling van arbeid. Een
+blanke nam nimmer ploeg of spade ter hand. Voor den neger bestaat
+het wezen der vrijheid hierin, dat hij met over elkander geslagen
+armen mag staan kijken, terwijl anderen arbeiden en spinnen. Hij
+heeft immers den blanke nooit iets anders zien doen. Waarom zou hij
+dat voorbeeld niet volgen?
+
+(Wordt vervolgd.)
+
+
+Herinneringen van den Stillen-Oceaan.
+
+(Vervolg van bladz. 110).
+
+
+II.
+
+De Gambier-eilanden.
+
+II.
+
+In den morgen van den 27sten waren wij in het gezicht van Hao,
+en draaiden bij voor het kanaal, waarvan de oostelijke oever
+kenbaar is door eene fraaie reeks kokospalmen. Het voornaamste dorp
+ligt vijf mijlen oostwaarts, op eene niet onaanzienlijke hoogte,
+die bijna den naam van heuvel zou verdienen, en met een prachtig
+bosch van kokospalmen is bekroond; dit is het hoogste punt van het
+eiland. De eertijds zeer talrijke bevolking is sterk afgenomen door
+de emigratie. Het huis Brander van Papeete heeft van hier zijn meeste
+parelvisschers gekregen; tegenwoordig telt het eiland nog slechts
+ongeveer driehonderd inwoners. Zooals ik reeds zeide, gelijken al
+deze eilanden op elkander. Mettertijd heeft zich, op de hoogste
+gedeelten der lange koraalgordels, eene dunne laag van vruchtbare
+aarde gevormd, voldoende voor de ontwikkeling en den groei van den
+pandanus en van een soort van myrtheboom, mikimiki genaamd, die in
+dichte bosschen opschiet.
+
+Omstreeks elf uur vervolgen wij onze reis naar Amanoe, dat reeds sedert
+den morgen boven uit den mast zichtbaar was. Het dorp en de kanalen die
+toegang geven tot het binnenmeer, bevinden zich op de noordwestkust
+van het eiland. Die kanalen, ten getale van twee, zijn slechts voor
+kleine vaartuigen bruikbaar. De gezagvoerder begeeft zich aan land,
+met Paiore, onzen loods, en den tolk, om een onderhoud te hebben met
+de eilanders, die aan den mond van het kanaal zijn saamgekomen. Kort
+daarop keert hij naar boord terug, en ten half vier verlaten wij
+Amanoe, steeds op korten afstand van de kust blijvende.
+
+Den volgenden dag, den 28sten, omstreeks drie uren in den namiddag,
+varen wij eenige mijlen ten zuiden langs Akiaki, dat zich door het
+gemis van een binnenmeer onderscheidt. Dit kleine eilandje verheft zich
+iets hooger dan de anderen. Enkele inboorlingen, wier hutten zichtbaar
+zijn door het dichte geboomte, komen naar het strand geloopen om ons
+te zien. Er ging eene geweldige branding langs het gansche eiland:
+het was niet mogelijk daar te landen.
+
+Dien eigen avond kregen wij Vahitahi in het gezicht. Dit eiland is
+niet anders dan een uitgestrekt rif, ter nauwernood boven de golven
+verheven, met drie groote, boschrijke eilandjes in het noordwestelijk
+gedeelte. Voor de schepen, die van het oosten komen, is dit een der
+gevaarlijkste punten van den geheelen archipel, want het rif heeft
+aan deze zijde eene zeer aanzienlijke oppervlakte, en zelfs bij een
+zeer helderen nacht zou het gemakkelijk kunnen gebeuren, dat het
+schip op het rif stootte, eer men de eilandjes ten noordwesten had
+bespeurd. Het voornaamste dorp ligt op het noordelijkste eilandje,
+dat tevens het grootste en het rijkste aan boomgewas is. Daar ook
+hier overal eene zeer sterke branding stond, was het ons niet mogelijk
+het strand te naderen.
+
+Den 31sten kregen wij Maroetea in het gezicht. Dit is een groot
+onbewoond eiland, dat somwijlen door de inwoners der Gambier-eilanden
+bezocht wordt, ter wille der parelvisscherij. Er is hier geen kanaal,
+waardoor een vaartuig in het binnenmeer zou kunnen doordringen. Het
+eiland beslaat eene aanmerkelijke oppervlakte; de eilandjes waaruit
+het bestaat zijn zeer laag, en voor zoo ver wij ze gezien hebben,
+ook arm aan geboomte. Men ziet er slechts enkele kokospalmen; de
+flora bepaalt zich hoofdzakelijk tot dichte boschages van mikimiki.
+
+Den volgenden morgen, bij het krieken van den dageraad, bevonden wij
+ons op een mijl ten noorden van de riffen van den Gambier-archipel;
+het hooge land van Mangareva hadden wij reeds des nachts in het
+gezicht gekregen.
+
+De Gambier-archipel bestaat uit vier grootere eilanden, die zich vrij
+hoog verheffen: Mangareva, Taravai, Akamaroe en Aoekena; en voorts
+uit een groot aantal onbewoonde eilandjes en riffen, waarvan sommigen,
+vooral die in het zuidwesten, eene vrij aanzienlijke hoogte bereiken.
+
+Op eenige mijlen afstands van de ankerplaats, komen de loodsen bij
+ons aan boord. Een hunner, Daniel Guilloux, zoon van een Franschman,
+heeft geruimen tijd het bevel gevoerd over een goëlet van de
+katholieke missie, en staat tegenwoordig aan het hoofd van een klein
+handelshuis. Hij brengt ons met veel bekwaamheid door den onafzienbaren
+doolhof van koraalbanken, die zorgvuldig vermeden moeten worden.
+
+De Gambier-archipel, ten zuidoosten grenzende aan de
+Toeamotoe-eilanden, is daarvan echter, zoowel in physiek als in
+staatkundig opzicht, ouderscheiden. Het voornaamste eiland, Mangareva,
+maakt op den aanschouwer een zeer gunstigen indruk. De berg Duff, aan
+de zuidpunt des eilands, bereikt eene hoogte van vierhonderd el; de
+ongeveer even hooge borg Mokoto heeft een bijna regelmatigen kegelvorm.
+
+In 1844 diende de koning dezer eilanden, in overleg met de hoofden,
+een verzoek in om onder het protektoraat van Frankrijk te worden
+gesteld. De inlandsche bevolking heeft zich gedwee onder deze leiding
+gevoegd en is blijkbaar met deze schikking tevreden. Over het algemeen
+is zij een goedaardig slag van volk, dat zich willig onderwerpt aan
+het gezag van meerderen, indien dit gezag zich slechts niet onder
+den vorm van dwang vertoont.
+
+In den namiddag begeven wij ons naar wal. Het hoofd is opgevuld met
+eene talrijke menigte, waaronder wij eenige inboorlingen van het
+Paasch-eiland (Rapa-Noei) opmerken. Zij zijn zeer fijn getatouëerd;
+hunne gestalte is rijziger en hunne vormen zijn schooner dan die van de
+inboorlingen der Gambier-eilanden. Dit Paasch-eiland heeft thans bijna
+geen bewoners meer. De eerste zeevaarders, die het aandeden, vonden
+daar op verschillende plaatsen, vooral nabij den middelsten krater van
+het eiland, een aantal kolossale steenen beelden. Het fregat la Flore
+heeft, nu twee jaar geleden, eenige overblijfselen dezer reusachtige
+kunstwerken, getuigen eener ondergegane beschaving, naar Frankrijk
+gebracht. Ik zelf heb te Papeete photografische afbeeldingen gekocht
+van een houten bord, op het Paasch-eiland gevonden, en met tot dusver
+onverklaarde hiëroglyphen bedekt.
+
+In den morgen van den 5den Februari lichtten wij het anker om naar
+de Markiezen-eilanden terug te keeren. Den 21sten liepen wij wederom
+den archipel van Toeamotoe binnen, door het kanaal, dat Takapoto van
+Tikei scheidt. Den volgenden middag wierpen wij het anker uit in de
+lagune van Kauchi, tegenover het dorp, waar onze loods Paiore woont.
+
+Kauchi is een eiland van bijna cirkelvormige gedaante, met een
+doorsnede van bijkans dertien mijlen. De bevolking is niet talrijk,
+maar te oordeelen naar het zindelijke en nette voorkomen der huizen,
+moet zij niet van zekere beschaving ontbloot zijn. Wij gaan aan land;
+vlak tegenover de aanlegplaats verheft zich een wit gebouw, dat tot
+gevangenis dient. Als wij naar boord terugkeeren, ontmoeten wij Paiore,
+die onze boot met versche kokosnoten, kippen, varkens en eieren van
+zeevogels heeft volgeladen. Dat is een geschenk, dat hij ons aanbiedt.
+
+Wij vertrekken naar het naburig eiland Fakarava, en stevenen door
+het noordelijke kanaal de lagune binnen. Ik begeef mij naar land;
+het dorp is bijna verlaten: de inwoners zijn ter parelvangst naar
+het naburig eiland Toaoe getogen. De bewoners der Toeamotoe-eilanden
+gaan altijd op de parelvisscherij uit, zoodra het weer en de zee dit
+maar eenigszins toelaten. Enkele duikers dalen tot eene diepte van
+vijf-en-twintig en zelfs dertig el af; maar de meesten gaan niet dieper
+dan twintig el. Dikwijls keeren zij van den bodem der zee terug zonder
+iets gevonden te hebben; als zij een oester vinden, moeten zij toch
+doorgaans twee of driemaal duiken om haar van de koraal los te maken,
+of uit het zand, waarin zij bijna geheel begraven is, op te delven.
+
+Den volgenden dag verlaten wij Fakarava om naar Rairoa te gaan. In
+den namiddag varen wij voorbij Apataki; in de lagune liggen drie
+goëletten voor anker. Op dit eiland is het voornaamste etablissement
+in dezen archipel van het huis Brander, van Papeete, gevestigd.
+
+Den volgenden morgen bevonden wij ons op korten afstand van
+de noordkust van Rairoa. De kommandant was voornemens, in het
+binnenmeer te gaan ankeren; maar de gesteldheid der kanalen liet dit
+niet toe. Onze lange kruistocht is thans geëindigd: wij keeren naar
+Tahiti terug.
+
+De gezamenlijke bevolking van de Toeamotoe- en van de Gambier-eilanden
+wordt op achtduizend zielen geschat, die van de opbrengst der
+visscherij en der kokosboomen leven. Op elk eiland vestigen de inwoners
+zich doorgaans langs de oevers van het binnenmeer, nabij eene goede
+ankerplaats, of in den omtrek van een kokoswoud, waarin men altijd,
+indien men gaten in den zandigen bodem graaft, drinkbaar water vindt.
+
+De inboorlingen van den Toeamotoe-archipel vertoonen eene sterke
+gelijkenis met die van Tahiti en van de Markiezen-eilanden: dezelfde
+schoone lichaamsvormen, hetzelfde schrandere en uitdrukkingsvolle
+gelaat. Zij schijnen donkerder van kleur, en zijn ruwer van aard
+dan de inboorlingen van Tahiti; dit is een gevolg van hunne minder
+gemakkelijke levenswijze, waardoor zij voortdurend aan de brandende
+zonnestralen zijn blootgesteld, hetzij op hunne meeren, hetzij op
+hunne door de zee overspoelde koraalriffen.
+
+
+III.
+
+De archipel van Tahiti.
+
+
+I.
+
+De meestal heerschende zuid-oostelijke winden maken het mogelijk,
+dat zeilschepen, die van de Markiezen-eilanden naar Tahiti gaan,
+den afstand van tweehonderd-vijftig zeemijlen, die deze beide punten
+scheidt, in zes of zeven dagen kunnen afleggen. Voor dezelfde reis,
+in tegenovergestelde richting, behoeven zij daarentegen gemiddeld
+achttien tot twintig dagen.
+
+Het kwam mij voor, dat de Vaudreuil stil lag, zoo groot was mijn
+verlangen om Tahiti weer te zien. Mijn ongeduld werd gedeeld door
+allen, die, zoo als ik, vroeger reeds te Papeete vertoefd hadden;
+en zij, die dit bekoorlijke land nog nimmer hadden aanschouwd,
+moesten van ons zoo veel daarvan hooren, dat hunne nieuwsgierigheid
+niet minder sterk was dan ons verlangen.
+
+Den vijfden dag na ons vertrek van Taio-Hae teekent zich eene
+ontzagwekkende donkere massa aan den gezichteinder: dat is Tahiti!
+
+Wij zijn allen op het dek, gewapend met onze kijkers, volop trachtende
+te genieten van het heerlijk schouwspel, dat zich voor onze blikken
+vertoont. De zon, die zich stralend uit den oceaan verheft, beschijnt
+de toppen van hooge, grillig gevormde bergen, waarvan de zonderling
+geboetseerde naalden en pieken zich, als reuzige wachters, stout
+boven elkander verheffen, en zich met scherpe lijnen afteekenen tegen
+het donker blauw des hemels. Het lagere gedeelte dier bergen is nog
+in schaduw gehuld; de diepe, donkere, geheimzinnige kloven grijnzen
+ons in zwarte nacht tegen, schril afstekende tegen het schitterend
+licht, dat ze omvloeit. De tinten worden steeds helderder naarmate de
+stralende zonneschijf hooger stijgt; eindelijk giet zij haar licht
+uit over de zee, wier witgekuifde golven schitteren en fonkelen als
+vloeibaar zilver met diamanten overspat. Voor eenige oogenblikken
+zijn alle lijnen en omtrekken, tot de kleinste bijzonderheden der
+heerlijke schilderij, volkomen duidelijk zichtbaar; doch dit duurt
+slechts kort: weldra vormen zich wolken, die langs de boschrijke
+hellingen der bergen omhoog stijgen, en voor het overige van den dag
+de hooge toppen in nevelen hullen.
+
+Van den voet der bergen tot aan het strand is de bodem met den
+weelderigsten plantengroei bedekt; boven de dichte warreling
+van struiken en kreupelhout en laag geboomte, verheffen zich de
+onbewegelijke bladerkronen der bevallige kokosboomen. Vlak voor ons
+zien wij kaap Venus en den witten vuurtoren, op de uiterste punt der
+zandige kust gebouwd. Een met inlanders bemande sloep brengt ons den
+loods aan boord, die ons met veel behendigheid door het moeilijke en
+bochtige kanaal van Tanoa heenbrengt. De koraalbanken, die dit kanaal
+aan beide zijden begrenzen, zijn met oude kanonnen afgebakend. Zoodra
+wij kaap Fareoete zijn omgevaren, verbreedt zich het vaarwater;
+het spiegelgladde, ruime bekken, dat de reede van Papeete vormt,
+opent zich voor ons. Een verrukkelijk schoon tafreel ontrolt zich
+nu voor onze oogen: aan eene beschrijving zal ik mij niet wagen,
+wetende dat elke poging noodwendig falen moet.
+
+Het anker valt; de schakels van den zwaren, met een dikke laag roest
+bedekten ketting ontrollen zich met schor gekraak: straks ligt de
+Vaudreuil onbewegelijk. Wij hopen allen, dat zij zich nu eenigen tijd
+rust zal gunnen.
+
+De verschijning van een oorlogschip is altijd eene belangrijke
+gebeurtenis voor Papeete: het brengt vertier, voordeel en afwisseling
+aan. De leegloopende inboorlingen (en hun aantal is zeer groot),
+de vrouwen vooral, verzuimen nooit aanstonds naar de kaai te loopen,
+om getuigen te zijn van het ankeren. De seintoestel, op den heuvel
+gebouwd, die Papeete aan de landzijde begrenst, verwittigt de
+belangstellenden langen tijd te voren, dat zich een schip op de
+hoogte van het eiland bevindt. "In 't zicht!" In zekere spanning wacht
+men dan de verdere signalen af, waaruit blijken zal, welk soort van
+schip het is, en tot welke natie het, behoort. Is het een oorlogschip
+(manoea, eene verbastering van het engelsche man-of-war), dan is de
+vreugde algemeen; men verblijdt zich reeds in het vooruitzicht, dat
+de officieren veel geld verteren zullen. Men keert weer haastig naar
+huis terug om zich wat op te knappen: een beetje toilet schaadt nooit,
+on men wil gaarne een aangenamen indruk maken.
+
+Papeete, de hoofdstad der fransche bezittingen of liever der onder
+fransch protektoraat staande eilanden, ligt aan de noordwestelijke
+kust van Tahiti. De ruime en veilige haven is toegankelijk voor
+schepen van de grootste afmetingen. Drie kanalen voeren uit zee in
+deze haven. Het kanaal van Papeete, ook het groote kanaal genoemd, ten
+noorden, wordt het meeste gebruikt; de ingang, een weinig ten westen
+van de stad, heeft eene breedte van zeventig el; het kanaal is niet
+meer dan tachtig el lang. De diepte bedraagt doorgaans dertien el,
+met uitzondering van een kleine bank, die door bakens is aangewezen
+en gemakkelijk te vermijden valt. Het kanaal van Tanoa, ten oosten,
+waardoor wij gekomen zijn, is bij de invaart zeer gemakkelijk;
+maar het lange en bochtige vaarwater is voor groote schepen zeer
+lastig. Ten westen bevindt zich nog een derde kanaal, dat van Tapoena,
+dat uitsluitend door de kleine kustvaarders gebruikt wordt.
+
+Maar wij liggen nog steeds voor anker. Wat is er gaande? De
+leelijke gele vlag wordt aan den fokkemast geheschen; onze
+kommandant is in levendig gesprek gewikkeld met den loods. Deze
+laatste, die doorgaans het binnenloopen der haven aan de schepen
+vergunt, op grond van de verklaringen van den gezagvoerder of den
+scheepsdokter, verstaat verkeerd wat onze dokter hem zegt:--hij zal
+ons den gezondheidsinspecteur zenden. Het is nu maar te hopen dat
+deze in de stad zij!
+
+De Vaudreuil is reeds omgeven door eene menigte met groenten en
+fruit geladen prauwen, die slechts wachten op het teeken dat zij
+mogen aanleggen, om op het dek hunne geurige en saprijke waar uit
+te stallen. Ook de scheepsbleekers zijn daar, gereed om elkander het
+linnengoed van den kommandant en de officieren, als een begeerlijke
+buit, te betwisten. Onder hen herken ik den dikken Paofai, dien ik,
+bij mijn eerste bezoek met de Sibylle, met mijne klandisie begunstigd
+heb. Ik roep hem toe, on vraag hem of hij mij herkent. Zonder zich
+een oogenblik te bedenken, zegt hij dat hij juist naar mij wilde
+vragen, toen ik hem aansprak; maar hij laat daarop volgen, dat hij
+mij ontmoet heeft aan boord van een schip, waarop ik nooit gediend
+heb. Wij lachen hartelijk om zijne onbeschaamdheid; hij laat zich
+echter niet uit het veld slaan, maar houdt sterk en stijf staande
+dat ik mij bedrieg, hetgeen onze vroolijkheid niet weinig vermeerdert.
+
+De boot met den inspecteur der quarantaine nadert en komt ons op zijde;
+na eene korte woordenwisseling met onzen scheepsdokter, wordt de gele
+vlag weer neergehaald, onder het luid gejubel der eilanders, die in een
+oogwenk en eer men hen tegenhouden kan, met hunne rijk beladen manden
+en korven naar boven klauteren en het dek overrompelen. Ik laat hen
+handelen en schacheren, en begeef mij zoo spoedig mogelijk naar wal.
+
+De stad Papeete, de hoofdstad van het kleine rijk van Tahitide en
+tevens zetel van het bestuur van ons protektoraat, dat het eiland
+Tahiti en het naburige Moorea, voorts de Toeamoetoe-eilanden, den
+archipel van Toeboeai enz. omvat, ligt tusschen den oever der baai
+en de heuvelen, die als het ware den voorgrond vormen der bergen van
+het eiland. Op een dier heuvelen staat, zooals ik reeds zeide, de
+telegraaf of seintoestel. De stad begint ten oosten aan de landpunt
+van Faveoete, waar zich het kleine maritime arsenaal bevindt. De
+huizen volgen elkander langs het strand op tot nabij de batterij van
+de Embuscade, die tot verdediging van het groote kanaal dient.
+
+Bijna over deze geheele uitgestrektheid zijn kaaien aangelegd. Daar
+de diepte vóór den oever zeer aanzienlijk is, kunnen zelfs de groote
+schepen aan deze kaaien aanleggen: hetgeen zoo voor den handel als
+voor het verkeer met den wal van groot gemak is. Het voortreffelijke
+water van een der talrijke beekjes, die Papeete besproeien, wordt door
+middel van ijzeren buizen naar eene fraaie fontein op de kaai gevoerd,
+waar ook de schepen zich van het noodige water voorzien. Doorgaans gaat
+men vlak bij die fontein, in het middenpunt der stad, aan land. Niet
+ver van daar verrijst een sierlijk gebouw, waarin zich de magazijnen
+van levensmiddelen voor de marine en de garnizoensbakkerij bevinden.
+
+De huizen langs het strand duiken half weg in de schaduw van prachtige
+boomen, ter wederzijde van de kaai geplant. Natuurlijk ziet men
+hier ook de winkels en magazijnen der voornaamste handelaars. De
+straten, die naar de binnenstad voeren, loopen allen op deze kaai
+uit. Wij willen eene daarvan inslaan, bij voorbeeld die tegenover de
+fontein. Aanstonds verandert het tooneel. Ge bevindt u te midden van
+een uitgestrekt park, waarvan de breede, rechthoekige straten van
+Papeete de statige lanen zijn. Ter wederzijde schuilen, onder het
+dichte lommer, te midden van het weelderigst groen, de smaakvolle,
+bevallige woningen; schaduw en frischheid en geur allerwege; het is
+eene opeenvolging van schilderachtige, liefelijke groepen: een geheel,
+zoo bekoorlijk, als ge het zoudt kunnen wenschen. Vooral des avonds,
+als de hitte des daags voorbij is, is het een onbeschrijfelijk genot,
+door deze lommerrijke straten te wandelen, en den frisschen zeewind
+met volle longen in te ademen. Geen woorden kunnen uitdrukken,
+wat ik op deze heerlijke plekjes zoo vaak genoten heb, en voor mij
+onvergetelijk blijft.
+
+En de inboorlingen! Hoe volkomen passen zij bij deze bekoorlijke
+omgeving. De vrouwen vooral, met haar vrijen lossen gang, met haar
+schitterend gekleurde, witte, groene, roode of veelkleurige gewaden,
+die geheel los en vrij haar om de slanke leden golven. Haar rijke,
+schitterend zwarte hairlokken zijn versierd met een bevalligen krans
+van pia, waarvan de bleek gele kleur met gouden weerschijn op het
+voordeeligst afsteekt bij het blinkend zwart van haar lange lokken;
+een vriendelijke glimlach speelt om haren mond; haar klankrijke,
+zangerige stemmen doen u denken aan vogelengekweel. En over dit
+alles speelt het fantastisch, veelvuldig gebroken en gekleurde licht,
+dat zich door dezen dichten lommer een weg baant en wondere tinten
+toovert op de onbeschrijfelijk schoone schilderij. Hoe een kunstenaar
+hier genieten zou!
+
+De gewone kleeding der inboorlingen bestaat uit een langwerpige lap
+gekleurd katoen, pareoe genoemd, die bij de vrouwen de plaats van den
+rok, bij de mannen die van den pantalon vervult. Deze lap, die van
+de heupen tot de enkels reikt, wordt stevig om den middel gewonden
+en vastgestoken. Daarover dragen de vrouwen eene lange hooge jurk
+zonder lijf, die veel overeenkomst heeft met een gesloten peignoir;
+de mannen, een loshangend hemd van europeesch maaksel.
+
+Doorgaans gaan de vrouwen op Tahiti blootshoofds; haar hair is
+eenvoudig gescheiden en golft vrij en los over de schouders. Meestal
+dragen zij op het hoofd geen ander sieraad dan de witte bloemen van de
+tiare; maar somwijlen tooien zij, en ook de zoogenaamde fáieie, dat wil
+zeggen, de jonge dandys, de fatten, zich met den dusgenaamden horo, een
+zeer smaakvol ornament. Deze horo wordt gemaakt van een fijnen stengel
+of stokje, ter lengte van tien tot vijftien duim. Aan het eene uiteinde
+van dit stokje worden, een voor een, een aantal kleine, welriekende en
+altijd groene blaadjes gestoken van eene orchidee, maire genoemd, die
+op de bergen groeit. Men verkrijgt alzoo een groenen krans van twee tot
+drie duim in doorsnede. Het andere uiteinde van het stokje wordt in den
+steel bevestigd der groote, zoo heerlijke geurige bloem van de tiàre
+(gardenia tahitense), die met haar prachtigen witten krans als een ster
+tusschen deze groene kroon schittert. Ook van de fijne bladeren der
+kokospalmen weten de vrouwen een smaakvollen krans te vervaardigen,
+dien zij op haar lokken drukken. De gewone hoofdbedekking voor mannen
+en vrouwen is de zoogenaamde hei, een kroon van bloemen en bladeren.
+
+Als zij in de zon moeten gaan, zetten de vrouwen een stroohoed op,
+die uit Zuid-Amerika afkomstig is; op feestdagen daarentegen dekken
+zij zich het hoofd met hoeden van inlandsch maaksel, van de schors
+der pia (tacca pinnatifida) vervaardigd. Ook de mannen dragen strooien
+of zoogenoemde panama-hoeden.
+
+De eilanders gaan in den regel barrevoets; sommige dames echter
+trekken, bij plechtige gelegenheden, kousen en schoenen of laarsjes
+aan; maar het is niets zeldzaams, haar deze foltertuigen, waaraan
+zij niet gewoon zijn, in de hand te zien dragen. Bij openbare feesten
+en dergelijke buitengewone gelegenheden, kleeden de rijke Tahitianen
+zich geheel naar europeeschen smaak.
+
+Des avonds is het op de straten van Papeete zeer druk en
+levendig. Vooral na acht uur des avonds heerscht er eene buitengewone
+beweging en vroolijke levendigheid. Ongelukkig genoeg, is die
+vroolijkheid zeer dikwijls niet anders dan het gevolg van dronkenschap,
+die hier inderdaad een nationale ondeugd geworden is. Het misbruik
+van sterken drank, door de Europeanen hier ingevoerd, is een der
+oorzaken van den achteruitgang der inlandsche bevolking. Wellust
+en eene ongezonde levenswijze dragen daartoe mede het hunne bij:
+het ontgaat dan ook de aandacht van den vreemdeling niet, dat men
+hier zoo weinig bejaarde lieden aantreft.
+
+Niettegenstaande dit onmiskenbaar verval, heeft de inlandsche
+bevolking van Tahiti nog weinig of niets van haar oorspronkelijk
+karakter verloren. Het zijn nog altijd diezelfde schoon gevormde,
+krachtig gebouwde athleten, zoo als Cook, Quoy, Lesson, Dumont d'
+Urville en zoo vele anderen ze ons in hunne reisverhalen geteekend
+hebben. De vrouwen ook zijn nog dezelfde bevallige sirenen, met haar
+zacht zangerig geluid, zorgeloos, gemaklievend, van den eenen dag
+op den anderen levend, zich louter aan vermaak en genot wijdende,
+met bloemen bekroond; en nog altijd verdient het eiland in zekeren
+naam van Nieuw-Kythere, door Bougainville aan Tahiti gegeven.
+
+Bieden de straten des avonds een zeldzamen aanblik, niet minder
+aantrekkelijk is het schouwspel, dat de reede, omstreeks dienzelfden
+tijd, dikwijls te aanschouwen geeft. In duistere en kalme nachten gaan
+de Kanaken uit visschen nabij de koraalriffen; de kleine prauw glijdt
+langzaam en geruischloos over de stille wateren. Op de voorplecht
+staat de visscher, het bovenlijf een weinig over het water gebogen,
+den rechterarm opgeheven om te treffen, het oog strak op de golvende
+oppervlakte gevestigd; in de linkerhand houdt hij een fakkel, rama
+genoemd, van gedroogd riet vervaardigd; achter in de smalle schuit
+staat een zijner kameraden, die met zijn pagaai het ranke vaartuigje
+bestuurt. Somwijlen is de geheele omtrek der baai verlicht door den
+weerglans der roode fakkels in de tallooze bootjes van deze visschers.
+
+Een koerier brengt ons de orders van het gouvernement: gedurende
+eenige maanden zal de Vaudreuil hier blijven, ten behoeve der lokale
+dienst. Ik denk er dus aan, mij aan wal een tijdelijk verblijf in te
+richten. Een mijner kameraden stelt mij voor, te zamen eene woning
+te huren. Ik stem hierin gaarne toe, en wij huren met ons beiden een
+huisje aan den voet des heuvels, waarop de seintoestel staat.
+
+De europeesche woningen te Papeete zijn doorgaans van hout gebouwd;
+tot afwering van de vochtigheid, is de vloer eenige voeten boven
+den grond verheven, en rust op gemetselde pilaren. Ons huis is
+omringd door een grooten tuin, met een houten heining afgesloten;
+een twintigtal groote kokosboomen tooien deze ruimte. Niets ontbreekt
+ons, zelfs niet een badkamer, die, het is waar, wel zeer eenvoudig
+is ingericht, maar weelde zou hier tot niets dienen. Huizen als het
+onze, die niet op fondamenten zijn gebouwd, kunnen zeer gemakkelijk
+verplaatst worden. Ik herinner mij, dat eene der straten te Papeete
+op zekeren dag geheel verstopt was door een huis, dat de eigenaar
+naar eene andere plek overbracht.
+
+Binnen de stad treft men weinig inlandsche woningen aan. Deze zijn,
+over het algemeen, zeer ruim, luchtig en zindelijk. De muren, van
+gevlochten bamboes vervaardigd, zijn niet hoog; de hard gestampte
+bodem is met matten belegd.
+
+Bijna overal vindt men bedden, die laag bij den grond en zeer breed
+zijn. Het bed of ledekant bestaat uit een vlechtwerk van nape, een
+soort van touwwerk, van kokosvezels gevlochten; daarop legt men een
+met gedroogde banaanbladeren gevulden zak, en een met katoen opgevulde
+matras. Aan de vier hoeken verheffen zich vier houten stijlen, waaraan
+een gazen gordijn bevestigd wordt: een onmisbare voorzorgsmaatregel
+tegen de bloeddorstige muskieten, die hier zeer talrijk zijn.
+
+
+II.
+
+Het eiland Tahiti splitst zich in twee onderscheidene, zeer ongelijke
+deelen: het eigenlijke Tahiti en het schiereiland Taiarapoe,
+dat aan het grootere eiland verbonden is door een landtong van
+ongeveer twee kilometers breedte, waarvan het hoogste punt, waarop
+het kleine fort Taravao ligt, zich tot omstreeks veertien el boven
+de zee verheft. Elk dezer twee schiereilanden heeft een bijkans
+ronde gedaante, en is voor een deel bedekt met hooge bergen,
+blijkbaar van vulkanischen oorsprong. De hoogste toppen zijn,
+op Tahiti, de Aorai (tweeduizend-vier-en-zestig el), en de Orohena
+(tweeduizend-tweehonderd-zes-en-dertig el); en op Taiarapoe, de Nioe
+(dertienhonderd-vier-en-twintig el).
+
+Dezelfde vulkanische werking, waaraan Tahiti zijn oorsprong dankt,
+hief waarschijnlijk ook het eiland Moorea, de Gambier-eilanden,
+Toeboeai en misschien nog andere eilandengroepen van Polynesië, boven
+de wateren op. Bij de Toeamotoe-eilanden was de opheffende kracht
+blijkbaar minder sterk; hier hebben zich langs de randen der bijna tot
+aan het watervlak opgeheven kraters koraalriffen en banken gevormd,
+en daardoor zijn, na verloop van tijd, die lage eilanden ontstaan,
+waarvan het binnenmeer tegenwoordig de plaats van den uitgedoofden
+krater vervangt.
+
+De bodem van Tahiti, hard en steenachtig op de toppen der bergen,
+bestaat op de lagere plateaux zeer dikwijls uit vaste leem en klei;
+maar in de valleien en langs den oever der zee vindt men eene dikke
+laag van uiterst vruchtbare aarde, die het eiland geschikt maakt voor
+de kultuur van alle tropische gewassen. Deze vruchtbare strook langs
+de zee is geheel vlak; op sommige plaatsen is zij zeer smal, op andere
+heeft zij eene breedte van ruim drie kilometers. Deze aardlaag rust op
+eene koraalbank. Zij heeft eene bebouwbare oppervlakte van omstreeks
+vijf-en-twintig-duizend bunders.
+
+Schier dit geheele vlakke en vruchtbare gedeelte van het eiland
+is letterlijk ingenomen door de goyave (psidium pyriferum) of de
+toeava, zooals zij in de landtaal genoemd wordt. Deze plant vormt hier
+dichte boschages, die alle andere gewassen doen sterven, zelfs oude,
+hooge boomen, aan wier voet zij met ongeloofelijke weelderigheid
+groeit. De goyave, die eerst in 1815 op het eiland werd ingevoerd,
+bedekt tegenwoordig de bergen tot eene hoogte van minstens zeshonderd
+el. In de valleien neemt zij bijna de gedaante van een boom aan;
+op de bergen overtreft zij zelden een struik in grootte. Haar snelle
+wasdom gedurende den regentijd en de krachtige voortplanting door de
+dieren, die zich met hare vruchten voeden, maken deze plant tot een
+ware plaag, die de ontginning van onbebouwde gronden zeer moeilijk
+en kostbaar doet zijn.
+
+De geheele oppervlakte van Tahiti bedraagt
+honderdvierduizend-tweehonderd-vijftien bunders; die van Moorea
+bedraagt dertienduizend-tweehonderd-zeven-en-dertig bunders.
+
+Bijna de gansche kust van het eiland is door een reeks koraalriffen
+omgeven.
+
+Als wij Papeete in westelijke richting verlaten, bereiken wij
+weldra het distrikt Faá, waar de eerste proeven zijn genomen met de
+koffiekultuur; de koffietuinen staan tegenwoordig in vollen bloei, en
+de vrucht is van zeer goede hoedanigheid. De koningin, een Franschman,
+de heer B...., en verscheidene inboorlingen hebben hier belangrijke
+aanplantingen van kokospalmen aangelegd.
+
+De Poenaroeú, een van de voornaamste rivieren van het eiland, stort
+zich in het distrikt Poenavia in zee. De vallei, waardoor deze rivier
+stroomt, was in 1845 het tooneel van een der hevigste gevechten,
+die de Franschen tegen de inboorlingen moesten leveren. Deze vallei
+loopt naar het hart des eilands, naar den Maiao of Diadeem, een berg,
+ter hoogte van twaalfhonderd-negen-en-dertig el, en staat daar in
+gemeenschap met de valleien van Fautahoea on Papenoó. Te Tapoena,
+in hetzelfde distrikt, bevindt zich een kleine haven, die door het
+kanaal van denzelfden naam met de zee in gemeenschap staat.
+
+In het distrikt Poenavia, en vooral in dat van Paea, vindt men aardige
+riviertjes en vruchtbare landouwen; ook zijn daar vele europeesche
+woningen. De distrikten Papara en Atiamaono behooren mede tot de
+belangrijkste gedeelten van het eiland, zoowel door hunne betrekkelijk
+talrijke bevolking, als door de groote uitgestrektheid vruchtbaar,
+voor bebouwing uitnemend geschikt terrein, dat zij bevatten.
+
+Eenige jaren geleden stichtte eene engelsche maatschappij,  op Tahiti
+door den heer Stewart vertegenwoordigd,  in het distrikt Atiamaono,
+een uitgebreid etablissement met plantages voor de katoenteelt. Een
+duizendtal chineesche koelies werden naar de gronden, die aan
+de maatschappij waren afgestaan, overgebracht. Reeds waren eenige
+honderden landverhuizers, meest allen uit den Cook-archipel afkomstig,
+daar sedert eenigen tijd aan den arbeid. Na de aankomst der chineesche
+koelies werd de plantage uitgebreid en de kultuur op groote schaal
+aangelegd.
+
+Een houten brug van vrij bombastischen stijl verleent toegang
+tot de plantage. Die brug ligt over eene rivier, die een deel des
+jaars bijna droog is, maar die door de geweldige regens van den
+zoogenaamden winter, even als alle rivieren des eilands, in een
+onstuimigen, bruisenden stroom veranderd wordt. De aandacht der
+bezoekers wordt aanstonds getrokken door de hutten der inboorlingen
+van den Cook-archipel; zij staan op een soort van terras of platform,
+dat op balken rust, en hebben met den beganen grond gemeenschap door
+middel van een ladder, dien men naar verkiezing kan wegnemen. Deze
+manier van bouwen vond ik terug op verschillende eilandengroepen van
+centraal Polynesië, vooral ook op het fraaie eilandje Rotoemah. Ik
+durf niet beslissen, wat de bewoners dezer eilanden beweegt, aldus
+hunne woningen op een stellage te bouwen: ongetwijfeld geschiedde dit
+aanvankelijk met een bepaald doel, misschien wel uit een oogpunt van
+veiligheid en verdediging; later is deze gewoonte, wellicht zonder
+verder nadenken, als eene overoude traditie, stilzwijgend door de
+volgende geslachten in stand gehouden.
+
+Tijdens mijn tweede bezoek op Tahiti, verkeerde de plantage in
+blijkbaar verval; nadat de termijn van hun contract verstreken was,
+hadden de Chineezen zich terug getrokken en waren voor eigen rekening
+zaken gaan doen: hun vertrek scheen de onderneming een doodelijken
+slag te hebben toegebracht.
+
+Wij vervolgen onzen tocht om het eiland. In het distrikt Mataiea vindt
+men Papeoeriri met eene goede haven. Deze omstandigheid, gepaard aan
+de vruchtbaarheid van den grond, heeft al vroeg aanleiding gegeven, dat
+zich hier kolonisten vestigden. Het distrikt levert veel oranjeappelen
+op, die in groote hoeveelheden naar San-Francisco worden uitgevoerd;
+men vindt hier de vallei Vaihiria, door de rivier van denzelfden
+naam besproeid. Aan het uiteinde van die vallei, ter hoogte van
+vierhonderd-dertig el boven de zee, ligt een meer, bijna cirkelvormig
+van gedaante, met eene doorsnede van omstreeks een halven kilometer,
+en aan alle zijden door hooge sombere bergen ingesloten. Voor zoo
+ver men kan nagaan, staat dit meer in geenerlei gemeenschap met
+de zee; het water is koud en zeer diep. Waarschijnlijk is dit een
+uitgebrande krater; sommigen schrijven echter het ontstaan van dit
+meer toe aan een bergstorting, waardoor de uitgang der vallei zou
+zijn verstopt, zoodat het water, dat vroeger naar de zee afvloeide,
+nu wordt opgehouden. Een uitstapje naar dit meer gaat niet alleen met
+veel moeite, maar ook met gevaar gepaard. In 1847 heeft de welbekende
+reizigster, mevrouw Ida Pfeiffer, niettemin dien tocht gewaagd.
+
+Op de hoogte van Papeari wordt de grond eenigszins moerassig, dan
+weder bergachtig; een prachtige, met bosschen van oranjeboomen
+omzoomde weg voert naar Tavarao. De omstreken van Tavarao zijn
+weinig bevolkt. Van hier naar Papeete terugkeerende, gaat men door
+het distrikt Hitiaá, dat een goede haven heeft, en bovendien rijk is
+aan bosschen en vruchtbare valleien; de rivieren zijn hier breed, en
+tot op vrij grooten afstand van zee bevaarbaar. De handel in chinaas-
+of oranjeappelen is hier zeer levendig.
+
+Deze vruchten zijn een zeer belangrijk artikel voor den handel
+tusschen den archipel van Tahiti en San-Francisco. Zij worden hier
+ingekocht voor vijf-en-twintig francs het duizend, welke prijs
+doorgaans in natura of in andere koopwaren wordt voldaan; zij worden
+ginds verkocht voor twee- of driehonderd francs. Zelfs als men voor
+het onvermijdelijk verlies bij het vervoer vijftig percent rekent,
+dan levert die handel, zoo als men ziet, nog een aardige winst op. De
+oranjeboom werd hier door Cook ingevoerd, die eenige jonge boompjes
+in de nabijheid van kaap Venus plantte: hij heeft zich zoo goed
+aan lucht en grond gewend, dat hij niet de minste zorg behoeft en
+letterlijk in het wild groeit. De vruchten worden verzonden in zeer
+lichte, vierkante kisten, die van de geschilde takken van den poerau
+vervaardigd worden en aan de buitenlucht vrijen toegang laten.
+
+De Tahitianen zijn groote liefhebbers van chinaas-appelen; van het
+sap vervaardigen zij een soort van geestrijken drank (áva anani),
+door de Europeanen oranjewijn genoemd. Uithoofde van de grove
+buitensporigheden van allerlei aard, waartoe het gebruik van dezen
+drank hetzij aanleiding gaf, hetzij een voorwendsel leverde, heeft de
+fransche regeering de bereiding daarvan ten strengste verboden. Toch
+geschiedt dit nog in stilte, op een eenzame plek in het gebergte
+of in eene verborgen vallei. Twee of drie dagen vóór den voor de
+bijeenkomst bepaalden tijd, begeven zich eenige inboorlingen in het
+geheim naar de afgesproken plaats, ten einde den bedwelmenden drank te
+bereiden. Zoodra het oogenblik gekomen is, begeven de mannen en vrouwen
+zich één voor één, om geen achterdocht te wekken, naar de plaats der
+bijeenkomst, zoo veel immer mogelijk langs onbekende paden, om aan het
+wakend oog der mutoi (policie-beambten) te ontsnappen. Maar, ondanks al
+deze voorzorgen, komen dezen er toch meestal achter, dat er zulk eene
+vergadering gehouden wordt. Op het onverwachtst vertoonen zij zich te
+midden der feestvierende menigte, en hunne komst maakt een einde aan
+de woeste uitspattingen en toomelooze liederlijkheid,  waartoe het
+overmatig gebruik van dezen drank schijnt te leiden. Voor de meesten
+eindigt de pret dan in de gevangenis (fare áoeri, ijzeren huis.)
+
+De flora van het eiland, hoewel rijk en weelderig, biedt toch weinig
+afwisseling. Onder de echte inlandsche boomen komt vooral eene plaats
+toe aan den tamanoe en aan den miro of rozenhoutboom, beiden hard en
+schoon van vorm; voorts aan den tiairi, het zoogenoemde ijzerhout,
+den sandelboom, en met name den poerau die tot zoo velerlei doeleinden
+gebruikt wordt. De broodboom, de taro en de kokospalm verschaffen
+den inboorling een zeer belangrijk deel zijner voeding: bovendien is
+de laatste, door de olie, die hij levert, voor al de eilanden van
+Polynesië, uit een commercieel oogpunt, van overwegende waarde. De
+sandelboom is op Tahiti vrij zeldzaam, en mist hier ook bijna geheel
+zijn welriekenden geur. Het poeder, dat van dit hout vervaardigd wordt,
+wordt door de vrouwen veel gebruikt om monoi te maken. De oranje en
+vele tropische gewassen, zoo als de ananas, de mango, enz. zijn van
+elders ingevoerd en thans inheemsch geworden. De kolonisten verbouwen
+met zeer goeden uitslag koffie, tabak, vanille, suikerriet en katoen.
+
+De duizendpoot en de schorpioen zijn de eenige gevaarlijke dieren,
+die men op het eiland vindt. Echter huizen er in de bosschen en wouden
+zeer lastige gasten, zoo als wilde varkens, muskieten en wespen. Op
+mijne wandelingen trof mij vooral de groote zeldzaamheid, ik zou haast
+zeggen het gemis, van vogels. De vreemdeling, die de schilderachtige,
+lommerrijke valleien van het eiland doorkruist, is verbaasd over de
+zonderlinge stilte, die alom in deze dichte bosschen en het kreupelhout
+heerscht. Eenige phaétons (een tropische vogel), een kleine parkiet,
+die wij ook op de Samoa-eilanden hebben aangetroffen, en meeuwen,
+zijn de eenige gevleugelde bewoners van het eiland. In de lage
+moerassige gronden mag de jager ook nog eenige wilde eenden vinden;
+langs het strand ontmoet men ook enkele reigers, zeezwaluwen en nog
+sommige andere vogels, maar hun getal is niet groot.
+
+
+III.
+
+Een der aangenaamste wandelingen, die men te Papeete maken kan,
+is naar kaap Venus. Tijdens mijn eerste bezoek aan Tahiti, had ik
+mij te voet daarheen begeven. Een mijner vrienden stelde mij voor,
+nogmaals daarheen te gaan, en ik aarzelde geen oogenblik dat voorstel
+aan te nemen.
+
+Een huurrijtuig met een inlandschen koetsier komt ons des morgens ten
+tien uur afhalen. Het is brandend heet; maar de groote stroohoed en
+de klassieke parasol geven ons althans eenige bescherming tegen de
+felle zonnestralen. De grenzen der stad worden aangewezen door een
+aarden wal en een gracht, die vroeger dienen moesten om het garnizoen
+tegen een overval van de zijde der inboorlingen te beveiligen. Op
+korten afstand van Papeete ligt een brug over de rivier de Fautahoea;
+de vallei, waardoor deze rivier stroomt, wordt in haar hooger gedeelte
+begrensd door twee ontzaggelijke loodrechte granietmuren. In de ruimte
+tusschen die reusachtige rotswanden verheft zich de zonderling gevormde
+top van den Diadeem. De achtergrond der vallei wordt ingenomen door
+een prachtigen waterval, tweehonderd ellen hoog, die uit een bekken
+nederstort, dat vierhonderd-twintig el boven de zee ligt. Daarop
+voert de weg langs de valleien van Hamoeta en Pirae. Tusschen Aroeë
+en Mahina, loopt de weg over den heuvel Tahatahi, die loodrecht uit
+zee oprijst, en kenbaar is door zijne eigenaardige roode kleur. Wallis
+en Cook noemden dit naakte voorgebergte de Boomkaap, ter wille van een
+eenzamen boom, die destijds den top kroonde, maar nu verdwenen is. Onze
+paarden hebben blijkbaar groote moeite, om de vrij steile helling te
+beklimmen. Wij verlaten het rijtuig, zoowel om de arme magere knollen
+te ontzien, als omdat wij beducht zijn voor een ongeluk. Van den top
+des heuvels heeft men een heerlijk uitzicht; een frissche bries drijft
+de blauwe golven met kracht tegen de riffen en breede koraalbanken,
+die zij met wolken spattend schuim overdekken.
+
+Het rijtuig wacht ons aan den voet des heuvels, en na verloop van
+eenige minuten, houden wij onzen zegepralenden intocht in het dorp,
+waarvan de bewoners, door de luid klappende zweepslagen van onzen
+bronskleurigen koetsier aangelokt, uit hunne woningen naar buiten
+komen om getuigen te zijn van onze verschijning. Een prachtige laan,
+die den grooten weg doorsnijdt, loopt op den vuurtoren uit, die aan
+den noordelijksten uithoek van het eiland oprijst.
+
+Wij beklimmen dien toren, en staan weldra op de bovengalerij. Na hier
+een blik op den omtrek geworpen te hebben, begeven wij ons naar de
+kleine rivier, die in de nabijheid in zee valt. Een tiental jonge
+vrouwen, enkel met de pareoe gekleed, zijn bezig het rivierke met
+lange boomtakken af te dammen. Boven dien dam bevinden zich eenige
+andere vrouwen, die in het water slaan om daardoor de visschen te
+noodzaken den stroom af te zwemmen; zoodra de visschen dan in de
+takken verward raken, worden zij met de hand gevangen.
+
+Eer wij weer in ons rijtuig plaats nemen, gaan wij een bezoek brengen
+aan den eerwaardigen boom, onder den naam van Cook's tamarinde
+bekend. Vervolgens keeren wij langs denzelfden weg terug. In het
+distrikt Aroeë wijst men ons de graven der Pomare's, die van dit
+gedeelte des eilands afkomstig zijn. Een kleine jongen brengt ons naar
+Papaoa, waar, aan den oever der zee, het grafteeken der regeerende
+familie verrijst. Dit monument heeft evenwel niets bijzonders: alleen
+de prachtige boomen, die het overschaduwen, zijn de moeite van den
+tocht waard.
+
+De vreemdeling, die te Papeete toeft en een aardig levendig tooneeltje
+wil zien, moet des morgens vroeg opstaan en zich naar de markt
+begeven, die op een der pleinen, in eene overdekte ruimte, gehouden
+wordt. Aan de eene zijde ziet men de tafels, waarop de Chineezen,
+die te Papeete gevestigd zijn, koffie en thee te koop aanbieden;
+aan de andere, reusachtige stapels fruit en visch. Het voedsel der
+inlanders, hoofdzakelijk aan het plantenrijk ontleend, bestaat uit
+fei, uit maiore (de vrucht van den broodboom), uit taro en andere
+boomvruchten. Hun meest geliefde spijs is visch, waarvan de markt
+altijd ruimschoots is voorzien.
+
+De vruchten van den fei (een soort van banaan), die van den broodboom
+en van den taro, worden gestoofd op in het vuur verhitte steenen. Des
+zaterdags, in de landtaal mahana maá (dag der voeding) genoemd, gaan
+de eilanders naar het gebergte, om de safraankleurige vruchten van
+den fei in te zamelen.
+
+De dag wordt over het algemeen in werkelooze rust doorgebracht;
+eerst tegen vier uur in den namiddag begint er wat leven op straat
+te komen. De Europeanen gaan dan naar de societeit of naar het bad;
+enkele ruiters en een paar rijtuigen vertoonen zich. Naarmate de
+avond valt, neemt ook de drukte toe.
+
+De inlanders zijn hartstochtelijke liefhebbers van dans en zang, zooals
+trouwens bijna alle volksstammen van Oceanië. Als ge eene inlandsche
+woning binnentreedt, zult ge daar in den regel eenige vrouwen vinden,
+liggende of neergehurkt, en te zamen de geliefde volksdeunen zingende,
+met begeleiding van een accordeon, dat hier in hooge gunst staat.
+
+Een openbaar volksfeest, waarvan de dans het hoofdelement vormt,
+heet op Tahiti úpa-úpa. Als de avond voor zoodanig feest gekomen
+is, vult zich al spoedig het daartoe aangewezen plein met vroolijke
+toeschouwers. Mannen en vrouwen zetten zich neder op den grond, rondom
+een open plek, die voor de dansers wordt vrijgelaten. Het orchest
+bestaat uit een trommel,  die het gezang begeleidt en de maat aangeeft
+voor den dans; eenige kaarsen, door toeschouwers op de eerste rij in
+de hand gehouden, verlichten dit zonderling tafreel. Eene vrouw staat
+op, omwikkelt haar lenden met een doek, en maakt eenige slingerende en
+golvende bewegingen met haar lichaam, waartoe zich voorloopig de dans
+bepaalt. Nu plaatst zich een man tegenover haar. De muziek begint. Het
+dansende paar maakt de onstuimigste bewegingen en de zonderlingste
+sprongen, telkens meer aangevuurd door het gezang der toeschouwers. De
+wendingen en draaiingen des lichaams worden al sterker en sterker,
+tot eensklaps de trommel zwijgt. Haastig keeren de dansers nu naar
+hun plaats terug, als schaamden zij zich over hetgeen zij gedaan
+hebben. Na eenige minuten pauze, treedt een nieuw paar op, en de dans
+begint op nieuw, totdat, ten tien uur, het kanonschot weergalmt,
+dat het sein tot den aftocht geeft. Binnen weinige oogenblikken,
+is het plein nu geheel ledig.
+
+De tegenwoordige úpa-úpa, die onder toezicht van de policie staat,
+heeft maar zeer weinig overeenkomst met de oude nationale dansen, die
+wij elders, zooals op de Samoa-, en vooral op de Sandwich-eilanden,
+gezien hebben.
+
+Wordt er geen úpa-úpa gevierd, dan heerscht des avonds de meeste drukte
+in de straat la Petite Pologne. De Chineezen, die na de oprichting der
+plantage van Atiamaono op het eiland zijn gekomen, verkoopen thee in
+de kleine winkeltjes, die deze straat aan beide zijden omzoomen. Die
+winkeltjes worden vooral druk bezocht door de inlandsche vrouwen,
+die altijd behoefte hebben om te eten en te drinken.
+
+Alle openbare plechtigheden worden ook hier, evenals bij ons,
+besloten met een feestmaaltijd, amoeraá maá  genoemd. Gedurende
+ons verblijf woonden wij zoodanigen maaltijd bij, die gegeven werd
+ter gelegenheid der inwijding van de nieuwe protestantsche kerk. De
+tafels, tot bezwijkens overladen met allerlei soort van inlandsche
+gerechten, leverden een uitlokkenden aanblik op. Onder lichte afdakken
+van groene kokosbladeren opgeslagen, en in rijen geplaatst, besloegen
+zij een tamelijk groot vierkant, waarvan de eene zijde was ingenomen
+door de tafels aan welke de autoriteiten plaats hadden genomen. Het is
+ongeloofelijk, welke hoeveelheden spijs bij die gelegenheden verorberd
+worden! Kleine varkentjes, zoo in hun geheel, naar inlandsche wijze,
+gebraden, bergen van fei, maiore, bananen, enz: enz: verdwijnen met
+wonderbaarlijke snelheid in de magen der inboorlingen, die zich ook
+aan den wijn niet onbetuigd laten.
+
+De gouverneur laat onzen kommandant weten, dat wij binnen eenige
+dagen naar Borabora zullen vertrekken. De koningin van dat eiland,
+dochter van Pomare, zal met ons de reis doen; de naam dier vorstin is
+Teriímaevaroea. Zij is in 1840 geboren, en regeert, sedert den 3den
+Augustus 1860, over Borabora en de aanhoorige eilanden; zij leidt
+aan waterzucht,  en men vreest voor haar leven.
+
+Haar gemaal, Tapoa, de verstandigste en meest ontwikkelde Kanak,
+dien ik op Tahiti ontmoet heb, heeft eenige jaren in Frankrijk
+doorgebracht met zijn schoonbroeder, den jongsten zoon van koningin
+Pomare, Tocavira, meer bekend onder den naam van den "Prins van
+Joinville." Beiden zijn met de fransche taal en gewoonten goed
+bekend. De koningin van Borabora wordt ook nog vergezeld door haar
+oudsten broeder, prins Ariíaue, den vermoedelijken troonopvolger;
+verder bestaat haar gevolg uit Maheanoe, distriktshoofd van Faà,
+en Manoe, distriktshoofd van Tautira-Meétia.
+
+Den 12den November wordt de bagage der koningin aan boord gebracht. Den
+volgenden morgen gaan onze booten naar wal, om de talrijke passagiers
+af te halen. Tegen negen uur komt de koningin met haar gevolg bij
+ons aan boord. Het vermagerde gelaat van Teriímaevaroea vertoont
+duidelijke sporen van haar lijden; haar hooge gestalte wordt gebogen
+door de uitputting eener ongeneeslijke kwaal. Niettemin houdt zij
+zich veel bezig met haar neefje, een aardigen jongen van vijf jaar,
+die door iedereen bedorven wordt.
+
+De Vaudreuil vertrekt ten half tien. Wij varen ten noorden voorbij
+Moorea, waar ik later een bezoek hoop te brengen. Ten zes uur des
+avonds zijn wij in het gezicht van Hoeahine; en den volgenden morgen,
+bij het opgaan der zon, verrijst voor onze blikken de zoo eigenaardig
+gevormde bergtop van Borabora. De Vaudreuil vaart ten noorden van het
+eiland om, en werpt, volgens de aanwijzing van den inlandschen loods,
+het anker uit voor het dorp Faánoei, waar de koningin haar verblijf
+houdt. Ten half tien uur verlaat de vorstin met haar gevolg het schip,
+onder het salvo van een-en-twintig kanonschoten, terwijl de vlag van
+Borabora van den grooten mast wappert.
+
+Borabora, het kleinste der Gezelschaps-eilanden, vormt met de
+miniatuur-eilandjes Motoe-Iti, Mapiha on Toeboêai-Manoe, eene
+afzonderlijke groep. Op het midden des eilands verrijst de berg Pahia,
+die eene hoogte van omstreeks duizend el bereikt. De buitenste rand
+van het omringende rif is hier niet, zoo als elders, nu eens boven,
+dan weer onder water, hier vlak en naakt en daar begroeid: neen,
+de gansche koraalbank is overal met kokospalmen beplant. Verbeeld u
+een bloemruiker in een groenen krans--ziedaar Borabora!
+
+Wij keeren naar Tahiti terug.
+
+De kommandant onzer nederzettingen in Oceanië volbrengt ieder jaar
+de rondreis om het eiland, ten einde de verschillende distrikten
+te bezoeken, persoonlijk onderzoek te doen naar de behoeften en
+wenschen der inboorlingen, den toestand der openbare werken, der
+scholen enz. na te gaan: in één woord, om door eigen aanschouwing
+met de aangelegenheden des lands en der bevolking vertrouwd te
+worden. Het grootste gedeelte der bezetting vergezelt hem op dien
+tocht. De gouverneur noodigt ons uit om deel te nemen aan het kleine
+militaire feest, dat te Taravao moet plaats hebben.
+
+Den 11den December verlaat de Vaudreuil Papeete en zet koers naar de
+fraaie haven van Phaéton, ten westen van de landengte, die Tahiti met
+het schiereiland Taiarapoe verbindt. Wij varen langs de westkust van
+Tahiti, die ik voor het eerst aanschouw; de zee gaat tamelijk hoog;
+de lucht is bewolkt. Wij herkennen de haven van Papeoeriri, waar
+enkele goëletten voor anker liggen. Even te voren waren wij langs
+de plantage van Atiamaono gevaren, kenbaar aan de groote woning,
+schilderachtig op den top van een heuvel gelegen.
+
+Na een vaart van vijf uur, houden wij stil op een mijl afstands
+van de haven van Phaéton, om de aankomst eener sloep af te wachten,
+waarin zich de luitenant der marine bevond, die belast was met het
+vervaardigen eener nieuwe kaart van dit prachtige bekken. Onder zijne
+bekwame leiding, varen wij door een der beide smalle openingen in
+het rif, die den toegang tot de haven vormen, een lastig vaarwater,
+waarin een geweldige stroom gaat, die ons schip rechts en links deed
+slingeren. In de ruime haven gekomen, werpen wij het anker uit, en
+worden begroet door een geweldigen stortregen. Trouwens daarop moeten
+wij bedacht zijn: wij zijn toch in den regentijd, en het schiereiland
+heeft den naam, dat daar meer regen valt dan op eenig ander punt van
+het eiland.
+
+Den volgenden morgen begaf de gouverneur zich met zijn gevolg en de
+soldaten naar Taravao, waar door de inboorlingen, die ook uit de
+naburige distrikten waren toegestroomd, de noodige toebereidselen
+waren gemaakt om hem te ontvangen.
+
+De militaire vertooning bestond uit een geveinsden aanval op het fort,
+dat op het hoogste punt der landengte is gebouwd. De mariniers en een
+der kanonnen van de Vaudreuil voegden zich bij de aanvallers. Dit
+spiegelgevecht, waarbij dapper geschoten werd, wekte natuurlijk in
+hooge mate de belangstelling op der inboorlingen, die uit den geheelen
+omtrek waren saamgestroomd om van dit schouwspel getuige te zijn. Het
+fort werd genomen, zonder dat men andere ongelukken te betreuren had
+dan een val van het paard: gelukkig had de ruiter zich daarbij niet
+al te erg bezeerd.
+
+Toen ik aan boord terugkeerde, vond ik mijn schip vol inlandsche
+bezoekers; zij hadden zich overal verspreid; zelfs in mijne hut
+betrapte ik twee mooie inlandsche meisjes, die met alle aandacht de
+tegen den wand hangende photografiën bekeken. Geheel de bont gekleurde
+menigte, in feestgewaad gehuld en met geurige monoi geparfumeerd,
+die bij de bestorming van het fort tegenwoordig was geweest, had
+het schip overrompeld en stelde zich aan, of zij zich op haar eigen
+terrrein bevond. Tot onzen spijt moesten wij hun eindelijk aanzeggen,
+dat het tijd was om te vertrekken: in een oogwenk waren nu de talrijke
+kleine prauwen, die de Vaudreuil omringden, tot zinkens vol geladen,
+en in vroolijke stemming keerden de gasten naar hunne woningen terug.
+
+Den volgenden morgen kon de Vaudreuil naar Papeete terugkeeren,
+terwijl de gouverneur zijn rondreis door de oostelijke distrikten zou
+vervolgen. Onze kommandant, die zijn officieren altijd gaarne pleizier
+doet, had een mijner kameraden en mij vergund, de uitnoodiging om dien
+tocht mede te maken, aan te nemen. Maar eenige uren voor ons vertrek
+ontvingen wij de treurige tijding van het overlijden der kleindochter
+van de koningin Pomare: en dit bracht verandering in ons programma. De
+gouverneur en de soldaten kwamen weder aan boord van de Vaudreuil,
+om dadelijk naar Papeete terug te keeren.
+
+De begrafenis van de kleine prinses geschiedde met de grootst mogelijke
+staatsie. Do koningin was zeer aan dit kind gehecht, en van alle kanten
+beijverde men zich om te toonen, hoezeer men deelde in hare smart over
+dit verlies. De tijding van het overlijden van Teriínoeïmoanaiterai, in
+alle distrikten van Tahiti en Moorea bekend gemaakt, deed het grootste
+deel der bevolking van deze beide eilanden naar Papeete optrekken. Alle
+inboorlingen droegen rouwkleederen; de meeste vrouwen hadden zich,
+volgens een oud barbaarsch gebruik, dat nog in stand is gebleven, het
+hair afgeknipt. Daar de geheele koninklijke familie de protestantsche
+godsdienst belijdt, had de ceremonie ook in de protestantsche kerk
+plaats. Nog zie ik dien eindeloozen optocht, dubbel treurig en
+somber door de zwarte kleederen der inlanders. Natuurlijk werd deze
+begrafenis opgeluisterd door de deelneming der militairen. Van uur
+tot uur liet de Vaudreuil een kanonschot hooren. Het lijk van het
+jeugdige prinsesje werd bijgezet in eene hut, die de koningin op het
+terrein van haar paleis had laten oprichten; later zou het naar de
+officieele begraafplaats der Pomare's te Papaoa worden overgebracht.
+
+
+IV.
+
+Eenige dagen na de begrafenis der kleindochter van Pomare, ontving
+ik eene uitnoodiging, die mij hoogst welkom was. Een officier van
+administratie bij de koloniale dienst, de heer E..., met wien
+ik dadelijk na onze komst te Papeete kennis had gemaakt, moest
+naar Moorea gaan, om de europeesche bevolking van dat eiland te
+tellen; hij verzocht mij nu, met hem te gaan. Men had hem, voor de
+uitvoering zijner taak, een der notabelen van het eiland, den heer
+B... lid van den raad van bestuur, dien ik ook kende, toegevoegd,
+benevens een ondergeschikt ambtenaar, die de functiën van secretaris
+zou waarnemen. De kommandant van de Vaudreuil schonk mij, met zijne
+gewone welwillendheid, de vereischte vergunning.
+
+Zonder verwijl hield de heer E... zich nu onledig met de
+toebereidselen voor onze reis: alles werd zoo ingericht, dat ons
+verblijf zoo aangenaam en gemakkelijk mogelijk zou zijn. Daar
+wij ongeveer een week op Moorea zouden vertoeven, was het noodig
+een goeden voorraad levensmiddelen mede te nemen, tenzij wij ons
+tevreden wilden stellen met de inlandsche keuken, waartoe wij niet
+veel lust gevoelden. De eenige plaats, waar wij op een europeesch
+gastvrij onthaal konden rekenen, was in de baai van Papetoai, waar
+de heer M..., een italiaansch geneesheer, een fraaie suikerplantage
+bezat. Een mijner kennissen van de militaire societeit te Papeete,
+de heer Vallès, gepensioneerd kapitein der mariniers, die mede in
+dit gedeelte van het eiland woont en zich met landbouw bezig houdt,
+had mij doen beloven dat, zoo ik ooit op Moorea kwam, ik bij hem
+mijn intrek zou nemen. Doch daar de baai van Papetoai zoo wat ter
+halverwege op onze voorgeschreven reisroute lag, moesten wij toch
+een aanzienlijken voorraad mondbehoeften medenemen.
+
+Wat de vervoermiddelen aangaat, was de heer E... spoedig en geheel naar
+wensch geslaagd. Hij had eene overeenkomst getroffen met het opperhoofd
+van Afareaitoe, die naar Papeete was gekomen om bij de begrafenis
+van Teriínoeïmoanaiterai tegenwoordig te zijn: hij zou eerlang naar
+Moorea terugkeeren, en wij zouden in zijne sloep medevaren. Dag en
+uur van vertrek was bepaald; maar toen onze bagage ter inscheping op
+de kaai gereed lag, deelde de bemanning der sloep ons mede, dat er
+nog geen bevel gegeven was om te vertrekken. De heer E..., die in
+den loop van den ochtend het opperhoofd in niet volkomen nuchteren
+toestand had ontmoet, begrijpt aanstonds waaraan dit oponthoud is
+te wijten. Wij gaan mitsdien onzen vriend opzoeken, en vinden hem,
+tamelijk beschonken, drinkende in gezelschap van den jongsten zoon
+der koningin. De kerel zegt ons, dat hij niet wil vertrekken.
+
+Wat nu te doen? De heer E... is woedend, maar met dien dronkaard
+valt niet te redeneeren. Wij keeren naar de kaai terug, waar de heer
+B... is achtergebleven om op de bagage te passen; hij deelt ons mede,
+dat de eigenaars van onderscheidene sloepen vurig wenschen naar hunne
+woning terug te keeren, maar dat zij op last der koningin verplicht
+zijn te Papeete te blijven.
+
+De heer E... zegt, dat hij in het belang der dienst opheffing van dat
+verbod zal vragen, wanneer een der eigenaars wil beloven, dat hij
+onmiddellijk vertrekken zal, zoodra Pomare daartoe toestemming zal
+gegeven hebben. Een hunner is daartoe gaarne bereid, en wij begeven
+ons zonder verwijl naar de koningin, bij wie wij ook aanstonds worden
+toegelaten. De arme vrouw zit neergehurkt op een mat; haar gelaat
+draagt nog de duidelijke sporen van het verdriet, door het overlijden
+harer kleindochter haar veroorzaakt. Een harer schoondochters, de
+"Prinses van Joinville", legt haar uit wat wij eigenlijk verlangen. De
+koningin antwoordt, dat zij niemand verboden heeft te vertrekken,
+zoodat hier waarschijnlijk aan een misverstand is te denken. Wij danken
+haar voor haar welwillendheid, en keeren haastig naar de kaai terug. In
+een oogwenk is nu onze bagage aan boord gebracht, en wij zijn op weg.
+
+Van Tahiti gezien, schijnt het eiland Moorea bij uitnemendheid schoon,
+vooral door de fantastische gestalten der eigenaardig gevormde
+bergtoppen. Een daarvan, die tot de hoogste en steilste behoort,
+is juist onder den bovensten top geheel doorboord. Reeds op onzen
+tocht van Papeete naar de haven van Phaeton, had deze zonderlinge
+opening in den berg onze aandacht getrokken. Volgens de legende,
+zou dat gat veroorzaakt zijn door de lans van een der aloude reuzen,
+die zijn wapen met kracht tegen den rotswand had geslingerd.
+
+Ongelukkig is het bladstil; de zonnestralen vallen loodrecht op ons
+neder. Al de Kanaks zijn bezig met roeien; zij zijn aan dien arbeid
+gewoon, en dank aan hunne stevige vuisten, gaan wij vlug vooruit. In
+mijne hoedanigheid van zeeman, wordt mij het roer toevertrouwd;
+ik stuur zoo dicht mogelijk langs de Vaudreuil, die op het water
+ingedommeld schijnt. Wij moeten elf zeemijlen afleggen, eer wij aan
+het dorp Afareaitoe komen, waar wij zullen ophouden. Wel is er geen
+wind, maar onze roeiers zullen wel zorgen dat wij vóór den nacht
+aankomen, want de zee is spiegelglad en doodstil. Het is smoorheet;
+om mijn brandenden dorst te lesschen, verslind ik een aantal versche
+kokosnoten, die, zoo als men weet, eene aanzienlijke hoeveelheid vocht,
+zoogenoemde kokosmelk, bevatten.
+
+Een uur na ons vertrek, beginnen zich op de spiegelgladde oppervlakte
+der zee enkele rimpels te vertoonen, de welkome boden van den zoo
+lang verwachten wind. Viktorie! Na eenige aarzelingen, begint er
+inderdaad, en wel uit de goede richting, een fiksche bries te waaien;
+de roeispanen worden naar binnen gehaald, en de twee zeilen der
+sloep geheschen.
+
+Er zijn in het geheel een dozijn menschen aan boord, waaronder
+eenige vrouwen en kinderen. Allen zijn even opgewekt en vroolijk;
+sommigen rooken of zingen, om den tijd te verdrijven; anderen houden
+hunne siësta. De inlandsche sigaren worden op de eenvoudigste
+wijze vervaardigd: een op het vuur gedroogd tabaksblad wordt in
+een pandanusblad gewikkeld--en de sigaar is gereed. Die de sigaar
+aansteekt, doet er twee of drie trekken aan, blaast den rook door
+zijn neus uit, en reikt de sigaar vervolgens aan zijn buurman over;
+zoo gaat zij van mond tot mond, tot zij geheel opgerookt is.
+
+Zoodra de zeilen geheschen zijn, neemt de eigenaar mijne plaats
+aan het roer in. Een uur voor zonsondergang varen wij een ruime
+baai binnen, gevormd door het rif, dat, even als bij Tahiti, het
+eiland op eenigen afstand als een gordel omgeeft. Wij leggen aan
+voor het dorp Afareaitoe: het is bijna verlaten, daar schier al de
+inwoners naar Papeete waren gegaan, om bij de begrafenis der prinses
+met den onuitsprekelijken naam tegenwoordig te zijn. De vader van
+onzen drinkebroer, die te Papeete is achtergebleven, neemt, bij de
+afwezigheid van zijn zoon, de functiën van opperhoofd waar; hij komt
+ons plechtstatig begroeten en welkom heeten. Onze bagage wordt naar
+de woning van het opperhoofd gebracht, waar de ambtenaren der kolonie
+het recht hebben, hun intrek te nemen.
+
+Het uur voor het middagmaal, waarnaar wij zeer verlangden, was
+daar. Hetgeen het opperhoofd ons had aan te bieden, was voor
+europeesche magen van niet veel beteekenis. Echter gelukte het
+ons, eenige versch gevangen visch te koopen; gevogelte was er in
+het dorp in overvloed. Wij kochten een jongen haan, die verschrikt
+wegvluchtte toen men hem wilde pakken: ik joeg hem een kogel na, die
+hem neervelde. Terwijl de heer B.... en de secretaris der commissie
+zich onledig houden met het bereiden van onzen maaltijd, en de heer
+E.... aan den mutoi van het distrikt de noodige bevelen geeft om de
+hier gevestigde Europeanen van de komst der commissie te verwittigen,
+ga ik het dorp eens bekijken, hetgeen niet veel tijd vordert.
+
+Een beek, die ten oosten langs het dorp vloeit, biedt eene uitmuntende
+gelegenheid aan om een bad te nemen. De oevers zijn geheel bezet
+met zwaar geboomte, waarvan de overhangende takken boven het heldere
+murmelende water een dicht gewelf vormen, waardoor de zonnestralen
+zich niet dan met moeite een weg kunnen banen. Bijna al die beeken
+en riviertjes vormen zoo, van afstand tot afstand, liefelijke, wel
+beschaduwde kommen, die u uitlokken tot het nemen van een verfrisschend
+en weldadig bad.
+
+Terugkomende, vond ik de tafel gereed onder de veranda voor het
+huis. De maaltijd liet niets te wenschen over, en onze geïmproviseerde
+koks verdienden ten volle de complimenten, die hun wegens hunne
+bekwaamheid werden gebracht. Het opperhoofd, uitgenoodigd met ons aan
+te zitten, liet zich de spijzen voortreffelijk smaken, zoodat onze
+voorraad erg verminderde; wij besloten dadelijk, dat deze uitnoodiging
+niet zou worden herhaald. Welk een virtuoos in het eten was die man!
+
+Na afloop van den maaltijd, dien wij gedeeltelijk bij lamp- en
+kaarslicht genoten--de lamp was met gezuiverde kokosolie gevuld--,
+begaf zich ieder naar de voor hem bestemde kamer. De dag was vrij
+vermoeiend geweest, en na nog een uurtje gepraat te hebben, gingen
+wij ter welverdiende ruste. De overige bewoners van het dorp en onze
+gastheer hadden zich reeds te bed begeven.
+
+De volgende dag was een zondag; den geheelen morgen door regende
+het onophoudelijk: aan uitgaan viel niet te denken, en wij hadden
+geen enkel boek bij ons. Wij wisten geen beter middel om den tijd te
+dooden, dan te gaan kaartspelen. Gelukkig bracht de namiddag ons eenige
+afwisseling; de weinige bewoners, die in het dorp waren achtergebleven,
+begaven zich, als naar gewoonte, ter kerk, die nabij de woning van
+het opperhoofd staat. Ook wij gingen daarheen. De houding der kleine
+gemeente was alles behalve stichtelijk; de toehoorders, meest vrouwen
+en kinderen, zaten en lagen, in de meest achtelooze houdingen, op de
+matten, die den vloer bedekten. Bij afwezigheid van den engelschen
+zendeling, nam het opperhoofd zelf de dienst waar.--Wij keeren naar
+huis terug, om onze siësta te houden. De heer E.... komt nu tot
+de ontdekking, dat de oude vrouw, die bij het opperhoofd inwoont,
+de deur heeft opengebroken van de kamer, waar onze voorraad bewaard
+wordt. Het blijkt dat zij den wijn en de sterke dranken duchtig heeft
+aangesproken; trouwens haar gelaat vertoont daarvan de onmiskenbare
+sporen, al houdt zij sterk en stijf staande, dat zij niet meer dan
+een slokje geproefd heeft. Wat zij gebruikt had, zou voldoende geweest
+zijn om drie sapeurs dronken te maken!
+
+Intusschen was het nog harder gaan regenen; wij moesten dus wel
+rustig onder de veranda blijven zitten. Het opperhoofd is een suffige
+grijsaard, dien wij vergeefs aan het praten trachten te brengen;
+hij verstaat ons maar half, en schijnt meer of min kindsch.
+
+Den volgenden morgen, bij het aanbreken van den dag, gaan wij--de
+heer E.... en ik, vergezeld van eenige Kanaks--op weg, om wilde
+varkens te schieten; onze gidsen verzekeren ons, dat wij die dieren
+op korten afstand van het dorp zullen aantreffen. Intusschen keeren
+wij, na een uiterst vermoeienden marsch door het dichte kreupelhout,
+terug, zonder een varken gezien of een schot gelost te hebben. De
+heer E.... houdt zich dien dag verder bezig met de inschrijving van de
+europeesche bevolking uit den omtrek. Drie of vier arme drommels, half
+verwilderd en verstompt door een langdurig verblijf in het eiland,
+komen zich aanmelden. Een hunner, een gewezen scheepstimmerman,
+heeft bijna al de sloepen van het eiland gemaakt.
+
+Wij hebben nu te Afareaitoe niets meer te doen; ons vertrek wordt
+mitsdien tegen den volgenden morgen bepaald.
+
+Door den aanhoudenden regen was de toch niet al te goede weg van
+het eiland totaal onbegaanbaar geworden; er was maar één paard
+te krijgen; de voorraad, dien wij medegenomen hadden, was reeds
+belangrijk geslonken. Ik voelde weinig lust om de reis voort te
+zetten, die waarschijnlijk vrij lang zou duren en de moeite niet
+loonen. Ik besloot dus naar Papeete terug te keeren, te meer daar
+ik geen misbruik wilde maken van het mij toegestaan verlof. Toen
+ik mijn besluit aan den heer E.... mededeelde, trachtte hij mij wel
+beleefdheidshalve te overreden bij hem te blijven: maar het kostte mij
+niet veel moeite om hem te overtuigen dat dit niet wel mogelijk was,
+daar zijn reis te lang zou duren. Op onze navraag, vernamen wij, dat
+den volgenden dag een sloep met katoen naar Papeete zou vertrekken:
+ik besloot van dit gunstig toeval gebruik te maken, en kwam met den
+eigenaar overeen dat ik mede zou varen.
+
+Bij het aanbreken van den dag, is ieder op de been. Mijne vrienden
+brengen hunne bagage in een vaartuig, dat zij gehuurd hebben om hen
+naar het dorp te voeren,  dat de heer E.... moet bezoeken. De mutoi van
+Afareaitoe komt met het eenige paard, dat hij heeft kunnen vinden; de
+heer E.... zet zich in den zadel; ik neem afscheid van mijne vrienden,
+en wij wenschen elkander goede reis.
+
+Ik wacht nu rustig het uur van vertrek af. Eindelijk verschijnt
+de eigenaar van het vaartuig, natuurlijk dood op zijn gemak. Door
+zes sterke armen opgetild, waarbij ik mijne zwakke pogingen voeg,
+is de sloep weldra te water gebracht, waarna de riemen, de zeilen
+en de reusachtige katoenbalen aan boord worden gedragen. Wij volgen
+op onze beurt: drie mannen, twee oude vrouwen, een kind en ik. Ik
+kijk nog eens naar het weer: in de baai is het stil, maar uit het
+zuidoosten komen met groote snelheid zwarte lage wolken opzetten,
+die ons overvloedig met regen overstroomen. Ik maak de eigenaar
+opmerkzaam op het ongunstige voorkomen der lucht. Hij antwoordt:
+"Mea matai!" (zeer goed)--"Dan, vooruit maar!"
+
+Onze roeiers brengen ons spoedig aan de andere zijde der baai: er
+is nog geen wind. Het buitenste rif ligt achter ons; daar gaat een
+geweldige branding: de hooge woeste golven schijnen zich te willen
+vereenigen met de zwarte wolken, die daarover heen jagen. De zeilen
+worden geheschen: naarmate wij in de open zee komen, laat de wind
+zich sterker gevoelen; de hemel wordt al donkerder; de wind groeit
+tot een storm, en weldra zijn wij verplicht onophoudelijk het water
+uit te scheppen, dat over den rand der  sloep heenslaat. Een felle
+windvlaag verbrijzelt onzen mast; de regen valt bij stroomen neder;
+en hoewel wij vrij dicht bij Tahiti zijn, kunnen wij toch niets
+van de kust onderscheiden. De wind drijft ons met snelheid voort,
+en ik begin mij ernstig ongerust te maken over den afloop van onzen
+tocht. Het kanaal van Papeete is, zooals ik zeide, niet meer dan
+eene smalle opening in het rif: missen wij die, dan zal de sloep
+ongetwijfeld op de koraalbank verbrijzeld worden.
+
+Weldra hooren wij het donderend gebrul der golven, die met woest geweld
+op het rif aanrollen: het kritieke oogenblik nadert. Bij het voor
+een oogenblik doorbrekend licht, zien wij gedurende eenige sekonden
+het eilandje Motoe-Oeta, waarvan de kokosboomen door den storm heen
+en weer worden geschud: wij zijn dus in de goede richting. Echter
+is het gevaar nog niet geweken: geweldige golven bewegen zich in
+schuine richting door het kanaal: het is bijna onmogelijk, dat
+wij zonder ongelukken daar doorkomen. Wij zijn voor den ingang:
+en dank zij de vastberadenheid en bekwaamheid onzer manschappen,
+dank zij ook de bescherming des hemels, komen wij zonder ongeval,
+door de machtige golven gedragen, in de kalme baai van Papeete, van
+nu af veilig achter de zware dijken van koraal, waarop de machtelooze
+oceaan vergeefs zijne woede verspilt.
+
+
+V.
+
+De Tahitianen behooren mede tot de groote volkenfamilie,  die al
+de eilanden bewoont, begrepen binnen een lijn, die, uitgaande
+van Nieuw-Zeeland, de Wallis-eilanden, den Samoa-archipel, de
+Sandwich-eilanden en het Paascheiland omvat.
+
+Al de eilanden binnen en langs den omtrek van dien wijden veelhoek
+zijn bewoond door een koperkleurig ras, dat zich van de naburige
+volksstammen kennelijk onderscheidt door de kleur zijner huid,
+de schoonheid zijner vormen, door zijne ver boven het middelmatige
+reikende gestalte, en door de over het algemeen zachte en vriendelijke
+uitdrukking zijner gelaatstrekken: dit laatste natuurlijk alleen
+voor zoover men zich niet, ten einde er verschrikkelijk uit te zien,
+het gelaat op kunstmatige en vaak pijnlijke wijze misvormt, hetzij
+door zich te tatouëeren of met schelle kleuren te beschilderen. Deze
+eilanders zijn aanstonds op het eerste gezicht kenbaar als behoorende
+tot dezelfde familie, die zij, volgens hunne verschillende dialekten,
+met den naam van mahori of mahoi noemen. [17]
+
+Dat al deze eilandengroepen, wat de nationale traditiën en de taal
+aangaat, door een gemeenschappelijken band verbonden zijn, is een
+onloochenbaar feit voor ieder, die ze immer bezocht. Mijne reis
+met de Vaudreuil, waarmede ik de Markiezen-eilanden, de Toeamotoe,
+de Gambier-eilanden, den archipel van Tahiti, de Tonga, de Samoa, de
+Wallis- of Oewea-eilanden, de groep van Hoorne en de Sandwich-eilanden
+aandeed, heeft mij ten volle overtuigd van den gemeenschappelijken
+oorsprong van al deze volken.
+
+De bewoners der Sandwich-eilanden zeggen nog heden, afkomstig te
+zijn van Borabora, het kleinste der Gezelschaps-eilanden; hunne
+kosmogonische overleveringen verschillen ter nauwernood van die van
+Tahiti en Nieuw-Zeeland; de regels hunner taal zijn dezelfden.
+
+De eerste zeevaarders, die deze eilanden bezochten, meenden dat de
+bewoners, de passaatwinden volgende, van het oosten gekomen waren:
+mitsdien zou Zuid-Amerika hun oorspronkelijk vaderland zijn. Ik kan
+deze meening niet deelen. Eene meer nauwkeurige bekendheid met deze
+zeeën heeft geleerd, dat op zekere tijden des jaars, de westenwinden
+telkens gedurende een tijdperk van drie tot veertien dagen achtereen
+heerschen. Ligt het niet voor de hand, dat de landverhuizers juist
+van dezen wind hebben gebruik gemaakt voor hun steeds verder naar
+het oosten reikenden tocht? Bovendien kunnen wij ons beroepen op het
+voorbeeld van den archipel van Toeamotoe, die geheel aan het eiland
+Anaa onderworpen is. De bewoners van dit eiland hebben, in eene lange
+reeks van krijgstochten, die misschien vele eeuwen geduurd hebben en
+waarvan de laatste nog tot onzen tijd behoort, al de oostwaarts van hen
+gelegen eilanden voor en na gedwongen hun oppergezag te erkennen. Zij
+vertrokken met den westenwind naar die deels bekende, deels nog te
+ontdekken eilanden, wel wetende dat de doorgaans heerschende wind hen,
+na korter of langer tijd, den terugkeer naar hun vaderland mogelijk
+zou maken. Nog tegenwoordig leggen de bewoners der Marshall-eilanden,
+in hunne pros of prauwen, zeer aanzienlijke afstanden af.
+
+In den archipel van Tahiti is het eiland Raiatea het heilige land, de
+bakermat der godsdienst en van het vorstelijk gezag. De koningen van
+Tahiti dragen er roem op, van daar af te stammen; bij sommige plechtige
+gelegenheden moesten de voornaamste en oudste marae van Tahiti en
+Moorea derwaarts menschenoffers zenden. De overlevering, die, hoe ook
+verzwakt, nog niet geheel is uitgestorven, bevestigt mede de meening
+van hen, die zeggen dat de archipel bevolkt is door landverhuizers
+uit het westen. In de eerste tijden van ons protektoraat, plachten de
+grijsaards, over den oorsprong huns volks ondervraagd, zonder aarzelen
+te antwoorden dat de bakermat van hun geslacht stond aan de zijde waar
+de zon ondergaat. De inboorlingen van den Tahiti-archipel schijnen ten
+allen tijde kennis te hebben gedragen van het bestaan van Tonga-Taboe,
+van de Samoa-eilanden, van Cook's archipel en van de Toeboeaï-eilanden;
+daarentegen hebben zij de Gambier- en de Markiezen-eilanden eerst
+leeren kennen door de Europeanen. Toch liggen de Gambier-eilanden dicht
+bij de Toeamotoe, eene kolonie van Tahiti, bevolkt door inboorlingen
+van het distrikt Afaáhiti, die door hunne buren uit het distrikt Hitiaá
+waren verjaagd. Deze uitgewekenen of ballingen zijn dan toch van het
+westen gekomen. Waarschijnlijk was het aanvankelijk hun voornemen,
+met de doorgaans heerschende oostenwinden weer terug te koeren; zij
+hebben zich vervolgens nedergezet op de eilanden, die zij toevallig
+op hun weg ontmoetten, zouder dat de tijding hunner vestiging in
+hun vaderland bekend werd. De Toeamotoe-eilanden konden nog niet
+geheel op zich zelven staan en afgezonderd blijven: daar zij pas
+voor korten tijd bevolkt waren, werden de bewoners nu en dan, hetzij
+door behoefte, hetzij door oude gehechtheid en herinnering,  genoopt
+naar Tahiti terug te koeren. Maar is het, in het algemeen genomen,
+niet zeer begrijpelijk en waarschijnlijk dat zij, die, misschien ten
+gevolge van den oorlog of om andere redenen, min of meer gedwongen,
+hun land hadden verlaten, als zij eindelijk, na een avontuurlijken
+en gevaarlijken tocht, een veilig strand hadden aangetroffen en een
+bodem waar zij het noodige voor hun levensonderhoud vinden konden,
+nu ook daar bleven, zonder ooit meer aan terugkeer te denken?
+
+Er is nog een ander bewijs: de geleidelijke en toenemende verdwijning
+van de eigenaardige kenteekenen van het maleische ras, namelijk het
+stroeve stugge lange hair, en de schrale maar gespierde ledematen:
+kenteekenen, die op Tonga-Taboe nog vrij algemeen voorkomen,  maar die
+op Tahiti reeds veel zeldzamer zijn, en op de Toeamotoe-eilanden bijna
+in het geheel niet meer gevonden worden. Hoe verder naar het oosten,
+hoe meer de verbastering van het oorspronkelijk maleische ras in het
+oog valt, en dat niet alleen ten aanzien van den lichaamsbouw, maar ook
+met opzicht tot de taal, die evenzoo gaandeweg verbastert. Deze feiten
+schijnen te wijzen op eene latere volksverhuizing,  die denzelfden
+weg als de eerste heeft gevolgd, en die de oorspronkelijke bewoners
+heeft onderworpen en er zich later mede vermengd. De sporen dezer
+vermenging zijn duidelijker en van blijvender aard, naarmate men
+dichter bij het uitgangspunt bleef.
+
+Om de toenemende ontvolking dezer eilanden te verklaren, heeft men
+verschillende oorzaken opgegeven:  onderlinge oorlogen, epidemiën,
+kindermoord zijn daarvan de voornaamste. Maar ook als men de
+waarschijnlijke verliezen optelt, die het totaalcijfer der bevolking
+door deze verschillende oorzaken heeft kunnen ondergaan, dan nog
+schijnt men ver beneden de werkelijke vermindering der bevolking
+te blijven. Het is aan geen twijfel onderhevig, of de verschijning
+der blanken is voor deze eilanders allernoodlottigst geweest, een
+feit van doodelijke gevolgen, even als in alle landen, waar wij met
+het koperkleurige ras in aanraking zijn gekomen. Wat de ontvolking
+door oorlogen aangaat--deze kan niet zoo groot zijn, als men in
+aanmerking neemt dat de inboorlingen geen andere wapenen kenden dan
+knods, pijl en boog, dat gevechten van man tegen man zeldzaam waren,
+en dat de strijd meestal geleverd werd in een bosch, waardoor de
+verslagen partij overvloedig gelegenheid vond om zich spoedig door
+de vlucht te redden. In den hardnekkigsten en bloedigsten veldslag,
+waarvan de herinnering tot heden is bewaard gebleven, sneuvelden
+nog geen vierhonderd man.--Kindermoord was vrij algemeen. Deels
+werd die misdaad bedreven door zeer jonge meisjes, die zich wilden
+onttrekken aan de lastige verzorging harer kinderen; deels door de
+aanhangers van de sekte der arioi, waarbij het gebruikelijk was de
+kinderen te dooden: maar deze sekte, waarover straks nader, was van
+streng aristokratische natuur en in verhouding tot de bevolking
+des lands zeer weinig talrijk. Bovendien wisten vele aanhangers
+der sekte hunne kinderen te verbergen, en stelden zij zich liever
+bloot aan het gevaar, uit de vereeniging gebannen te worden,  dan
+naar het bevel hun kroost te vermoorden. Daar staat tegenover, dat
+de vrouwen van haar zestiende tot over haar veertigste jaar kinderen
+ter wereld brachten; gezinnen van vijftien kinderen waren toen niet,
+als nu, eene zeldzaamheid. Men mag dus met eenigen grond aannemen,
+dat ook de kindermoord geene belangrijke vermindering heeft te weeg
+gebracht bij eene bevolking, die zich zoo sterk vermenigvuldigde.
+
+Ongetwijfeld hebben tot die vermindering het meest de epidemiën
+bijgedragen. Bijna allen hebben zij het karakter aangenomen van
+dyssenterie, alleen met uitzondering van de oovi. En toch openbaart
+ook deze ziekte zich het eerst in de ingewanden, van waar zij zich,
+van ondragelijke pijnen vergezeld, door al de leden verspreidt,
+zoodat zij, die er niet van sterven, toch in den regel een hunner
+ledematen verliezen, dat verlamd en verdord is, en somwijlen tot
+verrotting overgaat. Eene andere ziekte, die soms de bevolking van
+gansche distrikten deed uitsterven, is de ohoeretoto, mede een soort
+van dyssenterie.
+
+De melaatsheid of fefe (elephantiasis) is een soort van chronische
+ziekte, ongeveer zoo als de jicht, die niet kan genezen worden,
+maar waarmede men zeer oud worden kan. Men vindt weinig lieden van
+zekeren leeftijd, die van deze ziekte vrij zijn gebleven. In den
+aanvang vertoonen zich op het lichaam geen builen of gezwellen; de
+lijder heeft hevige pijn, vergezeld van koorts; de zetel der ziekte
+is bij de onderscheidene patiënten verschillend, maar zij keert bij
+denzelfden patiënt meermalen in dezelfde lichaamsdeelen terug. De
+heupen, de ruggegraat met inbegrip van de hersenen, en de onderbuik
+worden doorgaans het eerst en het meest aangetast; later openbaart
+zich de zwelling bij voorkeur in de beenen, maar ook dikwijls in de
+handen en armen; die zwelling, eens begonnen, neemt voortdurend toe,
+met meer of minder snelheid, naar gelang van het individu, en wordt
+eindelijk zoo hinderlijk, dat de patiënt in het gezwollen lid eenige
+insnijdingen moet laten doen: hij raakt dan eene groote hoeveelheid
+water kwijt, waardoor de zwelling tijdelijk vermindert. Na verloop van
+zekeren tijd vormen zich builen en zweeren, die van zelve schijnen te
+zullen opengaan. Vrouwen zijn minder onderhevig aan deze ziekte, die
+bij haar zelden verder gaat dan de periode der zwelling. Op sommige
+plaatsen heerscht de fefe sterker dan op andere; de inboorlingen
+schrijven dit voornamelijk toe aan de hoedanigheid van het drinkwater.
+
+De blanken, die naar de wijze der inlanders leven, worden er ook
+zeer dikwijls door aangetast; opmerkelijk is het, dat een reisje van
+eenige maanden naar de kust van het vaste land gewoonlijk volledige
+genezing aanbrengt; maar als men dan terugkeert, kan men er ook bijna
+zeker van zijn, onmiddellijk weer aangetast te worden. Rhumatiek is
+zeer algemeen, zelfs bij jonge menschen; maar het klimaat ontneemt
+daaraan het gevaarlijke en blijvende karakter; de lijders wrijven
+zich als zij pijn gevoelen en gaan dan een bad nemen. Bij bejaarde
+menschen wordt de rhumatiek een onafscheidelijke metgezel, die hen
+bitter lijden doet. Het klimaat en de levenswijze der inlanders maken
+verkoudheid tot eene zeer algemeene kwaal. Daar men er in den regel
+geen acht op slaat, gebeurt het dikwijls dat de borst wordt aangedaan:
+van daar een aantal teringlijders van iederen leeftijd.
+
+Vroeger, voor de aankomst der protestantsche zendelingen,  bestonden
+er op Tahiti drie onderscheidene standen of kasten, die scherp van
+elkander onderscheiden waren. De eerste was die der arií of vorsten;
+de tweede die der raátira, kleine opperhoofden of wel eenvoudige
+grondbezitters; de derde omvatte de manahoene of het volk.
+
+De arií waren heilig en met bovennatuurlijke vermogens begaafd;
+de spijs, die zij hadden aangeraakt, was taboe, en een doodelijk
+vergif voor allen, behalve voor degenen, die ook tot de kaste der
+vorsten behoorden. Onder deze arií was er een familiehoofd, waaraan
+alle anderen ondergeschikt waren. Dit was dikwijls een kind, en bijna
+altijd een jonkman, want zoodra hij een zoon had, werd dit kind het
+wettige hoofd, en de vader vervulde van nu aan de rol van regent. Eene
+soortgelijke gewoonte heerschte toen in alle familiën; en zelfs nog
+tegenwoordig heeft deze eigenaardige vereering der kindschheid stand
+gehouden, in weerwil van het toenemend zedenbederf, en heeft zij
+alleen de aloude voorvaderlijke overleveringen overleefd.
+
+Deze arií waren waarschijnlijk de afstammelingen van de laatste
+veroveraars, die deze eilanden onderworpen hadden. Zij hadden zoo
+vele rechten en voorrechten en zoo weinig plichten, het volk was hun
+zoo volkomen onderdanig en vereerde hen zoo hoog, dat hunne macht
+reeds vóór lang moet gevestigd zijn geweest. De naam arií vindt men
+met geringe afwijkingen, zooals ariki, akariki, kariki, enz., overal
+terug, van de grenzen van oostelijk Polynesië tot Nieuw-Caledonië,
+Nieuw-Holland, en zelfs op Madagaskar, zoowel als op de westelijke
+eilanden; waarschijnlijk brachten de veroveraars dien naam met zich:
+van waar hij afkomstig is, weet ik niet.
+
+De raátira (ook deze naam vindt men in alle archipels,  van de
+Toeamotoe tot Madagaskar), waren blijkbaar in rang verheven boven
+de lieden, die niets bezaten, maar stonden ver beneden de arií, die
+met even onbeperkte macht over hen heerschten als over de massa des
+volks. Het eenige wat de raátira met de arií gemeen hadden, was dat
+ook zij met het adellijke meervoud werden aangeduid.
+
+De manahoene konden hunne kaste niet dan door bijzondere gunst
+verlaten; zij konden tot raátira worden verheven, als de grond, dien
+zij slechts in vruchtgebruik bezaten, hun in eigendom geschonken werd;
+maar dit gebeurde niet dikwijls. Zij konden ook teoeteoe arií, dat wil
+zeggen dienaars van een vorst, worden; dan bezaten zij dikwijls eene
+groote mate van macht en invloed, maar slechts als vertegenwoordigers
+van den vorst, dien zij dienden: alleen in den geheiligden naam van
+den arií konden zij gehoorzaamheid en eerbied vorderen. Dit was het
+hoogste toppunt, waartoe zij zich verheffen konden.
+
+De marae of oude tempels waren hoogst eenvoudig. In zijn
+oorspronkelijksten vorm bestond die tempel uit eene ongeveer
+rechthoekige omwalling, en uit een altaar, dat omstreeks in
+het midden der ruimte stond en de gedaante had van een recht
+parallelepipedum. [18] In de marae, op Tahiti en Moorea gevonden,
+heeft het altaar doorgaans eene andere gedaante: het parallelepipedum
+eindigt in trappen, die zich over de gansche lengte van de groote
+zijde, aan de voorzijde van den marae, uitstrekken. Het getal dier
+trappen verschilde; doorgaans bedroeg het niet meer dan drie. Deze
+altaren hadden veel overeenkomst met die, welke men in onze kerken
+ziet; slechts was de bewerking veel ruwer, en waren zij ook van veel
+grooter afmetingen, want sommigen moeten wel eene hoogte van vijftien
+el hebben bereikt.
+
+Voor den bouw dezer tempels gebruikte men rotsblokken of ook wel
+koraal.
+
+Onder de eigenaardige instellingen van deze eilandengroep komt
+ongetwijfeld eene eerste plaats toe aan het beruchte genootschap der
+arioi, dat tegelijk met het heidendom verdwenen is. Als stichter
+dezer vereeniging noemt men zekeren Horotetefa; aanvankelijk van
+weinig beteekenis, had zij zich gaandeweg over al de eilanden van den
+archipel uitgebreid. In de laatste jaren van haar bestaan, omvatte zij,
+naar men beweert, een vijfde deel der geheele bevolking van elk eiland.
+
+De hoofdvoorwaarde voor het lidmaatschap was, geen kinderen te hebben:
+die moesten bij hunne geboorte aanstonds gesmoord worden. Het lichaam
+van den kandidaat werd ingesmeerd met de roode kleurstof van den mati
+(ficus tinctoria). De hoofden werden alleen verkozen op voorwaarde
+dat zij geene levende afstammelingen mochten hebben. Er waren onder
+hen verschillende rangen; de lageren waren niet meer dan de bedienden
+van de hooger geplaatsten, die, als lieden van rang geëerd, geene
+andere bezigheid hadden, dan zich voor zonsondergang in de rivier
+te gaan baden, zich het hoofd te bekransen met bloemen, door anderen
+voor hen geplukt, en den mond open te doen om de spijs te ontvangen,
+dien arioi van minderen rang hun aanboden. Het leven dezer lieden
+was een voortdurend feest, verdeeld tusschen dans en zingenot;  de
+vrouwen waren onderling gemeen. De arioi, wien een kind geboren word,
+werd als onteerd beschouwd en uit het genootschap gebannen, indien
+hij het niet aanstonds om het leven bracht.
+
+Even als de anderen, gingen ook zij naar den marae, en namen getrouw
+hunne godsdienstplichten waar. Zij bezaten sommige privilegiën,
+volgens hun rang; zoo mochten zij zich, bij voorbeeld, sommige zaken
+zonder betaling toeëigenen; zij kwamen ook bijeen voor de woningen
+der vorsten, van wie zij kleedingstoffen ten geschenke ontvingen,
+want zelven vervaardigden zij niets.
+
+Doch alleen in vredestijd leidden de voornaamste arioi dit weelderige
+leven. In den oorlog waren zij de getrouwste wapenbroeders des konings,
+en muntten zij in den regel door hunne dapperheid boven anderen
+uit. De vereeniging was eene ware kweekplaats van krijgslieden, die
+zich echter niet door voortplanting, maar door aanwerving in stand
+hield en uitbreidde. Staatkundigen invloed bezaten de arioi niet;
+zij bleven steeds aan de vorsten en hoofden onderworpen. Uitnemende
+soldaten in tijd van oorlog, sleten zij in vredestijd hunne dagen in
+uitspatting en zingenot: hunne vereeniging had nooit een hooger doel
+dan bevrediging van den lust der zinnen. Zij konden dus moeielijk
+iemands achterdocht opwekken, en vooral aan deze omstandigheid moet
+het lange bestaan dezer zonderlinge vereeniging worden toegeschreven.
+
+
+VI.
+
+Wij besluiten met een blik op het tegenwoordige Tahiti. Wij zullen hier
+geen verhaal geven der gebeurtenissen,  die tot onze tusschenkomst op
+Tahiti voerden. De eerste aanleiding daartoe was de komst op het eiland
+van de heeren Laval en Carret, fransche katholieke missionarissen,
+die vroeger op de Gambier-eilanden gevestigd waren. Hunne prediking
+lokte botsingen uit met de regeering, die onder den invloed stond
+der engelsche protestantsche zendelingen; er ontstond eene vervolging
+tegen de Katholieken, die Frankrijk eindelijk noodzaakte tusschenbeiden
+te komen. Er moesten echter verscheidene bloedige gevechten geleverd
+worden, eer de fransche vlag voor goed op het eiland woei, dat later
+onder fransch protektoraat werd geplaatst.
+
+Pomare, de tegenwoordige koningin van Tahiti, is in 1813 geboren;
+in 1822 huwde zij voor de eerste maal met Tapoa, welk huwelijk
+kinderloos bleef; zij liet zich daarom van hem scheiden en huwde
+toen met Ariífaáite, een der schoonste mannen van den geheelen
+archipel. Haar oudste zoon is den 13den Mei 1855, in den ouderdom van
+achttien jaar, aan eene borstziekte overleden, meer dan waarschijnlijk
+het gevolg der woeste uitspattingen van allerlei aard, waaraan hij
+zich had overgegeven. De tegenwoordige troonopvolger, Ariíaoëe, is
+in 1839 geboren. De andere kinderen der koningin zijn: de prinses
+Teriímaevaroea, in 1840 geboren, en sedert den 3den Augustus 1860
+koningin van Borabora; prins Tamatoa, in 1842 geboren, en den 19den
+Augustus 1857, onder den naam van Tamatoe V, tot koning van Raiatea
+uitgeroepen, maar eenige jaren later door zijne onderdanen, die hij
+op gruwelijke wijze mishandelde, afgezet; naar men zegt, is hij,
+ondanks zijn buitensporig liederlijk leven, de gunsteling zijner
+moeder; voorts prins Teriítapoenoeï, die kreupel is, in 1846 geboren,
+de minst bekende der zonen van de koningin. De in 1848 geboren prins
+Teriítoea Toeavira, die zijne opvoeding in Frankrijk ontvangen heeft,
+is onlangs mede gestorven.
+
+Het grondgebied der tot het protektoraat behoorende staten,--zijnde de
+eilanden Tahiti, Moorea, Tetoearoa en Maïtea, de eilanden Toeboeaï,
+Vavitoe en Rapa, de Toeamotoe- en de Gambier-eilanden,--is in
+distrikten verdeeld; de bevolking is in dorpen gegroept. Elk inwoner
+is verplicht, eene hut te bezitten, die in behoorlijken staat
+van zindelijkheid moet worden onderhouden. Is de bevolking van een
+distrikt weinig talrijk, dan wordt zij met die van een of meer naburige
+distrikten vereenigd, om te zamen een dorp of gemeente te vormen.
+
+Sedert 1855 wordt elk dorp bestuurd door een raad, die een zeer
+uitgebreide macht bezit, en eigenlijk voor al de belangen der
+gemeente te zorgen heeft. Deze raad bestaat uit het opperhoofd
+(tavana, verbastering van het engelsche governor), tevens president;
+uit den rechter, den eersten mutoi en twee raadsleden, die door  de
+ingezetenen gekozen worden. Als er in het dorp geen rechter is, wordt
+hij vervangen door een opzettelijk daartoe benoemd raadslid. In elk
+dorp moet eene school zijn. In elk dorp zijn ook eenige inlandsche
+policie-agenten, die onder den naam van mutoi imiroa, den hoofd-mutoi
+bij de uitoefening zijner functiën behulpzaam zijn. Deze hulpagenten
+worden door den raad gekozen.
+
+De opgaven der verschillende zeevaarders omtrent de
+bevolking van Tahiti loopen zeer uiteen. Cook schat die
+op ruim tweehonderd-veertigduizend zielen; Forster op
+honderd-twintigduizend. In 1797 geeft de zendeling Wilson het
+vermoedelijk cijfer der bevolking op, als bedragende zestienduizend
+personen van elken leeftijd in het geheele eiland. Het is waar,
+dat Wilson reeds toen ten tijde gewag maakte van eene zeer snelle
+vermindering der bevolking; maar zelfs wanneer men aanneemt, dat de
+bevolking tusschen 1767, toen Wallis Tahiti bezocht, en 1797, met de
+helft verminderd is--stellig een zeer overdreven cijfer--dan nog blijft
+men ver beneden de fabelachtige cijfers van Cook en Forster. Trouwens,
+de uitgestrektheid van het bewoonbare gedeelte des eilands en de
+hoeveelheid zijner voortbrengselen bewijzen reeds voldoende dat deze
+opgaven ver van de waarheid moeten afwijken.
+
+Bij de voor hen zoo vreemde en verrassende verschijning der europeesche
+schepen, zullen de toenmalige bewoners van Tahiti stellig op ruime
+schaal hebben gedaan, wat hunne nakomelingen heden nog dikwijls
+doen: namelijk de schepen overal op hun tocht volgen. Zoo zijn Cook
+en Forster waarschijnlijk onwillekeurig misleid geworden, en hebben
+zij de rondtrekkende bewoners van een zeker deel des eilands voor de
+vaste bevolking van een bepaald distrikt aangezien.
+
+Bij het doorkruisen van het binnenland van Tahiti, vindt men in
+onderscheidene groote valleien sporen van oude woningen en grafsteden,
+waaruit men heeft afgeleid, dat de bevolking, te talrijk om lang
+de kust plaats te kunnen vinden, in lang vervlogen tijden voor een
+deel naar het binnenland is verhuisd. De ondervinding tijdens onzen
+krijg met de inboorlingen opgedaan, schijnt deze meening voldoende
+te wederleggen. De overwonnen partij, door den overwinnaar, van wien
+zij geen genade te hopen had, achtervolgd, verliet haar woningen
+en akkers, en trok zich terug naar de dalen en valleien in het
+gebergte, waar zij zich gemakkelijker kon verdedigen, en waar men
+het niet licht zou wagen haar te volgen. Daar werden nieuwe woningen
+gebouwd en nieuwe plantages aangelegd;  daar werden marae gesticht
+en werden de dooden begraven, tot een keer in de krijgskans of wel
+een dikwijls maar zeer voorbijgaande vrede, den uitgewekenen vergunde
+naar hun distrikt terug te keeren, en naar den oever der zee, die de
+inlander zoo lief heeft. De valleien van het eiland, de voornaamste
+niet uitgezonderd, leveren te weinig op, dan dat men daar immer voor
+goed zijne woonplaats zou hebben gevestigd: zij zijn zeker nooit iets
+meer geweest  dan een tijdelijk toevluchtsoord. Een ander bewijs van
+de overdrijving in de eerste opgaven ten aanzien der bevolking van
+Tahiti, vinden wij in de voorschriften van dat genootschap der arioi,
+waarvan wij boven spraken. Wij zeiden dat de kindermoord een wet was
+voor de leden van dat genootschap. Van de verschillende redenen, die
+men ter verklaring van dit barbaarsche gebruik heeft kunnen aanvoeren,
+komt mij nog altijd deze de waarschijnlijkste voor, dat de vorsten en
+hoofden de noodzakelijkheid hadden ingezien, om door alle mogelijke
+middelen een al te snellen en te sterken aanwas der bevolking te
+stuiten, en te voorkomen dat zij nooit zekere grenzen overschreed,
+omdat anders het land niet meer in het onderhoud zijner bewoners zou
+kunnen voorzien.
+
+In het begin van 1848 heeft er eene volkstelling plaats gehad. Door het
+bestuur waren alle mogelijke voorzorgsmaatregelen genomen, en niets
+was verzuimd wat strekken kon om de juistheid der verkregen cijfers
+te waarborgen. Blijkens de uitkomst dier telling was de bevolking
+aldus verdeeld: op Tahiti, achtduizend-vijfhonderd-zeven-en-vijftig
+zielen; op Moorea, veertienhonderd-twaalf zielen: alzoo in het geheel,
+negenduizend-negenhonderd-negen-en-zestig inwoners.
+
+In 1829 gaf de volkstelling op Tahiti, destijds door de engelsche
+zendelingen met groote zorgvuldigheid verricht, dit resultaat:
+achtduizend-vijfhonderd-acht-en-zestig personen: een cijfer, dat
+op merkwaardige wijze overeenstemt met dat van 1848. Als men nu
+in aanmerking neemt, dat verschillende ernstige epidemiën en een
+tweejarige oorlog met Frankrijk niet onbelangrijke verwoestingen
+moeten hebben aangericht, dan schijnt het wel als zeker te mogen
+worden gesteld, dat de bevolking van Tahiti, van 1829 tot 1848,
+eer is vermeerderd dan verminderd. Destijds was trouwens het bestuur
+over het eiland in vaste en niet onbekwame handen; de oorlogen, die de
+voornaamste hoofden tegen elkander voerden, hadden opgehouden; aan den
+kindermoord, aan de menschenoffers, aan vele andere buitensporigheden
+van allerlei aard, had het Christendom, door de engelsche zendelingen
+gepredikt en ingevoerd, althans een einde gemaakt. Vóór dien tijd
+is de bevolking van Tahiti waarschijnlijk wel sterker geweest dan
+tegenwoordig, maar onmogelijk kan het verschil zoo groot geweest zijn,
+als men zich dit doorgaans wel voorstelt. De heer Lessou, heelmeester
+aan boord van de Coquille, schijnt mij toe, niet ver van de waarheid
+te zijn, als hij de oorspronkelijke bevolking des eilands op circa
+twaalfduizend zielen schat.
+
+De volkstelling van 1 Januari 1863, de laatste die wij kennen,
+had plaats onder gunstiger omstandigheden dan die van 1848. De
+gemeente- of dorpsraden begonnen hunne functiën in de distrikten
+uit te oefenen; de nauwkeurige uitvoering der kieswet van 22 Maart
+1852, gewijzigd den 16den Februari 1857, waarbij bepaald is dat een
+inlander om kiezer te zijn vijf jaar in een distrikt moet hebben
+gewoond, gaf het middel aan de hand, om met volkomen juistheid het
+cijfer te kennen der inwoners in elk der distrikten van Tahiti en
+Moorea. Volgens deze telling bedroeg het totaal cijfer der bevolking
+tienduizend-driehonderd-zeven-en-veertig inwoners van polynesisch
+ras. Men mag veilig aannemen, dat dit cijfer het naast bij de
+waarheid komt.
+
+1 Maart 1873. De gepantserde korvet Atalante, die wij sedert eenige
+dagen verwachtten, is de haven binnengeloopen. Dit schip voert
+de vlag van den schout-bij-nacht kommandant der divisie van den
+Stillen-Oceaan, waartoe ook de Vaudreuil behoort. De komst van de
+Atalante is eene gebeurtenis van gewicht voor de gansche bevolking. De
+muziek van de korvet speelt bijna iederen avond op het plein voor het
+gouvernementshuis. Daarna trekken de muziekanten, met begeleiding
+van fakkellicht, onder het spelen van een vroolijken marsch, naar
+de kaai, om weer naar boord terug te keeren. Onnoodig te zeggen,
+dat zij daarbij door de gansche menigte, eene wonderlijke mengeling
+van Europeanen en inboorlingen, al zingende gevolgd worden.
+
+Het vriendschappelijk verkeer, dat wij aanstonds met onze kameraden
+van de Atalante hadden aangeknoopt, werd eensklaps afgebroken
+door het bericht van het overlijden van de koningin van Borabora,
+dochter van Pomare. Den 10den Maart stevenden wij naar Borabora, om
+bij de begrafenis tegenwoordig te zijn. De echtgenoot der koningin,
+Ariífaáite, die met ons medeging, scheen niet bovenmatig bedroefd over
+den dood zijner dochter. Wij keerden dadelijk na de begrafenis naar
+Papeete terug, waar, op den 18den Maart, de schout-bij-nacht inspectie
+hield. Ondanks haar pas geleden verlies, kwam koningin Pomare aan boord
+van de Atalante, om den opperbevelhebber een tegenbezoek te brengen.
+
+De Atalante verliet ons den 21sten Maart; en ook voor ons naderde
+met snelheid de dag van het vertrek; de Bruat, die de Vaudreuil kwam
+aflossen, verscheen den 3den April.
+
+Niet zonder diepen weemoed namen wij afscheid van het heerlijke
+eiland Tahiti, zoo rijk aan natuurschoon, en waar wij een zoo gastvrij
+onthaal gevonden hadden, ons dubbel welkom, na de vermoeienissen en
+onberingen eener langdurige zeereis. De tijd, dien ik op dat eiland
+gesleten heb, zal voor immer in mijne herinnering blijven leven,
+als een der liefelijkste beelden uit mijn zeemansloopbaan.
+
+
+Reis door Griekenland.
+
+
+I.
+
+Wij zaten aan tafel. Er was een vrij talrijk en vroolijk gezelschap
+aan boord van de stoomboot; een aangename toon heerschte onder de
+passagiers, ondanks--of misschien wel omdat--verschillende en zeer
+uiteenloopende nationaliteiten onder ons vertegenwoordigd waren. Een
+onzer medereizigers, een Franschman, die veel gereisd had, was
+juist bezig ons een zijner avonturen in Nieuw-Caledonië te verhalen,
+waarbij hij groot gevaar had geloopen, door de inboorlingen opgegeten
+te worden; wij allen en hij zelf het eerst lachten hartelijk om het
+fantastisch tooneel, dat hij ons voor de oogen schilderde,  toen
+plotseling de gezagvoerder binnentrad en ons mededeelde, dat wij de
+kust in het gezicht hadden.
+
+Dat moest de kust van Griekenland zijn. In zonderlinge spanning,
+spoedde ik mij naar het dek. Vlak bij ons, aan de linkerhand,
+zag ik een donker, roodachtig gekleurd voorgebergte, dat loodrecht
+uit zee oprees, en door de sterke branding met vlokken schuim werd
+overspat; daarachter verhieven zich, amphitheatersgewijze, dorre
+naakte heuvelen, en ver op den achtergrond,  met het hoofd in de
+wolken, een met sneeuw bedekte bergtop. Nergens, in dit sombere,
+woeste landschap eenig teeken van leven: geen enkele woning, geen
+levend wezen, geen boom, geen grasspriet zelfs: niets dan doodsche
+eenvormigheid en verlatenheid. Slechts een kleine brik laveerde met
+moeite langs de kust, en deed haar best, om nog voor het vallen van
+den avond uit dit vaarwater te komen, waar het, bij den opstekenden
+zuidenwind, voor zeilschepen zeer gevaarlijk worden kon.
+
+En dit was Griekenland, het land, waarvan de naam alleen, als een
+zoete tooverklank, zoo vele liefelijke herinneringen mijner jeugd
+wakker riep! Hoe menigmalen hadden wij niet, aan de akademie, met die
+onvergetelijke klassieke herinneringen, met het oude Hellas, gedweept;
+hoe menigmalen was niet de vurige wensch in ons opgerezen, dit land
+te mogen aanschouwen, dien gewijden bodem te mogen betreden! Nu stond
+die wensch voor mij vervuld te worden ... en dit was de eerste indruk!
+
+Echter, laat ons niet te haastig oordeelen. Deze kaap Matapan of
+Tenaros, zoo als zij eigenlijk heet, stond van oudsher in een kwaden
+roep. Geheel aan de zuiden- en zuidwestenwinden, de heerschende in
+de Middellandsche-zee, blootgesteld, werd en wordt zij nog heden met
+volle recht door de zeevaarders gevreesd, die groot gevaar loopen om
+door de branding tegen de onherbergzame rots geworpen te worden.
+
+Een tempel van Poseidon, rustende op een onderbouw van dat prachtige
+roode marmer, dat uitsluitend aan de groep van den Taygetos eigen
+schijnt, blikte weleer van deze rotshoogte op de zee neder, als een
+waarschuwing en eene vertroosting tevens voor de zeelieden, die daar
+beneden met de golven worstelden en uit wier hart zeker menigmalen
+eene bede tot den god is opgestegen. Door de werking van wind en
+weder is deze tempel langzamerhand geheel gesloopt: tegenwoordig is
+er zelfs geen spoor meer van te vinden.
+
+Maar nog andere gevaren dan die der golven plachten hier de zeevaarders
+te bedreigen. Als windstilte de schepen aan hunne plaats boeide, of als
+zij, door den orkaan van hun zeilen beroofd, machteloos ronddreven op
+de onstuimige wateren, dan gebeurde het maar al te vaak, dat vlugge
+kapers, plotseling uit kreek en inham te voorschijn schietende als
+roofvogels op hun prooi, de schepen overvielen, de bemanning over
+den kling joegen en gingen strijken met den buit. Het is nog niet
+zoo lang geleden, dat deze wateren van de plaag der zeeschuimers zijn
+verlost. Wel had admiraal Paulicci een aantal dezer roovers opgehangen,
+maar eerst de krachtige tusschenkomst van de vloten der westersche
+mogendheden gedurende den Krimoorlog, maakte voor goed een einde aan
+deze kaapvaart, die voor de kustbewoners bijna tot een geoorloofd
+bedrijf geworden was.
+
+Aan gene zijde van kaap Matapan opent zich de wijde golf van
+Marathonisi, ten noorden door de vallei van Sparta begrensd. Zeker
+schrijver, even weinig ervaren in de botanie als in de aardrijkskunde,
+heeft den Peloponnesus bij een moerbeziënblad vergeleken. De
+vergelijking is zoo onjuist mogelijk. Wilde de man zijn voorbeeld
+volstrekt aan het plantenrijk ontleenen, dan kon hij in Griekenland
+een boom vinden, die hem de eenig juiste vergelijking aan de hand
+zou doen: de plataan. Een plataanblad toch geeft inderdaad vrij wel
+den vorm van Morea weer, met zijn drie, naar het zuiden gerichte
+voorgebergten, waarvan het middelste de beide anderen in lengte
+overtreft. De eerste landpunt, van het westen komende, is die van
+Koron, uitloopende in kaap Gallo; daarop volgt het schiereiland Maina,
+welks hooge en woeste rotsgebergten afdalen naar kaap Matapan; het
+oostelijke voorgebergte eindigt in kaap Malea.
+
+Tegenover deze kaap, eene groote bruine rotsmassa, en slechts door een
+zeearm van twaalf mijlen breedte van het vasteland gescheiden, verheft
+het eiland Cerigo zijn lage, naakte heuvelen uit de wateren. Deze
+zee-engte levert voor de zeilvaartuigen dikwijls groote moeielijkheden
+op: als in den Archipel de noordenwind heerscht, zijn zij dikwijls
+genoodzaakt het anker uit te werpen aan den ingang der zeeëngte,
+in de golf van Marathonisi, en daar geduldig, soms dagen lang, te
+wachten tot de wind naar het zuiden of het zuidwesten loopt. Blijft
+het slechte weder aanhouden, dan ziet men daar soms meer dan honderd
+schepen, vooral grieksche en italiaansche, bijeen. Thans zagen wij
+er slechts enkelen, die zwaarmoedig op hunne ankers dobberden.
+
+De zwarte wolken, die wij in haastige vlucht over de bergtoppen
+zuidwaarts zagen spoeden, verwittigden ons, dat ook wij, bij het
+verlaten der straat, met tegenwinden zouden te kampen hebben. De
+moeielijkheden en gevaren, aan dezen waterweg, die de belangrijkste
+havens en stations van den Levant verbindt, eigen, hebben al meermalen
+naar een middel doen omzien om daarin verbetering te brengen. Het meest
+voor de hand lag wel het denkbeeld, om de landengte van Korinthe,
+die noordelijk Griekenland met den Peloponnesus verbindt, door te
+graven. Op het eerste gezicht schijnt dit plan zich alleszins aan te
+bevelen; maar bij nader onderzoek op de plaats zelve, zal het ons
+duidelijk worden dat de voordeelen hoegenaamd in geene verhouding
+zouden staan tot de moeielijkheid van het werk en het bedrag der
+kosten, vooral nu niet, nu de stoomvaart steeds meer en meer de
+zeilschepen verdringt.
+
+Het eiland Cerigo, het oude Kythera, dat wij ter rechterhand laten
+liggen, is niet veel meer dan een groote, steile, onvruchtbare
+rotsmassa. Vroeger behoorde het, met de andere Ionische eilanden,
+aan Engeland; door deze steenklomp aan Griekenland af te staan, heeft
+Groot-Brittannië niet veel verloren. Eenige witgepleisterde huizen,
+met platte daken, aan den voet eener naakte en door de zon geblakerde
+rots--ziedaar alles wat thans nog de herinnering bewaart aan het oude
+Kythera, wellustiger gedachtenis.
+
+De hoofdplaats van het eiland, het vlek Sint-Nicolaas, heeft geen
+haven en geen drinkwater, geen tuinen en geen boomen: ik zou bijna
+zeggen ook geen inwoners, indien niet enkele wijngaarden, hier en
+daar verspreid, het bewijs leverden dat hier toch inderdaad menschen
+wonen. In de valleien en langs de minder steile hellingen, waar eene
+dunne laag vruchtbare aarde den steenigen bodem bedekt, wordt een
+weinig gerst geteeld en wijn verbouwd; eenige olijvengaarden leveren
+de olie, die de bewoners van het eiland voor hun gebruik noodig hebben.
+
+Volgens de officiëele opgave, telt Cerigo eene bevolking
+van tienduizend-zeshonderd zielen, verdeeld tusschen
+tweeduizend-achthonderd gezinnen, ongeveer even veel huizen
+bewonende. De meest bevolkte stad is Potamos, aan de noordoostkust
+van het eiland. Scheepvaart en handel behooren tot de voornaamste
+bronnen van bestaan.
+
+De nacht was donker en zeer slecht; de zee stond hol; het woei hard,
+en geweldige regenvlagen, met half gesmolten sneeuw doormengd, maakten
+het verblijf op het dek alles behalve aangenaam. Toch waren wij in het
+begin van April, in de valleien van Ionië de maand der rozen; maar zij,
+die zich hunne voorstellingen van het Oosten gevormd hebben naar de zoo
+vaak schitterende en gloeiende beschrijvingen en zangen der dichters,
+waaraan de fantazie meer deel had dan de ervaring, moeten zich op
+menige teleurstelling voorbereiden. Toen de dag aanbrak, bleek het
+dat wij nog niet verder waren gekomen dan ter hoogte van Monemvasia,
+aan de oostkust van den Peloponnesus, op twintig mijlen afstands van
+kaap Malea. Daar het weder zich hoe langer hoe dreigender liet aanzien,
+besloot de gezagvoerder eene schuilplaats te zoeken in deze kleine,
+zeer onvoldoende haven, maar waar men althans eenigermate voor den
+noordenwind gedekt is.
+
+Ons oponthoud zou niet langer duren dan volstrekt noodig was: niettemin
+kregen wij van den gezagvoerder verlof om aan land te gaan, mits wij
+binnen drie uren weer terug waren.
+
+Monemvasia, het oude Malvesia, is een eilandje van drie mijlen in
+omtrek, dat aan alle zijden steil uit de golven oprijst. Ten zuiden
+heeft zich, aan den voet van dien rotsmuur, een soort van glooiing
+gevormd, waar eenige olijven groeien. Eene kleine stad, aan den oever
+der zee gebouwd, is met het vasteland verbonden door middel van een
+steenen brug, die eene lengte heeft van honderd-vijftig el; aan de
+zijde van het eiland, verrijst op die brug een venetiaansche toren,
+die blijkbaar tot verdediging dienen moest. Boven de poort is nog de
+leeuw van Sint-Marcus uitgehouwen.
+
+Boven op den berg ziet men nog oude middeleeuwsche vestingwerken, die
+een zeer schilderachtig effect maken. Die vestingwerken dagteekenen
+uit den tijd der Kruistochten, want Monemvasia of Malvesia was een der
+belangrijkste vestingen van het vorstendom Achaië, dat de kruisvaarders
+in de dertiende eeuw stichtten.
+
+Willem van Villehardouin, de neef van den beroemden kroniekschrijver,
+vermeesterde de stad in 1205, met behulp der Venetianen, na een
+beleg van drie jaar. De inwoners, die goed van levensmiddelen waren
+voorzien, lachten eerst, van hunne hooge sterke muren, de Franschen
+uit; maar Villehardouin maakte ernst met zijn beleg, en liet drie of
+vier blijden of katapulten aanvoeren, waarmede hij rotsblokken van
+meer dan tweehonderd ponden zwaarte op de stad slingerde, die de
+huizen vernielden, de verdedigers verpletterden en de muren deden
+instorten. Na verloop van drie jaar, toen de inwoners, nadat de
+voorraad was opgeteerd, aan het nijpendste gebrek ten prooi waren,
+bood de kloeke stad eindelijk hare onderwerping aan. Monemvasia had
+in vervolg van tijd nog vier belegeringen door te staan, en viel
+driemalen in handen der Venetianen. Het laatste en meest beroemde
+beleg is wel dat van 1821.
+
+De meeste Turken van oostelijk Morea, door den griekschen opstand
+verrast, hadden destijds de wijk genomen naar deze stad, die nu
+door Kantakouzenos, een der krijgsoversten van prins Ypsilanti,
+werd belegerd. Na al de Grieken, die zij in hunne macht hadden,
+onder de afgrijselijkste martelingen ter dood te hebben gebracht,
+zagen de Turken zich eindelijk genoodzaakt hun honger te stillen
+met de lijken hunner gevangenen en hunne eigene kinderen. Op hunne
+knieën moesten zij in 't eind de genade des overwinnaars afsmeeken,
+die hun vergunde naar Klein-Azië te trekken. Deze zegepraal, een der
+eersten door de Grieken behaald,  wakkerde hun moed aan, en maakte
+alom in Europa een diepen indruk.
+
+Onze landing ging alles behalve gemakkelijk. Eenige rotsen, waarover
+iedere hooge golf heensloeg, dienden als aanlegplaats; en onze matrozen
+hadden al hun behendigheid en de inspanning van al hunne krachten
+noodig, om te zorgen dat de sloep niet te pletter gestooten werd.
+
+De wandeling door de stad leverde niets merkwaardigs op. De
+huizen hebben voor het meerendeel een zeer armoedig, verwaarloosd
+voorkomen; sommigen prijken nog met beeldwerk van venetiaanschen
+oorsprong. Eene kleine, half verwoeste kerk, weleer door de Franschen
+gebouwd, draagt nog, op een harer muren, het wapenschild der familie
+Villehardouin. Voor het beklimmen van den berg ontbrak ons de tijd;
+ook was daar niets te zien dan vervallen muren en kudden geiten. De
+rots van Monemvasia herinnert, op kleine schaal, aan die van Gibraltar,
+en is, even als deze, eene natuurlijke vesting. Maar bij de middelen
+van vernieling, waarover de hedendaagsche krijgskunst beschikt, heeft
+deze vesting haar belang verloren: zij wordt dan ook niet meer door
+den Staat onderhouden. De stad drijft geen noemenswaardigen handel
+en ontvolkt zich gedurig meer; tegenwoordig telt zij ter nauwernood
+duizend inwoners. De eenmaal zoo beroemde Malvesie-wijn groeit sinds
+lang niet meer in den omtrek; indien de heuvelen van het vasteland,
+tijdens de venetiaansche heerschappij, inderdaad met wijngaarden
+waren beplant, dan zijn die nu al sedert geruimen tijd door steenen
+en doornen vervangen. De zoogenoemde Malvezye komt tegenwoordig uit
+het eiland Tinos.
+
+Den volgenden morgen was de lucht opgehelderd en konden wij onze reis
+naar het noorden hervatten. Ook nu hielden wij altijd de bergachtige,
+woeste, naakte kust in het gezicht. Van tijd tot tijd teekende zich
+tegen de grauwe, kale rotshellingen een witte streep: dat was de
+uitgedroogde bedding van een bergstroom. Somwijlen ook, aan den mond
+van een smal dal, verhieven zich, dicht bij den oever, eenige wilde
+olijven, wier grijsachtig groen gebladerte eigenaardig paste bij dit
+onbeschrijfelijk treurige, sombere landschap. Nergens was een huis,
+nergens was een akker of tuin te zien; zelfs geen pad verlevendigde
+deze eentonige verlatenheid.
+
+Als wij langs den mond der golf van Nauplia heenvaren, verliezen wij
+de kust uit het gezicht; maar weldra duikt zij weder voor ons op, en
+straks stoomen wij door de smalle straat tusschen Kastri en het eiland
+Hydra, dat zich als een reusachtig zeemonster uit de golven verheft.
+
+De stad van denzelfden naam is zeer schilderachtig gelegen,
+aan den oever eener kleine baai, aan drie zijden door de rotsen
+ingesloten. Tegen den steilen rotswand op den achtergrond verrijzen,
+boven elkander,  de groote en fraaie huizen der stad, ten getale van
+ruim drieduizend, die met haar platte daken en haar witte muren een
+zeer eigenaardigen, verrassenden indruk maken. De smalle straten zijn
+als trappen in de rots uitgehouwen.
+
+De geschiedenis van dit plekje gronds is zeer merkwaardig en toont,
+in een sterk sprekend voorbeeld, van welke schijnbaar zeer verwijderde
+oorzaken de bloei en het verval van steden kunnen afhangen.
+
+Tot in de achttiende eeuw was Hydra eene onbekende en geheel onbewoonde
+rots; maar omstreeks 1730 vestigden zich hier eenige albaneesche
+uitgewekenen, door de dwingelandij der turksche ambtenaren uit
+hun vaderland verdreven. Op deze naakte verlaten rots waren zij
+nu wel veilig voor de schraapzucht en afpersingen hunner tyrannen,
+maar tevens ontbrak het hun aan elk middel van bestaan. Wil men hier
+een tuin aanleggen--een weelde, waaraan toen niemand dacht, maar die
+eerst later in zwang kwam;--dan moet de aarde, met groote kosten, op
+een afstand van vijf-en-twintig mijlen, uit den Peloponnesus worden
+gehaald en naar het eiland gebracht. Water is hier evenmin te vinden;
+het regenwater wordt zorgvuldig in groote bakken opgevangen, en is
+er geen regen genoeg gevallen, dan moet het drinkwater, in kleine
+langwerpige vaatjes, van de kust worden aangevoerd.
+
+Daar hun eiland volstrekt niets opleverde waarvan zij leven konden,
+waren de Hydrioten wel gedwongen op zee naar middelen van bestaan om te
+zien. Bekwame en stoutmoedige zeevaarders, werden zij in korten tijd de
+voornaamste agenten van den geheelen handel in den Levant. Gedurende
+de oorlogen der revolutie en van het eerste fransche keizerrijk,
+doorkruisten zij, onder de bescherming der neutrale turksche vlag,
+de Middellandsche-zee in alle richtingen, in hunne handelsoperatiën
+gesteund door de rijke kooplieden van het eiland Chio. In de havens
+van westelijk Europa verkochten zij hunne ladingen tegen hooge
+prijzen, en kochten voor een spotprijs de artikelen, waarmede men
+dikwerf geen weg wist, weder in; zij verbraken de blokkade, tartten de
+oorlogschepen, en wisten zich ook in het dreigendste gevaar te redden
+met eene onverschrokkenheid, een behendigheid en eene bekwaamheid in
+de zeemanskunst, die de bewondering van alle deskundigen opwekten.
+
+Het is niet mogelijk te berekenen, wat in die jaren door het Westen
+aan Griekenland werd betaald. Te Hydra werden kolossale fortuinen
+gegrondvest; koffers met goud gevuld werden in de kelders dezer
+eilanders opgestapeld. De belasting, aan den Sultan verschuldigd,
+kweten zij door jaarlijks een zeker aantal matrozen te leveren voor
+de keizerlijke vloot. Zij regeerden verder zich zelven, en geen
+muzelmansch ambtenaar oefende op het eiland eenig gezag uit. Hydra
+was metterdaad eene kleine, onafhankelijke republiek, bestuurd door
+haar eigen primaten, die bijna altijd uit dezelfde familiën gekozen
+werden. Een raad der oudsten besliste zonder hooger beroep de weinige
+rechtsgedingen, die nu en dan mochten voorkomen.
+
+Toch had deze weergalooze voorspoed en de noodwendig daarmede
+gepaard gaande weelde de liefde voor het vaderland en de behoefte
+aan onafhankelijkheid in de harten der Hydrioten niet uitgedoofd of
+verzwakt. Het hun zoo overvloedig toebedeelde goud had het gemoed
+dezer kloeke zeevaarders niet verweekelijkt; en toen, in 1821, het
+teeken van den griekschen onafhankelijkheidsoorlog gegeven werd, waren
+zij de eersten, die met blakende geestdrift voor de heilige zaak der
+nationale vrijheid partij kozen. Hun fortuin, hun leven, alles brachten
+zij ten offer om den kamp te kunnen volhouden. De familie Kondouriotis
+geeft aan Griekenland anderhalf millioen; anderen geven een millioen,
+vijfhonderd-, vierhonderdduizend franken; de vrouwen staan haar
+juweelen en sieraden af; de matrozen zelfs doen afstand van hun
+aandeel in de winst. Al die koopvaardijschepen, die de ottomannische
+vlag voerden, worden nu in even zooveel onverschrokken kaapvaarders
+herschapen, die de vloot van den Sultan, tot zelfs onder het geschut
+der aziatische vestingen, gaan bestoken. Men rust branders uit, die
+de turksche matrozen met schrik en verbijstering slaan. Tombazis,
+Tzamados, Miaoulis vooral, alle drie Hydrioten, wonnen zich een
+onsterfelijken naam door hunne heldendaden, in dezen heiligen krijg,
+dien geheel Europa met de grootste belangstelling gadesloeg.
+
+Maar de Hydrioten ruïneerden zich door de met zooveel ijver gebrachte
+offers; en de grieksche regeering, die bij herhaling heeft verklaard
+dat zij tegenover hen een heiligen plicht had te vervullen, heeft
+tot dusver nog niets gedaan om hen schadeloos te stellen voor
+de ontzaggelijke verliezen, die zij geleden hebben. Hun handel,
+reeds zeer bedreigd door de stichting van Syra, kreeg vooral een
+doodelijken slag door de ontwikkeling der stoomvaart. Het eiland
+is thans schier ontvolkt; in plaats van veertigduizend, telt
+het tegenwoordig nauwelijks zevenduizend inwoners, en dit getal
+vermindert nog voortdurend. Sommigen hebben zich te Syra gevestigd;
+anderen in den Piraëus, en hebben hunne oude woningen verlaten, die
+langzamerhand in puin vallen. Als men tegen de smalle straten der
+stad opklautert, ziet men overal hooge huizen, waarvan de gesloten
+vensters, de geschonden muren, de ingestorte terrassen, de groote
+eenzame voorhuizen, aan Hydra het voorkomen geven van eene verlaten,
+gezonken stad en den vreemdeling met weemoed vervullen.
+
+Toch, ondanks dit diep verval, is het vaderland van Miaoulis nog wel
+de belangstelling van den vreemdeling waard, al ware het alleen omdat
+het grieksche volksleven zich hier op eene zoo hoogst eigenaardige
+wijze ontwikkeld heeft, en een karakter vertoont, dat op het punt
+staat te verdwijnen en nergens elders wordt wedergevonden.
+
+Men heeft dit eiland, dat achttien mijlen lang en slechts vier mijlen
+breed is, meermalen vergeleken met de kiel van een omgekeerd schip;
+maar men had de vergelijking nog verder kunnen uitstrekken, want
+zoodra ge de kleine haven zijt binnen gevaren, treft u aanstonds
+het eigenaardig maritiem karakter van alles wat u omgeeft. Langs de
+kaaien hangen, aan ijzeren haken, sloepen en booten, even als aan
+boord van een schip; in de rots zijn windassen, hefboomen en andere
+werktuigen bevestigd, even als op het dek van een fregat. In ruime
+pakhuizen, van ruwe grijze marmerblokken opgetrokken en van smalle
+ijzeren deuren voorzien, liggen of lagen vroeger balen en pakken
+gerangschikt, als in het ruim van een schip.
+
+Waarheen ge ook uwe oogen wendt, overal ziet ge zeelieden, kenbaar aan
+hunne buizen, aan hun wijde broeken, aan hun eigenaardigen slingerenden
+gang, vooral ook aan hun door de zon gebruind gelaat, aan hun rustig,
+vastberaden voorkomen. Nergens bespeurt ge een rijtuig, zelfs geen
+handwagen; ook zijn er geen andere dieren, dan eenige honden. De
+straten in de bovenstad zijn als uitgestorven; slechts enkele
+malen wordt er eene lage deur geopend, en hoort ge het geruisen van
+vrouwen-voetstappen op de steenen. Want ge vindt hier bijna niets
+dan vrouwen en kinderen, daar de mannen schier zonder uitzondering
+op zee zijn.
+
+Laat ons een dier oude huizen binnengaan, in de rijke dagen van Hydra
+gebouwd, en waarvan de fondamenten, in de rots uitgehouwen, meer
+gekost hebben dan die der prachtigste paleizen in onze hoofdsteden. De
+ruime zalen en vertrekken zijn met marmer geplaveid en met fraaie
+smyrnasche tapijten belegd; de vensters zien op zee uit. De muren zijn
+witgepleisterd, en laten uit het oogpunt van reinheid niets te wenschen
+over. Wij zien geen andere bedienden dan jonge meisjes, knapen, die
+nog niet berekend zijn voor den zwaren arbeid huns vaders, of oude
+mannen, voor wie het beroep van zeevaarder te zwaar is geworden.
+
+In een afgelegen vertrek vinden wij de vrouwelijke bewoners, de moeder,
+de echtgenoote, de dochters van den heer des huizes, bijeen en aan den
+arbeid; de oudsten herstellen het linnengoed, de jongeren borduren die
+fijne, kunstige, smaakvolle weefsels van zijde met goud doormengd,
+die, jammer genoeg! meer en verdrongen worden door de gedrukte
+stoffen van Manchester. Zij spreken weinig of niet, en schijnen in
+gedachten verzonken. Haar eenzaam, afgezonderd leven heeft aan haar
+fraai besneden, bevallig gelaat eene uitdrukking van droefgeestigheid
+en stille berusting gegeven. Op het hoofd dragen zij een lichtgelen
+zijden doek, met goud geborduurd, die onder de kin wordt saamgevouwen
+en het geheele gelaat omlijst, zoodat slechts een smalle hairvlecht op
+het voorhoofd zichtbaar is. Een nauwsluitend buisje van rood fluweel,
+van voren open, en met nauwe, met goud borduursel versierde mouwen,
+wordt onder de borst toegegespt over een fijn batisten hemd. Deze
+vrouwen gaan nimmer uit, tenzij om nu en dan een bezoek te brengen
+bij hare buren. Waar zouden zij ook heen gaan in dit eiland, waar
+geene wandelingen zijn, en waar de wegen en straten meer dan op iets
+anders op ladders gelijken?
+
+Buiten de stad is er letterlijk niets te zien. Van alle zijden breken
+de golven op loodrechte, ongenaakbare rotswanden, en op de toppen dier
+rotsen, waarover onophoudelijk de winden heenstrijken, vinden enkele
+kudden geiten een schraal voedsel. Nergens is eene woning te zien,
+nergens eenig spoor van bebouwing; volgens de officiëele statistiek,
+vindt men op het gansche eiland, dat eene oppervlakte beslaat van
+omstreeks negentig vierkante mijlen, niet meer dan tien grondeigenaars
+en zeventig herders tegen duizend zeelieden.
+
+Voor wij weder naar boord terugkeerden, wilden wij althans de
+voornaamste kerk van Hydra zien, die in Griekenland haars gelijke
+niet heeft. Deze kerk, de kathedraal, werd voor omstreeks anderhalve
+eeuw gebouwd. Zij is geheel uit wit marmer opgetrokken, en is rijk
+versierd met beeldhouwwerk en met fraaie byzantijnsche schilderijen op
+gouden grond. Aan het gewelf hangt een reusachtige kroon van massief
+zilver, in venetiaanschen smaak bewerkt en met prachtig beeldwerk
+versierd. Daarnaast hangt een fraaie kroon van verguld brons, in den
+stijl van Lodewijk XIV en prijkende met de koninklijke leliën van
+Frankrijk. Naar men zegt, werd deze kroon, tijdens de omwenteling,
+uit een der koninklijke kasteelen gestolen en te Marseille door een
+koopvaardijkapitein van Hydra gekocht, die bij zijne terugkomst dit
+kunstwerk, als een ex-voto aan de Panagia (de Heilige Maagd, letterlijk
+de Al-heilige) wijdde. Nevens de kerk, en daarvan afgescheiden, staat
+een campanile of klokkentoren, geheel opengewerkt en gebeeldhouwd,
+als ware het een reusachtig stuk speelgoed uit ivoor gesneden. De
+koepel van dezen wondervollen toren bestaat uit tien open bogen van
+wit marmer, waartusschen men den blauwen hemel ziet; de koepel gelijkt
+sprekend op eene kroon.
+
+Ik mag het eiland niet verlaten, zonder er aan te herinneren dat Hydra
+het vaderland is van een staatsman, die in de diplomatieke wereld van
+Europa een welbekenden naam draagt: Demetrius Bulgaris, thans ruim
+vijf-en-zeventig jaar oud, en die sedert meer dan vijftig jaar een
+zeer werkzaam aandeel heeft genomen aan de politieke geschiedenis van
+zijn land. Zijne tegenstanders beschuldigen hem van hartstochtelijke
+partijschap en van oneerlijke praktijken en intriges, waaraan hij
+meermalen het belang des lands zou hebben ten offer gebracht. Ik
+wil zijne politieke loopbaan niet beoordeelen; zeker is het, dat hij
+getoond heeft een man van zeldzame geestesgaven te zijn.
+
+Hij is meer dan tienmaal eerste minister geweest; bij de omwenteling
+van October 1862, die Koning Otto van den troon stootte, plaatste hij
+zich aan het hoofd van het voorloopig bewind; en ondanks zijn hoogen
+leeftijd, schijnt zijn ijver en zijn eerzucht nog onverflauwd. Hij
+heeft nimmer de nationale kleederdracht willen afleggen; en te midden
+der andere ministers en hooge staats-ambtenaren, allen in de vulgaire
+moderne liverei uitgedost, maakt deze grijsaard in zijn lang golvend
+kleed, met bont omzoomd--het traditioneele kostuum der primaten van
+Hydra--eene inderdaad eerbiedwekkende figuur.
+
+
+II.
+
+Hydra verlatende, wendden wij ons westwaarts, om de golf van
+Egina in te stevenen. Deze golf, die tusschen kaap Skyli en kaap
+Kolonna of Sunium eene breedte heeft van acht-en-veertig mijlen, is
+verreweg de grootste der vele baaien en inhammen langs de oostkust
+van Griekenland; zij is als het ware de voortzetting van de golf van
+Lepanto, waarvan zij slechts door eene smalle en niet hooge landtong
+gescheiden is. Juist in het midden der golf ligt het eiland Egina,
+en de prachtige waterkom is verder aan alle zijden omlijst door de
+beroemdste streken van het oude Griekenland. Links ligt Argos, rechts
+Attika; achter de golf verrijst Korinthe, voorts Megara, Eleusis,
+Salamis, overschaduwd door de hooge toppen van den Kitheron. Welke
+herinneringen roepen deze enkele namen niet voor den geest!
+
+Wij moesten aan de kust van Argos ophouden, te Poros, waar het rijks
+marine-arsenaal is gevestigd, en waar onze boot een gebrek aan de
+machine herstellen moest. Het voorkomen der kust was sedert gisteren
+geheel veranderd. De bergen waren met groen en hout bedekt, en op
+de lagere hellingen trokken gansche bosschen van olijven, oranje-
+en citroenboomen het oog.
+
+Na kaap Skyli te zijn omgevaren, bereikt men, door eene nauwe straat,
+waarvan de toegang door een versterkt eilandje verdedigd wordt,
+de reede van Poros, eene ruime, prachtige baai, door groene bergen
+omgeven. De stad Poros heeft niets bijzonders; het arsenaal verkeert
+in min of meer vervallen toestand, en op de werven wordt niet gewerkt;
+de sommen, ten behoeve der marine op het budget uitgetrokken, zijn
+onvoldoende om iets degelijks tot stand te brengen, en bovendien
+worden die gelden juist niet altijd gebruikt voor het doel waarvoor
+zij bestemd zijn. Echter heeft men in de laatste jaren een droog dok
+aangelegd, tot groot gemak voor de vreemde schepen, die anders bij de
+minste averij genoodzaakt waren naar Constantinopel of naar Marseille
+te gaan.
+
+Tijdens den onafhankelijkheidsoorlog heeft Poros eene belangrijke
+rol gespeeld; gedurende eenigen tijd was deze op een eiland gelegen
+stad de hoofdstad van den om zijn bestaan worstelenden staat. Te
+Poros had, in 1828, de conferentie plaats tusschen de engelsche,
+fransche en russische gevolmachtigden, die over het toekomstig lot van
+Griekenland moesten beslissen; te Poros stak, in 1831, de admiraal
+Miaoulis de grieksche vloot in brand, liever dan te gehoorzamen aan
+het bevel van Capo d'Istria, en haar in handen van den russischen
+admiraal over te leveren.
+
+Wij steken de golf in hare volle breedte over, en laten het eiland
+Egina aan onze linkerhand liggen; uit de verte groet ons de oude
+tempel, op een kegelvormigen heuvel gebouwd. Een smetteloos blauwe
+hemel, stralende van licht, welfde zich over ons; met vluggen
+gang kliefde de boot de donkerblauwe golven. Telkens duidelijker
+teekenden zich voor onze starende blikken alle trekken en lijnen van
+het wonderschoone landschap, dat zich als eene onmetelijke schilderij
+voor onze oogen ontrolde.
+
+Boven eene lage, rossige vlakte verheffen zich twee hooge bergen, en
+steken met hunne breede lijnen scherp tegen den helderen hemel af:
+dat zijn de Pentelikon, beroemd om zijn schitterend wit marmer, en
+de Hymettos, eens rijk aan honig en welriekende bloemen. Tusschen die
+beiden, verrijst uit de vlakte een eenzame steile rots, gekroond met de
+zuilen van het Parthenon. Rondom die rots scharen zich eenige lagere
+hoogten, en achter haar stijgt, in koene majesteit, de Lykabettos
+omhoog. Stort over dit onbeschrijfelijk schoon panorama al den gloed,
+al de verwen, al de kleurenpracht, al den wondervollen lichtglans uit,
+die een zonsondergang in deze oostersche zeeën tooverend scheppen kan,
+en misschien zult ge u eenigermate een flauw denkbeeld kunnen maken van
+de heerlijkheid van dit tooneel, dat ik niet wagen zal te beschrijven.
+
+Eensklaps verdwijnt dit gansche tafreel achter een vooruitspringend
+voorgebergte, en wij varen de haven van den Piraëus binnen, langs
+een zware gemetselde paal, die vroeger een der oude leeuwen droeg,
+tegenwoordig voor de poort van het arsenaal te Venetië geplaatst. In
+de oudheid dienden de beide zuilen, waarop de roode en groene vuren
+waren geplaatst, die den nauwen mond der haven aanwezen, tevens tot
+bevestiging van een zwaren ijzeren ketting, waarmede in tijd van
+oorlog de ingang der haven voor vijandelijke schepen werd afgesloten.
+
+Dat smalle bochtige kanaal daar ginds, ter linkerhand, achter het
+eiland Psytalia, kenbaar door zijn vuurtoren, dat is de beroemde reede
+van Salamis, ingesloten tusschen het bergachtige eiland van dien naam
+en de hooge kust van Attika. Op gindsche vooruitspringende rotspunt
+stond de gouden troon van Koning Xerxes, die van deze rotsige hoogte
+de nederlaag zijner vloot aanschouwde.
+
+Welke herinneringen knoopen zich aan dien naam van Salamis! En nu,
+stelt de werkelijkheid u niet te leur? Ja zelfs, begint ge niet te
+twijfelen aan de waarheid der berichten, die omtrent dezen eeuwig
+gedenkwaardigen zeeslag tot ons gekomen zijn? In die smalle zeeëngte
+zouden nauwelijks tien onzer hedendaagsche oorlogschepen ruimte
+kunnen vinden om te manoeuvreeren: en naar men verhaalt, kampten hier
+tweeduizend vaartuigen, een ganschen dag lang.
+
+Is het niet zoo, dat wij tot de erkentenis moeten komen, dat de
+eigenliefde en nationale trots der grieksche schrijvers, die ons de
+heldendaden hunner landgenooten hebben verhaald, zich niet altijd
+voor overdrijving heeft weten te wachten? Bij Salamis betoonden
+de Grieken nu juist niet zoo grooten ijver om den strijd aan
+te binden. Zij aarzelden en bedachten zich vrij lang, eer zij het
+durfden wagen de Perzen te lijf te gaan; als naar gewoonte twistten
+zij onder elkander, wierpen elkander van boord tot boord scheldwoorden
+naar het hoofd, en daagden elkander uit om den aanval te beginnen:
+niemand wilde de eerste zijn. De Peloponnesiërs beweerden dat hunne
+eigene haardsteden werden bedreigd, en wilden onverwijld vertrekken
+om die te verdedigen. Zij waren bevreesd, en zouden ongetwijfeld op de
+vlucht gegaan zijn, zoo niet Themistokles de krijgslist verzonnen had,
+waardoor ieder misleid werd. Toen er eenmaal geen ontkomen meer aan
+was, en de strijd onvermijdelijk was geworden, ja gewis, toen deed
+juist de onderlinge naijver den heldenmoed nog te feller ontbranden
+en vochten allen als leeuwen. Maar niet zoodra was het gevaar voorbij,
+of het oude gekijf begon op nieuw: nu wilde ieder het eerst den aanval
+begonnen zijn. Is het ook niet waar, dat den avond voor den slag,
+in het grieksche kamp, aan de goden menschenoffers werden gebracht,
+en dat de Grieken, zelfs in dezen bloeitijd hunner beschaving,
+de gewoonte hadden om hun krijgsgevangenen de duimen af te houwen,
+zoo als na den slag van Thespiae gebeurde?
+
+Van de drie oude havens van Athene, Phaleros, die te open lag,
+Munychia, die te klein was, en de Piraëus, wordt tegenwoordig
+alleen de laatste nog gebruikt. De haven is ruim genoeg, maar slecht
+onderhouden; en aan de noordzijde is een vrij uitgestrekt terrein in
+een ongezond moeras herschapen, waaronder men nog groote marmeren
+zerken vindt, de overblijfsels van den vloer van een voormalig dok
+voor do krijgsgaleien. Dit thans geheel aangeslibde dok of bekken ligt
+nevens het station van den spoorweg naar Athene, en zou uitstekend
+geschikt zijn voor spoorweghaven. Tot dusver is daar echter nog
+niets aan gedaan, hoewel het toch niet zoo moeilijk zou vallen dien
+modderpoel op te ruimen.
+
+De haven van den Piraëus ligt doorgaans vol met allerlei vreemde
+oorlogschepen, waarvan de gezagvoerders zich meestal niet veel
+bekommeren om de bevelen van den havenmeester maar ten anker
+komen zoo als dat hun het beste bevalt, zeer dikwijls dwars in het
+vaarwater. Verschijnt er een pakketboot van honderd en meer ellen
+lengte aan den ingang der haven, dan heeft het dikwijls moeite genoeg
+in om aanvaring met een of ander zwaar gepantserd russisch of engelsch
+fregat te vermijden, dat eenvoudig den doortocht verstopt.
+
+In 1835 bestond de Piraëus uit niet meer dan een tiental ellendige
+hutten, langs een moerassig, hoogst ongezond strand verspreid. In
+1861, toen ik hier voor de eerste maal aan land stapte, begonnen
+ruime pakhuizen en eenige groote fraaie huizen uit den grond te
+verrijzen. Er ontstonden straten; zelfs was er reeds eene openbare
+wandelplaats aangelegd, die in al de frischheid van het eerste groen
+prijkte. Deze verschillende werken dankten voor een groot deel hun
+ontstaan aan het fransche bezettingskorps, dat gedurende den Krimoorlog
+hier in den Piraëus lag, om het grieksche volk in bedwang te houden;
+en het park, waar twee- of driemaal in de week militaire muziek wordt
+gemaakt, draagt zelfs den naam van den admiraal Tinan, die het deed
+aanleggen. Men moet erkennen, dat de fransche zee-officieren deden
+wat in hun vermogen was, om het krenkende en beleedigende van deze
+soort van voogdij over een onafhankelijken staat te temperen: eene
+voogdij, te grievender omdat zij, hoewel door de toenmalige politiek
+der westersche  mogendheden geboden, niettemin bepaaldelijk ten doel
+had, het grieksche volk tegen te houden in zijn meest wettig streven:
+de verlossing zijner broeders, die nog zuchten onder het turksche juk.
+
+De laatste maal, dat ik den Piraëus bezocht, was in 1874, veertig
+jaar nadat een vreemde gezant, die des avonds hier was ontscheept,
+zich genoodzaakt zag den nacht door te brengen in een loods, waardoor
+de wind speelde, en geen glas water kon krijgen om zijn dorst te
+lesschen. Ik zou wel wenschen dat zij, die beweeren dat het grieksche
+volk geen toekomst heeft, eens eene vergelijking wilden maken tusschen
+den Piraëus in 1834 en in 1874; ik houd mij overtuigd dat zij dan
+wel gedwongen zouden zijn een minder streng en eenzijdig oordeel over
+het jonge koningrijk uit te spreken. Ik geef toe, dat de vooruitgang
+nergens duidelijker in het oog valt, dan hier in den Piraëus en in de
+beide havensteden Syra en Patras; maar het is toch wel niet mogelijk
+dat de zoo belangrijke vooruitgang en ontwikkeling van deze drie steden
+geheel zonder invloed zou zijn gebleven op het overige des lands. Dit
+zou in strijd zijn met alle regelen der staathuishoudkunde, en ook,
+wat vrij wat meer zegt, met de ervaring.
+
+Wie tegenwoordig aan de kaaien van den Piraëus aan wal stapt, wordt
+niet enkel getroffen door de handelsdrukte en het levendige verkeer. De
+zeer groote uitbreiding en voortdurende vermeerdering der straten en
+wijken is het sterkste bewijs voor de toenemende welvaart. Fabrieken,
+uit wier hooge schoorsteenen rookwolken opstijgen, doen u denken aan
+onze fabrieksteden. Langs de hellingen van den steenachtigcn en vroeger
+geheel verlaten heuvel, die de haven van den Piraëus van die van
+Munychia scheidt, verrijzen smaakvolle en sierlijk ingerichte woningen
+met roode daken en groene zonneblinden. In de nabijheid der haven vindt
+men verschillende kerken en eene Beurs, waarvan de bovenverdieping tot
+sociëteit voor de kooplieden is ingericht. Sommige buurten, het is zoo,
+hebben nog een min of meer aartsvaderlijk voorkomen behouden; maar de
+breede straten, die in aanleg zijn, de riolen en andere werken in het
+belang der gezondheid, die vol ijver worden ondernomen, de plantsoenen
+die worden aangelegd, die allen bewijzen dat de stedelijke regeering
+van den Piraëus haar roeping in het belang der gemeente begrijpt,
+en daarvoor meer over heeft dan die van Athene.
+
+De bevolking neemt voortdurend toe. In 1835 waren er geen honderd
+inwoners; in 1861 bedroeg de bevolking zesduizend-vierhonderd zielen;
+in 1870 was dit cijfer tot ruim elfduizend geklommen, en in 1874
+tot minstens dertienduizend, waaronder vijf-en-twintig-honderd
+werklieden. In de laatste tien jaar zijn er in den Piraëus
+verscheidene belangrijke fabrieken opgericht: eene zijdeweverij, zes
+katoenspinnerijen, zeven stoommolens, eene fabriek van zoogenaamde
+parijsche spijkers, branderijen, meubelfabrieken, eene glasblazerij en
+meer anderen. Er zijn thans in het geheel in den Piraëus dertig meer
+of min belangrijke industriëele inrichtingen, met een gezamenlijk
+stoomvermogen van meer dan tweeduizend paardekrachten. Slechts twee
+etablissementen behooren aan vreemden, al de anderen aan Grieken. In
+de glasblazerij zijn al de werklieden uit Pruissen afkomstig; de
+stoommachines in de fabrieken zijn voor het meerendeel in Frankrijk
+vervaardigd.
+
+Nauwelijks hebt ge uw voeten gezet op de witmarmeren trappen van de
+aanlegplaats, of aanstonds ziet ge u omgeven door een zwerm ciceroni,
+die u het hoofd doen duizelen door hun kosmopolitisch gebabbel en den
+ijver, waarmede zij u hunne diensten opdringen. De bewoners van den
+Levant, en met name de Grieken, hebben van oudsher eene sterke neiging
+gevoeld voor die soort van beroepen en bedrijven, waarbij veel praten
+te pas komt. Op de onderste sporten  van de maatschappelijke ladder
+vindt ge de ciceroni en commissionnairs, indringend, onbeschaamd
+en onuitputtelijk in woordenpraal; hooger op, de agenten en tolken
+der handels- en bankiershuizen, geslepen, handig en gansch niet
+afkeerig van intrige en sluw overleg; en op de bovenste sport, de
+drogmans der gezantschappen en consulaten en van de Verhevene Porte,
+vol ijver, listig, oneerlijk en meester in de kunst van misleiding
+en omkooping, daarbij zeer machtig door den grooten invloed, dien
+zij zich doorgaans weten te verwerven. Overal hervindt ge dezelfde
+trekken: groote gevatheid en vlugheid des geestes, welbespraaktheid
+en gave der overreding, en dit alles bovenal dienstbaar gemaakt aan
+de bevordering van het eigen belang.
+
+Dien eigen avond word er in de societeit boven de Beurs een bal
+bij inteekening gegeven, waarop ik door een mijner bekenden werd
+geïntroduceerd. De zalen waren schitterend verlicht on prachtig
+versierd. Er werd ijverig gedanst, ook door de officieren van een in
+de haven liggend fransch oorlogschip. Onder de dames, helaas voor
+het meerendeel in parijsche kleederdracht, waren er verscheidene,
+die de aandacht trokken door hare schoonheid. De heeren waren mede
+in europeesch bal-kostuum; hadden niet de rijke welluidende klanken
+der muziekale grieksche taal mij van het tegendeel overtuigd,
+dan had ik mij gemakkelijk kunnen verbeelden, in eene of andere
+fransche provinciestad te zijn. Het orchest was voortreffelijk,
+en de ververschingen lieten niets te wenschen over.
+
+Den volgenden morgen, bij het aanbreken van den dag, ging ik eene
+wandeling maken langs de haven; daarna vertrok ik naar Athene.
+
+De weg, die den Piraëus met Athene verbindt, is maar acht mijlen
+(kilometer) lang, en voor het grootste gedeelte belommerd. Tusschen
+de zilverachtige stammen der slanke virginia-populieren, die den
+weg omzoomen, zien wij de toppen van den Parnessos, door de rijzende
+zon met een zachten purpergloed overgoten, terwijl de vlakte nog in
+blauwachtige schaduw is gehuld. Een groot ongerief van dezen weg is het
+fijne, witte kalkachtige stof, dat in dichte wolken omhoog stuift, u
+half verstikt en het voorkomen geeft van een molenaarsknecht. Een groot
+aantal wagens en karren, met kisten, tonnen, balen, bouwmaterialen
+enz. beladen, rijden ons voorbij. Aan onze rechterhand zien wij
+tusschen de olijven en wijngaarden een spoorweg, waarlangs zich een
+trein met zeer middelmatige snelheid voortbeweegt.
+
+Overeenkomstig eene vaste, overoude gewoonte, houden wij halverwege
+stil in een klein koffiehuis, waar wij een glas raki gebruiken. Nu
+vertoont zich voor onze oogen het Parthenon, hoog boven de rotsen van
+den Pnyx, en duidelijk uitkomende tegen den helderblauwen hemel. Weldra
+worden dan ook de witte huizen van Athene zichtbaar, tusschen de
+Akropolis en den Lykabettos. Een breede singel, met jonge boompjes,
+amsterdamsche boompjes, beplant, die vergaan van het stof, voert ons
+naar het hotel van Groot-Brittannië. Uit onze vensters, die uitzien
+op het plein der Constitutie en een groot square, met oranjeboomen en
+bloeiende heesters beplant, kunnen wij onze blikken laten rusten op de
+plompe smakelooze massa van het koninklijk paleis met het aangrenzende
+park; vlak tegenover ons verrijst de indrukwekkende rotsburcht van
+de Akropolis, met haar onsterfelijke ruïnen.
+
+Wij zijn in Athene.
+
+
+III.
+
+'s Nachts was de noordenwind opgestoken. Huilend gierde hij
+bijwijlen om het huis, floot door de reten der deuren en deed de
+vensters klapperen. Hij kwam van de nog met sneeuw bedekte bergen
+van Phthiotis, en was zoo ijzig, doordringend koud, dat ik huiverde
+onder mijn winterjas. Weldra begon het te regenen, en een grauwe nevel
+spreidde zich uit over het prachtige panorama, dat mij den vorigen
+dag zoo in verrukking had gebracht, maar nu als uitgewischt was in
+doffe grijze tinten. Ai mij! wat was er nu van al die heerlijkheid
+geworden? De Hymettos was slechts een zeer alledaagsche, vervelende
+heuvel; het Parthenon een vuile steenklomp.
+
+Drie dagen achtereen hadden wij, in het laatst van April, een weer,
+als bij ons in December. Niet minder, ik zou haast zeggen nog meer,
+dan andere landen, heeft Griekenland zon noodig, om recht begrepen
+en gewaardeerd te worden. Die ernstige, strenge lijnen moeten
+zich afteekenen tegen den helderen, lichtenden, blauwen hemel,
+klaar als kristal; de zon moet haar warmen stralengloed, haar
+wondere kleurenpracht uitgieten over die naakte, grijze rotsen
+en heuvelklingen, zoo arm aan groen en lommer. Door de grieksche
+zon verlicht, is het grieksche landschap, voor wien het verstaat,
+wonderschoon; maar wee, als de grauwe nevels en grijze tinten van het
+noorden zich uitbreiden over eene natuur, wie het aan alles hapert
+wat ook dan nog aan de noordsche landschappen eene eigenaardige
+bekoorlijkheid bijzet. De maanden Maart en April zijn hier trouwens,
+in den regel, de onaangenaamste van het geheele jaar; het is volstrekt
+niets vreemds dat de oranjeboomen in den tuin van het koninklijk
+paleis, die in Januari in vollen bloei staan, in April bevriezen
+en sterven. Op die doordringende koude volgt dan dikwijls eensklaps
+de brandende zomerhitte. Dan is het, of er vuur van den hemel valt;
+van 's morgens negen tot 's namiddags vijf uur kunt ge niet op straat
+komen, zonder dat de hitte, die van den doorgloeiden grond uitstraalt,
+u het gelaat blakert; uwe oogen worden verblind door de weerkaatsing
+van het felle licht op de witte muren; een warm fijn stof verdroogt
+en schroeit u mond en keel: ge snakt naar adem, en uw hoofd gloeit
+en bonst, ondanks de bescherming van uw met blauw gevoerden parasol.
+
+Echter moeten wij billijk zijn en erkennen dat er ook dan nog,
+in dit half afrikaansche klimaat, oogenblikken, ja zelfs uren zijn
+van onwaardeerbaar genot. Des morgens vroeg, als de zon, in volle
+stralenpracht, in den rooskleurigen hemel, achter den top van den
+Hymettos opstijgt, terwijl beneden in de vlakte nog de frissche koelte
+van den nacht u tegenwuift, en de dauwdroppels  nog bevend hangen
+aan de trillende bladeren; des avonds, als de vlammende zonneschijf
+wegzinkt achter de bergen van den Peloponnesus, die als met vloeiend
+vuur zijn overgoten, en het gansche wijde landschap, hemel en aarde en
+zee, straalt en schittert in een kleurenpracht, waarvan geen bewoner
+van het Noorden zich een denkbeeld maken kan;--dan, ja, ga uit,
+zet u neder op een heuveltop, aan den oever der zee, en tracht dan
+de onuitsprekelijke schoonheid van het attische land te begrijpen en
+te waardeeren.
+
+In de laatste twintig jaar is er eene groote verandering gekomen
+in het voorkomen der moderne stad. In 1850 was Athene eigenlijk nog
+niet veel meer dan een groot dorp; tegenwoordig is het eene fraaie,
+nette, vroolijke stad, met breede straten, singels en boulevards,
+met smaakvolle, niet hooge huizen, en liefelijk plantsoen. De in den
+gevel gevatte marmeren zuilen, de wit marmeren lijsten om deuren en
+vensters, levendig afstekende bij de licht blauwe of rooskleurige
+tinten    der muren, de blauw geschilderde frontons: dit alles geeft
+aan de huizen een eigenaardig, artistiek karakter.
+
+Ieder gezin bewoont doorgaans zijn eigen huis, dat in den regel van
+de aangrenzende woningen is afgescheiden door een tuin of eene ruime
+plaats, met oranjeboomen, laurieren of thuyas beplant. De kamers zijn
+groot, zeer hoog en luchtig. Het ameublement is hoogst eenvoudig en
+tot het strikt noodige beperkt; maar deze soberheid past zeer goed
+bij het klimaat en de eenvoudige levenswijze.
+
+Des zomers neemt de familie de wijk naar de kelderverdieping, het
+hypogeum genoemd, in den rotsgrond uitgehouwen en van genoegzaam
+licht voorzien; de temperatuur is hier altijd drie of vier graden
+lager dan in het overige gedeelte van het huis.
+
+Elke verbetering of vooruitgang, sedert de laatste jaren, niet
+alleen in de hoofdstad, maar ook in het geheele koningrijk tot
+stand gebracht, heeft men uitsluitend te danken aan het persoonlijk
+initiatief van partikulieren. Als men te weten tracht te komen,
+welk aandeel de stedelijke of de landsregeering aan de meeste
+verfraaiingen of verbeteringen heeft gehad, dan komt men al spoedig
+tot de overtuiging dat dit aandeel niet alleen gelijk nul is, maar
+dat zelfs meermalen de ijverige pogingen van partikulieren door de
+regeering werden tegengewerkt.
+
+De straten zijn slecht onderhouden, vol spleten en gaten, uitgehold
+door de regens, die de aarde medevoeren en groote steenen blootwoelen,
+waartegen de rijtuigen stooten en breken. Sommige wegen en straten
+zijn volstrekt onbegaanbaar, ten gevolge der kuilen, die toch zoo
+gemakkelijk met eenige spaden zand en aarde konden worden gevuld,
+maar die het stedelijk bestuur eenvoudig aan hun lot overlaat. In
+de fraaiste wijken en op sommige der meest bezochte punten, zijn
+de voetpaden zoo ongelijk, dat men, des avonds of des nachts, elk
+oogenblik gevaar loopt, armen of beenen te breken op de rotspunten,
+die boven de oppervlakte uitsteken; de riolen vallen in en worden
+verstopt, den ganschen omtrek verpestende; de waterbuizen barsten,
+en eene gansche buurt kan dorst lijden; niet dan na eindelooze moeite
+en gehaspel en na weken vertraging, wordt er eindelijk iets gedaan
+om verbetering aan te brengen. Zoo men te Athene nooit hoort van
+nachtelijke aanvallen of gewelddadige inbraak, dan heeft men die
+veiligheid veelmeer te danken aan den aard des volks, dan aan de
+zorg en waakzaamheid van eenige slecht gekozen en slecht uitgeruste
+policie-agenten.
+
+Maar het partikulier initiatief heeft zich niet bepaald tot de
+verbetering en versiering der bijzondere woningen. Er zijn door
+partikulieren collegiën gasthuizen, bewaarscholen, gymnasiën,
+in menigte gesticht, misschien te veel zelfs; ook geschiede dit
+niet altijd uit zuivere vaderlandsliefde of philanthropie, maar
+zeer dikwijls uit ijdelheid. Van daar dikwijls een ijver zonder
+verstand. Men besteedt aanzienlijke sommen voor de stichting van
+eene of andere inrichting van dien aard, zonder te bedenken dat
+reeds verscheidene dergelijke etablissementen, als overtollig,
+ledig staan. Men wil iets groots, iets dat de aandacht trekt, tot
+stand brengen, en zijn naam in gouden letteren voor den gevel zien
+prijken. Het nut en de doelmatigheid der zaak zelve komt minder in
+aanmerking; men begint te bouwen, zonder de kosten te berekenen, en
+aldra ontbreken de noodige middelen om den bouw te voltooien: het dak
+blijft ongedekt en de ledige vensteropeningen grijnzen u aan; ofwel,
+er is geen geld om in de behoeften der inrichting, hetzij gasthuis
+of kweekschool, te voorzien. Het aantal der liefdadige instellingen
+en der inrichtingen van onderwijs te Athene zou voldoende zijn voor
+eene zesmaal sterker bevolking, dan de stad thans bevat: geen wonder,
+dat vele van deze stichtingen onvoltooid blijven of van dag tot
+dag vervallen. Niettemin openbaart zich in dezen onverstandigen en
+overdreven ijver toch een edel streven, dat, goed geleid en van de
+thans heerschende verkeerdheden gezuiverd, zeer veel goeds tot stand
+zou kunnen brengen, en voor eene verlichte en vaderlandslievende
+regeering van onberekenbaar nut zou kunnen zijn.
+
+Onder deze inrichtingen staat, als de oudste en voornaamste, de
+Universiteit boven aan, door vrijwillige giften gesticht, toen de
+nieuwe hoofdstad, nog schier een puinhoop, nog geen paleis had om
+haar Koning te huisvesten, ja zelfs ter nauwernood betamelijke
+woningen voor haar eigen burgers. De Hellenen mogen dan ook wel
+trotsch zijn op hunne hoogeschool; en al valt er wel wat af te dingen
+op de beweering der Grieken, dat er in geene andere stad van Europa
+meer opgewekt geestelijk leven en meer werkzaamheid op intellektuëel
+gebied gevonden wordt dan te Athene, zou het toch onbillijk zijn, de
+groote belangstelling der Grieken voor alles wat de wetenschappelijke
+ontwikkeling betreft en den ernstigen ijver en lust voor studie bij
+het jongere geslacht te miskennen.
+
+De Universiteit mag ook inderdaad genoemd worden. Zij telt onder hare
+hoogleeraren eenige mannen van onmiskenbaar talent; haar groote gebrek
+is de oppervlakkigheid der studie, misschien wel een gevolg van haar
+jeugd: het ontbreekt haar nog aan eene degelijke wetenschappelijke
+traditie. En dit kan niet wel anders: de jonge Universiteit van Athene
+is de eenige inrichting voor hooger onderwijs, die in geheel het Oosten
+te vinden is. Deze omstandigheid draagt trouwens niet weinig bij tot
+haar roem en haar beteekenis. Telken jare komen meer dan twaalfhonderd
+jongelieden, waarvan ruim de helft in het ottomannische rijk te huis
+behoort, naar Athene, om hetzij in de rechten of in de medicijnen,
+hetzij in de letteren, de exacte wetenschappen of de theologie
+te studeeren. Na verloop van drie, vier of vijf jaar, keeren die
+jongelieden naar hunne haardsteden terug, en worden op hun beurt
+de dragers en de ijverige apostelen van beschaving en vooruitgang,
+maar vooral ook van den helleenschen geest. Er zijn weinig steden
+in Turkije, waar ge niet althans een geneesheer, een onderwijzer en
+ettelijke advokaten vindt, die hunne opleiding te Athene ontvingen.
+
+De invloed der Universiteit op de intellektuëele ontwikkeling en op
+geheel de denkwijze der bevolkingen van het Oosten zou ongetwijfeld
+nog veel sterker zijn, indien niet Griekenland zelf, maar al te vaak,
+door het treurige schouwspel van innerlijke verdeeldheid, partijschap
+en anarchie, zijn trouwste vrienden, ja zijn eigen kinderen, van
+zich vervreemdde. Kon het zich zelven beter beheerschen, dan zou het,
+juist door den intellektuëelen invloed zijner hoogere beschaving, eene
+macht uitoefenen, die de tot dusver nog van het moederland gescheiden,
+maar door bevolking en historie daartoe behoorende gewesten veel
+spoediger en zekerder met Hellas verbinden en vereenigen zou, dan
+de onbezonnen militaire demonstratiën, die nu en dan op touw worden
+gezet, dit immer vermogen. Zeker zou dit ook het beste middel zijn
+om zich de sympathie en de achting van geheel Europa te verzekeren.
+
+Toen de oude Kolokotroni de fondamenten van het Universiteitsgebouw
+boven den grond zag verrijzen, sprak hij deze beteekenisvolle woorden:
+"Ziedaar een paleis, dat somwijlen het paleis des Konings in den
+weg zal staan; maar dit zal Turkije verslinden, en meer voor het
+vaderland doen, dan wij, onwetende Klephten, immer met onze karabijnen
+doen konden."
+
+De hoogeschool heeft tot dusver Turkije nog niet veroverd; maar wel
+is zij, reeds meermalen, een bron van moeite en last geweest voor de
+regeering van Griekenland zelf.
+
+Als alle studenten aan alle plaatsen en van alle tijden, zijn ook de
+studenten van Athene onrustig en revolutionnair van nature, altijd
+vijandig gezind jegens het gezag, en steeds gereed om, op de eerste
+oproeping van de leden der oppositie, een opstandje te organiseeren,
+de ministers uit te fluiten, en met groot rumoer bij troepen door
+de straten te trekken, om echter dadelijk bij de verschijning der
+gendarmen uiteen te gaan. Opgestookt en aangevuurd door de radikale
+raddraaiers, door het volk gesteund, had het meermalen al den schijn
+of zij inderdaad de regeering naar goedvinden konden omverwerpen;
+en deze dwaze waan heeft er niet weinig toe bijgedragen om bij de
+studenten dien verderfelijken hartstocht voor de politiek aan te
+wakkeren, die over het algemeen de vloek is van hun volk, en voor
+hen bovendien de grootste belemmering op den weg van ernstige studie.
+
+Onder deze jongelieden zijn er dan ook zeer velen, voor wie de studie
+niets anders is dan het middel of het voorwendsel, om naderhand
+in hunne provincie eene politieke rol te kunnen spelen; en om dit
+doel te bereiken getroosten sommigen zich de grootste ontberingen:
+zij verhuren zich als huis- of winkelbedienden, slechts eenige
+uren per dag vrijhoudende om de colleges te kunnen bijwonen, en des
+nachts werkende, maanden lang van water en brood levende, ten einde
+de noodige boeken voor hunne studie te kunnen koopen. Vele van die
+studenten zijn zonen van arme grieksche landlieden uit de verwijderdste
+provinciën van Turkije; van alle hulpmiddelen ontbloot, worden zij
+door dit brandpunt van intellektuëele ontwikkeling aangetrokken als
+de muggen door de kaars; om slechts naar Athene te komen, verhuren
+zij zich als muilezeldrijvers of matrozen; daar, in de hoofdstad,
+kunt gij hen ontmoeten, slecht gekleed, armoedig, uitgehongerd,
+ondanks de spreekwoordelijke matigheid van hun volk.
+
+Zij, die over ruimer middelen kunnen beschikken en werkelijk liefde
+koesteren voor degelijke studie, blijven niet te Athene: zij gaan naar
+het Westen, om daar rechtstreeks aan de bronnen zelven de wetenschap
+te beoefenen; en zoowel in Griekenland als in Turkije, onderscheiden
+zij, die de hoogescholen van Frankrijk, Engeland of Duitschland hebben
+bezocht, zich door hunne echt wetenschappelijke vorming en grootere
+bekwaamheid boven hunne minder begunstigde landgenooten. Het ware
+wel te wenschen, dat nog meer studenten en begaafde jongelieden in
+het Westen hunne opleiding ontvingen; en de regeering zou een goed
+werk doen, indien zij hen, wier middelen dit niet veroorloven, door
+geldelijke ondersteuning te hulp kwam. Dit zou voor Griekenland een
+dubbel voordeel opleveren. Die jongelieden zouden niet alleen rijker
+aan kennis en wetenschap in hun land terugkeeren, maar zij zouden ook,
+door rechtstreeksche persoonlijke waarneming, de maatschappelijke
+en ekonomische wetten hebben leeren kennen, van welker naleving de
+voorspoed en ontwikkeling van elk land, groot of klein, afhankelijk
+is. Hun gezichtskring zou uitgebreid, hun ervaring verrijkt, hun geest
+van menig vooroordeel bevrijd worden. Aan den anderen kant zouden
+deze jongelieden aan Europa kunnen toonen, dat de Grieken niet enkel,
+zoo als hunne vijanden beweeren, politieke warhoofden en intriganten,
+wispelturige rumoermakers en half onbeschaafde wilden zijn, maar
+dat er integendeel in dat volk groote en edele krachten sluimeren,
+die waarborgen kunnen zijn voor eene betere toekomst.
+
+Onder de andere inrichtingen, door de partikuliere liefdadigheid
+gesticht en in bloeienden toestand verkeerende, vermelden wij in
+de eerste plaats het Arsakion, eene inrichting van onderwijs voor
+meisjes. Aanstonds na hunne politieke vrijmaking, hebben de Grieken
+begrepen, dat er van werkelijke moreele emancipatie geen sprake
+kon zijn, zoolang zij niet voor goed hadden gebroken met de oude
+oostersche traditie, die ook de christelijke vrouw tot onwetendheid
+en afzondering van de buitenwereld veroordeelde. In de eerste plaats
+kwam het er op aan, in de samenleving en in de maatschappij aan de
+vrouw den rang te hergeven, die haar toekomt, en waarop zij zich
+alleen door onderwijs en ontwikkeling behoorlijk handhaven kan.
+
+In alle steden werden mitsdien meisjesscholen opgericht; maar
+weldra gevoelde men behoefte aan eene bijzondere inrichting, waar de
+aanstaande onderwijzeressen hare opleiding zouden kunnen ontvangen. Met
+behulp van giften, legaten, geldelijke ondersteuning  en tegemoetkoming
+van allerlei aard, heeft men het groote, reeds in 1835 aangevangen
+gebouw geheel kunnen voltooien, beurzen kunnen stichten, leerlingen
+plaatsen: in één woord, een soort van groote normaalschool kunnen
+inrichten, waar negenhonderd jonge meisjes haar opleiding ontvangen
+en haar studiën voltooien onder de leiding van de hoogleeraren der
+Universiteit. Dit is het Arsakion.
+
+Het Varvakion (door den heer Varvakis gesticht) is een lyceum
+voor knapen, en tegelijk het merkwaardigste museum van de geheele
+stad. Het Bizarion  (gesticht en begiftigd door den heer Bizaris)
+is een seminarie voor theologische studiën.
+
+De ambachts- en handwerkschool voor weezen, eene stichting van
+de familie Hadji-Kostas, het opvoedingsgesticht voor ouderlooze
+meisjes, het gesticht voor ooglijders, een allersierlijkst gebouw in
+byzantijnschen stijl, zijn allen door partikulieren uit eigen middelen
+in het leven geroepen. Het fraaie observatorium op den Nymphenheuvel
+en het prachtige marmeren gebouw, nevens de Universiteit, dat tot
+Akademie moet dienen, zijn stichtingen van baron Sina.
+
+Een groot gebouw, op kosten van den heer Bernardakis opgericht,
+om tot bewaarplaats van antiquiteiten te dienen, is tot dusver nog
+onvoltooid. Hetzelfde is het geval met eene polytechnische school,
+door den heer Hournaris gesticht; sedert jaren staat zij verlaten;
+om haar te voltooien, zou stellig meer dan een millioen noodig zijn.
+
+In 1873 heeft men den eersten steen gelegd van een paleis, bestemd
+voor de nationale tentoonstellingen (Olympiën), die alle vier jaar
+gehouden zullen worden. Dit gebouw zal den naam dragen van Zapion,
+naar den rijken griekschen bankier, te Odessa gevestigd, die bij
+legaat de noodige gelden voor de stichting geschonken heeft. Zal ook
+dit gebouw, als zoo vele andere, onvoltooid blijven?
+
+Aan een der voornaamste singels staat een zeer ruim gebouw, tot
+weeshuis bestemd, en waarin hoogstens acht of tien kinderen zijn
+opgenomen. Niettemin was men juist bezig, vlak daartegenover, de
+laatste hand te leggen aan een niet minder kolossaal gebouw, tot
+hetzelfde doel bestemd. Nu zou het toch wel zoo verstandig en eenvoudig
+zijn geweest, indien de milde gever aan het bestaande gesticht de
+aanzienlijke som geschonken had, waarop dit nieuwe paleis hem zal
+te staan komen. Waarschijnlijk zou men hem ook de voldoening niet
+geweigerd hebben, van zijn naam, in groote gouden letters, aan den
+gevel te zien prijken, versierd met het traditioneele on.
+
+Wie zich overtuigen wil, hoe bitter weinig de elkander zoo snel
+opvolgende ministeriën zich bekommeren over zaken, die met de
+politiek niets te maken hebben, heeft slechts een bezoek te brengen
+aan de verschillende lokalen, waarin de opgedolven overblijfselen
+der oudheid worden bewaard. De fragmenten van standbeelden, de
+opschriften, de basreliefs, zijn zonder een schijn van orde, op en
+over elkander gestapeld in tempels, op binnenplaatsen, op openbare
+pleinen, blootgesteld aan al de wisselvalligheden van het weder en met
+stof en vuiligheid bedekt. Uit niets blijkt, van waar zij afkomstig
+zijn, noch waartoe zij eigenlijk behooren. Overblijfselen, die voor
+de archeologische wetenschap van het hoogste gewicht konden zijn,
+indien men slechts wist tot welk monument of tot welk tijdvak zij
+behooren, of ook maar waar zij gevonden werden, zijn nu niet veel
+meer dan karakterloze brokken steen, ten gevolge der onverschoonlijke
+slordigheid, waarmede men bij de ontdekking is te werk gegaan. Een
+groote grafsteen, onlangs nabij den Ilyssus ontdekt, en die tot de
+schoonste voortbrengselen der grieksche kunst behoort, waardig genoemd
+te worden na de beeldwerken van het Parthenon en de Venus van Milo,
+is eenvoudig uit de hand gezet op een slecht afgesloten terrein van den
+weg van Patissia, nabij de in aanbouw zijnde Akademie. In den duisteren
+kleinen tempel van Theseus zijn standbeelden weggestopt, waarvan het
+hoofd in het Varvakion, en de armen in het museum van de Akropolis
+berusten; en ge moet u niet al te zeer ergeren, als ge metopen het
+onderste boven ziet staan. Voor den kunstenaar of den geleerde zijn
+dergelijke verzamelingen niet alleen eene ergernis, maar bovendien
+een warboel zonder waarde; en zelfs de gewone toerist kan daarin
+niets vinden, wat zijne belangstelling zou kunnen wekken. Wat mij
+steeds ten zeerste verwonderd heeft, is, dat dit volk, zoo uitermate
+trotsch op zijn verleden en zoo hoogelijk met zich zelven ingenomen,
+nog niet op de gedachte is gekomen om deze kostbare overblijfselen
+van een schitterenden  bloeitijd, behoorlijk gerangschikt, in één
+waardig en doelmatig ingericht gebouw bijeen te brengen.
+
+Inderdaad, zulk een bewijs dat het hedendaagsche grieksche volk nog
+niet geheel van den kunstzin zijner voorvaderen is ontaard, zou niet
+overtollig wezen. Immers, men zou nu dikwijls zeer geneigd zijn,
+het tegendeel te gelooven: want zelfs de oude monumenten heeft men
+niet gespaard. De tempel van Theseus, door een rood geverwde houten
+balustrade omringd en door grasperken, waarop de trommelslagers en
+trompetters van het garnizoen zich oefenen, heeft tegenwoordig veel
+weg van een douanenkantoor. Deze kleine, maar door de harmonie zijner
+deelen zoo uitnemend schoone tempel maakte vroeger, toen hij eenzaam
+en verlaten daar stond, een grootschen, aangrijpenden indruk. Nu
+heeft hij bijna alle bekoorlijkheid, alle poëzie verloren.
+
+Naar het scheen, moest althans de Akropolis, door haar ligging zelve,
+voor dergelijke schennis beveiligd zijn; maar zij, die bovenal
+geroepen zijn haar te eerbiedigen, aan wie de zorg voor haar behoud
+is toevertrouwd,  gaan dagelijks voort met haar te bederven en van
+haar eigenaardige schoonheid te berooven. Al de aarde en het puin
+namelijk, uit de opdelvingen rondom het Parthenon afkomstig, wordt
+eenvoudig over den rand der muren weggegooid. Het gevolg daarvan is
+natuurlijk, vooreerst dat de muren worden beschadigd, maar vooral--en
+dit is nog erger--dat er langzamerhand rondom de rots groote aardhoopen
+gevormd worden, die haar eigenlijke gestalte misvormen en onzichtbaar
+maken. Deze wonderschoone piedestal, met zijn kantige, sobere en
+scherp geteekende lijnen, die de bewondering opwekte van allen, die
+Athene bezochten, zal, als men zoo voortgaat, na verloop van eenige
+jaren, in een wanstaltigen aardheuvel herschapen zijn. De portieken
+van Eumenes, die men zoo gemakkelijk had kunnen ontblooten, zullen
+verdwijnen en onder dit opgestapeld puin verbrijzeld worden. Een
+weinigje kunstzin zou toch, naar het schijnt, voldoende zijn geweest
+ons van deze barbaarsche handelwijze terug te houden.
+
+Eerst als ge u op de Akropolis zelve bevindt, en u nederzet aan
+den voet der Propylaeën of van het Parthenon, gevoelt ge de oude
+helleensche wereld, in al haar ongeëvenaarde schoonheid, in al haar
+soberen en zinrijken rijkdom, weer rondom u verrijzen.
+
+Op dien naakten, rossigen rotsburcht, waar het gerucht der bezige stad
+verstomt, waar ge niets hoort dan de scherpe kreten der roofvogels
+hoog in de lucht, waar ge niets ziet dan den stralenden gloeienden
+hemel en de violetkleurige toppen van den Hymettos en den Pentelikon;
+tegenover die zwijgende marmeren kolommen, die uit den grond schijnen
+op te rijzen, te midden van die diepe stilte en volstrekte eenzaamheid,
+gevoelt ge u zelven geheel vermeesterd en doordrongen van een groote,
+rustige kalmte. Al die wanklanken, die u ontstemd en geërgerd hebben,
+zijn verdwenen en hebben zich opgelost in verhevene harmonie. De
+ruïnen, die ge hier om u ziet, zijn het werk der barbaarschheid en niet
+van den wansmaak. De soldaten van den aga Yoesoef beseften niets van
+de waarde dezer muren, die zij aan de vlammen prijs gaven; de bommen
+van Morosini vernielden zonder opzet of bijgedachte; lord Elgin,
+van allen het minst te verontschuldigen, werd ten minste nog door een
+zucht tot behoud gedreven, toen hij de marmersteenen stuksloeg en de
+triglyphen schond. Bovendien doen deze verwoestingen geen merkbare
+afbreuk aan den algemeenen indruk, dien deze onsterfelijke ruïnen op
+den aanschouwer maken, terwijl de onverantwoordelijke handelingen van
+de moderne bewaarders en herstellers der oude monumenten wel degelijk
+het genot bederven. [19]
+
+Als ge uw blikken van de ruïnen afwendt om het panorama rondom u te
+overzien, dan zult ge een niet minder eigenaardigen indruk ontvangen.
+
+De epitheta van bekoorlijk, mooi, bevallig, verrukkelijk, die ge
+met volle recht op de landschappen van Ionië en de oevers van den
+Bosporus kunt toepassen, gelden niet van Griekenland, en vooral
+niet van Attika. Harer is eene schoonheid, die niet op het eerste
+gezicht,  die niet door iedereen gevoeld en begrepen wordt: eene
+schoonheid, wier elementen zijn: het licht, de lijnen, de vorm,
+de kleur der bergen. Aan uwe voeten ziet ge niets dan eene naakte
+en dorre vlakte. Van oudsher was Attika een weinig vruchtbaar land:
+Strabo noemt het een ondankbaren grond, Pindarus dor, Thucydides
+onvruchtbaar, Homerus steenachtig en rotsachtig. Deze onvruchtbaarheid
+is het noodwendig gevolg van de geologische vorming des lands en de
+vele marmerrotsen, die men er aantreft. Overal waar die rotsen de
+overhand hebben, is de plantengroei zeer schraal. Deze harde kalksteen
+wordt niet dan uiterst langzaam door de werking van lucht en licht
+en vochtigheid ontbonden; de dunne aardlaag, die zich mettertijd
+langzamerhand gevormd heeft, wordt op de steile hellingen weer
+weggespoeld door het regenwater, dat door niets in zijn loop wordt
+tegengehouden. Die groote marmerwanden weerkaatsen met verblindende
+felheid de zonnestralen en worden in den zomer gloeiend heet; de
+weinige planten, die in de lente ontloken zijn, verdorren dan en
+sterven; een felle wind, door geen bosschen of boomen getemperd, waait
+verwoestend en verschroeiend over de vlakte en doet daar de planten
+verkwijnen. Het regenwater loopt over de naakte steenen weg, zonder
+op de hoogten door struikgewas of wat ook te worden tegengehouden,
+om vervolgens als levenwekkende, vruchtbaarheid verspreidende bron of
+beek naar de vlakte af te dalen; het graaft nu slechts sporen in de
+heuvelen en maakt de aarde veeleer nog onvruchtbaarder door de kalk-
+en zoutdeelen, waarmede het bezwangerd is. Droogten van zes en acht
+maanden maken bijna iedere kultuur onmogelijk, voor 't minst buiten
+den smallen zoom, die door het water van het zeer kleine rivierke
+de Kephissos gedrenkt kan worden; dit water, dat met de grootste
+zuinigheid wordt verdeeld, ontbreekt vaak in den zomer geheel, en
+de terreinen, die voor bebouwing geschikt zijn en vruchten konden
+voortbrengen, blijven dor en onvruchtbaar, zoodra dit onmisbaar
+element wordt gemist.
+
+De bekoorlijkheid, de schoonheid van dit zonderlinge land moet ge dus
+niet zoeken in de afwisseling der natuurtafereelen, in de weelderigheid
+van een rijken plantengroei, in de malsche schakeeringen van het
+frissche sappige groen, in de betoovering van ruischende bosschen en
+murmelende wateren, in al datgene wat gewoonlijk tot de onontbeerlijke
+vereischten van eene schoone natuur gerekend wordt. Neen, zij ligt
+uitsluitend in die wisseling van zuivere, sierlijke, sobere lijnen,
+in die opeenvolging van verschillend gekleurde en getinte bergen,
+in dien warmen kleurengloed, in die kristallen klaarheid van den
+dampkring, in dat wondervol geheel, streng zonder eentonig te zijn,
+vol grootheid en stijl, in die onbeschrijfelijke harmonie, die haar
+hoogste uitdrukking vond in den schoonheidszin van dit zoo zeldzaam
+begunstigde volk.
+
+Ter linkerhand, aan gene zijde der vlakte, die zij van het westen
+naar het oosten omlijst, trekt de keten van den Parnessos tegen den
+helderen hemel haar fijne omtrekken, in het midden afgebroken door
+den loodrechten rotskegel van Philé, dien de oude dichters bij een
+wagen vergeleken. Ter rechterhand verrijst de Hymettos, schijnbaar in
+de onmiddellijke nabijheid, dank zij de weergalooze doorschijnende
+helderheid der lucht. Op den achtergrond, achter de scherpe rotsen
+van den Lykabettos, verheft zich, midden uit de vallei, de eenzame
+Pentelikon, wiens eigenaardige gestalte een zoo sprekend karakter
+geeft aan het attische landschap; donkerpaars gekleurd, teekent hij
+zich met zoo scherpe duidelijkheid af, dat ge van hier de gapende
+marmergroeven kunt onderkennen, waaruit Perikles de zuilen van het
+Parthenon liet houwen.
+
+Als ge u boven op de trappen van dezen tempel plaatst en u naar
+het westen wendt, dan breidt zich een panorama voor u uit, dat in
+schoonheid door weinige overtroffen wordt. Op den achtergrond, in een
+lichten zilveren nevel gehuld, de bergen van Argos, de Akro-Korinthe,
+het schiereiland Methana, de noordelijke landpunt van het eiland Hydra;
+links de zee, de zee met haar onbeschrijfelijke kleurenmengeling
+in alle overgangen van fluweelig blauw; ginds, aan den uitersten
+gezichtseinder, eilanden, badende in een doorschijnenden glans van
+purperkleurig licht: Sint-George, Therma, Serpho, Milo; meer op den
+voorgrond, het eiland Egina met de hooge bergspits van Sint-Elias;
+dan de steile rotsen van het eiland Salamis, en tusschen die beiden
+eene groep van kleine eilandjes, hier en daar verspreid, als een vloot
+voor anker. Nog dichter bij, de bochtige kust met haar inhammen en
+voorgebergten, en de havens van Phaleros, van Munychia en van den
+Piraëus, en de baai van Salamis.
+
+Als ge over dit weergaloos panorama uwe blikken dwalen laat, dan kunt
+ge eenigszins begrijpen, welken invloed de eigenaardige gesteldheid
+des lands op het karakter en de nationale ontwikkeling der Grieken
+hebben moest.
+
+Die talrijke eilanden, als zoo vele rustpunten en handelskantoren over
+de wateren gestrooid; die kustenlijn, telkens afgebroken door baaien
+en inhammen, die diep in het land indringen en het binnenland voor de
+schepen openen: moest deze gedaante van hun land, niet als van zelf bij
+de Grieken de lust doen ontwaken voor scheepvaart en handel, bovendien
+zoo geheel passende bij hun levendigen, bewegelijken aard? Lokkend en
+noodigend omspoelde de heerlijke zee overal hunne kusten; wat wonder,
+dat zij die noodiging volgden, zich met hunne vlugge schepen aan de
+blauwe golven vertrouwden, en zich lieten voeren naar verwijderde
+stranden, waar nieuwe avonturen hen wachtten?
+
+Het was trouwens niet enkel eer- en heerschzucht, het was ook de
+noodzakelijkheid, die met name bij de Atheners den zin voor avonturen
+en verre ondernemingen ontwikkelde. Door hun uitgebreiden handel
+en hunne zee-oorlogen werden zij, in korten tijd, de beheerschers
+van Griekenland en van de Middellandsche-zee. Tijdens haar bloei,
+was Athene de eerste zeemogendheid der toenmalige wereld, en met
+het verlies harer maritieme grootheid, was ook het tijdperk van haar
+macht en bloei als staat voorbij. Die kleine, engbegrensde vlakte,
+zonder boomen en zonder graan, beteekende niets; en ware zij niet
+door de zee bespoeld, wel nimmer zou Athene geworden zijn wat het
+thans is geweest. Nu werd deze in zich zelve zoo schraal bedeelde
+plek gronds een brandpunt van handel en nijverheid, de kweekplaats
+van wetenschap en kunst; nu leefden hier vierhonderd-duizend slaven en
+vijftigduizend vrijen. Overal, waar weelde en rijkdom gevonden werd,
+werden de werken der atheensche kunstenaars gezocht en duur betaald;
+Perikles begreep dit volkomen, en wist zeer goed wat hij deed, toen
+hij zich boven alles beijverde om aan zijn volk op het gebied der
+kunst den eersten rang te verzekeren. Voorwaar, het was niet om zijne
+persoonlijke ijdelheid te streelen, dat deze groote staatsman voor den
+bouw van het Parthenon eene som besteedde, die gelijk stond met het
+drievoudige der jaarlijksche inkomsten van den staat. Hij begreep zeer
+goed dat deze stichting, waarbij de bouwkunst, de beeldhouwkunst en
+de schilderkunst zich hadden vereenigd om het hoogste en volmaaktste
+te scheppen waartoe de toenmalige wereld in staat was, voor langen
+tijd aan Athene den voorrang zou verzekeren: een rang, die haar door
+geen anderen helleenschen staat kon worden betwist, en met dien rang
+tevens de heerschappij over geheel de helleensche wereld. Die macht
+is snel gedaald: het schitterende tijdperk van Athene's heerlijkheid
+duurde maar kort, korter waarschijnlijk dan de geniale staatsman zich
+had voorgesteld; doch wat hij gewrocht had, was onvergankelijk; hij
+had meer gedaan dan hij zich had voorgesteld: hij had niet alleen aan
+Athene den eersten rang verzekerd onder de helleensche staten, maar
+haar tevens eene eerste plaats verworven in de geschiedenis van de
+beschaving der wereld, een macht en invloed, die de eeuwen tarten zou.
+
+In de stad Athene zelve worden nog maar weinig antieke monumenten
+gevonden. Ieder kent, al is het dan ook uit photografiën, de portiek
+van Hadrianus, de zuilen van den tempel van Zeus Olympios, den toren
+der Winden, het theater van Bacchos, de tribune van Demosthenes. Maar
+zoo de touristen nooit zullen verzuimen, in dikwijls maar al te zeer
+geveinsde bewondering voor deze monumenten stil te staan, zijn er
+maar weinigen, die zich verwaardigen eenige aandacht te schenken aan
+de fraaie byzantijnsche kerken, door geheel de stad verspreid. En
+toch zijn die alleszins de aandacht waard.
+
+In de eerste eeuwen der christelijke jaartelling schijnen er in
+Griekenland weinig of geen kerken te zijn gebouwd. Het Evangelie had
+bij de massa des volks geen ingang gevonden; de oude eeredienst was
+nog in stand gebleven, en Julianus bracht nog zijne hulde aan Pallas
+Athene in het Parthenon. Later, toen het Christendom voor goed over
+het oude polytheïsme had gezegevierd, werd dit natuurlijk anders;
+onder Justinianus werden de oude tempels voor de christelijke
+eeredienst ingericht, en de gelden en inkomsten, oorspronkelijk
+voor de dienst der goden en godinnen bestemd, werden nu aangewezen
+tot onderhoud der geestelijkheid. Maar het oude heidendom wreekte
+zich, door den verderfelijken invloed, dien het al spoedig op de
+oostersche Kerk uitoefende. De atheensche prelaten begaven zich ter
+kerk, gezeten op witte paarden en omstuwd door prachtig uitgedoste
+geestelijken; de archonten verschenen te paard in het heiligdom, en de
+atheensche dames lieten zich, onder het geleide van eunuken, in haar
+draagstoel derwaarts voeren, om de jonge geestelijken, die het best
+gezongen hadden, toe te juichen. Nog schadelijker werkten het doode
+formalisme, het ziellooze ceremonieel, het strakke en spitsvindige
+orthodoxisme, die welhaast het geestelijk leven uitdoofden, en de
+eenmaal zoo krachtige en bloeiende oostersche Kerk rijp maakten voor
+den diepen val, waaruit zij zich sedert nooit meer heeft kunnen
+opheffen. Intusschen worden nu kerken in menigte gebouwd, en voor
+het meerendeel van zeer kleine afmetingen. Zij zijn doorgaans van
+minder omvang dan onze gewone dorpskerken, maar zij vertoonen een
+eigenaardig karakter en verdienen de belangstelling als scheppingen
+eener geheel bijzondere, ons schier onbekende kunst.
+
+Men kan deze kerken in drie kathegoriën splitsen, die tevens drie
+tijdperken vertegenwoordigen. Het eerste tijdperk, dat van de derde tot
+de vijfde eeuw reikt, heeft bijna geen sporen meer achtergelaten; de
+eerste onderzoekers, die na de emancipatie in Griekenland verschenen,
+hebben ter nauwernood nog enkele overblijfselen uit deze periode
+kunnen vinden; tegenwoordig zijn die geheel verdwenen. De kerken uit
+dien tijd waren kleine ronde of vierkante kapellen, waarvan het platte
+dak met een koepel gedekt was.
+
+Het tweede tijdvak loopt van de zesde tot de elfde eeuw. Dit is de
+ware bloeitijd der byzantijnsche kunst, die haar hoogste ontwikkeling
+bereikt om vervolgens als het ware te verstijven. De oorspronkelijke
+type wordt gewijzigd, ruimer en vrijer opgevat en verfraaid; de
+koepels worden vermeerderd; de absiden worden veelhoekig uitgebouwd;
+de vensters, door een of twee dunne zuiltjes in vakken verdeeld. Vier
+stevige vierkante pilaren schragen den grooten koepel, die eene
+bijkans halfronde gedaante aanneemt, en waarvan het bovenste gedeelte
+van talrijke openingen voorzien is. Van binnen worden de gewelven en
+bogen versierd met mozaïeken op gouden grond. Het niet zeer lange
+schip heeft somwijlen een narthex of voorportaal, waarboven eene
+tribune voor de vrouwen is aangebracht. Het altaar wordt aan de oogen
+der geloovigen onttrokken door een meer of minder rijk beschilderd
+en gebeeldhouwd scherm, het zoogenoemde iconostasia.
+
+Het derde tijdperk reikt tot de vijftiende eeuw, en kenmerkt
+zich hoofdzakelijk door eene vermenging van de byzantijnsche
+met de italiaansche bouwkunst: een gevolg van de heerschappij
+der Venetianen. Boven de gevels worden frontons aangebracht; de
+constructie der gewelven ondergaat eene merkbare verandering, en de
+mozaïeken worden door fresco-schilderijen vervangen. Overigens is
+dit een tijdperk van toenemend verval.
+
+De kerken van Athene behooren vooral tot de tweede periode. Zij zijn
+opgetrokken van gehouwen steen, met rijen van dunne baksteenen
+daartusschen. De bogen der vensters en deuren zijn mede van
+langwerpige, smalle baksteenen, door cement verbonden; de koepels
+en daken zijn gedekt met groote ronde pannen. Allen, zonder eenige
+uitzondering, zijn met het koor naar het Oosten gericht, juist het
+tegenovergestelde van de heidensche tempels.
+
+Omstreeks de achtste of negende eeuw, telde men te Athene driehonderd
+kerken of kapellen. Dit cijfer staat in hoegenaamd geene verhouding
+tot de bevolking; het groote aantal der kerken vindt zijne verklaring
+in den regel van den griekschen ritus, volgens welken het niet
+geoorloofd is meer dan eenmaal per dag in dezelfde kerk de mis te
+bedienen. Tegenwoordig zijn er te Athene tusschen de veertig en
+vijftig kerken en kapellen, waaronder slechts zes of zeven van oude
+dagteekening.
+
+Vóór den bouw der tegenwoordige kathedraal was de kerk aan Sint-George
+gewijd de hoofdkerk. Zij kon hoogstens twintig personen bevatten; de
+menigte, op het plein geschaard, was door de geopende deur getuige van
+de heilige dienst. De kerk schijnt inderdaad een stuk speelgoed; het
+is de kleinste en tevens de oudste van alle byzantijnsche kerken van
+Athene. In de buitenmuren, uit groote gehouwen steenen, waarschijnlijk
+van eene of andere ruïne afkomstig, opgetrokken, zijn enkele antieke
+bas-reliefs ingemetseld: onder anderen, boven de deur, eene kleine
+fries, waarop de teekens van den dierenriem zijn afgebeeld.
+
+Sint-Nikodemus, nabij het koninklijk park, is weder hersteld en is
+thans de russische kerk. Dit was de grootste byzantijnsche kerk van
+geheel Griekenland. Met haar drie veelhoekige koornissen, haar in
+drie vakken verdeelde vensters, haar eigenaardige decoratie, behoort
+zij zeker tot de merkwaardigste monumenten van dat tijdvak. De andere
+oude kerken onderscheiden zich door niets bijzonders; aan een paar, met
+name aan die van Sint-Theodorus, zijn de deuren bij wijze van hoefijzer
+gewelfd. Dit motief, aan de mohammedaansche kunst ontleend, schijnt,
+op het eerste gezicht, zeer vreemd; wij weten echter, dat onder de
+regeering van Justinianus onderscheidene perzische bouwmeesters naar
+Constantinopel werden geroepen: het is dus waarschijnlijk, dat deze
+soort van gewelf door hen of hunne volgelingen in de byzantijnsche
+architectuur is ingevoerd.
+
+De moderne kerken zijn in denzelfden stijl gebouwd, maar missen alle
+oorspronkelijkheid en artistieke waarde. Zelfs de nieuwe kathedraal is,
+althans uitwendig, een plomp bontkleurig gebouw, zonder schoonheid
+of stijl. Van binnen maakt de kerk evenwel een beteren indruk;
+het schilderwerk, dat de wanden en gewelven geheel bedekt, geeft
+aan het gebouw een zeer bijzonder karakter. Toen ik voor de eerste
+maal de kathedraal betrad, zag ik daar de grieksche geestelijkheid
+in al haar pracht en den luister van den byzantijnschen ritus; de
+metropolitaan en zijne coadjutors, de archimandriten, waren gehuld in
+rijk met goud geborduurde kleederen, en droegen op het hoofd prachtige
+oostersche myters, fonkelende van edelgesteenten. Ongelukkig hebben
+de Grieken vrij algemeen de gewoonte om door hun neus te spreken;
+de valsche, brommende tonen van het gezang werkten zoo onaangenaam
+op mijne zenuwen, dat het mij onmogelijk was de behoorlijke aandacht
+te schenken aan deze oude, eerwaardige gezangen, die tot de eerste
+eeuwen onzer jaartelling opklimmen. Op groote feestdagen, als de Koning
+en de Koningin de dienst in de kathedraal bijwonen, wordt het Kyrie
+Eleison en de andere oude hymnen door de zangers der russische kerk,
+met hunne zuivere en zielvolle stem, aangeheven. Maar de burgers van
+Athene nemen het der Koningin zeer kwalijk, dat zij aan het schoone
+en welluidende gezang der russische zangers de voorkeur geeft boven
+het onaangenaam geschreeuw der grieksche.
+
+
+IV.
+
+Athene is dikwijls genoeg beschreven geworden, en de Atheners evenzeer;
+het ligt volstrekt niet in mijn plan, hier in eene wederlegging te
+treden, hetzij van de onrechtvaardige beschuldigingen, hetzij van de
+overdreven lofspraken, die beiden evenzeer hebben bijgedragen om de
+publieke opinie ten aanzien van het grieksche volk op een dwaalspoor
+te leiden. Ik zal mij eenvoudig bepalen tot het wedergeven van den
+indruk, dien de hoofdstad van Griekenland in 1874 op mij gemaakt heeft.
+
+Zij, die bij hunne aankomst in Griekenland dadelijk verwachten
+overal die bijzondere lokale kleur te zullen aantreffen, waarmede
+in de reisboeken zoo zeer geschermd wordt, moeten zich wel zeer
+teleurgesteld gevoelen.
+
+Te Athene hebben niet alleen de huizen, de straten, de winkels, over
+het algemeen geheel hetzelfde voorkomen als in de steden van westelijk
+Europa; maar ook de bewoners hebben de bekende witte fustanella en
+de roode fez met blauwe kwast afgelegd, en gaan naar europeesche mode
+gekleed, in een kort jasje en met een ronden hoed. Dit is goedkooper
+en gemakkelijker, maar ook veel minder schilderachtig en bevallig. De
+pallikaar, met zijn korten wijden rok en wiegelenden gang, is eene
+zeldzame verschijning te Athene, en om hem te zien moet ge naar het
+binnenland gaan. Slechts als de Karner vergaderd is, kunt ge nog
+enkele oude afgevaardigden uit de provincie ontmoeten, met lange
+zilverwitte knevelbaarden en gedost in het aloude nationale kostuum.
+
+De zondag is een dag van algemeene rust en ontspanning. De werklieden,
+de winkeliers, de kleinere ambtenaren, in zwarte jassen gekleed
+en vergezeld van hunne vrouwen, naar de voorlaatste mode uitgedost,
+wandelen langzaam en zwijgend door de straten en over de pleinen. Langs
+den breeden, met armzalige boompjes omzoomden weg, die de stad met
+het dorpje Patissia verbindt, bewegen zich, in dichte stofwolken, een
+aantal huurrijtuigen; op de voetpaden wemelt het van wandelaars in hun
+zondagspak. Van tijd tot tijd rijden er eenige open landauers voorbij,
+met twee fraaie paarden bespannen, die door een koetsier in liverei
+worden bestuurd, en waarin dames en heeren, in de keurigste toiletten
+uit Parijs, zich op hun gemak laten rondvoeren. Daartusschen ziet
+ge enkele phaetons en lichte rijtuigjes, door jongelieden bestuurd,
+en eenige officieren te paard in uniform.
+
+Voor zoo ver de dichte stofwolken, die u haast doen stikken--waarom
+wordt hier de weg nooit besproeid?--het uitzicht vergunnen, overziet
+ge, ter linkerhand, het olijvenbosch, de golf van Egina en den Piraëus,
+met de hooge masten der daar voor anker liggende oorlogschepen. Van
+de wandeling terugkeerende, wordt eenige oogenblikken halt gehouden
+op het Eendrachtsplein, waar de militaire muziek stukken uit onze
+opera's speelt.
+
+Bij die wandeling is het er natuurlijk in de eerste plaats om te doen,
+gezien te worden. Ieder, rijk of arm, wil op eene of andere manier de
+oogen tot zich trekken; en vooral daaraan is het toe te schrijven,
+dat men aan dezen stoffigen en zonnigen weg de voorkeur geeft boven
+den koninklijken tuin, de liefelijkste wandelplaats die men zich
+denken kan. Maar in die kronkelende lanen en paden, half verloren in
+het dichte bosschage, zou men niet zoo gemakkelijk opgemerkt worden.
+
+Deze tuin, een waar paradijs in het dorre Attika, is, zoo als men weet,
+eene schepping van Koningin Amalia. Zij zelve leidde en bestuurde
+de werkzaamheden, en reed telken dage den tuin rond, hetzij te
+paard, hetzij in een klein rijtuig, met twee poneys bespannen,
+die zij zelve mende. Telkens word het jong plantsoen door den
+geduchten noordenwind vernield, die de pas geplaatste boomen ter
+aarde wierp. Maar de Koningin gaf het niet op: en zoodra de wortels
+eens tot een vruchtbaarder laag waren doorgedrongen, begonnen de
+boomen voorspoedig te groeien. Nu kan men hier overal, ook bij den
+felsten zonneschijn, in de schaduw wandelen. Duizenden rozenstruiken,
+met bloemen bezaaid, kronkelen zich langs de stammen en takken van
+fraaie, zeldzame boomen. Een menigte besproeiingskanalen doorsnijden
+het park in alle richtingen, en verspreiden overal eene verkwikkende
+koelte. Prachtige bloembedden spreiden den weelderigen rijkdom harer
+kleuren ten toon, onder den welriekenden lommer der oranjeboomen. Met
+behulp van het noodige water, is men er zelfs in geslaagd eenige
+grasperken te onderhouden, boven wier sappig groen dadelpalmen hunne
+bladerkronen wiegelen. Door het gebladerte heen ziet men de schitterend
+witte, sierlijke marmeren kolonnade van het paleis, dat aan deze zijde
+niet dat kazerne-achtige karakter heeft, hetwelk aan den voorgevel zulk
+een onaangenamen indruk maakt. Vooral door het contrast, schijnt deze
+bloeiende oase dubbel bekoorlijk. In dit dorre, boomlooze land, is het
+een onuitsprekelijk genot, te luisteren naar het geruisch van levende
+wateren, zich neder te vleien in den dichten lommer der bosschen,
+en de vermoeide oogen, verblind van het staren op de gloeiende rotsen
+en den geblakerden grond, te laten rusten op het zachte, welige groen.
+
+Zij, die door hunne bezigheden of door gebrek aan fortuin, gedwongen
+worden, ook in de hondsdagen te Athene te blijven, kunnen ten minste
+nog naar het strand gaan. Met rijtuig of met een omnibus begeeft
+men zich naar het station, aan den voet van de Akropolis, in de
+onmiddellijke nabijheid van den tempel van Theseus, en tien minuten
+later stappen de reizigers uit aan het strand van Phaleros. Daar
+kan men dan, gedurende enkele uren, met volle teugen de frissche
+zeelucht inademen of een bad nemen; daar vindt men ook eene vrij
+goede restauratie en een houten zomertheater, met den starrenhemel
+tot zoldering. Omstreeks middernacht brengen de treinen de duizenden
+wandelaars weder naar de gloeiend heete stad terug, waar zij vergeefs
+zullen beproeven eenige uren te slapen, eer op nieuw de brandende,
+alles verschroeiende zon boven de kimmen verrijst.
+
+De atheensche maatschappij splitst zich in drie onderscheidene
+groepen, die weinig met elkander in aanraking komen. De eene
+groep bestaat uit de eigenlijke burgerij, die er zich op beroemt
+echt-atheensch te zijn, autochthonen in den waren zin; zij, die
+tot deze klasse behooren, vermijden zooveel mogelijk allen omgang
+met Europeanen en loochenen alle solidariteit met de Grieken, die
+buiten het koningrijk zijn geboren en die zij met zekere minachting
+heterotochthonen noemen. Behoudens enkele uitzonderingen, vertoonen
+deze lieden dezelfde eigenschappen, die overal der bourgeoisie eigen
+zijn: bekrompenheid, vooroordeel en afkeer van al wat vreemd is. Tot
+hun eer moet men hun nageven, dat zij ook de oude eenvoudigheid van
+levenswijze en reinheid van zeden hebben bewaard.
+
+De verhalen omtrent de verregaande oneerlijkheid der Atheners, door
+sommige schrijvers in omloop gebracht, zijn waarschijnlijk nooit vrij
+van overdrijving geweest, en zouden althans tegenwoordig bepaald onwaar
+zijn. Maar toch valt het niet te ontkennen, dat list en bedrog in het
+volkskarakter diepe wortelen hebben geschoten en maar al te zeer als
+geoorloofde wapenen in den strijd des levens worden beschouwd. Dezelfde
+man, die zich als onteerd zou beschouwen, indien hij uw beurs of uw
+tabaksdoos uit uw zak wegkaapte, zal zonder eenige aarzeling van uwe
+onbekendheid met de wetten en gebruiken des lands profiteeren om u te
+misleiden, u zoo veel mogelijk geld af te persen of u niet te betalen
+wat hij u schuldig is. Dit is in zijn oog eene geoorloofde handigheid,
+en zijn geweten maakt hem deswege geen verwijt. Gelukkig zijn er vele
+uitzonderingen, wier aantal voortdurend toeneemt. Overheidspersonen,
+leeraren, geneesheeren, kooplieden, geven het voorbeeld van onkreukbare
+eerlijkheid en van fijne beschaving. De toekomst des lands ligt voor
+een groot deel in hunne handen: zij weten dat, en doen alles wat
+in hun vermogen is, om het kwaad, dat zij niet zullen loochenen,
+te bestrijden en zoo veel mogelijk te overwinnen.
+
+De vrouwen, die tot deze klasse der maatschappij behooren, verstaan en
+spreken voor het meerendeel geene andere taal dan het grieksch. Zij
+spreken weinig in gezelschap, en hebben zekere gemaaktheid
+in haar manieren: misschien louter het gevolg van overdreven
+beschroomdheid. Vreemdelingen worden met zeker wantrouwen bejegend,
+en verkrijgen niet gemakkelijk toegang tot den familiekring. Zeer
+dikwijls is deze terughouding en stugheid niet anders dan hoog
+opgevoerde eigenliefde, die de soberheid en betrekkelijke armoede
+der huishouding voor geen vreemde oogen ontdekken wil.
+
+Nevens deze groep, waartoe bijna al de politieke mannen behooren, die
+in Griekenland een rol gespeeld hebben of nog spelen, staat eene andere
+klasse, die eenigermate de allures aanneemt eener aristokratie. Zij
+bestaat uit de zoogenaamde Phanarioten, dat wil zeggen, grieksche
+familiën uit den Phanar, de grieksche wijk van Constantinopel,
+afkomstig; en wier voorvaderen, hetzij door hunne aanzienlijke
+fortuin, hetzij door de hooge staatsbetrekkingen die zij bekleedden,
+een zekeren voorrang hadden verworven, dien hunne nakomelingen nu ook
+willen laten gelden in een land, waar de meest volstrekte gelijkheid
+heerscht. Deze klasse is overigens niet talrijk. De Atheners dragen
+dezen Phanarioten een fellen haat toe, en beschuldigen hen van intrige,
+oneerlijkheid en omkooperij: een oordeel, dat, mijns inziens, alles
+behalve billijk is, en voor een goed deel aan onedelen naijver
+en jaloezie moet worden toegeschreven. De Phanarioten zijn bijna
+allen zeer bemiddeld, en mitsdien in staat om veel te reizen en
+telken jare westelijk Europa te bezoeken. Daardoor zijn zij met onze
+denkbeelden, met onze zeden en levenswijze meer vertrouwd geraakt;
+zij toonen hunne ingenomenheid met de europeesche beschaving door
+de gastvrijheid waarmede zij vreemdelingen ontvangen, en door de
+meer comfortabele wijze, waarop zij hunne huishouding inrichten. Hun
+wijder gerichtskring en veelzijdiger ervaring vergunt hun ook, een
+billijker en onpartijdiger oordeel te vellen over de toestanden in
+hun eigen land. De bittere en onrechtvaardige naijver van hunne
+landgenooten houdt hen geheel van het bestuur en van staatszaken
+verwijderd. Men heeft daarin groot ongelijk, want juist deze hooger
+ontwikkelde mannen zouden zich minder door hunne hartstochten laten
+medeslepen; zij zouden zich veel gemakkelijker vrij kunnen houden
+van kleine coteriën en lokale invloeden, en zich niet behoeven in te
+laten met de ellendige kuiperijen en intriges, die in de grieksche
+regeeringskringen eene zoo groote rol spelen.
+
+In hunne smaakvol ingerichte salons wordt de vreemde bezoeker ontvangen
+door hoogst beschaafde, zeer ontwikkelde vrouwen, die verscheidene
+talen vloeiend spreken, en met wie het een genot is te praten; deze
+salons zijn voor de in Griekenland gevestigde vreemdelingen van zeer
+groote waarde: zij vinden daar als eene levende herinnering aan hun
+eigen vaderland.
+
+In de laatste jaren heeft zich, nevens deze beide klassen, nog eene
+derde gevormd, die geheel op zich zelve staat. Een zeker aantal
+grieksche bankiers, die in het buitenland fortuin hadden gemaakt,
+zijn zich te Athene komen vestigen; en even als overal, hebben
+deze lieden ook hier die zekere weelde van dubbelzinnig gehalte,
+die zucht voor uitspanningen en kostbare vermaken, en bovenal dien
+hartstocht voor spekulatie medegebracht, die, overal verderfelijk,
+dubbel noodlottigen invloed uitoefenen te midden eener bevolking,
+wier behoeften en levenswijze in overeenstemming zijn met de algemeene
+beperktheid der middelen.
+
+Deze geldmannen hebben der atheensche maatschappij een heete koorts
+op het lijf gejaagd, waaraan zij, nu twee jaar geleden, schier
+dreigde te bezwijken. Al de bedachtzaamheid en voorzichtigheid der
+Grieken is niet bestand geweest tegen de noodlottige bekoringen en
+verlokkende voorspiegelingen, waarmede deze spekulanten hunne zinnen
+verblindden. Er werden fantastische venootschappen en maatschappijen
+opgericht; er werden mijnen verkocht, die nooit bestaan hadden;
+naamlooze vereenigingen van allerlei aard schoten als paddestoelen
+uit den grond; de aandeelen bereikten fabelachtige prijzen: in één
+woord, het Grünaertium stond in vollen bloei. Maar weldra kwam het
+oogenblik, waarop al die luchtkasteelen instortten. Het ontwaken uit
+dien gouden droom was verschrikkelijk. Griekenland verloor op één dag
+ruim twintig millioen gulden, bijna de gansche fortuin van dit arme
+kleine land. Geen wonder dat zij, op wie de verantwoordelijkheid voor
+deze ramp nederkwam, de voorwerpen werden van den algemeenen haat. De
+salons zijn voor hen gesloten; en de pogingen, die zij aanwenden om
+vreemdelingen of inboorlingen tot zich te lokken, stuiten af op de zeer
+besliste terughouding en koelheid van alle klassen. Griekenland heeft
+eene harde les gehad: moge het door de ondervinding wijs zijn geworden.
+
+Somwijlen ontmoet men op de boulevards of op den weg van Patissia
+een jeugdig paar, met snellen stap voortschrijdende en gevolgd door
+een grooten deenschen dog. De jonge man, met een zeer gedistingeerd
+voorkomen, blond, slank en rijzig, draagt een grijzen vilten hoed;
+de jonge dame, ook blond, met zeer schoone zacht blauwe oogen, is
+altijd hoogst eenvoudig gekleed. Dat is Koning George en Koningin
+Olga. Bijna alle voorbijgangers staan stil om hen te groeten; maar
+de aanhangers van het pas gevallen ministerie of van de partij, die
+nog niet aan het roer is kunnen komen, houden den hoed op het hoofd
+en keeren zich met een brutaal gezicht om.
+
+Menigmalen heb ik dien jeugdigen Koning met zijn sympathiek gelaat
+beklaagd. Zijn toestand is verre van benijdenswaardig. Hij kwam in
+Griekenland, na eene omwenteling, eerst achttien jaren oud, zonder
+ervaring, maar vol goeden wil en vervuld met de beste voornemens. Die
+zoon van het Noorden, met zijn koel, bedaard, eerlijk en rechtschapen,
+maar ook vasthoudend karakter, moest onvermijdelijk in botsing
+komen met zijn hoogmoedig, achterdochtig, weerstrevig en in hooge
+mate wispelturig volk, dat zoo uiterst moeilijk te regeeren is. Die
+botsingen zijn dan ook niet uitgebleven, en meermalen scheen het of
+de breuk tusschen Koning en volk onheelbaar worden zou. Bij herhaling
+reeds is het woord republiek uitgesproken. Toch heeft Griekenland
+tot dusver getoond, gezond verstand genoeg te bezitten om zich aan
+deze verwerpelijkste van alle proefnemingen niet te wagen en de
+monarchie te behouden, die werkelijk de eenige waarborg is voor eene
+betere toekomst. Inderdaad zou de republiek het land in het verderf
+storten, vooral hier, waar het zoo geheel aan aristokratische,
+waarlijk behoudende elementen ontbreekt. In Griekenland toch, even
+als overal elders, is demokratie slechts een sierlijker uitdrukking
+voor ongebreidelde zelfzucht en nijdige jaloezie, voor wanorde en
+regeeringloosheid. Het denkbeeld van aan een der hunnen te moeten
+gehoorzamen, stuit echter den Grieken zoozeer tegen de borst, dat
+deze weerzin alleen hen waarschijnlijk wel voor langen tijd van alle
+republikeinsche proefnemingen zal terughouden.
+
+(Wordt vervolgd.)
+
+
+Dalmatië.
+
+(Vervolg van bladz. 136).
+
+
+XI.
+
+Ons verblijf te Spalato en te Salona had lang geduurd:  een oponthoud
+trouwens, volkomen gewettigd door het bij uitstek belangrijke dezer
+plaatsen. Nu wilden wij, naar onze gewoonte, de kust verlatende,
+het land in zijne gansche breedte tot nabij de turksche grenzen
+doortrekken, om vervolgens weder naar de kust terug te keeren. De
+plaats onzer bestemming was thans Sign.
+
+Wij vertrekken van Spalato en begeven ons in de eerste plaats naar
+Clissa, een klein dorp aan den voet eener steile rotsvesting, die in de
+geschiedenis van Dalmatië eene zeer belangrijke rol heeft gespeeld. Het
+dorp begint beneden in het dal, en klautert tegen de steile, hoekige
+rotswanden op; de huizen zijn gebouwd op een reeks kleine terrassen,
+die zich als de treden van een reuzentrap boven elkander verheffen;
+elk huis heeft zijn eigen tuintje, dat door ontzaglijke cyclopische
+muren gedragen wordt. Hoog boven het laatste terras verrijst de
+vesting, waarvan de gekanteelde muren zich tegen de heldere lucht
+afteekenen. Toen ik voor het eerst Clissa bezocht, was de vesting
+onbezet; toen ik in de daarop volgende lente terugkeerde, nadat de
+opstand der rajas in Bosnië was uitgebroken, lag er bezetting. Clissa
+beheerscht de passen, die uit Bosnië naar de zee voeren; in vroeger
+eeuwen hebben de Turken, de Venetianen en de Hongaren beurtelings om
+het bezit dezer vesting gestreden. Bij den vrede van 1669 bleef de
+plaats voor goed aan Venetië.
+
+Zoodra men Salona achter den rug heeft, verliest het landschap
+zijn bekoorlijk karakter: de steenwoestijn, die wij reeds vroeger
+tusschen Zara en Knin en tusschen Knin en Sebenico ontmoet hebben,
+keert weder, maar ditmaal zoo mogelijk nog doodscher en dorder. Hier
+en daar, waar de natuur voor eenige bunders bebouwbare aarde gezorgd
+heeft, vindt men een armoedig dorp; toch moet men aannemen, dat er,
+tusschen de rotsen verscholen, nog enkele andere vruchtbare plekjes
+te vinden zijn, want de vlakte is niet onbewoond. Mijlen achtereen
+ziet ge echter niets dan eindelooze reeksen van steenachtige heuvels,
+aan wier voet nu en dan eenige huizen zijn gegroept; de plantengroei
+is zoo schraal en weinig beteekenend, dat het bijna een raadsel mag
+heeten, hoe hier menschen hun onderhoud vinden kunnen.
+
+Eindelijk bereiken wij toch de grenzen van deze doodsche heuvelen:
+de wijde vlakte van Sign breidt zich voor ons uit; de stad zelve
+schuilt nog achter een vooruitspringenden heuvel weg. Deze vlakte
+is de grootste, die wij tot dusver in Dalmatië gezien hebben;  zij
+is geheel groen, maar bevat hier en daar nog uitgestrekte plassen,
+waarop het zonlicht speelt. Aan den horizon wordt dit wijde dal
+begrensd door vrij hooge bergen; deze groene, malsche vlakte, waarin
+talrijke kudden grazen en lange rijen populieren hunne slanke kruinen
+wiegelen, maakt een eigenaardigen indruk, te sterker door het contrast
+met de woestijn, die men zoo pas verlaten heeft. Dit geheele terrein
+was in vroeger tijden meer dan waarschijnlijk de bodem van een meer,
+waarvan nog hier en daar de sporen overig zijn.
+
+Sign, aan den voet van een wanstaltige rots gelegen, heeft niets
+schilderachtigs, ondanks de ruïnen van eene oude citadel, uit den tijd
+der venetiaansche heerschappij. Rijen populieren verbergen de huizen,
+die in denzelfden stijl zijn gebouwd als de nieuwerwetsche dorpen
+langs de kust; en zonder de kerken en kloosters,  zouden er hier geen
+sporen te vinden zijn van de heerschappij van Venetië. De straten
+zijn buitengewoon breed; het stadje beslaat dan ook eene aanzienlijke
+oppervlakte. Men zou op het eerste gezicht niet vermoeden, dat de
+turksche grens maar eenige uren verwijderd is; maar onophoudelijk
+trekken er karavanen door de stad, die de verschillende koopwaren,
+welke zij van de kust hebben gehaald, naar het binnenland van Bosnië
+brengen.
+
+Toen wij te Sign kwamen, was het juist marktdag: voor een vreemdeling
+altijd een buitenkansje. De landlieden uit den omtrek waren in vrij
+aanzienlijken getale toegestroomd; en hoewel de kleederdracht in
+hoofdzaak onveranderd blijft, ondergaat zij toch, naarmate wij de
+grenzen naderen, enkele wijzigingen, die niet aan onze opmerkzaamheid
+mogen ontsnappen.
+
+Hier wordt bovenal onze aandacht getrokken door het eigenaardig
+hoofddeksel der slavische vrouwen: de okrouga, een wonderlijke witte
+muts, die voorover op het hoofd wordt gezet, en waarvan doorgaans
+alleen het voorste gedeelte zichtbaar is, want in den regel dragen
+de vrouwen over de okrouga een grooten witten sluier, die tot midden
+op den rug af hangt en ook gedeeltelijk de armen bedekt, maar het
+fraaie borduursel van het hemd zichtbaar laat. Te Sign is de okrouga
+eenvoudig een witte doek; iets verder naar de grenzen, is het voorste
+gedeelte opengewerkt, bij wijze van kant. In Herzegowina is dit
+hoofddeksel rood van kleur, en neemt meer den vorm aan van een fez;
+in de omstreken van Trebinje wordt de okrouga voor goed door de fez
+vervangen; maar ook dan nog blijft de breede sluier, die de schouders
+en de armen bedekt. In Herzegowina, en met name in de streek tusschen
+Montenegro en Mostar, wordt die sluier van fijne zijde vervaardigd;
+overigens ondergaat het kostuum weinig verandering. Ook dat der mannen
+verschilt  niet merkbaar van de kleederdracht uit de omstreken van
+Knin; met dit onderscheid alleen, dat in Dalmatië over het algemeen
+de tulband gedragen wordt, terwijl in de turksche provinciën dit
+hoofddeksel het uitsluitend kenmerk is der Muzelmannen.
+
+De kerken van Sign zijn zeer ruim en rijk versierd; vermoedelijk
+behoort hier de overgroote meerderheid der bevolking tot de katholieke
+Kerk, want ik heb nergens een grieksche kapel gezien. De kerken van
+Sign dagteekenen voor het meerendeel uit de zeventiende  en achttiende
+eeuw, en dragen allen het italiaansche karakter; de versiering is
+blijkbaar afkomstig uit den tijd der venetiaansche heerschappij.
+
+Mijn verblijf te Sign heeft niet langer dan een dag geduurd,
+maar ik heb er behoorlijk kunnen eten en slapen,  en dit is geen
+klein kompliment voor een dalmatisch stadje, aan de grenzen van
+Herzegowina. Later heb ik meermalen, aan gene zijde der bergen,
+honger geleden; en zelfs aan deze zijde van den Velebit was de kost
+dikwijls schraal en het nachtleger van twijfelachtig gehalte. Te
+Sign vindt men ten minste eene behoorlijke herberg; en een blik op
+den weelderigen vruchtbaren omtrek geeft u de overtuiging dat het u
+althans niet aan voedsel behoeft te ontbreken.
+
+Op het marktplein bewaart eene fraaie fontein, die te Padua of te
+Treviso niet misplaatst zou zijn, de herinnering aan den tijd der
+venetiaansche heerschappij. Toen wij daar langs kwamen, stonden er
+eenige boerinnen bij de fontein gegroept, om water te putten; en
+hare kleederdrachten, die ons aan het Oosten deden denken, vormden
+een eigenaardig contrast met den italiaanschen renaissance-stijl van
+het kleine, maar fraaie monument, waarvan onze lezers de afbeelding
+vinden op bladz. 136.
+
+Na den dag te hebben gebruikt voor eenige bezoeken en voor wandelingen
+door de stad en hare omstreken, die niets bijzonders opleveren,
+besloot ik den volgenden morgen naar de kust te vertrekken, om mij te
+Spalato in te schepen naar Ragusa. Ik zou zoodoende tweemaal denzelfden
+weg afleggen; maar men moet wel rekening houden met de middelen van
+vervoer; en men is van zelve verplicht telkens naar de Adriatische-zee
+terug te keeren, waar men zeker is de stoombooten van Lloyd te zullen
+aantreffen. Er schoot dus geene andere keuze over. Zonder ongeval te
+Spalato aangekomen, vertrokken wij den volgenden morgen ten zes uur,
+en liepen, na een kalme zeereis van zes-en-twintig uren, in de haven
+van Gravosa, bij Ragusa, binnen.
+
+Deze zeetochtjes van de eene stad naar de andere zijn niet van belang
+ontbloot. Van het dek der boot volgen wij de kronkelende, bochtige
+lijn van de pittoreske,  bergachtige kust; wij houden telkens op in
+een der vele kleine havens, Piëtro di Brazza, Almissa [20], Macarsca
+en Curzala. Wij hebben dan juist den tijd, om, terwijl reizigers in-
+en ontscheept worden, vluchtig enkele schetsen van het omringende
+landschap te maken.
+
+Gravosa is als het ware de buitenhaven van Ragusa; de schepen kunnen
+hier gemakkelijker aanleggen dan in de haven der stad zelve; de
+reede is dieper, veiliger en beter gelegen. De haven van Ragusa, die
+te zeer voor den zuid-oostenwind open ligt, wordt bijna alleen door
+de visschers en de kleine kustvaarders gebruikt. Deze stad, die eens
+een zoo belangrijken handel dreef en eene zoo gewichtige rol speelde,
+dat zij den naijver opwekte van de trotsche republiek van Sint-Marcus,
+had eigenlijk moeten gebouwd zijn op de plaats, waar nu Gravosa staat,
+en niet op dat eng begrensde, tusschen de zee en de rotsen ingesloten
+terrein, waar iedere uitbreiding onmogelijk is. Deze zoo moeilijk te
+genaken plek werd aanvankelijk veiligheidshalve gekozen; later, toen
+de stad, na velerlei rampen, herbouwd moest worden, waren de burgers
+te zeer aan hunne vroegere woonplaats met al haar herinneringen
+en traditiën gehecht, om een plek te verlaten, die van het eerste
+oogenblik slecht gekozen was, niettegenstaande zij in de onmiddellijke
+nabijheid een uitgezocht terrein hadden om eene groote stad te bouwen.
+
+De afstand tusschen Gravosa en Ragusa bedraagt niet meer dan een
+halve mijl.
+
+Een fraaie, in de rotsen uitgehouwen weg, ter wederzijde door
+smaakvolle villas in italiaanschen stijl omzoomd, voert naar de
+stad. Aan alle zijden treft ons de weelderige, zuidelijke plantengroei:
+aloës en cactus groeien in de spleten der rotsen; de lucht, de
+zee, de berg, de vorm der huizen, de geheele omringende natuur,
+herinneren aan de rots van Monte-Carlo en het prachtige panorama
+van Monaco; de donkere cypressen, die zich loodrecht verheffen uit
+de dichtbegroeide heesters met hun goudgele bladeren en gekleurde
+vruchten, voeren ons ook in onze verbeelding naar de landschappen
+van zuidelijk Italië. Gravosa is een stedeke van eenige beteekenis
+door zijn haven; daar vindt men de timmerwerven van Ragusa, waarop
+evenwel niet meer de bedrijvigheid van vroeger heerscht. Tusschen
+Gravosa en Ragusa, vlak langs den weg, bouwden de rijke kooplieden
+der republiek hunne landhuizen, door bekoorlijke tuinen omringd,
+waar zij het volle genot van het buitenleven konden smaken.
+
+Wie de geschiedenis van Ragusa kent, zal niet zonder een gevoel van
+eerbied deze stad betreden; ik durf zelfs beweeren, dat het zonderlinge
+voorkomen der stad, zoo hoogst eigenaardig en karakteristiek ten
+gevolge van het gekozen terrein, in allen deele beantwoordt aan de
+verwachting, die de kenner harer historie zich van Ragusa gevormd
+heeft.
+
+Op de tuinen en landhuizen langs den weg, volgt de voorstad Pille,
+waar men eenige logementen voor de reizigers vindt; vlak tegenover den
+weg verrijst de poort der vesting, die de gansche stad omvat. Ge ziet
+niets dan bedekte wegen, ophaalbruggen, diepe droge grachten, waarin,
+tusschen de rotsen, vijgeboomen groeien; esplanaden, waarop soldaten
+exerceeren; hooge gekanteelde muren, die de golvingen van den grond
+volgen, met zware torens en valpoorten, die aan de middeleeuwsche
+burchten denken doen. Boven den hoofdingang prijkt een wapenschild in
+bas-relief, voorstellende Sint-Biagio (Blasius), bisschop, met myter
+en kromstaf, en daarachter een burcht. Dit is het wapen der stad en het
+zegel der republiek van Ragusa; zij koos den heiligen bisschop tot haar
+patroon, omdat, bij zekere gelegenheid, toen de Venetianen zich door
+een krijgslist van de stad wilden meester maken, een priester voor den
+Senaat verklaarde, dat San-Biagio hem in den droom verschenen was en
+de plannen van den vijand had ontdekt (971). Hebt ge de smalle poort
+achter u, dan moet ge nog eene drie-dubbele omwalling met wachthuizen
+doorgaan, eer ge den Stradone bereikt.
+
+De Stradone van Ragusa (strada, straat) is het voornaamste deel
+der geheele stad; bijna aan den ingang staat eene fraaie fontein,
+sierlijk en smaakvol bewerkt, uit het begin der zestiende eeuw; zij is
+of niet voltooid, of heeft door een of andere ramp haar bovengedeelte
+verloren. Tegenover de fontein verrijst de voorgevel van eene mooie
+kerk, die tot een Franciskaner-klooster behoort. Verbeeld u verder een
+geplaveiden weg, tusschen de tien en twaalf ellen breed, ter wederzijde
+omzoomd door eenvormige huizen van graniet; die huizen zijn zeer breed,
+zeer eenvoudig, zonder eenigen stijl, met zuilengangen voorzien en van
+elkander gescheiden door smalle steegjes, ter breedte van hoogstens
+twee el. Ter linkerzijde voert elk dezer steegjes naar een trap van
+meer dan honderd treden; de huizen, die in deze straatjes uitkomen,
+volgen natuurlijk de helling van den grond, en verheffen zich vlak
+boven elkander, zoodat hunne vensters op de trap uitkomen en hunne
+balkons daarboven zweven. Het is bijna onmogelijk, zich eene duidelijke
+voorstelling van dit zonderling geheel te maken.
+
+Hoog boven die trap verheffen zich de gekanteelde muren van een op
+de rots gebouwd fort, dat de stad aan deze zijde verdedigen moet. De
+straatjes ter rechterhand, niet minder smal, liggen op dezelfde
+hoogte als de Stradone, en voeren naar dat deel der stad, dat aan
+de zee uitkomt, of liever aan den zwaren, met geduchte bolwerken
+versterkten muur, die langs de zee loopt.
+
+De Stradone is zuiver recht, als ware hij met een liniaal getrokken;
+hij doorsnijdt de stad in hare gansche lengte en voert naar de voorstad
+Plocce, aan de landzijde op den weg naar Herzegowina.
+
+Houden wij een oogenblik stil op het voornaamste plein, de Piazza
+dei Signori, aan het einde van den Stradone. Het laatste huis aan
+onze rechterhand komt met zijn zijgevel op het plein uit; daar is de
+kathedraal, die zich door niets bijzonders onderscheidt, en in de
+zeventiende eeuw werd gebouwd. Ter linkerhand verrijst een gebouw,
+dat door zijn uitnemend schoone vormen aanstonds de aandacht trekt,
+de Douane. Tegenover ons, op het plein, staat het paleis van den
+Rector of eersten magistraat der republiek; de fraaie zuilen, waarop
+spitsbogen rusten, doen u denken aan de portiek van het Dogepaleis
+te Venetië. Tusschen het paleis en de Douane staat een monumentaal
+wachthuis, waarboven zich een klokketoren verheft: dit is tevens de
+poort, die naar de zee voert.
+
+Rechts van den Stradone, ook het Corso genoemd, ligt het grootste
+gedeelte der stad; daar vindt men eene vrij ruime groenmarkt,
+en een aantal smalle straten en stegen, te zamen een klomp dicht
+opeengedrongen huizen, die voor het meerendeel zeer weinig licht
+ontvangen door de uiterst geringe breedte der straat, waarop zij
+uitkomen.
+
+Over het algemeen vertoont Ragusa het voorkomen en karakter eener
+noord-italiaansche stad: het plaveisel, de balkons, de stijl der
+openbare gebouwen en monumenten, het buitensporig aantal kerken--alles
+herinnert aan de venetiaansche architectuur. Er heerscht eene
+buitengewone zindelijkheid. Ge ontvangt een indruk van eigenaardig
+leven en vroolijke opgewektheid, ondanks de zeer enge grenzen,
+waarbinnen ge u beweegt; alles zegt u, dat, niettegenstaande de
+wisselingen der tijden, hier nog welvaart en rijkdom te vinden is. In
+den Stradone ziet ge eene menigte winkels van goudsmeden en juweliers,
+en niet minder magazijnen van kleederen en borduurwerk. De lokale
+kleederdrachten zijn zeer opmerkelijk: het kostuum van het gilde der
+pakkedragers of commissionnairs gelijkt sprekend op dat der turksche
+kooplieden van Smyrna. Deze corporatie heeft niet alleen haar eigen
+gewoonten en gebruiken, haar eigen keuren en reglementen, maar ook
+haar eigen rechtspleging. Waarschijnlijk is dit gilde reeds zeer oud:
+het bestaat nog onveranderd, en de leden zijn beroemd wegens hun
+onkreukbare eerlijkheid.
+
+Thans willen wij de voornaamste monumenten van nabij bezien. Inwendig
+zijn de meesten geheel verbouwd en veranderd; maar het uitwendige
+voorkomen verdient alleszins de aandacht. Indien Ragusa er nog
+uitzag als in den bloeitijd der republiek, zou de stad vrij wat
+belangwekkender zijn; maar weinige steden stonden aan zulke zware
+beproevingen bloot. Den 21sten Maart 1023, op San-Benedetto-dag, werd
+bijna de gansche stad door brand vernield; ditzelfde lot trof haar
+in 1296 en nogmaals in 1459, toen slechts het gebouw der archieven
+en de Schatkamer gespaard bleven; eindelijk verkeerde, in 1667,
+eene geduchte aardbeving de geheele stad in een puinhoop. Van deze
+ramp dagteekent zelfs het verval van Ragusa; nimmer kon zij zich van
+dien vreeselijken slag herstellen. De burgers toonden eene inderdaad
+schier onbegrijpelijke hardnekkigheid, om steeds tot dezelfde, zoo
+slecht gekozen plaats terug te keeren, niettegenstaande het hun niet
+aan waarschuwingen ontbrak, want van de zeventiende eeuw tot 1843
+keerden de aardbevingen periodiek zoo wat om de twintig jaar terug,
+al behoorde ook een ramp als die van 1667 tot de uitzonderingen.
+
+De Douane is een der weinige monumenten, die aan de verwoesting van dat
+jaar zijn ontkomen. Het is een fraai gebouw in venetiaanschen stijl,
+met eene sierlijke portiek in den voorgevel. De ruime binnenplaats is
+aan alle zijden door zuilengangen omgeven, waaronder zich de winkels
+en magazijnen bevinden, die allen den naam van een heilige dragen. De
+opschriften wijzen nog de bestemming van het gebouw aan: "Geef den
+Keizer wat des Keizers is;" en dit andere, nog merkwaardiger opschrift:
+"Pondero cum merces ponderat ipse Deus". (Als ik de koopwaren afweeg,
+houdt God ook de weegschaal.) De Munt was in hetzelfde gebouw
+gevestigd; daar werd het metaal gesmolten en tot geld gestempeld.
+
+In verhouding tot den omvang der stad, is het aantal der kerken
+buitengewoon groot. Evenals te Venetië, wilde iedere familie haar eigen
+kapel bezitten, die gaandeweg tot een kerk aangroeide; de Ragusanen
+waren van oudsher bekend wegens hunne kinderlijke gehechtheid aan
+de meest ongeloofelijke relieken. De menigte der relieken, in deze
+onderscheidene kerken bewaard, gaat alle begrip te boven: ieder burger
+van eenige beteekenis, die verre landen had bezocht, stelde er een
+eer in, een of andere relikwie mede te brengen. De geschiedschrijvers
+der republiek geven in hunne werken eene uitvoerige beschrijving van
+al deze antieke overblijfselen, welke voor een groot deel geschenken
+waren van de Koningen en Koninginnen van Bosnië en de doorluchtige
+beschermers der republiek, die van eene bedevaart naar de heilige
+plaatsen terugkeerden. Zij verhalen ook, dat na de overweldiging van
+Bosnië, Servië, Bulgarije, Albanië en Griekenland door de Turken,
+de kooplieden van Ragusa zich zooveel mogelijk beijverden om de
+relikwiën, die in handen der ongeloovigen waren gevallen, terug te
+koopen en weder aan kerken of particulieren te verkoopen.
+
+De meeste dier relieken worden tegenwoordig bewaard in eene ruime kapel
+van de kathedraal, het Reliquarium genoemd. Het kost eenige moeite,
+toegang tot die verzameling te verkrijgen. De kapel bevat zeer groote
+rijkdommen, want bijna alle relikwiën worden bewaard in kistjes,
+bekers, doozen, monstransen van goud, zilver of rotskristal, die te
+zamen eene zeer aanmerkelijke waarde vertegenwoordigen. In den regel
+wordt de kapel niet dan op hooge feestdagen geopend, wanneer deze zaken
+in statigen ommegang worden rondgedragen; tijdens de republiek mocht de
+kapel niet worden geopend dan in tegenwoordigheid van twee senatoren.
+
+Als men den Stradone ten einde wandelt en de stad door het reeds
+genoemde wachthuis met den klokketoren verlaat, dan komt men, na
+wederom door eenige bedekte wegen en vestingwerken te zijn gegaan, aan
+de Zeepoort. Daar heeft men aan zijne rechterhand de haven van Ragusa,
+zeer goed beschut en zeer schilderachtig, maar ook zeer klein en
+alleen dienstig voor de visschersvaartuigen en de kleine kustvaart. De
+schuiten, waarmede de bewoners der omliggende dorpen op marktdagen de
+stad bezoeken, liggen ook in deze haven. De Zeepoort uitgaande, komt
+ge ook in Borgho Plocce, waar de weg naar Trebinje begint; ge zijt
+slechts op weinige schreden afstands van Herzegowina, en de vrouwen
+van die streek bezoeken geregeld de markt te Ragusa. Daar bevindt zich
+ook de karavanserai der Turken, met een omheind park voor het vee,
+en een kleine loods, waarin aan de karavanen zout verkocht wordt.
+
+
+XII.
+
+Na een blik op de stad geworpen te hebben, mogen wij niet zwijgen van
+hare geschiedenis: eene geschiedenis, zoo merkwaardig en in zekeren
+zin zoo geheel eenig in haar soort, dat vooral om die reden dit kleine
+plekje gronds alle belangstelling waardig is.
+
+Even als Spalato, dankt ook Ragusa haar stichting aan de invallen
+der barbaren, die Salona verwoestten. Een deel van de bevolking dier
+stad nam de wijk naar deze rots, verliet Gravosa, dat te dicht bij
+de open zee ligt, en zocht een toevluchtsoord aan den zoom der minder
+toegankelijke baai van Ragusa. Reeds in 265 hadden de Gothen het oude
+Epidaurum geplunderd; langen tijd daarna hadden eenige inwoners van
+die stad zich aan dezen inham en de kleine vlakte aan den voet der
+reusachtige rotsmassa nedergezet. De uitgewekenen van Epidaurum en
+van Salona smolten samen en vormden alzoo de bevolking der nieuwe stad
+Ragusa. Zonderling genoeg, werd ook op de plek van het oude Epidaurum
+weder eene stad gebouwd, die den naam ontving van Ragusa-Vecchia,
+Oud-Ragusa.
+
+Tusschen 656 en 949 werd de stad driemaal uitgelegd, en nooit kwam het
+den burgers in de gedachte, een gunstiger en ruimer plek uit te kiezen,
+want hunne veiligheid ging hun boven alles. De vergrooting der stad
+wordt vooral toegeschreven aan Paulimir, kleinzoon van Radoslas V,
+Koning van Kroatië, die door zijn eigen zoon was onttroond. Paulimir
+had de wijk genomen naar Rome; na den dood van zijn zoon, riepen
+zijne onderdanen hem terug; hij had langen tijd te Ragusa vertoefd,
+en om zijne erkentelijkheid te toonen voor de gastvrijheid, waarmede
+de burgers hem ontvangen hadden, omgaf hij de stad met eene versterkte
+omwalling, bouwde de kerken van Sint-Sergius en Sint-Stefanus, en
+wist van den Paus te verkrijgen dat de bisschop van Epidaurum zijn
+zetel van Breno naar Ragusa overbracht.
+
+De nieuwe stad was van vijanden omringd; op zee had zij te kampen met
+de piraten, en van de landzijde werd zij door de Slaven van Bosnië
+bedreigd; niettemin ontwikkelde zij zich; de nood dwong haar burgers
+tot onverpoosde inspanning en rusteloozen arbeid. Weldra toonden
+zij zich bekwame zeevaarders; zij bouwden twee tuighuizen, rustten
+een galei uit, benevens een aantal kleinere gewapende vaartuigen, en
+versterkten hunne vestingwerken met nieuwe torens. In het jaar 788,
+toen een van haar geduchtste vijanden, de sarraceensche zeeroover
+Spucento, in de wateren van Ragusa het anker uitwierp, tastten
+de burgers hem moedig aan, maakten hem gevangen en vermeesterden
+zijn schepen. Dit was het eerste groote wapenfeit van Ragusa, en
+die overwinning maakte zoo grooten indruk, dat zij allengs door de
+legende werd toegeschreven aan Roland, den wijd en zijd beroemden held
+der sagen van Karel den Groote. Ter eere van dien gewaanden Roland
+werd zelfs te Ragusa, op het groote plein, tusschen het paleis en de
+Douane, een kolossaal standbeeld in volle wapenrusting opgericht. Dit
+beeld, dat van tijd tot tijd werd vernieuwd, staat nog heden op een
+klein pleintje, naast de poort, van den Stradone naar zee voert,
+daar waar ook, in de laatste tijden van haar bestaan, de standaard
+van de republiek werd geplant.
+
+Weldra ging Ragusa een schitterender toekomst tegemoet. In 831 wordt
+de stad door de Slaven van Trebinje aangevallen; zij slaat dien aanval
+zegevierend af; en het vredesverdrag, door bekwame en bedachtzame
+kooplieden opgesteld, wordt een der grondslagen van den ongeloofelijken
+voorspoed der republiek. De stad bedingt den vrijen handel met de
+tegenwoordige turksche provinciën Herzegowina, Bosnië en een deel
+van Bulgarije; zij verkrijgt den afstand van een strook gronds, om
+wijngaarden te planten, graan te zaaien en kudden te laten grazen; daar
+tegenover vergunt zij aan haar vijanden onbeperkten handel met haar
+kooplieden. In 867 plunderen de Sarraceenen Budua, Pisano en Cattaro,
+en slaan het beleg voor Ragusa; de stad verdedigt zich gedurende
+vijftien maanden; Basilius, de Keizer van het Oostersche rijk, zendt
+honderd schepen tot hare hulp. De Sarraceenen worden gedwongen, het
+beleg op te breken en zich naar Bari terug te trekken. De Paus, de
+Koning van Frankrijk en de Keizer van Byzantium sluiten nu een verbond
+met Ragusa, en deze kleine stad treedt mede op onder de christelijke
+mogendheden, die de ongeloovigen uit Italië zullen verjagen. Te Ragusa
+verzamelt zich een machtig leger, waarmede straks Bari wordt aangetast,
+dat eerst na een beleg van vier jaren (871) vermeesterd wordt.
+
+Tegen het einde der negende eeuw vertoonen zich de eerste sporen van
+naijver tusschen Venetië en de republiek van Ragusa. De zeeroovers
+van Narenta, waarvan ik reeds vroeger gesproken heb, teisteren
+de kusten der Adriatische-zee; Venetië verklaart hun den oorlog,
+en vervolgt hen allerwege, en haar scheepsmacht vertoont zich ook,
+onder dat voorwendsel, te Ragusa. Aanvankelijk is de verhouding
+zoo vredelievend mogelijk. Eenige venetiaansche galeien bezetten de
+baai van Gravosa; anderen werpen het anker uit tegenover het eiland
+Lacroma. De admiraal gaat aan land, en verschijnt in den Senaat: hij
+heeft geen ander oogmerk dan om zich van de noodige levensmiddelen te
+voorzien. Maar een Ragusaan, aan wien, zoo hij zegt, eene verschijning
+van Sint-Blasius is te beurt gevallen, maakt de senatoren met de
+geheime plannen der Venetianen bekend; men grijpt naar de wapens en
+spoedt zich naar de wallen. Des morgens vindt de admiraal de Ragusanen
+geheel ter verdediging toegerust; hij waagt een aanval, die wordt
+afgeslagen,  en licht daarop het anker. De Ragusaan heette Stojco;
+en sedert dien tijd werd Sint-Blasius de patroon der republiek;
+men bouwde eene kerk te zijner eer, en zijn beeldtenis prijkte op
+het zegel van den staat en op de nationale banier.
+
+Omstreeks het begin der elfde eeuw ontvangt het gebied der stad, tot
+dusver schier tot de naakte rots beperkt, eenige uitbreiding. Stephan,
+Koning van Dalmatië en Kroatië, geeft aan de republiek eene strook
+gronds van vijf-en-twintig mijlen lengte, omvattende de vallei
+van Breno, Ombla, Gravosa en Malfi. Deze Koning had eene bedevaart
+ondernomen naar de kerk van San-Stefano, en meende daardoor genezing
+gevonden te hebben van eene ziekte, waaraan hij sinds geruimen tijd
+leed; de schenking was nu een bewijs zijner dankbaarheid. Hij was zoo
+zeer met de burgers bevriend en stelde in hen zoo groot vertrouwen,
+dat na zijn dood zijne weduwe Margaretha de stad Ragusa tot haar
+verblijf koos.
+
+Meermalen heeft Ragusa de eer gehad, onttroonde vorsten te herbergen,
+en steeds heeft zij hun niet alleen gastvrijheid, maar dikwijls ook
+feitelijke bescherming verleend. Dikwerf moest de stad daar voor
+boeten. Nauwelijks had de Koningin-weduwe Margaretha de wijk genomen
+naar Ragusa, of de opvolger van haar echtgenoot, Radoslas V, eischte
+hare uitlevering. Die eisch werd afgewezen; hij sloeg het beleg voor
+de stad, die hem wel tot den aftocht dwong, maar toch veel van dien
+aanval te lijden had, want de rijke voorsteden werden vernield.
+
+Bodino, de overweldiger van den troon van Servië, had de wapenen
+opgevat tegen zijn oom Radoslas en zijne zonen. De bloedverwanten van
+Radoslas, die het onderspit gedolven hadden, zochten eene schuilplaats,
+waar zij veilig zouden zijn voor de wraak van Bodino, en kwamen te
+Ragusa. Nauwelijks waren zij daar aangekomen, of Bodino zond een
+gezant, en vorderde van den Senaat de onverwijlde uitlevering der
+bloedverwanten van zijn oom. Indien de Senaat zijn verzoek afsloeg,
+dan zou de overwinnaar van Bosnië "als een adelaar nederdalen en
+Ragusa verdelgen." De Senaat weigerde niettemin, en handhaafde in
+zijn waardig antwoord de traditie der republiek, om eene wijkplaats
+te zijn voor alle vervolgden.
+
+Niet zoodra had Bodino van zijn gezant deze weigering  vernomen,
+of hij naderde met een machtig leger, en sloeg zijn kamp op bij den
+berg Bergato, voor Ragusa. Dit beleg duurde zeven jaren; de burgers
+verdedigden zich met onwrikbaren moed. Het leger van Bodino kwam
+in opstand, ten gevolge der wreedheden, waaraan hij zich jegens de
+bloedverwanten van Radoslas overgaf; de Koning van Servië moest het
+beleg opbreken, maar niet zonder eene sterke bezetting achter te laten
+op het versterkte plateau, waar tegenwoordig de Sint-Nicolaaskerk
+staat. De aartsbisschop van Ragusa en de abt van het klooster van
+Lacroma onderscheidden zich bij die gelegenheid door een daad van
+edelen heldenmoed. Zij begaven zich in statigen optocht naar het
+kamp van Bodino, en verweten hem, in naam van den levenden God, de
+moorden, die hij in koelen bloede bedreven had. Door hunne ernstige
+woorden getroffen, deed Bodino boete, en liet op de rots van Lacroma,
+ter eere van zijne slachtoffers, een grafteeken oprichten, waarvan
+nog heden de overblijfselen zichtbaar zijn.
+
+Echter was het beleg niet geheel opgebroken, want de Serviërs hielden
+nog altijd hun fort op den heuvel bezet; op Paaschdag van het jaar
+1111, maakten de burgers zich met list van die sterkte meester, en
+om deze zegepraal te vieren en de herinnering daaraan te bewaren,
+werd de vesting geslecht, en in de plaats daarvan eene kerk ter
+eere van Sint-Nicolaas gesticht. Om dien zelfden tijd werd de stad
+aanmerkelijk uitgelegd; aan het uiteinde van den Stradone, werd een
+kanaal gedempt en in een plein herschapen; tevens ontving de republiek
+het eiland Nelada ten geschenke van Ourosh I, Koning van Servië.
+
+In 1159 werd Ragusa op nieuw belegerd, en wel door Barich, den Koning
+van Bosnië, die met zijne onderdanen ter zake van godsdienstgeschillen
+over hoop lag; ook nu hadden de uitgewekenen eene schuilplaats gezocht
+in Ragusa. Barich komt met een leger van tienduizend man, en levert
+Breno aan de vlammen over; hij trekt zich tijdelijk terug voor den
+vastberaden tegenstand der burgers, maar kondigt tevens zijn voornemen
+aan, om het volgende jaar terug te keeren. Ragusa wacht hem niet af;
+zij sluit een verbond met andere dalmatische steden, en rukt, met een
+vrij sterk leger, rechtstreeks naar Trebinje; Barich ziet zich weldra
+gedwongen een vernederenden vrede te teekenen, waarbij de republiek
+nieuwe handelsvoordeelen bedingt.
+
+De macht van Ragusa was aanmerkelijk gestegen; zij had, ondanks
+herhaalde pogingen van Venetië om de kleine republiek aan haar
+gezag of protektoraat te onderwerpen,  haar onafhankelijkheid weten
+te bewaren. Nu echter vinden wij gewag gemaakt van burgertwisten,
+die den Senaat bewogen, zelf de bescherming in te roepen, welke hij
+tot dusver volstandig verworpen had. Naar het toen heerschende recht,
+moest de Rector of eerste overheidspersoon der republiek na verloop van
+een jaar zijn ambt nederleggen. De Rector Damiano Judas had evenwel de
+soldaten omgekocht, en was reeds sedert twee jaren aan het bestuur; hij
+verhinderde de vergaderingen van den Raad en oefende een dictatoriaal
+gezag uit. Een zijner schoonzoons, Piero Benessa, verbond zich met
+eenige edelen, en stelde voor, de tusschenkomst van Venetië in te
+roepen. Dit stond gelijk met vrijwillig zijne onafhankelijkheid op
+het spel te zetten; maar toch besloot men den stap te wagen. Benessa
+ging naar Venetië en trad in onderhandeling met den Senaat; men gaf
+hem twee galeien, waarmede tevens een gezantschap naar Constantinopel
+vertrok. Op zijne reize hield hij zich te Ragusa op, en noodigde
+Damiano  uit om aan boord te komen, ten einde de geschenken te zien,
+die den Keizer zouden worden aangeboden. Nauwelijks had hij den
+voet op het dek gezet, of de Rector werd in boeien geslagen; hij
+verbrijzelde zich het hoofd tegen het boord. Intusschen bleek weldra,
+welk een gevaarlijken stap men gedaan had: de Senaat van San-Marco
+stelde een gouverneur over Ragusa aan, en dwong de kleine republiek
+aan al de oorlogen, waarin Venetië gewikkeld werd, deel te nemen.
+
+Van 1216 tot 1357 was Ragusa bijna een vasalstaat van Venetië; zij
+had wel haar eigen regeeringsvorm, haar eigen vlag en de keuze harer
+magistraten behouden, maar de invloed van den Senaat van Venetië
+was oppermachtig. De republiek wist inmiddels, ook door behendig
+aangeknoopte alliantiën en door een beleidvol gebruik maken van de
+omstandigheden, langzamerhand hare zelfstandigheid te herwinnen,
+tot in 1359, in plaats van den door Venetië gezonden gouverneur,
+drie ragusaansche patriciërs gekozen werden, die den titel van
+rectoren voerden. De groote republiek van Sint-Marcus, die onbetwist
+meesteresse was van de Adriatische zee, nam met deze verandering
+genoegen, en liet hierdoor haar oppergezag over dit schier onmerkbaar
+plekje gronds varen.
+
+Inmiddels was eene nieuwe macht op het tooneel verschenen, waar zij
+eene zoo ontzaglijke rol spelen zou: de Turken hadden den voet in
+Europa gezet, en een aanvang gemaakt met die reeks van veroveringen,
+die het grieksche rijk zouden verzwelgen, het duitsche op den rand van
+den ondergang brengen, en gansch Europa met schrik vervullen. Reeds in
+1358 knoopt de republiek van Ragusa betrekkingen aan met deze barbaren,
+die bereids tot in de aangrenzende landen zijn doorgedrongen en de
+Slaven tot onderwerping zullen dwingen; in het genoemde jaar zendt zij
+een gezantschap naar den emir Orcan. Ragusa biedt hem eene schatting
+aan van vijfhonderd sequinen per jaar, en bedingt daarvoor zoo veel
+mogelijk voorrechten en privilegiën voor haar handel. Zij ziet in
+de Turken de machtigste en onverzoenlijke vijanden van haar oude
+mededingster, de republiek van Venetië; zij is de eerste mogendheid
+in Europa, die een bondgenootschap sluit met den turkschen Sultan:
+iets, wat haar juist niet tot eer verstrekt.
+
+Dank zij dit bondgenootschap, gelukte het echter der republiek, ondanks
+voorbijgaande moeilijkheden, haar onafhankelijkheid te bewaren, ook bij
+de menigvuldige oorlogen, die Turken en Hongaren met elkander voerden,
+en waarin zij meermalen dreigde betrokken te worden. Eindelijk valt ook
+Constantinopel in de macht der mongoolsche horde, die bereids Servië,
+Bosnië, Herzegowina, Albanië en een deel van Hongarije aan haar juk
+heeft onderworpen. Mohammed II, de veroveraar van Constantinopel,
+vermeestert voor en na al de havens van Dalmatië, en zijne vloot
+nadert Ragusa. De burgers zijn door schrik bevangen; de republiek
+heeft geen bondgenooten; aan weerstand valt tegenover dien vijand
+niet te denken. Men besluit dus een gezantschap naar den Sultan af te
+vaardigen. Deze eischte den afstand van al het grondgebied buiten de
+wallen der stad, die dan hare onafhankelijkheid mocht behouden. De
+Senaat antwoordde, dat de republiek zich aan den wil van den Sultan
+onderwerpen zou, maar merkte daarbij op, dat Ragusa, van geheel haar
+gebied beroofd, zich niet zou kunnen staande houden, en in handen van
+den Koning van Hongarije zou vallen. Dit hielp: Mohammed zag van zijn
+eisch af en liet de stad met vrede.
+
+Voortaan door machtige buren aan alle zijden ingesloten, viel er
+voor Ragusa verder aan geen uitbreiding van grondgebied te denken;
+voortaan zal zij zich geheel wijden aan handel en nijverheid, aan de
+beoefening van kunst en wetenschap. Op grond van hunne gehechtheid
+aan den Heiligen Stoel, weten de burgers van Ragusa van den Paus
+de vergunning te verkrijgen om met de ongeloovigen handel te mogen
+drijven; en tegen het einde der vijftiende eeuw, heeft de republiek,
+ondanks de moeilijkheden van haar politieken toestand, een trap
+van welvaart en voorspoed bereikt, die de bewondering van Europa en
+den naijver van Venetië opwekt. Haar kooplieden hebben kantoren in
+Frankrijk, in Spanje, in Italië, in Engeland, in geheel het Oosten, en
+onnoemelijke schatten worden binnen hare muren opgestapeld. Omstreeks
+dien tijd trof de stad een geduchte ramp: een koopman van Ancona bracht
+de pest naar Ragusa over, die zoo vreeselijke verwoestingen aanrichtte,
+dat de stad bijna geheel verlaten werd. De Senaat verplaatste zich
+naar Gravosa; in de stad bleven slechts tweehonderd soldaten en zes
+edellieden, met twee galeien over, om de haven te kunnen verdedigen. De
+pest heerschte gedurende zes maanden; naar men zegt, stierven er in
+dien tijd twintigduizend menschen.
+
+In de eerste helft der zestiende eeuw zien wij de republiek in
+aanraking met Karel V; getrouw aan hunne oude politiek, vermijden de
+bedachtzame kooplieden eene botsing met een zoo machtigen vijand, en
+sluiten liever een verbond met den Keizer, waarbij zij zich verbinden,
+hem in geval van oorlog met hunne vloot bij te staan. Die verbindtenis
+kostte der republiek zware offers. Bij den aanval op Tunis verloor zij
+achttien galeien, bij dien op Algiers acht, en de tocht naar Tripoli
+kwam haar nogmaals op het verlies van zes schepen te staan. De tweede
+helft der zestiende eeuw is geheel ingenomen door de groote worsteling
+tusschen Venetië en de Turken. Zelve als het ware midden tusschen de
+strijdende partijen geplaatst, bleef de republiek toch met beiden
+handel drijven; maar toen de geallieerden bij Lepanto de turksche
+vloot hadden vernield, besefte Ragusa dat zij zeer groot gevaar liep,
+en vaardigde aanstonds een gezantschap naar Paus Paulus III af. Men
+eerbiedigde haar neutraliteit, maar toch kon zij niet weigeren, de
+overwinnaars van Lepanto, Don Juan van Oostenrijk on Vittorio Colonna,
+binnen hare muren te ontvangen, al werd ook door het onthaal dat zij
+hun bereidde, de toorn des Sultans opgewekt. Echter trok ook dit onweer
+af, en Ragusa werd, als neutrale stad, gekozen voor de uitwisseling
+der gevangenen, die Spanjaarden en Turken op elkander hadden gemaakt.
+
+Zoo hield de republiek zich, onder de bescherming der Porte, metterdaad
+onafhankelijk, en behartigde met ijver haar handelsbelangen, tot
+haar, op den 6den April 1667, een vreeselijke ramp trof. Eene geduchte
+aardbeving, in den namiddag gevolgd door een hevigen orkaan, verwoestte
+bijna de gansche stad en richtte onnoemelijke schade aan. Slechts
+weinige gebouwen waren staande gebleven; de schepen in de haven werden
+verbrijzeld; te midden der grenzenlooze verwarring ontstond er brand,
+en verschenen benden Morlaken in de vernielde stad, om te plunderen
+wat zij konden. Naar men zegt, verloren op dien noodlottigen dag
+omstreeks vijfduizend menschen het leven.
+
+Wel werd Ragusa weder opgebouwd, maar nooit kon zij zich van dien
+slag herstellen. Bij de welhaast openbaar wordende verzwakking van het
+turksche rijk, week ook voor de republiek het gevaar, van hetzij door
+haar overmachtigen nabuur te worden verzwolgen, hetzij betrokken te
+worden in de oorlogen tusschen Turkije en de andere mogendheden. Maar
+haar eigen levenskracht was mede uitgeput; toch hield zij zich nog
+staande tot 1806, toen de Franschen in Dalmatië doordrongen en ook
+Ragusa bezetten. Bij den vrede van Tilsitt, in 1807, kreeg de republiek
+wel hare onafhankelijkheid terug, maar om die reeds in het volgende
+jaar, en nu voor goed, te verliezen. In het begin van 1808 verscheen
+de maarschalk Marmont te Ragusa, en vaardigde een dekreet uit, waarbij
+de republiek werd vernietigd; Marmont ontving den titel van hertog van
+Ragusa. In het voorjaar van 1814 werd de stad door de Oostenrijkers en
+de Engelschen belegerd; de fransche bezetting moest kapituleeren. Bij
+het traktaat van Weenen werd de voormalige republiek bij Dalmatië
+ingelijfd, dat tot een kroonland van Oostenrijk werd verklaard.
+
+Ragusa is tegenwoordig de hoofdplaats van een district, en
+heeft een eigen gouverneur, die onder de bevelen staat van den
+gouverneur-generaal van Dalmatië. De stad telt niet veel meer dan
+achtduizend inwoners; in 1808, toen Marmont hier resideerde, zou hare
+bevolking nog vijf-en-dertigduizend zielen hebben bedragen. Ik vermoed
+echter, dat daaronder ook de bevolking der voorsteden en zelfs van
+Gravosa begrepen zal zijn.
+
+
+XIII.
+
+Welke was de regeeringsvorm van Ragusa, gedurende het duizendjarig
+bestaan dezer republiek? Welke staatsinstellingen hebben het mogelijk
+gemaakt, dat een staat met zoo uiterst beperkt grondgebied, een zoo
+belangrijke rol heeft gespeeld?
+
+In zijn Droit public de l'Europe, zegt de abt Mably, sprekende van
+Ragusa: "Haar republikeinsche regeeringsvorm is ouder dan Venetië." Wij
+zullen ons bepalen bij een handelstraktaat, ten jare 997 tusschen de
+stad en den griekschen Keizer gesloten, en aangegaan in naam van den
+gonfaloniere, "president der stad Ragusa, verbonden met al de edelen
+van genoemde stad." Uit dit traktaat blijkt dus, dat er destijds
+reeds een raad van edelen bestond. Sedert het tijdstip, waarop, zoo
+als wij boven reeds zagen, de republiek, in een oogenblik van gevaar
+(1204), de hulp van Venetië inriep en een venetiaansch patriciër,
+als rector of president, aan het hoofd der regeering werd geplaatst,
+deed zich ook in de innerlijke huishouding van Ragusa de invloed der
+machtige republiek van Sint-Marcus gevoelen; de regeeringsvorm is
+dan ook, in hoofdtrekken, dezelfde als te Venetië.
+
+Sedert het begin der dertiende eeuw bestonden er te Ragusa drie
+raden of collegiën, in verband met de splitsing der burgers in
+drie klassen: de edelen, de eigenlijke burgers (cittadini) en de
+ambachtslieden. De regeering berust eigenlijk in handen der edelen
+(nobili), en de republiek is streng aristokratisch: ongetwijfeld
+een der hoofdoorzaken van haar langdurig bestaan. De burgers zijn
+verdeeld in twee broederschappen of gilden, dat van Sint-Antonius en
+dat van Sint-Lazarus; de leden dier gilden zijn voor zekere ambten
+verkiesbaar: de benoeming geschiedt door den Senaat.
+
+In den Grooten Raad hebben alle edelen zitting, krachtens hun
+geboorterecht en zoodra zij den ouderdom van achttien jaar hebben
+bereikt. Deze Groote Raad benoemt den president der republiek of
+Rector, die slechts ééne maand aan het bewind blijft; op den 25sten
+van iedere maand heeft eene nieuwe verkiezing plaats. Het spreekt van
+zelf, dat een president, wiens mandaat na verloop van dertig dagen
+verstreken was, niet veel invloed kon uitoefenen.
+
+Den 15den December van elk jaar, werden, mede door den Grooten Raad,
+de overheidspersonen der stad gekozen, de schepenen, die ook met de
+handhaving der wetten en de rechtspleging waren belast en nog andere
+regeeringsfunctien uitoefenden.
+
+De tweede raad heet, even als te Venetië, de Raad der Pregati of de
+Senaat; hij bestaat uit vijf-en-veertig leden. Van zijne beslissingen
+is geen beroep. Hij stelt de belastingen en alle heffingen vast,
+spreekt vonnis in civiele zaken, benoemt de gezanten, sluit vrede
+en verklaart den oorlog; zendt om de drie jaar commissiën van
+onderzoek naar de verschillende districten, vaardigt de wetten uit,
+en beraadslaagt over alles wat met de binnen- of buitenlandsche
+politiek in verband staat. Deze Senaat vergadert viermaal per week,
+later tweemaal; in geval van nood, kan hij door den Rector worden
+bijeengeroepen.
+
+De Raad, het derde regeeringscollege, uit zeven senatoren bestaande,
+onder voorzitterschap van den Rector, vertegenwoordigt het uitvoerend
+gezag: deze raad heeft geheel dezelfde functiën als de Signoria te
+Venetië. Hij is belast met de uitvoering der besluiten van den Grooten
+Raad en den Senaat; elk zijner leden heeft eene bijzondere afdeeling
+van het bestuur voor zijne rekening. De Raad voert briefwisseling met
+andere mogendheden, ontvangt de gezanten, den aartsbisschop, Vorsten
+en andere vreemdelingen van hoogen rang, en onderwerpt belangrijke
+kwestiën aan de beslissing van den Senaat. De leden van dit college
+worden voor een jaar benoemd.
+
+De eerste magistraat der republiek, de Rector, voerde aanvankelijk
+den titel van Prior, daarna dien van Graaf. Vroeger bleef de Rector
+een jaar in functie, maar na de poging van Damiano Judas om zich in
+het gezag te handhaven, werd die termijn ingekort en werd de Rector
+voor een maand benoemd; hij moest gedurende dien tijd het paleis
+bewonen. Slechts bij sommige gelegenheden mocht hij in het publiek
+verschijnen. In de openbare uitoefening van zijn ambt, droeg hij een
+wijden, met bloemen geborduurden mantel van karmozijn damast, benevens
+een groote pruik met krullen. In het paleis bestond zijne kleeding uit
+eene eenvoudige toga van roode wollen stof; hij werd door de lakeien
+van den staat bediend, en mocht zijne vertrekken niet verlaten, dan
+om ter kerk te gaan. Dan werd hij vergezeld door de leden van den
+kleinen Raad en de secretarissen van de Staatskanselarij; voor hem uit
+gingen de lakeien en een troep muziekanten met blaasinstrumenten. Een
+deurwaarder droeg voor hem een zonnescherm, met karmozijn roode
+stof bekleed.
+
+Dit laatste herinnert aan het Oosten: het is de zonnescherm der
+rajahs, der sultans, der emirs, der pasjas; ook Venetië heeft dit
+symbool van het oppergezag overgenomen. Als Hendrik III, na zijn
+vlucht uit Polen, te Venetië een bezoek komt afleggen, worden de
+vier dienstdoende procuratoren aangewezen om hem te vergezellen,
+en Marc-Antonio Barbaro, om den umbrellino te dragen.
+
+De zonnescherm van Ragusa had een gedraaiden, gebeeldhouwden en
+vergulden stok: hij werd altijd gebruikt, onverschillig of de zon
+scheen of niet.
+
+De Rector velt, in zijn paleis, vonnis in sommige geschillen; maar
+hij is slechts vrederechter, want die geschillen mogen over niet meer
+loopen dan de waarde van een sequin. Zijne belooning bedraagt niet
+meer dan een sequin per dag; hij trekt echter nog eenige inkomsten
+uit de inkomende rechten op levensmiddelen.
+
+De eerste magistraatspersoon is letterlijk een gevangene in zijn
+paleis; hij mag alleen des avonds uitgaan, maar incognito en
+zonder toga, opdat de waardigheid der republiek geen schade zou
+lijden. Niemand kan tweemaal in het jaar Rector zijn; ieder lid van
+den Senaat bekleedt die waardigheid op zijne beurt.
+
+De burgers of volburgers (cittadini) mogen eene toga en eene pruik
+dragen; even als de edelen kunnen zij en hunne zonen door den Senaat
+benoemd worden tot secretarissen van de Staatskanselarij; bezitten
+zij bijzondere bekwaamheid, dan kunnen zij tot kanselier opklimmen:
+ook dit in navolging van het te Venetië heerschende gebruik. In sommige
+gevallen mogen zij ook met bijzondere vertrouwelijke zendingen belast
+worden, zoo als bij de pâsjas in Turkije, of bij de regeeringen der
+staten langs de kust van Afrika. Zij worden gebruikt bij verschillende
+gelegenheden, waarbij geen edelen gebezigd worden.
+
+Telken jare, op den feestdag van Sint-Blasius, beschermer en patroon
+der republiek, wordt een burger door den Senaat benoemd tot kapitein
+der artillerie. In den schouwburg zitten de vrouwen der burgers ter
+linkerhand van de adellijke dames: een voorrecht, dat haar door de
+vrouwen van den derden stand zeer benijd wordt.
+
+De volburgers worden door den Senaat benoemd. Om de citadinanza of het
+burgerrecht te verkrijgen, moet men minstens vijf-en-twintigduizend
+francs aan vaste goederen bezitten, geen kleinhandel drijven, en
+nimmer eene onteerende straf hebben ondergaan.
+
+De derde stand bestaat uit de scheepsgezagvoerders, de kleinhandelaars
+en winkeliers, en eindelijk uit de ambachtslieden. Als de
+scheepsgezagvoerders op hunne reizen fortuin gemaakt hebben, kunnen
+zij op hunne aanvrage de citadinanza verkrijgen. De stand der burgers
+breidt zich op die wijze aanmerkelijk uit; met den adel is dit niet
+het geval, want de edelen zijn zeer naijverig op hunne voorrechten
+en hechten zeer aan het prestige van hun stand. In 1790 bericht de
+consul-generaal van Frankrijk, dat sedert honderd jaren geen brieven
+van adeldom waren verleend geworden.
+
+Ten slotte vermelden wij nog, dat de burgerlijke rechtspleging,
+behalve aan de genoemde regeeringscollegiën, was opgedragen aan een
+rechtbank van vier leden: de consuls der burgerlijke zaken. Het
+beheer der schatkist was toevertrouwd aan drie administrateurs,
+de tresoriers van Santa-Martha, uit de senatoren gekozen. Verder
+bestond er ook nog een soort van rekenkamer, de raad of commissie
+delle cinque Ragioni genoemd.
+
+Deze staatsregeling is, zonder ingrijpende veranderingen en ook zonder
+inwendige beroeringen van ernstigen aard, omstreeks tien eeuwen
+van kracht gebleven. Voor ons, die gewoon zijn dat sommige volken
+hun grondwet en hun regeeringsvorm zoowat om de tien of twintig jaar
+veranderen, en voor wie de normale toestand deze is, dat de regeering
+beschouwd wordt als eene prooi, om welker bezit eenige eerzuchtigen,
+voor wie het algemeene welzijn wel de allerlaatste zaak is waarom
+zij zich bekommeren, met elkander worstelen;--voor ons klinkt,
+in dezen tijd van gedurige spanning en onrust, deze historische
+getuigenis welhaast als een sprookje. Ongetwijfeld had Ragusa, even
+als Venetië, deze zeldzame vastheid en stabiliteit--te merkwaardiger
+in dit geval omdat de republiek naar buiten zoo weinig macht kon
+ontwikkelen, en voortdurend door elkander bekampende vijanden omringd
+was--in de allereerste plaats te danken aan het streng aristokratisch
+karakter harer constitutie. De vaderlandsliefde, de strenge tucht, de
+voorzichtigheid, de gematigdheid en het zeldzame beleid, waarvan de
+regeerende klasse van Ragusa zoo doorslaande bewijzen gegeven heeft
+en waardoor dit miniatuurstaatje het hoofd heeft kunnen bieden aan
+machtige potentaten, verdienen de hoogste bewondering; maar deze
+deugden zijn juist het tegenovergestelde van de eigenschappen,
+waardoor de demokratie zich overal en te allen tijde hoeft gekenmerkt.
+
+Bij het nasnuffelen van de archieven en oude staats-papieren werd
+mijne aandacht ook getrokken door sommige bepalingen en regelen op
+het stuk van kleeding, levenswijze, enz., die mij toeschijnen niet
+zonder belang te zijn.
+
+In April 1763 werden door den raad der Pregati (den Senaat) eenige
+leden aangewezen, om maatregelen te beramen ter beteugeling der
+weelde, ten einde de onnoodige en overtollige uitgaven te beperken,
+waardoor de inkomsten der gezinnen werden verslonden en zij in een
+toestand gebracht, die hen naar hulp van de overheid deed uitzien. Die
+commissie stelde een ontwerp-keur voor, waarvan ik de voornaamste
+bepalingen hier laat volgen:
+
+I. De vrouwen van stand, zelfs de Antoninen en Lazarinen (dat zijn de
+dames der broederschappen of gilden van Sint-Antonius en Sint-Lazarus)
+mogen niet meer dan twee soorten van kleederen hebben: een stel
+staatsiekleederen, en een voor gewoon gebruik.
+
+II. Geene andere dan deze staatsiekleederen mogen gedragen worden in de
+hoofdkerken, dat wil zeggen in de kathedraal van Sint-Blasius, en in
+de kerken der Dominicanen en Franciscanen, waar de Zeer Doorluchtige
+en Zeer Eerwaardige Heer onze Rector mocht verschijnen; en zulks op
+de bekende straffen.
+
+III. Alle andere vrouwen mogen geen andere kleederen dragen dan
+van effen zijde, wol, linnen of katoen, waarvan de kleur door haar
+gekozen mag worden, behalve zwart; ook mogen zij geene queue dragen
+en ook geen andere dan lederen schoenen; de weduwen alleen moeten in
+het zwart gekleed gaan, maar uitsluitend in wollen stof; op verbeurte
+van het vierde harer bezitting.
+
+IV. Verbod aan alle mannen en vrouwen, van welken rang of stand ook,
+om galon van gouddraad te dragen.
+
+V. Verbod aan alle mannen en vrouwen, van welken stand ook, om de
+kleederen te versieren met echt of valsch goud of zilver.
+
+VI. Verbod aan alle vrouwen, onverschillig van welken stand, om zich
+nieuwe kleederen te laten vervaardigen van goud- of zilverbrokaat,
+of van niet effen zijde.
+
+VII. Geen vrouw, met uitzondering der dames van adel en de Antoninen
+en Lazarinen, zal voortaan een geborduurden sluier of kap, of
+gefestonneerden mantel mogen dragen; het is haar echter vergund kappen
+of huiven te dragen van zwarte stof.
+
+VIII. De edelen mogen over dag niet zonder het aan hun rang passend
+gewaad uitgaan.
+
+IX. Het is den mannen op straffe van verbanning verboden, het beroep
+van kapper uit te oefenen, of in dat beroep onderricht te geven.
+
+Of deze bepalingen en regelen, waarvan ik hier slechts enkelen heb
+aangehaald, inderdaad doel hebben getroffen, weet ik niet. Ik zou er
+bijna aan twijfelen, als ik zie, hoe reeds in Mei 1773 het edict van
+1765 wordt vernieuwd, maar nu met bijvoeging eener nieuwe bepaling
+tegen de fransche kleederdracht, die ook in Ragusa was doorgedrongen
+en daar navolgers vond. Bij besluit van 18 Mei 1773 verbood de Senaat
+aan alle heeren en edelen, om zich naar fransche mode te kleeden,
+en in het publiek te verschijnen anders dan met de toga; op straffe
+voor eerstgenoemden, om gedurende drie jaren geen zitting in den
+Senaat te mogen nemen; en voor de anderen, om gedurende dienzelfden
+tijd geen lid te kunnen worden van den Raad.
+
+Zoo als men ziet, waren deze aristokraten voor zich zelven niet minder
+streng dan voor anderen, veeleer het tegendeel. Trouwens, ook deze
+trek heeft Ragusa met Venetië gemeen. De jonge edellieden, die op hun
+achttiende jaar rechtens in den Grooten Raad zitting mochten nemen,
+gedurende drie jaar van dat recht te berooven, omdat zij een vreemde
+mode volgen, is zeker bar genoeg.
+
+
+XIV.
+
+Voor de eerste maal, in een armoedige herberg tusschen Knin en
+Sebenico; voor de tweede maal te Ragusa, in een kruidenierswinkel;
+voor de derde maal eindelijk in een pover kroegje te Borgho-Pille,
+waar de karavanen een teug van den nationalen drank, de slivovitza
+(pruimebrandewijn) komen drinken,--heb ik de guzlars de nationale
+volksliederen van Servië hooren zingen.
+
+De guzla, het instrument dat dezen zang begeleidt, is minder dan
+eenvoudig: het is bijna barbaarsch: een enkele snaar over een soort
+van lederen mandoline, met een buitengewoon langen steel, gespannen,
+ziedaar alles. De strijkstok is een soort van houten boog, waaraan
+mede een enkele snaar bevestigd is. De guzla hangt in de slavische
+herberg aan den wand, even als in Spanje de guitaar of pandero aan
+den wand der posada; en diegene onder de gasten, die de servische
+zangen het beste uit zijn hoofd kent, neemt het instrument van
+den muur en begint te zingen. Hij houdt de guzla tusschen de beide
+knieën, even als een violoncel, en begint met enkele hooge noten;
+weldra groepeert zich de schare om hem heen; aanvankelijk luistert
+men met zeer weinig aandacht: men gaat en komt, loopt heen en weer,
+verricht allerlei bezigheden en hindert den zanger; inmiddels gaat
+hij voort met zijn lied; de toehoorders worden aandachtig; er vormt
+zich een kring om hem, die telkens aangroeit; weldra heerscht er
+algemeene stilte en belangstelling. Sommigen leunen zwijgend tegen
+den muur; anderen, op zakken liggende, neergehurkt, met de beenen
+onder het lijf gevouwen, zitten roerloos; niemand spreekt een woord;
+de voorbijgangers, die een kop koffie of iets anders verlangen, treden
+voorzichtig naar binnen en geven zwijgend een teeken. De stem van
+den zanger is al hooger geklommen; hij windt zich op en zijne oogen
+schitteren; de slavische versregel wordt afgebroken door zonderlinge
+geluiden, die elke frase van den zang doen uitkomen. Voorzeker is
+dit geen muziek in den eigenlijken zin des woords; men zou haast
+zeggen, dat hier noch melodie, noch harmonie, noch maat, noch klank
+te vinden is; en toch ondanks dit alles, heeft deze eentonige melodie
+iets bekoorlijks, iets onwederstaanbaars; zij is somber en treurig,
+maar nu en dan breekt eensklaps, als een bliksemstraal, een wilde
+zegekreet, een luid gejubel door dien doffen weemoed heen. Dit lied
+is een beeld van de geschiedenis van het servische volk zelf, zoo
+vol rouw en smart, en toch ook wederom doortinteld van onsterfelijke
+hoop; het is hun Ilias, hun Odyssee en hun Romancero: de afspiegeling
+van het leven der Serviërs, hunne geschiedenis met al haar legenden,
+de verheerlijking hunner nationale helden.
+
+De millioenen Slaven, die Bosnië, Herzegowina, noordelijk Albanië,
+Slavonië, Dalmatië, een deel van Istrië, Batchka, Syrmië, het Banaat,
+Montenegro en Servië bewonen, hebben deze aloude zangen en liederen
+broksgewijze bewaard; zij worden alom gezongen: te Belgrado, te Agram,
+te Zwornick, te Banjaloeka, te Knin, te Dernis, aan de golf van
+Cattaro en in de Zwarte-Bergen. Deze machtige propaganda valt buiten
+het bereik van wetten en verordeningen, van policie en gendarmerie;
+deze liederen, van de vaderen geërfd, zijn de heilige verbondsark
+dezer slavische stammen, die daarin de herinnering van hun grootsch
+verleden, den troost onder het lijden en den jammer van het heden,
+en eene profecie van aanstaande verlossing en vrijheid bewaren.
+
+Ook nu, nu langs de boorden van de Drina, de Morawa, de Narenta,
+weder de heilige krijg is ontbrand; nu andermaal het zwaard is
+uitgetogen en de Kruisbanier opgeheven om eindelijk, eindelijk de
+slavische Christenen te bevrijden van het juk der mohammedaansche
+barbarenhorde; ook nu klinken alom die zangen door het wijde slavische
+land. Des avonds, als de dalende nacht het kamp in haar sluier hult,
+als de laatste glans aan den hemel wegsterft, en in het bivouak de
+nachtvuren worden ontstoken:--dan rijzen uit de groepen der strijders,
+die zich straks ter ruste zullen begeven, de oude nationale liederen;
+dan klinken alom de tonen van de guzla, die de krijgslieden medenamen
+naar hun tent; en luisterende naar die aloude gewijde zangen, zoo
+vol van der vaderen roem en der vaderen lijden, rijpt te vaster het
+besluit om het zwaard niet neder te leggen, voor de gevloekte tyran
+van der vaderen erfgrond zal verdreven zijn.
+
+Van ganscher harte zij hun de overwinning toegewenscht!
+
+Deze zoo beroemde servische zangen, die tegenwoordig eene eigene
+letterkunde vormen, waren voor omstreeks veertig jaar, buiten de
+slavische landen bijna geheel onbekend. In Frankrijk werden zij voor
+het eerst bekend gemaakt door Mérimée, die beweerde deze liederen,
+op een reis door Dalmatië, te hebben opgeschreven uit den mond van
+een ouden guzlar. Hij gaf eene gansche verzameling daarvan uit, onder
+den titel van La Guzla, die in Frankrijk grooten opgang maakte; het
+duurde niet lang, of de zoogenoemde servische volksliederen kwamen in
+de mode. Eenige jaren later bekende de heer Mérimée, in de voorrede
+voor eene nieuwe uitgave, dat hij, in overleg met zijn geleerden vriend
+Ampère, die zangen zelf gemaakt had, en dat zij hoogstens geacht konden
+worden nabootsingen te zijn van oorspronkelijke liederen, waarvan hij
+den tekst onder de oogen gehad had. Hij voegde daarbij, dat hij, zeer
+gaarne een reis naar Dalmatië wenschende te doen, maar niet over de
+vereischte middelen kunnende beschikken, begonnen was met zijn boek te
+schrijven, en voor het geld, dat hij daarmede verdiend had, later naar
+Dalmatië was gegaan om te onderzoeken of het boek juist en getrouw was.
+
+De echte servische zangen hebben ongetwijfeld een zeer sterk sprekend
+karakter, zoodat het een dichter, die zin heeft voor lokale kleur
+en zich eenige studie getroosten wil, niet zoo bijster moeilijk kan
+vallen, ze na te volgen. Maar Vouk Stephanovitch Karadjitch is toch
+de eerste, die een juist en nauwkeurig denkbeeld van deze zangen
+gegeven heeft in zijn boek: Servische Volksliederen, Spreekwoorden
+en Verhalen. Herder is misschien de eerste geweest, die ze in
+westelijk Europa heeft bekend gemaakt; ook Goethe heeft een enkel
+dezer liederen in het duitsch vertaald. In 1823 gaf een Serviër, die
+zijn naam niet heeft bekend gemaakt, te Leipzig een verzameling van
+servische volksliederen uit, onder den titel Narodné Serbske pesmé;
+maar aangezien de servische taal zeer weinig bekend is, werden deze
+zangen eerst opgemerkt en gewaardeerd, nadat Mrs. Robinson, onder den
+pseudoniem Talvi, daarvan een duitsche vertaling bezorgd had. In 1836
+gaf de italiaansche dichter Tommaseo--van Dalmatië geboortig--zijne
+Canti popolari uit, waaronder hij eene ruime plaats toekende aan de
+"illyrische zangen."
+
+Nu was het ijs gebroken, en in Frankrijk, Duitschland en Engeland
+werd steeds meer de aandacht op dezen dichterlijken schat gevestigd,
+zagen vertalingen of bewerkingen dezer servische liederen het
+licht. Mickiewicz, zelf een der grootste dichters van het slavische
+ras, spreekt aldus, in bezielde taal, over deze liederen:
+
+"Volkszangen, arke des verbonds tusschen den ouden en den nieuwen
+tijd, in u legt de natie de zegeteekenen harer helden neder, de hoop
+en verwachting harer innigste gedachten, de bloem harer teederste
+gevoelens! Heilige arke, niemand kan u slaan, u verbrijzelen, zoolang
+uw eigen volk de schennende hand niet tegen u heeft opgeheven! O, zang
+des volks, gij zijt de tempelwachter der nationale herinneringen;
+uwer zijn de vleugelen en de stem des aartsengels, uwer ook vaak
+zijne wapenen! De vlam verteert de scheppingen van het penseel, de
+roovers plunderen de schatten: het lied ontkomt aan het verderf en
+blijft leven. Als het vernederde en ontaarde volk zijne herinneringen
+en zijn hoop vergeet en het lied laat kwijnen, dan vlucht het naar
+de bergen en hecht zich aan de puinhoopen, en van daar klinkt zijn
+stem, verhalende van den ouden tijd. Zoo vlucht de nachtegaal van het
+brandende huis en zet zich een oogenblik op het dak; maar als ook het
+dak bezwijkt, dan vliegt hij heen naar de bosschen, en zingt met luider
+stem een lied van rouw en smart, te midden van ruïnen en graven."
+
+Inderdaad leeft in deze liederen de nationale geschiedenis. Even als
+de rhapsoden der oudheid, zoo hebben ook de rondtrekkende guzlars,
+dank zij hun dichterlijk instinkt, de namen der helden, de gedachtenis
+der doorgestane beproevingen, der behaalde overwinningen, voor het
+servische volk bewaard. Om zijn eersten bundel bijeen te brengen,
+ging Stephanovitch van dorp tot dorp, overal onderzoekende of er zich
+daar ook een guzlar of zanger bevond, die om zijn uitstekend geheugen
+beroemd was.
+
+Op zekeren dag, zoo verhaalt Mickiewicz, vindt hij een ouden
+marskramer, die een aantal liederen van buiten kent; hij neemt den man
+mede naar zijn huis, geeft hem te drinken, en beweegt hem zoo doende al
+zijn liederen, een voor een, op te zeggen, terwijl hij zo middelerwijl
+opschrijft, en de verminkte regels weer in hun oorspronkelijke
+zuiverheid herstelt. Een ander maal verhaalt men hem van een man,
+die een geheel gedicht van buiten kent; om dien man te vinden, riep
+hij de hulp in van Prins Milosch, een held die niet schrijven kon,
+maar in wiens ziel niettemin het heilige vuur gloeide en die ten volle
+de waarde en de beteekenis dezer vaderlandsche liederen begreep. De
+Prins beveelt dat men dien guzlar opspore. Nu bleek het dat deze
+beroemde zanger een oude roover was, bedekt met litteekenen, en die
+zich nog altijd niet had verzoend met de pandoeren en de gendarmen;
+hij begreep niet wat de Vorst van hem verlangde; hij vreesde dat men
+hem een strik spande en deed geen mond open. Om hem aan de praat te
+krijgen, werd hij half dronken gemaakt: nu droeg hij zijn gedicht voor,
+en de slavische litteratuur telde een meesterstuk te meer.
+
+
+XV.
+
+Des morgens ten negen uur verliet ik Ragusa, om met een der booten van
+Lloyd rechtstreeks naar Cattaro te gaan, waar ik omstreeks half vijf
+aankwam. Deze tocht van zeven en een half uur, op een mooien herfstdag,
+als de zon iets van haar kracht verloren heeft en men op het dek der
+boot blijven kan, is zeker een der aangenaamste, die men zich kan
+denken. Het landschap toch, vooral nadat men kaap Ostro is omgevaren,
+behoort buiten kijf tot de schoonste der  wereld; volgens sommigen,
+zou de Bocca di Cattaro vergeefs hare wedergade zoeken.
+
+Naar den naam te oordeelen, zou men meenen dat de Bocca di Cattaro
+(Mond van Cattaro) de uitmonding was van eene of andere rivier,
+die zich daar in zee stort. Intusschen is juist het omgekeerde het
+geval. Wij hebben hier niet te doen met een riviermond, maar met een
+inham der zee, met eene gewelddadige opening, die de Aziatische-zee
+in de haar omzoomende bergketen gemaakt heeft. Die opening is echter
+niet regelmatig en ook niet op eens gemaakt: de golven hebben om zoo
+te zeggen langzamerhand den berg ondermijnd en zijn zoo landwaarts
+ingedrongen; de zee kronkelt zich om de bergwanden heen, vormt hier
+een breed bekken, ginds een nauw kanaal, dat weder naar een nieuwe
+baai voert. Elk kanaal, of zoo ge wilt elke engte, die van de eene
+waterkom naar de andere voert, draagt den naam van Bocca, en het geheel
+heet Bocche di Cattaro, naar de stad van dien naam, aan de binnenste
+baai gelegen. De eerste Bocca ligt aan de Adriatische-zee, tusschen
+kaap Ostro en de rots Zaniza; de tweede, tusschen de landpunt van
+Cobilla en Lustiza; de derde te Combur; de vierde te Santa-Domenica;
+de vijfde te Le Cattene, en de zesde te Perzagno. De vaart van den
+ingang der Bocca tot Cattaro duurt twee uren. De vijfde zeeëngte is
+de smalste van allen; de doorvaart is hier zoo eng ingesloten, dat in
+1381, toen koning Lodewijk van Hongarije Cattaro tegen de Venetianen
+wilde verdedigen, op dit punt kettingen van de eene rotspunt naar de
+andere gespannen werden. Vandaar de naam Le Cattene, de Kettingen.
+
+De stoomboot, die tusschen Ragusa en Cattaro vaart, legt onderweg
+slechts vier keer aan: te Castel-Nuovo, te Perasto, te Risano en
+eindelijk te Cattaro. Van Gravosa, waar de boot afvaart, tot den ingang
+der Bocca, is er niets bijzonders te zien dan alleen Ragusa-Vecchia,
+het aloude Epidaurum in Illyrië, even als het andere Epidaurum in den
+Peloponnesus beroemd door zijn tempel van Esculaap. De antieke stad
+werd in de derde eeuw verwoest; men vindt hier nog enkele inscripties,
+brokken van muren, enz. Ragusa-Vecchia heeft tegenwoordig tusschen
+de vier- en vijfduizend inwoners. Men vaart verder langs Gilipyri,
+Popovichi en Poglizza; dan volgt kaap Ostro en de ingang der Bocca.
+
+Aan den oever der eerste baai ligt, tegen de bergen geleund, de
+niet onbelangrijke stad Castel-Nuovo, vroeger een citadel, in 1373
+door Tuartko, koning van Bosnië, gesticht. Zij viel in handen der
+Genueezen, en werd door hen aan de Spanjaarden overgeleverd, die er
+bezetting legden en een tweede citadel bouwden, die nog den naam van
+Spagnuolo voert. In 1687 werd de vesting op nieuw door de Venetianen
+belegerd; de pâsja van Bosnië verscheen met vierduizend man om de
+stad te ontzetten, maar hij werd tot den aftocht gedwongen. Sedert
+dien tijd bleef Castel-Nuovo in de macht van Venetië, tot aan den
+ondergang der republiek. In 1806 bezetten de Russen met hunne vloot
+de geheele Bocca van Cattaro, en hielden die in bezit tot aan den
+vrede van Tilsitt, in 1807. Op hen volgden de Franschen tot 1813,
+toen Castel-Nuovo door de Engelschen werd bezet. In 1814 kwam de stad,
+met geheel Dalmatië, aan de oostenrijksche monarchie, waartoe zij nog
+behoort. Castel-Nuovo is de belangrijkste stad van de geheele Bocca;
+zij is veel welvarender dan Cattaro, de hoofdstad, en telt, naar
+men zegt, omstreeks tienduizend inwoners, die voor de helft tot de
+grieksche Kerk behooren. De vestingwerken maken een grootschen indruk;
+de natuur is zeer weelderig en de plantengroei overvloedig. Hier kunt
+ge uw oogen weer verkwikken aan prachtige boomgroepen, kleine bosschen
+schier; sierlijke witte landhuizen en villa's teekenen zich  helder
+af tegen het donkergroen; maar iets verder houdt eensklaps weer alle
+plantengroei op: steil en naakt en ongenaakbaar stijgt de schitterend
+witte bergwand omhoog, aan den top met een lichten nevel omsluierd.
+
+Voorbij Castel-Nuovo verheffen zich langs den zoom dezer
+schilderachtige waterkommen een aantal dorpjes, weerspiegelende in de
+diepe wateren. Op schier iederen heuvel prijkt een kapel of een kerkje
+met klokketoren: ge zoudt meenen, op een der italiaansche meren,
+op het Lago di Como of het Lago Maggiore, te varen. Toch bevindt
+ge u nog altijd op de zee; maar ge verliest de wederzijdsche oevers
+niet uit het oog; ge vaart op prachtige meren, aan alle zijden door
+hemelhooge bergen omlijst; door eene opeenvolging van wonderschoone
+baaien, breed en diep genoeg om eene veilige ligplaats te bieden voor
+de vereenigde vloten der gansche wereld.
+
+Aan gene zijde dezer bergen ligt Turkije: links hebben wij Trebinjé,
+rechts Grahovo en Montenegro. Eer wij Castel-Nuovo bereikten, zijn wij
+reeds den turkschen oever bij Suttorina voorbij gevaren: deze strook
+gronds ten zuiden had de republiek van Ragusa, met een soortgelijke
+strook ten noorden, aan de Porte afgestaan. Zij was alzoo aan de
+landzijde geheel door de turksche bezittingen afgesloten van alle
+aanraking met de heerschzuchtige republiek van Sint-Marcus.
+
+Wij varen door de engten van Curbilla, Combur en Santa-Dominica;
+nu komen wij in de grootste en regelmatigste kom, die bijna de
+gedaante van een circus heeft. Wij verlaten deze baai weder door een
+zoo smal kanaal, dat het op de kaarten te nauwernood zichtbaar is;
+het schijnt of de beide landtongen elkander zoo dicht naderen dat
+zij geen doorgang openlaten: dat zijn de Cattene, de Kettingen,
+waar de zeearm slechts een kilometer breed is.
+
+Zoodra ge deze engte zijt doorgevaren, verandert de natuur van
+karakter, en wordt minder bekoorlijk: het is reeds niet meer het
+vruchtbare, weelderige landschap van Castel-Nuovo. Ter rechterzijde
+heeft men Stolivo, met zijn nog boschrijke hoogten en zijn tusschen
+het lommer verscholen kerken. Perasto ligt bijna vlak tegenover de
+Kettingen, dicht aan den oever, op een landpunt, welke deze baai
+van de laatste en zesde, die van Cattaro, scheidt. In deze baai
+van Perasto, vlak aan den uitgang der Cattene, liggen twee kleine,
+lage eilandjes, het eilandje Sint-George en dat der  Madonna van het
+Skapulier. Op het eerste eilandje staat een grieksch klooster; op het
+andere eene katholieke kapel, aan Onze-Lieve-Vrouwe gewijd en door
+den ganschen omtrek beroemd. Deze kapel bevat namelijk eene schilderij
+van de Madonna, in byzantijnschen stijl, waarvan de vervaardiging aan
+niemand minder dan aan den evangelist Lucas wordt toegeschreven. Naar
+de overlevering verhaalt, zou dit heilige beeld, in 1452, door eene
+onbekende hand op dit rotsig eilandje zijn neergelegd, en op zekeren
+nacht door visschers zijn ontdekt, stralende van bovenaardschen
+lichtglans. De visschers namen de schilderij mede, en brachten haar
+in statigen optocht naar de kerk van Perasto, waar zij de Madonna
+eerbiedig eene plaats aanwezen:--maar zie, den volgenden morgen was de
+Madonna, tot aller verbazing, naar haar eiland teruggekeerd. Driemalen
+werd zij naar de kerk van Perasto overgevoerd; driemaal keerde zij,
+op wonderdadige wijze, naar haar eerste plaats terug. Men erkende
+hierin een duidelijken wenk des hemels, en de inwoners van Perasto
+bouwden een kapel op de plek, waar het beeld gevonden was; ieder
+eigenaar van een vaartuig moest eene lading steenen aanvoeren, en de
+kapel van Onze-Lieve-Vrouwe was weldra voltooid. Op den 12den Juli,
+den dag waarop de schilderij van Sint-Lucas gevonden werd, stroomen
+nog heden een aantal bedevaartgangers van alle kanten naar het eiland;
+op de zondagen in Mei en Juni wordt plechtig de herinnering gevierd
+der overwinning, in 1654, dank zij de bescherming der Madonna, op de
+Turken behaald. Ook op 15den Augustus wordt eene groote processie
+gehouden: het heilige beeld wordt dan uit de kapel op het eiland
+naar Perasto gebracht. Tot mijn spijt heb ik geen dezer feesten
+kunnen bijwonen: bezwaarlijk zal men zich iets schilderachtigers
+kunnen denken, dan zulk eene processie van honderden schuiten,
+booten en vaartuigen, allen opgevuld met eene feestvierende schare,
+in de schitterendste kleederdrachten uitgedost, en liederen zingende
+ter eere der Heilige-Maagd. Denk u daarbij de kleurenpracht van deze
+half-oostersche natuur, en rondom het heldere water die weergalooze
+omlijsting van stoute bergen, zilverwit van kruin, en aan hun voet
+bezaaid met bosschages, met villa's, met dorpjes, wier schilderachtige
+groepen weerkaatsen in de kabbelende golven!
+
+Aan dezelfde baai, links van Perasto, ligt Rizano, als tusschen de
+rotsen verscholen; boven de witte huizen van het pittoreske stadje
+verheffen zich de twee onvoltooide torens van eene fraaie kerk. Nu
+naderen wij Cattaro. Langzaam vervolgt de boot haar weg door de smalle
+kanalen; ter wederzijde, op eene smalle strook gronds aan den voet
+der rotsen, verheffen zich bekoorlijke villa's en landhuizen, wier
+bijna onafgebroken reeks nu en dan wordt afgewisseld door enkele
+belangrijke vlekken: Persagno, geheel langs het strand  gebouwd,
+Dobrota, Mulla, Verba, en eindelijk Cattaro. Naarmate wij deze laatste
+stad, geheel aan het einde der Bocca gelegen, naderen, neemt de natuur
+een strenger, woester karakter aan. De weelderige plantengroei langs de
+berghellingen houdt geheel op; ge ziet geen andere boomen, dan enkele
+rijen, langs den oever geplant; schier loodrecht stijgt de naakte,
+wilde rots omhoog: het is een ontzaglijk tafreel, dat de ziel bijna
+met schrik vervult.
+
+Cattaro is de hoofdstad van de kreits, die Castel-Nuovo, Cattaro
+en Budua omvat, de laatste stad van Dalmatië, aan de grenzen van
+Albanië. De geheele kreits telt honderd-vier gemeenten: zij is de
+kleinste van de provincie. De afstand tusschen Dobrota en Cattaro
+bedraagt niet meer dan anderhalve mijl; de stad ligt tegen den
+berg geleund, geheel aan het einde van de Bocca, aan de uiterste
+grens der oostenrijksche monarchie. De afstand tusschen de zee en de
+montenegrijnsche grens is zoo gering, dat men met een stuk geschut,
+op de bergtoppen van Montenegro geplaatst, de schepen in de baai voor
+Cattaro zou kunnen beschieten.
+
+De lezer, die zich een juist denkbeeld wil vormen van de zonderlinge
+ligging dezer stad, heeft slechts een blik te werpen op de plaat,
+bladz. 248. Tusschen de zee en de rotsen ingeklemd, waartegen hare
+vestingwerken opklauteren, schijnt het inderdaad of men, om de
+noodige ruimte voor de stad te vinden, den berg heeft uitgehouwen
+en de huizen tegen de rots aangeplakt. Ge ziet hier eene kerk,
+waarvan de voorgevel op een pleintje uitkomt, dat gelijkvloers
+met de kaai ligt, maar die geen achtergevel heeft, omdat zij zich
+daar in den berg verliest, wiens dreigende rotswanden  hoog boven
+hare torens hemelwaarts rijzen. Blijkbaar heeft men, niet zeer lang
+geleden, eene breede kaai in het water uitgebouwd, om eene geschikte
+aanlegplaats te verkrijgen. Op die kaai, vóór den muur der eigenlijke
+stad, staan eenige rijen fraaie boomen; dit is de geliefkoosde
+wandelplaats, waar altijd drukte en beweging heerscht. Hier komen
+ook de stoombooten aan, die dezen verloren uithoek in verbinding
+brengen met de buitenwereld. De laatste baai vormt geen circus,
+maar een scherpen driehoek; juist aan den top van dien driehoek
+ligt Cattaro, dat rechts en links ingesloten is door hooge bergen,
+die de zonnestralen onderscheppen. Als de zon op het hoogst staat,
+beschijnt zij toch slechts de toppen der rotsen, die zij met purperen
+goudglans tooit. Cattaro, vlak tegen de kale rots gebouwd, is in
+den zomer ondragelijk heet; er heerscht dan een temperatuur als in
+een oven; te beginnen met September, zijn echter de ochtenduren er
+zeer aangenaam. Toen ik voor de eerste maal de stad bezocht,  was het
+October, en reeds waren de bergen hier en daar met sneeuw bedekt; ook
+op de helderste dagen scheen de zon niet voor twee uur des namiddags
+in de stad; als hare stralen eindelijk in de straten doordrongen en
+alles met nieuw leven bezielden, neigde zij reeds spoedig daarop ten
+ondergang. Er valt hier zeer veel regen; en daar zich in den berg eeno
+soort van bedding voor den afvoer van het water gevormd heeft, is er
+aan de linkerzijde der stad een uitgestrekt terrein onbebouwd gebleven,
+omdat men daar telkens gevaar loopt voor overstrooming. Indien de
+kalkbergen, die Cattaro van de Adriatische-zee scheiden,  minder hoog
+waren, dan zou het zonlicht vrij in de stad kunnen doordringen en de
+nevels verdrijven, die hier nu als in een trechter blijven hangen, en
+de geheele toestand zou beter zijn. Niettemin is het klimaat gezond:
+de inwoners zijn eenvoudige, ernstige, onverschrokken lieden, onder
+wie men zich spoedig op zijn gemak voelt. De haven is zeker een der
+uitmuntendste van de geheele wereld, die, wat ruimte en veiligheid
+betreft, door geene andere overtroffen wordt: eene gansche vloot zou
+zich hier, zonder eenige moeite, kunnen verbergen.
+
+De aanblik der stad aan de zeezijde is zeer uitlokkend; de fraaie,
+breede kaai is met boomen beplant en maakt een aangenamen indruk;
+daarachter verheft zich de muur, en men gevoelt dat men zich in
+eene vesting bevindt, die nog de sporen draagt van de heerschappij
+der Venetianen. De stad bestaat uit eene opeenvolging van kleine,
+bochtige, kronkelende straten, omzoomd door hooge huizen, waaronder
+een aantal winkels. Naarmate ge verder in de stad doordringt, rijst de
+berg steiler en meer van nabij boven uw hoofd op; ge gevoelt dat licht
+en lucht gaan ontbreken; maar zeer ver kunt ge niet gaan, want dan
+houdt de rotswand u tegen. Toch heerscht hier vrij veel leven; in al
+de andere steden en vlekken van de Bocca zijn scheepvaart en landbouw
+de hoofdbronnen van bestaan, hier is het de nijverheid. Cattaro is de
+groote markt en stapelplaats van de geheele golf en van Montenegro,
+dat slechts enkele uren verwijderd is en alles wat het noodig heeft van
+hier laat komen. De bevolking bedraagt tusschen de vier- en vijfduizend
+zielen, waaronder drieduizend Katholieken. Ik zag hier eenige kleine
+bekrompen pleintjes, waar de balkons der huizen aan Venetië herinneren:
+die machtige, trotsche republiek heeft overal den onuitwischbaren
+stempel harer heerschappij ingedrukt. Op sommige openbare gebouwen
+ziet ge nog altijd den gevleugelden leeuw, die dreigend zijn klauw
+opheft. De gansche stad is door muren omgeven; zij heeft drie poorten,
+waarvan twee bij zonsondergang gesloten worden; de derde, de Zeepoort,
+die op de kaai uitkomt, een monumentaal gebouw, met wapenschilden en
+inscripties versierd, blijft op de dagen van aankomst der stoomboot
+tot middernacht geopend.
+
+Omstreeks vier uur in den middag stapte ik te Cattaro af. Ik had een
+aanbevelingsbrief bij mij voor den inspecteur van de Lloyd; en ik had
+het voorrecht gehad, veertien dagen vroeger, de reis van Sebenico
+naar Spalato te maken in gezelschap van den heer Radamanovich,
+koopman te Cattaro, en tevens correspondent en agent van den vorst
+van Montenegro in die stad. Hij bewees mij, op mijne reis door het
+vorstendom, zeer gewichtige diensten.
+
+Er is te Cattaro geen hotel; men neemt zijn intrek bij enkele
+partikulieren, die hunne huizen inrichten en meubelen voor de ontvangst
+van reizigers. Men bracht mij, langs allerlei bochtige straten, naar
+een vrij donkere steeg, en naar de woning van een zeer ordentelijk man,
+die mij eene goede kamer aanbood. Sedert ik de boot, had verlaten,
+was mij voortdurend een reus gevolgd, in montenegrijnsch kostuum,
+met de ruime bruin gestreepte plaid, die tot de uitrusting dezer
+bergbewoners behoort, over den rug geworpen. Hij begreep dat ik te
+Cattaro was gekomen met het doel om naar Cettinjé te gaan; en daar
+hij paarden verhuurde om de reis over de bergen te doen, wilde hij
+mij de belofte afpersen, dat ik mij den volgenden morgen tot hem zou
+wenden. Ik had veel moeite om dien kerel kwijt te raken; daar ik de
+zorg voor de toebereidselen der reis liefst aan den agent van den Vorst
+wilde overlaten, liet hij mij eindelijk toch los. Mijn gastheer, een
+Italiaan, was een klein, kreupel man, met een zwaren zwarten baard en
+lange hairen; hij was zeer op zijn gemak, geheel in het zwart gekleed,
+en droeg een breedgeranden hoed op het hoofd. Hij ontving mij als
+een oud vriend, vroeg hoe ik de reis gemaakt had, onderzocht naar
+allerlei bijzonderheden met goedmoedige vriendelijkheid, en drukte
+mij met de grootste hartelijkheid de hand; ik begreep niet waaraan
+ik deze vriendschapsbewijzen te danken had.
+
+De agent van Lloyd stelde zich met groote welwillendheid tot mijne
+beschikking en zeide mij hoe ik het moest aanleggen, om hier zoo
+goed mogelijk te leven. Eene goede restauratie, buiten den muur der
+stad, aan de kaai gelegen, is de algemeene vereenigingsplaats van
+de reizigers, de officieren van het garnizoen en de oostenrijksche
+ambtenaren. Toen ik daar aankwam, was het geheele gezelschap onder
+den lommer langs de haven vereenigd; en daar de gouverneur-generaal
+van Dalmatië, baron Rodich, met de stoomboot van Zara moest
+aankomen, was de halve bevolking naar de kaai gestroomd, om hem
+te ontvangen. De vrouwen volgen bijna allen de italiaansche mode;
+de mannen onderscheiden zich door niets bijzonders. De officieren
+en ambtenaren beschouwen het verblijf te Cattaro als een soort van
+ballingschap, en zien steeds met verlangen uit naar de aankomst der
+stoomboot, die hun tijding van hunne vrienden en verwanten en van de
+buitenwereld brengt.
+
+Den volgenden morgen begaf ik mij naar den bazar of de markt der
+Montenegrijnen: een open veld, of liever een soort van steenen vallei,
+door het water uitgegraven. De bergbewoners komen daar van Njégosch
+en Cettinjé; zij leggen een weg van zeven of acht uren af, beladen met
+zware vrachten, over bergen zoo steil, dan het hart u samenkrimpt bij
+het gezicht van die arme, schamel gekleede vrouwen, zwoegende onder
+haar zwaren last. De markt levert niet veel op: wat aardappelen,
+eenige eieren, eenige magere kippen, en vooral takkebossen--ziedaar
+alles. Somwijlen brengen de bergbewoners ook schapen ter markt,
+die zij voor zich uitdrijven.
+
+De politie houdt streng toezicht op deze markt, die des dinsdags,
+donderdags en zaterdags gehouden wordt, en die dikwijls aanleiding
+geeft tot twisten en vechtpartijen tusschen de kooplieden en de
+stedelingen. De montenegrijnsche vrouwen mogen in Cattaro komen, maar
+van de mannen wordt er, om goede redenen, slechts een bepaald aantal
+in de stad toegelaten; ook moeten zij bij de poort hunne wapenen
+afgeven. Deze Montenegrijnen, die voor een paar franken eenige
+takkebossen komen verkoopen, dragen in hun gordel wapenen van zeer
+hoogen prijs, die dikwijls hunne gansche bezitting uitmaken.
+
+De stad Cattaro, op de plaats gebouwd waar tijdens de romeinsche
+heerschappij Ascrivium stond, heeft in de lotgevallen van geheel
+Dalmatië gedeeld; zij is, in meerdere of mindere mate, onderworpen
+geweest aan het gezag der koningen van Servië, van Hongarije, van
+Bosnië, tot zij eindelijk in de macht kwam van Venetië, dat ondanks
+herhaalde pogingen van de Turken om zich van dit punt meester te maken,
+Cattaro behield tot aan den ondergang der republiek. In 1806, toen
+Dalmatië aan Frankrijk werd afgestaan, maakten de Russen zich meester
+van Cattaro, dat zij evenwel bij den vrede van Tilsitt weder moesten
+overgeven. In 1813 werd de stad door de Engelschen, onder Sir William
+Hoste, aangevallen; zij gingen aan land en richtten, voor de oogen
+van den generaal Gauthier, die het onmogelijk achtte geschut tegen
+den berg op te voeren, batterijen op, boven de citadel, op de toppen
+der rotsen. Na een beleg van tien dagen moest de stad zich overgeven;
+het geheele fransche garnizoen werd gevangen genomen. Ten gevolge van
+oneenigheden met de Oostenrijkers ontruimden de Engelschen Cattaro,
+dat in handen viel van den Vladika van Montenegro, toen niet minder dan
+nu begeerig uitziende naar een haven aan zee. Den 14den Juni 1814 moest
+hij de stad aan Oostenrijk afstaan, dat haar tot heden behouden heeft.
+
+De Bocchesi of bewoners der Bocca onderscheiden zich van al de bewoners
+van Dalmatië door zekere eigenaardigheden; te Zara zal men u, onder
+eene menigte volks, zonder aarzelen iemand aanwijzen en zeggen: dat is
+een Bocchese. Zij zijn er in geslaagd, van hun land, dat niet meer is
+dan eene smalle strook tusschen de rotsen en de zee, een der rijkste
+distrikten van Dalmatië te maken, dank zij hun ijver, hun lust voor
+handel en scheepvaart, hun overleg en spaarzaamheid. Zij zijn allen
+Slaven, ook de kustbewoners, die elders in Istrië en Dalmatië schier
+zonder uitzondering van italiaanschen oorsprong zijn. Het juiste cijfer
+der bevolking van de Bocca is mij onbekend; voor twintig jaar bedroeg
+dit tusschen de vijftien- en twintigduizend zielen; daarvan behoorden
+er ruim elfduizend tot de grieksche en de anderen tot de roomsche Kerk.
+
+De Bocchese is van beroep, ik zou zeggen van nature, zeeman; hij is
+ondernemend, moedig, van een zeer sterk gestel; het ras zelf is van
+opmerkelijke schoonheid. Zeehandel is zijn voornaamste middel van
+bestaan; vooral met Venetië, Triëst en de Zwarte-zee wordt een zeer
+levendige handel gedreven. Als de Bocchesi volstrekt geen middelen van
+zich zelven hebben, verhuren zij zich als matrozen bij een reeder of
+gezagvoerder; anders rusten zij voor eigen rekening een klein vaartuig
+uit en bezoeken daarmede de naburige havens langs de kust. De zee is
+het groote arbeidsveld der Bocchesi: een jaar van stormen richt dan
+ook onder de bewoners droevige verwoestingen aan, en somwijlen ziet
+ge dorpen, waar de halve bevolking in rouwgewaad is gehuld. Maar
+blijven zij in het leven, dan weten zij dikwijls zeer spoedig eene
+vrij aanzienlijke fortuin bijeen te brengen. Is dit het geval, dan
+keeren zij naar de Bocca terug, verfraaien hunne ouderlijke woning
+of bouwen eene nieuwe, waaraan zij, zoo dit eenigszins mogelijk is,
+een lapje grond toevoegen, dat zij met enkele olijven beplanten. Zij
+zijn in het minst niet ijdel; zij trachten volstrekt niet te schitteren
+en hun buren te toonen hoe rijk zij zijn; zij kennen geen weelde voor
+zich zelven; ernstig en stil, leven zij rustig in hun eigen kring. Naar
+men zegt, hebben sommige rijke Bocchesi in hunne woning exemplaren
+der wapenen van alle landen, die zij bezocht hebben. Waarschijnlijk
+dankt deze mode haar oorsprong aan de noodzakelijkheid, waarin men
+althans vroeger verkeerde, om steeds gereed te zijn tot het afweren
+der aanvallen van Turken en Montenegrijnen.
+
+Tusschen Risano en de grenzen van Herzegowina, op eene aanzienlijke
+hoogte in de bergen, niet ver van Grahovo, leest men op de kaart den
+naam van een dorp, beroemd wegens den krijgshaftigen aard zijner
+bewoners: het dorp Krivoscjé, moeilijk te genaken, volgens de wet
+aan Oostenrijk behoorende, maar dat, door zijne ligging, feitelijk
+onafhankelijk is. Ook deze dorpelingen zijn Bocchesi; maar zij
+wonen in de bergen, en hebben dus andere gewoonten en zeden dan de
+kustbewoners. De natuur is niet altijd in harmonie met de kunstmatige
+verdeelingen en schikkingen der menschen: zij zelve heeft voor de
+verschillende landen der aarde natuurlijke grenzen getrokken, en het
+karakter van degenen, die aldus, zij het ook slechts door een berg of
+eene rivier, gescheiden zijn, kan zeer wezenlijk verschillen. Maar
+als de grenslijn geheel willekeurig is getrokken, hoe zou men
+dan zoodanig verschil kunnen verwachten? De Krivoscjianen zijn dus
+inderdaad Montenegrijnen, niet alleen wat hun voorkomen, hun kostuum,
+hunne gewoonten betreft, maar ook met opzicht tot hun onrustigen,
+krijgshaftigen aard. Voor den vreemdeling is het uiterst moeilijk,
+een bewoner van Krivoscjé van een bewoner van Cettinjé of Rjeka te
+onderscheiden.
+
+In 1869 wilde de oostenrijksch-hongaarsche regeering, die Dalmatië
+geheel op gelijken voet met de andere gewesten des rijks had gesteld,
+ook hare onderdanen van Krivoscjé aan de conscriptie onderwerpen. De
+burgerlijke autoriteit ontving de noodige bevelen; zij bleven
+onuitgevoerd. De oostenrijksche regeering is allerminst van hardheid te
+beschuldigen, maar tegenover verzet is zij onverbiddelijk. Krivoscjé
+moest bezet worden; en daar de dorpelingen de soldaten niet wilden
+toelaten, moest men tot geweld de toevlucht nemen.
+
+Het verhaal van deze expeditie herinnert aan de schitterende
+wapenfeiten der Franschen in Algiers. Drie- tot vierhonderd mannen
+hielden gansche regimenten tegen, en dwongen ze, met schrikkelijk
+verlies, tot den aftocht, door op de hoofden der soldaten een regen te
+doen nederdalen van steenen, die zij aan den rand der rotsen van hunne
+enge bergpassen hadden opgestapeld. Gedurende den geheelen veldtocht
+verloren de Krivoscjianen slechts elf man, terwijl er drie-en-zeventig
+gekwetst werden; daarentegen verloren de Oostenrijkers, alleen
+in het gevecht bij Knyesowatz, vijf officieren, waaronder een
+majoor. Eindelijk vroeg men te Weenen om nadere instructies, en de
+oostenrijksche regeering beval de staking van dezen moorddadigen
+strijd, die haar reeds een gansch regiment en een paar millioen
+gulden gekost had. Zoo bleven de dorpelingen van Krivoscjé in 't eind
+overwinnaars; zij verkregen vrijstelling van den militairen dienst
+buiten hunne woonplaats en vermindering van belasting.
+
+
+Een bijschrift bij een plaat.
+
+Napels en de Vesuvius, van den Posilippo gezien. Wat zal ik aan
+deze plaat toevoegen? Eene beschrijving van het panorama, door zoo
+velen, eeuw aan eeuw, als een der schoonste geroemd, waarop het eens
+menschen oog gegeven is te rusten? Maar geene beschrijving kan ooit
+van eenig landschap, welk ook, een eenigszins voldoend denkbeeld,
+eene eenigermate juiste voorstelling geven aan hem, die het niet
+zelf gezien heeft. En te minder is dit mogelijk, waar het landschap
+uitmunt door misschien onovertroffen schoonheid; bovenal wanneer,
+zoo als hier, deze schoonheid niet zoo zeer het gevolg is van deze
+of die treffende, sterk in het oog vallende bijzonderheid, maar veel
+meer van de niet onder woorden te brengen harmonie van het geheel,
+van den totaal-indruk, dien deze vereeniging en samenstemming van
+land en zee, van lucht en kleur en lijn, van hoogte en diepte, op
+den aanschouwer maakt. Hij gevoelt dat dit schoon is, maar hoogst
+waarschijnlijk zou het hem moeilijk, indien niet onmogelijk zijn,
+dien indruk van volkomen schoonheid te ontleden, en te zeggen waarin
+deze schoonheid eigenlijk bestaat. Trouwens met alles wat, hetzij in
+de natuur, hetzij op het gebied der kunst, inderdaad en in den vollen
+zin des woords schoon is, is dit evenzeer het geval. Schoonheid van
+lagere orde laat zich, juist omdat zij onvolledig, fragmentarisch,
+min of meer toevallig is, ontleden en beschrijven: de hoogste, de
+volkomen schoonheid kan alleen worden gevoeld.
+
+Daarom--ook hier geene beschrijving. Laat mij u slechts, als bijschrift
+bij de plaat, eene bladzijde mogen voorleggen uit Taine's Voyage en
+Italie, waar hij, in de laatste dagen van Februari 1864 te Napels
+gekomen, zijn indrukken beschrijft. En moge de lezing dezer bladzijde
+u opwekken tot kennismaking met het boek.
+
+"Ik heb een halven dag op de Villa-Reale doorgebracht, eene
+wandelplaats, met eiken en altijd groene heesters beplant, vlak
+langs het strand. Enkele jonge boomen, doortinteld van licht,
+ontplooien hunne kleine, teedere blaadjes en ontvouwen alreede hunne
+gele bloesemkelken. Standbeelden, schoone naakte jongelingsfiguren,
+Europa op den stier, buigen hun wit marmeren lichamen tusschen het
+zachte, wazige groen der planten. Op de grasperken speelt het licht
+in breede plekken; slingerplanten kronkelen zich om de zuilen; hier
+en daar schittert het levendig purper der jong ontloken bloemen, en de
+fijne, fluweelige kelken trillen en wiegelen op de zwoele koelte, die
+tusschen de citroenstammen ruischt. Zee en lucht zijn beiden weldadig;
+welk een tegenstelling, als ik denk aan de kusten van den Oceaan, aan
+onze stranden van Normandië en Gaskonje, door de winden geteisterd,
+door de regenvlagen gegeeseld, waar verschrompelde dwergachtige boomen
+wegschuilen in de spleten en holten, waar het helm, het korte schrale
+gras, zich als huiverend aandringt tegen de naakte hellingen! Hier
+onderhoudt en voedt de nabijheid van het water den plantengroei; ge
+voelt de frischheid en zachte zwoelte van den ademtocht, die de bloemen
+koost en doet ontsluiten. Ge vergeet u zelven en alles om u heen: ge
+luistert naar het geritsel der suizende bladeren; ge volgt het spel
+hunner schaduwen op het zand. En toch--op zes passen afstands rolt de
+zee, met een dof gemurmel, haar breede golven, die, met vlokkig schuim
+overdekt, langzaam uit- en wegvloeien over den zandigen oever. De
+nevel verdampt onder de zon; tusschen het gebladerte door, bespeurt
+ge den Vesuvius en zijne geburen, de gansche bergketen, die in steeds
+duidelijker omtrekken te voorschijn treedt. Zij zijn bleek paars van
+kleur; en naarmate de dag ter kimme zinkt, wordt dit paars teerder
+en zachter. Eindelijk gaat die tint over in de fijnste schakeeringen
+van violet; geen bloemkelk kan bekoorlijker zijn; de hemel is geheel
+helder geworden, en de stille kalme zee schijnt een meer van azuur.
+
+"Dit tooneel weder te geven is onmogelijk. Lord Byron heeft wel gelijk:
+de schoonheid der natuur kan niet op ééne lijn worden gesteld met
+die der kunst. Een schilderij blijft altijd beneden de voorstelling,
+die men zich daarvan maakt, een landschap staat steeds daarboven. Dit
+is schoon: ik weet er niets anders van te zeggen; dit is grootsch en
+dit is aantrekkelijk; dit verkwikt en verheugt den geheelen mensch,
+de zinnen en het gemoed; ge kunt u niets weelderigers en niets
+edelers denken. Waarom zou men zich, met dit tafereel voor oogen,
+de moeite geven van te arbeiden en iets voort te brengen? Het is
+overtollige moeite, zich een goed ingericht huis te bouwen, of met
+groote inspanning die omslachtige inrichtingen tot stand te brengen,
+die men eene constitutie of eene kerk noemt; overtollige moeite ook,
+de genietingen der ijdelheid en der weelde na te jagen: ge hebt
+slechts uwe oogen te openen, rondom u te zien; u te laten leven;
+met een enkelen blik omvat ge de schoonste bloem des levens.
+
+"Ik had mij op een bank neergezet; ik zag den avond vallen, de
+kleuren en tinten wegsmelten; en het was mij, alsof ik mij in de
+Elyseesche velden der oude dichters bevond. De sierlijke bevallige
+vormen der boomen teekenden zich af tegen het heldere blauw. De
+ontbladerde platanen, de dorre eiken zelfs, schenen te glimlachen. De
+verrukkelijke blijde helderheid des hemels, door het fijne weefsel
+hunner takken geschakeerd, scheen zich aan de boomen zelven mede
+te deelen. Zij schenen niet dood of verstijfd, zooals bij ons, maar
+ingesluimerd en, onder de koesterende aanraking dezer warme lucht,
+gereed, hunne knoppen te openen, hunne teedere uitspruitsels toe te
+vertrouwen aan de naderende lente. Hier en daar flikkerde een ster;
+de maan begon haar zilver licht uit te gieten. De standbeelden, nog
+blanker dan straks, schenen in die geheimzinnige schemering als met
+leven bezield. Groepen jonge vrouwen, wier kleederen zacht op en neder
+golfden, schreden geruischloos voort, als zalige schimmen. Het was mij,
+als ware ik getuige van het antieke grieksche leven; als kon de stille
+harmonie dier slanke vormen en dier gedempte tinten mij voor altijd
+bevredigen, als had ik geen behoefte meer aan pracht en gloed van
+lijnen en kleuren. Ik hoorde de verzen van Aristophanes reciteeren;
+ik zag zijn jongen athleet, kuisch en schoon, naar geen ander genot
+verlangende dan, met een lauwerkroon op het hoofd, te mogen wandelen
+tusschen de populieren en bloeiende platanen, in gezelschap van een
+wijzen vriend van zijn leeftijd. Napels is eene grieksche kolonie, en
+elke nieuwe ervaring doet ons steeds beter begrijpen, hoe machtigen
+invloed het landschap en het klimaat uitoefenen op den smaak en den
+geest van een volk.
+
+"Omstreeks acht uur was het bladstil geworden. De hemel scheen van
+lapis-lazuli. Eene koninginne gelijk, straalde de maan alleen te
+midden van het matelooze blauw; haar licht trilde op de groote wateren
+en goot daarover een breeden mat zilveren stroom uit. Geen woorden
+kunnen de bevalligheid, de zachte gratie uitspreken dezer bergen,
+in het schemerend violet van hun nachtelijken sluier gehuld.
+
+"Overal schitteren lantaarns; in de open lucht babbelen de menschen
+overluid, lachen en eten. Die hemel is op zich zelven een feest!"
+
+
+Montenegro.
+
+
+De strijd in het Oosten is ontbrand. Het geduchte oostersche vraagstuk,
+waarvoor de europeesche diplomatie in volslagen radeloosheid stilstaat,
+waaraan zij geene oplossing weet te geven, eensdeels omdat zij in
+moedwillige verblinding den waren aard van het probleem niet wil zien,
+anderdeels omdat zij, door bekrompen zelfzucht en nijdigen naijver
+bezield, de eenig mogelijke oplossing verwerpt en hardnekkig blijft
+streven naar het onbereikbare, blijft reageeren tegen den onafwendbaren
+loop der geschiedenis; dat geduchte, zoo veel omvattende oostersche
+vraagstuk, telkens en telkens uitgesteld en verschoven--als werd het
+daardoor opgelost!--is op nieuw in vollen ernst aan de orde gesteld. De
+oorlog is uitgebroken: en dat het zoo ver gekomen is, wijt het in
+de eerste plaats aan die regeeringen, die de teekenen der tijden,
+het zoo verpletterend duidelijke Mene Mene, opzettelijk miskennende,
+iedere afdoende daad, elk krachtig optreden van het beschaafd Europa
+stelselmatig hebben belet, en voortdurend zich tevreden gesteld
+met woorden en nog eens woorden, als konden woorden de geduchte,
+vreeselijke werkelijkheid bezweeren en omscheppen naar willekeur! Zie,
+er zijn toestanden, zoo hopeloos verward, zoo door en door verdorven
+door jaren- en eeuwenlang verzuim, dat inderdaad geene andere oplossing
+dan door het zwaard mogelijk is; dat de oorlog als een weldaad, als
+eene uitkomst na martelende onzekerheid en vernederende weifelingen en
+radeloos rondtasten in den duister, moet worden begroet. Voor zulk een
+toestand staan wij ook hier. Jaren-, ja eeuwenlang heeft het ontwikkeld
+Europa zijn heiligen plicht tegenover de christelijke bevolkingen van
+het Balkan-schiereiland, schandelijk verzuimd; het heeft toegelaten dat
+eene mohammedaansche Tartarenhorde de schoonste en oudste erflanden der
+westersche beschaving in bezit nam en moedwillig ten verderve doemde;
+het heeft die schande laten voortbestaan, ook toen het voor ieder
+duidelijk was geworden, dat de turksche heerschappij veroordeeld was;
+toen de ruwe macht tot verderven, zich niet meer naar buiten kunnende
+keeren, toch nog steeds met de oude felheid bleef woeden tegen de
+weerlooze Christenbevolkingen, zuchtende onder het smadelijkst juk;
+toen in 't eind de logge massa van het doode Turkendom loodzwaar
+bleef wegen op de schouders van het nieuw ontwakende, worstelende
+leven der zoo lang vertrapte en mishandelde grieksche on slavische
+stammen. Voorwaar, aan dien toestand moet een einde komen; en onze
+volle sympathie is verpand aan die groote mogendheid, die, alleen
+werkelijk wetende wat zij wil, getoond heeft den eisch des tijds te
+begrijpen, die nu eindelijk het zwaard heeft getrokken tot bevrijding
+der Christenen, tot het voorbereiden en mogelijk maken althans van
+eene betere toekomst. Zeker willen wij daarmede niet beweeren, dat
+ook Rusland, nevens eene grootsche, rechtvaardige, luid uitgesproken
+gedachte, geen zelfzuchtige nevenbedoelingen zou kunnen hebben:--aan
+wie der andere machten van het zoo jammerlijk uiteengescheurde Europa
+komt echter het recht toe, op dien grond vonnis te vellen? Aan Engeland
+misschien, welks staatkunde door het meest cynieke eigenbelang,
+door het onbeschaamdste en onedelste egoïsme, dat van den gierigen
+gouddorst, gedreven en bezield wordt; dat zich zelven alles geoorloofd
+rekent, maar niemand vergunt zijn voorbeeld te volgen? Doch dit staat
+vast: van alle europeesche mogendheden plaatst Rusland alleen zich,
+ten aanzien der oostersche kwestie, op de historische lijn; weigert
+Rusland alleen logens en huichelachtigen schijn voor waarheid aan
+te nemen; begrijpt Rusland alleen wat de roeping, de plicht en dus
+het recht van het beschaafd Europa tegenover Turkije is; handelt
+Rusland alleen overeenkomstig dien plicht. Daarom ook brengt het,
+telkens de europeesche diplomatie waar zij eigenlijk niet wezen
+wil; daarom schrijdt het onophoudelijk voorwaarts naar het eenmaal,
+met volle bewustheid, met historische noodzakelijkheid gekozen, en
+nimmer uit het oog verloren doel. En indien eindelijk de vrucht van
+al dit streven Rusland in den schoot valt; indien het eens verkrijgt
+wat het in het algemeen belang van Europa niet mag verkrijgen--aan
+wie zal dan de schuld zijn? Is het niet aan hen, die door tijdige
+en doeltreffende samenwerking het najagen van louter zelfzuchtige
+bedoelingen hadden kunnen verijdelen en eene voor allen bevredigende
+oplossing mogelijk maken; maar die, in laffe vreesachtigheid of
+kleingeestige jaloezie, er de voorkeur aan hebben gegeven, zich te
+onttrekken aan den onafwijsbaren plicht, hun door de geschiedenis op
+de schouders gelegd, en voorts hunne hoogste wijsheid hebben gezocht
+in het altijd maar op nieuw verschuiven van het ontzaglijk probleem,
+dat, eenmaal gesteld, zich niet meer verwijderen laat en waarvan de
+oplossing, door ieder uitstel, moeilijker wordt?
+
+Doch het ligt niet in mijne bedoeling, te dezer plaatse over de
+oostersche kwestie uit te weiden; al is de verzoeking groot om,
+zoo mogelijk, althans eene poging te doen tot het juist stellen
+van het probleem, dat, meer of minder opzettelijk, door onwil of
+onverstand, telkens zoo zeer verward en verduisterd wordt. Beschouw
+de voorafgaande opmerkingen louter als eene toelichting tot de
+keuze van het reisverhaal, dat straks volgen zal. Wij voeren onze
+lezers naar Montenegro, en wel aan de hand van dienzelfden gids,
+den heer Charles Yriarte, met wien wij zoo even Dalmatië tot aan
+zijne uiterste grenzen hebben doorkruist. Dit reisverhaal sluit zich
+dus onmiddellijk aan het voorafgaande aan: wij trekken rechtstreeks
+van Cattaro naar Montenegro. En dat wij juist nu daarheen gaan,
+behoeft, in verband met het zoo even in het midden gebrachte, wel
+geene nadere rechtvaardiging. Immers ook Montenegro behoort tot het
+tooneel des oorlogs; ook daar wordt de groote strijd gestreden; het
+onverwonnen heldenvolk, dat eeuwenlang de worsteling tegen de turksche
+overmacht heeft volgehouden, is ook nu op de roepstem ten strijde niet
+achtergebleven. God zegene zijne wapenen! Al ware het alleen daarom,
+verdient dit kleine land thans dubbel onze aandacht en belangstelling,
+waarop het, om zijn verleden, ten allen tijde aanspraak heeft. Volgen
+wij dus nogmaals den heer Yriarte, dien wij te Cattaro achterlieten
+[21].
+
+
+I.
+
+Een uitstapje naar Montenegro moest de bekroning zijn van onzen
+tocht langs de Adriatische-zee. Wij hadden Istrië, den Quarnero en
+zijne eilanden en geheel Dalmatië gezien; het heerlijkste weder had
+onafgebroken onze reis begunstigd en die tot een ongestoord genot
+gemaakt. Zachtkens gleden wij voort over de helder blauwe golven;
+de witte steden der oude venetiaansche koloniën, met haar gordel van
+hooge muren, haar kerken en campaniles, haar schat van herinneringen
+en haar monumenten van kunst en vroegere grootheid, togen langs
+onze oogen voorbij, afgewisseld door allerlei aantrekkelijke
+karakteristieke natuurtafreelen. Al verder en verder had de
+belangstelling ons heengelokt, en nimmer hadden wij ons beklaagd,
+aan de verlokking gehoor te hebben gegeven. Waarom dan niet nogmaals
+geluisterd naar de stem, die ons heen riep naar dat Tzernagora,
+dat schier ongenaakbaar bergland, die door de natuur zelve gewrochte
+vesting, bewoond door dat fiere, onversaagde montenegrijnsche ras,
+dat zich voor immer beroemd heeft gemaakt door zijn ontembaren moed
+en zijne onbuigbare vrijheidsliefde, dat ras van helden, waarvoor
+ieder mannenhart sympathie gevoelen moet? Wij aarzelden niet lang;
+en den 28sten October, bevonden wij ons, des morgens ten negen uur,
+aan de poort van Cattaro, waar de heer Radamanovich, de agent van den
+Vorst van Montenegro, ons bescheiden had, gereed tot de reis en met
+de oogen de hoogte metende van den geweldigen bergwand, dien wij te
+bestijgen hadden.
+
+De berg rijst zoo steil en zoo plotseling omhoog, en de ruimte tusschen
+de zee en de rotsen is zoo eng begrensd, dat de mensch op kunstmiddelen
+bedacht heeft moeten zijn om dezen natuurlijken scheidsmuur over te
+klimmen; de weg is dan ook in de rots zelve uitgehouwen en kronkelt
+zich in zigzag, met niet minder dan drie-en-zeventig wendingen, naar
+boven: de naam Scala, trapladder, is dan ook, op dit duizelingwekkende
+pad toegepast, volkomen juist. Kort na ons vertrek, nadat wij
+vijf-en-dertig minuten geklommen hadden, kwamen wij aan een dorp,
+tusschen de citadel en de stad weggescholen, tusschen de rotsspleten
+verborgen; de daken der huizen, even als die der zwitsersche châlets,
+met zware steenen tegen den wind beschut, liggen op gelijke hoogte
+met den weg. Naarmate ge hooger klimt, verbreedt zich het panorama:
+eerst overziet ge de stad, dan de eigenlijke golf van Cattaro, dan de
+gansche Bocca, de bergen langs de kust der Adriatische-zee. Reeds kunt
+ge Perasto onderscheiden, en de menigte kleine witte dorpen, die de
+kust omzoomen, wegschuilende aan den voet van loodrechte bergen, en
+al die kapen en voorgebergten, met hunne groenende tuinen en gaarden
+en bosschages, waarboven spitse klokketorens uitsteken, zoo scherp
+zich afteekenende tegen de kalme donker-blauwe oppervlakte der zee.
+
+Weldra bevinden wij ons op gelijke hoogte met de citadel, waarvan
+wij door een donker en diep ravijn zijn gescheiden; wij hebben eene
+hoogte van meer dan duizend voet bereikt; naarmate wij hooger stijgen,
+schijnt de citadel als het ware met de rotsmassa saam te smelten, en
+het ravijn te slinken; de stad Cattaro, mede haast niet van den berg
+te onderkennen, zien wij thans in de diepte, vlak voor onze voeten,
+met haar pleinen en straten, de binnenplaatsen harer huizen, haar
+met boomen bezette kaai en de daarvoor geankerde schepen. Eindelijk,
+als ge den top des bergs bereikt hebt, hef dan nog eens uwe oogen op en
+omvat in een enkelen wijden blik het zonderlinge, het onvergelijkelijke
+panorama, half in een doorzichtigen nevelsluier gehuld: de laatste
+krommingen der Bocca, de grillig gevormde bergen, die haar bekkens
+begrenzen, en wier donkere massa zoo forsch afsteekt tegen het blauw
+des hemels en het blauw der wateren, en eindelijk, aan den horizon,
+de Adriatische-zee.
+
+Wij hebben bijna anderhalf uur noodig gehad om hier te komen: wij
+bevinden ons nog altijd in Oostenrijk; wij hebben de laatste sporten
+van de Scala betreden, en gaan nu verder het gebergte in. Wij staan
+op den top, waarover de grenslijn loopt. De Scala, die geheel op
+oostenrijksch grondgebied ligt, wordt door de militaire genie met zeer
+veel zorg onderhouden; maar nauwelijks hebt ge de bergpassen betreden,
+of ge bevindt u te midden van den chaos. Eerst moeten wij gedurende
+eenigen tijd voortgaan langs den rand van een zoo diepen afgrond,
+dat mijn reismakker, die aan duizelingen onderhevig is, zich aan
+zijn zadel vastklemt en eindelijk van het paard stijgt. Eenige jaren
+geleden, moest men zich hier zelf een doortocht banen midden door de
+rotsblokken, welke de bergstroomen in den winter hadden medegevoerd;
+maar Nicolaas I, de tegenwoordige Vorst van Montenegro, heeft het,
+na veel tobbens en onderhandelens, zoo ver weten te brengen, dat
+er althans een begin is gemaakt met den aanleg van een weg van
+Cettinjé naar Cattaro; men is met den aanleg begonnen aan de beide
+uiteinden, aan het punt van aansluiting aan de Scala bij Cattaro, en te
+Cettinjé. Op de plaats, waar wij ons nu bevinden, moest noodzakelijk
+een leuning worden aangebracht: wij waren verplicht om ons vast te
+houden aan de overhangende rots, waarin men den weg heeft uitgehouwen,
+die letterlijk boven den afgrond zweeft.
+
+Om van het punt waar de Scala eindigt, dat wil zeggen van de
+oostenrijksche grens, het berg-plateau te bereiken, heeft men
+omstreeks een half uur noodig: van daar overziet men eene fraaie,
+hoewel tamelijk steenachtige vlakte, waarin het dorp Njégosch ligt. Dit
+gedeelte van den weg is een der lastigste en bezwaarlijkste, een
+soort van ongenaakbare kloof, die voor eene ongeëvenaarde natuurlijke
+verdediging mag gelden. De pas wordt gevormd door de hellingen
+der bergen Bucovizza en Glavizza; de wateren van het riviertje
+de Ricovjernovitch hebben waarschijnlijk dezen smallen en diepen
+doorgang uitgehold: nog ziet men, diep op den bodem der kloof, een
+magere waterstraal. Hier ligt het dorp Verba; onze paarden lesschen
+hun dorst aan eene kristalheldere bron; gemeenlijk wordt hier halt
+gehouden; maar de heer Radamanovich zegt, dat wij te Njégosch gewacht
+worden, ten huize van een senator, die er eene eere in stelt ons te
+ontvangen. Na een half uur lang tusschen de van alle zijden loodrecht
+opstijgende rotsen te zijn voortgereden, komen wij eindelijk op de
+hoogvlakte, die wij tot dusver niet hadden kunnen zien. Op een halve
+mijl afstands ongeveer, ligt Njégosch, in eene schier ronde vlakte,
+door scherpgetande bergen omringd.
+
+Onderweg zijn wij telkens groepen van montenegrijnsche vrouwen
+tegengekomen, die naar de markt te Cattaro gaan; zij komen van
+Njégosch, van Baïtz, van Cettinjé en van enkele dorpen, tusschen
+de rotsen verspreid. Onder haar zware vrachten gebogen, gaan zij
+langzaam voort; somwijlen voeren zij een kleinen ezel, met groenten
+beladen, mede. Zelden vindt ge mannen bij die groepen: meestal gaan die
+alleen, met de hand op de heup rustende, en de wapenen in den gordel
+gestoken. De arme vrouwen praten onder het loopen, breien kousen
+of spinnen; hoewel haast door midden gebogen onder den zwaren last
+takkebossen, komt toch bijwijlen een flauwe glimlach deze doorgaans zoo
+ernstige, droefgeestige aangezichten verhelderen. Met onuitsprekelijke
+verbazing zien wij, hoe deze vrouwen, in plaats van de slingeringen
+van den weg te volgen, recht voor zich uit gaan, en met nooit missende
+zekerheid hare voeten zetten op uitstekende rotspunten, die wij ter
+nauwernood kunnen bespeuren; zij volgen dus een soort van onzichtbaren
+weg, dien zij alleen kennen, maar waarlangs zij met ongeloofelijke
+vaardigheid omhoog klauteren en aldus den omweg van twee kilometers
+uithalen, dien wij moeten maken. Hoe zij dien tocht tegen de schier
+loodrechte helling durven wagen, is mij onbegrijpelijk. Trouwens,
+de jonge knaap, die ons vergezelt, doet hetzelfde, niettegenstaande
+men zou meenen dat de opanka, het nationale schoeisel der Zuid-Slaven,
+voor dergelijke expedities geheel ongeschikt is. Bij Verba ontmoeten
+wij een gezelschap, waarvan de aanvoerder ons met een eigenaardige,
+fiere beleefdheid den slavischen groet brengt. Kent het familiehoofd
+den heer Radamanovich persoonlijk, dan maakt hij eene buiging,
+en kust hem op de beide wangen, waarbij de knie een weinig wordt
+gebogen en de linkerhand op de borst gelegd, terwijl de rechter de
+beretta oplicht; de vrouwen komen ons, een voor een, de hand kussen,
+daarbij op doffen toon de woorden prevelende: O! prijs God! Dan gaan
+zij verder bergopwaarts.
+
+Wij zijn te Njégosch, in eene soort van vlakte, op het eerste plateau
+van den berg, tusschen Cattaro en Cettinjé: een halt, waar de reiziger
+even uitrust, eer hij de nieuwe berghellingen gaat beklimmen, die
+zich aan den horizon verheffen, en Albanië en het meer van Skutari
+aan zijn oog onttrekken.
+
+Men moet den weg verlaten en een weinig links afslaan om de eerste
+huizen te bereiken van Njégosch, de hoofdplaats van een distrikt,
+dat verscheidene dorpen omvat. Zooals ik reeds gezegd heb, hebben de
+slavische landlieden in geheel Dalmatië, in Istrië en in Herzegowina,
+de gewoonte om hunne huizen of hutten op aanmerkelijke afstanden van
+elkander te bouwen, even als landhoeven; deze zucht tot afzondering
+vindt voor een deel hare verklaring in die andere gewoonte, volgens
+welke alle leden van een gezin zoo lang eenigszins mogelijk bij
+elkander onder hetzelfde dak blijven wonen. Hier, in Njégosch,
+staan de huizen meer in een groep vereenigd; de buitengewoon lage
+woningen verdwijnen bijna geheel tusschen reusachtige steenblokken en
+de oneffenheden van een rotsig afgebrokkeld terrein, waar de natuur,
+met schrale hand, hier en daar enkele plekken met bebouwbare aarde
+heeft bestrooid: kostbare, doch helaas al te weinig talrijke oasen,
+die zorgvuldig door kleine muren zijn omgeven, opdat de stormwind de
+aarde niet wegvoere, waaraan men het kostbare zaad heeft toevertrouwd.
+
+Het huis, waar wij stilhouden, staat aan den ingang van het dorp,
+en ziet er uitwendig meer dan eenvoudig uit. Het dak is met
+groote steenen, aan dwarslatten bevestigd, gedekt: ongetwijfeld
+om het te beveiligen tegen het geweld van den wind. Wij komen op
+eene binnenplaats, waar, als in een slachthuis, het bloed over den
+harden rotsgrond vloeit en in een soort van put of bak wegloopt. Op
+den drempel der woning staat een man van omstreeks vijftig jaar,
+met de beretta op het hoofd en in de nationale kleederdracht;
+met vriendelijke waardigheid ontvangt hij den begroetingskus
+van onzen reismakker. Jongelieden, met bloed overspat, groeten
+glimlachend de aankomelingen en verdwijnen dan in de kleine stallen
+of hokken, die op de plaats uitkomen; op den grond liggen groote
+stukken schapenvleesch. Kleine kinderen, mede met bloed besmeerd,
+de kleine roode muts op het hoofd, schuilen weg bij de vrouwen,
+die zich eerbiedig op een afstand houden. Wij zijn in het laatst
+van October, en het montenegrijnsch gezin is bezig aan de gewichtige
+taak der toebereiding van de castradina. Met den naam van castradina
+noemt men hier het gezouten en gerookte geiten- en schapenvleesch,
+dat de voornaamste bron van inkomst is voor het geheele vorstendom,
+het belangrijkste artikel van zijn uitvoerhandel, nevens de scoranze,
+een soort van visch, die in het meer van Skutari gevangen, en gezouten
+en gedroogd wordt. Even als in de aartsvaderlijke tijden, zou houdt
+ook hier het hoofd des gezins zelf het toezicht over de werkzaamheden;
+wij verrassen de familie bij het eerste gedeelte van haar arbeid: bij
+het slachten, dat tegenwoordig op de gewone wijze, door het afsnijden
+van den strot, geschiedt. Reizigers, die een dozijn jaren geleden
+Montenegro bezochten, verhalen ons, dat destijds de schapen en geiten
+in perken worden opgesloten, en vervolgens door den eigenaar met den
+yatagan in het wilde werden neergesabeld, tot de gansche ruimte met
+lijken overdekt was.
+
+Na de gewone begroetingen, bestijgen wij enkele trappen en treden
+een ruim, zindelijk vertrek binnen, met een lage zoldering,
+witgepleisterde muren en geplaveiden vloer; dit vertrek ontvangt
+zijn licht door twee kleine getraliede vensters, ter manshoogte
+aangebracht. Dit is de eenige kamer van het huis. De eene wand wordt
+ingenomen door twee groote, zeer breede bedden, door eene tamelijke
+tusschenruimte gescheiden. In een hoek staat eene groote lage tafel,
+met een kleed bedekt, en daaromheen banken en op de plaats der eere
+een houten leuningstoel of zetel. Tusschen het bed en de tafel,
+zie ik aan den muur een geschilderd rek, waaraan vier albaneesche
+pistolen met zilveren kolven, een prachtige yatagan (dolk), een
+moderne revolver en een geweer hangen. Aan de andere zijde van de
+tafel, in den hoek tegenover het bed, schitteren in de schaduw de
+gedreven zilveren gloriën der heiligen beelden, waarvoor eene kleine
+lamp brandt. In een anderen hoek van het vertrek, staat een dier
+groote, ruw beschilderde koffers, die tevens tot tafel en tot bank
+kunnen dienen, en die ge bijna in alle oostersche woningen aantreft:
+in dien koffer worden de kleederen, de juweelen, de kostbaarheden,
+al de have der familie, geborgen. Tusschen de twee bedden staat een
+minder sierlijk beschilderde koffer, waarboven eenige kleedingstukken
+zijn opgehangen. Het geheel vertoont den stempel van ernstigen eenvoud
+en betamelijkheid; er ligt over dit ruime, sober gemeubelde vertrek
+een zeker waas van patriarchale waardigheid verspreid. Hier woont en
+leeft de huisvader, het eerbiedwaardig hoofd des gezins, ook al is hij
+woïwode en senator; hier is zijn tehuis, zijn burcht; daar rusten de
+zijnen onder zijn waakzaam oog; daar zijn zijne schitterende, rijke
+wapenen, zijn prachtige gordel; daar ontvangt hij zijne gasten en
+brengt hun den beker toe; en in gindschen hoek, in de schemering,
+noode door het flikkerend en walmend lampje verlicht, hangt de
+montenegrijnsche Panagia.
+
+Het geheele gezin komt nu bijeen: de vrouw, ernstig en droefgeestig van
+voorkomen, even als alle servische moeders, oud vóór haar tijd, en wie
+het moeite schijnt te kosten te glimlachen; de dochter, beschroomd,
+teruggetrokken, maar bevallig; de zoons, wilde knapen, die blijkbaar
+den baas spelen en met den vader stoeien. Mijnheer Radamanovich groet
+allen met dezelfde hartelijkheid; de vrouwen komen ons eerbiedig,
+met gebogen knie, de hand kussen. De vader neemt aan deze begroetingen
+geen deel; ernstig, deftig, schijnt hij ter nauwernood op te merken wat
+er geschiedt; hij spreekt enkele woorden, en allen gaan heen om den
+maaltijd te bereiden. Weldra is de tafel gedekt; het ontbijt bestaat
+uit een gebraden schaap, dat met een kandjar in vier stukken gesneden
+wordt; de wijn is goed: het is de gewone roode wijn van de dalmatische
+kust, die een weinig troebel is, maar waarmede de reiziger zich spoedig
+verzoent. Wij zijn alleen met ons drieën mannen aan tafel gezeten, de
+vrouwen bedienen ons staande of houden zich eerbiedig op een afstand.
+
+Wij moeten al spoedig afscheid nemen; wij hebben nog een langen weg af
+te leggen, en moeten in hetzelfde dorp nog een bezoek brengen bij den
+broeder van onzen gastheer, die eenige schreden verder woont. Zijn
+huis is minder ruim, maar toont toch ook alle sporen van welvaart;
+wij zijn dan ook bij de aanzienlijksten des lands, bij de heeren, die
+in den Senaat zitting hebben, en in tijden van gevaar, de bewoners
+der nahiya van Njégosch ten strijde voeren. In een klein vertrek,
+waar de tafel toebereid staat, wordt ons de eerewijn aangeboden,
+en het geheele gezin voorgesteld. Ook hier, als overal, heerscht bij
+de vrouwen dezelfde terughouding, dezelfde stille onderworpenheid;
+maar het blijkt duidelijk genoeg, dat, ondanks de hoogheid van den
+heer en meester, het hier niet aan liefde en tederheid tusschen de
+echtgenooten ontbreekt, en dat de moeder des gezins door hare zonen
+bemind en geëerd wordt.
+
+Wij moeten naar den grooten weg terugkeeren; maar ik wensch nog even
+een blik te werpen op dat groote dorp Njégosch, met zijne lange en lage
+huizen, die zich nauwelijks boven den grond schijnen te verheffen,
+verspreid tusschen de rotsen. Hier en daar, in kleine akkers rondom
+de huizen, door steenen muurtjes omringd, groeien aardappelen;
+schapen en paarden zoeken een schraal voedsel in de spleten en kloven
+der rotsen. Njégosch is de bakermat van het geslacht Petrowitch,
+dat tegenwoordig over Montenegro regeert, en Vorst Nikolaas, die
+hier geboren is, brengt er gewoonlijk een gedeelte van het warme
+jaargetijde door: het is hier veel minder heet dan in de hoofdstad,
+omdat de zeewind de lucht verfrischt en afkoelt. Van hier kan ik de
+vorstelijke residentie zien: een eenvoudig gebouw, met twee torentjes;
+boven het dak verheft zich de stok, waaraan, tijdens het verblijf
+van den Vorst, de nationale vlag geheschen wordt.
+
+Het dorp Njégosch behoort tot de provincie Katounska, die elf
+plémena of gemeenten bevat, waarvan Njégosch de welvarendste is,
+vooreerst omdat het in eene vlakte ligt--althans wat men hier eene
+vlakte noemt;--en ten andere omdat hier een zeker aantal groote
+veehouders gevestigd zijn, die zich allen toeleggen op den uitvoer
+van castradina, welk bedrijf hun aanzienlijke voordeelen bezorgt. Elk
+jaar levert het vorstendom gemiddeld honderdduizend stuks klein vee,
+die gerookt en gezouten worden, en door de stoombooten van Lloyd naar
+al de havensteden der kust en vooral naar Triëst worden vervoerd.
+
+Met uitzondering alleen van deze vlakte, waar men ten minste nog
+eenigen bebouwbaren grond en eenige sporen van kultuur ontmoet, is
+dit gedeelte des lands niet veel meer dan een dorre steenwoestijn,
+een chaos van wild door elkander geworpen rotsen, het ruwste en
+onvruchtbaarste deel van geheel Montenegro. Later zullen wij, in de
+Berda, weilanden vinden, die het althans voor den mensch mogelijk
+maken te bestaan, en eenigermate het raadsel helpen verklaren, dat
+deze zoo schraal bedeelde bevolking niet van honger omkomt.
+
+
+II.
+
+Njégosch ligt ter zijde van den weg, die van Cattaro naar Cettinjé
+loopt: wij moesten dus rechts afslaan en de vlakte oversteken; onze
+paarden wachtten ons aan den voet van den berg, waarachter Cettinjé
+ligt, en dien wij nu moeten beklimmen. Wij werpen een weemoedigen blik
+op de armzalige akkers en de treurige kultuur van deze streek: het
+zijn kleine, ronde, vierkante of driehoekige stukjes grond, verloren
+te midden dezer wildernis van rotsen. Elk dezer stukjes, dat voor den
+eigenaar schier een fortuin vertegenwoordigt, is zorgvuldig omringd
+door eene omwalling van rotsbrokken; naar men mij verhaalt, is de
+koopwaarde van zulke perceeltjes zeer aanzienlijk. Naar het schijnt,
+zijn al de mannen, die niet bij de bereiding der castradina noodig
+zijn, naar buiten gegaan om op den akker te werken of aardappelen te
+rooien. Ten einde mij van de kwaliteit van dit gewas te overtuigen,
+daalde ik in een klein ravijn af, waar eenige vrouwen bezig waren
+een kuil in den grond te delven, om daarin de aardappelen te bewaren;
+deze kuil wordt vervolgens overdekt met eene laag aarde, met kleine
+steentjes vermengd, die zoo lang bewerkt en plat getreden wordt, tot
+zij zoo hard en vast is als macadam. In Bosnië worden de aardappelen
+op dezelfde wijze bewaard. De knol is gezond en zeer goed uitgegroeid,
+hoewel hij in een bij uitnemendheid steenachtigen grond is gepoot; die
+kleine akkers in de ravijnen en spleten, zoo klein dat zij somwijlen
+niet meer dan vier of vijf el in doorsnede meten, zijn trouwens voor
+mij niet nieuw. Zij zijn eene herhaling op kleiner schaal van de
+dollinas in Istrië en Dalmatië, waar de bora met verwoestende kracht
+waait, en waar de weinige plekken vruchtbare grond, tusschen de rotsen
+verscholen, met de uiterste zorg worden bebouwd door de landlieden,
+wie hun geboortelot veroordeelt om op dezen ondankbaren bodem te leven
+te midden eener stiefmoederlijke natuur, die zij echter liefhebben,
+als overlaadde zij hen met haar rijkste en schoonste gaven.
+
+Om den afstand tusschen Njégosch en Cettinjé af te leggen, hebben
+onze paarden, die niet buitengewoon vlug of sterk zijn, ongeveer
+drie uren noodig. Onze weg voert door smalle, steile passen, schier
+als kleine tunnels in de rotsen uitgehouwen. Ter linkerzijde daalt
+de bergwand naar beneden; wij rijden langs een ravijn, waarin wij,
+diep beneden ons, nog eenige boeren bespeuren, die den grond bewerken;
+verder heerschen hier volstrekte eenzaamheid en stilte. In het eerste
+uur vooral was onze rit uiterst bezwaarlijk: voortdurend rolden de
+losse steenen onder ons weg, en onze paarden struikelden en gleden uit,
+alsof zij tegen een gletscher opklauterden. Als wij eindelijk uit dit
+woeste doolhof geraken en de horizon zich verbreedt, zien wij rechts
+en links en voor ons uit niets dan kleine scherpe spitsen en naalden,
+die elkander mijlen ver onafgebroken opvolgen, en die alle reizigers,
+welke Montenegro bezochten, hebben vergeleken bij de plotseling
+versteende golven van eene onstuimige zee. Het beeld is volkomen
+juist: ik zou geen beter weten om den indruk dezer zonderlinge
+natuur weer te geven. Een gevoel van moedeloosheid grijpt u aan,
+en sombere, weemoedige aandoeningen overmeesteren u, te midden van
+deze akelig doodsche omgeving; hier geen blauwe horizon meer, als in
+de dorre velden van Dalmatië; geen prachtige berglandschappen, als in
+de Alpen en Pyreneën; hier geen levend wezen, boom noch plant; hier
+niets dan grauwe naakte bergen, afgewisseld door even kale heuvelen;
+de menschen verplicht saam te scholen in eene armzalige vlakte,
+die zij in het zweet huns aanschijns een mageren oogst afdwingen,
+en die toch nog een uitverkoren paradijs, een gezegend Eden schijnt,
+te midden van dezen akeligen oceaan van steen. Ondanks de nieuwheid
+en het zonderlinge van het landschap, valt de weg toch ieder lang,
+die niet weet welke verrassing hem aan het einde wacht. Nu eens moeten
+wij ons aan den zadelknop vasthouden, om niet achterover van het paard
+te vallen; dan weder worden wij voorover geworpen en moeten haastig
+de manen grijpen, om niet over den kop heen te buitelen. Wij komen
+langs de fontein van Danilo, op last van den Vorst aangelegd, als
+een halte voor de reizigers; omstreeks vier uur hebben wij eindelijk
+de grens bereikt van dezen verbijsterenden rotsenbaaierd, waarvan
+geene beschrijving eenig denkbeeld geven kan, en die u werkelijk de
+beteekenis duidelijk maakt van het zeggen der Montenegrijnen, dat
+toen God de wereld schiep, de zak, waarin Hij de bergen bewaarde,
+juist boven hun land scheurde, zoodat de rotsen er in massa uit
+vielen. Deze streek ziet er inderdaad uit, alsof geweldige titanen
+deze ontzaglijke steenklompen, in moedwilligen luim, zoo wild en ruw
+door en op en over elkander hadden geworpen, dat de menschelijke voet
+nauwelijks een doortocht vinden kan. Wij waren eindelijk afgestegen,
+daar wij liever gevaar wilden loopen onze voeten te kwetsen aan de
+harde rotspunten, dan langer de geweldige horten en stooten in den
+zadel te verdragen. Nu hebben wij het hoogste punt bereikt; en nu
+ook ontrolt zich voor onzen blik een onbeschrijfelijk panorama,
+gevat tusschen twee ruw geteekende rotsen, die als het ware de
+massieve lijst uitmaken dezer wondervolle schilderij. Het is eene
+opeenvolging van bergen, die, van deze hoogten gezien, schier
+heuvelen gelijken, en waarachter wij het meer van Skutari zien,
+stralende in den zonnegloed, als eeen reusachtig zilveren schild,
+in de groene vlakte achtergebleven. Zie daar de Moratcha, die zich
+als een wit lint afteekent tegen den blauwenden achtergrond; verder,
+de met sneeuw bedekte bergtoppen van zuidelijk Albanië en het land der
+Mirditen. Aan onze rechterhand, tusschen de omlijsting van rotsen op
+den voorgrond en de vlakte van Cettinjé beneden ons, verheft zich,
+ter hoogte van ongeveer zeventien honderd el, de berg Lowchen,
+op welks top, als een onverwoestbaar ex-voto, het grafmonument
+verrijst van Peter II, den laatsten Vladika van Montenegro. De
+Lowchen onderschept voor ons het gezicht op Cettinjé, de hoofdstad
+van het vorstendom: maar aan onze voeten breidt zich de vlakte uit,
+die zelve niet anders is dan een bergplateau, achthonderd el boven
+den waterspiegel der Adriatische-zee en slechts een weinig minder
+boven het meer van Skutari verheven. Deze top, waarvan ik een der
+schoonste panorama's heb aanschouwd die in mijne herinnering zijn
+bewaard, draagt den naam van den berg Kerschmach, en verheft zich tot
+eene zeer aanzienlijke hoogte boven Cattaro. En zie hier, op den top
+van gindsche vooruitstekende rots, de palen van den telegraafdraad,
+die de in haar wildernis van bergen en gesteenten verloren hoofdstad
+van Montenegro met het beschaafde Europa verbindt.
+
+Onze weg voert nu bergafwaarts, maar de helling is zoo steil en
+moeielijk, dat de paarden telkens uitglijden en struikelen op
+deze kantige, rollende steenen. Wij gaan liever te voet; al is het
+stil op den weg, toch zijn wij ook hier niet geheel alleen. Boven
+onze hoofden, op steile klippen, zitten jonge herdersknapen; zij
+trekken de aandacht door hun roode muts, die scherp tegen de grauwe
+steenen uitkomt; somwijlen hooren wij hun eentonig gezang; een licht
+geritsel van bladeren doet ons opkijken, en wij zien enkele geiten,
+die tusschen de schrale heesters langs de steile rotswanden haar mager
+voedsel zoeken. Bij het omslaan van een hoek verschijnt ons, rustig
+neergezeten aan den weg, een bergbewoner, met de hand in de zijde,
+de beretta op het hoofd, gekleed met de witte gougne en den over de
+borst gekruisten djamadan, geheel met goud geborduurd; in zijn kolan
+of rood marokijnen gordel bergt hij een gansch arsenaal. Zoo zit hij
+daar alleen, in deze eenzaamheid, en verwaardigt ons nauwelijks met
+een blik. Ondanks het goud, waarmede zijn djamadan, vest, versierd
+is, behoort deze man toch, naar mijn reismakker mij verzekert,
+tot den middenstand; zijne wapenen zijn zeer prachtig en kostbaar;
+vooral trekt een sierlijke yatagan met een schede van gedreven
+zilver en een met koraal ingelegd handvat, onze opmerkzaamheid. De
+Montenegrijn vergunt ons, schoon niet zonder eenigen weerzin, dit
+kostbare wapen, dat zeker de waarde eener woning vertegenwoordigt,
+in handen te nemen; twee pistolen van italiaansch fabriekaat en een
+mes met ivoren handvat in in een lederen scheede, voltooien zijne
+wapenrusting; naast hem staat een vuursteengeweer. Toch is deze man
+geen soldaat van beroep; hij woont te Baïtz en komt van Njégosch,
+waar hij den nacht heeft doorgebracht.
+
+Veertig minuten nadat wij den top van den Kerschmach verlaten
+hebben, komen wij aan een klein dorp, in een halven cirkel gebouwd
+tegen de helling aan de noordzijde der vlakte. Wij gaan langs eene
+uiterst eenvoudige kerk, zonder eenige versiering hoegenaamd. In eene
+rotsholte, nevens den weg, bevinden zich enkele vrouwen, die op haar
+schouders eenige houten vaatjes laden: er is daar eene bron, in de
+rots uitgehouwen; de vrouwen komen hier water putten, en dalen in lange
+rijen naar het dorp af. De helling is zeer steil, en wij gaan sneller
+voort, dan wij wel zouden wenschen. Onze paarden zijn achtergebleven;
+wij hebben den Lowchen nu achter ons, en de vlakte aan onzen voet
+vertoont zich in hare volle uitgestrektheid van drie mijlen van het
+noorden naar het zuiden, aan deze zijde ingesloten door bergen, welke
+ons, nu wij afdalen, weder in hunne natuurlijke hoogte verschijnen.
+
+Weldra wordt de weg beter; hier is de arbeid der menschenhand kenbaar:
+de helling is minder steil en de weg is behoorlijk gebaand: dit is het
+tweede stuk van den grooten weg, nabij de hoofdstad, zoo goed mogelijk
+aangelegd, en voor rijtuigen zeer wel bruikbaar tot aan het vlek,
+dat wij daar ter linkerhand zien. Hier zijn ook sporen van bebouwing:
+maïs, waarvan het graan reeds is ingezameld en de bladeren staan te
+verdrogen; akkers, die met rogge, gerst of haver zijn bezaaid geweest,
+en aardappelvelden. Wij zijn nu midden in de vlakte; ter rechterhand
+zien wij ginds de witte huizen van Cettinjé. De heer Radamanovich wijst
+ons een langwerpig gebouw, blijkbaar in den laatsten tijd gesticht en
+eenigszins op eene schuur gelijkende: dat is het arsenaal. Tegenover
+ons verheft zich eene kerk, en vlak daarbij een klein monument, met
+een kruis gekroond. Volgens het reisverhaal van de heeren Frilley
+en Vlacovij, is dit een grafteeken, opgericht ter herinnering aan
+een gezelschap bergbewoners, Drobniaken, die in 1862 over de grenzen
+waren getrokken om wapenen en munitie te halen, en die op hun terugweg
+over het turksche gebied werden gedood. Wij gaan nog langs een groot
+gebouw, dat op een hospitaal gelijkt; en eindelijk, ten vijf ure
+in den namiddag, doen wij onzen intocht in Cettinjé. Wij hadden
+des morgens ten negen ure Cattaro verlaten, en ons anderhalf uur
+te Njégosch opgehouden. Bereids was een adjudant van Zijne Hoogheid
+Vorst Nikolaas, de heer Nikolaas Matanovich, ons te gemoet gekomen,
+om ons uit naam van den Vorst en uit zijn eigen naam, in het zuiverste
+fransch, welkom te heeten op het grondgebied van Tzernagora. Voor
+den tocht over de bergen hebben wij zeven-en-een-half uur noodig gehad.
+
+Cettinjé, in eene vrij ruime, door bergen omringde vlakte gelegen,
+is sedert het jaar 1485 de hoofdstad van het vorstendom. Als wij de
+geschiedenis van dit land zullen verhalen, zullen wij zien, door welk
+een samenloop van omstandigheden Iwan Tzernojewitch, die nabij de
+boorden van het meer van Skutari woonde, in het kasteel van Zabljak,
+zich genoopt zag, den aartsbisschoppelijken zetel en den troon der
+Vorsten van Zèta naar herwaarts over te brengen.
+
+Het voorkomen der kleine stad heeft niets grootsch noch
+schilderachtigs; voor ongeveer dertig jaar telde men er niet veel
+meer dan een twintigtal woningen, rondom het klooster gegroept. Het
+plan van aanleg is zeer eenvoudig, overeenkomende met dat der meeste
+steden in Kroatië: eene zeer breede straat, omzoomd door zeer lage
+huizen, en in het midden afgebroken door een plein, waarop zich
+een gewone waterput bevindt, door een prachtigen moerbeziënboom
+overschaduwd. Rechts opent zich eene tweede straat, die met de eerste
+een rechthoek vormt, en even breed, maar veel minder bewoond is. Links
+staat een vierkant gebouw, met een balkon versierd en door een muur
+omgeven, waarvoor eenige gewapende Montenegrijnen op wacht staan:
+dat is het paleis van den Vorst; iets verder, aan de andere zijde,
+staat een tweede, nog grooter, maar eenvoudiger gebouw, met een
+voorhof door muren met hoektorens omgeven: dit is het oude paleis,
+dat sedert den dood van Vorst Danilo ledig staat. Tegenover ons,
+tegen de hellingen van den Lowchen geleund, verrijst het klooster, de
+zetel van den archimandriet, met twee hoven boven elkander, een kerk
+en vrij uitgestrekte gebouwen. Nog iets hooger tegen de berghelling,
+op de rots gebouwd, verheft zich de toren van het klooster, een toren,
+waarvan alle reizigers verhalen. Tegenwoordig hangen er klokken in,
+om de geloovigen tot het gebed op te roepen; maar tot voor eenige
+jaren werden aan dien toren de hoofden der Turken gespijkerd, die in
+de onophoudelijke gevechten aan de grenzen waren gedood.
+
+Keeren wij naar den put terug en zien wij recht voor ons uit, dan stuit
+onze blik tegen het eenige hotel van Cettinjé, een eenvoudig, maar bij
+vergelijking zeer ruim gebouw. Dit hotel werd in 1867 gesticht, voor
+rekening van het gouvernement, dat welwillend de zorg voor het gemak
+der reizigers op zich nam. Ter linkerhand verrijst de meisjesschool,
+die onder de bescherming staat der Keizerin van Rusland, en bestuurd
+wordt door eene zeer beschaafde en zeer ontwikkelde dame, mejuffrouw
+N. Patzévitz.--Dit kleinsteedsche geheel heeft hoegenaamd niets
+bijzonders of aantrekkelijks; zelfs de minst-eischende toerist gevoelt
+zich teleurgesteld door het volslagen gemis van alles wat pittoresk
+mag heeten: een gemis, te sterker gevoeld na de sombere grootheid en de
+aangrijpende, angstwekkende verhevenheid van den weg van Cattaro naar
+hier. Zulk eene teleurstelling bleef ons gespaard, omdat wij niets
+anders verwacht hadden, daar ons verblijf in de dalmatische dorpen,
+die ook allen hoogst onschilderachtig zijn, ons op iets dergelijks had
+voorbereid. Vóór het jaar 1870, hadden deze ruwe, schier vormelooze
+huizen althans nog iets eigenaardigs door hun rieten daken; maar deze
+bedekking was uiterst gevaarlijk in eene stad, waar de huizen tegen
+elkander zijn aangebouwd, en waar in de woningen geen uitgang voor
+den rook en geen stookplaats voor het vuur wordt gemaakt. Het gebruik
+van pannen is dan ook bij iederen nieuwen aanbouw verplichtend gesteld.
+
+Ik meen reeds gezegd te hebben, dat de vlakte van Cettinjé niet dan
+met zeker voorbehoud op den naam van vlakte aanspraak maken mag: het
+is eigenlijk een bergplateau, tusschen de zeven- en achthonderd el
+boven de zee verheven. Als ge, in die vlakte staande, rondom u ziet,
+dan rust uw oog aan alle zijden op een krans van bergen of heuvelen;
+de voornaamste die ten westen en ten noordwesten, verheffen zich ter
+hoogte van drie- en vierhonderd el boven den beganen grond, en zijn
+langs hunne hellingen geheel bedekt met kreupelhout, steeneiken,
+dennen en berken; de bergen ten noorden en oosten zijn minder hoog,
+grauw van kleur, kaal en naakt. De zon is ondergegaan; het is dat stil
+en weifelend uur, waarin het nog geen nacht en niet meer ten volle
+dag is; de bergachtige achtergrond, waartegen de omtrek van het hotel,
+aan het einde der groote straat, scherp uitkomt, hult zich in donkere,
+harmonische, warme tinten, als violetkleurig fluweel, gelijk aan die
+der heuvelen op de heide, tegen het einde van den herfst. Mij dunkt,
+wij behoeven niet lang te twisten over den oorsprong van den naam des
+lands: Tzerna-Gora, Montenegro, Zwarte-bergen. Even als de Turken
+hunne goede redenen hebben om de bergbewoners met den naam van de
+Verschrikkelijken aan te duiden, zoo kan ook zeer goed de eerste
+reiziger, die van dit voor hem nieuwe landschap eene beschrijving
+wilde geven, getroffen door de eigenaardige kleurschakeering, welke
+hier op sommige uren van den dag valt waar te nemen, dien naam van
+Montenegro hebben bedacht, als het best zijn indruk wedergevende [22].
+
+
+III.
+
+Wij trekken de stad binnen in gezelschap van den adjudant van den
+Vorst, die ons, namens Zijne Hoogheid, uitnoodigt, onzen intrek te
+nemen in het oude paleis; naar het schijnt, is het hotel van Cettinjé
+niet comfortabel genoeg ingericht en op dit oogenblik zelfs niet van
+meubelen voorzien. Wij krijgen in het paleis eene vrij ruime kamer op
+de eerste verdieping; de deur dier kamer komt uit op een langen gang,
+waarop nog eene reeks andere kamers uitkomen, allen volkomen gelijk
+als de cellen van een klooster. Dit was de residentie van Danilo,
+den voorganger van Vorst Nikolaas, in Augustus 1860 te Cattaro
+laaghartig vermoord. In zijn tijd stond het paleis bekend als het
+Bigliardo (billart): zoo zeer was de verbeelding der inboorlingen
+getroffen geworden door het zien van een billart, dat in een der
+vertrekken van den Vorst was geplaatst, en wel in de kamer, waar hij
+vreemde bezoekers ontving en ook de raad vergaderde. Dit meubelstuk
+was uit elkander genomen, en bij gedeelten, door vijftig man, van
+Cattaro, over de bergen, naar Cettinjé gebracht: geen wonder, dat de
+herinnering aan zulk een feit lang in het geheugen bleef gegrift. Vóór
+Danilo--toen de Vorsten van Montenegro tevens bisschoppen waren en dus
+het wereldlijk en geestelijk gezag in hun persoon vereenigden;--hadden
+zij geen ander paleis dan het klooster; maar Peter II, de laatste
+Vladika (bisschop), een in vele opzichten merkwaardig man, die veel
+gereisd had en in ontwikkeling zijn volk ver vooruit was, had reeds
+het klooster verlaten en de grondslagen gelegd van het Bigliardo,
+dat ongetwijfeld nog heden tot vorstelijke residentie zou dienen,
+indien niet Vorst Danilo, de laatste bewoner, op zoo treurige wijs
+om het leven was gekomen.
+
+Om ons te bedienen, wordt ons een Montenegrijn toegevoegd, een
+bescheiden, ordentelijke man, die er zeer fatsoenlijk uitziet en
+zijne functiën naar behooren waarneemt; hij behoort tot het hofgezin
+van den Vorst en draagt een zwarte liverei, die, wat de snede der
+kleedingstukken aangaat, met het gewone nationale kostuum overeenkomt.
+
+Wij beginnen met eene wandeling te doen door het gebouw, waarin wij
+onzen intrek genomen hebben. Het hoofdgebouw staat tusschen twee
+binnenplaatsen, waarvan de eene op de straat uitkomt, waarin het
+paleis staat en die naar het klooster voert; op de andere binnenplaats
+bevinden zich de stallen van den Vorst. De eerste, ommuurde plaats is
+aan de hoeken voorzien van kleine torens, die tot verdediging kunnen
+dienen en aan het geheel een zeker karakter geven. De lange smalle
+gang, waarop de kamers uitkomen, is van afstand tot afstand met zware,
+massieve deuren afgesloten; breede trappen voeren naar beneden. Aan
+het eind van den gang, is, onder de regeering van Vorst Danilo,
+aan het paleis een vleugel bijgebouwd, waarin zich de vergaderzaal
+van den Senaat bevindt. Het overige van het gebouw wordt deels voor
+bergplaats, deels voor het verrichten van allerlei werkzaamheden
+gebruikt; uit een der benedenvertrekken, dat voor school schijnt
+te dienen, zie ik kinderen komen. Vreemdelingen van zekeren rang
+en zij, die met eene of andere diplomatieke zending zijn belast,
+worden door den Vorst uitgenoodigd, hier hun intrek te nemen; zijn
+lijfarts woont ook hier, en somwijlen ook zijn sekretaris. In de
+kamer nevens mij logeert een zeer warme en bekende Slavenvriend, een
+bevrijde Pruis, zooals hij zich zelven noemt, de heer Gustaaf Rasch,
+schrijver van een werk over Montenegro, Vom Schwarzen Berge getiteld,
+en aan Vorst Nikita (Nikolaas) opgedragen. Wellicht nog meer bekend is
+hij door een ander boek, eerst te Brunswijk in het duitsch verschenen,
+maar dat in Duitschland verboden is, en waarvoor de schrijver door
+de rechtbank tot vier maanden gevangenisstraf is veroordeeld. Dit
+werkje is, door den heer Louis Léger, in het fransch vertaald onder
+den titel Les Prussiens en Alsace-Lorraine, par un Prussien. Het
+spijt mij zeer, dat wederzijdsche beschroomdheid of al te groote
+terughouding ons heeft verhinderd, met elkander kennis te maken. Ik
+heb mij daardoor van de gelegenheid beroofd om profijt te trekken van
+de zeer degelijke kennis van den heer Rasch, die de servische taal,
+waarin ik onbedreven ben, grondig verstaat.
+
+Het wordt donker; ik zit hier tusschen vier naakte, koude muren;
+mijn bediende verstaat eenige woorden italiaansch, zoodat ik mij
+althans voor hem verstaanbaar kan maken. Ik ga mij nu naar behooren
+installeeren. Binnen een half uur is de kamer zoo veranderd, dat de
+ernstige Montenegrijn, als hij mij het verlangde waschwater brengt,
+zijn oogen nauwelijks gelooven kan en mij allerlei vragen doet. Ik
+wil die vragen van uwe zijde, lezer, voorkomen, en u mededeelen,
+dat ik gewoon ben, met een volstrekt niet grooten zak te reizen,
+dien ik wel haast onuitputtelijk zou mogen noemen, en waarin ik eene
+gansche huishouding berg. Te paard reizende, bind ik dien zak aan den
+zadel vast; ga ik te voet, dan draag ik hem aan twee riemen op mijn
+rug, even als den ransel van een soldaat. Met dien zak gewapend,
+ontbreekt mij niets. Wat daar al inzit? Zie hier een groote, zeer
+fijne, veelkleurige zijden doek, die mij tot tafellaken dient en ook
+nog op menige andere wijze gebruikt wordt. Dan een blikken kapdoosje,
+met toiletspiegel, voorzien van blakertje en kaarsen; een lamp voor
+wijngeest, onontbeerlijk in deze streken, waar ge dikwijls geen
+droppel melk kunt krijgen voor uw thee; een schrijfportefeuille;
+een platte inktkoker, die hermetisch gesloten kan worden. Voorts
+Liebig-extracten, bouillon en melk, in potjes, naar de grootte
+gerangschikt; suiker; een platte veldflesch met besten brandewijn;
+potlooden, albums, een aquarellen-doos: genoeg schildergereedschap in
+één woord om een meesterstuk te kunnen scheppen--als het noodige talent
+er ook was. Verder eenige boeken; vooreerst reisboeken, natuurlijk
+verschillende naar gelang van de streek, die ik bezoek, maar dan ook
+andere, die ik voor mijn eigen uitspanning mede neem: allen in klein
+formaat. Toen ik tusschen de twintig en dertig jaar oud was, placht
+een Musset mijn trouwe reisgezel te zijn; tegenwoordig gebeurt het
+mij meer, dat ik een Montaigne of Pascal uit mijn kast neem en in mijn
+valies pak. Eindelijk de onontbeerlijke toiletartikelen, schoensmeer
+en borstels, want ook daarop moet men bedacht zijn. Mijn lijfgoed is,
+met een paar schoenen, benevens een overjas met kap, voor het geval
+dat ik buiten moet overnachten, in een plaid gerold. Zoo uitgerust,
+trek ik onbekommerd voort, zonder van iemand afhankelijk te zijn.
+
+Men heeft mij meermalen gevraagd, of ik op reis geen wapens
+medeneem. Ik moet eerlijk bekennen, dat ik, ook in de meest ter
+kwader naam staande streken, nooit een pennemes uit mijn zak heb
+gehaald, dan om een puntje aan mijn potlood te maken. Ik heb Bosnië
+en Herzegowina doorreisd, toen zij reeds in vollen opstand waren; ik
+ben daar twee- of driemaal in moeielijkheden geraakt, maar ik houde
+mij overtuigd, dat ik onherroepelijk verloren zou zijn geweest,
+indien ik een revolver bij mij had gehad. Niets is gevaarlijker,
+dan in deze landen eene zekere uitdagende en tartende houding aan te
+nemen. De voorzichtigheid van Zadig verdient verre de voorkeur boven
+de vermetelheid van Gusman. Het is zeker een voorrecht en een genot,
+merkwaardige landen te bezoeken, vreemde zeden en gewoonten te kunnen
+gadeslaan, het hart te kunnen ophalen aan schilderachtige tooneelen
+en wonderlijke kleederdrachten:--maar toch, om daar het rechte
+genot van te hebben, moet men het er levend afbrengen; mijn huid
+is mij lief--mi preme la vita--en ik houd er niet van, mij onnoodig
+in gevaar te begeven. Koelbloedigheid en tegenwoordigheid van geest,
+een rustige toon van gezag, en vooral onschuldige bedoelingen: ziedaar
+mijns erachtens de beste wapenen op een tocht door deze en dergelijke
+half-barbaarsche landen.
+
+Na mijn reiszak ontpakt en mijn kamer zooveel noodig gemeubeld,
+en vervolgens een half uurtje gerust te hebben, is het tijd om wat
+voedsel te gaan nemen, want het ontbijt van Njégosch, hoe stevig ook,
+is niet meer dan eene herinnering. De heer Matanovich, de adjudant
+van Z.H., biedt ons bereidwillig zijne hulp aan; hij is vooruitgegaan
+naar het hotel van Cettinjé, om te zorgen dat wij het een en ander
+te eten bekomen. Dit hotel is, zoo als ik zeide, nu geheel ledig:
+de kastelein, die het gepacht had, was niet in staat het gebouw te
+meubileeren; zijn opvolger is pas in functie getreden, en heeft daar
+nog geen tijd voor gehad. Echter vinden wij er een open tafel, waar
+voor mij eene plaats is beschikbaar gehouden.
+
+Verbeeld u een groot, hol vertrek op de eerste verdieping; in het
+midden der zaal staat een tafel, maar flauwelijk verlicht door eenige
+lampen, die het grootste gedeelte van het ledige, naakte vertrek in
+donkere schemering gehuld laten. Een voor een treden de gasten binnen,
+bijna allen opperhoofden en mannen met eenige waardigheid bekleed,
+zonder twijfel tot de naburige stammen behoorende en tijdelijk in de
+hoofdstad verblijvende. Eene kleine, vrij vlugge dienstmaagd, meer
+dan waarschijnlijk uit Dalmatië en wel van de kust geboortig, daar
+zij even goed italiaansch als servisch spreekt, wijst mij de eenige
+ledige plaats aan; en daar zit ik nu, als elfde man, tusschen tien
+Montenegrijnen, weinig innemend van voorkomen, bijna allen rijzige
+forsche mannen met lange hairen en zware bruine knevels, de meesten
+met medailles versierd, en allen met een volledig arsenaal in hun
+gordel! Niemand legt zijne wapenen af, eer hij aan tafel gaat. Als het
+eerste gerecht, een soort van aardappelenragout, wordt rondgediend,
+wijst een der Montenegrijnen, die mij eer wil bewijzen, met den vinger
+op mij, als een teeken dat men mij het eerst moet bedienen. In de
+tien gordels tel ik vier-en-twintig pistolen. Alle gasten houden hun
+beretta op het hoofd; zij dragen allen het witte buis en het roode,
+met goud geborduurde vest. De heeren fluisteren onder elkander, terwijl
+zij mij voortdurend aanzien; een hunner vraagt aan de dienstmaagd,
+of ik servisch spreek; ik merk dat zij mij tot een Italiaan maakt,
+omdat ik mij met haar in die taal onderhoud. "Fransouski" zeg ik, om
+mijne nationaliteit bekend te maken. Dit scheen de gasten gunstiger
+te stemmen, maar hunne manieren zijn ruw, en ik voel mij niet op mijn
+gemak, hoewel men mij blijkbaar met beleefdheid wil behandelen. Als
+ik weiger om het eerst bediend te worden, dan beduidt men mij met een
+hooghartig gebaar, dat het niet te pas komt, komplimenten te maken,
+dat ik slechts heb te gehoorzamen, en mij te schikken naar de regelen
+der montenegrijnsche gastvrijheid. Intusschen gaat de maaltijd zijn
+gang; een half schaap, aan het spit gebraden, wordt opgedischt on
+met de yatagan in stukken gesneden; de nationale kaas dient tot
+dessert. Nu worden de pijpen aangestoken; terwijl de heeren nog met
+elkander blijven praten, verwijder ik mij; mijn groet wordt door een
+korten wensch beantwoord. Ik gevoel, dat die hooge personages, voor
+het meerendeel senatoren, niet den schijn willen hebben, dat zij aan
+een vreemdeling, dien zij niet kennen, bijzondere aandacht schenken,
+en dat zij ook geene verbazing willen toonen.
+
+Ik steek de groote straat over, waar eenige schimmen mij voorbij
+glijden, allen in de strouka gewikkeld; voor den muur van het paleis
+van den Vorst kuieren de schildwachten op en neer. Somwijlen opent
+zich een deur: een helder licht, afkomstig van het midden in de kamer
+brandende vuur, schijnt over de straat en teekent zwarte schaduwen op
+den grond. Al tastend bereik ik mijne kamer in het oude paleis, en eer
+ik mij ter ruste begeef, teeken ik in mijn dagboek de herinneringen
+en indrukken van dezen dag op, mijn zonderlingen tocht van Cattaro
+naar hier.
+
+Een laatste blik naar buiten, in den kalmen, helderen herfstnacht. Hoe
+hoog zijn de bergen! Hoe ver, ver ben ik hier van Frankrijk! Hoe
+afgezonderd van de wereld, door een geweldigen muur van haast
+onbeklimbare rotsen gescheiden van de blauwe Adriatische-zee....
+
+
+IV.
+
+Wij bevinden ons op montenegrijnschen bodem, in de hoofdstad van het
+kleine vorstendom. Wij willen nu, eer wij verder het land ingaan, een
+vluchtigen blik werpen op zijne geschiedenis. Welke volken en stammen
+hebben deze bergen bevolkt, en wie hebben over hen geregeerd? Welke
+zijn de groote lijnen, de hoofdmomenten hunner geschiedenis; en
+krachtens welk beginsel oefent de thans regeerende Vorst een bijna
+onbeperkt en onbetwist gezag uit over dit hooghartige, fiere en tot
+hiertoe nog onverwonnen en ongetemde volk? Ik wil trachten, zoo kort
+mogelijk, die vragen te beantwoorden.
+
+Honderd-acht-en-zestig jaar vóór Christus namen de Romeinen van
+deze landstreek bezit: eene ontwijfelbare herinnering aan hunne
+heerschappij is nog altijd overig in een ouden heirweg, die van het
+antieke Epidaurum naar het tegenwoordige Skutari of Skodra voert. Het
+land behoorde toen, met geheel Dalmatië, tot de provincie Illyrië. In
+de derde eeuw verschijnen de Gothen, later opgevolgd en verdrongen
+door de Slaven, die reeds van Dioclea hunne hoofdstad hadden
+gemaakt. Omstreeks de zevende eeuw verdwijnt de naam van Illyrië,
+te midden van de verwarring der opeenvolgende invasiën van Kroaten,
+Bulgaren en Serviërs. Het servische rijk wordt gegrondvest en neemt
+snel in macht toe; dit rijk, dat nog steeds het ideaal is, naar
+welks verwezenlijking alle Zuid-Slaven smachtend uitzien, omvatte,
+behalve het tegenwoordige Servië, ook Bosnië, Moesië, een deel van
+Dalmatië en Dacië. Bij den noodlottigen slag van Kossovo (1389)
+ging dit servische rijk te gronde, en vielen de tot dusver aan de
+servische kroon behoorende landen in de macht der Turken.
+
+Toen aldus de slavische macht gebroken werd, behoorde ook het
+tegenwoordige Montenegro tot Servië, en werd bestuurd door een ban,
+die het oppergezag der servische Koningen erkende. De nederlaag bij
+Kossovo verbrak die banden; de bans, hertogen of vorsten van Zèta
+weigerden zich te onderwerpen aan de mohammedaansche heerschappij,
+en weken met eenige stammen (plemena) naar de bijna ontoegankelijke
+bergen, waar zij hunne onafhankelijkheid wisten te handhaven. Dat zij,
+ondanks de bijna rusteloos herhaalde pogingen der Turken om dit laatste
+overblijfsel der eenmaal zoo machtige servische natie onder hun juk
+te doen bukken, deze hunne onafhankelijkheid nu welhaast gedurende
+vijf eeuwen inderdaad hebben bewaard:--ziedaar een eeretitel, waarop
+de Montenegrijnen met het volste recht trotsch mogen zijn, en die hen
+de rechtmatigste aanspraak moest geven op de warme sympathie en de
+krachtige ondersteuning van het christelijk Europa, indien dat Europa
+zich heden nog door andere beweegredenen, dan die aan het cynische
+eigenbelang ontleend, liet leiden. Maar toch, al worden zij door hunne
+natuurlijke bondgenooten te vaak alleen gelaten in den strijd tegen
+den gemeenschappelijken erfvijand, zij hebben de worsteling tegen de
+overstelpende overmacht niet opgegeven, en nog altijd staat Montenegro
+als een laatste bolwerk der zuid-slavische nationaliteit:--moge het
+ook zijn als de profecie eener betere toekomst.
+
+Na het uitsterven van de oude vorstelijke familie van Balschich, in
+1421, verkozen de Montenegrijnen den dapperen Stophan Tzernojewitch
+tot Vorst; deze stichtte twee havensteden aan de Adriatische-zee, en
+bouwde ook het klooster te Cettinjé, dat in 1485 tot den zetel der
+regeering verheven werd. Stephan sloot een verbond van vriendschap
+met Venetië, en leefde, even als zijn zoon Iwan, in onophoudelijken
+krijg met de Turken. Een der gewichtigste feiten van dit tijdvak is wel
+de overbrenging van den vorstelijken zetel van Zabljak, eene vesting
+in de vlakte ten noorden van Skutari, naar het klooster te Cettinjé,
+in het hart van het gebergte, dat gemakkelijker te verdedigen was, en
+waar het kostbaar pand der nationale onafhankelijkheid beter kon worden
+bewaard. George, de laatste Vorst uit het geslacht van Tzernojewitch,
+die met eene dame uit Venetië was gehuwd, deed in 1515 afstand van
+de regeering en begaf zich naar het vaderland zijner vrouw. Met hem
+eindigt de reeks der Woïwoden of wereldlijke Vorsten van Montenegro:
+George Tzernojewitch droeg namelijk het oppergezag over aan den Vladika
+(bisschop) Vavil, welk besluit door het volk werd goedgekeurd.
+
+Sedert dien tijd tot in 1851, werd Montenegro nu door deze tevens
+geestelijke en wereldlijke opperhoofden geregeerd, die de bevoegdheid
+hadden zelf hun opvolger aan te wijzen. Intusschen waren de stammen
+bijna geheel onafhankelijk geworden; de band, die de kleine natie tot
+dus ver had saamgesnoerd, was allengs verbroken; onderlinge twisten,
+veeten en oorlogen hielden de stammen tegen elkander verdeeld, en
+alleen de gemeenschappelijke strijd tegen den erfvijand vermocht
+nog tot op zekere hoogte de eendracht te bewaren. De Turken
+maakten natuurlijk van die verdeeldheden gebruik, om telkens
+nieuwe veroveringen te maken, de Montenegrijnen al verder in het
+gebergte terug te dringen en hen bij herhaling tot in hunne laatste
+wijkplaatsen te bestoken. Maar altijd moet de grimmige vijand zijne
+prooi weer loslaten, en weet het ongetemde volk, dat nimmer zijne
+wapenen aflegt, de vrijheid te heroveren en te handhaven. In 1687
+staan de Montenegrijnen, van de Venetianen verlaten, alleen tegenover
+de verpletterende overmacht der Turken, en Soliman-pâsja dringt tot
+Cettinjé door, dat hij te vuur en te zwaard verwoest. Maar ook nu
+kan de turksche macht zich in dit onbedwingbare land niet staande
+houden. De stamhoofden, in het dreigend gevaar hunne onderlinge
+verdeeldheden ter zijde zettende, verkiezen tot Vladika Danilo
+Petrowitch, uit den stam van Njégosch, een man van groote bekwaamheid
+en energie, die als krijgshoofd niet minder dan als bisschop een bijna
+onbeperkt gezag over zijne onderdanen uitoefende. Danilo peinsde op
+middelen om zijn land van de turksche heerschappij te verlossen; en de
+gelegenheid bood zich weldra daartoe aan. De pâsja van Skutari noodigde
+den Vladika uit, eene nieuwe kerk te Podgoritza te komen inwijden:
+op zijn eerewoord beloofde de pâsja vrijgeleide. Maar nauwelijks was
+Danilo to Podgoritza aangekomen, of hij werd gevangen genomen en in
+den kerker geworpen; om aan den dood, die hem wachtte, te ontsnappen,
+moest hij een losgeld van dertigduizend dukaten betalen. Te Cettinjé
+teruggekeerd, vatte nu de Vladika het besluit op om alle Muzelmannen,
+die zich op montenegrijnsch grondgebied bevonden, te dooden; en in den
+Kerstnacht van 1702 werd dit besluit ook werkelijk uitgevoerd. Zoo
+rustte het zwaard nimmer: en wanneer men de geschiedenis van dit
+kleine land leest, dan is niets gemakkelijker te begrijpen dan de
+felle, onverzoenlijke, doodelijke haat, die Montenegrijnen en Turken
+jegens elkander koesteren. Inderdaad, tracht u voor een oogenblik dezen
+toestand helder voor den geest te brengen: een volk, zeer gering in
+aantal, opgesloten in eene door de natuur gevormde vesting van steile,
+naakte bergen, waar het schier aan alles mangelt wat ook voor het
+soberste leven onontbeerlijk is; en dat volk, bijna vijf eeuwen lang,
+gedwongen met het zwaard zijne onafhankelijkheid te verdedigen tegen
+een overmachtigen vijand, die zijn ondergang gezworen heeft; vijf
+eeuwen lang gewikkeld in een bijkans rusteloozen strijd met woeste,
+bloeddorstige barbaren, die overal waar zij verschijnen een spoor van
+verderf en dood achter zich laten; in een strijd, die de voortdurende
+inspanning, de onvoorwaardelijke toewijding van allen vraagt, die
+letterlijk allen dwingt onophoudelijk de wapenen te voeren en te
+ieder uur bereid te zijn, den dood tegemoet te gaan. Denk u, voor
+zoo ver ge dat in onze toestanden vermoogt, in dezen toestand in:
+en verwondert het u dan nog, dat de Montenegrijn boven alles soldaat
+is, dat het volkskarakter zich onder die invloeden niet altijd ten
+goede heeft ontwikkeld en meer dan wenschelijk is heeft overgenomen
+van de ruwheid en woestheid der barbaarsche horden, tegen wie deze
+bergbewoners voortdurend lijf en goed hadden te verdedigen?
+
+De moord van 1702 moest gewroken worden. De verbitterde Turken
+willen nu voor goed aan die eindelooze worsteling een einde maken:
+honderd-twintig-duizend man trekken, onder aanvoering van den
+grootvezier Köprili, tegen Montenegro op. De verbonden stammen
+moeten voor de overmacht naar het hart van het gebergte wijken,
+en op nieuw wordt Montenegro door de Turken overstroomd, Cettinjé
+andermaal geplunderd en verbrand, en tweeduizend man in gevangenschap
+weggevoerd. Doch ook ditmaal was de plaag voorbijgaande en herwon het
+volk zijne onafhankelijkheid. Omstreeks dien tijd werd de waardigheid
+van Vladika in het geslacht Petrowitch, dat tegenwoordig nog regeert,
+erfelijk verklaard; daar echter de bisschoppen niet mochten huwen,
+werden zij door een hunner neven opgevolgd.
+
+Toen, in 1788, Keizer Jozef II van Duitschland en Keizerin Katharina
+II van Rusland aan de Porte den oorlog verklaarden, riepen zij ook
+de medewerking der Montenegrijnen in. Deze grepen aanstonds naar de
+wapenen, en gaven tot in 1791 aan een turksch leger van vijftigduizend
+man de handen vol werk; maar toen in Augustus van dat jaar de vrede
+van Sistowa gesloten werd, vergaten de beide monarchen, ondanks hunne
+plechtige beloften, hun trouwe bondgenooten en werd te hunner behoeve
+niets bedongen. Nu volgde voor Montenegro een betrekkelijk lange tijd
+van rust, dien de later heilig verklaarde Vladika Peter I Petrowitch
+gebruikte om de inwendige aangelegenheden des lands zooveel mogelijk
+te regelen. Hij maakte een einde aan de onderlinge veeten der stammen,
+breidde de bevoegdheid van het opperste gerechtshof uit, en vaardigde
+in 1798 een algemeen wetboek (Zakonik) uit, waarin de tot dusver
+in Montenegro gebruikelijke en overgeleverde wetten en regelen van
+bestuur, rechtspleging enz. waren bijeenverzameld. Aan de oorlogen van
+Rusland tegen Turkije en Frankrijk, in de eerste jaren dezer eeuw,
+namen de Montenegrijnen zeer levendig aandeel; en in 1812 veroverde
+Peter de Bocca di Cattaro met de stad van dien naam, waardoor hij eene
+voor zijn volk schier onmisbare gemeenschap met de Adriatische-zee
+verkreeg. Men vergunde hem evenwel niet, die natuurlijke haven van
+Montenegro te behouden; hij moest de stad aan Oostenrijk afstaan,
+dat toch, naar men zou meenen, met geheel Dalmatië tevreden kon zijn
+en het arme vorstendom dezen eenigen uitgang naar de beschaafde wereld
+niet behoefde te benijden.
+
+De opvolger van Peter I, de jonge, edele Peter II, die in Petersburg
+zijne opvoeding ontvangen had, heeft zich door zijne onvermoeide
+pogingen tot beschaving van zijn volk een welverdienden roem
+verworven. Zelf een man van veel aanleg en ontwikkeling, ook dichter,
+bevorderde hij krachtig de belangen van het zoozeer verwaarloosde
+onderwijs, en maakte zich als regent verdienstelijk door de vestiging
+van eene regelmatige regeering en de zorg voor de welvaart en de
+ontwikkeling  zijns volks. Ook hij voerde bij herhaling oorlog tegen
+de Turken en was daarin meestal gelukkig, al was het ook, bij gebrek
+aan medewerking, indien al niet door rechtstreeksche tegenwerking
+der europeesche mogendheden, onmogelijk, de gemaakte veroveringen
+te behouden. Peter II, die den 31sten October 1851 stierf, was de
+laatste Vladika: zijn neef en opvolger Danilo deed afstand van zijne
+geestelijke waardigheid, en werd in 1852 door Oostenrijk en Rusland als
+erfelijk Vorst van Montenegro erkend. Met hem begint een nieuw tijdperk
+in de geschiedenis van Montenegro; wij hopen later meer uitvoerig
+over dezen merkwaardigen man te spreken. Danilo I werd op den 12den
+Augustus 1860, door een Montenegrijn, uit persoonlijke wraakzucht te
+Cattaro doorschoten, en bezweek den volgenden dag. Daar hij slechts
+eene dochter naliet, werd hij opgevolgd door den zoon van zijn broeder
+Mirko Petrowitch, den tegenwoordigen Vorst Nikita (Nikolaas) I.
+
+Prins Nikolaas I, Petrowitch Njégosch, die in officieele stukken
+den titel voert van Vorst en Gospodar van Tzernagora en Berda,
+werd in 1841 geboren, in het dorp Njégosch, waar wij hebben stil
+gehouden. Het geslacht der Petrowitch is uit Herzegowina afkomstig
+en was ook daar in een vlek, Njégosch genaamd, gevestigd. Terwijl
+een aantal aanzienlijke servische families, na de verovering des
+lands door de Turken, tot den Islâm overgingen en zich daardoor het
+bezit van hare oude en het genot van nieuwe privilegiën verzekerden,
+bleven de Petrowitch aan hunne christelijke belijdenis getrouw,
+en moesten zich deswege allerlei kwellingen en onderdrukkingen
+getroosten. Omstreeks 1550 verlieten al de leden van het geslacht,
+met hunne onderhoorigen en hunne kudden, hunne toenmalige woonplaats
+en sloegen hunne tenten op in een bergvlakte, waar zij gras voor
+hun vee vinden konden. De familie of clan stichtte daar een vlek,
+waaraan zij den naam gaf van hare aloude vaderstad, breidde zich uit,
+nam in welvaart toe, en bekleedde weldra, dank zij de bekwaamheid en
+den moed harer hoofden, haar rijkdom en macht, een eerste plaats onder
+de aanzienlijkste geslachten des lands. In 1697 werd een Petrowitch,
+ondanks zijn jeugdigen leeftijd, uit hoofde van zijn onversaagden
+heldenmoed en den invloed, dien hij op de stammen uitoefende, door
+de algemeene vergadering der woïwoden tot Vladika gekozen, welke
+waardigheid kort daarop erfelijk in de familie werd verklaard. De
+dynastie der Petrowitch zit dus sedert honderd-tachtig jaar op den
+troon van Montenegro; daar echter de Vladika, uit hoofde van zijn
+geestelijk karakter als bisschop, niet huwen mocht, werd hij steeds
+door een zijner neven opgevolgd. Krachtens dit beginsel regeert ook
+de tegenwoordige Vorst, zoon van Mirko Petrowitch, oudsten broeder
+van Danilo I en aarts-hertog of weliki-woïwode van Montenegro. De
+laatste Vladika, Danilo, had echter, zooals reeds gezegd is, van
+zijne geestelijke waardigheid afstand gedaan en zich in het huwelijk
+begeven, zoodat de erfelijkheid in rechte lijn kon worden ingevoerd;
+bij gebreke van mannelijk oir, had dan ook Danilo's broeder, Mirko
+Petrowitch, den troon moeten beklimmen; maar ten gevolge van bijzondere
+omstandigheden deed hij afstand van zijne rechten, zoodat zijn zoon
+Nikolaas tot Vorst werd gekozen, de eerste van dien naam en de zevende
+soeverein uit zijn geslacht.
+
+Gelijk bijna niemand naar Rome gaat (of althans ging), zonder
+den Paus te zien, zoo gaat men ook niet, en nog minder, naar
+Montenegro, zonder een bezoek af te leggen bij den Vorst. Bovendien
+is men te Cettinjé als in een circus of schouwburg, en al wilde men
+onopgemerkt blijven, zou dit welhaast onmogelijk zijn, want uit zijn
+paleis overziet de Vorst zelf de gansche stad; niets van hetgeen er
+gebeurt ontgaat de aandacht, en de aankomst van een vreemdeling is
+eene gebeurtenis, hoewel de Montenegrijn uit zijn aard zich weinig
+om vreemden bekommert. Een gewoon toerist waagt zich in den regel
+niet te midden dezer bergen; wie hier komt, doet dit doorgaans met
+een bepaald doel, hetzij wetenschappelijk, hetzij politiek, en het
+kleine hof van Cettinjé weet gaarne wie de bezoekers van het land
+zijn. In iederen onbekenden reiziger vermoedt men allicht een geheimen
+zendeling: trouwens iederen avonturier valt het niet moeilijk, zich
+in het geheele Balkan-schiereiland voor een russisch agent te doen
+doorgaan. Al mijne brieven voor het vorstendom en ook die persoonlijk
+aan Zijne Hoogheid gericht, waren ten gevolge van een misverstand in
+Italië achtergebleven. De agent van den Vorst te Cattaro, met wien ik
+bij toeval te Sebenico kennis had gemaakt, had per telegraaf van onze
+komst bericht gezonden; en daar de adjudant van den Vorst, die zijne
+opleiding te Saint-Cyr had ontvangen, het fransch zoo goed sprak als ik
+zelf en een trouw lezer was van de Revue des Deux-Mondes en van andere
+fransche tijdschriften, werden wij al spoedig aan het hof voorgesteld.
+
+Het paleis van Cettinjé gelijkt, wat zijne afmetingen betreft, op
+eene aanzienlijke villa uit den omtrek van Parijs; toen wij er des
+avonds voor het eerst ontvangen werden, gingen wij eerst door eene met
+wapen-trofeeën versierde voorzaal, en beklommen vervolgens een trap,
+die naar de wachtkamer op de eerste verdieping voerde. Voor de deur
+dier kamer stonden, op het portaal, ter wederzijde vier lijfwachten,
+in groot uniform en in volle wapenrusting. Het getal dier lijfwachten,
+kabahadié, bedraagt niet meer dan tien. Een adjudant ontving ons aan
+den ingang van dezen salon, die met de portretten prijkt van Vorst
+Danilo, van de Keizers en de Keizerinnen van Rusland en van Oostenrijk,
+van den gewezen Keizer en de Keizerin van Frankrijk, van den Vladika
+Peter II, van Mirko Petrowitch, van de Prinses-weduwe Darinka, en van
+de Prinses Milena, de regeerende Vorstin. Al die portretten schenen mij
+toe van de hand van Czermak, den bekenden servischen schilder, te zijn.
+
+Zoodra ik den drempel van den tweeden salon overschreden had, kwam
+de Vorst naar mij toe, en weldra waren wij in gesprek gewikkeld. De
+omstandigheden waren zeer ernstig; de Vorst was gedrukt, ontstemd
+en blijkbaar niet op zijn gemak. Een bewoner van Herzegowina,
+een turksch onderdaan, was onlangs op montenegrijnsch gebied
+vermoord gevonden, juist toen de bergbewoners, naar hunne gewoonte,
+gereed stonden zich naar de markt te Podgoritza te begeven. De
+Turken hadden daarop, zonder verder onderzoek, de op niets kwaads
+bedachte Montenegrijnen aangevallen, en zeventien hunner, mannen en
+vrouwen, vermoord. Natuurlijk had dit feit door geheel Montenegro
+de heftigste verontwaardiging opgewekt, en brandden de bergbewoners
+van begeerte om hunne broeders te wreken. De Vorst deed wat hij
+kon, om zijne onstuimige en krijgshaftige onderdanen in bedwang te
+houden: de diplomatie was in de zaak gemengd, en Nikolaas I wilde
+tot iederen prijs eene botsing met het overige Europa en vooral met
+zijn natuurlijken beschermer, den Keizer van Rusland, vermijden. Hij
+twijfelde niet aan zijn invloed, hij wist dat hij gehoorzaamd zou
+worden; maar zoo de Vorst al bereid was zich te voegen naar de eischen
+der diplomatie en den langzamen gang der kanselarijen, is het wel
+te begrijpen dat de vurige Montenegrijn met moeite de beleediging
+verduurde en ten volle den toorn billijkte, die in het hart zijner
+onderdanen kookte.
+
+Rijzig van gestalte, donker van gelaatskleur, met een laag voorhoofd,
+zwaar, vol, glanzend hair, levendige en doordringende oogen, statig
+en eenvoudig van voorkomen, vertoont de Vorst den echten type van
+den volmaakten montenegrijnschen ridder. Deze man, die als driftig en
+onstuimig bekend staat, heeft eene zachte en doordringende stem; hij
+spreekt langzaam en weegt zijne woorden; hij bedekt zijn hartstocht en
+energie onder een waas van eenvoud, kalmte en rustige zachtmoedigheid,
+dat een zeer aangenamen indruk maakt, en u bijna doet vergeten dat
+Prins Nikolaas in lichaamskracht, vlugheid en behendigheid door
+weinigen overtroffen wordt, en dat hij de eerste ruiter en de eerste
+schutter van het geheele vorstendom is. Hij heeft ongetwijfeld ook
+het voorkomen van een krijgsman; maar tevens heeft hij getoond een
+voorzichtig en bekwaam diplomaat te zijn, die zijn tijd weet af te
+wachten en begrijpt dat hij, om zijn doel te bereiken, rekening moet
+houden met de omstandigheden. Nikolaas I stelt er blijkbaar meer
+zijne eer in, de onstuimige drift zijns volks te beteugelen, dan
+nieuwe lauweren te zoeken in den strijd, al heeft hij reeds blijken
+te over gegeven van persoonlijke onverschrokkenheid. Hij spreekt met
+groote liefde van zijn volk; hij weet wat hun ontbreekt, en kan,
+door eigen aanschouwing, oordeelen over het verschil tusschen de
+sociale toestanden in zijn land en in de andere landen van Europa;
+maar hij waardeert ook zijns volks natuurlijke gaven en krachten,
+hij begrijpt en deelt de groote nationale aspiraties en verlangens,
+en daarom juist houden de Serviërs het oog op hem gericht.
+
+Zijne eerste jeugd heeft hij gesleten te midden dezer woeste en
+dorre natuur; als kind heeft hij die naakte rotsen beklommen en
+zich nedergezet in de armste woningen, luisterende naar de oude
+volksliederen, die de grootsche en smartelijke herinneringen der
+geschiedenis van Montenegro bewaren; en de servische muze, die de
+helden bezingt en treurt op de graven der verslagenen, heeft ook hem
+met haar vleugelslag aangeraakt: hij zelf is dichter-zanger. Dit is
+trouwens eene traditie in de vorstelijke familie, want een zijner
+voorgangers behoort tot de voornaamste rhapsoden van Servië; maar
+bij Vorst Nikolaas is dit tevens de uiting van eene natuurlijke
+aandrift. Door dit alles, door zijne liefde voor den wapenhandel, zijn
+smaak in lichaamsoefeningen, zijne kracht, zijne vlugheid, is hij een
+echte zoon zijns volks, maar tevens is hij Vorst, in den echten ouden
+zin des woords: hij is inderdaad de Voorste, niet alleen in gezag, maar
+ook in al die oefeningen en kampspelen, die aan de oude wedstrijden
+doen denken. De Vorst heeft eene europeesche opvoeding ontvangen;
+zijn vader Mirko heeft hem tot zijn tiende jaar in vrijheid laten
+rondloopen door de bergen; daarop werd hij naar Triëst gezonden,
+waar de knaap, bij eene servische familie, het onderricht ontving,
+voegende aan den rang, dien hij eenmaal bekleeden zou; maar zonder
+dat hem, met verwaarloozing van het nationale element, die zoogenoemd
+kosmopolitische gezindheid werd ingeprent, die den Vorst, bij zijn
+terugkeer in het vaderland, dikwijls tot een vreemdeling onder de
+zijnen maken.
+
+Van Triëst ging hij naar Parijs. Frankrijk oefende destijds een soort
+van protektoraat over het vorstendom uit en stond overal zijne belangen
+voor; deze omstandigheid, gevoegd bij de persoonlijke betrekkingen
+tusschen Danilo I en Napoleon III, deed de fransche hoofdstad kiezen
+als de plaats, waar de jonge Nikolaas zijne verdere opleiding zou
+ontvangen. Om dezelfde reden zendt hij zelf thans zijne kinderen naar
+Sint-Petersburg. Hij werd in het college Louis-le-Grand opgenomen;
+maar de vurige jonkman, die zijne vakantiën in zijn vaderland ging
+doorbrengen, voelde zich nooit recht te huis in die soort van groote
+kazernen, waar het aan lucht en vrijheid ontbreekt. In den herfst
+van 1860, toen hij nauwelijks negentien jaren telde, zag hij zich
+door den plotselingen dood van zijn oom, die slechts eene dochter,
+Prinses Olga, naliet, eenklaps tot den troon van Montenegro geroepen.
+
+Mirko, de vader van den Vorst, was de incarnatie van den ruwen,
+onversaagden Montenegrijn, zoo als vroegere reizigers, Viala de
+Sommières, Wilkinson en Marmier, dien geteekend hebben. Deze Mirko
+is overigens eene historische figuur; zijn naam, die in de nationale
+liederen voortleeft, was de schrik der Turken, en niet zonder recht
+droeg hij den bijnaam van het Zwaard van Montenegro. Danilo I, een
+zeer ontwikkeld en begaafd man, die veel gereisd en gelezen had,
+verscheidene vreemde talen sprak, en, met de westersche beschaving
+volkomen vertrouwd, misschien zijn volk te ver vooruit was, was
+minder krijgsman dan wel regent, wetgever en hervormer, die zijn
+volk tot een hooger trap van beschaving wilde opvoeren. Mirko, zijn
+broeder, was daarentegen volbloed soldaat, en wel een montenegrijnsch
+soldaat, die zich bitter weinig bekreunt om de vormen en eischen
+en behendigheden der diplomatie. Zijn leven lang was hij het meest
+geduchte krijgshoofd; hij was het, die als opperbevelhebber te
+Grahovo, aan de Turken, onder aanvoering van Hussein-pâsja, die
+geduchte nederlaag toebracht, die zijn roem door het gansche Oosten
+vestigde en die de Turken niet kunnen vergeten. De Porte liet ook de
+gelegenheid niet voorbijgaan, om haar wraak aan hem te koelen; toen
+het turksche leger, met verpletterende overmacht op verschillende
+punten te gelijk in het land gedrongen, eindelijk voor de derde maal
+de hoofdstad bedreigde en Europa zich genoodzaakt zag tusschenbeiden
+te komen, werd in art. 5 van het vredesverdrag tusschen den jongen
+Vorst Nikolaas en Omer-pâsja bepaald, dat Mirko uit het land gebannen
+zou worden. Het was zeker hard voor den zoon, zulk een traktaat te
+moeten onderteekenen; maar aan den anderen kant was het eene vleiende
+onderscheiding voor Mirko, dat de gezworen vijanden van zijn volk
+zoo hoogen prijs stelden op zijne verwijdering. Deze bepaling bleef
+evenwel een doode letter, en gedurende de vijf jaren van betrekkelijken
+vrede, die nu volgden, wijdde Mirko zich met alle kracht aan de
+reorganisatie der strijdkrachten van het vorstendom. In 1867, toen
+Vorst Nikolaas in Frankrijk vertoefde, brak de cholera te Cettinjé uit
+en verspreidde zich met snelheid door bijna alle provinciën; de Vorst
+keerde onmiddellijk terug, en kwam nog juist bij tijds om zijn vader
+in zijn armen te zien sterven, slachtoffer der onverbiddelijke kwaal.
+
+Kort na zijne troonsbeklimming, in November 1860, trad de Vorst
+in het huwelijk met Milena Petrowna, dochter van den woïwode Petar
+Voukotich: eene verbindtenis, naar de gewoonte des lands, reeds lang te
+voren vastgesteld tusschen Mirko en den woïwode, die wapenbroeders en
+vrienden waren. Het huwelijk had al aanstonds dit voordeel, dat aan het
+hoofd der kleine hofhouding geene vreemde dame optrad, wier gewoonten,
+wier smaak en geheele levenswijze misschien in contrast zouden zijn
+met die des lands. De Prinses, eene rijzige, statige vrouw met een
+regelmatig ernstig schoon gelaat, waarvan de mat bleeke tint nog te
+meer uitkomt door het fraaie zwarte hair en de groote levendige oogen,
+draagt altijd het nationale kostuum, dat bij personen van hoogen rang,
+door de toegevoegde versierselen, in dubbele mate schilderachtig mag
+worden genoemd. De Prinses is moeder van zeven kinderen,  zes dochters
+en een zoon, die den Keizer van Rusland tot peter heeft.
+
+Prinses Milena spreekt vloeiend fransch, en neemt rechtstreeks
+aandeel aan de regeering: eene uitzondering op den gewonen regel in
+deze landen, waar alleen de moeder met bijzonderen eerbied bejegend
+wordt, maar de echtgenoote en de zuster doorgaans eene ondergeschikte
+plaats innemen. Nicolaas I, die meermalen van de nationale gewoonten
+is afgeweken, heeft, bij eene plechtige gelegenheid, openlijk als zijn
+wil te kennen gegeven dat zijne gemalin de leiding der regeering op
+zich zou nemen. Het was in December 1868, toen de Vorst naar Rusland
+ging om den Keizer, van wien hij voortdurend zoo vele bewijzen van
+genegenheid ontvangen had, zijne hulde te brengen; vóór zijn vertrek
+deelde hij aan de consuls te Ragusa en te Skutari, en aan de pâsjas der
+naburige provinciën mede, dat de Prinses gedurende zijne afwezigheid
+met het regentschap was belast. Dit is eene nieuwigheid. Prins Milan
+van Servië handelt op gelijke wijze, daarbij onze westersche gewoonte
+volgende, maar zeer in strijd met de bijkans oostersche zeden van het
+land, waar de Turken, hunne gezworen vijanden, sedert vier eeuwen
+nevens hen gekampeerd, hunne vrouwen naar den harem verwijzen, en
+alleen aan de Sultane-Valide soortgelijke voorrechten toekennen.
+
+Tusschen den Vorst en zijne onderdanen staat geen tusschenpersoon, en
+niets misschien treft den vreemdeling meer, dan de echt patriarchale
+eenvoudigheid, die aan iederen Montenegrijn zonder onderscheid
+het recht toekent, onmiddellijk tot den soeverein te naderen: een
+recht, waarvan zelfs de eenvoudigste zonder schroom of aarzeling,
+zij het ook met betamelijken eerbied, gebruik maakt. Toch vertoont
+Nikolaas zich nooit aan zijne onderdanen dan omgeven van den praal
+en de staatsie, aan zijn rang verbonden,--en ook deze vertooning
+strookt geheel met de zeden des volks; maar desniettegenstaande is
+er hier nog iets overgebleven van de antieke zeden, van die aloude
+gemeenzaamheid tusschen Vorsten en onderdanen, die niet in het minste
+afbreuk deed aan de achtbaarheid en het ontzag, doch waarvan wij geen
+begrip meer hebben. Den morgen na onze komst te Cettinjé, terwijl
+ik in de kamer van het logement zat te teekenen, zag ik den Vorst
+uitgaan, vergezeld van een talrijken stoet, bestaande uit senatoren,
+ministers, woïwoden, de lijfwachten en de perjaniks of gendarmen, in
+alles een dertigtal personen, allen in nationaal kostuum. De meesten,
+althans de aanzienlijksten, droegen hooge kaplaarzen; de anderen,
+zoogenaamde dokolienitsé of albaneesche slopkousen. De Vorst liep
+alleen, eenige schreden vooruit, ongewapend en met een rijzweep in de
+hand; de hooge staatsambtenaren volgden hem, en daarachter de hoofden,
+naar hun rang gegroepeerd. Van tijd tot tijd stond de Vorst stil om een
+voorbijganger aan te spreken, die, met de beretta in de hand, na eene
+lichte kniebuiging, op zijne vragen antwoordde. In de vlakte gekomen,
+zette Nikolaas zich op een boomstam neer; enkele personen waren
+hem gevolgd, en een daarvan ging recht op hem toe, bleef op eenige
+schreden afstands voor hem staan en richtte het woord tot hem. De
+Vorst luisterde, en gaf nu en dan een kort bescheid; anderen volgden
+den eersten spreker op, en het onderhoud duurde alzoo een geruimen
+tijd. Op dezelfde wijze spreekt Nikolaas bij wijlen recht, beslist
+een geschil, smoort in de geboorte eene dreigende vendetta, verhindert
+een misdaad, voorkomt een ongeluk of troost een beproefde. Dien eigen
+avond, toen wij ten paleize waren, verhaalde Zijne Hoogheid ons, dat
+een boer uit Rjeka niet had geschroomd hem te spreken over den moord te
+Podgoritza, en hem met die woordenrijkheid, aan alle Serviërs en met
+name aan de Montenegrijnen eigen, den indruk had geschetst door dien
+moord veroorzaakt, en het vertrouwen uitgesproken dat hij, Nikolaas,
+tijdig zou weten te handelen.
+
+Zooals ik zeide, die rechtstreeksche gemeenschap van den Vorst met zijn
+volk is een der opmerkelijkste, en laat ik er bijvoegen een der beste,
+eigenaardigheden van deze regeering. De Vorst verneemt persoonlijk
+allerlei klachten; hij is in onmiddellijke aanraking met iedereen, van
+den woïwode tot den armsten herder, die zijne toevlucht tot hem neemt;
+hij weigert niemand gehoor, en geen Montenegrijn, hoe onaanzienlijk
+hij ook moge wezen, zal ooit de hulp van een ander inroepen,  als het
+er op aankomt zijne eigene zaak voor te dragen en te verdedigen. In
+het goede jaargetijde wordt deze vierschaar doorgaans onder den
+moerbeziënboom, nabij den put in de hoofdstraat, gespannen, of wel
+onder den boom voor den ingang van het klooster, waar een rondloopende
+bank is geplaatst. Men denkt daarbij aan den klassieken eik, onder
+welken Lodewijk de Heilige placht recht te spreken. Ook van nog andere
+tooneelen zijn die boomen vaak getuige. In 1861 was de Vorst, toen
+twintig jaar oud, werkeloos toeschouwer van de worsteling tusschen
+de Serviërs van Herzegowina, onder aanvoering van Luka Voukalovicz,
+en de Turken. De openbare rouw over den dood van Danilo I was nog niet
+afgeloopen, toen op zekeren morgen een bode van een woïwode nabij de
+grens aan het paleis aankwam met de tijding dat de vijand den voet had
+gezet op montenegrijnsch grondgebied. Nikolaas beval dat de standaard,
+die van wege den rouw van het paleis was weggenomen, weder zou worden
+geplaatst; paarden, wapenen en ammunitie werden in gereedheid gebracht;
+naar alle zijden werden boodschappen gezonden, en des avonds, tegen
+het ondergaan der zon, zette de Vorst zich neder onder den grooten
+boom in de vlakte. Alle inwoners van Cettinjé schaarden zich om hem,
+en daar verklaarde hij den oorlog door het aanheffen van de Pesmas,
+die schoone, opwekkende, vurige, nationale krijgszangen, die ook in de
+minst strijdlustige harten den moed en de geestdrift doen ontvlammen.
+
+
+V.
+
+Tot voor weinige jaren was de regeering in Montenegro zuiver
+autokratisch; er bestond geene andere wet of recht dan het aloude
+gewoonterecht, dat bij overlevering van het eene geslacht op het
+andere overging. Danilo I heeft, in overleg met de stamhoofden
+en de oudsten des volks, een algemeen wetboek uitgevaardigd, dat,
+zooals in het besluit wordt gezegd, is opgesteld, opdat "voortaan
+daarnaar allen zouden worden geoordeeld, Montenegrijnen en Berdianis,
+grooten en kleinen, armen en rijken, daar allen er gelijke aanspraak
+op hebben dat hun recht geschiede." Dit wetboek, den 23sten April 1855
+uitgevaardigd, en waarvan genoeg exemplaren gedrukt zijn dat ieder
+inwoner er een bezitten kan, bestaat uit drie-en-negentig artikelen;
+het handelt over allerlei onderwerpen en schijnt in alle mogelijke
+gevallen te hebben voorzien, behalve die uitsluitend eigendomskwesties
+betreffen. Zoo als wij later zullen zien, heeft de regeerende Vorst
+de noodzakelijkheid erkend, om het wetboek van Tzernagora meer in
+overeenstemming te brengen met de wetboeken, die in de andere landen
+van Europa gelden. De taak om een nieuw wetboek te ontwerpen is in
+1871 opgedragen aan een zeer bekwaam rechtsgeleerde, den heer Bogosic,
+van Ragusa, staatsraad en hoogleeraar aan de universiteit van Odessa,
+die daaraan zijne beste krachten wijdt.
+
+Het was in het jaar 1851, dat de grootste en belangrijkste staatkundige
+hervorming door Danilo I werd tot stand gebracht. Tot dien tijd
+toe was, zooals ik gezegd heb, het wereldlijk en geestelijk gezag
+in ééne hand vereenigd: de Vladika was tegelijk bisschop, vorst en
+opperbevelhebber des legers; met nog meer recht dan de Tsaar, kon de
+Vladika van Montenegro autokrator worden genoemd. Danilo deed afstand
+van zijn geestelijk gezag; en daardoor onderging de regeering van het
+vorstendom eene zeer belangrijke verandering, zoowel wat den aard van
+het gezag betrof, als de wijze waarop het wordt uitgeoefend; sedert
+dien tijd kan men zeggen, dat de regeeringsvorm van Montenegro de
+absolute, erfelijke monarchie is. Hier doet zich eene gewichtige vraag
+voor: zijn de Turken, die beweeren dat Montenegro door Sultan Moerad
+I bij hun rijk, en door Mahomed II meer bepaald bij Albanië, werd
+ingelijfd,--rechtens en feitelijk de suzereinen van het vorstendom?
+
+De volledige bespreking dezer ingewikkelde vraag zou ons ver kunnen
+leiden, en zou eene ruimte vorderen, waarover ik hier niet beschikken
+mag; op grond van zeer ernstige historische studie en de nauwkeurige
+lezing van alle turksche en montenegrijnsche diplomatieke dokumenten
+sedert de vredesverdragen van Carlowitz en Passarowitz, meen ik
+echter het recht te hebben, zeer stellig te antwoorden: Montenegro
+is eene van de Porte onafhankelijke mogendheid. In den franschen
+Moniteur officiel van 11 Mei 1858 verscheen eene opmerkelijke nota,
+die te Constantinopel groot opzien baarde, en welke, zoo als naderhand
+bekend werd, was opgesteld door den heer Faugère, die eene aanzienlijke
+betrekking bij het departement van buitenlandsche zaken te Parijs
+bekleedde. Deze nota is zeer kategorisch, zeer positief, en stelt
+tegenover de oostersche spitsvindigheden de onverbiddelijke logika der
+feiten. "De ottomannische Porte kan zich noch op onbetwistbare rechten,
+noch op redenen van dringende noodzakelijkheid beroepen. Er zijn hier
+twee vraagpunten, die wel onderscheiden moeten worden: vooreerst,
+bezit de Porte soevereiniteitsrechten op Montenegro; ten andere,
+moeten sommige distrikten, die beurtelings in handen der Turken en
+in die van den Vorst van Montenegro zijn geweest, gerekend worden
+tot dat vorstendom te behooren, of maken zij deel uit van turksche
+provinciën? Ten aanzien van het eerste punt, beroept de Porte zich op
+het recht van verovering; en dit is ook inderdaad het eenige recht,
+waarop zij zich met eenige waarschijnlijkheid zou kunnen beroepen,
+want er bestaat tusschen haar en Montenegro geen enkel verdrag, waarbij
+haar eenig recht van soevereiniteit wordt toegekend. Blijft dus de
+verovering: maar het feit der verovering op zich zelf vestigt geen
+wezenlijk recht dan onder zekere voorwaarden, waarvan de voornaamste
+is de voortdurende en blijvende bezetting van het veroverde land, of
+ten minste de volkomen onderwerping blijkbaar uit daden van soeverein
+gezag, zoo als bij voorbeeld, het opleggen van een schatting,
+de tegenwoordigheid van een garnizoen, enz. Nu weten wij uit de
+geschiedenis, dat zoo de Turken somwijlen met goed gevolg Montenegro
+hebben aangevallen, zij zich toch nooit in dat land hebben kunnen
+staande houden; en het is een onbetwistbaar feit, dat nu welhaast
+sedert een eeuw Montenegro voor hen volkomen gesloten is geweest."
+
+Nikolaas I, soeverein van een onafhankelijk land, bezat, gedurende de
+eerste jaren zijner regeering, een onbeperkt gezag; sedert heeft hij,
+althans in theorie, vrijwillig van een deel van zijn gezag afstand
+gedaan door de instelling van een ministerie, en door het beheer
+over verschillende takken van administratie aan sommige door hem
+gekozen aanzienlijken op te dragen. Tot op dien tijd beschikte hij,
+zonder eenige controle, over al de inkomsten zoowel van den staat
+als van de kerk. Er bestond wel nevens, of liever onder den Vorst,
+eene algemeene vergadering of Skoeptchina, maar zij werd niet dan in
+buitengewone omstandigheden bijeengeroepen, en dan slechts om in een of
+ander bepaald geval eene beslissing te nemen. Er was ook een Senaat;
+deze bestaat nog; wij zullen zien hoe dit lichaam is samengesteld,
+en het zal ons blijken, dat het gezag van den Vorst door dit college
+niet te zeer aan banden wordt gelegd.
+
+De Senaat (in het servisch Sovjet) werd in 1831 door den Vladika
+Peter II in het leven geroepen; destijds benoemde de Skoeptchina of
+volksvergadering de twaalf leden, waaruit de Senaat bestond; de Vladika
+had echter het recht van veto, en kon de benoeming van hem ongevallige
+personen weigeren; langzamerhand,  en reeds in de eerste jaren
+der regeering van Danilo, werd de keus der senatoren geheel aan den
+Vorst overgelaten, en benoemde de Skoeptchina alleen diegenen, die hij
+aanwees:--het was de officieele kandidatuur in optima forma. Het duurde
+niet lang, of de vergadering werd in het geheel niet meer opgeroepen;
+de Vorst zelf benoemde nu rechtstreeks de twaalf senatoren, en droeg
+het voorzitterschap van den Senaat op aan zijn broeder of een zijner
+naaste bloedverwanten. In eene soort van constitutie was de bepaling
+opgenomen, dat de Senaat over de wetsontwerpen zou beraadslagen en
+die aan de goedkeuring der Skoeptchina onderwerpen; maar aangezien
+in landen als Montenegro de rechtsbedeeling hoofdzaak en rechtsmacht
+het voornaamste privilegie is, en de Senaat door Peter II juist was
+ingesteld om den al te grooten invloed te breken, dien de stamhoofden
+in hunne hoedanigheid van rechters bezaten,--lag het in den aard der
+zaak, dat ook de Senaat zelf, reeds onder de regeering van Danilo I,
+een zuiver rechterlijk college werd. Zoo vaak hij heeft gepoogd,
+die perken te overschrijden, heeft de Vorst onmiddellijk aan die
+aanmatiging  een einde gemaakt, door, overeenkomstig het hem bij
+de constitutie toegekende recht, den Senaat te ontbinden. Kort voor
+mijne komst in Montenegro had dit wederom plaats gegrepen.
+
+Onder Danilo was het voorzitterschap van den Senaat opgedragen
+aan Mirko, den vader van den regeerenden Vorst; na zijn dood, werd
+deze waardigheid toevertrouwd aan een neef van den Vorst, Bozidar
+Petrowitch, die zijne opvoeding in Frankrijk ontvangen heeft, en van
+wien wij later nog spreken zullen. De schoonvader van den Vorst, Petar
+Stephanow Voukotich, is onder-voorzitter van den Senaat. Men ziet dat
+de toegangen tot het gezag wel bewaakt zijn: en sedert de uitvaardiging
+van de fameuse turksche constitutie,  zijn de Montenegrijnen, in
+vergelijking met de Porte, bepaald als reactionnairen te beschouwen!
+
+De montenegrijnsche Senaat telt zestien leden, de voorzitter
+en ondervoorzitter daaronder begrepen; het budget van dit
+regeeringscollege bedraagt vijftienduizend-negenhonderd francs. De
+president geniet een jaarwedde van drieduizend-vijfhonderd francs;
+de vice-president van drieduizend; vijf senatoren, die uit de
+invloedrijkste bewoners van de hoofdstad gekozen worden,  ontvangen
+jaarlijks vijftienhonderd francs, en de negen anderen, uit de meest
+gegoede bewoners der verschillende provinciën gekozen, krijgen
+zevenhonderd-vijftig francs. Die jaarwedden zijn niet overdadig,
+maar het geheele budget is even nederig, en het is ook meer eene
+tegemoetkoming, dan wel eene eigenlijke bezoldiging. De senatoren
+hebben geen bijzonder kostuum, maar spreiden toch in hunne kleeding
+eene weelde ten toon, overeenstemmende met den hoogen rang, dien
+zij bekleeden.
+
+In den eersten tijd vergaderde de Senaat in een soort van loods, nabij
+het klooster te Cettinjé staande en in twee afdeelingen gesplitst: de
+eene afdeeling diende voor paardenstal, de andere was de vergaderzaal
+van den Senaat. In den stal bond ieder senator, die van buiten kwam,
+eer hij zich naar de vergadering begaf, zijn paard of muilezel aan
+een spijker vast; in de vergaderzaal zelve ging het niet minder
+huiselijk toe: men zat, al rookende, rondom den vuurhaard, en hing
+de geweren in een rek op, maar hield de dolken en pistolen in den
+gordel. Duurde de discussie wat lang, dan gebeurde het meermalen,
+dat in de zaal zelve een schaap aan het spit gestoken, gebraden en
+opgegeten werd; inmiddels hield de secretaris, op turksche manier
+neergehurkt, op zijn knie aanteekening van het verhandelde. Maar deze
+zeden, die aan de homerische tijden herinneren, zijn sedert veranderd.
+
+Tegen het einde der regeering van Danilo, werd er aan het oude paleis
+een vleugel bijgebouwd, om de senatoren te herbergen, en sedert 1873
+houdt de Senaat daar zijne zittingen. Van de vergaderzaal valt niets
+te zeggen: zij is zonder eenig sieraad hoegenaamd, een hol vertrek met
+naakte muren. Een soort van balustrade vormt de scheiding tusschen de
+senatoren en hen, die voor hunne rechtbank moeten verschijnen. Als
+de Vorst, hetgeen dikmaals gebeurt, de vergadering bijwoont, eischt
+de etikette dat op de voor hem bestemde bank een wollen zak worde
+gelegd, even als voor den kanselier in Engeland. Gewoonlijk echter
+vergaderden de senatoren vroeger niet in deze zaal, maar onder den
+moerbeziënboom in de voornaamste straat der stad; maar dat waren toch,
+geloof ik, meer officieuse bijeenkomsten, zoo als de heeren nu nog wel,
+bij goed weder, bijeenkomen voor de poort van het klooster onder den
+lommer van den prachtigen boom, die zich daar verheft.
+
+In 1873 stelde de Vorst een ministerie in; maar de plaag der
+bureaukratie bleef tot hiertoe aan Montenegro gespaard. Van nature
+is de Montenegrijn geen liefhebber van een zittend leven. In 1871
+werden de stamhoofden, de woïwoden, die aan de spits van elke nahija
+stonden, en tegelijk met rechterlijk en militair gezag waren bekleed,
+vervangen door een soort van gouverneurs of prefecten; tegelijker
+tijd werd een krachtige stoot gegeven aan het lager onderwijs,
+werden telegrafen aangelegd, en allerlei hervormingen en nieuwigheden
+ingevoerd. Er werd zelfs een echt officieus dagblad opgericht, de
+Tsernagorats, dat, bij gebrek aan abonné's, de uitgave moest staken,
+maar spoedig daarop herleefde onder den titel Glas Tsrnagorski, Stem
+van Montenegro. Dit alles is nu zeer loffelijk: maar de eerste en
+meest dringende hervorming, belangrijker dan alle andere, is toch
+het aanleggen van wegen. De Vorst is er nog niet in geslaagd, de
+verschillende deelen van zijn kleinen staat met elkander in gemeenschap
+te brengen; men kan in Montenegro nog niet anders dan te voet of te
+paard reizen, en ook dan zelfs is dit op sommige punten niet zonder
+inspanning en gevaar mogelijk. Er is een begin gemaakt met den weg,
+die Cettinjé met Cattaro moet verbinden; maar van dien weg is nog maar
+een klein stuk voltooid. Trouwens, het is een zwaar en moeilijk werk,
+en voor de voltooiing zou men over ruimer middelen moeten beschikken,
+dan het arme vorstendom vermag; bovendien heeft men er eene politieke
+kwestie van gemaakt, en wordt het werk opzettelijk tegengehouden.
+
+(Wordt vervolgd.)
+
+
+Reis naar de mijndistrikten van westelijk Zevenbergen.
+
+(Vervolg van bladz. 152.)
+
+
+VI.
+
+Ten westen van Thorda verheffen zich naakte, grijze, leelijke heuvelen,
+die, althans op het eerste gezicht, zich door niets bijzonders
+schijnen te onderscheiden. Echter wees men ons van verre een spleet,
+niet ongelijk aan den mond van een ravijn, en men beschreef ons die
+kloof als een verwonderlijk schoone bergpas. Wij lieten ons overhalen,
+en togen op weg ter bezichtiging van dit wonder.
+
+De zeer moeilijke en lastige weg, met steenen bezaaid en zeer steil
+afdalende, loopt om een heuvel, waarin hier en daar sneeuwwitte
+albastrotsen door de dunne aardlaag te voorschijn komen, die met
+distelen, onkruid, gras en mos bedekt is. Wij gaan door een kleinen
+pas en dalen af in een weiland, waar een smal beekje zich murmelend
+tusschen het hooge gras kronkelt. Den loop dier beek volgende, komen
+wij weldra aan een geheel met meel bestoven molen, die daar als te
+midden der aardige watervalletjes schijnt neergeworpen. Voor den
+ingang zit eene schoone rumenische vrouw te spinnen. Haar echtgenoot,
+een prachtige jonge man met lange blonde hairen en een vriendelijken
+lach om de lippen, leidt ons zijne woning binnen, richt eenige
+bescheiden vragen tot ons, en laat ons zijne heiligenbeelden zien:
+oude byzantijnsche kunstwerken, die voor een liefhebber van antieke
+symbolische kunst veel geld waard zouden zijn.
+
+Deze molen staat juist aan den ingang van de bergengte. De heuvelreeks
+met hare eentonige hellingen splitst zich hier, en vormt twee witte of
+goudgele rotswanden, bezaaid met zwartachtige mossen. De blik klimt
+langs de grillig gevormde wanden omhoog en ziet op naar den hemel,
+die zich als een blauw lint boven den langen, smallen pas uitspant;
+beneden is men in de vochtige schaduw als verloren.
+
+Een der uitgetande rotspunten, die de smalle kloof beheerschen, is
+geheel doorboord en laat een helderen lichtstraal door; andere spleten
+en kloven schijnen daarentegen zwarte gapende muilen. Twee dezer
+grotten hebben dit eigenaardige, dat zij inderdaad maar eene enkele
+grot vormen, die door de kloof in tweeën gedeeld is. De reusachtige
+portalen, ter wederzijde van het enge dal, passen volkomen bij
+elkander: een bergstroom holde de rotsen uit toen de kloof, die volgens
+de legende door het zwaard van den heiligen Ladislaus geopend werd,
+nog niet bestond, en de heuvel nog slechts ééne samenhangende massa
+vormde. In voorhistorische tijden moeten vluchtelingen de ingangen
+dezer grotten hebben versterkt; de overblijfselen der poorten zijn
+nog op de hellingen zichtbaar. Scharen van vleermuizen bevolken thans
+de straten der twee oude onderaardsche steden.
+
+De bergengte is niet uitgestrekt, maar wij hadden ons lang opgehouden,
+en beklommen nu haastig een uitspringenden heuvel, om daarna weder
+af te dalen naar het dorp Meskö, op een albastrots gebouwd, die
+den Aranyos beheerscht. Daar wachtte ons, sedert eenige uren, het
+rijtuig, dat een gastvrije Magyaar ons te gemoet gezonden had. De
+vier vurige paarden, die naar den stal verlangden, joegen voort in
+galop; maar telkens moesten zij hun drift betoomen, want de weg is een
+echte zevenbergsche weg: dat wil zeggen, goed, overal waar de natuur
+daarvoor gezorgd heeft, maar doorgaans hobbelig, vol gaten en kloven,
+bezaaid met steenen en rotsblokken, en door afgronden omzoomd. Het
+was ons dus eene ware uitkomst, toen wij in de vlakte van Keresztes
+de groep van hooge populieren bespeurden, waarachter de woning
+wegschool, in welke ons een gewenschte avondmaaltijd wachtte. Welk
+een aangenaam verblijf in deze eenvoudige landelijke woning! Zij maakt
+geen aanspraak op architectonische schoonheid; maar het is een genot,
+dien houten trap te beklimmen en te wandelen onder die ruime veranda,
+die de welriekende heesters van den tuin schier met hunne bloemrijke
+takken omslingeren. Door het gebladerte heen ziet ge de stallen en
+de schuren, om een ruim grasveld gebouwd; eene ruischende beek stuwt
+haar helder water voort achter een dichte rij boomen en verdwijnt
+straks onder de wilgen langs de oevers van den Aranyos. Ik meende
+een oogenblik overgebracht te zijn naar eene plantage in Louisiana,
+en de gulle gastvrijheid, waarmede wij in het huis ontvangen werden,
+droeg er toe bij, om dien indruk te versterken.
+
+Den volgenden morgen vroeg rolde ons rijtuig reeds door de vruchtbare
+vlakte, waar het ongetemde volk der Daciërs vergeefs den schok poogde
+te weerstaan der legers van Trajanus, en zagen wij steeds duidelijker
+de opening der bergvallei voor ons, waaruit de Aranyos te voorschijn
+treedt. Wij stonden aan den drempel van het beroemde land, dat, vóór
+de ontdekking van Amerika, door den rijkdom zijner mijnen, voor de
+volken van Europa de groote schatkamer der kostbare metalen was.
+
+De ingang van het smalle dal, een ware triomfboog, wordt gevormd
+door eene opening, die de ingenieurs, ten behoeve van den weg,
+in de porfierrots hebben uitgehouwen. De soort van obelisk aan den
+noordelijken oever van den stroom draagt den naam van Leany-Kö of
+Maagdenrots, ter eere eener jonge prinses, die door de Tartaren in
+haar burcht belegerd werd, en die een middel wist te vinden om 's
+nachts te ontsnappen en de wijk te nemen op deze rots.
+
+Het meest in de nabijheid van Thorda liggen de mijnen van Torotzko,
+in eene nevenvallei, ten zuiden van de rivier. Naar het schijnt,
+bevatten de bergen van dit distrikt ook een overvloed van lood,
+zwavellood en kwikzilver; maar sedert onheugelijke tijden worden
+alleen de ijzermijnen geëxploiteerd. Sedert eeuwen danken de inwoners
+aan deze industrie hunne buitengewone welvaart, en vooral ook hunne
+vrijheid. Als mijnwerkers en vervaardigers van allerlei gereedschappen
+en wapenen, hadden zij het voorrecht verworven, zich zelven naar
+eigen wetten te mogen regeeren.
+
+Terwijl ons rijtuig langzaam den weg volgde, die uit de vallei van den
+Aranyos, al slingerende, de hellingen van den berg Szekel-Kö bestijgt,
+verhaalde een mijner reisgenooten in 't kort de geschiedenis van het
+mijnwerkers-stadje. Reeds in de tiende eeuw werden de mijnen dezer
+streek door magyaarsche kolonisten bewerkt, maar de wijze van bewerking
+was hoogst gebrekkig; de eerste vaste smeltovens werden opgericht
+door oostenrijksche kolonisten uit het distrikt Eisenwürzel. Die
+bekwame mijnwerkers verbroederden zich gemakkelijk met de bewoners
+des lands, namen de taal en de zeden der Magyaren aan, en losten zich
+geheel in de massa der bevolking op. Slechts eene enkele gewoonte is
+in stand gebleven als eene herinnering aan den duitschen oorsprong:
+bij bruiloftsmaaltijden, zijn het de genoodigden, die voor den wijn
+zorgen. Maar deze gewoonte, die eene ergernis is voor de Hongaren der
+andere distrikten, daargelaten, onderscheiden de inwoners van Torotzko
+zich, wat hunne zeden aangaat, gunstig van de meeste andere bewoners
+van Zevenbergen. De vrouwen genieten hier de algemeene achting en eene
+groote mate van vrijheid; voor het onderwijs wordt behoorlijk gezorgd;
+mannen en vrouwen kunnen bijna zonder uitzondering lezen, schrijven
+en rekenen, en weten iets van de geschiedenis des vaderlands; de
+magyaarsche taal wordt hier met groote zuiverheid gesproken; luiheid
+is eene schier onbekende ondeugd.
+
+Dadelijk na onze komst te Torotzko, trachtten wij de herberg op te
+sporen; maar te vergeefs wandelden wij het groote marktplein rond, dat,
+op dit uur van den dag, eene gloeiende zandwoestijn geleek. De huizen,
+van steen gebouwd, en niet, zoo als veelal in Zevenbergen, van leem of
+van hout, trokken onze aandacht door hunne groote zindelijkheid. De
+gevels geleken allen op elkander, en prijkten met halve kolommen en
+ruw beeldwerk: dit is wel geene kunst, maar in ieder geval verdient de
+bouwmeester waardeering wegens zijne goede bedoelingen. Korten tijd
+geleden was Torotzko door een hevigen brand geteisterd, waarvan hier
+en daar nog zeer duidelijke sporen te herkennen waren; eene geheele
+wijk der stad was nieuw opgebouwd. Maar de herbouwing was nog niet
+voltooid, en zoo ontbrak ook nog steeds de herberg. Wij moesten dus
+een beroep doen op de hongaarsche gastvrijheid.
+
+Wij spraken een man aan, die op den nok van een dak zat, en eenige
+beleefde woorden waren voldoende om de deur der woning voor ons te
+openen. De mooie kamer, waarin wij gelaten werden, was niet zeer ruim;
+maar zij bevatte niettemin eene menigte voorwerpen, die er allen even
+netjes uitzagen en die met groote kunst in deze kleine ruimte waren
+gerangschikt. Langs de witgepleisterde wanden hingen de portretten
+van de hoofden en leiders der hongaarsche omwenteling van 1849, voorts
+gekleurde platen en photografiën; aan de balken der zoldering hingen
+beschilderde potten van verschillenden vorm; de banken, de tafel,
+het bed waren beschilderd met bloemen naar oosterschen trant; in een
+hoek van het vertrek stond een fraai bewerkte kachel, waaromheen een
+steenen bank eene geschikte zitplaats aanbood; op het bed, dat met
+geborduurde gordijnen omhangen was, lagen vier reusachtige matrassen
+of dekbedden, geheel met rood borduursel overdekt en bijkans tot
+aan de zoldering reikende; fraaie, rood en zwart gewerkte doeken
+waren aan de zoldering bevestigd, overal waar de schotels en pannen
+eene plaats vrij lieten. Naar men mij zeide, vindt men in de meeste
+huizen van Torotzko gansche reeksen van boeken opgehangen aan de
+balken, even als de hammen en worsten in de boerenwoningen van het
+zuiden van Frankrijk; maar bij onzen gastheer was geen ander boek
+te vinden dan eene verzameling van nationale liederen. Wij dorsten
+ons nauwelijks verroeren in dit kleine museum, uit vrees van iets
+omver te werpen of te beschadigen; en toch wist de vrouw des huizes
+ons hier een maaltijd te bereiden en een behoorlijk nachtverblijf in
+te richten, zonder de orde in de kamer eenigszins te verstoren. Toen
+wij den volgenden morgen van deze vriendelijke lieden afscheid namen,
+zag de kamer er weer geheel als een museum uit.
+
+Er heerscht te Torotzko eene algemeene welvaart, zoo als genoegzaam
+blijkt uit de weelde en den rijkdom der kleeding op zon- en
+feestdagen: hier vindt men de oude duitsche kleederdrachten terug uit
+de middeleeuwen, nevens die van Hongarije en het Oosten. De gehuwde
+vrouwen en de jonge meisjes, de jongelingen en de volwassen mannen zijn
+van elkaar onderscheiden door de kleur der linten en borduursels hunner
+gewaden; bovenal munten de jonge meisjes, die er voor het meerendeel
+gansch niet onaardig uitzien, door pracht en rijkdom van kleeding
+uit. Om het fijne middel dragen zij een gordel van roode zijde met
+gouden kwasten, en dikwijls met edele steenen versierd; de fuzö, die de
+borst bedekt, is met parelen en gekleurde zijde gestikt, terwijl een
+prachtige witte bonten pels den glans dezer sieraden nog beter doet
+uitkomen; van haar mutsje van goudlaken hangen veelkleurige linten
+en vergulde franjes af. Zulke kostumen, die inderdaad eene kleine
+fortuin vertegenwoordigen, zijn alleen mogelijk in een land, waar de
+voornaamste kleedingstukken en sieraden onveranderd van geslacht op
+geslacht overgaan; toch vraagt men zich met eenige bevreemding af,
+hoe de middelen hier zulk eene weelde kunnen veroorloven.
+
+De oude ijzerindustrie draagt nog maar voor een zeer klein gedeelte
+bij tot dien voorspoed van Torotzko. Wij bezochten de armzalige
+smeltovens van den omtrek; moeilijk kan men zich iets ongelukkigers
+en onbeholpeners denken: mij dunkt, zóó moeten de negers in het hart
+van Afrika arbeiden. Als men ziet, hoe, in afgelegen streken, zulke
+aartsvaderlijke wijze van werken van eeuw tot eeuw blijft voortbestaan,
+dan begrijpt men eerst ten volle de kracht der gewoonte of liever der
+erfelijkheid: de zoon werkt op dezelfde plaats, waar zijn vader en
+zijn grootvader hebben gearbeid; hij hecht zich aan dezelfde mijn,
+aan dezelfde manier van werken, hoewel hij er maar weinig voordeel
+van trekt, en door anderen arbeid veel meer zou kunnen verdienen;
+er is niets minder dan eene omwenteling noodig, of wel de prikkel van
+het uiterste gebrek, om hem los te maken van den ouden, traditioneelen
+sleur.
+
+Tegenwoordig worden de kosten van exploitatie der meeste smeltovens
+niet meer door de winsten opgewogen, en het aantal der verlaten mijnen
+vermeerdert van jaar tot jaar. In een menschenleeftijd is de produktie
+van het metaal met tweederde verminderd: zij is van zeshonderd tot
+tweehonderd ton gedaald, en zal waarschijnlijk binnen kort geheel
+ophouden, tenzij de industrie eene herschepping onderga en de bereiding
+van het erts op goedkooper wijze geschiede. De burgers van Torotzko,
+verstandiger dan velen hunner buren, zijn er dan ook reeds op bedacht
+om deze vervallen industrie door een ander meer winstgevend bedrijf
+te vervangen: zij leggen zich voornamelijk toe op het kweeken van
+ooftboomen. Zij zijn ook algemeen bekend als uitmuntende landbouwers,
+en het graan hunner akkers is het beste van geheel Zevenbergen. Het
+ware te wenschen dat zij ook de boschkultuur ter harte namen, en aan
+hunne naakte velden de groene kroon wedergaven, die zij sedert eeuwen
+met zoo ruwe hand hebben uitgeroeid!
+
+De berg, die zich ten oosten van Torotzko verheft, is in de
+geschiedenis van Zevenbergen beroemd: hij draagt den naam van Szekel-Kö
+of Rots der Szeklers. Op den top stond weleer een sterk kasteel, dat
+in de dertiende eeuw door de Mongolen belegerd werd. De bezetting,
+tot het uiterste gebracht, stond op het punt zich over te geven, toen
+eensklaps de Szeklers, uit hunne valleien in de Karpathen toegesneld,
+ter hulpe opdaagden en de aziatische horden op de vlucht dreven. Sedert
+deze overwinning, behoort de berg aan de bevrijders, en de brokken
+muur, die men nog heden op den top ziet, zijn de overblijfsels van
+door hen gestichte gebouwen. Nog altijd wordt de dag dezer zegepraal
+feestelijk gevierd; volgens een overoud gebruik, gaan de inwoners van
+Torotzko dan naar buiten om hooge masten te planten, waaraan vlaggen
+en banieren wapperen, en die de opgerichte lansen moeten verbeelden,
+welke voorheen de grafkuilen der krijgslieden aanwezen.
+
+Om naar Torotzko terug te keeren, namen wij den weg door een andere
+bergkloof, niet minder beroemd dan die van Thorda, en waar ook
+menigmaal het bloed heeft gestroomd; de grotten in de prachtige rotsen
+zijn een geliefkoosd verblijf voor de arenden. Aan het boveneinde
+dezer enge vallei ligt het dorp Torotzko-Szent-Györgyö, waardoor
+wij naar de stad terugkeerden. De beide burchten, waaraan het dorp
+zijn naam ontleent, en die beiden aan een geslacht behoorden, dat in
+erfelijke veete met de burgers van Torotzko leefde, zijn thans niet
+meer dan bouwvallen. De oude feodale burcht, die den heuveltop kroonde,
+is geheel verdwenen, op een geschonden, half ingostorten toren na;
+en het meer moderne kasteel, dat zich in de vlakte verhief, werd in
+1849 door de Walachen verbrand, en is sedert een ruïne gebleven. Maar
+de omstreken van het dorp zijn belangwekkend om de grotten van den
+berg Bedellö.
+
+Deze kalkrotsen danken aan de boomen en het dicht struikgewas, tot dus
+verre aan de vernielende bijl des houthakkers ontsnapt, eene zekere
+wilde bekoorlijkheid, die aan de dorre wanden van de Rots der Szeklers
+ontbreekt. Langs de scherpe kanten der rots hangen groene kransen;
+saamgestrengelde takken verbergen halverwege den ingang der grotten;
+tusschen twee fijne varenstruiken ziet men de grillige kegels der
+stalaktiten. Het is een stuk maagdelijke natuur, als bij vergissing
+overgebleven te midden van deze naakte velden; en wel voegt hier
+die natuurlijke poort of boog, gevormd door een geweldig rotsblok,
+op twee andere steenmassaas rustende, die de wijde, wazige vlakte zoo
+schilderachtig omlijst. Boven op deze rotspoort staat een lange stok,
+waaraan eenige takken gebonden zijn, niet ongelijk aan een reusachtigen
+bezem: misschien is dit zonderling ornament wel een soort van talisman
+om de booze geesten te verdrijven.
+
+
+VII.
+
+Offenbanya, waarheen wij ons met rijtuig begaven, de goudstad, ligt in
+een fraaier en lachender vallei dan Torotzko, de ijzerstad. Murmelende
+beekjes dalen, met dartele sprongen, in schuimende watervalletjes
+naar de rivier af; aan den oever der stroomende wateren groeien
+populieren en wilgen; de huizen en hutten staan verspreid tusschen
+de weilanden en langs de helling der heuvelen. Nabij den top der
+omringende bergen ziet men zelfs--eene groote zeldzaamheid in dit
+gedeelte van Zevenbergen--nog overblijfselen der oorspronkelijke
+bosschen, met hunne door den bliksem getroffen boomen, hunne van
+ouderdom omgestorte beuken en dennen, hunne mengeling van allerlei
+geboomte, dat zijn gebladerte tot een dicht gewelf samenvlecht.
+
+Den morgen na onze aankomst in het vlek Offenbanya, beklommen wij den
+trachietkegel Kolczu-Csoramului (dertienhonderd-twee-en-zeventig el
+hoog), en smaakten het genot, door een dezer wouden te wandelen. Aan
+den voet van den vulkanischen kegel ontsprong eene kristalheldere
+bron, waarvan het water, dank zij het dichte lommer, niettegenstaande
+de drukkende warmte, heerlijk frisch was; de zuivere, verkwikkende
+atmosfeer der weiden en bosschen schonk ons de noodige kracht voor
+de niet zeer gemakkelijke taak der beklimming; het gerucht van de
+vlakte drong niet door in dit zwijgende, eerwaardige woud, met zijn
+dicht aaneengesloten stammen, waar alles rust en vrede en heilige
+kalmte ademde.
+
+De omstreken van Offenbanya, met zijn schilderachtige valleien en zijn
+trachietbergen, zijn nog altijd een bezoek waard; maar de goudmijnen,
+waarom het vlek vroeger en reeds in de middeleeuwen beroemd was,
+bestaan eigenlijk nog slechts in de herinnering.
+
+De tijd, waarin, naar de overlevering meldt, de opzichters bij de
+mijnwerken zich over een pad van gouden schotels naar de kerk konden
+begeven, is sinds lang vervlogen. Een inwoner der streek gaf de meest
+juiste beschrijving van den tegenwoordigen toestand der mijnen, toen
+hij spottend opmerkte, dat bij de metaalwerken der streek acht personen
+geëmployeerd waren, vier mijnwerkers en vier beëedigde controleurs.
+
+Laat in den namiddag vertrokken wij van Offenbanya, in de hoop dat
+wij in het dorp Bisztra een nachtverblijf zouden kunnen vinden. Het
+landschap beviel ons al meer en meer. De dichte en zware maïsstengels
+verborgen geheel en al de leemen wanden der hutten en lieten niets
+zichtbaar dan de puntige strooien daken, die op hooibergen geleken;
+de rivier kronkelde tusschen weilanden en bosschages, en weerspiegelde
+in haar heldere wateren het zonnelicht en de met purpergloed omzoomde
+wolken. Kleine walachijsche jongens,  met aardige guitige gezichten
+en lange blonde hairen, maakten langs den weg de dolste duikelingen;
+bevallige jonge meisjes, met witte chemisette, geborduurd lijfje,
+groot, blauw en rood gestreept voorschoot, wierpen ons in het
+voorbijrijden een vluchtigen groet toe. Het land en de bewoners hadden
+iets idyllisch over zich; zelfs de kerkhoven zagen er feestelijk uit:
+rondom de kerken stonden mastboomen geplant, waaraan witte wimpels
+vroolijk wapperden.
+
+Een mijner reisgezellen zeide mij, wat die vlaggen en wimpels
+te beduiden hadden: en nu kwam het landschap mij minder vroolijk
+voor. Bij den dood van een jonkman richt men op zijn graf zulk een
+vlaggestok op, als een symbool dat zijn geest tot een hooger leven is
+overgegaan en elders tot nieuwen arbeid geroepen: dit is eene overoude
+dacische gewoonte, die tot op onzen tijd is bewaard gebleven. Voor de
+andere dooden richt men alleen een houten kruis op. Maar hoe talrijk
+waren de nieuwe kruisen en de witte wimpels, en hoe zichtbaar overal
+de versch gedolven graven!  Helaas, hier woedde de cholera. Alleen
+in het dorp Lupsa, waar wij stilhielden, was, binnen eenige weken,
+een vijfde der bevolking bezweken.
+
+In het dorp Bisztra, waar wij gerekend hadden den nacht door te
+brengen, vonden wij de bewoners druk bezig met aan de cholera werk
+te verschaffen. De groote gelagkamer van de herberg was opgevuld
+met drinkers, zangers en dansers. Het was een oorverdoovend geraas
+en een stikkende stinkende dampkring; wij hoopten echter dat men ons
+eene ordentelijke kamer zou kunnen geven, en dat tegen middernacht het
+leven wel zou ophouden. IJdele hoop! De herberg behoorde aan een pope,
+en die had zich teruggetrokken in de kamer met de heiligenbeelden,
+het bidvertrek.
+
+"Ga hem dan roepen, zeiden wij; wij hebben honger en zijn vermoeid.
+
+--Onmogelijk. Als hij bidt, mogen wij hem niet storen;  en slaapt hij,
+dan willen wij hem niet wakker maken.
+
+--Maar te midden van dit helsche leven kan hij noch bidden, noch
+slapen. Zeg hem dat er vreemdelingen zijn, die hem spreken willen. Als
+pope zal hij toch de plichten der gastvrijheid wel kennen?"
+
+Het hielp altemaal niets. Er schoot niet anders over dan aanstonds te
+vertrekken; en laat in den nacht kwamen wij in het dorp Topanfalva,
+waar een magyaarsche herbergier zich over ons ontfermde.
+
+Eenige mijlen voorbij Topanfalva beginnen de goudwasscherijen. Langs de
+oevers der rivier de Abrud zijn kleine loodsen opgericht, en groote
+balken, beurtelings opgetild door een wiel, dat door het water in
+beweging wordt gebracht, zuiveren het goudhoudend zand, hetwelk de
+rivier uitwerpt.
+
+Overigens moet men niet verwachten, bij de goudzoekers der
+transylvanische bergen de vernuftige werktuigen te zullen vinden,
+welke de mijnwerkers in Californië gebruiken. De exploitatie van
+het metaal geschiedt hier waarschijnlijk nog geheel op dezelfde
+aartsvaderlijke wijze als ten tijde der Daciërs. De eigenaar van den
+molen, dien wij het eerst aanspraken, was echter zeer achterdochtig:
+hij scheen bang te zijn, dat wij hem een of ander geheim van zijne
+kunst zouden afzien. Eindelijk gerust gesteld, liet hij zich evenwel
+overhalen om ons de bewerking te toonen. Hij hield in de linkerhand
+een grooten bak, dien hij met uitgezocht zand vulde; in de rechterhand
+nam hij een met water gevulden ossehoorn, waarin aan de punt een
+klein gaatje geboord was: nu bewoog hij dien ossehoorn over het
+zand heen en weder, om door middel van den dunnen waterstraal de
+lichtste deeltjes te verwijderen. Na ongeveer een tien minuten te
+zijn bezig geweest, waarbij hij voortdurend den bak zachtjes en
+regelmatig liet ronddraaien, begonnen de kleine goudschilfers zich
+te vertoonen tusschen de flikkerende kwartzkristallen; allengs
+nam het geheele, steeds meer gezuiverde bezinksel een helderen
+metaalglans aan, en welhaast bracht de Walachijer, terwijl hij ons
+met een zegevierenden blik aanzag, het weinige stofgoud bijeen,  dat
+op den bodem lag. Volgens zijn zeggen, leverde dit handwerk, naar
+gelang van het jaargetijde en van het gunstige toeval, hem tusschen
+de tien en veertig gulden per maand op; somwijlen was het gebeurd,
+dat hij twaalf gulden in ééne week won; maar de gemiddelde opbrengst
+van zijn arbeid kon op niet meer worden geschat dan twintig gulden
+per maand, dat is omstreeks vijftig francs. Uit inlichtingen, die
+mij later werden verstrekt, zou ik opmaken, dat de gemiddelde winst
+der goudwasschers nog minder bedraagt.
+
+De groote smeltoven der hongaarsche regeering ligt zeer gunstig, aan
+het vereenigingspunt van de vallei van de Abrud en het dal, waardoor
+de beroemde transylvaansche Pactolus, de Veres-Patak, stroomt. Dit
+etablissement onderscheidt zich in alle opzichten zeer gunstig van de
+armoedige hut van Offenbanya. Het is een splinternieuw gebouw, midden
+in de vlakte geplaatst, en meer dan honderd-vijftig el lang. Hier
+vindt men de nieuwste werktuigen, ingericht volgens de allerbeste
+methode. De directeur der fabriek, zelf een man van groote kennis,
+toonde ons met een zeker welgevallen de kunstige werktuigen, waarmede
+hij zelfs het laatste gouddeeltje uit den steen te voorschijn wist
+te halen. Maar tot welken prijs worden die, uit een wetenschappelijk
+oogpunt zoo belangrijke, resultaten verkregen? Dat is eene vraag,
+waarop de hongaarsche minister van financiën, als hij in zijne ledige
+schatkist staart, misschien het beste antwoord kan geven. Naar hetgeen
+men ons hier vertelt te oordeelen, zouden de tweeduizend tonnen erts,
+die jaarlijks in de groote smelterij van Veres-Patak bewerkt worden,
+aan het gouvernement nog niet zoo veel opbrengen als het handjevol
+stofgoud in den bak van den armen walachijschen delver.
+
+Vlak bij de fabriek begint de onafzienbare reeks van hutten, huizen
+en gebouwen van allerlei aard, die te zamen de stad Veres-Patak, of
+Opidu di Rocia, zoo als de Rumeenen haar noemen, vormen. De benedenste
+voorstad bestaat slechts uit kleine molens, schilderachtig gegroept
+langs den zoom van het riviertje en langs de afleidingskanalen. Al
+die miniatuurfabriekjes moeten een aardig gezicht opleveren, als het
+water hoog is en zich schuimend en ruischend uitstort over de raderen
+der molens, die het in beweging zet. Dan gaan de duizenden balken,
+die de steenen en het zand moeten breken en fijnmalen, onophoudelijk
+op en neder; overal in de vallei is dan leven en beweging. Maar
+tijdens ons bezoek had de droogte reeds geruimen tijd aangehouden;
+een magere dunne waterstraal kronkelde door de bedding der beek,
+niet zonder recht Veres, de Roode, genoemd; slechts nu en dan kon het
+water met groote moeite een niet te zwaren balk een weinig optillen.
+
+De jaarlijksche opbrengst aan goud wordt geschat op vierhonderd-vijftig
+pond zuiver metaal, eene waarde vertegenwoordigende van ruim anderhalf
+millioen francs; maar in gunstige jaren, als de mijnwerkers het
+geluk hebben een ader van onvermengd goud aan te treffen, klimt die
+opbrengst tot over de tien millioen. Daarbij zou nog gevoegd moeten
+worden de hoeveelheid edel metaal, die de arbeiders, ondanks het
+strengste toezicht, toch nog altijd weten te ontvreemden. Als zij 's
+middags hun boterham eten, kunnen zij, zonder veel moeite, licht een
+paar goudkorrels inslikken, in spijt van de argus-oogen der opzichters.
+
+De mijnen van Veres-Patak hebben dan ook volstrekt niet alle belang
+verloren: integendeel, in Europa, aan deze zijde van het Oeralgebergte,
+zijn zij, voor de exploitatie van edel metaal, nog altijd de
+voornaamste. De goudhoudende rots der twee bergen Kirnik en Affinis,
+tusschen een groep van trachietkoepels en de zandsteen-formatie der
+Karpathen, beslaat eene oppervlakte van bijna vier vierkante mijlen,
+terwijl tot dusver nog niemand de diepte gepeild heeft. Deze gansche
+rotsmassa bevat goud; niet alleen wordt zij in alle richtingen door
+meer of minder rijke aderen doorsneden, maar ook in het gesteente zelve
+vindt men het edel metaal in onderscheidene vormen; men heeft hier
+klompen zuiver goud gevonden ter zwaarte van acht en negen pond. De
+mijnwerkers graven dan ook niet enkel galerijen, om de rijkste aderen
+op te sporen, maar zij graven de rots zelve uit, en laten slechts de
+noodige pijlers staan, om het instorten van den berg te voorkomen. Een
+dezer kunstmatige grotten, de beroemde Katrincza, heeft den vorm van
+een onregelmatigen koepel, en eene hoogte van honderd-zes-en-twintig
+el, bij eene breedte van ruim acht-en-dertig el. De gids, die ons
+hier vergezelde, betrad niet dan met eerbied deze grot; hij sprak
+met gedempte stem, als bevonden wij ons in eene kerk! Was hier, uit
+dit gat, niet genoeg goud uitgegraven, om daarmede de halve wereld te
+kunnen koopen? Naar men ons verzekerde, leverde hier ieder kwintaal
+erts gemiddeld honderd-vijftig goudstukken, zoowat duizend francs;
+en hoe veel kwintalen heeft de mijnwerker niet reeds uitgehouwen!
+
+De top van den Affinis is door twee groote romeinsche  steengroeven
+uitgehold, waarvan de breed gebeeldhouwde wanden, op sommige plaatsen,
+eenige gelijkenis vertoonen met gebouwen: van daar de namen Csetatye
+Mare en Csetatye Mika (Groote Stad en Kleine Stad), hun door de
+Walachen gegeven. Inderdaad heeft men hier indrukwekkende monumenten
+van de romeinsche macht voor zich. Het midden van de groote groeve
+wordt ingenomen door een soort van open circus, waarboven zich de hemel
+welft, en dat omringd is door reusachtige rotswanden, waardoor zich
+aderen van verschillende kleur slingeren. Torenhooge rotsmassaas,
+die men heeft laten staan, verheffen zich boven die omwalling;
+langs de wanden van het reuzenamphitheater ziet men, op verschillende
+hoogten, breede galerijen, in den steen uitgehouwen, en die met andere
+onderaardsche gangen en galerijen in gemeenschap staan. Vergeleken bij
+de nauwe gaten,  waardoor de tegenwoordige mijnwerkers heenkruipen,
+schijnen die hooge gewelfde portalen, die breede bogen en poorten der
+romeinsche steengroeven welhaast het werk van een geslacht van titanen:
+alles is veel grootscher, op veel ruimer schaal aangelegd. Men gevoelt
+dadelijk dat zulke werken niet in een paar dagen werden tot stand
+gebracht, en dat de bouwlieden zich niet hebben gehaast om hun arbeid,
+hoe dan ook, maar klaar te krijgen: dit zijn de scheppingen van een
+volk, dat aan zijne eigen toekomst geloofde en daarom geduld en geen
+haast had. Bovendien,  zij die in deze mijnen en steengroeven werkten,
+waren slaven. Mochten er ook duizenden bij den arbeid bezwijken,
+zij werden door andere duizenden vervangen.
+
+De breede galerijen der "Groote Stad" verlatende, haasten wij ons te
+paard te stijgen, en zoo spoedig mogelijk weg te rijden: wij hadden
+geen oogenblik te verliezen, wilden wij nog vóór zonsondergang den
+beroemden bazaltberg, de Detunata, de Door den Bliksem Getroffene,
+bereiken. Wij volgen een schilderachtig pad langs de groenende
+heuvelen van het plateau. Enkele groepen pijnboomen en kleine,
+met houtgewas begroeide vulkanische kegels teekenden hunne lange
+schaduwen op het malsche gras; de lucht was zuiver, en de schuine
+zonnestralen verguldden de omtrekken der verwijderde bergen. Al de
+toppen van westelijk Zevenbergen vertoonden zich aan ons oog binnen
+den onmetelijken omkring van den horizon.
+
+Reeds sedert lang hadden wij de Detunata in het gezicht, maar slechts
+van ter zijde. Zij scheen ons toe, niet veel meer dan eene vrij
+onbeteekenende hoogte te zijn; maar toen wij, aan den uitgang van een
+bosch, plotseling de kolonnade van bazalt voor ons zagen, konden wij
+een kreet van verrassing en bewondering niet onderdrukken. De rots,
+ongeveer honderd el hoog, hangt van boven naar voren over; al de
+bazaltzuilen buigen evenzoo naar voren: de gansche geweldige massa
+maakt den indruk van eene reusachtige zeegolf, eensklaps versteend,
+juist toen zij op het punt stond neer te storten. Eene menigte
+fragmenten van zuilen, allen rechthoekig afgebroken, zijn van den
+bergwand tusschen de pijnboomen gevallen; sommigen dienen den herders
+en bezoekers tot rustbanken. Waarschijnlijk heeft de berg aan al
+dit puin, dat zeker voor een deel door den bliksem is neergeworpen,
+zijn naam van Detunata te danken.
+
+
+VIII.
+
+Om van de mijnen van den Aranyos naar de lage vallei van den
+Maros te komen, moet men de bergketen  oversteken, die de groep
+der metaalhoudende bergen verbindt met de gebergten van Bihar. Een
+prachtige rots, die zich als een citadel op den breeden grondslag van
+het heuvelachtig plateau verheft, beheerscht het dal, waardoor de weg
+van Abrudbanya naar de vlakten van Hongarije loopt. Deze alleenstaande
+rots (twaalfhonderd-zestig el hoog), die van alle kanten zichtbaar is
+en die vroeger de natuurlijke grenssteen der volken was, draagt den
+naam van Vulkan. Toch bestaat deze massa niet uit vulkanisch gesteente,
+zoo als de kegels en koepels der bergen in den omtrek van Veres-Patak:
+vorm en kleur beiden bewijzen dat zij tot dezelfde kalkformatie behoort
+als de Rots der Szeklers en de rotsen bij Thorda. De naam Vulkan is,
+naar ik meen, afgeleid van een walachijsch woord, dat doorgang of
+bergpas beteekent.
+
+De zuidelijke helling der rots behoort aan Hongarije;  maar,
+zoo de paal langs den weg het niet vermeldde,  zoudt ge aan niets
+bemerken dat ge Zevenbergen verlaten hebt. In de dorpen, dezelfde
+groepen van huisjes met spits toeloopende rieten daken, omringd
+door dezelfde groene pruimeboomen, met dezelfde, half door de zon
+verschroeide maïsakkers. Langs de wegen kampeeren dezelfde Tsiganen;
+in de stoffige straten,  groeten dezelfde walachijsche boeren, met
+onderdanige beleefdheid, dezelfde kleine magyaansche burgers.
+
+Eenige uren nadat wij de bijna verlaten goudmijnen van Boicza
+bezocht hadden, bevonden wij ons aan de oevers van den blanken
+en snelvlietenden Maros. Tegenover ons, op den top van een zuiver
+regelmatigen trachietkegel, verheft zich de oude citadel van Deva, die
+weleer den hoofdtoegang tot Zevenbergen moest bewaken. Deze vesting
+werd, zooals de boeren zeggen, in den "tijd der feeën" gebouwd;
+en inderdaad verliest zich haar oorsprong in den nacht der eeuwen:
+de ligging zelve, aan den ingang der vlakten van Zevenbergen, moest
+Deva tot een punt maken van het uiterste strategische gewicht, waarop
+van den beginne de aandacht van alle veroveraars was gevestigd. Nog
+in 1849 betwistten het oostenrijksche leger en de hongaarsche troepen
+elkander het bezit dezer oude vesting; zij werd toen, hetzij bij
+toeval, hetzij door verraad, door de ontploffing van een kruitmagazijn
+grootendeels vernield, waarbij de kleine magyaarsche bezitting onder
+het puin begraven werd.
+
+Ongeveer vijftien mijlen zuidwaarts, in eene zandige, stoffige vallei,
+waardoor een nevenstroom van den Maros vloeit, ligt een ander vlek,
+wel minder oud, maar niet minder beroemd dan Deva in de jaarboeken
+van Hongarije, en dat nog altijd den naam heeft behouden van zijn
+stichter, den "Vayda" of voïvode Hunyad. Deze krijgsman van de
+vijftiende eeuw, de geliefde held der twee groote nationaliteiten
+van het Karpathenland, omdat hij, van geboorte Rumeen, door zijne
+zeden en door zijne verbindtenissen tevens Hongaar of "Hun" was,
+is nog voor de bewoners van Zevenbergen de meest populaire figuur
+van het verleden, en van alle kanten komt men nog steeds als in
+bedevaart zijn kasteel bezoeken. Dit kasteel, hoewel door hooge
+muren omringd en op een rots aan den oever der rivier gelegen,
+schijnt meer een lustslot dan eene vesting te zijn geweest. Koning
+Matthias Corvinus, die met eene italiaansche prinses getrouwd was, had
+de beleefdheid gehad om van over de bergen kunstenaars te ontbieden,
+die op een der bolwerken eene "venetiaansche galerij" moesten bouwen,
+versierd met schilderwerk, spiegels, porselein en gehouwen steen. In
+deze galerij kon de Koningin, des verkiezende, het genot smaken, de
+veroordeelden, die in den berenkuil aan hare voeten geworpen waren,
+te zien verscheuren. Dit was misschien een soort van amusement:
+maar het donkere, sombere paleis zal der italiaansche wel menigmaal
+als een kerker zijn geweest.--Het oude kasteel wordt tegenwoordig
+gerestaureerd.
+
+Vayda-Hunyad ligt als verloren te midden van een kring van dorre,
+onvruchtbare heuvelen, acht of tien mijlen verwijderd van den spoorweg,
+die door de vallei van de Strel loopt; maar de vroeger verwaarloosde
+ijzermijnen zijn tegenwoordig van zeer groot belang, omdat men bevonden
+heeft dat deze erts bij uitnemendheid geschikt is voor de bereiding
+van staal. De dorre eenzame omtrek der kleine stad is dan ook, in
+den laatsten tijd, plotseling verlevendigd geworden door spoorbanen,
+machines en werkplaatsen; terwijl bij het naaste spoorwegstation
+eene groote ijzergieterij is gebouwd, die hare voortbrengselen naar
+Hongarije verzendt.
+
+De spoorweg, die, ten oosten van Deva, van de Maroslijn uitgaande,
+zuidwaarts de breede vallei van de Strel doorsnijdt, brengt ons
+in die streek van Zevenbergen,  waar de romeinsche heerschappij de
+meeste sporen heeft achtergelaten. Vlak nevens den spoorweg verrijst
+de oude toren van Zeykfalva, tegenwoordig tot kerk ingericht. Een
+ander soortgelijk gebouw, dat geenerlei verdienste heeft behalve
+zijne oudheid, staat op korten afstand van den spoorweg, in het
+dorp Boldogfalva, aan den ingang der rijke vlakte van Hatszeg,
+waar de wateren, van de westelijke Alpen van Zevenbergen afdalende,
+samenvloeien. In het verschiet ziet men, naar het westen, de vallei van
+Demsus, waarin een antiek mausoleum uit den tijd van Trajanus staat,
+dat mede in eene kerk is herschapen;  niet ver van daar eindelijk,
+in het lagere gedeelte der vlakte, in den omtrek van het dorp Varhely,
+vindt men nog zuilen, kapiteelen, brokken muur, onkenbare mozaïeken,
+sporen van schouwburgen en paleizen. Dit is alles wat er rest van
+Sarmiz-Ægethusa, de oude hoofdstad der dacische Koningen. De Romeinen
+maakten haar tot eene kolonie, onder den naam van Ulpia Trajana;
+de stad moest vooral den bergpas van de "IJzeren Poort" bewaken,
+die ten westen toegang geeft tot de vlakke velden van den Donau,
+en waar men nog de sporen vindt van een romeinschen weg. Dien naam
+van IJzeren Poort, in de bergstreken van het Oosten zoo herhaaldelijk
+voorkomende, dankt ook deze pas aan de vroegere stevige vestingwerken.
+
+Het district van Hartszeg is nog tamelijk dicht bevolkt, maar arm
+en slecht bebouwd. De zeldzame vruchtbaarheid van den grond, die de
+romeinsche kolonisten naar deze vlakte had heengelokt, zou dus op
+zich zelve voor de hongaarsche regeering zeker geen voldoende reden
+zijn geweest om in deze streek een kostbaren spoorweg te maken:
+het doel was dan ook voornamelijk, de exploitatie mogelijk te maken
+van een zeer rijke steenkolenlaag, in het hart van het gebergte, in
+eene hooge, vroeger bijna woeste vallei, van wier bestaan zelfs de
+aardrijkskundigen van beroep niets wisten. Deze vallei is een soort
+van kloof of verwijding tusschen twee evenwijdig loopende bergketenen
+der transylvanische Alpen. Zoo als ook elders meermalen voorkomt,
+wordt de waterscheiding hier niet gevormd door de voornaamste keten;
+de noordelijke keten, die deze scheiding vormt, en waarover de
+spoorweg moest worden aangelegd, is lager dan de zuidelijke;  maar
+toch hadden de ingenieurs hier met zeer ernstige moeilijkheden te
+kampen. De hongaarsche regeering, zeer in haar schik dat zij nu ook
+een mijn van "zwarte diamanten" bezat, heeft zich evenwel noch door
+de moeilijkheden van het terrein noch door de enorme kosten laten
+afschrikken, en zoo werd Petroseny, (spreek uit Petrosjènje) door
+een prachtigen spoorweg met het groote europeesche net verbonden.
+
+De baan volgt aanvankelijk de oevers van de Strel, en kronkelt zich
+langs den zuidelijken voet van een hooge heuvelgroep; dan, aan den
+oostelijken hoek der vlakte gekomen, waar nog op een kalkheuvel een
+oude romeinsche toren, als een eenzame schildwacht staat, begint zij
+in wijde krommingen de hellingen van de Karpathen te beklimmen. Dit
+is het belangrijkste gedeelte van het geheele traject. Bij elke
+opeenvolgende kromming vertoont zich een nieuw landschap voor uw oog:
+nu eens ziet ge de wijde vlakte van Hatszeg met zijne slingerende
+reeksen van populieren en abeelen, tusschen wier gebladerte, hier
+en daar, de zilveren wateren flikkeren; dan weder ontwaart ge aan
+alle kanten niets dan steile rotswanden of lange glooiingen met
+eikenopslag begroeid. De lange trein--want  er zijn een menigte
+wagens, die met steenkolen moeten geladen worden--slingert en wringt
+zich om de uitstekende rotsen en door de smalle kronkelende ravijnen;
+hij buigt en plooit zich als eene slang, en het gebeurt wel dat ge u
+eensklaps op de helling weer terug vindt, vlak boven het punt, dat ge
+zoo even verlaten hebt. Eindelijk, na geruimen tijd gestegen te hebben,
+bereikt ge het hoogste punt, ruim zevenhonderd-vijftig el. Witte,
+steile rotsen, vol spleten en gaten en scheuren, verheffen zich ter
+wederzijde van den nauwen doorgang, dien de spoorweg zich hier heeft
+gebaand. Een dezer berggevaarten draagt den naam van Csetatye, om
+zijne min of meer onbestemde gelijkenis met een citadel of vesting; de
+steenmassa is in haar gansche diepte uitgehold: deze opening, waaruit
+somwijlen een waterstroom te voorschijn komt, heet de grot van Boli.
+
+Tien jaar geleden, was Petroseny een ellendig gehucht, door eenige
+half barbaarsche Walachen bewoond. Een beschaafd Europeaan zou zich
+hier niet hebben kunnen vertoonen, zonder verbazing en zelfs schrik
+te veroorzaken; de oude vrouwen zouden waarschijnlijk het teeken des
+kruises hebben gemaakt om de rampen af te weren, die op de verschijning
+van een zoo vreemdsoortig wezen noodzakelijk moesten volgen. Maar de
+industrie heeft eene nieuwe bevolking naar dezen verloren uithoek der
+Karpathen gelokt, en de nederige groep van armelijke hutten veranderd
+in eene levendige stad, die, met haar rechtsgebied ruim zevenduizend
+inwoners telt. Nog eer de naam dezer stad in het buitenland bekend was,
+was Petroseny reeds het middelpunt en de groote marktplaats geworden
+van den levendigsten handel van geheel het zuid-westelijk distrikt
+van Zevenbergen.
+
+De moderne stad heeft, in officiëelen stijl, twee verschillende
+namen: het eene gedeelte, waar zich het spoorwegstation bevindt en
+waarvan de grond aan een mijnkompagnie behoort, is het eigenlijke
+vlek Petroseny; de hooger op in de vallei liggende wijken daarentegen,
+die aan den staat toekomen, dragen den naam van Livadzel of Livazeny,
+aan een gehucht in de nabuurschap ontleend; maar in de werkelijkheid
+vormen deze twee gedeelten niet meer dan eene en dezelfde stad,
+zonder andere grensscheiding dan eene denkbeeldige lijn, en geheel
+naar hetzelfde plan gebouwd. Overal regelmatige vierkante blokken,
+gescheiden door straten van gelijke breedte, en op dezelfde wijze
+in kleinere vakken verdeeld, waar de woningen der werklieden te
+midden van kleine tuintjes zijn gebouwd. Van afstand tot afstand
+vindt men aanzienlijker gebouwen,  met balkons en verandas versierd,
+en bestemd tot woning voor de opzichters en meesters. Geen enkele
+barak, geen enkele palissade breekt de mathematische eenheid van het
+door de ingenieurs ontworpen plan; waarschijnlijk was, nog eer een
+spade in den grond gestoken werd, de platte grond der stad reeds
+geheel en netjes geteekend op een of ander papier, in de bureaux
+van Weenen of Pest berustende. Deze overdreven regelmatigheid maakt
+geen aangenamen indruk: de stad ziet er uit als een militair kamp,
+voor korten tijd daar opgeslagen en dat eerlang weer verdwijnen
+zal. Gelukkig troost u de schoonheid der omringende natuur van de
+afzichtelijke wijken en straten van het vervelende Livadzel en het
+onuitstaanbare Petroseny. De vlakte, waardoor zich de onstuimige Sil
+kronkelt, is eene aaneenschakeling van groene weiden en lommerrijke
+boomgaarden; bevallige bergen, gedeeltelijk met bosch begroeid,
+nu eens uitloopende in pyramiden, dan zich tot koepels welvende,
+omlijsten de vlakte met hun schilderachtige hellingen; ten oosten
+verheffen de toppen van den Paring zich met zachte glooiing tot eene
+hoogte van ruim tweeduizend-vierhonderd  el. Achter den eersten top
+vertoont zich een tweede, daarachter een derde, en nog verder een
+vierde, in paarskleurige tinten gehuld. De laatste is de voornaamste
+kruin, een kale rotskegel, die zich eenige honderden ellen boven de
+streek der beuken en dennen verheft.
+
+Eéne straat slechts onderscheidt zich, maar niet tot haar voordeel,
+van al de andere. Dit is eene bochtige en onregelmatige straat, omzoomd
+door de smerige huizen der joodsche handelaars en herbergiers, die
+zich, als roofvogels, op eene hoogte gevestigd hebben, van waar zij de
+stad kunnen overzien en de nadering van vreemdelingen en kooplustigen
+van verre gewaar worden. Hier ziet ge niets dan stof en slijk,
+mesthoopen en onreinheid, en niet zonder een gevoel van walging kunt
+ge het terugstootende verblijf van dit volk betreden. Het was reeds
+donker toen wij hier aankwamen, geleid door een joodschen herbergier,
+die zich met listig geweld van onze personen had meester gemaakt;
+en het kostte ons veel moeite, de herberg te bereiken, zonder door
+de vuile, stinkende plassen van stilstaand water te moeten waden. De
+onaangename indruk, dien de onreinheid van die echte Jodenbuurt
+op ons maakte, werd nog verhoogd, toen wij, dwars door den modder,
+een lange stoet werklieden zagen naderen, met toortsen in de hand,
+waarvan de flikkerende, walmende vlammen haar rossig licht wierpen
+op een doodkist. Dat was de cholera, die wederom een nieuw offer,
+het vijftiende op dien dag, had geveld! Ondanks hare ligging in een
+bergvallei, op eene gemiddelde hoogte van minstens zeshonderd el,
+werd Petroseny dus even goed door deze plaag geteisterd als de steden
+in de vlakte. Om hieromtrent zekerheid te verkrijgen, richtten wij
+eenige vragen tot onzen kastelein. "O ja, zeide hij, het hoofd in
+den nek werpende, het gemeene volk wordt aangetast, maar de ziekte
+treft geen menschen van verstand!" Dit hoorende, waren wij gerust,
+want wij mochten ons vleien, niet minder dan onze herbergier, tot het
+"denkend deel" te behooren!
+
+Den volgenden morgen gingen wij reeds vroegtijdig op weg om de
+steenkolenmijnen te bezoeken. De hoofdingenieur had de beleefdheid
+gehad, zijn rijtuig tot onze beschikking te stellen; en de kleine
+hongaarsche paarden brachten ons weldra, in snellen draf, naar het
+voornaamste mijnwerkersdorp, in een groen dal gelegen, waar de eerste
+beeken van de hongaarsche Sil samenvloeien. Op den stroom dreven
+duizenden dennenstammen, die in lange rijen met het water worden
+medegevoerd, om eindelijk op de kiezelbanken te stranden en tijdelijke
+dammen te vormen. Op de berghellingen nabij de rivier zijn de boomen
+reeds geheel verdwenen; zonder verschooning wordt alles geveld. De
+weg langs de Sil is geheel open, en om zich tegen de zonnestralen te
+beschermen, gebruiken de inwoners dicht gebladerde takken van olmen
+of populieren.
+
+Het dorp Lonyay, waar de mijnspoorwegen van Petrilla samenloopen,
+is een zeer levendig vlek. Nevens de huizen der mijnwerkers, die
+grooter en rijker aan bloemen zijn dan te Petroseny, verrijzen de
+met kolen gevulde loodsen, de bergplaatsen der machines, de winkels
+van werktuigen en levensmiddelen, benevens werkplaatsen van allerlei
+aard. Lange treinen, door zeer kleine lokomotiven getrokken, komen en
+gaan onophoudelijk, hetzij om in de omringende valleien eene lading
+steenkolen te gaan halen, hetzij om hunne lading in de magazijnen
+te lossen. Vooral bij aankomst van den "damestrein" is het tooneel
+zeer levendig. De mijnwerkers verdringen elkander dan op het perron,
+om hunne vrouwen en dochters te ontvangen, die hun het middagmaal
+komen brengen; dan is het een luid gepraat, geroep, gelach, in alle
+talen van Zevenbergen: in het walachijsch, in het magyaarsch, in het
+duitsch; enkele kleurige nationale kostumes komen sprekend uit te
+midden van het eentonige werkpak.
+
+De exploitatie der mijnen van dit bekken is zeer gemakkelijk; de
+steenkolenlagen, waarvan de totale dikte ongeveer zes-en-dertig el
+bedraagt, liggen evenwijdig onder elkander, slechts bedekt met eene
+vrij dunne laag van lateren oorsprong; ter wederzijde van het bekken
+nemen zij eene bijkans rechtstandige houding aan. Daar arbeiden de
+mijnwerkers in de open lucht, en het uithakken geschiedt met het
+grootste gemak. Hoewel veel minder sterk en minder werkzaam dan
+de engelsche of belgische mijnwerker, bedraagt de opbrengst van
+den arbeid van den hongaarschen of walachijschen delver van Lonyay
+toch gemiddeld twee ton steenkool per dag, en daar zijn salaris niet
+meer dan gemiddeld twee gulden per dag beloopt, trekt de staat van
+deze exploitatie zeer belangrijke winsten. Echter is niet alles
+louter voordeel. Vóór drie jaar is er in een der rijkste mijnen,
+den "put van Deak", brand ontstaan, die zich al verder en verder
+uitbreidde en de aangrenzende lagen aantastte. Onmiddellijk werden
+de noodige maatregelen genomen om de ramp te stuiten, anders zouden
+alle mijnen van Petrilla verloren zijn geweest, want de buitenlucht,
+alleen door eene dunne laag tuinaarde van de steenkolen gescheiden,
+wakkerde den brand steeds meer aan. Maanden lang moesten honderden
+arbeiders het gewone werk in de mijnen staken, om al de uitgangen
+van den brandenden put toe te stoppen, en nog heden slaat men met
+de grootste nauwlettendheid alle gevaarlijke punten gade. Een dikke,
+grijze rook stijgt uit de brandende laag, door den grond heen, omhoog,
+en verspreidt zich soms als een ondoordringbare mist over de gansche
+vlakte.
+
+
+IX.
+
+Wij wilden de transylvanische Alpen niet verlaten, zonder althans een
+van de voornaamste toppen beklommen te hebben. De hoogste van allen,
+en waarschijnlijk ook de schoonste, de Negoï, ligt op een grooten
+afstand ten oosten van Petroseny, aan gene zijde van den bergpas
+van den Rooden Toren, en de tijd ontbrak ons om zoo verren tocht
+te ondernemen. De Paring, veel dichter bij, scheen ons te bekend en
+te gemakkelijk te beklimmen. Wij bepaalden daarom onze keus tot den
+Retyezat (tweeduizend-vierhonderd-zes-en-negentig el), den koning van
+de westelijke berggroep, door een driedubbelen gordel van zeldzaam
+bezochte wouden en rotsen omgeven.
+
+Na Livadzel in zuidelijke richting verlaten te hebben, komen wij in
+een der bekoorlijkste vlakten van geheel Zevenbergen. Deze streek
+was vroeger het laagste gedeelte van het groote meer, waarin de twee
+Sils, de Hongaarsche en de Walachijsche, uitliepen, voor zij zich
+een doortocht hadden gebaand door de hoofdketen der Karpathen. Zonder
+eigenlijk moerassig te zijn, is de grond nog vochtig; de vlakte is met
+het weelderigste, rijkste gras bedekt; de boomen zijn recht, krachtvol,
+glad van stam; de akkers, hoewel op barbaarsche wijze bearbeid,
+brengen prachtige oogsten voort. Overal murmelen en kabbelen heldere
+beekjes. Een kleine schilderachtige hermitage kroont den heuvel,
+die zich aan de samenvloeiing der beide rivieren verheft. Tegenover
+ons, zagen wij, tusschen twee steile bergen, de zwarte spleet van
+den Szurduk, of engte, waardoor de wateren van de Sil met snellen
+stroom wegvloeien.
+
+Het dorp Vulkan, waar de rijweg ophoudt, is slechts eene enkele
+lange straat, op de onderste helling van den gelijknamigen berg
+gebouwd. Omstreeks de helft der bevolking van het dorp bestaat
+uit ambtenaren, met de bewaking der walachijsche grenzen belast,
+kommiezen, gendarmen, ambtenaren der belasting, oppassers bij de
+quarantaine. Uit alle streken van Oostenrijk en Hongarije afkomstig,
+schijnen deze ballingen hier geen zeer aangenaam leven te leiden, maar
+zij troosten zich met het kegelspel. Hoe armoedig ook, ziet Vulkan
+in zijn slijkerige straat een vrij druk handelsverkeer. De Rumeenen
+van Walachije brengen, langs de slechte bergpaden, voortreffelijke
+vruchten, maïs en andere granen, benevens versch vleesch, naar
+Petroseny; op marktdagen kan men hen den berg zien afdalen, in lange
+karavanen, kudden ossen en varkens voor zich uit drijvende. Volgens de
+ontvangen rechten aan het grenskantoor, is hier in 1872 voor ongeveer
+vier millioen francs doorgevoerd en omgezet. Deze geheele handel,
+waarbij nog de sluikhandel gevoegd moet worden, is bijna uitsluitend
+in handen der Walachen; met uitzondering van eene kleine hoeveelheid
+ijzer, die zij van Vayda-Hunyad ontvangen, danken zij niets aan de
+industrie der Hongaren en Saksers van Zevenbergen. Terwijl hunne
+trotsche buren meermalen den schijn aannemen van hen te verachten
+wegens hunne traagheid en hun gemis, aan ondernemingsgeest,
+ontvangen de bewoners van Petroseny juist van hen wat zij voor hun
+levensonderhoud en dagelijksche behoeften noodig hebben. De Walachen
+voeren alle verbruiksartikelen aan, en nemen niets mede dan geld,
+waarvan natuurlijk de joodsche makelaars en woekeraars wel zorgen
+dat zij het leeuwendeel in den zak steken. Jammer slechts dat een
+zoo belangrijke handelsweg nog heden voor wagens en rijtuigen even
+ontoegankelijk is, als toen de Turken er de vestingwerken bouwden,
+waarvan nog de overblijfselen zichtbaar zijn.
+
+Het dorp Vulkan verlatende, nemen wij afscheid van wat men
+overeengekomen is de beschaafde wereld te noemen: maar onze joodsche
+herbergier had ons, naar gewoonte, behoorlijk bedrogen en bestolen,
+waarschijnlijk om ons den overgang minder smartelijk te maken. Wij
+zijn nu in het hart van het dacische land, en moeten, zoo lang
+wij den Retyezat niet beklommen hebben, afstand doen van alle
+comfort. Trouwens, dit hinderde ons niet te zeer. Wij waren vroolijk
+en opgewekt; onze paarden liepen in een vluggen draf, en de vallei,
+die wij doortrokken, bood ons, bij elke kromming, eene opeenvolging
+der liefelijkste landschappen.
+
+Al de bergen zijn met bosch bedekt, uitgezonderd alleen de uitstekende
+kalk- of granietrotsen, die te steil zijn dan dat de wortels er kunnen
+vatten. De beeken, die in watervallen uit de donkere valleien te
+voorschijn treden, breiden in de vlakte hare bedding uit en vloeien
+murmelend voort over gladde steentjes. Enkele hutten staan verspreid
+onder de groote wilgen, die nimmer door de bijl worden aangeraakt,
+en die in niets gelijken op de ellendige dwergachtige stronken, welke
+men langs onze weilanden ziet. Landlieden, in schilderachtig kostuum,
+groeten ons met vrijmoedige beleefdheid. Van afstand tot afstand staan,
+langs den weg emmers met water gevuld, op een soort van steenen palen,
+opzettelijk daarvoor opgericht. Getuigt deze oplettendheid voor den
+onbekenden reiziger niet ten gunste van het karakter der Walachijers?
+
+De vorm van die steenen banken of palen trok mijne aandacht. Een
+archeoloog, die zulke steenen op eene heide van Bretagne vond, zou
+zonder aarzelen daarin een dolmen zien, zoo als onze keltische of
+vóór-keltische voorvaderen die plachten op te richten; en het zou
+hem niet in de gedachte komen, dat die steenen niet moesten dienen
+om daarop den goden te offeren, maar enkel om een watervat te dragen,
+bestemd om den dorst te lesschen van den vermoeiden wandelaar. Even zoo
+zouden de met een rieten afdakje gedekte massieve zuilen of palen van
+ruw graniet, aan de kruispunten der wegen, overal elders voor menhirs
+worden aangezien; maar een kleine steen, dwars aan den top bevestigd,
+herinnert u dat deze pilaren een kruis moeten verbeelden; bij gebreke
+van zulk een steen, is zelfs eene horizontale groeve voldoende om het
+granietblok te wijden. Men vindt hier exemplaren van alle mogelijke
+overgangsvormen tusschen den ruwen menhir der heidensche tijden,
+en het fraai bewerkte, met opschriften en beeldwerken bedekte
+christelijke kruis.
+
+Onze reis, onder de gunstigste voorteekenen begonnen, zou dien dag
+niet zoo gelukkig afloopen. Onze gids wist den weg niet, en wij
+waren meer dan eenmaal genoodzaakt, hem in het rechte spoor terug
+te brengen. Daarmede ging echter een kostbare tijd verloren, en
+wij waren nog op aanmerkelijken afstand van het dorp Kampuluinyag,
+toen een geweldig onweer boven onze hoofden losbarstte, gepaard met
+sterken wind en plassenden stortregen. Wij waren er zeer ongelukkig
+aan toe. Onze verschrikte en beangste paarden klauterden, als met
+wanhopige drift, tegen de in stroomen veranderde paden op, lieten
+zich langs de doorweekte hellingen afglijden, wierpen zich te midden
+van de dennentakken, die ons in het gezicht sloegen, en toen de weg
+geheel onkenbaar werd, waadden zij blindelings voort door de steeds
+klimmende wateren der beek. Eindelijk zagen wij aan de andere zijde
+van het dal eene half voltooide hut, waarop het dak reeds gelegd was;
+en in rechte lijn voorthollende, dwars door het plassende water,
+door slooten en weilanden, bergden wij ons, menschen en paarden te
+zamen, in de woning. Gelukkig lagen er blokken hout in menigte op den
+grond. Wij haastten ons, een groot vuur te ontsteken om ons zelven
+en onze kleederen te drogen, en weldra zagen wij er weder als gewone
+menschen uit.
+
+Het onweer had uitgeraasd, en de verdeelde wolken trokken naar
+het oosten af, toen een jonge Walachijer de hut binnentrad. Dat
+was de eigenaar, die, rook uit zijn dak ziende opstijgen, haastig
+kwam aangeloopen, meenende dat zijn hut in brand stond. Weldra door
+ons gerustgesteld, was hij dadelijk bereid om ons te helpen bij de
+inrichting van ons voorloopig domicilie, en bood zich zelfs aan om
+ons naar den Retyezat te brengen, waarmede hij, volgens zijn zeggen,
+zeer goed bekend was. Wij namen dit aanbod gretig aan, en lieten
+onzen gids met de paarden vertrekken.
+
+Verheugd, dat er nog kans bestond om voor het vallen van den
+avond den voet van den Retyezat te bereiken, maakten wij zoo veel
+mogelijk voortgang. De lucht, door het onweer gezuiverd, was heerlijk
+frisch; enkele nevelwolken zweefden nog om de donkere toppen der
+met dennen begroeide bergen; van alle kanten stroomde het water, in
+schilderachtige valletjes, naar de hoog gezwollen beek. De weg volgde
+beurtelings den eenen en den anderen oever, en telkens moesten wij
+het rivierke oversteken, nu eens over zware boomstammen tot een brug
+saamgevoegd, dan over losse planken, half in het water gedompeld en
+met schuim omzoomd. Wij hadden in de transylvanische Alpen reeds menig
+bekoorlijk landschap gezien: maar dit scheen ons wel het schoonste,
+door de wondere harmonie van weilanden en bosschages, stroomende
+wateren en met mos begroeide rotsen: het geheel geleek een prachtig
+park. De hooge top van den Plesa, die zijn regelmatige pyramide aan
+het einde van het dal ten hemel beurt; de donkere bergkloof, die
+ten noordwesten gaapt en waaruit u de verre donder der watervallen
+tegengromt, verhoogen nog, door de tegenstelling, den indruk van rust
+en vrede, dien de liefelijke vallei op u maakt. Terwijl wij onder dien
+prachtigen lommer wandelden of ons neervleiden op het malsche gras,
+konden wij niet zonder weemoed en schrik aan de misschien nabijzijnde
+toekomst denken, wanneer ook dit stille dal der Karpathen de aandacht
+van leegloopers en spekulanten zal trekken, de reis daarheen mode
+zal worden, en deze heerlijke natuur bedorven zal worden als in zoo
+menig dal der Alpen en der Pyreneën.
+
+De schaapskooi, waarheen onze gids ons bracht, en die ook het eenige
+gebouw was, waar wij, mijlen in den omtrek, een schuilplaats konden
+vinden, was een dier vormelooze hutten, die in de fransche Pyreneën
+"coueylas" of "jasses" worden genoemd; het eenige verschil was, dat
+zich hier rondom de steenen loods een poel bevond van slijk en mest,
+een zee van vuiligheid, waarin door elkander menschen, koeien en
+varkens ploeterden. De koemest wordt hier niet gebruikt voor bemesting
+van het land of als brandstof: alles blijft liggen en vormt, met
+het vuile water, een afschuwelijken poel. Mijne makkers en ik, wij
+kijken elkander in stomme wanhoop aan; maar wat te doen? Zeker ware
+het beter geweest, ons bivouak op te slaan in de open lucht, onder een
+boom; maar de grond was doorweekt van den regen; de avondlucht was,
+op deze hoogte, reeds zeer koud, en wij vreesden onbeleefd te zijn
+jegens de herders, die ons zoo gastvrij ontvingen. Wij verzamelden
+dus onzen moed, en van steen tot steen springende, trachtten wij
+zonder ongeval den ingang der "jasse" te bereiken.
+
+Al de bewoners der woning stonden verbaasd bij het zien van
+vreemdelingen, die bij hen zouden overnachten. Zij betastten onze
+kleederen en verschillende voorwerpen, die wij bij ons hadden en die
+voor hen stellig geheel nieuw waren, en konden hunne nieuwsgierigheid
+niet bevredigen. Aanvankelijk ging het vrij goed: de jonge mannen
+zongen voor ons eenige liederen en antwoordden, zoo goed zij konden,
+op onze vragen naar het land en de plaatselijke gebruiken; maar toen
+het later werd, en de gansche bevolking, mannen, vrouwen, grijsaards,
+kinderen, zich naar een hoek terugtrok om te gaan slapen, toen begon
+de foltering. De nachtwandelende insekten, waarvan alle walachijsche
+huizen wemelen, kwamen uit alle hoeken en gaten te voorschijn, en
+wierpen zich op de versche prooi. Mijn twee metgezellen, minder dan
+ik tegen dergelijke kwellingen gehard, konden het niet uithouden,
+stonden op, gingen weer liggen en stieten allerlei gesmoorde kreten
+uit. Gaarne zouden wij naar buiten zijn gegaan, maar er viel niet
+aan te denken, om in den donker den modderpoel over te steken. Met
+hoeveel vreugde werd eindelijk, na den korten zomernacht, de dageraad
+door ons begroet! Wij gunden ons zelfs geen tijd, om het prachtige
+panorama te genieten en haasten ons, zoo spoedig mogelijk weg te komen.
+
+De Retyezat verheft zich hoog bezijden de bergketen, die zijn naam
+draagt, als een herder die zijn kudde bewaakt. De weg derwaarts,
+die over twee bergreeksen voert, is lang en vermoeiend, maar zeer
+schoon. De hooge weilanden in dit gedeelte der Karpathen gelijken
+sprekend op sommige streken in de Pyreneën: dezelfde waterkommen,
+meertjes en watervallen; dezelfde beeken en bronnen, ontspringende
+tusschen het dichte gras en de bloemen, om tusschen het mos en de
+steenen te verdwijnen; dezelfde krachtige, knoestige dennen, de
+vooruitgeschoven wachters van het woud. Boven deze streek zijn de
+toppen en plateaux, die ten noorden door de steile hellingen van den
+Retyezat begrensd worden, geheel bedekt met een oceaan van steenen,
+zooals men waarschijnlijk noch in de Alpen, noch in de Pyreneën vinden
+kan. Somwijlen vormen deze steenen allerlei zonderlinge figuren,
+maar doorgaans zijn zij in chaotische wanorde door elkander geworpen.
+
+Het uitzicht van den top van Retyezat is zeer schoon en omvat een
+wijden horizon, met name aan de noordzijde, waar men de gansche vallei
+van Hatszeg, en verder de heuvels en bergen van centraal Zevenbergen
+overziet. Maar vooral wordt de aandacht getrokken naar den eenige
+honderden ellen diepen afgrond, aan den noordelijken voet van den
+berg: daar is geen chaos van steenen, maar een loodrechte diepte,
+waarin beneden kleine meertjes en beeken schitteren, die ge ziet, maar
+wier geluid ge niet hoort; slechts enkele grijze mossen verlevendigen
+de akelige doodschheid van deze kloof. Het was reeds laat, toen wij
+van den Retyezat afdaalden; wij hadden nog juist den tijd, voor
+zonsondergang een weiland te bereiken, waar wel geen woningen te
+vinden waren, maar waar wij toch, in een kamp van herders, onder de
+overhangende takken van dennen, rustig den nacht doorbrachten.
+
+Wij hadden nu slechts den loop van de beek te volgen om de vallei van
+Hatszeg te bereiken. De weg is vrij goed onderhouden, maar in deze
+gansche uitgestrekte vallei, die wij niet dan in acht uren konden
+doorrijden, vonden wij geen enkele vaste woning, niettegenstaande de
+grond overal de sporen van de weelderigste vruchtbaarheid vertoont.
+
+Aan den uitgang der vallei, ligt het dorp Rua de Mora, waar we
+gelegenheid hadden de schilderachtige kleederdrachten der rumeensche
+landlieden te bewonderen, want het gansche dorp was, ik weet niet
+waarom, in feestgewaad gehuld.
+
+Onze tocht naar de mijnen was afgeloopen, en wij keerden over
+Vayda-Hunyad naar het station Deva terug. Tijdens mijn bezoek,
+verkeerde het land in geen gunstigen toestand. Reeds sedert twee
+jaren heerschte er gebrek, dat in hongersnood dreigde over te gaan;
+de cholera, een gevolg mede van armoede en dronkenschap, woedde met
+groote hevigheid. Zoo kwam het, dat de landen, tijdens de omwenteling
+aan de boeren afgestaan, ziender oog in andere handen overgingen en de
+Joden overal eigenaars van den grond werden. Deze inbezitneming van
+den grond door vreemdelingen,  die zich geen ander doel stellen dan
+het volk, waaronder zij wonen, zooveel mogelijk te onderdrukken en uit
+te zuigen, is een zeer bedenkelijk verschijnsel, vooral in een land,
+waar de verschillende rassen zoo scherp tegenover elkander staan. Daar
+komt nog bij, dat de zoogenoemde Saksers van Zevenbergen, wier aantal
+voortdurend afneemt, en die vroeger er niet aan dachten den Magyaren
+den voorrang te betwisten, tegenwoordig, sterk door de ondersteuning
+hunner duitsche broeders, den strijd op nieuw hebben aangebonden. Het
+is te vreezen, dat de onderlinge haat der verschillende nationaliteiten
+aan Zevenbergen nog bange dagen zal bezorgen.
+
+
+Drie Toskaansche steden.
+Empoli.--San-Gimignano.--Volterra.
+
+
+I.
+
+De heer Havard heeft een veel gelezen boek geschreven,  onder den
+titel: Les Villes mortes du Zuyderzée; en ware het niet, dat ik voor
+de eenvoudige schetsen, die hier volgen, elke vergelijking met dit
+boek, als gevaarlijk, moet wenschen te vermijden, dan zou ik ook
+wel boven dit opstel hebben willen schrijven: De doode steden van
+Toskane. Want inderdaad, de steden, waarvan de namen hierboven te
+lezen staan, worden maar uiterst schaars door toeristen bezocht,
+en hare voornaamste aantrekkelijkheid ligt dan ook in haar verleden,
+in de herinneringen en overblijfselen,  die zij nog van dat verleden
+bewaard hebben. Wij gaan een stuk oude geschiedenis, als uit het graf,
+voor onze oogen zien oprijzen; ons verplaatsen te midden der monumenten
+van een lang vervlogen tijd. Wie voor deze dingen geen hart heeft,
+houde zich dus voor gewaarschuwd, en ga niet mede; maar welkom is
+ons ieder, voor wien het eene behoefte is, juist in die herinneringen
+van het verleden bij wijlen een troost te zoeken te midden van al de
+verwarring en overprikkeling van het heden.
+
+Een eerste bezoek aan Italië is doorgaans niet anders dan voldoening
+aan een zekere mode of aan eigen nieuwsgierigheid; maar wie dat land
+in den grond heeft leeren kennen en liefhebben--wat in menig opzicht
+hetzelfde is;--wie hier als het ware een ander, een ideaal vaderland
+gevonden heeft, voor hem is het wederzien, na jaren lange afwezigheid,
+een onuitsprekelijk, het gansche hart doortrillend genot.
+
+Ik had te Pisa op den spoortrein plaats genomen, om over Siënna naar
+Rome te gaan, en moest nu te Empoli uitstappen en drie uren wachten op
+het vertrek van den volgenden trein. Deze aloude groote marktplaats der
+toskaansche volksstammen, allengs afgedaald tot den rang eener kleine
+landstad, vervolgens tot dien van fabrieksplaats en van station van de
+ferrovia, is tegenwoordig voor de reizigers en vreemdelingen ook niet
+veel meer dan een plattelandsstation, waar men somwijlen genoodzaakt
+is, eenige uren van zijn kostbaren tijd nutteloos te verspillen.
+
+Om een ontbijt te bekomen, moesten wij de ons aanbevolen herberg
+del Sole gaan opzoeken, gevestigd in een vervallen paleis, dat voor
+verreweg het grootste gedeelte woest en ledig staat. De verbazing van
+den kastelein, toen hij eensklaps een ontbijt voor twee vreemdelingen
+moest opdisschen, was wel het beste bewijs van de verlatenheid en
+vergetelheid, waarin het antieke Emporium thans verzonken is. Tegenover
+ons verhief zich de sombere voorgevel van een ander voormalig paleis,
+met half gebroken wapenschilden en blazoenen, waaronder dat der
+Medici, versierd; deze herinnering aan de florentijnsche gebouwen
+kon ons troosten, terwijl wij op een soort van ruime vliering,
+zonder eenig ander meubelstuk dan de tafel waaraan wij zaten, ons
+sober maal gebruikten. De italiaansche keuken is juist niet geschikt
+om den vreemdeling tot lang tafelen te nopen: wij maakten er dan ook
+spoedig een einde aan, en gingen naar buiten.
+
+Bij het uitkomen van eene straat, werd onze aandacht getrokken door
+een campanile, die ons herinnerde aan den toren van het Oude Paleis
+te Florence. De bouwmeester van dezen toren van San-Stefano heeft
+blijkbaar dit schitterend voorbeeld voor oogen gehad; maar toen hij,
+ten jare 1685, dit steenen dichtstuk der veertiende eeuw in zijne
+taal wilde vertolken, is hem dit maar half gelukt; aan alles is het
+voelbaar dat de eigenlijke inspiratie ontbreekt, en daarmede ook de
+onmisbare voorwaarde voor die niet te omschrijven eigenschap, die
+men schoonheid noemt en die aan een kunstwerk eerst waarde geeft. Ook
+de kerk zelve van San-Stefano en die van de Madonna del Pozzo hadden
+niets wat ons boeien kon, niettegenstaande de eerste eenige fresko's
+van Daniel van Volterra bezit.
+
+De verlaten en vervallen paleizen van Empoli roepen herinneringen
+terug, die in zoo scherp mogelijke tegenstelling staan met
+de prozaïsche gewoonten en werkzaamheden van eene industriëele
+bevolking; en juist aan dit contrast dankt de stad haar eigenaardige
+poëzie. Als ge door de stille straten wandelt, komen u uit de diepe,
+donkere huizen onharmonische geluiden en onaangename geuren tegen,
+die u op eenmaal ver van Italië, naar eene of andere fabriekstad van
+het Noorden, verplaatsen; ook de lieden, die gij ontmoet, vertoonen,
+schoon door de zon verbrand, den eigenaardigen type van menschen, die
+hun leven binnenshuis aan den arbeid doorbrengen. Er wordt hier zeer
+veel aardewerk vervaardigd, dat naar elders, ook naar het buitenland,
+wordt vervoerd; intusschen vindt men hier geene groote fabrieken,
+daarentegen is schier iedere winkel, en hun getal is zeer groot,
+tevens fabriek.
+
+Zoo dwaalden wij treurig door de straten, zoekende naar iets, dat ons
+met het oponthoud kon verzoenen, toen wij eensklaps den hoek van een
+muur omsloegen, en onze wensch boven verwachting bevredigd werd. Wij
+stonden op een plein van middelbare grootte, omgeven door een kerk en
+oude paleizen, deels uit marmer, deels uit baksteen opgetrokken. Ge
+vindt hier overblijfselen van drie verschillende eeuwen, waarvan de
+zestiende de jongste is; de Piazza is door zuilengangen omringd, met
+groote zerken geplaveid, en heeft in het midden eene fraaie fontein,
+met leeuwen versierd. Aan mijne linkerhand had ik den ingang van
+een kleinen florentijnschen kloosterhof uit den tijd van Ammanato,
+en grenzende aan de collegiale kerk, wier beurtelings met zwart en
+wit marmer ingelegde voorgevel aan San-Miniato denken doet.
+
+Welk eene aangename verrassing: ik hervond mij eensklaps te midden van
+het florentijnsche Italië, waarnaar ik zoo vurig verlangd had. Deze
+Piazza met haar zuilengangen; die kerk met haar campanile, slank
+oprijzende naar den helderen blauwen hemel; die witte vogels, hoog
+in de lucht, met vroolijke kreten de primavera begroetende ... dit
+alles verkwikte mij als een vizioen uit eene andere, schoone wereld.
+
+En dit vizioen was werkelijkheid; en zoo ik mij tot dusver beklaagd
+had over den tragen gang van den tijd, nu begon ik zijn haastigen
+spoed te beklagen. In een der kapellen van de collegiale kerk heeft
+men de schilderijen bijeengebracht, die vroeger in de kloosters
+bewaard werden, maar na de opheffing dezer inrichtingen in de kerk
+zijn geplaatst, ten einde ze zooveel mogelijk te onttrekken aan de
+roofgierige handen van het italiaansche gouvernement. Wij konden dien
+schat slechts vluchtig bezichtigen: toch zagen wij een predella van
+Domenico Ghirlandajo; eene Maria-Boodschap van Botticelli; eene kleine
+Madonna, naar men zegt van Fra Angelico; eene Pièta [23] uit de school
+van Giotto; nog andere schilderijen, benevens fraaie bas-reliefs van
+Andrea della Robbia, en een prachtig standbeeld, Sint-Sebastiaan,
+van Rossellino. Zoo vonden wij, in dit onaanzienlijk vergeten vlek,
+de groote meesters weder der scholen van Siënna en Florence. Naast
+eene Santa-Lucia van Giotto hing een Sint-Thomas van een tot dusver
+voor mij onbekenden schilder, Jacopo d'Empoli. In de aangrenzende
+doopkapel, die met een marmeren doopvont van 1447 prijkt, kunt ge
+een verrukkelijk schilderij van Mazzolino bewonderen:  de Doop van
+Christus. Jezus wordt door de Moedermaagd ondersteund, terwijl de
+Dooper, die voor den Heiland is neergeknield, hem de handen kust.
+
+Het laatste, aan de linkerhand, van de drie of vier paleizen, die
+tegenover de Collegiata verrijzen, is geheel met fresko-schilderingen
+overdekt, die door een vooruitstekend dak tegen den invloed van
+de lucht en het weer beschermd worden. Tusschen twee bogen nabij de
+gothische poort, leest ge een opschrift, dat de herinnering bewaart aan
+een feit, waardoor dit gebouw van de dertiende eeuw, hetwelk tweemaal
+werd gerestaureerd, voor altijd aan de vergetelheid wordt ontrukt. Het
+was hier, dat, in 1260, na den slag van de Arbia, door de zegevierende
+Ghibellijnen die beroemde vergadering werd gehouden, waarin tot
+de verwoesting van Florence, het voornaamste bolwerk der Guelfen,
+besloten werd. Maar de overwinnaar van Montaperto, die de wateren der
+Arbia had rood geverwd met het bloed van vierduizend vijanden, stond
+op tot verdediging der stad, die voor zijne wapenen bezweken was. Toen
+de kloeke, stoutmoedige welsprekendheid van den soldaat er niet in
+slaagde, de onstuimige, opgewonden menigte tot reden te brengen,
+trok hij zijn degen, bedreigde de heftigste heethoofden en bracht
+het eindelijk zoo ver dat de geprikkelde hartstochten tot bedaren
+kwamen. Farinata degli Uberti redde alzoo Florence, waaruit de Guelfen
+verdreven werden; maar weldra keerden dezen weder terug en verdreven
+nu op hun beurt de Ghibellijnen, die nimmer zijn teruggekeerd. Bij
+die gelegenheid sloopten de Guelfen het paleis der Uberti; op de plek
+waar het stond, verrees het Oude Paleis. In den tienden zang van
+de Hel, laat Dante deze gebeurtenissen en zijne eigene aanstaande
+verbanning door de schim van Farinata voorspellen. Zoo herleeft,
+in dit vergeten vlek, eensklaps de dramatische geschiedenis der
+florentijnsche republiek; op dit kleine plein ontmoet ge den meester
+der Renaissance bij haar eersten opgang. Dante zelf verhaalt u, in
+zijn goddelijk epos, de daden der helden, die op dit tooneel hunne
+aangrijpende rol hebben gespeeld. Zulke herinneringen zijn meer dan
+voldoende om een stad, ook al is ze niet meer dan eene fabriekplaats,
+de onsterfelijkheid te verzekeren.
+
+Die onverwachte verrassingen van Empoli riepen mij andere
+onbeteekenende stadjes voor den geest, waar evenzeer de kunst haar
+schatten heeft uitgestort, zooals Pistoja, Prato en eenige andere,
+die ik vroeger had bezocht; en de lust beving mij om ook verder die
+verloren en vergeten plaatsjes, die onbekende vlekken, die verstrooide
+parelen in de woestijn, op te zoeken. Wederom ontwaakte in mij, met
+nieuwe kracht, de begeerte om de plat getreden wegen te verlaten en de
+bekende plaatsen, waarheen ieder toerist zijne schreden richt, voorbij
+te gaan: met de kaart vóór mij, raadpleegde ik mijne herinnering, en
+zoo zocht ik mij een krans samen van kleine steden, door de kinderen
+dezer eeuw vergeten, maar waar de tijd zijne schendende hand niet
+aan heeft geslagen, die als het ware onder glas bewaard zijn gebleven
+met de onveranderde afstammelingen der verdwenen voorgeslachten.
+
+Dien eigen morgen was ik langs den voet der hooge muren
+voorbijgestoomd, die, aan de helling des heuvels,  de vier eeuwen
+oude huizen van Samminiato omvatten. In het voorlaatste jaar der
+vorige eeuw, heeft de generaal Bonaparte dien heuvel bestegen,
+om een bezoek te brengen aan de bakermat zijner familie, waarvan
+destijds nog een vertegenwoordiger in leven was in den persoon van
+een kanunnik. Toen, tegen het einde der vijftiende eeuw, een andere
+Bonaparte die nauwe, steile straat afdaalde, om aan gene zijde der
+zee zijn stam op korsikaanschen bodem over te planten, vermoedde
+hij wel niet, dat hij de groote omwenteling ging voorbereiden, die
+drie eeuwen later het aanschijn van Europa zou veranderen en op het
+lot van Frankrijk zoo beslissenden invloed hebben. Hoe gaarne had
+ik dit oude burchtvlek met zijn gekanteelden muurgordel bezocht,
+rondgedwaald door die smalle sombere straten, en de overblijfselen
+opgespoord van de feodale vesting, waarin, eeuwen lang misschien, die
+onbekende landedellieden leefden, niet droomende van de schitterende
+toekomst, die eenmaal hun geslacht wachtte.
+
+Links van den weg, die door de vallei der Elsa naar Siënna voert,
+boeide, vooral na het verlaten van Empoli, het vlek Certaldo, op zijn
+steilen heuvel, mijne aandacht. Hoe zonderlingen indruk maken die
+kronkelende muren met hun torens; die oude vervallen vestingwerken;
+die steile, schier loodrechte straten, zich welhaast verliezende
+onder de zware massa van eene citadel, wier grillige tinnen en torens
+fantastisch uitkomen tegen den bewolkten hemel. Dit vlek, dat in 1479
+door de Napolitanen is verwoest, werd nooit geheel herbouwd; slechts
+het baksteenen huis met een kleinen hoektoren, waarin Boccacio zijne
+laatste levensdagen sleet en waar hij in 1375 stierf, heeft men
+gerestaureerd: het ware beter geweest, die restauratie achterwege
+te laten.
+
+Veertig minuten nadat wij Certaldo uit het oog hadden verloren,
+verscheen mij, ter rechterhand, tusschen twee bergen, in de verte,
+een ronde heuvel, op den top prijkende met een krans van muren,
+waaruit, somber en ongelijk in hoogte en omvang, zware, massieve
+torens oprijzen. De verschijning was slechts voor een oogenblik
+zichtbaar; toen sloten de bergen zich weder aaneen, en de trein snorde
+voort;--maar nog vol van de herinnering aan Empoli, en mijzelven
+verwijtende Certaldo te zijn voorbijgegaan, vatte ik dadelijk het
+voornemen op, althans deze vluchtig aanschouwde schim van een feodaal
+oppidum van nabij te gaan beschouwen. En zoo kwam het, dat ik reeds
+den volgenden morgen vroeg in het rijtuig stapte, dat de ijverige
+zorgen van den onsterfelijken en onvermoeiden Augusto, kastelein in
+de locanda de Aquila-Nera te Siënna, mij verschaft hadden en dat mij
+naar San-Gimignano brengen moest.
+
+
+II.
+
+Het was de 19de Maart. De lucht was scherp, de zon gaf geen warmte;
+de natuur was in haar ontwikkeling niet zeer veel verder dan bij
+ons te lande. Bouwlanden,  afgewisseld door vrij schrale bosschages:
+zie daar het algemeen karakter van dit landschap, waar de ordeloos
+verspreide heuvelen niet hoog genoeg zijn om eigenlijke dalen te
+vormen. De steilste van die heuvelen dragen op hun top een vesting
+of burcht; op de zachtere glooiingen vertoonen zich, te midden der
+grazende kudden, groote pachthoeven, sommigen enkele eeuwen oud, de
+anderen gebouwd naar het model der eersten. Ettelijke slanke, rijzige
+boomen, een paar cypressen, flankeeren deze gebouwen, voorzien van
+eene loggia, van een stompen toren, van een poort, en wier rieten
+dak met woekerplanten is begroeid. Tusschen deze boerenwoningen en
+de antieke heerenhuizingen verheffen zich enkele kloosters, die door
+hun zwaren buitenmuur aan een citadel doen denken, maar wier hoeve
+en korenschuren weder aan het landbouwersbedrijf herinneren; terwijl
+de kerktoren, boven de groep oprijzende, u de ware bestemming van het
+gebouw kennen doet. Bij den aanblik dezer nooit aanschouwde, en toch
+zoo bekende landschappen, rijzen allerlei onbestemde herinneringen
+voor den geest op: inderdaad, die burchten op den steilen heuveltop,
+die stille kloosters, rustende aan de oostelijke heuvelhellingen, die
+boerenwoningen met de ruime, halfgeopende veestallen:--we kennen ze,
+wij hebben ze menigmalen ontmoet op de schilderijen der oude meesters,
+en hun beeld is voor ons bewustzijn schier onafscheidelijk verbonden
+met de onvergetelijke evangelische verhalen, met de gemeenzame,
+traditioneele voorstellingen van zoo menige episode uit het leven des
+Heilands. Daarom hebben zij voor ons zoo wondere aantrekkelijkheid,
+daarom begroeten wij ze als oude bekenden, ook al aanschouwt ons
+zinnelijk oog ze voor de eerste maal.
+
+Na, een rit van drie uren, vertoont zich ter rechterhand San-Gimignano,
+en van nu af kan niets anders meer uwe aandacht boeien. Daar de
+heuvelen deze stad als met een krans omringen, en men om haar te
+bereiken de naburige hoogten moet omrijden, verliest men haar telkens
+uit het oog, om haar op het onverwachtst telkens weer te hervinden en
+van eene andere zijde te overzien. Zoo ge uw rug naar het oosten en
+uw aangezicht naar de stad wendt, dan schijnen die zware, vierkante,
+bijna vensterlooze torens--zoo  oud dat de steen weder geheel de
+kleur der oorspronkelijke rots heeft aangenomen;--dan schijnen
+die massieve steengevaarten, op den heuveltop geschaard, wel geene
+andere bestemming te hebben dan den hemel te bestormen. Van ter zijde
+gezien, vormen zij een soort van bundel; dan maken zij te zamen met
+de omwalling en de oude citadel een zoo fantastisch geheel uit, dat ge
+denkt aan de grillige schepping van een of anderen toovenaar. Donkere,
+zwarte wolken dreven langs den hemel; de zon verlichtte met bleeken,
+fletschen schijn deze zonderlinge dekoratie. Naarmate ge dichterbij
+komt, klimt de verrassing: half droomend denkt gij aan die oude
+symbolische voorstellingen van Jeruzalem en Bethlehem, op den gouden
+grond der byzantijnsche mozaïeken.
+
+Op de wallen, voor de poort San-Giovanni, wordt deze gelijkenis
+met het Oosten nog sprekender: en toch, deze westersche gezichten
+zijn ons bekend en gemeenzaam:  die lage, gekanteelde muren, die
+zware plompe torens, die gewelfde poorten met valbrug en bastion,
+die spitse gevels uitkijkende boven de omwalling,  die klokketorens
+... die gansche rooskleurige silhouette eener stad boven op eene steile
+helling, waarvan het verschroeide gras met voetpaden doorslingerd is,
+met haar eigenaardige tegenstelling van kleuren en lijnen:--gij kent
+ze weder van ouds, en toch prikkelt zij, misschien wel juist daarom,
+dubbel uwe nieuwsgierigheid.
+
+Ge treedt door de donkere, lage poort, in eene breede, oploopende
+straat. Zie om u: ge zijt vier eeuwen teruggegaan: vier eeuwen, want
+dit is de ouderdom der jongste gebouwen in eene stad, die in den tijd
+tusschen de regeering der Gravin Mathilde en de opkomst der Medici
+gebouwd of herbouwd werd.
+
+In de voorrede zijner vertaling van de Kronieken van Siënna, zeide
+de hertog van Dino dat geene andere stad in die mate den stempel van
+den ouden tijd had bewaard;  Massimo d'Azeglio heeft San-Gimignano
+het middeleeuwsch Pompeji genoemd. Een enkele blik op deze vesting,
+met haar drieduizend zielen, is trouwens voldoende om u te overtuigen
+dat deze aloude stad, zoo vast en rustig troonende op haar dubbelen
+heuvel, eene grootsche geschiedenis achter zich heeft.
+
+De kronieken van San-Gimignano zijn dan ook uiterst merkwaardig; deze
+stad was eenmaal eene onafhankelijke republiek, waar de verschillende
+standen en corporatiën elkander ter dood toe hebben bekampt; waar het
+volk, rijk geworden, dien fieren trots en dat hooghartig zelfgevoel
+heeft bezeten, dat eene onmisbare voorwaarde is voor de ontwikkeling
+van een eigen nationaal leven op elk gebied. In deze hoofdstad zonder
+wingewesten, verhalen de gebouwen zelven, onafscheidelijk verbonden met
+de plaatselijke traditie, die zij aanvullen en waaraan zij wederkeerig
+een deel hunner belangrijkheid danken, de opkomst, de worstelingen,
+de omwentelingen, den bloei en eindelijk den ondergang eener natie,
+eener ware demokratie te midden der feodaliteit. In dit kort bestek
+omvat ge met een enkelen oogopslag een tafreel van de italiaansche
+republieken in de middeleeuwen, zoo als ze, allen in hoofdtrekken
+aan elkander gelijk, eenmaal te Perugia, te Florence, te Siënna en
+elders gebloeid hebben.
+
+Even als de meeste steden van de latijnsche wereld heeft ook
+San-Gimignano gepoogd, haar genealogie op te voeren tot den tijd van
+het oude Rome. Twee jonge patriciërs van de partij van Catilina,
+twee broeders, Mucius en Sylvius, zouden zich, na de nederlaag
+bij Pistoja, hebben teruggetrokken in de vallei van de Elsa, en
+daar op twee heuvelen ieder een kasteel gesticht. Vele eeuwen later
+bouwde Desiderius, de laatste Koning der Lombarden, die zich in het
+kasteel van Sylvius, dat bereids tot een ommuurd vlek was verheven,
+onthield,  eene tweede omwalling en een prachtig paleis, waar straks
+Karel de Groote gastvrij ontvangen werd, tot loon waarvoor hij aan
+de stad vele schoone voorrechten schonk.... Al deze verhalen missen
+historischen  grondslag; de oorsprong der stad, die ook den bijnaam
+van Castel-Fiorito heeft gevoerd, moet gezocht worden in den ouden
+heerlijken burcht Sylvia, die weder zijn naam niet ontleende aan
+zekeren Sylvius, maar eenvoudig aan de boschrijke omgeving.
+
+Toen geheel het omliggende land door Totila der verwoesting werd
+prijs gegeven, trokken de woeste scharen van den Koning der Oostgothen
+voorbij de stad Modena zonder haar te zien. Dit wonder was bewerkt door
+den vromen bisschop der stad, den later heilig verklaarden Geminianus:
+op zijn gebed, werden de oogen der barbaren gehouden, alzoo dat zij de
+stad niet zagen. Eerst toen hij een eind verder was, bespeurde Totila,
+omziende, Modena; maar hij was zoozeer door dit wonder getroffen,
+dat hij niet op zijne schreden terugkeerde. Deze gebeurtenis verhoogde
+natuurlijk niet weinig den roem van den heiligen bisschop; uit vreeze
+voor de barbaren, werden een aantal kerken hem gewijd; en zoo werd
+ook, tegen het einde der zesde eeuw, in de vallei van de Elsa, eene
+kerk gebouwd, die, beschermd door dichte wouden, door haar ligging
+op een steilen heuvel en door haar gordel van muren, binnen de aan
+Sint-Geminianus gewijde ruimte een aantal landbouwersgezinnen, die
+voor de barbaren vluchtte, eene schuilplaats zoeken deed.
+
+Vóór de tiende eeuw is er geen enkel dokument te vinden betreffende
+San-Gimignano, dat door de Keizers aan de kerk van Volterra ten
+geschenke was gegeven. De band, die deze gewesten met het rijk verbond,
+werd tijdens de regeering der Gravin Mathilde verbroken; na langdurige
+worstelingen, die van 1108 tot 1199 duurden, wisten de Gimignanesi
+zich ook te onttrekken aan de opperheerschappij van Volterra, waaraan
+zij voortaan slechts zekere feodale rechten verschuldigd waren. Zij
+waren dus nu eene zelfstandige gemeente en verkozen hun eigen consuls;
+daarop plaatsten zij, op het voorbeeld der Florentijnen, aan het
+hoofd der regeering een podestà of oppersten rechter, die steeds een
+vreemdeling moest zijn. De eerste, die deze waardigheid bekleedde,
+was Maghinardo Malevolti, van Siënna.
+
+Van dit oogenblik tracht de kleine republiek van tienduizend zielen,
+waarvan de bevolking in 1350 met de helft vermeerderd was, zich geheel
+van de souvereiniteit van Volterra te ontslaan, en de omliggende
+kasteelen en heerlijkheden aan haar gezag te onderwerpen. In
+hun landbouw, in hunne kudden, in hun wolleweverijen, bezaten de
+Gimignanesi een mild vloeiende bron van welvaart en rijkdom: te meer
+daar strenge wetten de burgers tot eene hoogst eenvoudige levenswijze
+verplichtten, en alle pracht en weelde uitsluitend voor het algemeen,
+voor den staat en zijne behoeften, bleef voorbehouden. Zoo ging,
+zij het niet zonder heftige burgertwisten, de woelige en geduchte
+tijd der vreeselijke worsteling tusschen Keizer en Paus voorbij,
+zonder dat de ontwikkeling der krachtige republiek daardoor merkbaar
+werd gestremd. Na den dood van Frederik II werden de Ghibellijnen
+uit de stad verdreven, en door een welfisch gezind gemeentebestuur
+de volksregeering ingevoerd. De veldslag van Montaperto, die de zege
+aan de Ghibellijnen schonk, deed ook de Guelfen van San-Gimignano in
+ballingschap gaan. Maar toen, in 1266, Karel van Anjou, het hoofd der
+Guelfen, Manfred verslagen had, riepen de burgers van San-Gimignano
+de tegenpartij der Ghibellijnen op nieuw aan het bestuur.
+
+In het jaar 1276 bereikte de stad het toppunt harer politieke
+grootheid; deze periode van bloei hield, hoewel niet zonder toenemend
+gevaar van buiten, nog ongeveer een eeuw aan: de stad, zoo als wij
+haar thans voor ons zien, is in dat tijdvak, dat wil zeggen tusschen
+het einde der twaalfde tot omstreeks de helft der veertiende eeuw,
+bijna geheel gebouwd. In dien schitterenden tijd werd San-Gimignano,
+dat bereids dichters, rechtsgeleerden en staatsmannen van naam had
+voortgebracht, door Siënna en Florence meermalen tot scheidsrechter
+gekozen om uitspraak te doen in haar onderlinge geschillen, en zond de
+stad, bij zulk eene gelegenheid, aan Paus Innocentius V en aan Karel
+van Anjou gezanten, om de belangen van het verbond der Guelfen te
+bespreken. Later koos San-Gimignano, op aansporen van Martinus V, de
+zijde des Keizers; de burgers van Siënna zonden den beroemden Salvani
+als gezant naar deze republiek, welker bondgenootschap, eenige jaren
+later, door Karel II van Sicilië werd gezocht. Eindelijk, om de stad,
+die nog eenige grieven tegen de Florentijnen had, tot verzoening
+te bewegen en te verkrijgen dat zij zich door haar schepenen op de
+vergadering van het toskaansche verbond zou laten vertegenwoordigen,
+schroomde Florence niet, naar het kleine San-Gimignano den beroemdsten
+burger te zenden,  dien het ooit bezeten heeft. Op den 2den Mei 1299
+verscheen niemand minder dan Dante Alighieri in den raad der republiek,
+om voor den podestà Mino de'Tolomeï de zaak van Florence te bepleiten.
+
+Niet zonder moeite slaagde de gemeente er in, de edelen te verzoenen
+met de volksregeering; bij elke overwinning der Ghibellijnen hervatten
+de machtige baronnen met hun aanhang den kamp; zij streden tegen
+de edelen van de andere partij, en beiden zochten zich maar al te
+vaak te versterken door bondgenootschap met den vreemdeling. Toen
+de twist der Witten en Zwarten de oude partijen ontbond en in
+factiën oploste, stonden aldra de verschillende wijken der steden
+vijandig tegen elkander over; de straten werden slagvelden, en ieder
+huis eene vesting. Ook te San-Gimignano woedde de partijschap met
+groote heftigheid;  ge vindt daarvan nog de herinnering in de zware
+gekanteelde paleizen of burchten, die nog steeds de namen hunner
+oude eigenaars dragen. Tegen het einde der dertiende eeuw, openen
+de Salvucci, Ghibellijnen, de vijandelijkheden tegen de Pellari,
+Guelfen;--in 1319 vatten Tribaldo en Fusco Baroncetti de wapenen
+op tegen de gemeente; zij werden verbannen.--De samenzweering van
+Gentile Buondelmonte tegen den podestà Ranieri Trevio, in 1321, is een
+voorspel der gevaren, die deze republieken van de zijde harer machtige
+en eerzuchtige burgers zullen dreigen. De verdreven rebel roept de
+tusschenkomst in van Florence, dat het vonnis van den podestà, een
+florentijnsch burger, vernietigt,  en Gentile keert in triomf naar
+San-Gimignano terug.
+
+Weldra barstten nieuwe twisten en oneenigheden uit, ditmaal aangestookt
+door het geslacht der Ardinghelli, dat door een deel van den adel
+werd gesteund. Aanvankelijk tot de partij der Guelfen behoorende,
+en omstreeks 1324 hoofden van de partij der Witten, worden zij door
+de kroniekschrijvers tot de Ghibellijnen gerekend, omdat hun streven
+gericht was op de omverwerping der gemeente, welfisch bij overlevering,
+ten einde het gezag voor den adel te herwinnen. In 1325 komen zij
+in openlijken opstand, en worden verbannen; in 1331 teruggeroepen,
+worden zij zes jaar later weder verjaagd, keeren op voorspraak van
+Florence nogmaals terug, ontsteken op nieuw den burgeroorlog en
+worden nog in hetzelfde jaar andermaal gebannen. In 1342 zetten zij
+van buiten af eene samenzweering op touw, verzamelen krijgsbenden
+en trachten San-Gimignano bij verrassing te overrompelen. Met hunne
+aanhangers worden zij nu voor eeuwig uit de stad en haar rechtsgebied
+gebannen. In het volgende, een nieuwe aanval: de Ardinghelli worden nu
+ter dood veroordeeld, welk vonnis door Florence wordt bekrachtigd. Maar
+de uitvoering blijft, ten gevolge van vreemden invloed, achterwege;
+zelfs worden de ballingen in 1349 teruggeroepen en hun alle straf
+kwijtgescholden. De vroedschap, die, ten gevolge van deze intriges
+en partijschappen, langzamerhand onder het gezag van Florence is
+geraakt, wordt nu verder met rust gelaten; maar thans beginnen de
+baronnen met elkander te twisten om de regeeringsposten; de Salvucci
+tegen de heeren van Picchena; Rosso de' Rossi, om meester te worden
+van het kasteel della Pietra, enz.... Aan die bloedige twisten namen
+ook andere familiën deel: de Vannelli, de Montigrani, de Cepparelli,
+de Chiarenti, de Nerucci, de Rudolfi, de Franzesi, die zich beroemden
+van de paladijnen van Karel den Groote af te stammen; de Bonnacorsi,
+de Ficarelli, de Cugnanesi, de Montaguto, de Mantellini, die reeds
+in de twaalfde eeuw hun burchttoren tegenover de collegiale kerk
+hadden gebouwd, waar hij nog staat. Om zich van het gezag meester
+te maken, riepen deze republikeinen de hulp van den vreemdeling in
+tegen hun vaderland, dat zij trachtten te verkoopen, om het dan,
+onder vreemde bescherming, te kunnen regeeren, en deel uit te maken
+van den Raad der Negenen, het uitvoerend bewind van den staat. De
+pest van 1348, die drie vijfden van de bevolking van Toskane ten grave
+sleepte, richtte ook te San-Gimignano de geduchtste verwoestingen aan,
+zoodat de stad niet meer dan vier-en-twintig voetknechten, onder den
+hoofdman Rossellino Ardinghelli, ter beschikking van de toskaansche
+ligue stellen kon.
+
+Door toedoen van Florence was een wapenstilstand gesloten, en alle
+ballingen waren wedergekeerd, toen de Ardinghelli in het traktaat eene
+bepaling meenden te vinden, die nadeelig was voor hen en ten gunste van
+de Salvucci, wier macht niet minder te duchten was. De eene partij wil
+die bepaling intrekken, de andere haar handhaven: de strijd begint op
+nieuw; en Florence is genoodzaakt, driehonderd ruiters af te zenden
+om den vrede te herstellen. In spijt van de vroedschap, wordt het
+artikel, dat tot den twist aanleiding had gegeven, ingetrokken.
+
+Maar daarmede was de zaak niet uit. Een zekere Ilario, een aanhanger
+van de Ardinghelli's, gaf, in een oogenblik van drift, een slag
+aan Michele di Pietro, een man van geringe aankomst en lid van den
+Raad der Negenen. Dit geschiedde in tegenwoordigheid van Rosellino
+Ardinghelli. De Salvucci beweerden dat Rossellino medeplichtig was
+aan de beleediging, en lieten Altoviti, kapitein des volks, afzetten,
+onder voorwendsel dat hij op Rossellino Ardinghelli niet de strenge
+bepaling der wet had toegepast, waarbij ieder edelman, die een burger
+beleedigde, met de zwaarste straf werd bedreigd. In zijne plaats lieten
+zij Benedictus Strozzi, hun leenman, tot capitano del popolo  benoemen,
+wien zij aan het verstand brachten dat de gebroeders Ardinghelli,
+in overleg met zijn ambtsvoorganger, het plan hadden gesmeed om
+eene omwenteling tot stand te brengen en hunne tegenstanders te
+vermoorden. Rossellino en Primerano Ardinghelli werden op den 1sten
+Augustus 1352 in hechtenis genomen,  en een krimineel proces tegen hen
+op touw gezet. Op het vernemen van deze tijding, beval de Signoria van
+Florence aan Strozzi, die een florentijnsch burger was, dat hij die
+hoog aanzienlijke en invloedrijke edellieden onmiddellijk op vrije
+voeten moest stellen, zoowel als Angelo Bartoli, dien men voor hun
+medeplichtige uitgaf. Maar eer dit bevel te San-Gimignano aankwam,
+waren de drie beschuldigden op aansporing der Salucci reeds den 19den
+der maand, beneden aan den grooten trap van het paleis, onthoofd.
+
+Deze schandelijke daad had vreeselijke gevolgen: de Ardinghelli
+met hunne aanhangers en de heeren van Picchena zwoeren den Salvucci
+bloedige wraak. Met de Picchinesi en de Rossi van Florence kwamen zij
+onder de muren der stad bijeen, en werden door hunne bondgenooten aan
+de poort van Quercecchio binnen gelaten. Nu tastten zij, op het plein,
+het paleis van de Salvucci, dat tegenover het raadhuis stond, aan,
+en vermeesterden het, na een langdurig en bloedig gevecht: het paleis
+werd geplunderd en in brand gestoken, en de overwonnen partij uit
+San-Gimignano verjaagd. De beide partijen kuipten en intrigeerden nu
+te Florence, de eene om opheffing, de andere om handhaving van den ban;
+eindelijk, na lang gehaspel, zond Florence troepen om de Salvucci weder
+in hun recht en bezit te herstellen; maar de Ardinghelli, die meester
+in de stad waren, sloten de poorten voor die troepen toe. De burgers
+van San-Gimignano echter, verschrikt over de mogelijke gevolgen van
+deze vermetelheid, dwongen nu de Ardinghelli in onderwerping te komen.
+
+De handel had onder dit alles veel geleden: uitgeput door de oorlogen
+met haar buren, door de innerlijke tweespalt, en door kostbare
+ondernemingen, waarvoor de middelen der vroedschap te kort schoten,
+verkeerde San-Gimignano in moeilijke omstandigheden. Vroeger, in de
+dagen van voorspoed, had de stad de vestiging van een aantal kloosters
+binnen haar muren begunstigd: nu waren die kloosters voor haar een
+bezwaar te meer geworden, want door schenkingen als anderszins was
+een zeer aanzienlijk deel van het grondgebied der stad in hun bezit
+overgegaan. De belastingen brachten daardoor zooveel minder op;
+de stad kon uit hare inkomsten niet langer de hooge renten betalen
+der gelden, haar voorgeschoten door florentijnsche bankiers, die
+tevens leden waren der regeering. In 1366 zag de Raad van Negenen
+zich mitsdien gedwongen, eene belasting op de geestelijke goederen
+te leggen, die niet dan na veel tegenspartelen werd betaald.
+
+Maar de glansrijke loopbaan der republiek neigde,
+na honderd-drie-en-vijftig jaar, ten ondergang. Met schulden
+overladen, door de florentijnsche woekeraars geperst, verscheurd
+door binnenlandsche twisten, was de regeering van San-Gimignano niet
+langer bij machte de noodige soldaten te betalen om den vrede te
+handhaven: haat en wangunst hadden de republiek ten val gebracht. De
+laatste worsteling der Ardinghelli's en Salvucci's, aangestookt en
+volgehouden door de aanhangers van de twee machtigste geslachten van
+San-Gimignano, verhaastte de noodlottige ontknooping: de Salvucci, in
+een oogenblik toen de fortuin hem tegen was, dreven in den raad het
+besluit door om het grondgebied van San-Gimignano aan de republiek
+Florence te verkoopen. De Gimignanesi verzochten dus aan hunne
+oude bondgenooten om als hunne kinderen aangenomen te worden. Dit
+voorstel was lang voorbereid en kwam in geenen deele onverwacht;
+niettemin beraadslaagde de florentijnsche Signoria zeer ernstig over
+het verzoek, en de gevraagde gunst werd met de meerderheid van slechts
+één stem toegestaan.
+
+De republiek van San-Gimignano drukte toen haar groot zegel in
+groen was op een in blanco gelaten perkament, dat naar Florence
+gezonden werd, ten teeken dat men de bepaling der voorwaarden van
+de overeenkomst aan de edelmoedigheid van Florence overliet. Niet
+minder hoffelijk, plaatste de Signoria twee kruisen aan het hoofd van
+het blad, en zond aan de Gimignanesi twee blanco perkamenten terug,
+ten teeken dat men hun zelven overliet de voorwaarden voor hunne
+verbindtenis vast te stellen. Dit geschiedde in 1353. Florence bracht
+geene verandering in den republikeinschen regeeringsvorm der stad,
+en zond er, even als tot dusver, haar podestà's heen. San-Gimignano
+behield zijne vroedschap, zijne magistratuur en de prachtige zijden
+en purperen staatsiegewaden, die zooveel luister bijzetten aan de
+plechtige vergaderingen in de groote zaal van het gemeente-paleis. Deze
+praalvertooningen hielden stand tot in het laatst der vorige eeuw.
+
+Aanvankelijk ging alles goed: de ligue van Toskane hield hare
+vergaderingen te San-Gimignano; de vroedschap ging voort met de
+verfraaiing der stad. Tijdens het woeden der pest in 1450, stelde de
+podestà Piero Mancini voor, dat de vreemdelingen, uit besmette streken
+afkomstig, uit de stad, waar de epidemie nog niet was doorgedrongen,
+zouden geweerd worden; maar de raad en het volk besloten eenstemmig,
+dat aan alle buren en vreemdelingen, zonder onderscheid, schuilplaats
+zou worden verleend. De aanzienlijken van Florence weken dus naar
+San-Gimignano, dat een ruim paleis tot hunne beschikking stelde. Onder
+die gasten vinden wij, nevens andere beroemde namen, die van Lorenzo
+Capponi, van Bernardo en Piero de' Medici, en van Ludovico Galileo
+Galileï, uit een oud geslacht gesproten, dat later algemeen bekend
+zou worden. San-Gimignano had ook den grooten Cosmo de' Medici, den
+pater patriae, een wijkplaats aangeboden, maar hij had bereids eene
+uitnoodiging te Volterra aangenomen. Een halve eeuw later ontving
+San-Gimignano, met groote eerbewijzen, een ander beroemd Florentijn,
+Macchiavelli, door het gouvernement afgevaardigd als commissaris voor
+de oprichting eener nationale milicie, die de plaats der vroegere
+huurtroepen moest innemen.
+
+Maar toen was de verhouding, ondanks de trouwe aanhankelijkheid van
+San-Gimignano aan de Medicis, reeds minder aangenaam geworden. Sedert
+vijftig jaren trachtte Florence, zelf door geldnood geperst en
+bovendien door beursmannen geregeerd, van de Gimignanesi zooveel
+mogelijk profijt te trekken. Reeds in 1374 hadden de Florentijnen,
+ondanks de vermaningen en waarschuwingen van Rome, den verkoop
+bevolen van de kerk- en kloostergoederen; er werd toen eene
+overeenkomst gesloten: de geestelijkheid betaalde eene schatting van
+tweehonderd-vijftigduizend gouden dukaten en behield haar goederen. De
+belastingen werden allengs zoo drukkend, dat de bevolking steeds meer
+verarmde en ten gevolge daarvan gaandeweg verminderde. De misdaden
+namen hand over hand toe, de vroegere welvaart was verdwenen:
+zoo was de toestand dezer eens zoo bloeiende gemeente, toen,
+omstreeks 1530, de florentijnsche republiek bezweek. Honderd-zestig
+jaren later telde San-Gimignano met haar rechtsgebied niet meer
+dan drieduizend-driehonderd-vijftig zielen. De stad was schier
+geheel verlaten; maar juist aan deze verlatenheid dankt zij het,
+dat haar monumenten bijna ongeschonden in wezen bleven; men heeft
+geene veranderingen aangebracht om de later komende geslachten te
+huisvesten, en zoo staat de kleine, gestorven republiek nu daar,
+gekroond met al de majesteit eener nekropolis.
+
+Ik achtte dit overzicht van de geschiedenis van San-Gimignano noodig,
+eensdeels omdat niemand, die met dit verleden onbekend is, de stad
+inderdaad begrijpen en waardeeren kan; en anderdeels, omdat ook wederom
+die geschiedenis, in zoo sprekende trekken, ons het beeld voor den
+geest roept van die fiere italiaansche republieken der middeleeuwen,
+zoo overvloeiende van leven en forsche kracht, zoo rijk en vruchtbaar
+op ieder gebied. Het moderne Italië zal, ondanks zijne eenheid,
+nog zeer veel te doen hebben, eer het eenigermate in de schaduw kan
+treden van het zoo uitermate versnipperde Italië der middeleeuwen,
+waar bijna elke stad een zelfstandig brandpunt van ontwikkeling,
+leven en werkzaamheid, in kunst en wetenschap en beschaving was.
+
+
+III.
+
+De straat, die wij waren ingereden, was zoo merkwaardig, dat wij,
+om beter te kunnen zien, de kap van het rijtuig lieten neerslaan. Aan
+de binnenzijde van de Sint-Janspoort, had men, in de veertiende eeuw,
+tegen den muur boven den boog, eene Madonna in fresko geschilderd,
+die, naar men verhaalde, het vermogen bezat om wonderen te doen. Ten
+tijde van Savonarola oordeelde men het daarom gepast, dit beeld te
+omvatten met eene kleine kerk, die boven op een grooten boog werd
+gebouwd en in 1582, op onhandige wijze, werd gerestaureerd.
+
+Aan het einde der straat gaat men onder een tweeden boog door,
+een overblijfsel, naar men zegt, van eene oude poort, die deel
+uitmaakte eener vroegere omwalling: is dit zoo, dan besloeg de
+stad toen eene zeer kleine oppervlakte. De paleizen der edelen
+verheffen zich bijna allen binnen dien kleinen omtrek, waartoe een
+onregelmatig, heuvelachtig plein toegang geeft, dat met paleizen
+in florentijnschen stijl is omzoomd en in het midden prijkt met
+een waterput, in 1273 gemaakt en in 1346 vergroot door den podestà
+Malevolti, wiens wapenschild nog op den put te zien is. De zware
+pilaren, die de architraaf dragen en die architraaf zelf behooren
+tot den oorspronkelijken bouw. Deze put, waaraan de Piazza haar naam
+ontleent, getuigt van de zeldzaamheid van het water in een stad,
+die op een steilen heuvel is gebouwd; daar de put honderdduizend kan
+water bevat, had men vroeger een groote steenen kuip aangebracht voor
+het geval van brand. Het water werd geput met bakken of emmers van
+gebakken aarde, die het eigendom waren van enkele, in de nabijheid
+wonende partikulieren, aan wie, bij verlies of beschadiging dier
+emmers, van stadswege eene vergoeding van twee stuivers en vier
+penningen voor iederen emmer werd betaald. De Cisterna doet eene
+zeer goede uitwerking op dit onregelmatig driehoekige, sterk hellende
+plein, omringd door paleizen van rooskleurigen baksteen en geelachtigen
+steen. Onder die paleizen bemerkte ik het oude paleis der vroedschap of
+Volkspaleis, dat een der meest antieke gebouwen is en uitmunt door den
+strengen eenvoud van zijn stijl; daarnaast verheft zich de sierlijke
+woning der familie Borgheresi. Aan de overzijde staat het paleis
+der Cortesi; de zware toren, die hoog boven dat paleis uitsteekt,
+is een oude burcht der Paltoncini, die er twee zoodanige bezaten;
+de andere is in 1822 ingestort.
+
+Dit plein grenst aan een ander, het plein der Collegiata, zeer
+oneigenaardig thans del Duomo genoemd. Daar bevindt zich de eenige
+locanda (herberg) van de geheele stad; zij is tegen het Volkspaleis
+aangebouwd, tegenover de oude woning der Salvucci, en grenst aan den
+gemoderniseerden gevel van de collegiale kerk. Terwijl de goede Madama
+Giusti, padrona des huizes, ons ontbijt liet klaarmaken, verscheen
+de dochter met het vreemdelingenboek, waarin zij ons verzocht te
+teekenen. De laatste forestiere, die in deze locanda, waar wij den
+19den Maart aankwamen, zijn intrek had genomen, was reeds op den
+18den October vertrokken.
+
+Wij hadden onze eerste schreden gericht naar de Collegiata, van
+buiten ontsierd door trappen en een voorgevel van de achttiende eeuw;
+maar het was niet mogelijk in de kerk te blijven, zoo overvol was
+zij. Een Franciskaner-monnik stond op den preekstoel, en verkondigde
+met groote levendigheid den lof van den H. Josef. Van tijd tot tijd
+barstte zijn gehoor in lachen uit; eensklaps bracht hij het dan
+weer tot bedaren door luide kreeten. "Ha ben gridato!" zeiden, in
+stille bewondering, de contadini tot elkander. Deze goede monniken
+doen hun best om de populariteit op te houden, die hier verzekerd
+is aan alles wat aan Sint-Franciscus herinnert, sedert 1227, toen
+het eerste klooster werd gesticht in de Via di Quercecchio, weinige
+jaren na een bezoek van den grooten man zelven. De gemeente schonk
+in 1242 landerijen buiten de Sint-Janspoort aan de Franciskanen;
+het volk koos hen tot scheidsrechters, tot gezanten, tot kanseliers;
+en toen in 1499 het algemeen kapittel der orde hier gehouden werd,
+beijverden de magistraten zich om de afgevaardigden met den meest
+mogelijken luister en eerbied te ontvangen.
+
+Terwijl het volk naar de preek luisterde, wierpen wij een blik op het
+zoogenaamde paleis van het Horloge, sedert het einde der dertiende
+eeuw de residentie der podestà's. Twee bijzonderheden geven aan dit
+paleis een eigenaardig karakter:--de een-en-vijftig el hooge toren,
+de Rognosa genoemd, die ouder is dan het paleis;--en eene lage, ruime,
+donkere, gewelfde zaal, van oploopende zitplaatsen omringd en die
+door middel van een geweldigen portone op straat uitkomt. Dit hol,
+zooals men die sombere ruimte bijna noemen kan, is nooit door eene
+deur afgesloten geweest; volgens sommigen werd hier rechtzitting
+gehouden. Het paleis werd in 1337 vergroot en van boven van eene
+loggia  voorzien, waarvan de bogen thans dichtgemetseld zijn, en waar
+de magistraten openlijk met hunne waardigheid bekleed werden.
+
+Tusschen de Rognosa en een anderen, misschien nog ouderen toren,
+staat een smal huis, met spitsboogvensters, dat vroeger tot het oude
+paleis van den podestà moet hebben behoord, en dat omstreeks 1340
+met twee verdiepingen werd verhoogd. Deze bijzonderheid bewijst dat
+dit huis, thans een koffiehuis, destijds niet het eigendom was van
+partikulieren. Immers de vroedschap bepaalde met volstrekt gezag het
+aantal kamers en verdiepingen, zoowel als de hoogte der torens en de
+breedte der paleizen. Voor het niet zeldzame geval van straatgevechten
+en bestorming der huizen, was het billijk, dat de partijen elkander
+met gelijke wapenen bestreden.
+
+Toen, na de vereeniging met Florence, de vroedschap niet langer het
+souverein gezag bezat, vestigden de podestà's hunne residentie
+naast de kerk in het nieuwe Volkspaleis; het oude werd toen
+bestemd tot woning voor aanzienlijke vreemdelingen en voor sommige
+staatsambtenaren. Tijdens het woeden der pest in 1420 en in 1464,
+woonden Domenico Capponi en Lucca Pitti tijdelijk in dit paleis. Later
+diende het voor kanselarij, en werd ook gebruikt voor de openbare
+scholen, reeds in 1279 georganiseerd, en waartoe ook eene universiteit
+behoorde, door Domenico Mainardi gesticht. Later hield het gilde der
+wolwerkers hier zijne zittingen; sedert 1537 diende de groote zaal
+tot theater, en het gebouw werd al spoedig wat het nog heden is:
+een schouwburg.
+
+Ter linkerzijde van het plein, tusschen de kollegiale kerk en
+l'Orologio, staat het Palazzo del Commune, of del Popolo, of ook del
+Nuovo Podestà, gebouwd in 1288, toen de burgers van San-Gimignano,
+in het volle bewustzijn hunner macht, wilden dat hunne overheden
+en vertegenwoordigers in een gebouw zouden zetelen, hunner en der
+republiek volkomen waardig. In 1323 wilden de Negen, die, ten gevolge
+van moeilijkheden met het kapittel, niet langer de klok der kerk
+gebruikten om de leden van hun raad ter vergadering op te roepen,
+het gemeentehuis met een toren begiftigen, die al de andere zou
+overtreffen. Die toren is ruim drie-en-vijftig el hoog; zij hingen
+er drie klokken in, waarvan de grootste, die het jaartal 1328 draagt,
+door de gebroeders Riciardo en Francesco, van Florence, werd gegoten.
+
+De massieve toren, van gehouwen steen opgetrokken, heeft van onderen
+een overwelfden doorgang, vensters op iedere verdieping, en van boven
+eene uitstekende galerij. Talrijke wapenschilden versieren den toren,
+krachtens eene ordonnantie van de Negen, waarbij aan al de hoofden der
+adellijke familiën een schatting van driehonderd pond werd opgelegd,
+waarvoor hun het voorrecht werd toegekend om hun wapenschild aan den
+toren op te hangen. Op de binnenplaats van het paleis, die met de
+wapenschilden der podestà's, basreliefs en een bekoorlijke kleine
+fresko prijkt, bevindt zich een groote waterput, in 1360 gemaakt,
+en daarnevens een monumentale trap; het geheel doet u denken aan de
+binnenplaats van het Bargello te Florence. Aan den voet van dien trap
+werden de twee gebroeders Ardinghelli en Angelo Bartoli onthoofd.
+
+De bovenverdieping van het paleis bevatte het pretorio of gerechtshof,
+uitkomende op eene loggia, die nog bestaat, en waartoe de groote trap
+van de binnenplaats toegang gaf. De groote zaal, waar de Negen zitting
+hielden en de volksvergaderingen plaats grepen, stond door een vrij
+hoogen stoep rechtstreeks met de Piazza in gemeenschap. Deze zaal,
+die de geheele benedenverdieping inneemt, is zeer ruim en treurig
+vervallen, maar heeft toch nog haar karakter behouden. Zij is
+tegenwoordig tot museum ingericht.
+
+Vooral in deze zaal vertoont zich de grootheid dezer kleine republiek
+in een zeer eigenaardig licht. Vroeger waren de voornaamste feiten
+harer historie op de wanden dezer zaal afgebeeld; van die schilderijen
+is niet veel meer overgebleven dan het overschot eener Jacht; verder
+eenige figuren van beroemde mannen, onder anderen Scolaro Ardinghelli,
+aartsbisschop van Tyrus; en eindelijk een reusachtige fresko,
+voorstellende de Madonna op een troon, omringd door acht-en-twintig
+meer dan levensgroote beelden van engelen en heiligen. Aan de voeten
+der Madonna ligt Mino de Tolomei geknield, die in de eerste jaren
+der veertiende eeuw podestà was. Een troonhemel, waarvan de draperie
+door engelen wordt opgehouden, overschaduwt de hoofdfiguur; op dien
+troonhemel is het wapen der Tolomei, vier wassenaren, geschilderd,
+benevens het wapenschild der gemeente. Deze voortreffelijke fresko
+is het meesterwerk van Lippo Memmi.
+
+De oploopende zitplaatsen rondom de zaal waren bestemd voor de prioren
+met hun priposto (provoost, voorzitter) en hun gonfaloniere; voor hen
+zaten de hoofdmannen van de welfische partij met hun gonfaloniere; ter
+wederzijde de rechters, de griffiers, de voormannen der gilden. Allen
+moesten hier verschijnen, gekleed met de tuniek en kap, of met een
+mantel "decentemente colorati." De houten zetel of pulpitto der
+priposti is een der oudste, die men kent: het is een vijfhoekig
+gestoelte, vrij smal in verhouding tot zijn hoogte, sober versierd
+en door pilasters omringd. In deze zelfde zaal was het, dat Dante,
+op 8 Mei 1299, de zaak van het welfische verbond bepleitte.
+
+In 1853 bepaalde de stedelijke regeering, dat de schoone schilderijen,
+in de kerken en kloosters der stad verspreid, in deze zaal
+zouden worden bijeengebracht en gerangschikt, ten bewijze van den
+kunstzin der voorgeslachten. Men vindt hier een honderdtal doeken,
+waaronder dertig zeldzame en minstens vijftien meesterstukken. Eene
+beschrijving beteekent niets, voor wie de stukken zelven niet zag:
+te minder, daar in de schilderijen van dien tijd de afwisseling
+wordt gemist, waarop onze tijd roem pleegt te dragen, en waarin zij
+vergoeding wil zoeken voor hetgeen haar ten eenenmale ontbreekt: de
+onuitsprekelijke bezieling, de innigheid, de extase van de waarlijk
+geloovige kunstenaars, voor wie het hoogste ideaal werkelijkheid,
+de kunst inderdaad eene Godsvereering was. Ik zal mij daarom bepalen
+tot het opnoemen der namen van eenige beroemde meesters, van wie hier
+werken gevonden worden: Taddeo di Bartolo; Lorenzo Nicolo van Florence,
+wiens schilderijen zeer zeldzaam zijn, en van wien hier een tryptiek te
+zien is; Domenico Ghirlandajo, de meester van Michel-Angelo; Vicenzo
+Tamagni, een der beroemdste leerlingen en medewerkers van Rafael,
+onder den naam van Vincent van San-Gimignano. Het juweel der galerij
+is waarschijnlijk een schilderij van Pinturicchio, afkomstig uit
+het oude klooster van Montoliveto. De Madonna zweeft te midden van
+een grooten ovalen nimbus, geheel met kleine engeltjes gestoffeerd,
+ter rechter- en ter linkerzijde liggen een Paus en een gemyterde abt
+geknield; de achtergrond vertoont een met groot talent gekomponeerd
+toskaansch landschap.
+
+De Stad met de schoone torens, zoo als San-Gimignano genoemd werd,
+heeft het levenslicht geschonken aan een aantal dichters, kunstenaars,
+prelaten, krijgshoofden, gezanten, geleerden, die in hun tijd mede
+een zitplaats hebben ingenomen in dezen salone, waar nu de kunst
+alleen heerscht. De geleerde Paolo Cortèse, bisschop van Urbino, wiens
+geschriften door niemand minder dan Poliziano met lof worden vermeld,
+en zijn broeder Alessandro, waren van San-Gimignano geboortig. Coppo
+Coppi, de Nestor der toskaansche dichters, aanschouwde op dezen heuvel
+het levenslicht. Mattia Lupi, de Vergilius van zijne vaderstad, die
+in 1463 de Annales Geminianenses, een soort van Eneïde in verzen,
+voltooide, genoot bij zijn medeburgers zoo hooge achting dat zij hem
+vrijstelden van alle belastingen. Cherubino Quarquagli, een luimig
+dichter; Onofrio, wiens borstbeeld in de Collegiata prijkt; Vicenzo
+de' Cetti, Giulio de Noris, Bartolommeo Nerucci, die een kommentaar
+op de Divina Comedia geschreven heeft; Filippo Bonaccorsi, bijgenaamd
+Callimaco, de vriend van Campano en Platina, en een der beroemdste
+geschiedschrijvers van Italië, waren allen mede van San-Gimignano
+afkomstig.
+
+De familie Cattani mocht er roem op dragen, aan de Kerk een heilige te
+hebben geschonken: Sint-Pieter-Martelaar, van de orde der Predikheeren,
+die door Sint-Franciscus van Assisi tot priester werd gewijd en naar
+Afrika gezonden om het Evangelie te verkondigen, waar hij in 1220
+in Marokko werd ter dood gebracht. Ook Santa-Fina, hier niet minder
+populair dan Sinte-Catharina te Siënna, werd te San-Gimignano geboren.
+
+Van de schilders, die hier het levenslicht zagen, noem ik er voorloopig
+slechts twee: Poccetti (Bernardino Barbaselli) in 1548 geboren
+en leerling van Micaele di Rodolfo del Ghirlandajo; en Sebastiano
+Mainardi, afstammeling uit een oud adellijk geslacht, dat een aantal
+uitstekende mannen heeft voortgebracht. Mainairdi was de geliefkoosde
+leerling en vervolgens de medearbeider van Domenico Ghirlandajo,
+met wien hij onder anderen aan de prachtige freskoos in de koorkapel
+van Santa-Maria-Novella te Florence werkte. Maar zijne voornaamste
+en beste werken bevinden zich in zijn vaderstad San-Gimignano, en
+met name in de hoofdkerk, oneigenlijk de Domkerk genoemd.
+
+
+IV.
+
+Toen wij het paleis der podestà's verlieten, was de dienst in de kerk
+geëindigd, en had de schare zich verspreid over het eerwaardige plein,
+dat met zijne vijf massieve torens schier aan den binnenhof van een
+alouden burcht denken doet. Wij traden de kerk binnen. Deze kerk,
+met hare drie schepen, die van de twaalfde eeuw dagteekent, doch van
+buiten door smakelooze restauratiën bedorven is, maakt van binnen een
+zeer bijzonderen indruk. De vrij ver uit elkander staande vensters
+zijn in de veertiende eeuw nog verkleind, om daardoor voor den muur,
+die het gewelf dragen moet, meer ruimte te winnen; het daglicht
+dringt gedempt door geschilderde glazen en hult de gansche kerk in
+eene geheimzinnige schemering. Bij dat flauwe licht ontwaart ge,
+niet zonder verbazing, langs de wanden der kerk eene gansche wereld
+van beelden: de Collegiata werd, tusschen de jaren 1393 en 1490,
+inwendig geheel, van onderen tot boven, met freskoos overdekt. Daar
+ontrolt zich, in half schemerachtige figuren, de gansche geschiedenis
+des Ouden en des Nieuwen Verbonds.
+
+Het is natuurlijk niet mogelijk, al deze schilderijen, waarvan de
+waarde onderling zeer verschilt, te beschrijven; slechts op enkelen
+wil ik wijzen. Ziehier, aan den wand rechts van het middenschip,
+eene voorstelling van het Paradijs, met Christus in heerlijkheid
+bovenaan en de Madonna, door engelen gedragen. Aan hunne voeten, de
+machten en tronen en heerschappijen des hemels, spelende op allerlei
+muziekinstrumenten; lager, de heilige maagden, martelaars en belijders,
+de Pausen, bisschoppen, stichters van geestelijke orden, allen in de
+extase der aanbidding. In de hoogte ademt alles de overweldigende macht
+der onuitputtelijke, goddelijke liefde, die een stroom van vreugde
+en zaligheid om zich verspreidt; beneden: het blijmoedig vertrouwen,
+de zaligheid in hope der uitverkorenen. Ga niet vluchtig langs zulke
+voorstellingen heen, want dan zult gij ze ziende niet zien: de diepe
+zin, de innige inspiratie dezer verheven kunstwerken, gedichten in
+kleuren, zullen u verborgen blijven. En toch, hoezeer verdienen zij
+de volle aandacht, de ernstige liefdevolle studie, deze wondervolle
+scheppingen van een tijd, waarin de kunst, met minder ophef en rumoer,
+inderdaad vrij wat hooger plaats innam dan heden ten dage, en waarin
+zij zelve gedragen en bezield werd door hooge idealen, door een zoo
+verheven geest, dat al het gemeene als van zelf buiten hare sfeer viel.
+
+Taddeo di Bartolo, de schepper van dit hemelsch visioen, heeft,
+in het jaar 1393, op den tegenoverstaanden wand, als tegenhanger,
+de Hel geschilderd, waarbij hij, blijkbaar geinspireerd door Dante,
+aan zijne verbeelding den vrijen teugel heeft gevierd en een tafereel
+ontworpen, wel geschikt om een machtigen indruk te maken. Ik ga de
+verdere reeks der voorstellingen uit het Oude en het Nieuwe Testament
+voorbij, maar mag de kerk niet verlaten zonder een blik geworpen
+te hebben in de kapel van Santa-Fina in het rechter kruispand. De
+naam van Santa-Fina is te San-Gimignano niet minder populair dan die
+van Sinte-Catharina te Siënna. Reeds in de veertiende eeuw werden
+haar bidkapellen toegewijd; het hospitaal harer geboortestad staat
+onder hare bescherming, en haar beeld hervindt ge telkens op de
+schilderijen. Haar moeder heette Impereria, haar vader Cambio de'
+Ciardi. Hoewel uit adellijk bloed gesproten, kende zij reeds van
+haar geboorte de ontberingen der armoede; toen hare moeder weduwe
+geworden was, leefden de beide vrouwen van haar handenarbeid. Fina,
+hoewel van zeldzame schoonheid, weerstond de verlokkingen der wereld,
+en zocht haar kracht tegen verzoeking in onthouding, gebed, en stille
+afzondering. Uitgeput door haar strenge boetedoeningen, werd zij
+krank, en legde zich neder op een smalle plank, waarop zij zich niet
+kon omkeeren. Na den dood harer moeder, werd zij nog losser van de
+aarde, en kende geene andere vreugde dan den verborgen omgang der ziel
+met haar hemelschen Bruidegom; twee weldadige vrouwen, Bonaventura,
+haar geburinne, en Beldia, haar min, voorzagen in haar nooddruft. Op
+haar armoedig sterfbed uitgestrekt, door de koorts verteerd, door
+pijnen gefolterd, week de blijmoedige glimlach niet van haar gelaat,
+hoewel haar uitgeput lichaam ten grave neigde. Naar de mythe zegt,
+verscheen haar, acht dagen vóór haar dood, de Paus Sint-Gregorius,
+die haar haar naderend uiteinde voorspelde. Op den 15den Maart 1253
+ontsliep zij. Aanstonds ontloken bloemen rondom haar legerstede,
+en begonnen de klokken der stad van zelve te luiden. Nog andere
+wonderen, heet het, werden door haar kracht gewrocht: de burgers van
+San-Gimignano verkozen haar tot hunne voorspraak; Sixtus IV vergunde
+in 1481 de vereering van deze heilige; in 1538 werd de kanonisatie
+nader bevestigd door Paulus III.
+
+Negentien jaar na den dood van Fina, besloot de volksraad, ter harer
+eere in de parochie eene kapel te stichten; dit plan, dat aanvankelijk
+door den oorlog en andere rampen en verwikkelingen op den achtergrond
+geraakte, kwam eerst in 1465 tot uitvoering. De prachtige en rijk
+versierde kapel, door Giuliano de Mariano gebouwd, prijkt met twee
+groote freskoos van de hand van Domenico Ghirlandajo, den beroemden
+leermeester van Michel-Angelo. Deze beide schilderijen zijn ware
+juweelen, uitmuntende zelfs te midden der rijke kunstschatten van
+Toskane en Umbria. De eene stelt de Uitvaart van de heilige voor. De
+bisschop komt de gebeden opzeggen; eene aandachtig luisterende
+schare omringt hem. Op haar leger uitgestrekt ligt daar Fina, over
+wier schoon gelaat een onbeschrijfelijk waas van jeugdige teederheid
+en kinderlijke argeloosheid is verspreid; de gestorvene heft, door
+een wonder, hare hand op, en schenkt aan haar min de gezondheid, en
+aan een geestelijke het gezicht weder. Een engel roert de klokken in
+den toren aan, die van zelve beginnen te luiden. Zielsrust, heilige
+kalmte, dweepend geloof, ziedaar wat u tegenstraalt uit al de figuren
+op deze verwonderlijke schilderij, waarop, zoo als de oude Pecori zegt,
+"de heilige schijnt ingesluimerd aan den mond des Heeren."
+
+De andere fresko verplaatst u in eene armoedige woning, een soort van
+keuken, met huiselijk gereedschap en vaatwerk. Twee vrouwen zitten te
+naaien: zij zijn hoogst eenvoudig gekleed, met groote boerinnemutsen
+op het hoofd. Op den grond ligt Fina, die de oogen gericht houdt naar
+een hoek van het vertrek, waar haar Sint-Gregorius verschijnt. De
+eene vrouw, Bonaventura, heeft niets bespeurd; de andere, Beldia,
+wendt zich half om en ziet de hemelsche verschijning: haar gelaat en
+houding teekenen wel heiligen eerbied en bewondering, maar niet in het
+minst verbazing. Weet zij niet, dat bij God alles mogelijk is, en dat
+de nederigheid der woning voor Hem geen beletsel is voor de openbaring
+zijner genade en heerlijkheid? Boven ziet ge een schaar van kleine
+engelen, die de ziel der afgestorvene ten hemel voeren. De rustige
+toon van het geheel draagt het zijne bij tot den diepen, weldadigen
+indruk van dat nederig binnenhuis, waar hemelsche verschijningen en
+wonderteekenen zich zoo geheel geleidelijk invoegen in het gewone,
+alledaagsche leven, zoo natuurgetrouw weergegeven, dat ge nog heden
+elk oogenblik het origineel daarvan vinden kunt. Deze naïeveteit,
+deze treffende onbevangenheid, die het hoogste idealisme op de meest
+eenvoudige wijze met de alledaagsche werkelijkheid weet te verbinden,
+zonder dat ge iets van gaping, veel min van tegenstelling, gevoelt,
+is het groote, onnavolgbare geheim der oude meesters, waardoor zij,
+ook ondanks de gebreken en zwakheden der techniek, als kunstenaars
+zoo uitnemend hoog staan.
+
+Aan de kollegiale kerk van San-Gimignano hechten zich groote
+herinneringen. Eugenius III en Bernard van Clairvaux hebben in deze
+kerk de heilige dienst verricht. Sint-Bernardinus van Siënna hoeft
+er gepredikt, zoowel als Felice Peretti, acht-en-dertig jaar voor
+hij Paus Sixtus V werd. Maar de gedenkwaardigste predikatiën zijn
+wel die, welke Girolamo Savonarola hier, in de vasten van 1484 en
+1485, gehouden heeft. Hier heeft de onstuimige hervormer zijn eerste
+manifest uitgevaardigd; hier met beslistheid den grooten strijd zijns
+levens aanvaard; hier zette hij de eerste schreden op den weg, die
+hem naar den brandstapel van 1498 voeren zou.
+
+De kerk verlatende, staan wij als het ware te midden derzelfde
+omgeving, die op de oude freskoos onze aandacht getrokken heeft. In
+de adellijke wijken van San-Giovanni en San-Matteo hebben de gevels
+der dusgenoemde paleizen allen dezelfde afmetingen: volgens een
+keur van 1253, mocht de breedte aan de straat niet meer bedragen
+dan omstreeks zes meter, terwijl voor de diepte der woning het
+dubbele was toegestaan. Het paleis mocht, behalve de loggia,
+niet meer dan twee verdiepingen hebben, met twee vensters, die
+somwijlen in een zelfden boog waren saamgekoppeld; de vensterbogen
+zijn halfrond of spits toeloopend; somwijlen ook vindt ge bogen in
+moorschen stijl. De versierde lijsten der vensters zijn van baksteen,
+dikwijls van verschillende kleur, en met eenvoudige arabesken en
+relief. Doorgaans is het benedengedeelte der paleizen van gehouwen
+steen, en de bovenverdieping van baksteen. Er waren twee deuren:
+de eene voerde naar de vertrekken, de andere naar de loggia of open
+galerij, op kolommen of pilasters rustende, waar de heer des huizes
+zijne vrienden of beschermelingen placht te ontvangen.
+
+Nevens ieder paleis verhief zich weleer een toren. Nog zijn de
+overblijfselen van de meeste dier torens duidelijk kenbaar,
+ook al is het dak over het overgeschoten stuk doorgetrokken,
+al heeft men vensters in den muur gemaakt en den toren bij de
+woning getrokken. Tegen het einde der zestiende eeuw stonden er nog
+vijf-en-twintig torens overeind; thans zijn er nog dertien, zonder
+de kerktorens mee te tellen, die er bijna eveneens uitzien. Deze
+burchttorens zijn vierkant, van ongelijke hoogte, maar stout gebouwd,
+en ondanks hun slanken vorm, indrukwekkend, om niet te zeggen drukkend
+en somber. Zij dagteekenen allen uit de dagen der onafhankelijkheid,
+dat is uit de drie eeuwen, volgende op het jaar duizend.
+
+Het bezit van zulk een toren was een voorrecht van den adel, van de
+hooge staatsambtenaren, en ook van de uitstekende mannen op het gebied
+van letteren en wetenschappen. Geen enkele toren mocht boven de Rognosa
+uitsteken; zij staan bijna allen binnen de eerste omwalling, rondom
+de Piève en het Podesta, in de wijk van den adel. Aan de voorzijde
+hebben zij eene kleine, lage deur; zij zijn van travertijnsteen gebouwd
+en schijnen van verre uit één stuk gehouwen; de smalle langwerpige
+vensters, zeer gering in aantal, zijn zonder orde aangebracht. Men
+beklimt de torens met behulp van ladders, die van binnen op smalle
+vloeren rusten; alleen de onderste verdiepingen worden bewoond. Sommige
+paleizen, hoewel niet veel grooter dan de andere, onderscheiden zich
+door hun bouwkundigen stijl. Uwe aandacht wordt getrokken door het
+paleis der Vroedschap, door de casa der Borgheresi: vooral door de
+woning der heeren Pesciolini. De architectuur is zoo rijk en zoo edel,
+dat eene oude overlevering dit paleis tot de residentie maakt van
+Desiderius den laatsten Koning der Lombarden, die in 759 de tweede
+omwalling zou hebben gebouwd. Een marmeren opschrift vermeldt, sedert
+eeuwen, dit feit, dat nochtans onjuist is: het paleis zelf is niet
+ouder dan de veertiende eeuw.
+
+Na een bezoek aan de ruïnen der oude citadel gebracht, en vervolgens
+de geheele stad doorkruist te hebben, sloegen wij links de straat
+della Costa in, en stonden eensklaps voor een dier steile paden,
+die schier loodrecht naar beneden dalen. Wij lieten ons te eer
+verlokken dit bijna halsbrekend pad te volgen, omdat het uitliep
+op een monument, dat wij, dus van boven gezien, niet konden thuis
+brengen. Weleer bezat San-Gimignano op zijn berg welhaast geen ander
+water dan wat in regenbakken werd opgevangen; weldra werden eenige
+beekjes en sprengen van de naburige heuvelen stadwaarts geleid,
+en had men, buiten de poorten, een paar magere fonteinen. Maar de
+vroedschap, die haar burgers had gelast, zich geregeld te baden,
+was daarmede niet tevreden. Voor 1239 ontbood zij water van Cellole,
+op een afstand van vier mijlen buiten de poort San-Matteo. In 1327
+richtte de stad publieke baden op in het kwartier San-Matteo. Eene
+keur van 1415 beveelt dat de mannen en knapen  boven de zeven jaar
+zich tusschen zondag en woensdag moeten baden; de andere dagen van
+de week waren bestemd voor de vrouwen en meisjes. Er was niets wat
+de aandacht van deze stedelijke regeering ontging.
+
+Het monument, waarheen wij onze schreden richten, bevat de grootste
+fontein en de waschkuipen der stad. Zes rondbogen, door zware
+gedrongen pilaren gedragen, vormen twee kleine schepen, wier lijnen
+weerspiegelen in een groote waschkuip; de eigenlijke fontein is door
+een spitsbooggewelf overdekt. Uit de verte gezien, kunt gij u geen
+rekenschap geven van den aard van het gebouw, dat in een diep ravijn
+als verscholen ligt. De fontein ontvangt haar water in overvloed van
+eene mild vloeiende spreng uit den aangrenzenden heuvel; ge vindt
+daar altijd een zeker aantal vrouwen, die haar waterkruiken komen
+vullen of bezig zijn met wasschen.
+
+Als ge door deze stad wandelt, die met zoo zeldzame zuiverheid haar
+antiek-middeleeuwsch karakter heeft bewaard; door deze straten,
+waar schier geen enkele wanklank de stille melodie van den ouden tijd
+verbreekt, dan zijt ge bijna geneigd, de weinig talrijke hedendaagsche
+bewoners voor een anachronisme te houden; en onwillekeurig ziet ge
+om u heen, of ge niet een groep dier edelen en burgers bespeurt,
+wier beeld zoo getrouw is bewaard op de schilderijen in de kerken. En
+zoo ge slechts eenige studie gemaakt hebt van het verleden dezer oude
+republiek, dan herleeft zij weder geheel voor u, die middeleeuwsche
+gemeente, demokratisch door haar oorsprong en inrichting, maar, in
+tegenstelling met wat men heden demokratie noemt, zoo gansch en al
+doortrokken van den echt-aristokratischen geest: ja, aristokratisch in
+al hare neigingen en hartstochten, van de liefde voor het schoone tot
+den dorst naar het oppergezag, hooghartig, fier, vrijheidlievend, maar
+tevens edelmoedig en grootmoedig. Aan dien geest dankte de kleine stad
+haar zeldzamen bloei, haar grootheid en macht, de rijke veelzijdige
+ontwikkeling van haar leven. Die geduchte wallen, die zware torens,
+die dreigende vestingwerken--ze weten allen te verhalen van bloedigen
+kamp en wilde worsteling met de vijanden van buiten en van binnen;
+maar onder de gewelven der kerken en binnen de muren der paleizen,
+zongen de oude schilders der ziel hunne wonderzoete liederen van de
+teederste en verhevenste mystiek. De inwoners hebben nog iets van dien
+ouden grooten geest overgehouden: zij hebben hunne stad en hunne kerk
+lief; nog heden, als in de schoone dagen van weleer, dragen hier de
+scholieren het kerkelijk gewaad; en geene schennende naamsverandering
+der oude straten en pleinen heeft tot dusverre vermocht, dien zin
+van piëteit bij de burgers van San-Gimignano uit te dooven. Mogen
+zij lang getrouw blijven aan hun roemrijk verleden!
+
+
+V.
+
+San-Gimignano verlatende, toog ik westwaarts naar de dusgenoemde
+Maremma van Toskane: eene dorre, onbebouwde streek, weinig bevolkt, met
+geen anderen plantengroei dan enkele boschjes van verschrompelde boomen
+met grijskleurige bladeren. Voortdurend steeg de weg; San-Gimignano
+zonk achter mij in de diepte; ton westen verhieven zich vrij hooge
+bergen, waarboven, aan den gezichteinder, een kegelvormige top uitstak,
+met rechtlijnige muren bekroond. Die hooge berg stond daar immer
+voor ons, terwijl wij in breede kringen, over den kam der heuvelen,
+de woestijn doortrokken; eindelijk, toen wij den top vlak tegenover
+ons zagen, wees de koetsier met zijn zweep naar dit, den ganschen
+omtrek beheerschend punt, en sprak: "Eccò lassù Volterra!"
+
+Het rijtuig keerde en wij reden recht op de stad aan over een hoogen
+rug, als een natuurlijke brug, dwars door de cirkelvormige vallei. Om
+de oude etrurische hoofdstad te bereiken, werden nog twee paarden voor
+ons rijtuig gespannen: en nu ging het voorwaarts, omhoog langs het
+steile pad, terwijl wij nederblikten aan den gapenden afgrond nevens
+ons, waarvan wij slechts door een houten leuning gescheiden waren.
+
+Vlak aan den ingang van Volterra bevindt zich de herberg, op een terras
+gebouwd, van waar men de Maremma overziet; van deze piazzetta gaat eene
+smalle straat uit, die naar het hart der stad voert. Terwijl men bezig
+was de bagage af te laden, ging ik, verleid door de avondschemering,
+die nauwe straat in; na een paar donkere, tusschen hooge zwarte muren
+ingesloten steegjes te zijn langs gaan, zag ik een in grootschen stijl
+aangelegd plein, en stak dat over, in de hoop nu een meer levendiger
+wijk te zullen bereiken. Geen enkele winkel was verlicht; de koude
+wind, die op deze hoogte woei, had alle wandelaars van de straat
+gejaagd; zelfs geen bedelaar was te bespeuren in deze uitgestorven
+stad, waar de eenzaamheid een zoo veel akeliger indruk maakte dan
+op het open veld. Spoedig keerde ik naar de herberg, de locanda,
+de Unione, terug.
+
+Volgens de reisboeken, hebben de vreemdelingen de keus tusschen
+twee evenzeer beroemde ciceroni: het ongeluk wil echter dat beiden
+een winkel hebben te Florence, waar zij drie vierden van het jaar
+doorbrengen, zoodat zij hunne reputatie, die hun klanten bezorgt,
+gemakkelijk genoeg verdienen. Daar zij ook nu afwezig waren, zond men
+ons, reeds in den vroegen ochtend, het zoontje van een hunner, een
+dommen knaap, van wien wij geen woord konden verstaan. Wij moesten
+hem met eenige baïocchi wegzenden; en daar dit geschiedde juist
+toen de winkels werden geopend, spreekt het van zelf dat eene zoo
+ongewone gebeurtenis de algemeene aandacht trok. Een kapper en eene
+banketbakster verwijderden de bedelaars, en beduidden ons dat wij den
+concierge van het museum als gids moesten nemen. Aanstonds liepen een
+dozijn jongens weg, om hem te halen; en weldra verscheen de custode in
+de gedaante van een kleinen, glimlachenden grijsaard; zijne meer dan
+verwaarloosde, boersche kleeding, waarvan de tallooze vlekken de vele
+dienstjaren bewezen, zag er bijzonder armoedig uit: trouwens, hij was
+gekleed, zoo als bijna iedereen van drie vierden van Italië. De jonge
+meisjes zijn koket en opgeschikt, de oudere vrouwen en alle mannen
+gaan bijna in lompen; de nationale kleederdrachten zijn verdwenen;
+de zucht voor schelle kleuren is nog algemeen, hoewel die kleuren
+door ouderdom dikwerf haar glans verloren hebben en verschoten zijn.
+
+Het plein van het openbare Paleis (Palazzo publico), waar ge de
+bibliotheek en de musea vindt, doet u meer aan Siënna dan aan Florence
+denken; maar het plein is kompleet, en van zoo eigenaardig karakter,
+dat het op geen ander gelijkt. Tegenover de musea, paleizen van de
+dertiende eeuw, met drie rijen spitsboogvensters ongelijk verdeeld
+en hier en daar verspreid, verrijst het Paleis van justitie, in de
+veertiende eeuw gebouwd. De gekanteelde toren verheft zich hoog boven
+den evenzeer gekanteelden toren van het Municipio. Aan de hoeken van
+dit laatste gebouw staan, op voetstukken, twee marmeren leeuwen. Een
+derde paleis, niet minder oud, de Uffizio postale, verrijst tegenover
+den met wit en zwart marmer bekleeden ingang van eene der kapellen
+van de hoofdkerk. In den gevel van het Palazzo publico, even als in
+het voorhuis, ziet ge de wapenschilden van de oude consuls en van de
+heerlijkheden, die aan deze kleine republiek onderhoorig waren, voor
+zij zelve onder het gezag kwam van Florence. Deze veelkeurige gordel
+van blazoenen schenkt leven en toon aan het sombere monument. Elk van
+deze wapenschilden is eene herinnering aan eene adellijke familie,
+wier geheimzinnige geschiedenis deze oude muren zouden kunnen
+verhalen. In de bibliotheek en in de zaal der gesneden steenen heeft
+men nog enkele overblijfsels uit dien tijd bewaard: onder anderen zes
+bruidskoffers, met basreliefs in ivoor versierd, uit de dertiende eeuw;
+twee bisschopsstaven uit denzelfden tijd, en twee vazen van gebakken
+aarde, uit de vijftiende eeuw.
+
+In de zaal der gesneden steenen bevinden zich eenige voorwerpen,
+in vergelijking waarvan de vier à vijf eeuwen oude freskoos der zaal
+modern schijnen. Die kleine glazen flesschen, met gouden arabesken
+doorslingerd, hoe zijn die vervaardigd? Reeds de Romeinen wisten
+daarop geen antwoord meer te geven. Het zijn zwarte vazen, bronzen
+voorwerpen, werktuigen, die voor een of ander onbekend doel werden
+gebruikt; zeldzaamheden, waarbij een kleine Mercurius, in zuiver
+griekschen stijl, bijna eene nieuwerwetsche schepping schijnt. Eene
+eenige verzameling is die van de etrurische munten, van de grootste
+asse, waarop een dolfijn is afgebeeld en die den etrurischen naam
+van Volterra (Velathri) draagt, tot de kleinste stukjes. Er zijn in
+het geheel zes-en-dertig stukken, van verschillenden vorm: de meesten
+vertoonen een hoofd, dikwijls met een dubbel voorhoofd.
+
+Het gezicht dezer penningen voert eensklaps de verbeelding terug naar
+de oudste tijden, naar dat onbekende volk, dat vóór de Romeinen in
+Toskane heerschte, waarvan de taal en de geschiedenis ons tot heden
+verborgen zijn, maar dat in eene menigte monumenten de sporen van
+zijn bestaan en van eene onbekende beschaving heeft nagelaten.
+
+Na een leven van zooveel duizend jaar, dankt Volterra haar roem juist
+aan die overoude tijden. Deze stad, een der twaalf lucumoniën van de
+Tyrrheensche confederatie, door Ptolomeus in de derde plaats genoemd,
+is een der vijf steden, die, volgens het bericht van Dionysius
+van Halicarnassus, de wapenen hebben opgenomen om den aanval der
+Tarquiniussen af te slaan. Door onderscheidene staten van Latium
+gescheiden, beveiligd door haar ongenaakbare ligging, wist deze
+oude bondgenoote van Porsenna langen tijd hare onafhankelijkheid
+tegenover de Romeinen te handhaven,  en haar zeer uitgestrekt
+gebied, dat tot Vetulonia reikte, te doen eerbiedigen. In het jaar
+456 na Rome's stichting drong Cornelius Scipio Barbatus diep in
+centraal Etrurië door, en leverde in de onmiddellijke nabijheid van
+Volterra een bloedigen veldslag,  die twee dagen duurde, en waarbij de
+overwinning toch onbeslist bleef. In de volgende eeuw werd de vesting
+met storm genomen, en wel vóór het jaar 547; want toen de kleinzoon
+van Cornelius Scipio, in dat jaar, van de etrurische steden bijdragen
+vorderde voor de uitrusting der vloot, die Carthago moest aantasten,
+gaf Volterra koren en was. Voortaan ingelijfd bij een der zestien
+landelijke stammen, die de eerste territoriale verdeeling van den
+romeinschen staat vormden, werd Volterra, dat, volgens Fabretti,
+tot de Sabatina behoorde, eene provinciestad.
+
+Romeinsche burgers geworden, behielden de inwoners van Volterra niet
+vele van hunne zoo duur gekochte rechten; tijdens den burgeroorlog
+tusschen Marius en Sylla, kozen zij de partij van eerstgenoemde,
+hetgeen hun een aanval van Sylla op den hals haalde; na eene
+langdurige belegering moest de stad zich overgeven, waarop de
+muren werden geslecht, de voornaamste gebouwen in de asch gelegd,
+de aloude vrijheden vernietigd en de landerijen der burgers onder
+de soldaten van den dictator verdeeld. Eenigen tijd daarna werd de
+stad eene der militaire koloniën van Caesar; onder Augustus werd
+zij weder herbouwd, verfraaid en van muren omringd, die nog bestaan;
+vervolgens deelde Volterra voortaan in de algemeene lotgevallen van
+het romeinsche rijk. Van dit tijdvak zijn intusschen weinig sporen
+overgebleven. Zie om u heen, delf in den grond: alles spreekt u van de
+tijden der Etruriërs, bijna niets van de romeinsche periode. In deze
+streken,  waar het verleden met een ondoordringbaren sluier bedekt
+blijft, in het oude Etrurië, waar nog zoo vele gedenkteekenen zijn
+overgebleven eener maatschappij,  waarvan wij zoo weinig weten, eener
+taal, die wij ontcijferen zonder haar te verstaan,--zijn gedurende
+het romeinsche tijdvak twee beroemde mannen opgestaan: Linus, de
+zoon van Herculanus, de opvolger van Sint-Pieter op den romeinschen
+bisschopszetel,  van wiens leven wij verder niets weten; en Aulus
+Persius Flaccus, de satirendichter, wiens werk meermalen duister is,
+en die sedert eeuwen het geduld en de wetenschap der commentatoren
+op de proef heeft gesteld.
+
+In de benedenverdieping van het Volkspaleis zijn negen zalen gevuld
+met kunstwerken, sedert het jaar 1731 uit de etrurische graven te
+voorschijn gebracht. Beelden, sieraden, gereedschappen, vazen, maar
+vooral kleine sarkophagen, van marmer, maar meest van albast, en met
+basreliefs bedekt, vormen te zamen eene geheel eenige verzameling,
+die niet minder dan zevenhonderd dertig nommers telt. De opschriften
+zijn talrijk: van de rechter- naar de linkerhand lezende, kan men
+eenige eigennamen ontcijferen, maar dat is ook alles.
+
+Over de afkomst van het oude volk der Etruriërs of Etrusken hangt
+nog altijd een sluier; naar de getuigenis der meeste oude schrijvers
+zouden zij uit Klein-Azië afkomstig en met de Pelasgers verwant zijn;
+en de nieuwste nasporingen hebben althans, mijns inziens, niets aan
+het licht gebracht, wat met deze hypothese in strijd is.--Noël des
+Vergers, bijna de eenige die de begraafplaatsen in de verschillende
+provinciën van Etrurië volledig heeft onderzocht, merkt op dat men
+in de zuidelijke streken bijna geen andere dan groote sarkophagen
+vindt, bestemd om het lijk te ontvangen; terwijl meer noordwaarts deze
+sarkophagen, meer versierd en kunstiger bearbeid, eigenlijk niet meer
+zijn dan koffertjes, waarin de asch der overledenen werd bewaard. Tot
+deze laatste kategorie behooren de sarkophagen van Volterra, die op
+de voorzijde beeldwerken van hoogrelief vertoonen, en op het deksel,
+de afbeelding van den overledene in slapende houding. De zes oudste
+van deze sarkophagen zijn van gebakken aarde, en zonder bas-reliefs;
+de meeste anderen zijn van albast; enkelen, van marmer, hebben in
+het midden rozen of roosvormige bloemen, waarvan de meeldraden de
+levensjaren van den overledene aanwijzen:  deze bedoeling valt ligt
+te raden: bij de portretten van jongelieden of kinderen vindt men
+eenvoudige eglantinen; bij die van bejaarden en grijsaards, volle
+honderdbladerige rozen. Men vindt hier eene reeks sarkophagen van de
+Caecinae (Ceicna), een der oudste en doorluchtigste geslachten van
+Etrurië, dat later eene eerste plaats bekleedde onder den romeinschen
+adel, en de middeleeuwen door heeft voortgebloeid, tot nu voor
+vijf-en-zeventig jaren de laatste afstammeling ten grave daalde. Een
+der Caecinae heeft een apex in de hand: het teeken der priesterlijke
+waardigheid.--Somwijlen stellen de bas-reliefs begrafenisplechtigheden
+voor: de overledene wordt weggevoerd op een met twee paarden bespannen
+wagen, terwijl de bloedverwanten en vrienden den stoet volgen. Op
+sommige sarkophagen ziet men een begrafenisstoet, overeenkomende met
+dien der Grieken; muziekanten, met reusachtige gebogen trompetten
+voorzien, gaan voor den lijkwagen uit, die door vier paarden wordt
+getrokken. Zeer dikwijls zijn offerplechtighedon afgebeeld; voor het
+overige is de stof voor de meeste bas-reliefs ontleend aan de verhalen
+van de Ilias en de Odyssea.--De liggende beeldjes op het deksel houden
+doorgaans een of ander voorwerp in de hand: een papaver, een lotusblad,
+een apex, een bal, een flabellum, een wiel enz.--Voorstellingen aan
+den trojaanschen oorlog ontleend, zijn op de etrurische sarkophagen
+zeer gewoon. Vooral werd mijne aandacht getrokken door een sarkophaag,
+waarop het beleg der stad was afgebeeld; bijzonder trof mij hier het
+karakter van realiteit dat de beeldhouwer aan den achtergrond van
+zijn tafreel had weten te geven: de muren der stad met haar citadel,
+een weg, die naar de hoofdpoort leidt, enz.... Die poort zelf, in
+oud-tyrrheenschen stijl, met een menschenhoofd aan den sluitsteen, en
+twee andere aan de uiteinden van den boog, had, met den muur, waarin
+zij gevat was, iets zoo karakteristieks, dat men onwillekeurig den
+indruk kreeg, hier eene kopie naar de natuur voor zich te hebben. Onze
+custode vestigde bijzonder onze aandacht op dit bas-relief, gaf er
+ons eene verklaring van, en vermaande ons, het niet te vergeten.
+
+Nadat wij het Paleis verlaten hadden, voerde hij ons door eene kromme,
+met zerken geplaveide straat, zoo steil, dat men gevaar loopt, uit
+te glijden; zij voert naar eene kleine poort, begrensd door een muur,
+uit kolossale steenen zonder cement opgetrokken. Wij gingen het gewelf
+door, en volgden eenige oogenblikken een hellend pad, dat om de oude
+vesting heenloopt. Daar verzocht onze gids ons om te keeren, en tot
+onze onuitsprekelijke verbazing, zagen wij eensklaps de muren en de
+poort van Iluwa, zoo als wij die straks op het etrurisch bas-relief
+van het museum hadden aanschouwd. Dit is de Porta dell' Arco, een der
+oudste monumenten van Etrurië, waarvan de oorsprong zich verliest in
+den nacht der tijden. De bekwaamste archeologen hebben de kenmerken
+van den oud-etrurischen stijl herkend aan deze poort, die misschien
+sedert vijf-en-twintig eeuwen niet van bestemming is veranderd, en die
+is afgebeeld op graftomben, die zelven opklimmen tot een tijd, waarvan
+geen jaarboeken de heugenis bewaren. Uit rechthoekige steenblokken
+opgetrokken, bestaat de boog uit negentien gehouwen steenen; de twee
+benedenste en de sluitsteen prijken met menschenhoofden, in hoog
+relief, die door den tijd eenigszins gesleten zijn.
+
+Wij volgden een poos de oude muren, overal langs den rand van den
+afgrond gebouwd, en die dikwijls zeer laag moeten afdalen om een
+vast steunpunt te vinden: de stad schijnt als gedragen in een korf,
+die op een hoog voetstuk rust. Deze omwalling is tegenwoordig voor
+Volterra te ruim. Verschillende tijdvakken hebben hier hunne sporen
+achtergelaten; maar men vergeet de restauraties van Augustus, en
+zelfs de geduchte citadel, in 1343 door Gaulthier de Brienne gebouwd,
+bij het gezicht der ontzagwekkende materialen die de Etruriërs hebben
+moeten bewerken en naar deze hoogte opvoeren, toen zij die geweldige
+muren bouwden, die het werk van titans schijnen. Die gordel van
+rotsen, symmetrisch door menschenhanden saamgevoegd, draagt op eene
+oppervlakte van dertig el lengte en twaalf el hoogte, het bebouwde
+terras van het oude klooster van Santa-Chiara. Langs den voet dezer
+cyclopische wallen loopt een smal voetpad, dat door de wortels der
+boomen wordt bijeengehouden, en dat u vergunt van nabij die zonder
+cement, regelmatig op elkander gestapelde steenklompen te beschouwen:
+sommige blokken zijn drie el hoog en zes el lang. De steen is een
+groenachtig grijze, kalkachtige tufsteen, die zeer hard en dus zeer
+zwaar is, en die fossiele overblijfselen bevat. De inwoners verzekeren
+de vreemdelingen, dat die reuzenmuren gebouwd zijn met steenen, die
+niet in het land zelf gevonden worden: dit is eene dwaling; maar een
+feit is het, dat men die steenklompen zeshonderd ellen hoog heeft
+moeten opvoeren, om ze te kunnen opeenstapelen.
+
+Onze oude custode, die ons niet meer verliet en blijkbaar met zijn
+rol als gids zeer was ingenomen, geleidde ons, langs den weg van
+Pontederra, naar eene kapel, ter halver hoogte op een heuvel, aan den
+voet der stad gebouwd. Aan den ingang van een klein klooster, bevindt
+een door een kerk gesloten poort, die twee kapellen scheidt: de eene
+toegewijd aan Sinte-Flora, de andere aan Sint-Hieronymus. Boven elk der
+beide altaren prijkt een meesterstuk der gebroeders della Robbia: een
+Laatste Oordeel van Andrea della Robbia, en een Sint-Franciscus, aan
+een monnik en aan eene non zijne orde-regelen gevende, van Luca. Deze
+kapel behoort aan de Inghirami en ligt aan den bovenrand eener helling,
+waar zij sedert meer dan tweeduizend jaar hunne bezitting hebben,
+die van vader op zoon is overgegaan; hunne etrurische graven zijn
+hier onder den grond gevonden, dragende dien naam, die het romeinsche
+rijk en de republieken der middeleeuwen heeft overleefd. Aan den
+ingang van deze bezitting--eene villa met pachthoeven, die eene oasis
+vormt te midden dezer wildernis van naakte bergen en ravijnen,--heeft
+Luigi Inghirami een soort van kapel opgericht: in de nis prijkt eene
+florentijnsche Madonna in bas-relief, die het Kind in de armen houdt;
+boven de groep blazen engelen op de bazuinen. Dit beeldwerk, dat het
+jaartal 1536 draagt, zou, naar men zegt, van Michel-Angelo zijn.
+
+Doch het was niet zoozeer te doen om den ouden grafkelder der
+Inghirami, in vier kamers verdeeld, die een latijnsch kruis vormen
+en marmeren sarkophagen bevatten uit romeinschen tijd, als wel om
+eene andere grafkamer, van zuiver etrurischen oorsprong, en die,
+in 1861 eerst ontdekt, nog zeer weinig bekend is. Even als de
+oostersche volken en de Egyptenaars, groeven de Tyrrheniërs in
+de rots familiegraven, die van buiten aan niets kenbaar waren, en
+waarheen een verborgen onderaardsche gang voerde. Bij toeval werd,
+toen men bezig was te graven voor de fondamenten van een muur, de
+ingang ontdekt; de Inghirami hebben dien ingang doen herstellen en
+met eene deur afgesloten. De tuinmansvrouw van de villa, eene stevige
+contadina, kon niet dan met groote moeite den langen, zwaren grendel
+verschuiven, en moest zich nog meer inspannen om het slot te openen,
+dat sedert zeven maanden gesloten was. Een groote, rechtopstaande
+steen verborg weleer een smallen gang, waardoor men langs in de rots
+uitgehouwen trappen, naar den grafkelder afdaalde. Gij komt aan eene
+ronde zaal, mede in den tufsteen uitgehouwen, en waarvan het gewelf
+in het midden door een pilaar gedragen wordt. Rondom dien pilaar en in
+het rond langs de wanden zijn amphitheatersgewijze twee rijen trappen
+aangebracht, allen uit denzelfden steen gehouwen. Op die trappen
+staan negen-en-veertig sarkophagen, van zestig tot vijf-en-tachtig
+duim lang, waarin vroeger de asch der gestorvenen werd bewaard en
+vele dier vrouwelijke sieraden, welke door de afstammelingen dezer
+etrurische dames thans in de villa zijn bijeengebracht. Een aan het
+gewelf bevestigde koperen stang diende om een lamp op te hangen,
+die bewaard is gebleven.
+
+De sarkophagen zijn bijna allen van albast, versierd met sterk
+vooruitkomende bas-reliefs in griekschen stijl, en ontleend aan de
+Ilias. De liggende figuren op de deksels staan in kunstwaarde beneden
+de bas-reliefs. De gedrapeerde beelden dragen diademen, somwijlen een
+wollen halsband en gordels: deze sieraden zijn dikwijls verguld. Op
+een dezer monumenten vindt men wederom de Porta dell' Arco, zoo als
+zij er nog heden uitziet.--Met een eigenaardige gewaarwording staart
+ge, bij het licht der fakkels, deze sarkophagen aan, die sedert meer
+dan twintig eeuwen in den schoot der aarde zijn verborgen. Welke
+raadselen bevatten zij, tot welker oplossing ook de scherpzinnigste
+kritiek nog geen enkelen draad gevonden heeft. Dat ge hier romeinsche
+kleederdrachten, huisraad, gebruiken wedervindt, brengt u niet op
+den weg, want de Romeinen hebben die voor het meerendeel aan de
+Etruriërs ontleend. Wij weten uit Silius Italicus, dat de twaalf
+lictoren, de consuls met hunne bijlbundels, de vorm der curulische
+gestoelten, de koperen trompetten en zelfs de purperen rand, die
+de toga der magistraten omzoomde, van Vetulonia, nabij Volterra,
+afkomstig waren. Datzelfde geldt van den kothurn, uit Lydië afkomstig,
+en van de sieraden en tooisels der vrouwen. De Etruriërs hebben aan
+de Romeinen de kunst geleerd, om de jaarboeken hunner geschiedenis
+te schrijven; in elke stad bezaten zij eene verzameling van hunne
+kronieken, van hunne wetten, hunne godsdienstplechtigheden: en toch,
+zonderling noodlot! dit volk, wier taal nog ten tijde van Claudius door
+de advokaten te Rome gesproken werd, is bijna het eenige, van wiens
+bestaan geen enkel geschreven document getuigt. Hoogstens kunnen wij,
+in hunne geschriften, eenige namen ontcijferen, maar verder kunnen
+wij niets te weten komen, noch van hen, noch van hun tijd.
+
+Ware het niet zoo koud geweest, dan had ik met genoegen nog
+eenigen tijd blijven ronddwalen door deze zonderlinge stad, zoo vol
+geheimenissen. Welke vragen doen zich hier op, die zonder antwoord
+blijven! Trouwens de eenmaal zelfstandige republiek verloor hare
+onafhankelijkheid reeds in 1254, en hare autonomie in 1361, toen
+zij zich geheel aan Florence overgaf, dat reeds honderd-zeventig
+jaar te voren de stad ingenomen, en haar sedert niet met rust
+gelaten had. Sommige kerken zijn meer gemoderniseerd geworden dan
+de woningen der menschen; zij bevatten eenige schilderijen van
+niet buitengewone waarde. De kathedraal is in dit opzicht rijker
+voorzien. Haar voorgevel in peperijnsteen, uit de dertiende eeuw,
+versierd met een fraaien, wit marmeren ingang, gaat door voor het
+werk van Nicolaas van Pisa. Men vindt hier een aantal schilderijen,
+waaronder zeer fraaie, van Dominichino, Marietto Albertinelli, Luca
+Signorelli, Taddeo di Bartolo, Guido Reni, Filippo Lippi, Daniel van
+Volterra, Benozzo Gozzoli en anderen. De preekstoel heeft bas-reliefs
+uit de twaalfde eeuw, die veel overeenkomst hebben met de producten
+der fransche kunst uit den tijd van Filips-August. De voorstelling van
+het Avondmaal is zeer opmerkelijk: Jezus zit aan het eind der tafel,
+met Johannes in zijn schoot, Judas ligt voor Christus neergeknield
+en vraagt een stuk brood, achter hem kruipt een duivel. Op de tafel
+staan drie visschen.
+
+Dicht bij den dom staat het Battisterio, de doopkapel, een achthoekig
+gebouw van de twaalfde eeuw; de marmeren doopvont werd in 1502 door
+Andrea Contucci gebeeldhouwd; het Ciborium wordt aan Minoda Fiesole
+toegeschreven. De Hemelvaart op het hoofdaltaar is, naar men zegt,
+het werk van Pomerancio. Welke kunstschatten ook wederom hier, in de
+ongenaakbare hoofdstad van dit arme en vergeten bisdom!
+
+Ter linkerzijde van de kathedraal verrijst een vierkante, zeer
+eenvoudige Campanile, met drie boogvensters boven elkander;
+deze toren is een tegenhanger van den achthoekigen koepel van de
+doopkapel, en maakt een vrij scherp contrast met den hoogen toren
+van het Palazzo publico, waar schietgaten en kanteelen, op twee
+verdiepingen aangebracht of liever voorgesteld, bewijzen dat de
+bouwmeesters van 1826, die dezen ouden burchttoren herbouwden,
+geen begrip hadden van de bestemming dezer werken, en zelfs in hun
+namaaksel de waarschijnlijkheid niet wisten te bewaren.
+
+Tusschen de doopkapel en het linker hoekhuis van het Domplein,
+bevindt zich, boven eene steil afloopende steeg, eene ledige ruimte,
+waar de piazza uitloopt op een terras, van eene leuning voorzien en
+uitzicht gevende op de bergen. Het Paleis, het plein della Giustizia,
+de doopkapel, de dom, geheel het middelpunt der stad schijnt als
+een evenwicht te hangen boven een afgrond, waarlangs zich eene
+nauwe straat voortkronkelt, slechts aan eene zijde bebouwd en
+omzoomd door krotten en hutten, waarvoor wij met verbazing hoopen
+sneeuw op de helling zagen liggen. Dit waren stukken albast, daar
+neergeworpen door de beeldhouwers, die hier in hunne armoedige woningen
+arbeiden. Zij maken medaillons, pendules, zonder het uurwerk, kistjes,
+reliekbewaarders, beeldjes, presse-papier, lampen, schoorsteenvazen
+en dergelijke voorwerpen. Deze werklieden beschouwen zich als groote
+kunstenaars: ge bespeurt dat aan den trotschen blik, waarmede zij u
+aanzien; wat de vaardigheid en bekwaamheid voor het werk aangaat,
+hebben zij het inderdaad ver gebracht, maar het ontbreekt hun aan
+smaak: zij bepalen zich nog altijd tot de dorre, harde, armoedige,
+en volstrekt van alle kunstwaarde ontblootte ornamenten, die de
+italiaansche salons ontsierden ten tijde van Pius VII en Leo XII. De
+Amerikanen, die geen begrip van schoon of kunst hebben, zijn verzot
+op deze monsterachtigheden.
+
+In deze op- en neerklauterende straten, waarvan de rooilijn zich
+schikken moest naar de golvingen van een smal bergplateau, ontmoet
+ge bij elken stap paleizen, waar ge onder door gaat om in eene andere
+straat uit te komen. Vele van deze paleizen dragen den naam der familie
+Inghirami. Het paleis Viti, met ornamenten uit de zestiende eeuw,
+is herschapen in een theater, aan Persius gewijd. Bij gebreke van
+zijn huis, ziet ge, aan de casa Ducci, een opschrift in fraaie, al
+te goed nagebootste, antieke kapitale letters, waarin de herinnering
+wordt bewaard aan een der laatste afstammelingen van het geslacht
+des dichters. De oude en edele familie der Ricciarelli bezit nog,
+in de naar haar genoemde straat, drie kleine aan elkander grenzende
+paleizen. Dat, waarin Daniello di Volterra geboren werd, draagt het
+nommer 12: de deur is vernieuwd. Als de nakomelingen van den kunstenaar
+zich in hunne woning bevinden, wordt gij in het huis toegelaten, waar
+een fresko van den meester bewaard wordt. Aan den gevel der gebouwen,
+ook van bijzondere woonhuizen, vindt ge zeer vele hartelijke en warme
+lofredenen ter eere van de Groot-hertogen van Toskane uit het huis van
+Oostenrijk-Lotharingen; ook ziet ge zeer dikwijls hunne borstbeelden
+in nissen en op consoles. Dit getuigt wel, hoezeer deze Vorsten,
+in deze afgelegen en weinig beweldadigde streek van Toskane, bij
+het volk bemind waren; natuurlijk heeft deze liefde voor het oude
+Vorstenhuis ook de inwoners van Volterra niet belet, hier en daar,
+op de muren groote, roode W's te schilderen, die beteekenen moeten
+Viva Vittore Emmanuele.... Wij weten van ouds, dat de volksgunst een
+onbestendig ding is, en dat de menigte altijd geneigd is, de opgaande
+zon te aanbidden.
+
+De schoonheid der vrouwen van Volterra is opmerkelijk: danken
+zij die zuivere, rustige, gedistingeerde gelaatstrekken aan haar
+onverstoorbare werkeloosheid? Voor alle vensters, in alle wijken
+en buurten, herkent ge aanstonds de typen, die de schilders van de
+school van Siënna zoo gaarne op het doek brachten. Wat wachten zij,
+daar werkeloos zittende, voor die ramen, uitziende op de straat, waar
+zoo zelden iemand voorbijkomt? Zien zij uit naar den bruidegom, haar
+in haar droomen verschenen? Helaas! er valt weinig meer te zien dan
+enkele zwaluwen. Die dochters van Etrurië keuvelen met elkander, met de
+buurmeisjes ter wederzijde en aan den overkant; komen er jonge lieden
+voorbij, die kijken ter nauwernood naar haar; de vreemdelingen alleen
+zien haar aan, waarover zij in lachen uitbarsten. In tegenstelling
+van de schoone sekse, nemen de giovinetti, wier aantal niet groot is,
+majestueuse airs aan; bij de minste aanleiding wikkelen zij zich in
+zware groene of bruine mantels; ook weten zij standen aan te nemen, die
+een mensch verbazen.... Ik heb mijzelven afgevraagd, wat hier met de
+oude vrouwen gebeurt, want men ziet er geen! De grootmoeders en moeders
+blijven waarschijnlijk in huis, en zorgen voor de huishouding, terwijl
+de dochters, om de eer der familie op te houden, zich aanstellen als
+aanzienlijke juffers, die rijk genoeg zijn om niets uit te voeren.
+
+Terwijl wij deze levende galerij beschouwen, niet zonder eenigen
+aanstoot te geven aan onzen ouden custode der etrurische sarkophagen,
+zagen wij, aan het boveneinde der straat, een optocht naderen. Het
+was een dubbele lijkstoet, twee lijken achter elkander; de kisten,
+met een zwart en geel laken overdekt, werden gedragen door zwarte
+boetelingen, wier gelaat verborgen was achter een met twee openingen
+doorboorden kap, en die op het hoofd lage hoeden met breede randen
+droegen. Haastig trok de sombere processie langs ons heen, een
+treurigen en ontstemmenden indruk achterlatende.
+
+
+Blanken en kleurlingen.
+
+(Vervolg van bladz. 184).
+
+
+XXV.
+
+Onze gele broeder.--De mongoolsche landverhuizing.
+
+In Amerika heeft de blanke bevolking niet alleen te rekenen met
+de Indianen en de negers, maar ook met de landverhuizers uit het
+Hemelsche rijk; nevens de negerkwestie staat de chineesche kwestie,
+die misschien ruim zoo ernstig is.
+
+Wij maakten voor het eerst kennis met onzen gelen broeder op de markt
+te Baltimore, zeker de smerigste en rumoerigste plek in de Vereenigde
+Staten, met uitzondering van de chineesche wijk te San-Francisco, en
+die wordt door gezondheids-commissiën niet gerekend tot de Vereenigde
+Staten te behooren.--Onze broeder is in-duplo: misschien man en vrouw,
+misschien ook tweelingen. Wie van beiden man of vrouw is, valt op het
+eerste gezicht niet zoo gemakkelijk te zeggen. Beiden zijn even groot,
+en dragen denzelfden ronden hoed en denzelfden blauwen kiel; beiden
+hebben  hetzelfde gladde gezicht, ronde kin, zwarte wenkbrauwen,
+gevlochten haar, platten neus en kalmen blik. Te midden van het
+geraas en het gewoel van die markt, waar vleesch en visch, vruchten en
+groenten zijn uitgestald, gaat hij ongestoord en rustig zijn weg, niet
+aanmatigend en brutaal als de Yankee, ook niet met schuwen weerzin als
+de Indiaan, of angstig en beschroomd als de neger, maar volmaakt kalm
+en oplettend. Hij opent den mond niet om eene enkele vraag te doen,
+maar niets ontgaat aan zijn scherpen blik. Hij kauwt op zijn betelblad,
+en kijkt naar kramen en uitstallingen, naar vleesch en groenten, naar
+alles wat op de markt te zien is, zonder dat een glimlach om zijne
+lippen plooit of zijn voorhoofd zich fronst; maar als hij heengaat,
+kunt ge het hem aanzien dat hij zich bewust is, alles wat hij daar
+heeft gadegeslagen, ook zelf te kunnen maken en doen.
+
+Des avonds ontmoeten wij hem in een verkoophuis van gering gehalte;
+daar slaat hij, met schijnbare onverschilligheid, maar met ingespannen
+aandacht, de verrichtingen van den afslager gade: hij ziet hem zijne
+vodden, zijn katoen, zijn papieren schoenen, zinken scheermessen,
+glazen juweelen en geverfde pelterijen aan den man brengen. Hij zelf
+doet nooit een bod; maar telkens als de afslager eenige van zijn
+verdachte artikelen toewijst, doorgaans aan oude arme negerinnen,
+speelt een glimlach van goedkeuring op zijn gelaat. Onze gele broeder
+voltooit hier blijkbaar zijne opvoeding.
+
+Wat later in den avond vinden wij hem bij het schietspel; niet zelf
+zijne centen verschietende, zoo als de Yankees en de negers, maar
+toekijkende en de schoten opteekenende. Voor zoo ver het mogelijk is
+eenige andere uitdrukking op zijn onbewegelijk gelaat te bespeuren,
+schijnt hij minder op zijn gemak in het schietspel dan op de markt
+en in het verkoophuis. Het belletje gaat te dikwijls; het schieten
+schijnt hem te hinderen. Na een poosje gekeken te hebben, brengt hij
+zijn betelblad naar de andere zijde van zijn mond, spuwt zijn rood
+speeksel uit en gaat naar buiten, zich even weinig bekommerende over
+het gejoel en gelach van negers achter zijn rug, als een Arabier om
+het blaften van zijn straathonden.
+
+In Chicago, op het punt van naar Californië te vertrekken, maken wij
+kennis met Paul Cornell, een van de voornaamste aandeelhouders in de
+groote uurwerkfabriek van die stad. Van een anderen aandeelhouder,
+die voor zijne zaken naar San-Francisco gaat, verneem ik, dat Ralston
+het denkbeeld heeft opgevat om in San-Francisco eene groote fabriek
+van horloges op te zetten, op eene schaal, waarvan men tot dusverre in
+Genève of Neuchâtel nog geen begrip heeft. De grondslag van dit plan
+van Ralston is het gebruik van gele in plaats van blanke werklieden.
+
+"De Chineezen, zegt Cornell, leveren goed werk voor weinig geld;
+zij zijn dienstvaardig, onderworpen en vlug van begrip; zij drinken
+nooit en maken geene wanorde.
+
+--Hebben zij eenige bekwaamheid in het maken van uurwerken en horloges?
+
+--Neen, voor 't oogenblik niet: zij moeten het vak nog leeren; maar
+zij zijn vlug en geduldig. Binnen zes of acht maanden zal de eerste
+de beste chineesche werkman, dien ge van de straat opraapt, in staat
+zijn een horloge te maken."
+
+Te San-Francisco is eene maatschappij opgericht, waarvan Cornell
+president, Ralston penningmeester en Cox secretaris is. Cornell
+staat aan het hoofd van verschillende godsdienstige inrichtingen en
+genootschappen. Ralston is een zoo volbloed patriot, dat hij geene
+sofa in zijn salon, geene schilderij in zijne spreekkamer hebben wil,
+die niet van inlandsch maaksel zijn. Cox is een van de voornaamste
+straatpredikers, en wijdt zijn zondag aan evangelisatie-arbeid in de
+achterbuurten van San-Francisco. Men huurde een deel van eene fabriek,
+in de Vierde straat, niet ver van de chineesche wijk, en richtte dat
+voor de nieuwe bestemming in. De instrumenten en machinerie werden
+van Cincinnati en New-York ontboden. Alles gaat voorloopig naar wensch.
+
+"Het klimaat van San-Francisco, zoo verzekert mij Cornell, is bij
+uitstek geschikt voor het horlogemakersvak. Te Chicago hebben wij met
+vele bezwaren te worstelen; het is er zomers te heet, en 's winters
+te koud. De werklui verlangen warme kleeding, goede woning en duur
+eten. De hitte en de koude zijn schadelijk voor onze instrumenten;
+brandstof is er schaars en duur. In Californië hebben wij niets te
+vreezen van overmatige hitte of koude. Wij kunnen het gansche jaar
+door werken, en zoo het noodig is, kunnen wij onze machines dag en
+nacht aan den gang houden."
+
+Met godsvrucht op de plecht en vaderlandsliefde aan het roer, wat
+kan de nieuwe maatschappij te duchten hebben?...
+
+"De wetten van God!" antwoordt eene stem aan mijn oor, de stem van
+een geneesheer, die vele jaren in San-Francisco heeft gewoond, en die
+met groote aandacht en niet zonder bekommering de verhuizing onzer
+gele broederen van Hongkong naar Californië heeft gadegeslagen.
+
+"Deze onderneming stuit mij tegen de borst, zegt hij mij, bij een
+vertrouwelijk gesprek in zijne kamer. "Ik ben een geboren Amerikaan,
+en ik wensch dat Amerika alleen aan de Amerikanen zal behooren. Weinig
+menschen zijn zoo van nabij bekend met onze Aziaten als ik; en
+als man van wetenschap en vriend van zedelijkheid en orde, kan ik u
+verzekeren, dat ik niet dan met leedwezen de bevolking der chineesche
+wijk zou zien toenemen. Wat stelt die maatschappij van Cornell zich
+nu voor? Zij zeggen, dat zij in San-Francisco eene nieuwe industrie
+zullen vestigen. Maar wie zal daarvan profiteeren? Niet de Amerikanen,
+maar de Aziaten. Zij zullen chineesche werklieden onderrichten,
+hoe zij den arbeid van den blanke moeten doen, en zich van de markt
+meester maken. Waarom? Omdat de Aziaat, die van rijst en thee leeft,
+voor vijf-en-zeventig centen per dag wil werken; terwijl de Amerikaan,
+die van ossevleesch en bier leeft, vijf dollars per dag vraagt. Als de
+onderneming slaagt, zoo als Cornell denkt, zullen de horlogefabrieken
+in Chicago stilstaan, en zullen tweehonderd bekwame werklieden
+broodeloos zijn; Illinois zal een artistieke tak van industrie zien
+te gronde gaan, en vijf- of zesduizend Mongolen zullen van Hongkong
+oversteken, waarvan minstens een tiende gedeelte eene winstgevende
+betrekking aan onze kusten vinden zal."
+
+Als wij de bergen van Wyoming bestijgen, beginnen wij onzen gelen
+broeder op onzen weg te ontmoeten; hier als een vlugge bediende, elders
+als landbouwer of aardwerker; maar overal zwijgend, bescheiden, ijverig
+en onvermoeid in den arbeid. Sam huivert terug voor den kouden bergwind
+en de wintersneeuw. Hoog loon verlokt hem naar herwaarts te komen;
+maar als de ijzige adem van den wind hem het bloed doet stollen,
+dan geeft hij al spoedig aan de pompoenen en het suikerriet van
+Zuid-Carolina de voorkeur boven de elanden en herten van Wyoming. Hi-Li
+kan in elk klimaat en in elk land leven; in Bitter-Creek zoowel als in
+San-José en Los-Angeles; naar het schijnt, is hitte en koude, droogte
+en regen, goed en slecht voedsel, vriendelijke en ruwe bejegening,
+hem altegader onverschillig, mits hij slechts geld kan verdienen en
+besparen. Te Evanston, een station in het gebergte boven het Zoutmeer,
+waar gewoonlijk het middagmaal gebruikt wordt, vinden wij eene schaar
+chineesche bedienden, in korte witte kielen of jurken gekleed als
+jonge meisjes, met ronde gladde gezichten als meisjes, en vlugge,
+stille manieren als meisjes.
+
+Aan gene zijde van het Zoutmeer neemt het getal dezer Aziaten
+voortdurend toe. Overal vonden wij hen, in de valleien bij kaap Horn,
+te Toano, te Indian-Creek, te Halleck, in hutten en hoeven. Wij
+ontmoeten hen in Copper-Canon en aan de Palissaden; wij hooren van
+hen in de White-Pine-Country, in Mountain District,  te Tuscarona,
+te Cornucopeia, te Eureka. Zij gaan overal heen, en doen alles wat
+men wil. Te Elko komt een chinees naar mij toe, met een stuk papier
+in zijne hand, waarop geschreven staat: "Li-Wang, Antilope-hoeve,
+White-Pine-Country." Li-Wang kan geen woord engelsch spreken, toch
+gaat hij geheel alleen naar de mijndistrikten van Nevada, om daar
+een onbekenden meester te dienen, die hem misschien behandelen zal
+als een hond. Chineezen kunnen nog leven, waar alle andere menschen,
+zelfs de Uten en Shoshones, zouden sterven. Zij zijn tevreden, als
+zij in verlaten mijnen mogen graven en uitgeputte velden nalezen;
+zij achten zich voor hunne moeite beloond, zoo hun slechts een korrel
+zilver, een enkele maïshalm ten deel valt. Zij voeden zich met dood
+wild, dat zelfs de Indianen niet willen aanraken. Als bedienden,
+houthakkers, matrozen, mijnwerkers, bleekers, winnen zij het van alle
+andere arbeiders, mannen of vrouwen, blanken of zwarten.
+
+Te Sacramento was ik getuige van een tooneel, waaruit mij bleek, hoe
+de blanke jeugd van Californië hun gele broeders en makkers beschouwt.
+
+"Daar is John! roept een jongen tot zijn kameraad: willen wij hem
+eens gooien?"
+
+De twee knapen houden op met hun spel, om steentjes te werpen naar
+een mongoolsch werkman, die zijne zware dagtaak verricht voor een
+zeer matig loon. Niemand schijnt er iets verkeerds in te vinden,
+dat die kinderen dus dezen onschuldigen man tot slachtoffer van hunne
+kwaadwilligheid maken.
+
+"Het is John maar!" roept de eene jongen, als ik zijn arm vastgrijp
+en hem dwing de steenen te laten vallen. "Het is John maar! Ziet ge
+niet dat het John is?"
+
+De gewoonte om de Chineezen als het uitschot van het menschdom te
+beschouwen, is dien kinderen als met de moedermelk ingegeven, juist
+zoo als de knapen in Georgië en Virginië van der jeugd af leerden,
+op een neger als hun mindere neer te zien. In den Goudstaat geboren,
+hebben deze knapen, van dat hun besef ontwaakte, gezien dat hunne
+gele buren als honden werden behandeld, geslagen, geduwd, beleedigd,
+mishandeld door iederen blanke. Te huis zien zij hoe hunne chineesche
+bedienden als slaven worden bejegend; in de kerk hooren zij hen voor
+heidenen uitmaken. Nooit, zoo ver hun geheugen reikt, hebben zij een
+chinees eene beleediging zien wreken of een slag terug geven. Waarom
+zouden zij zich dus ontzien, zulk een zwak en weerloos wezen met
+steenen te gooien?
+
+De vader van den knaap schijnt geheel en al van dezelfde meening te
+zijn. Verwijten en vermaningen zijn bij hem even onvermogend. John
+is nu eenmaal een lastdier, een vagebond, een zwerver, die geen
+enkel recht kan doen gelden. Waarschijnlijk is die Amerikaan zelfs
+van meening, dat zijn jongen den chinees eene groote eer bewijst,
+als hij hem een gat in het hoofd gooit.
+
+Deze verschijning van aziatische landverhuizers in Amerika, is
+zeker eene der zonderlingste, en waarschijnlijk eene der ernstigste
+gebeurtenissen van onzen tijd: daarmede is aan de amerikaansche
+staatslieden een vraagstuk gesteld van het uiterste gewicht, dat niet
+gemakkelijk valt op te lossen.
+
+Sedert onheugelijke eeuwen was het chineesche volk in zijn land
+opgesloten, niet alleen geen omgang of gemeenschap zoekende met andere
+volken, maar hunne deur sluitende voor iederen vreemdeling. Zich niet
+om de buitenwereld bekommerende, wilde dit volk in zijne afzondering
+volharden, zijn eigen leven levende,  zijn eigen voortbrengselen
+genietende, zijn eigen gewoonten en gebruiken betrachtende. Een muur,
+het wonderbaarlijkste gewrocht van menschelijken arbeid, scheidde
+hen van hunne naburen in het westen, terwijl zij in het oosten geen
+andere buren hadden dan de golven en de winden. In elke chineesche
+haven, in elke chineesche stad, verrees een slagboom: hetzij een
+muur of een verbod, in ieder geval iets dat de vreemdelingen buiten
+sloot. Nu en dan mocht een enkele pelgrim binnensluipen en bij zijne
+terugkomst wonderen verhalen van het Bloemenland. Een enkele koopman
+mocht, nu en dan, een ambtenaar omkoopen en ruilhandel drijven: maar,
+als een geheel beschouwd, was de gansche uitgestrekte landstreek
+tusschen den Hindoe-Kush en de Gele-zee ontoegankelijk voor vreemde
+ondernemingszucht en onbekend bij de overige menschheid.
+
+Een vreemdeling mocht niet in het land komen, een inboorling mocht
+het niet verlaten. China was een land op zich zelf, zonder eenige
+betrekking met het overige der wereld. Zelfs de inboorlingen waren
+verdeeld in klassen en maatschappijen, die, in een sociaal belang,
+niet minder scherp van elkander waren gescheiden dan de kasten in
+Bengalen. Alles was in geheimenis gehuld. Een koopman kwam niet in
+rechtstreeksche aanraking met zijn mandarijn, een mandarijn mocht
+zich niet persoonlijk tot den Vorst wenden. Behalve de leden der
+keizerlijke familie, mocht niemand den "Zoon des Hemels" naderen. In
+zijn paleis opgesloten, volkomen onbekend met menschen en zaken,
+omringd door slavinnen, bracht de beheerscher van een derde gedeelte
+van het menschdom zijne dagen door met het drinken van thee, het rooken
+van opium en het spelen met zijne slavinnen. In zijn ongerijmden,
+dommen hoogmoed, beschouwde de tartaarsche monarch ieder, die buiten
+de grenzen van zijn gebied geboren was, als een hond, onwaardig zich
+te koesteren in het licht zijner hemelsche oogen.
+
+Het engelsche geschut verbrijzelde de poorten van dit paradijs
+van theedrinkers en opiumrookers. De inboorlingen stroomden naar
+buiten door de bres, die onze kanonnen hadden gemaakt, en sinds
+dien dag heeft deze menschenstroom niet opgehouden te vloeien, als
+het overtollige water van een Alpenmeer. De stroom splitst zich in
+beken, in watervallen, in rivieren: een der takken richt zich naar
+Polynesië, een ander naar Australië, een derde naar de Gouden-Poort
+van Californië. Wie zal ons zeggen, of en wanneer deze stroomen zullen
+ophouden te vloeien?
+
+Bij voorkeur trekken deze Mongolen naar Californië: vooreerst, omdat
+de overtocht gemakkelijk en goedkoop is; ten andere, omdat het klimaat
+hun bevalt; ten derde, omdat het loon hooger en de markt uitgestrekter
+is dan ergens elders. Van Californië gaan zij over de zee naar Oregon,
+en over land naar Nevada, Idaho en Montana. In Utah vinden zij weinig
+gelegenheid om zaken te doen, want de Mormonen zijn niet minder matig
+en arbeidzaam dan zij zelven. Toch hebben zij zich zelfs in de stad
+van het Zoutmeer weten te vestigen. Zij komen in troepen, en met ieder
+jaar worden deze troepen grooter. In den beginne verschenen zij bij
+twee en drie te gelijk, toen bij tien en twintig, kort daarop bij
+honderden en duizenden. Nu komen zij bij tienduizendtallen.
+
+De intocht dezer aziatische horden in Amerika geschiedde  zoo stil en
+onopgemerkt, en hunne tegenwoordigheid in het land is van zoo veel
+nut gebleken,  dat de zeer ernstige zijde van het probleem, hoewel
+niet verborgen voor de mannen van wetenschap,  toch tot dusver aan de
+aandacht der staatslieden is ontsnapt. Wel heeft nu en dan een enkele,
+dieper ziende dan de anderen, zich de vraag gesteld, welken invloed
+deze invasie van barbaren zal uitoefenen op de europeesche rassen
+in Amerika? Maar hij deinsde terug voor het antwoord op die vraag,
+zoodra het gele spook voor zijne verbeelding oprees.
+
+Voor ieder, die eenigermate deze gewichtige kwestie heeft bestudeerd,
+staan de volgende vijf punten vast, en omtrent de daaruit
+voortvloeiende gevolgen is ook nauwelijks twijfel mogelijk.
+
+Vooreerst. China is de naaste westelijke nabuur van Californië; uit de
+havens van Canton, Ningpo en Shanghai kan men, met de minste kosten,
+de Gouden-Poort bereiken. Een iersche landverhuizer in Cork moet op
+eene uitgave van honderd dollars rekenen, eer hij te Hunter's Point
+voet aan wal zet; een mongoolsche landverhuizer in Canton behoeft,
+om het zelfde punt te bereiken, slechts vijf-en-veertig dollars uit
+te geven, waarvan dan nog vijf door de Fook-Ting-Tong-Maatschappij
+in kas worden gehouden, om na zijn overlijden, zijn gebeente naar
+Hongkong terug te voeren. Een iersche landverhuizer moet de ruwste
+en onstuimigste zee ter wereld trotseeren, en een hoog gebergte
+overtrekken; terwijl een Mongool van Fokien of Kiang-soe van de eene
+haven naar de andere vaart, over eene zee, zoo kalm en effen als
+een binnenmeer, in een hemelstreek, waar eeuwige lente heerscht. Het
+spreekt dus wel van zelf, dat wanneer Cork en Canton haar overvloedige
+bevolking uitwerpen, de hongerige schare van Canton veel vroeger en
+onder gunstiger omstandigheden te San-Francisco komt, dan die van Cork.
+
+Ten tweede. China, Californie's naaste buur, is het armste en meest
+bevolkte land der wereld. Fokien, Tshe-kiang en Kiang-soe gelijken
+meer op bijenkorven en mierennesten dan op gewone menschelijke
+maatschappijen. De dichtheid der bevolking is geheel buiten verhouding
+tot de uitgestrektheid van het chineesche gebied, en zelfs tot de
+vruchtbaarheid van den chineeschen grond. Wat de oppervlakte aangaat,
+is China, zonder de schatplichtige landen, niet meer dan een rijk
+van den tweeden rang: nauwelijks half zoo groot als Brazilië, Canada
+of de Vereenigde-Staten. Maar in bevolking overtreft het alle andere
+landen. De bevolking van Europa en Amerika te zamen staat in getal nog
+beneden die van China. In Kiang-soe wonen tweemaal zooveel menschen
+op eene vierkante mijl dan in België, het dichtst bevolkte land van
+Europa. De bodem is in vele provinciën bij uitstek rijk en vruchtbaar:
+maar hoe vruchtbaar ook, kan geen land zulke massaas onderhouden. Daar
+moet gebrek heerschen op groote schaal. En zullen die noodlijdenden
+niet gaarne van alle gelegenheden gebruik maken om een goed heenkomen
+te zoeken?
+
+Ten derde. De havens van China zijn niet in waarheid open, en het
+volk is metterdaad niet vrij. Er bestaat alle grond om aan te nemen
+dat de chineesche landverhuizing geene vrijwillige daad is, zoo als
+bij voorbeeld de landverhuizing uit Ierland en Duitschland. Rijke
+en tevreden menschen verlaten schier nooit hun vaderland; geleerden
+en gezeten burgers doen dat maar zelden. In den regel zijn het de
+armen en onvermogenden, zij, die in hun eigen land geene toekomst
+hebben, die naar elders trekken om daar vooruit te komen. Maar als
+de havens open zijn, en ieder vrij is te gaan of te blijven, bestaat
+er althans de mogelijkheid dat ook meer gegoede en ontwikkelde mannen
+zich naar elders begeven. Gemeene sujetten van allerlei aard zijn in
+menigte naar San-Francisco gekomen; maar over het geheel genomen,
+behoorden de landverhuizers uit Europa toch niet tot de klasse der
+bepaalde misdadigers. Kan men hetzelfde zeggen van China? Welken
+waarborg heeft de amerikaansche regeering, dat de landverhuizers van
+Hongkong niet allen, of althans voor het grootste deel, oproerlingen,
+bedelaars, lichtekooien, moordenaars en slaven zijn? Daar is reden
+om het ergste te vreezen. Het is bekend dat al de vrouwen slavinnen
+zijn, in haar eigen land openbare lichtekooien, door slavenhandelaars
+in Canton gekocht en naar San-Francisco gezonden met het doel om daar
+haar ontuchtig bedrijf voort te zetten. De mannen schijnen maar al te
+dikwijls tot dezelfde kategorie te behooren. Het is eene nog altijd
+onbeantwoorde vraag, of China niet misschien het schuim harer bevolking
+naar Californië zendt, zoo als Engeland eertijds zijn grootste boeven
+naar Botany-bay zond.
+
+Ten vierde. Deze Mongolen komen in dichte drommen. Nu brengt de
+amerikaansche theorie van openbaar recht mede, dat alle macht bij de
+menige berust. "Alle menschen zijn vrij en gelijk". Luidt zoo niet
+de sakramenteele fraze, waarin eene der kolossaalste domheden wordt
+uitgesproken? Iedereen heeft hetzelfde recht, ieders stem is van gelijk
+gewicht. De meerderheid beslist. "De stem des volks is de stem van
+God." Van de beslissing eener meerderheid is geen beroep.... Welnu, wat
+zal men met al deze luid klinkende onzinnigheden aanvangen tegenover
+de chineesche emigratie? Zijn de europeesche kolonisten in Amerika
+gezind en bereid, de aziatische als huns gelijke te beschouwen en
+te behandelen? De theorie eischt het; en op welken grond zou men
+ook aan de Chineezen mogen onthouden, wat zelfs aan de negers werd
+toegekend? Maar hoe zal dan de overmacht van die immer aangroeiende
+menigte bij de soevereine stembus worden gekeerd?
+
+Ten vijfde. Deze Aziaten staan tegenover de europeesche kolonisten,
+niet alleen door hun geloof en zedeleer, door hunne wetten, taal
+en litteratuur, maar ook in de lagere kringen van het gewone
+leven. Zoo zij in eenig distrikt de meerderheid hebben, zouden
+zij het onderwijs en de opvoeding naar aziatische, in plaats van
+naar amerikaansche beginselen kunnen inrichten. Een Mongool heeft
+geen zin voor natuurwetenschap; hij koestert wantrouwen tegen een
+stoomwerktuig, en vrees voor een spoorweg. Ridderlijkheid tegenover
+het zwakke geslacht is hem geheel onbekend. Hij hecht geene waarde
+aan het menschelijk leven, maar zeer veel aan uitwendigheden en
+ceremoniën. In hun eigen land aan slavernij, polygamie en kindermoord
+gewend, zouden chineesche magistraten waarschijnlijk niet gezind zijn,
+hun gelen broeders het koopen van slaven, het huwen van onderscheidene
+vrouwen en het vermoorden van onwelkome kinderen te verbieden. En waar
+de Chineezen in de meerderheid zijn, kunnen zij magistraten naar hun
+goedvinden kiezen.
+
+In Californië is thans de vraag gesteld: zal de europeesche beschaving
+of de aziatische barbaarschheid aan de kusten van den Stillen-oceaan
+de overhand behouden?
+
+
+XXVI.
+
+De zes maatschappijen.--Hop-Ki.
+
+Wat men elkander te San-Francisco omtrent de Chineezen verhaalt,
+klinkt vrij verward en zonderling. Volgens het algemeene gevoelen,
+zouden de Chineezen in Amerika niet veel anders zijn dan een troep
+lijfeigenen, naar lichaam en ziel behoorende aan de Zes Maatschappijen
+en onderworpen aan eene soort van aziatisch veemgericht of groot-loge,
+met een geheimzinnig gezag bekleed, waaraan niemand, wie hij ook zij,
+zich kan onttrekken.
+
+Daar de geloofwaardigheid van deze legende mij nog al twijfelachtig
+voorkwam, trachtte ik nadere berichten in te winnen bij personen,
+die geacht konden worden met de feiten bekend te zijn--ambtenaren bij
+de policie en geestelijken; maar langen tijd was al mijn onderzoek
+vergeefs. Eindelijk gelukte het mij, door bemiddeling van den consul
+Booker, in aanraking te komen met de eenige personen, die volledig
+met den waren stand van zaken bekend zijn--de in Californië gevestigde
+Chineezen van rang. Onder dezen, wier getal niet groot is, komt eene
+eerste plaats toe aan Li-Wong, een voornaam koopman van onbesproken
+eerlijkheid. Beter dan anderen, schijnt hij de rechte man om op mijne
+vragen te antwoorden. Bovendien heeft Li-Wong verplichting aan onzen
+consul wegens zekere diensten, hem in zijn handelszaak bewezen. Hij
+toont zich bereid, een deel van zijne schuld af te doen, door ons
+alle inlichtingen te geven, die wij mochten verlangen. Wij noodigen
+hem daarom uit tot eene samenkomst op het consulaat. Hij verschijnt
+stipt op het bepaalde uur, en na vele plichtplegingen en complimenten,
+laten wij hem in een stoel plaats nemen tegenover het portret van
+Koningin Victoria, wier majesteit mitsdien in zijne aziatische oogen
+kon stralen.
+
+"Wilt ge zoo beleefd zijn, om het een en ander te vertellen omtrent
+de Zes Maatschappijen?
+
+--Zes Maatschappijen? Gij verkeert daaromtrent in dwaling. Wij hebben
+in werkelijkheid maar vijf maatschappijen, en geen zes. Wat gij de
+zesde maatschappij noemt, is eene commissie van beheer en arbitrage,
+een plaatselijk bestuur, in Amerika gevestigd, en belast met de
+behartiging onzer belangen langs de kust van den oceaan. De Vijf
+Maatschappijen hebben haar zetel in China, en ontleenen haar naam
+aan de plaats waar haar leden wonen: Ning-Yung, Kwong-Tchaw, Hop-Wo,
+Sam-Yep en Yung-Wo. Deze Vijf Maatschappijen verzamelen de emigranten,
+brengen hen naar Canton en Hongkong, maken al de noodige schikkingen
+voor hun overtocht, en bezorgen hen aan boord der stoombooten. De
+zesde maatschappij, of liever commissie, zetelt in San-Francisco, waar
+het haar taak is, de landverhuizers bij hunne aankomst te ontvangen,
+en toe te zien dat hunne contracten en verplichtingen zorgvuldig
+worden nagekomen.
+
+--Wilt gij mij iets naders mededeelen omtrent die contracten en
+verplichtingen?
+
+--Volgaarne; maar dan moet gij u ook op ons standpunt plaatsen en
+de zaken in het ware licht beschouwen. De Melikanen (Amerikanen)
+noemen ons heidenen, maar wij hebben onze eigene godsdienst, en onze
+godsdienst is niet, als die der Melikanen, alleen verbindend voor
+degenen, die van haar gediend willen zijn en slechts zoolang zij dit
+willen. Onze godsdienst geldt voor ons zoo lang wij leven en ook na
+onzen dood. Alzoo, wanneer de Vijf Maatschappijen zich verbinden om
+iemand naar Californië te brengen, is dit één punt: wanneer zij zich
+verbinden om zijn stoffelijk overschot naar China terug te brengen,
+is dat een tweede punt. Gij begrijpt mij? Het eerste punt is een
+contract, het andere eene verplichting.
+
+Geldt dezelfde soort van overeenkomst voor al uw passagiers?
+
+--Niet voor allen. Wij hebben op onze lijsten twee klassen van
+landverhuizers: ten eerste, zij, die op onze kosten overkomen,
+alzoo onze schuldenaars zijn, en verplichting hebben tegenover ons;
+en ten andere, zij die hun overtocht zelven te Hongkong betalen en
+dus bij hunne komst in Francisco vrij zijn. Met de eersten alleen
+hebben wij een contract; maar ook tegenover de anderen hebben wij onze
+verplichtingen, daar wij gehouden zijn, hen, in geval van overlijden,
+terug te voeren.
+
+--Zeg mij, hoe die maatschappijen werken. Waar vinden zij de
+landverhuizers?
+
+--De Vijf Maatschappijen hebben hare reizende agenten, die alle
+provinciën bezoeken, zoowel langs de kust als in het binnenland;
+zij spreken de arme lieden, die gebrek hebben aan rijst en thee, van
+het overvloedige loon, dat zij in Californië, Oregon en Nevada met
+hun handenarbeid verdienen kunnen. Natuurlijk hangen zij daarvan de
+verleidelijkste schilderingen op. De Melikanen verstaan de kunst van
+overdrijven; de Chineezen hebben het daarin nog verder gebracht dan
+de Melikanen. Die agenten maken den lieden wijs, dat de heuvels louter
+zilver zijn, en dat de rivieren goud in overvloed bevatten. Zij bieden
+hunne hulp aan, en verstrekken paspoorten aan allen, die wenschen te
+vertrekken. Zij maken gebruik van alle mogelijke vervoermiddelen,
+te land en te water; en daar zij over voldoende middelen kunnen
+beschikken, weten zij alles zoo goed in te richten, dat zij een
+landverhuizer, per wagen en per schip, naar de kust brengen voor
+minder geld dan hij op een voetreis zou moeten uitgeven. Voor vijf
+dollars brengen zij hem van zijn dorp naar Hongkong. Is hij arm,
+dan worden hem die vijf dollars voorgeschoten, en krijgt hij ook het
+noodige voedsel, voor welk een en ander hij eene schuldbekentenis
+afgeeft. In Hongkong aangekomen, zorgen zij voor zijn paspoort,
+en bespreken zijne plaats op de boot. De vracht, vijf-en-veertig
+dollars, wordt door hen betaald, benevens eene landings-premie van
+vijf dollars, die door de stoomboot-maatschappij aan onze commissie
+in San-Francisco wordt terugbetaald. Die vijf dollars worden in het
+fonds der overledenen gestort.
+
+--Zoo is dan, als algemeene regel, ieder landverhuizer, die van
+Hongkong naar San-Francisco gaat, niet alleen een hulpbehoevende maar
+bovendien een schuldenaar, op wien bepaalde verplichtingen rusten?
+
+--Hm! Een Chinees is daaraan gewend; hij geeft daar niet om; hij kan
+hard werken en veel geld opsparen. Dan wordt hij van zelf vrij.
+
+--Hoeveel bedraagt, gemiddeld, zijne schuld bij zijne aankomst
+in Amerika?
+
+--Een gewoon passagier kan, alles bijeen genomen, bij zijne
+maatschappij voor negentig of honderd dollars in schuld staan. Al
+dat geld moet hij verdienen.
+
+--Eer hij zijn eigen meester is en kan doen wat hij verkiest?
+
+--Natuurlijk; eer hij doen kan wat hij verkiest moet hij beginnen
+met zijne schuld af te betalen.
+
+--Stellen de Vijf Maatschappijen in China zich met zijne persoonlijke
+schuldbekentenis tevreden, in het vertrouwen dat zij van de zesde
+maatschappij in San-Francisco haar uitschotten terug zullen krijgen?
+
+--Zij nemen ook eene schuldbekentenis voor de geheele familie aan. In
+China heeft iedereen wel iemand--vader, oom, broeder--die borg voor
+hem spreken wil. Wij zijn niet als de Melikanen. De inrichting der
+familie bij ons maakt het gemakkelijk zulke borgstellingen te krijgen,
+want ieder lid eener familie heeft zijne aangewezene plaats in eene
+heilige reeks, die van het eene stamhoofd tot den laatsten afstammeling
+reikt. Is er grondeigendom, dan nemen wij daarop hypotheek, en de
+familie betaalt de aflossing en de rente tegen vier-en-twintig of
+zes-en-dertig ten honderd.
+
+--Dat is eene aardige rente!
+
+--Ja; het is handel, en als zoodanig moeten wij trachten er zooveel
+mogelijk voordeel van te trekken. Als een landverhuizer geen vaste
+goederen bezit, verlangen wij de persoonlijke borgstelling van zijn
+vader en grootvader: want voor een Chinees is eene verbindtenis, uit
+naam van zijn voorouders aangegaan, de heiligste die hij kent. Wordt
+er enkel een persoonlijke borgtocht gesteld, dan vorderen wij hooger
+rente; wij vragen dan tien dollars per maand, in plaats van twee. Toch
+worden die overeenkomsten zelden verbroken. Natuurlijk loopen wij
+eenige risico.
+
+Onze man kan sterven; nog erger, hij kan ziek worden; of wat het ergste
+is, hij kan eene misdaad begaan. Wordt hij in de gevangenis gezet,
+dan kan hij niet werken. Ook kan het gebeuren dat zijn borg in gebreke
+blijft. Maar in alle zaken moet men op dergelijke kwade kansen rekenen.
+
+--Een man, met zulk eene schuld te zijnen laste, is metterdaad
+een slaaf.
+
+--In Canton, ja; in San-Francisco, niet. Wij gebruiken nooit zulke
+uitdrukkingen; wij zijn zijne meesters en zijne bloedverwanten. Wij
+ontvangen hem, bij zijne komst te San-Francisco, in onze twee groote
+vereenigingen--de Wing-Yung en de Fook-Ting-Tong--die bij leven en
+sterven zorg voor hem dragen.
+
+--Wat zijn dat voor vereenigingen?
+
+--Wing-Yung is ons bureau voor de levenden, dicht bij de gevangenis
+van het graafschap. Bij de aankomst der schepen brengen wij onze
+lieden naar Wing-Yung, waar zij huisvesting en voeding vinden, en waar
+eene dienst voor hen gezocht wordt. Fook-Ting-Tong is ons bureau voor
+de overledenen, op het kerkhof van Laurel-Hill, waar het stoffelijk
+overschot van ons volk wordt bijgezet, tot het naar China kan worden
+terug gezonden.
+
+--Trachten uwe schuldenaars zich niet dikwijls door de vlucht aan
+hunne verplichtingen te onttrekken?
+
+--Dat kunnen zij niet doen. Zij hebben geen eten en geen geld;
+zij spreken geen woord engelsch en kennen geen enkel melikaansch
+magistraat. Bijna iedereen in San-Francisco beschouwt hen als slechte
+menschen--straatloopers, booswichten en oproerlingen. In geen enkel
+gezin wil men een Chinees als bediende aannemen, tenzij wij hem een
+getuigschrift geven en borg blijven voor zijn goed gedrag. Zoo moeten
+zij zich wel aan ons houden, of op straat van gebrek omkomen. Wij
+verhuren hen en ontvangen hun loon, waarvan wij hun een zeker bedrag
+per maand uitkeeren, zooveel zij noodig hebben om van te leven,
+tot dat hun schuld is afgelost.
+
+--Maar nu de personen van de andere kategorie, zij die zelven hun
+overtocht betalen en voor eigen rekening naar herwaarts komen--hebben
+zij bij hunne aankomst niets met u te maken?
+
+--Niets te maken met de zesde Maatschappij?
+
+--Ja; zijn zij dan van alle toezicht ontslagen, behalve natuurlijk
+van dat der amerikaansche policie?
+
+--Zij betalen aan de Maatschappij vijf dollars per hoofd, bij wijze
+van landingspremie. Die premie moeten zij betalen, omdat zij zonder
+onze vergunning niet aan land kunnen komen.
+
+--Zoo heeft dus uwe maatschappij eene zekere mate van gezag over ieder,
+die van Hongkong komt en in deze haven aan wal stapt?
+
+--Wij zijn zedelijk verplicht, zijn gebeente naar China terug te
+brengen: tot dekking van onze kosten, leggen wij hem de betaling
+van vijf dollars op. Als wij geen getuigschrift voor hem afgeven,
+wil de stoombootmaatschappij hem niet aan land laten gaan. Dit is
+eene voorwaarde van het contract, door de Vijf Maatschappijen met
+de stoomvaart-maatschappij gesloten. Zoodra een passagier zijn vijf
+dollars betaald heeft, mag hij het schip verlaten;--maar die vergunning
+wordt hem niet gegeven, zoolang hij niet bewijzen kan, deze premie
+betaald te hebben, hetzij in goud, hetzij door eene schuldbekentenis.
+
+--En daarna verliest gij hem evenmin uit het oog als uw
+rechtstreekschen schuldenaar?
+
+--Zeker, evenmin. Wij verliezen niemand uit het oog. Wie zou anders
+zorg dragen voor zijn lijk?
+
+--Gij hebt uwe eigene policie en uwe eigene magistraten, niet waar?
+
+--Wij hebben overal onze spionnen en opzieners. In San-Francisco hebben
+wij veel spionnen. Niemand ziet daarin iets berispelijks. Met behulp
+van deze onze spionnen en opzieners weten wij wat er in ieder huis
+omgaat. Wij kennen den naam van ieder der onzen; wij weten waar hij
+is en wat hij doet. Het is onze plicht, zooveel mogelijk met alles
+bekend te zijn. Immers, als iemand gestorven is, moeten wij zijn lijk
+opsporen en naar het vaderland terugzenden. Zoo wij dit niet deden,
+zou hij als een hond begraven en vergeten worden.
+
+--Naar men verzekert, zou uwe maatschappij over zoo groote geheime
+macht beschikken, dat gij de overtreders op elke plaats kunt
+bereiken en te ieder stond kunt treffen, zelfs onder de oogen der
+plaatselijke overheid. Men heeft mij, bij voorbeeld, verhaald van
+twee uwer landslieden, die bij Reno, in de bergen van Nevada woonden;
+een daarvan zou zich schuldig hebben gemaakt aan een of ander vergrijp
+tegen de reglementen van de Zes Maatschappijen; zijn makker zou daarop
+een wenk hebben ontvangen om hem te dooden, waarop de schuldige zoo
+handig uit den weg werd geruimd, dat men de misdaad nooit op het
+spoor is kunnen komen. Kan zoo iets waarlijk zijn gebeurd?
+
+--Wie zal dat zeggen? Er zijn goede en er zijn slechte Chineezen. De
+melikaansche wetten maken de slechten nog slechter. Zoo gij in Hongkong
+iemand vermoordt, wordt gij onfeilbaar opgehangen, onverschillig
+of gij rijk zijt of niet. Het geld doet niets af. Maar zoo gij in
+San-Francisco een moord pleegt, laat men u, indien ge veel geld hebt,
+vrij gaan. Dat is geen billijke wet. Hier zijn ook allerlei soorten
+van geheime genootschappen geoorloofd. In China worden alleen ter
+kwader naam bekend staande lieden leden van eene Vrijmetselaarsloge:
+schavuiten en rebellen, die de dynastie willen omverwerpen en de
+godsdienst vernietigen. Al zulke geheime genootschappen, die niets
+dan kwaad stichten, worden door de mandarijnen streng onderdrukt. Hier
+stichten de slechte, verdorven Chineezen eene loge. Wij verzoeken de
+Melikanen, dat zij die loge zullen doen sluiten, en wij krijgen ten
+antwoord, dat de melikaansche wet de oprichting van Vrijmetselaarsloges
+vergunt. Dat is eene zeer verkeerde wet. Zoo moet dan de Zesde
+Maatschappij zelve die genootschappen en loges vernietigen.
+
+--Gij schijnt dus de taak van eene veiligheids-commissie op u te
+hebben genomen? [24]
+
+--Neen; wij bezitten geene geheime macht. Wij hebben alleen onze
+schuldbekentenissen en hypotheken, en daarmede dus ook de macht,
+welke ieder die geld leent bezit over zijn schuldenaar. Wat daarbuiten
+ligt, is enkel zedelijke macht ... en de twee groote vereenigingen
+Wing-Yung en Fook-Ting-Tong. Zelven Chineezen, kennen en begrijpen
+wij onze broeders; wij hebben dezelfde godsdienstige plechtigheden
+en hetzelfde besef van familieband en familieplicht als de armste
+volgelingen van Tao en Boeddha. Het begrafenisfonds--ziedaar den
+voornaamsten grondslag van ons gezag. Wie niet zou aarzelen een
+moord te doen, zal zich toch tweemaal bedenken, eer hij in verzet
+komt tegen eene rechtbank, die de macht heeft om het overbrengen van
+zijn gebeente naar Hongkong voor onbepaalden tijd uit te stellen.
+
+--Gebeurt dit dikwijls?
+
+--Ja, voor maanden en soms voor jaren. Zonder een door ons afgegeven
+bewijs, wil geene stoomboot een lijk aan boord nemen; sommige
+gezagvoerders weigeren het volstrekt.
+
+--Bezit gij zelf geen schepen?
+
+--Nog niet. Wij drijven onzen handel met engelsche schepen; en
+engelsche matrozen zijn afkeerig van het vervoer van lijken. Hunne
+godsdienst brengt niet, als de onze, mede, dat iemand moet begraven
+worden op de plaats, waar hij geboren is.
+
+--Keeren dan al uwe landgenooten terug?
+
+--Ja, alle brave lieden onder hen. Hier en daar vindt ge enkele
+tartaarsche ellendelingen, die geen eerbied hebben voor hunne
+voorvaderen, die hun staart afknippen en zich naar melikaansche wijze
+kleeden. Dit zijn geen menschen, maar honden. Dezulken uitgezonderd,
+keeren alle Chineezen terug--na hun dood.
+
+--En toch neemt de landverhuizing toe?
+
+--Ja, van jaar tot jaar. Het laatste jaar bedroeg het getal der
+emigranten vijfduizend; dit jaar, dertienduizend; in het volgende
+jaar, misschien vijf-en-twintigduizend. In Melika is land in overvloed
+en weinig inwoners; in China is het juist andersom; daarom wil een
+Chinees gaarne in Melika leven en na zijn dood naar China terugkeeren."
+
+Als ge zulk een bescheiden, zachtmoedigen Mongool, met zijn
+vriendelijk-kalme oogen, aanziet, en dan hoort, hoe over hem en zijn
+gansche geslacht de bitterste vervloekingen, de grofste smaadredenen
+worden uitgestort, dan kunt ge niet nalaten, medelijden met hem
+te gevoelen.
+
+Zie hem aan tafel, waar zijn helder gelaat, zijne slanke figuur
+en vlugge bewegingen eene zoo scherpe tegenstelling vormen met de
+vuil donkere kleur, de vormeloos plompe gestalte en de onbeholpen
+traagheid van den neger-bediende. Sla hem gade in de keuken, in de
+werkplaatsen der spoorwegen, in de zilvermijnen: altijd en overal is
+hij bij de hand, met zijn geschoren gelaat, zijn gevlochten staart
+en zijn beleefd onderdanigen glimlach, altijd vaardig om voor u te
+doen wat hij kan, en dat zoo goed als hij kan.
+
+Als ge meer dan verzadigd zijt van het staren op Biddy en haar
+smerigen, smakeloozen opschik, dan is het eenn verkwikking uw oog te
+laten rusten op Hop-Ki, die de tafel bedient in een eenvoudigen kiel,
+zoo wit als versch gevallen sneeuw.
+
+"Met zijn onnoozel gezicht, heeft die kerel toch twee messen onder zijn
+kiel," fluistert mijn buurman, die een afkeer heeft van het gele ras,
+maar er niettemin zelf een uitmuntenden chineeschen kok op nahoudt.
+
+--Zoo op het oog is het toch een knappe jongen.
+
+--Bah! een chineesche heiden; net zoo'n groote schavuit als de rest,
+misschien nog erger, als de waarheid bekend was.
+
+--Dus weet gij er niets van?
+
+--Weten? Mijnheer, niemand kan hier iets van weten. De kerel heeft
+geen naam, en niemand weet van waar hij komt. Hoe kan ik weten,
+hoeveel moorden hij op zijn geweten heeft, hoe langen tijd hij in
+de gevangenis gezeten heeft? Als ik hem ondervraag, vertelt hij mij
+leugens. De kerel zegt dat hij nooit iemand heeft vermoord, en nooit
+een dag in de gevangenis heeft doorgebracht, Zie eens, hoe hij daar
+om den stoel van die dame sluipt. Geen twijfel, of hij heeft twee
+messen onder zijn kiel verborgen.
+
+--Och, kom; bewijs hem de gunst, dat nog niet voor uitgemaakt te
+houden.
+
+--Neen, ik wil dien kerel gene enkele gunst bewijzen. Hij werkt voor
+mij, en ontvangt zijn loon: verder gaat onze betrekking niet. Geloof
+mij, in zijn land was die kerel een dief, een muiter of een slaaf. Die
+Chineezen zenden ons waarlijk niet de bloem van hunne bevolking. Zij
+kunnen geen mandarijns missen."
+
+Als men in de clubs en aan de open tafels te San-Francisco zulke
+praatjes hoort, komt men van zelf op het vermoeden, dat een groot deel
+van den haat, de vrees en het wantrouwen, waarmede Hop-Ki bejegend
+wordt, niet zoozeer een gevolg is van zijn heidendom, maar van zijn
+vrouwelijk voorkomen, zijne kalme, passieve manieren, en vooral van
+den geringen prijs, dien hij voor zijn arbeid vraagt. Natuurlijk
+kunnen enkelen ernstiger redenen hebben om hem te haten; maar de zoo
+even genoemde motieven oefenen op de publieke opinie een zeer grooten
+invloed uit.
+
+"Hebt gij gaarne die aziatische bedienden in uw huis? vraag ik aan
+mijn cynieken gastheer.
+
+--In beginsel, neen;--in de praktijk, ja, antwoordt hij. Even
+als met andere vrouwspersonen, kunt ge niets met hen aanvangen,
+en het toch niet zonder hen stellen; en van twee kwaden moet
+men het minste kiezen. Als koks en bedienden, zijn zij hun loon
+waard; maar ge kunt ze niet lijden, want ge weet niet wie ze zijn,
+en waarom zij Canton verlieten. In hun land, wees daar zeker van,
+deugden zij niet veel. Voor ons blanken, zijn zij even fantastische
+en onverantwoordelijke wezens als de kinderen van den mist. Maar als
+gij een diner wilt geven, moet ge een chineeschen kok hebben.
+
+--Waarom geene iersche Biddy of eene beiersche Gretchen?
+
+--Neen, neen; spreek me niet van iersche Biddy's en beiersche
+Gretchen's! Kijk eens naar dien schurk van een Ki. Ge merkt wel,
+dat ik hem aanspreek als Ah-Ki en niet als Hop-Ki. "Ah" beteekent
+zooveel als mijnheer, en de kerel staat ook op zijn eer. Iemand met
+"Ah" aan te spreken, is een van zijn drieduizend beleefdheidsformules,
+en die drieduizend formules beginnen te San-Francisco in gebruik te
+komen. Ik noem dien bengel dus Ah-Ki, en heb niet noodig zijn loon
+te verhoogen: zoo brengt mijne beleefdheid mij vijf dollars per maand
+op. Bovendien kost Hop-Ki mij minder dan welke Biddy of Gretchen ook,
+en is daarbij nauwgezetter in de vervulling van zijn plichten. Vraag
+aan mijne vrouw, of zij ooit eene naaister, eene kamenier en waschvrouw
+gehad hoeft, die met Ki kon wedijveren. In den beginne kunt ge u
+niet van lachen onthouden, als ge zulk een heidenschen Chinees, met
+zijn bleek maansgezicht, in uwe bad- en kleedkamer bezig ziet met het
+ledigen der kuipen en het schoonmaken van kommen; maar als ge drie-
+of viermaal aan zijn varkensstaart getrokken hebt, zonder dat het
+ding loslaat, dan zijt ge aan hem gewend en ge vergeet zijne kunne.
+
+--Vergeleken met Gretchen en Biddy, schijnt uw schurk van een Ki dan
+toch eene soort van gunsteling te zijn.
+
+--Wel, ja--eene soort van gunsteling; zoo als ge van een bunzing uw
+gunsteling maken zoudt. Hij is des avonds altijd thuis, en verlangt
+zondags geen uitgaansdag. Als hij een enkele maal naar de pagode wil
+gaan, zal hij mij altijd verlof vragen, en nooit eene minuut over zijn
+tijd tehuis komen. Ook brengt hij nooit broers of neven mede, die mijn
+wildbraad opeten. Om den heiden recht te doen, hoewel hij twee messen
+onder zijn kiel verbergt, moet ik zeggen dat hij sommige eigenschappen
+bezit, die bij blanken zelden worden gevonden en nooit bij iersche
+Biddy's en duitsche Gretchen's. Hij drinkt nooit, en is bijna nooit
+nurks of driftig. Hij gebruikt nooit onbetamelijke worden, althans
+geen woorden, die uwe vrouw of dochter kan verstaan. Ongetwijfeld
+raast en tiert de kerel in zijn slaap, en vloekt hij in zijn eigen
+taal; somwijlen betrap ik hem op zulke aanvallen van drift; maar die
+heiden is zoo slim, dat zelfs in zijne hevigste aanvallen van woede,
+iemand die hem niet kent, zou meenen dat hij een kind in slaap zong.
+
+--Is het waar, dat, even als de andere Aziaten, ook de besten onder
+deze Mongolen toch leugenaars en dieven zijn?
+
+--Ja, zij liegen en stelen; maar niet erger dan de meesten van hun
+stand. Alle dienstboden liegen en stelen. Biddy steelt erger, Gretchen
+is brutaler dan Ki. Bovendien heeft Ki oogenblikken van berouw,
+die bij Biddy en Gretchen nooit voorkomen. Als hij zich bijzonder
+slecht gedragen heeft, dan komt hij tot mij, met tranen in de oogen,
+en verzoekt mij, hem een goed pak slaag te geven.
+
+--En doet gij dat?
+
+--Wel zeker. Hij houdt van den stok, en ik ook. Het is voor ons
+beiden goed, als Ki nu en dan een pak ransel krijgt. Ik voel mij
+daarna altijd beter jegens hem gestemd."
+
+Mijn gastheer is niet minder bekend wegens zijne zachtmoedigheid,
+dan wegens zijn humor. Niemand in San-Francisco heeft zich meer moeite
+gegeven dan hij, om te bewerken dat de Chineezen door de rechtbanken
+en de policie naar billijkheid behandeld werden.
+
+
+XXVII.
+
+Chineesche arbeid.--Eene chineesche kolonie.
+
+Van vrij wat ernstiger aard zijn de problemen, die in San-Francisco
+aan de orde komen, ten gevolge van de groote gemakkelijkheid,
+waarmede de Chineezen zich alle takken van handel en bedrijf eigen
+maken. De verschijning der Mongolen in Amerika heeft, in vollen
+omvang, den geduchten strijd om het bestaan doen ontbranden tusschen
+de vleescheters en de rijsteters.
+
+Uitsluitend van rijst levende, geen andere behoeften of weelde
+kennende dan wat opium en eene handvol thee, kan John Chinaman
+voor veel minder geld arbeiden dan iemand, die vleesch eet, die
+'s middags een stevig maal verlangt, en daarna op zijn gemak zijn
+pijp wil rooken, zijn kan bier drinken, en op den koop toe een glas
+whisky naar binnen slaan. Waar de laatste gebrek lijdt en van honger
+vergaat, zal de eerste niet alleen het noodige hebben, maar zelfs
+nog overhouden. De eerste Chineezen, die naar Californië overkwamen,
+waren landbouwers, en hunne eerste concurrenten waren iersche matrozen
+en zwijnenhoeders. John had deze mededingers spoedig verdrongen,
+daar hij meer werk verrichtte voor minder geld, en zich bij zijn
+meesters aangenaam maakte door zijn onverdroten ijver en zijn
+bescheiden manieren. John bouwt de kapellen, de banken, de hotels
+en de scholen. De onbekwame, onhandige, iersche boer kan thans in
+San-Francisco niet meer terecht komen, en de verhuizing van iersche
+werklieden naar deze kust heeft opgehouden. In een paar hotels is
+Pat nog gebleven, om de tafel te bedienen; maar zelfs in die hotels
+heeft hij de keuken en de wasch- en linnenkamer moeten ontruimen voor
+Hop-Ki en Li-Sing.
+
+"Zeg eens, Pat, vraag ik aan mijn bediende in het Grand-Hotel, hebt
+ge wel eens ruzie met die Chineezen?
+
+--Neen, kapitein; antwoordt Pat; denkt gij dat ik mij zelven zou
+willen onteeren door te gaan vechten met zoo'n vuil schepsel met
+een varkensstaart?
+
+--Maar door hem dalen toch de loonen in de dokken en op de werven,
+niet waar?
+
+--Hij mag vergaan, de smeerpoes. Zoo lang hij zijn vuil gezicht niet
+had laten zien in de Marktstraat, kon een Christenmensch gemakkelijk
+zes dollars per dag verdienen. Nu kan hij er ter nauwernood twee
+krijgen: dat is een verlies van vier dollars, enkel door de schuld
+van die varkensstaarten! Sommige patroons zijn niets beter dan die
+smeerlappen; zij zeggen dat zij een blanke niets meer dan het dubbel
+willen geven van wat zoo'n gele aap krijgt. Goede hemel! Alsof een
+Christenmensch van twee maatjes rijst kan leven, omdat zoo'n heidensche
+Chinees gebrek wil lijden met een!
+
+--Ge meent dus dat die daling in de loonen de schuld is van de
+Chineezen?
+
+--Van wie anders, kapitein? Wel, vóór de komst van die beesten, kon
+mijne vrouw met wasschen en strijken nog genoeg verdienen, om van
+tijd tot tijd eens een slokje te kunnen nemen; maar nu stelen die
+schurken het brood zoowel van de vrouwen als van de mannen. Als ik
+niet bang was om mijn handen vuil te maken, dan zou ik ze graag hier
+eens kopje onder dompelen in de baai,--juist hier, bij Hunter's Point.
+
+--Ge zijt dus niet van de leer, dat men moet leven en laten leven,
+niet waar, Pat?
+
+--Laten leven! Maar, kapitein, hij is een heidensche Chinees, een
+echte heidensche Chinees! Wat heeft zulk volk hier te maken? Is er
+in China geene ruimte genoeg voor hem?
+
+--Maar, Pat, benje dan zelf niet overgekomen van Cork's County?
+
+--Dat is waar, kapitein; maar het land komt ons wettig toe. Wij hebben
+het veroverd op de Indianen en Mexikanen. Laat de Chineezen eens
+probeeren, het op ons te veroveren. Ha! of ik verlang naar den dag,
+dat zij de wapens tegen ons zouden opvatten ... och! die heidensche
+Chineezen!"
+
+John weigert geen enkel soort van werk. Hij maakt uw eten klaar, en
+werkt in uw steengroeven; hij wiegt uw kind en verzorgt uw koeien;
+hij snoeit uw boomen en smelt uw erts. Als hij zijne keus volgen kan,
+verricht hij het liefst huiselijken arbeid; maar hij is geschikt
+voor alles, en als hij eens iets door anderen heeft zien doen, kan
+hij het zelf vrij goed nadoen.
+
+Ho-Ling kwam met den trein in San-José: de eerste Chinees, die ooit
+in die voormalige vrijstad was gezien. Hij huurde een klein huisje en
+hing een uithangbord boven de deur: "Ho-Ling wascht en strijkt voor
+de lui." Waarschijnlijk was er veel ongewasschen goed in voorraad
+te San-José: hoe het zij, Ho-Ling was weldra dag en nacht bezig. Hij
+ontbood Chou-Ping; maar nu konden de twee bleeke-maansgezichten, in hun
+klein vertrek scharrelende, ter nauwernood hun werk af. Ho-Ling begon
+geld over te leggen. Toen hij drie maanden in San-José gewoond had,
+liet hij een timmerman komen, en vroeg hem hoeveel hij hebben moest
+voor het bouwen van tien houten barakken op een stuk grond achter
+Main-street, terwijl Ho-Ling zelf de planken en palen zou leveren.
+
+"Voor tien woningen, honderd dollars.
+
+--Dat is veel, dat is veel! zeide Ho-Ling.
+
+--Neen, hernam de timmerman, dat is heel goedkoop.
+
+--Een huis--tien dollars;--tien,--honderd dollars? vroeg Ho-Ling.
+
+--Ja, antwoordde de timmerman, zonder na te denken.
+
+--Ga dan je gang maar."
+
+Toen de timmerman met het werk begon, stapten zeven nieuwe Chineezen
+uit den spoortrein, gingen naar de woning van Ho-Ling en begaven
+zich daarop naar de achterbuurt, waar de nieuwe mongoolsche wijk zou
+verrijzen. Zij zetten zich op den grond, begonnen, onder het kauwen
+van hun betel, bamboes-stengels te vlechten, en zagen nauwkeurig toe
+hoe de timmerman zijn palen insloeg en zijn planken spijkerde.
+
+"Goed gebouwd--tien dollars, grijnsde Ho-Ling, zoodra de eerste barak
+onder dak was.
+
+--Ik zal ze allen in een oogwenk voor u klaar maken, zei de timmerman,
+het geld in zijn zak stekende.
+
+--Geen huizen meer noodig, hernam Ho-Ling; ik zal ze nu allen zelf
+wel maken, allen."
+
+De timmerman vloekte, maar er was niets aan te doen. Hoewel hij hier
+met geheel andere materialen werken moet, dan in zijn eigen land,
+heeft Ho-Ling niet alleen zijne barakken gebouwd, maar is bereids
+de bouwindustrie zelve te San-José voor een groot deel in handen
+der Chineezen overgegaan, die de blanke bouwmeesters allengs hebben
+verdrongen.
+
+Zoo gaat het eveneens in vele andere takken van bedrijf. Het
+sigarenmaken is een van de belangrijkste industriën van San-Francisco,
+waarbij duizenden personen werk en brood vinden. Deze tak van industrie
+is geheel in chineesche handen overgegaan. Het schoenmaken, de wollen
+manufacturen, en de handel in ingelegde vruchten en groenten, worden
+ook reeds voor het meerendeel door Chineezen uitgeoefend en gedreven.
+
+"Zoo ge een paar laarzen noodig hebt, zegt een mijner vrienden in
+de Pacific Club, ga dan naar Yin-Yung in de Jacksonstraat: dat is de
+beste schoenmaker in Californië.
+
+--Ge wilt zeggen, de goedkoopste, zegt spottend een heer uit onzen
+kring.
+
+--De beste zoowel als de goedkoopste," hervat de eerste spreker.
+
+Wij gaan naar de Jacksonstraat, en nemen een kijkje in den winkel
+van Yin-Yung, waar wij, tot onze groote verwondering, zeer goed werk
+vinden; de laarzen en schoenen schijnen zoo netjes en sterk, als
+ge die ergens vinden kunt, en zijn toch veel minder in prijs. Tot
+zeer onlangs had Yin-Yung nooit eene engelsche laars gezien. Een
+mandarijn in China draagt muilen, een koopman gaat in klompen over
+de straat. Maar Yin-Yung had gebrek aan rijst; en gelezen hebbende,
+dat zekere Aaron Isaacs, schoenmaker, bekwame knechts noodig had,
+meldde hij zich bij hem aan; en daar hij nagenoeg geen loon vroeg,
+voorzag de Jood hem van het noodige en zette hem aan het werk. Ras
+en geloof zijn voor een Jood geen belemmeringen, zoodra hij minder
+loon voor den arbeid behoeft te geven. Hij weet wel, dat John zijn
+handwerk zal leeren en straks als zijn concurrent zal optreden; maar
+hij houdt zich overtuigd, dat hij, eer het zoover komt, zelf lang
+zijn slag zal hebben geslagen. Dat sommige beroepen en handwerken,
+tot groote schade van de blanken, in handen der gelen overgaan,
+is natuurlijk den Jood onverschillig, die geen vaderland heeft,
+en ieder land slechts als zijne prooi beschouwt. Hij heeft wel
+gaarne een stillen, onderworpen Mongool tot bediende, dien hij,
+als er gelegenheid toe is, kan slaan en bestelen, zonder dat hij
+voor feitelijk verzet behoeft te vreezen. Daarom wemelt het in de
+joodsche winkels en magazijnen van chineesche bedienden.--Yin-Yung
+lokte nu ook zijn broeders naar den winkel van Isaacs; en ongeveer
+een jaar lang maakte de Jood uitmuntende zaken met den verkoop van
+engelsche laarzen en schoenen, zoodat hij de markt van dat artikel
+beheerschte en ook de andere schoenmakers dwong, chineesche werklui
+te gebruiken. Wel raakten daardoor honderden blanken broodeloos: maar
+wat kon dit den Jood schelen? Hij verminderde telkens het loon. Een
+voor een verlieten hem zijn blanke knechts. Isaacs nam nu nog meer
+Chineezen in dienst. Yin-Yung was thans reeds zoo ver, dat hij de nieuw
+aangekomenen in het handwerk kon onderrichten. Toen ging Yin-Yung
+ook heen, en begon voor eigen rekening zaken te doen. Tegenwoordig
+is Yin-Yung een man van gewicht, eigenaar van een grooten winkel, en
+deelende in de algemeene achting. Zoo lang hij van Isaacs afhankelijk
+was, verdroeg hij zwijgend de mishandelingen, de scheldwoorden en
+bedriegerijen van den Jood; maar nu vereffent hij de schuld, door aan
+Isaacs oude klanten voor minder geld goede schoenen te leveren. Isaacs
+is woedend en raast en tiert; maar het is hem nog niet gelukt Yin-Yung
+er onder te krijgen. Te vergeefs neemt hij telkens meer Chineezen in
+dienst: hij moet hun het noodige onderricht geven, en zoodra zij op
+de hoogte zijn, treden ook zij op als zijn concurrenten.
+
+Deze voorbeelden waren met vele andere te vermeerderen: overal
+hetzelfde verschijnsel, overal moet de blanke werkman, die zijn
+gezin te onderhouden en zoo velerlei behoeften te bevredigen heeft,
+onderdoen voor den Aziaat, die op zich zelven staat en met een handvol
+rijst tevreden is.
+
+Even als Paddy Blake en Juan Chico, schijnen ook Hop-Li en Hong-Chi
+gezellige dieren te zijn, die zich gaarne te midden der menigte
+bewegen en het liefst in dicht bevolkte buurten wonen. Even als
+vele hunner iersche en mexikaansche broeders, schijnen ook zij een
+bijzonder behagen te scheppen in nauwe stegen, en met welgevallen
+den afschuwelijksten stank in te ademen. In plaats van hun kamp op
+te slaan in de open lucht, zoo als zij gemakkelijk zouden kunnen
+doen, kruipen zij onder den grond, in de kelderverdiepingen van
+groote huizen, en verbergen zich in gewelven en holen, in putten
+en goten. Zij scheppen een soort van mierennest, een echte Cour
+des Miracles, in elke stad, waar zij hunne tenten opslaan. Bij het
+Zoutmeer scholen zij zamen rondom de markt; in Virginia verzamelen
+zij zich rondom de mijnen. Te San-Francisco hebben zij de oudste en
+smerigste buurt ter woning uitgekozen. Als zij te New-York komen,
+zullen zij zich aan Five-Points nederlaten; verschijnen zij te Londen,
+dan zal de wijk van de Seven-Dials hun geliefkoosde buurt zijn. Is er
+ergens in eene groote stad een vuil en onrein kwartier, dan weten de
+zonen van het Hemelsche rijk dit als bij instinkt te vinden, stroomen
+daar heen en maken zich van die buurt meester. Het schijnt inderdaad
+eene natuurlijke aandrift. Te Rome zouden zij hun broeders de Joden
+uit hun Ghetto, te Napels, de lazzaroni van de Marinella verdrijven;
+even als zij reeds de iersche en mexikaansche proletariërs uit hunne
+oude verblijven in San-Francisco verdreven hebben. En toch bestaat er
+in hun land eene zeer talrijke bevolking, die uitsluitend in schuiten
+en jonken op het water leeft, zich met visch voedt, en maar zelden
+in de steden komt. In de vijf provinciën, telt men deze bevolking bij
+ettelijke millioenen. Zouden er langs de kusten van den Stillen-oceaan
+ook geen Water-Chineezen te vinden zijn?
+
+Te Monterey verhaalt men mij van eene groep chineesche landverhuizers,
+die van San-Francisco zijn gekomen, en zich als visschers hebben
+gevestigd aan de hooge kust nabij Pinos-Point. Zij houden zich niet,
+zoo als hunne andere stambroeders, op met het wasschen van hemden,
+het koken van vleesch, het maken van wegen; zij graven en zij spitten
+niet; zij zijn, naar men verzekert, vrije mannen, die aan de Vijf
+Maatschappijen geen geld schuldig zijn, en dus ook geene verplichtingen
+hebben. Hunne eigene keus kunnende volgen, toonen zij niet bijzonder
+door het stadsleven te worden aangetrokken, en geven zij de voorkeur
+aan eene woning op den heuvel, waarover de frissche zeewind heenstrijkt
+en aan welks voet de Oceaan ruischt, boven een krot in eene vuile,
+overvulde, stinkende buurt. Zij hebben vrouwen en kinderen bij
+zich. Aan het strand levende, ver van de aanraking met de blanken,
+buiten bereik van concurrentie en kapitaal, verdienen zij voor zich
+en hun gezin een eerlijk stuk brood door den handel in gedroogde visch.
+
+Zulk eene kolonie van Aziaten, die van de blanke kapitalisten noch
+werk, noch gunst vragen, maar die met flinken moed, in het open veld,
+den strijd des levens wagen als soldaten, voor eigen rekening en op
+eigen risico, liever dan als parasieten en slaven, is inderdaad iets
+opmerkelijks. Hier zijn dus lieden, die het zonder de blanken stellen
+kunnen, geheel anders dan de mexikaansche arbeiders, die zij gaandeweg
+uit Californië en Nevada verdringen.
+
+Een weg loopt van Monterey langs Fray Junipero's Kruis en het kasteel
+van Don Rivera, naar dit aziatische dorp: maar die weg is niets meer
+dan een indiaansch voetpad, niet geschikt voor paarden en nog minder
+voor rijtuigen; wij moeten ons dus getroosten te wandelen. Eene
+voetreis van een paar mijlen,  te rekenen van het oude mexikaansche
+hoofd, brengt ons naar een hoop rotsblokken; en den hoek omslaande,
+bevinden wij ons eensklaps in China, vlak bij eene verzameling van
+houten blokhuizen en droogschuren, waar van alle kanten nijdige
+honden ons tegenblaffen en alles doortrokken is van de onaangename
+lucht van gedroogden visch en den rook van sandelhout.
+
+De eerste kolonisten schijnen zich hier eenigermate in den blinde
+te hebben gevestigd, naarmate een of ander plekje hun aanstond en
+de boomstammen, waarmede de woning moest worden opgetrokken, dicht
+bij de hand waren. De toegang tot dezen doolhof is niet moeilijk te
+vinden. Ge gaat slechts op de lucht van het hout af, jaagt de honden
+weg, en struikelt hier en daar over naakte kinderen. Maar uit dien
+warboel wijs te worden, is iets anders: daartoe heeft men chineesch
+geduld en chineesche vindingrijkheid noodig. Hier, tegenover u,
+is een varkenshok, met den gebruikelijken vuilnishoop. Die teenen
+kooi is een kippenren, geflankeerd door een poel, waarin eenden en
+ganzen ploeteren. Welk eene ondenkbare vuiligheid! Een honderdtal
+bouwvallige barakken en krotten,--huizen, winkels, schuren--vormen te
+zamen deze vrije en onafhankelijke kolonie. Die barakken en krotten
+zijn zoo slecht gebouwd, dat sommigen bij de minste windvlaag en bij
+iedere harde regenbui omvallen. Een fiksche storm zou waarschijnlijk
+de gansche kolonie vernielen en in de zee slingeren. Gelukkig voor de
+bewoners, leven zij aan de kust van den Stillen-oceaan, waar stormen
+bijna onbekend zijn.
+
+In dezen uithoek van Amerika wonen vier- of vijfhonderd Aziaten, die
+hun mager levensonderhoud vragen van de zee en het strand. Zij vangen
+geheele troepen van spiering en rapen schelpdieren bij duizenden. De
+walvischvangst is eene te moeilijke en zware taak, maar somwijlen
+gelukt het hun, een gansche school van kabeljauwen te vangen. Hun
+geliefkoosde kost is de inktvisch. In den zomer kunnen zij goed leven,
+naar mij Ah-Tim, een der volkplanters, verzekert. Het bosch voorziet
+hen van brandstof, en de zee laat hen nooit verlegen om visch. De
+kleine akkers en tuintjes nabij het dorp leveren peper, groenten en
+enkele vruchten op. Door een deel van den in den zomer gevangen visch
+te drogen, voorzien zij zich van den noodigen wintervoorraad, als de
+zee te hoog staat om uit visschen te gaan. Wat zij voor zichzelven
+niet noodig hebben, verkoopen zij, en met het daarvoor ontvangen geld
+koopen zij een weinig thee, sandelhout en opium. Al het overige geniet
+een Chinees in den droom: een paar trekken aan zijn opiumpijp maken
+hem tot den gelukkigsten man van de wereld.
+
+Onder geleide van Ah-Tim bezoeken wij verschillende woningen. De
+hutten gelijken allen op elkander: zij zijn klein maar van binnen
+zindelijk, en gelijken meer op huisjes uit een speelgoeddoos dan op
+menschelijke verblijven. In de meeste vindt ge roode aanplakbiljetten
+tegen den wand: aankondigingen van loterijen, van voorstellingen in
+de schouwburgen, en van godsdienstoefeningen in de groote pagode van
+San-Francisco. Ieder Mongool in Amerika beschouwt San-Francisco als
+zijne hoofdstad,  en de groote pagode in die stad als zijn tempel. Als
+zijne landslieden over het algemeen, is ook Tim op zijn manier een
+zeer godsdienstig man. In het dorp bij Pinos-Point is geene pagode,
+want de arme visschers kunnen zich de weelde van een priester niet
+veroorloven; maar in elke hut op den heuvel vinden wij een beeld
+van Boeddha op den schoorsteenmantel, even als in iedere baskische
+woning een kruis, en in elke russische boerenstulp een beeld van de
+Heilige-Maagd. Hoe arm hij ook moge zijn, heeft toch iedere Chinees
+voor zijn afgodsbeeldje een potje kokende thee en eenige brandende
+stukjes cederhout staan. "Het is beter voor den mensch, het zonder
+rijst en opium te doen, zegt Ah-Tim, dan dat hij Boeddha zijn thee
+en zijn cederhout niet zou geven."
+
+In een der hutten vonden wij vijf of zes mannen aan tafel zitten:--de
+maaltijd bestond uit kool, in traan gekookt, en eenige gebakken
+mosselen; elke gast was gewapend met de bekende stokjes, die de plaats
+innemen van lepel en vork. Eer zij gaan zitten, kijken zij even
+naar den schoorsteenmantel, om zich te overtuigen dat de thee van
+Boeddha goed warm is. Na afloop van den maaltijd, steken zij eenige
+cederhoutjes aan en laten die verbranden; maar bij deze godsdienstige
+handelingen treft u het volkomen gemis van vromen eerbied, ernst en
+tederheid van gevoel; hier is niets van die innigheid, van dien diepen,
+heiligen ootmoed, die een hooger uitdrukking leent aan het gelaat
+van den russischen boer, als hij na het voleindigen van zijn maal
+het teeken des kruises maakt en zich buigt voor het heilige beeld,
+met den uitroep: "Slava Bogu!"
+
+Ah-Tim brengt ons naar zijne woning, waar zijne vrouw thee zet, en
+zijn twee kleine jongens in den modder rollen en ploeteren. Tim is
+eene eigenaardige figuur: koud, prozaïsch, aardschgezind, met die
+versteende,  onaandoenlijke hersenen, die amerikaansche dichters,
+niet zonder reden, als een kenmerk van den heidenschen Chinees
+hebben genoemd. Tim maakt in zoo verre eene uitzondering op de
+groote meerderheid zijner landslieden, dat hij zich met politiek
+afgeeft. Hij is geen geld schuldig aan de maatschappijen, en heeft
+dus niets van haar spionnen en opzichters te duchten. Hij is in het
+land zelf geboren, en heeft hoegenaamd geene begeerte om Canton te
+zien. Hij wil zijn burgerrechten doen gelden; hij wil kiezer zijn,
+en wenscht dat zijn buren ook kiezers zullen zijn. Tim was de eerste
+Chinees, die in Californië geboren werd. Als geboren Amerikaan, is hij
+dus bevoegd tot het bekleeden van alle ambten. Indien hij inderdaad
+bezat, wat hem volgens de amerikaansche constitutie, met onbetwistbaar
+recht, toekomt, dan zou hij zich tegenover generaal Grant kandidaat
+kunnen stellen voor het presidentschap. Maar, volgens de overtuiging
+van Ah-Tim, schenden de blanken in Californië de constitutie, door
+te beweeren dat de rechtsregel: "ieder, die op amerikaanschen grond
+is geboren, is amerikaansch burger", alleen voor de blanken geldt. En
+het is niet gemakkelijk, te bewijzen dat Ah-Tim hierin ongelijk heeft,
+al ligt het voor de hand, waarom de blanken dien regel alzoo toepassen.
+
+"Maakt gij inderdaad aanspraak op uw burgerrecht?
+
+--Ja, mijnheer. Ik ben geboren in Melika; ik ben gehuwd in Melika;
+ik woon in Melika; mijn kinderen zijn geboren in Melika. Is dat
+niet voldoende?"
+
+Toen de amerikaansche constitutie werd opgesteld, gold de stelling
+"dat alle menschen van geboorte vrij en gelijk zijn", alleen voor de
+blanken. Een neger was volstrekt niet vrij. Een roodhuid werd volstrekt
+niet als een gelijke beschouwd. Maar de loop der gebeurtenissen heeft
+aan die afgetrokken stelling eene nooit vermoede, geduchte praktische
+beteekenis gegeven. Een in Amerika geboren neger is in het bezit
+van alle burgerlijke rechten. Waarom dan niet een Mongool? Is het
+afrikaansche ras bij geval edeler dan het aziatische?  Als Zete Fly
+waardig wordt geacht in de voorrechten der emancipatie te deelen,
+waarom dan niet Ah-Tim?
+
+
+XXVIII.
+
+De chineesche wijk.--Chineesche vrouwen.
+
+Een zevende deel van de bevolking, een zeventigste deel van de
+oppervlakte, van San-Francisco is aziatisch. De Oosterlingen hebben
+minder behoefte aan ruimte dan de Europeanen. In vele steden kan
+men dicht opeengepakte menschenmassaas vinden: Russen en Tartaren
+te Nishni-Novgorod, Kopten en Armeniërs in Jeruzalem, Arabieren en
+Mooren in Kaïro; maar noch in Rusland, noch in Syrië, noch in Egypte,
+zal men zulk eene menschenmenigte vinden, als hier in de aziatische
+wijk van San-Francisco opeengepakt is.
+
+De uitdrukking aziatische wijk zou iemand in de meening kunnen brengen,
+dat hier sprake was van een afzonderlijk  deel der stad, door muren van
+het overige gedeelte gescheiden, zooals, bij voorbeeld, de chineesche
+stad in Moskou; maar de aziatische wijk te San-Francisco is eene aan
+alle zijden toegankelijke buurt, eene open kolonie, gelijk May-Fair
+in Londen. De Chineezen hebben zich in het hart zelf van San-Francisco
+nedergezet.
+
+Het theehuis van Lock-Sin, in de Jacksonstraat, mag als het middenpunt
+van dit nieuwe aziatische rijk in Amerika worden beschouwd; want in
+de Jacksonstraat, geschaard rondom Lock-Sin's veranda, vindt men de
+chineesche banken en magazijnen, de chineesche kramen en markten, de
+chineesche schouwburgen en speelhuizen; terwijl ter wederzijde van die
+straat de blinde stegen en namelooze poorten en gangen liggen, waarin
+de chineesche schurken en dieven huizen, met hun onvermijdelijken
+nasleep van slavinnen.
+
+Hier schitteren in den vollen glans van een aantal papieren lantaarns,
+de twee groote theehuizen van Lock-Sin en Hing-Ki, waar ge thee
+kunt gaan drinken en inmiddels kijken naar de vertooningen der
+danseressen. Hier, rijkelijk versierd met roode en zwarte vlaggen, en
+weergalmende van den klank van gongs en cymbalen, prijkt Yu-He-Un-Choy,
+de koninklijke schouwburg, waar reeds drie weken lang een groot
+historisch tooneelstuk, een kroniek van de Ming-dynastie, vertoond
+wordt, dat waarschijnlijk nog negen weken duren zal. Tegenover ons,
+bijna even bont rood en geel geverfd, bijna even vervuld van het geluid
+van tam-tams en bekkens, verrijst Sing-Ping-Yuen, de nieuwe schouwburg,
+waarin stukken van minder gehalte worden opgevoerd, die niet langer
+dan dertig of veertig avonden duren. Hier in den omtrek vindt ge ook de
+gemeene kroegen, kelders en speelholen, waar gele dieven en booswichten
+zich met hunne afzichtelijke vrouwelijke kameraden, overgeven aan het
+verboden genot van het hazardspel om geld. Nabij die kelders bevinden
+zich de opiumkitten, waarheen de spelers zich in hunne koortsige
+opwinding begeven, om het nog gevaarlijker en vreeselijker genot te
+smaken van zich naar ziel en lichaam te verderven ter wille van den
+damp van papaversap. Daar om den hoek staat ook de groote pagode, een
+ruim vertrek, met gordijnen en draperiën behangen, stralende van rood
+en goud, waarin een afgodsbeeld troont: niet een mongoolsche afgod,
+met een plat en glad geschoren gelaat, schuine oogen en opgetrokken
+tartaarsche wenkbrauwen, maar een eerzame duitsche mijnheer, met een
+rechten neus, een mooien knevel en een netjes geknipten baard. Voor
+dien vreemden afgod staan, dag en nacht, trekpotten met thee te
+pruttelen en cederstokjes te branden.
+
+De chineesche wijk in San-Francisco breidt zich voortdurend naar
+alle kanten uit. De Aziaten hebben reeds een goed doel van de
+Dupontstraat en Kearnystraat in beslag genomen, en dringen door in
+de Pynboomenstraat, in de Stockton- en Pacificstraten, zelfs tot in
+Californiastraat. In al die straten behooren een zeker aantal huizen
+aan Chineezen. Als de Mongolen eens een huis binnendringen, verjagen
+zij de Europeanen, die niet bestand zijn tegen den rook en den stank,
+tegen de vuiligheid en het geraas. Zoo kruipen zij al verder voort,
+straat voor straat veroverende, en drijven overal de blanken voor
+zich heen, die zich met schrik en toorn van hen afwenden, als van
+eene bende melaatschen. Geen blanke wil onder hetzelfde dak slapen met
+een Chinees; geene blanke vrouw zal gaarne door de Jacksonstraat gaan.
+
+Laat ons eens een kijkje nemen in een dier woningen, en die Aziaten
+in hun huiselijk leven en bedrijf gadeslaan. Niet ver van Lock-Sin's
+theehuis staat een vrij groot gebouw, vroeger bekend onder den
+naam van het Globe-hotel; een huis, vier verdiepingen hoog,
+met zes ramen nevens elkander in den voorgevel, en ruimte genoeg
+aanbiedende voor vijftig gasten. Met inbegrip van het onderhuis en
+zolders, zijn er waarschijnlijk zestig kamers. Aan alle kanten door
+chineesche mierennesten omringd, werd het Globe-hotel niet langer door
+fatsoenlijke reizigers bezocht, en eindelijk verhuurd aan Li-Si-Tut,
+een rijken Chinees, die op zijne beurt de kamers verhuurt aan zijne
+landgenooten van tamelijken stand--winkeliers, hotelbedienden, klerken
+en agenten. Li-Si-Tut draagt zorg, dat hij zijn kamers nooit verhuurt
+aan iemand van slechte reputatie. Geen dief, geen voddenraper, geen
+nachtlooper kan in zijn hotel een onderkomen vinden; geene geblankette
+vrouw wordt hier binnen gelaten. Dobbelen en andere verboden spelen
+worden niet toegelaten, evenmin als gekijf of vechtpartijen. Voor
+zoo ver uitwendige voorschriften de orde kunnen verzekeren, heerscht
+er orde in Li-Si-Tut's etablissement; en het Globe-hotel in de
+Jacksonstraat mag als de koninklijke karavanserai en het zomerpaleis
+van de chineesche kolonie in Amerika beschouwd worden.
+
+Laat ons binnengaan. Een walgelijke stank dringt in uwe neusgaten,
+zoodra ge den voet op den drempel zet. Stank komt u tegen uit
+iedere kamer; het vuil ligt opgehoopt op ieder portaal; het stof van
+jaren her bedekt de vensters met eene dikke korst. Vergeleken met
+dit Globe-hotel onder het bestuur van Li-Si-Tut, is eene turksche
+gevangenis een fatsoenlijk verblijf te noemen. Alles is overdekt
+met eene vuile, stinkende vochtigheid, die in dikke, zwarte droppels
+langs de muren sijpelt. En dan, wat gedrang en geloop van allerlei
+lieden op de trappen en in de kamers! Overal wemelt het van menschen;
+overal ontmoeten u de bleeke, spookachtige gezichten van wezens,
+aan spel en opium verslaafd.
+
+Elke kamer, oorspronkelijk ingericht voor het verblijf van één
+logeergast, is hetzij door matten in zes of zeven kompartimenten
+verdeeld, hetzij in het rond langs de wanden van kribben voorzien. Het
+laatste is doorgaans het geval, want niemand gevoelt behoefte aan
+afzondering, en eene kamer, die, bij verdeeling in kompartimenten,
+maar ruimte voor zes of zeven personen zou aanbieden, kan licht een
+dozijn slapers bergen, als er kribben gezet worden. Van boven tot
+onder is elke kamer opgevuld met rook, zwart van de vuiligheid en
+volgepakt met menschen. Niet minder dan vijftienhonderd personen
+vinden dag en nacht logies in dit chineesche paradijs!
+
+Overvulde en ongezonde kamers heb ik ook elders gezien, maar nooit en
+nergens vond ik menschelijke wezens zoo opeengepakt als hier in dit
+Globe-hotel. Volgens zijn zeggen, verhuurt Li-Si-Tut zijn huis aan
+achthonderd huurders; waaruit zou volgen dat in elke van de zestig
+kamers, met inbegrip van het onderhuis en de kelders, dertien personen
+zouden wonen; maar zijne huurders, zoo beweert hij, bedriegen hem,
+door de kribben weder te verhuren aan lieden, die daarvan maar
+voor de helft van den dag gebruik maken. Bij onderzoek bleek mij,
+dat dit verhaal van het onderverhuren en verdeelen der kamers de
+zuivere waarheid is. Ki-Wok gebruikt zijne krib maar twaalf uren
+van de vier-en-twintig, en verhuurt ze voor de andere twaalf aan
+Li-Ho. In sommige kamers worden de kribben, in een etmaal, door drie
+verschillende personen ingenomen.
+
+En toch mogen zij, die in dit hotel hun intrek hebben, nog
+gezegd worden in een ruim en luchtig paleis te wonen, als men zo
+vergelijkt bij hen, die in den doolhof van straten en stegen, gangen
+en poorten en sloppen wonen, welke rondom Bartlett-Alley gegroept
+liggen. Hier vestigden zich sommigen van de eerste blanke kolonisten
+in San-Francisco. De grond is er vochtig. De houten woningen werden
+zoo haastig en zoo goedkoop mogelijk in elkaar getimmerd; en in
+die door vocht en ouderdom half vergane, van onreinheid stinkende,
+van ongedierte wemelende krotten huist thans de groote meerderheid
+der Mongolen. In duistere holen en gaten, te slecht voor een hond,
+ontwaart ge soms tien of twaalf uitgemergelde menschelijke wezens,
+op planken uitgestrekt, met strakke blikken in het ijdel starende,
+en hun best doende om zich zelven en hun ellende te vergeten in het
+droomland van den opiumrooker.
+
+Nog erger, indien hier van erger sprake kan zijn, is de dievenbuurt,
+die zich ten deele ook binnen meer fatsoenlijke wijken uitstrekt. Het
+is wenschelijk hier een gids en een goed geleide mede te nemen; want
+ge moet deze buurt bij avond bezoeken, en de chineesche misdadigers
+hebben hun eigenaardige manieren.
+
+Het brandpunt van dit dievenkwartier is de onmiddellijke omgeving
+van Bartlett-Alley; daar huist eene afschuwelijke bevolking op
+onreine zolders, in walgelijk vuile kamers, in dompige vochtige
+kelders. De grond is bedekt met vodden en afval, de lucht verpest door
+de uitwasemingen van rottende stronken en schillen: overal slijk en
+modder, opborrelende tusschen de half verteerde planken. Voddenwinkels
+en bewaarplaatsen van gestolen goederen schuilen weg in den donker. En
+overal, in al deze holen en krotten, te midden van al die onnoembare
+onreinheid, wemelt het van Chineezen, wier bleeke, vervallen gezichten
+er nog spookachtiger uitzien bij het flauwe schijnsel eener walmende
+lamp.
+
+Op al deze aangezichten leest ge vrees en vertwijfeling tevens. In
+het voorbijgaan hoort ge deuren toeslaan, grendels dichtschuiven;
+en ge gevoelt bij instinkt, dat achter elke deur een kerel staat,
+door het geluid van vreemde stemmen en onbekende voetstappen in het
+hart van den nacht, opgeschrikt en gereed om de indringers met de
+opgeheven bijl te treffen of hun een kogel door het hoofd te jagen.
+
+"Doe de deur open!" roept onze gids op bevelenden toon, stilstaande
+voor eene uit boomstammen getimmerde hut;--doe de deur open!
+
+--Bedriegt ge mij? Bedriegt ge mij?
+
+--Neen, neen. Doe de deur maar open."
+
+De stem wordt herkend; de deur gaat langzaam open, en ge werpt een
+blik in het krot, niet veel grooter dan eene bedstede, maar bewoond
+door vijf of zes mannen en vrouwen. Hoopen gestolen goed liggen
+op den vloer: maar nergens is een wapen of geweer te zien. Bij eene
+andere hut werden wij afgewezen. Op de vraag: "Gij bedriegt mij immers
+niet?" volgde het gewone antwoord "Neen;" maar in plaats dat de deur
+geopend werd, hoorden wij van binnen een druk gefluister.
+
+"Gaat heen: gij zult mij niet beet nemen!" roept eene stem; tegelijk
+hooren wij het overhalen van den haan van een geweer.
+
+"Buk u en ga voort," fluisterde onze metgezel: en aanstonds bukken
+wij ons en gaan voort.
+
+In Stout's Alley en in de poorten en sloppen rondom dit brandpunt van
+zonde en onreinheid, wonen de lotgenooten en makkers van deze dieven
+en moordenaars--de  vrouwelijke slavinnen.
+
+Laat ons naar de straat terugkeeren.
+
+"Nu hebt ge zoo iets van onze chineesche wijk gezien," zegt mijn
+metgezel, als wij omstreeks twee uur Lock-Sin's theehuis binnentreden,
+om ons door een kop thee te verfrisschen.
+
+"Wat ge nu te San-Francisco hebt gezien, dat kunt ge ook zien te
+Sacramento, te Stockton, te San-José en op vele andere plaatsen. Waar
+John verschijnt, bouwt hij zich eene chineesche stad en bevolkt
+die met lichte vrouwen, dieven en slaven, met het uitschot der
+maatschappij. Wij kunnen voor weinig geld veel werk gedaan krijgen,
+en onze geldmannen en ekonomisten zeggen dat zij goedkoopen arbeid
+noodig hebben voor "de ontwikkeling des lands." Wat dunkt u wel van
+den prijs, dien wij voor deze ontwikkeling moeten betalen?"
+
+"Eindelijk, zegt een senator te Sacramento, de krant neerleggende,
+waarin de jongste boodschap van den President aan het Congres is
+opgenomen, in welke ook melding wordt gemaakt van de chineesche
+landverhuizing. Onze heer en meester in het Witte Huis heeft dan
+toch voor een oogenblik zijn oogen afgewend van de zwarte pest
+langs de Golf, om ook eens te letten op onze gele pest hier langs
+den Stillen-oceaan!"
+
+Niemand zal kunnen zeggen dat President Grant te vroeg of te sterk
+gesproken heeft. Men is veeleer geneigd, het tegenovergestelde te
+denken. In Washington mag men praten en redeneeringen houden: in
+Sacramento moet er gehandeld worden. De mongoolsche landverhuizers
+hebben de republikeinsche beginselen op eene proef gesteld, waarvoor
+zij niet berekend waren; en onder die proefneming zijn beide beginselen
+en instellingen bezweken.
+
+Geplaatst tegenover een dreigend gevaar van reusachtigen omvang, hebben
+de Californiërs, ter zelfverdediging, een dozijn wetten uitgevaardigd,
+die allen in flagranten strijd zijn met de heiligste beginselen van
+de constitutie der Vereenigde-Staten.
+
+De amerikaansche constitutie stelt de amerikaansche havens voor
+iedereen open; de wetten van Californië beperken en regelen
+de toelating en vestiging van Aziaten in San-Francisco. De
+amerikaansche constitutie verleent, behoudens zeer licht te vervullen
+voorwaarden, aan iederen landverhuizer het burgerrecht; de wetten van
+Californië sluiten de chineesche landverhuizers van dit burgerrecht
+onvoorwaardelijk uit.
+
+Ten gevolge van de nieuwe toestanden, door den toevloed dezer Aziaten
+in het leven geroepen, heeft San-Francisco opgehouden eene vrijhaven
+te zijn, in den zin waarin New-York eene vrijhaven is. New-York is
+voor ieder open. San-Francisco is niet voor ieder open. Als hij te
+New-York aan wal stapt, kan een Mongool, na verloop van een jaar,
+als amerikaansch burger genaturaliseerd worden; maar landt hij te
+San-Francisco, dan kan hij zelfs na verloop van twintig jaar niet
+genaturaliseerd worden. Deze strijd van beginselen geeft natuurlijk
+in de praktijk aanleiding tot groote verwarring. Niemand in Oregon,
+Californië en Nevada, kan met zekerheid uitmaken wat wettig is en wat
+niet. Eene rechtbank, die volgens de plaatselijke wet recht spreekt,
+beslist in dezen zin; eene andere rechtbank, die de algemeene wet
+toepast, beslist in tegenovergestelden zin. Strijd en verwarring in
+beginselen, methode en toepassing.
+
+Een voorbeeld. Enkele weken geleden liep een schip van Hongkong de
+haven van San-Francisco binnen. Meenende dat dit schip eene lading
+bedelaars, schelmen en muiters aan boord had, door verstandige
+mandarijnen uit het land verwijderd, deed de overheid te San-Francisco
+eene poging om deze onwelkome gasten naar China terug te zenden. Er
+werd beslag gelegd op de boot; niemand mocht van boord gaan; en de
+stoomboot-maatschappij werd van wege de regeering uitgenoodigd haar
+lading naar Hongkong terug te voeren. De maatschappij weigerde. De
+rechtbanken van San-Francisco erkenden de bevoegdheid van het
+gemeentebestuur om die lading af te wijzen; maar de rechtbank der
+Vereenigde-Staten, die de beginselen der algemeene constitutie moest
+toepassen, vernietigde het vonnis.
+
+Bijna iedere vrouw, die een paspoort krijgt om Hongkong te mogen
+verlaten, komt over als slavin, als het eigendom van meesters, die
+haar in de stad verkoopen, juist zoo als een planter vroeger zijne
+quadrone in Nieuw-Orleans verkocht. Er is op dit oogenblik voor de
+rechtbank eene zaak aanhangig, waaruit dit feit, en misschien nog
+veel meer, blijkt.
+
+Ah-Li, een man van goede reputatie en fatsoenlijke levenswijze, woonde
+samen met Low-Yow, eene vrouw, die ten onrechte werd verondersteld
+zijne echtgenoote te zijn. Zij kregen onaangenaamheden en verlieten
+elkander, waarop Ah-Li van Low-Yow de terugbetaling vorderde van meer
+dan vierhonderd dollars, welke som hij haar had ter hand gesteld,
+toen zij nog voor echtelieden doorgingen. Low-Yow weigerde.
+
+Ah-Li ging daarop naar den rechter, en verklaarde dat de chineesche
+vrouw, Low-Yow genaamd, een chineesch meisje, Choy-Ming geheeten
+en slechts dertien jaar oud, voor tweehonderd dollars had verkocht:
+op grond waarvan hij verlangde dat deze vrouwelijke slavenhandelaar
+zou worden gevangen genomen. Een getuige, Ah-Sing, die zich voor een
+broeder van Choy-Ming uitgaf, bevestigde onder eede de verklaring
+van Ah-Li. Op grond dezer verklaringen werden Low-Yow en Choy-Ming
+beiden in hechtenis genomen. Aan deze laatste werd een advokaat
+toegevoegd, maar het proces rustte voornamelijk op haar eigen
+verklaring. Zij erkende eene slavin te zijn. Zij was als slavin van
+China, naar San-Francisco gebracht en daar verkocht aan Low-Yow,
+die haar naderhand weder verkocht aan den houder van een slecht
+huis. Zij stelde den rechter een verkoopbrief ter hand, dien haar,
+overeenkomstig het gebruik in haar land, door Low-Yow gegeven was.
+
+De advokaat van Low-Yow beweerde dat het geheele proces niets anders
+was dan eene samenspanning tusschen Ah-Li en Ah-Sing, om zijne
+cliënte in moeilijkheden te wikkelen. Twee bejaarde Chineezen, in
+Stout's Alley woonachtig, verklaarden onder eede dat Choy-Ming hun
+kind was. Zij zeiden, dat het meisje uit hunne woning was gelokt en
+gedurende eenigen tijd van hen verwijderd was gehouden. Zij hadden
+haar nooit aan Low-Yow verkocht, en Low-Yow kon haar dus ook aan
+niemand anders hebben verkocht. Verschillende chineesche getuigen
+verklaarden dat zij Choy-Ming met de beide oude lieden gezien hadden,
+zoowel toen zij van het schip aan land kwamen, als later op straat.
+
+Choy-Ming werd binnengeroepen. Door den rechter ondervraagd, of de
+man en de vrouw in de getuigenbank haar ouders waren, antwoordde zij
+ontkennend. Zij had die menschen nooit in haar leven gezien. Toen
+zij verklaarden haar ouders te zijn, hadden de oude man en vrouw
+een valsch getuigenis afgelegd. Ah-Sing, haar broeder, zou haar
+verklaring bevestigen. Ah-Sing werd geroepen. Was Choy-Ming zijne
+zuster? Ja, Choy-Ming was zijne zuster. Waren de oude man en vrouw
+zijne ouders? Bij het gebeente van zijn voorvaderen--neen! Hij had
+die lieden nooit tevoren gezien, en hij wist zeker dat zij niet de
+ouders waren van Choy-Ming.
+
+De rechter, geen kans ziende om uit te maken wat in deze tegenstrijdige
+getuigenissen waarheid was, maakte een einde aan de zaak en zond
+beide partijen weg.
+
+Choy-Ming ging naar huis met Ah-Sing en Ah-Li, en men hoorde niets
+meer van haar, tot zij eensklaps weer in Stout's Alley verscheen,
+en huisvesting vroeg bij de oude lieden als hun kind. Ondervraagd
+omtrent haar verklaring voor de rechtbank, zeide zij dat zij met
+Ah-Li was medegegaan en een poosje bij hem gebleven, omdat Ah-Sing
+haar met zijne bedreigingen schrik aanjoeg. Zij had op eene hoeve ten
+platten lande geleefd, maar had nu de twee mannen verlaten. Ah-Sing,
+zegt zij, is haar broeder niet, en zij houdt meer van de oude lieden
+dan van de twee mannen. Ah-Li en Ah-Ling mishandelden haar, en zij
+wil niet langer hun vrouw zijn.
+
+Naar ik hoor, is Choy-Ming even dertien jaar!
+
+De positie der chineesche vrouwen, die naar San-Francisco gebracht
+worden, is evenmin twijfelachtig als de positie der circassische
+meisjes, die op de markten van Kaïro en Damascus te koop werden
+aangeboden. Zij zijn slavinnen. Als zij met haar eigenaars te
+San-Francisco aankomen, wordt voor haar geene landingspremie aan
+de zesde maatschappij betaald; want deze vrouwen, voor wie in het
+samenstel der chineesche familie geene plaats is, behoeven na haar
+dood niet naar China worden teruggebracht. Zij worden eenvoudig als
+beesten weggestopt.
+
+De geschiedenis dezer meisjes is dikwijls zeer treurig. Sommigen
+werden door haar vader verkocht: de arme mongoolsche boeren toch
+verkoopen geregeld hun dochters, juist zoo als de indiaansche wilden
+geregeld hunne squaws verkoopen. Velen van haar zijn gestolen kinderen,
+opgelicht en weggevoerd door schurken, die met dit doel de dorpen
+nabij de kust afloopen. In elke chineesche haven is eene markt voor
+zulke waar. Te Hongkong moeten zij wel van een ambtenaar een paspoort
+erlangen, maar die ambtenaar laat zich gemakkelijk een rad voor de
+oogen draaien. De eene handelaar laat drie of vier meisjes voor zijne
+dochters doorgaan; een ander geeft er vijf of zes voor zijne vrouwen
+uit. Een op het stuk van polygamie wat minder toeschietelijke consul
+zal wellicht zwarigheid maken, zulk een paspoort te viseeren; maar in
+dat geval behoeft de handelaar slechts naar een van de slaaphuizen te
+gaan, waar de landverhuizers, in afwachting van het vertrek der boot,
+hun intrek nemen, en aan eenige hunner tijdelijk eene vrouw toe te
+voegen--voor zoo lang de reis duurt. Dank zij dit huismiddeltje,
+komen de meisjes in San-Francisco, en worden verkocht aan ieder,
+die eene slavin begeert.
+
+Om dit kwaad op afdoende wijze te stuiten, heeft men in Californië
+eene wet uitgevaardigd, waarbij aan de plaatselijke autoriteiten
+de bevoegdheid wordt gegeven om alle van Azië komende schepen te
+onderzoeken; en tevens het recht, om, wanneer zij aan boord eene lading
+vrouwen vinden, die verondersteld kunnen worden slavinnen te zijn,
+en die blijkbaar met onzedelijke bedoelingen worden aangebracht,
+van de stoomvaartmaatschappij te vorderen, dat die personen terug
+zullen worden gevoerd.
+
+Het duurde niet lang, of het geval deed zich voor, want verscheidene
+kooplieden zijn bij dezen afschuwelijken handel betrokken. "Gij moogt
+deze vrouwen niet aan land brengen," zeide de havenmeester.--"Dat
+zullen wij eens zien," antwoordden de kooplieden, die de meisjes op
+spekulatie hadden gekocht, en gaarne eene goede winst van hun koopwaar
+wilden trekken. Zij stelden eene rechtsvordering in. De eerste
+rechtbank te San-Francisco stelde den havenmeester in het gelijk,
+waarop de kooplieden in hooger beroep kwamen bij den Chief Justice
+Wallace, van het opperste gerechtshof te Sacramento, die het vonnis der
+eerste rechtbank bevestigde. Hier afgewezen, wendden de kooplieden zich
+tot het kreitshof der Vereenigde-Staten, beweerende dat de wetten van
+Californië in openbaren strijd zijn met de amerikaansche constitutie,
+en daarom van geen kracht te San-Francisco, als behoorende tot het
+gebied der Vereenigde-Staten. De rechters van het Hof vereenigden
+zich met deze zienswijze.
+
+Verbitterd over deze uitspraak van het Hof, is het volk van Californië
+daarvan weder in beroep gekomen bij het Hoog Gerechtshof te Washington
+[25]; maar terwijl de Opperrechter Waite en zijn hoogachtbare collega's
+zitten te peinzen over lastige rechtskwesties, komen de vrouwelijke
+slaven alvast ongehinderd binnen, en mag een vrije amerikaansche staat
+deze zedelijke pest niet van zijn gebied weeren. De rechters zeggen,
+de grond is vrij. Eene slavin wordt eene vrije vrouw, zoodra zij
+den californischen grond betreedt. Dat klinkt heel fraai; maar wie
+zal zulk een schepsel als eene chineesche slavin gaan vertellen dat
+zij vrij is? Wie zal haar aan het verstand kunnen brengen, wat dat
+woord vrije grond beteekent? Slavin in haar eigen land, heeft zij
+nooit hooren spreken van vrouwen van haar klasse, die vrij waren. In
+San-Francisco is zij evenzeer slavin als zij dit was in Canton of
+in Peking. En toch zal niemand de slavenhandelaars kunnen beletten,
+hunne afschuwelijke lading door de Gouden-Poort binnen te brengen!
+
+"Luister nu eens naar dit geleuter, zegt de senator. De President
+spreekt over die aziatische kwestie, als gold het eene kwestie van
+alledaagsche moraliteit!"
+
+Dit zijn de woorden van den President: "Ik vestig de aandacht van het
+Congres op het algemeen erkende feit dat de groote meerderheid der
+chineesche landverhuizers, die op onze kusten landen, blijkbaar niet
+komen om zich onder ons te vestigen en hun arbeid bevorderlijk te maken
+aan de algemeene welvaart; maar zij komen krachtens een contract met
+hoofdlieden, die bijna volstrekte macht over hen hebben. In nog erger
+mate geldt dit van de chineesche vrouwen. Nauwelijks een merkbaar deel
+van haar wijden zich aan eerlijken arbeid: zij worden aangebracht
+met schandelijke bedoelingen, tot oneer voor de gemeente waar zij
+zich vestigen, en tot groot gevaar voor de zedelijkheid van de jeugd
+dier plaatsen. Kunnen deze kwade praktijken langs wettelijken weg
+worden gekeerd, dan zal het, niet alleen mij een plicht, maar ook
+een genoegen zijn, elke wettelijke regeling toe te passen, die de
+bereiking van een zoo gewenscht doel kan bevorderen."
+
+In californische ooren klinken zulke woorden al zeer flauw en
+zwak. "Als ge nu deze boodschap met de werkelijkheid vergelijkt,
+gaat de senator voort, verdienen zulke frazen dan wel een anderen
+naam dan geleuter? Hier, in Sacramento, maken wij ons geene illusiën
+over dezen toevloed van aziatisch gepeupel. In Californië hebben de
+chineesche mandarijnen eene strafkolonie gevonden, waarheen zij nu,
+dank zij onzer schraapzucht en dwaasheid, het schuim der maatschappij,
+hun vagebonden, misdadigers enz. heenzenden. Zoo komen zij van over
+de zee, bij duizenden, of liever bij tienduizenden; en toch zijn die
+duizenden en tienduizenden nog slechts de voorhoede van een groot
+leger. Millioenen kunnen verschijnen, waar tot dusver duizenden zijn
+verschenen, en tientallen van millioenen kunnen komen van waar de
+tienduizenden kwamen".
+
+Is dit alleen een droom der verhitte verbeelding, die reeds
+tallooze drommen van Aziaten door de Gouden-Poort meent te zien
+binnenstroomen? In voorhistorische tijden werd Amerika uit Azië
+bevolkt: waarom zou zoo iets niet op nieuw kunnen geschieden? De
+noodige menschenmassa is er aan gindsche kust. De zee ligt open voor
+hunne schepen. De overtocht levert winst op.
+
+"Wij zijn iets meer dan dertig millioen blanken sterk, gaat de senator
+voort; daar ginds leven ruim drie-honderd-zestig-millioen gelen. Als
+zij vijftig millioen naar Amerika overzenden, heeft dit voor hen
+zoo goed als niets te beteekenen; maar dat geschenk zou voor ons de
+dood zijn."
+
+De senator heeft gelijk. Ook na den uittocht van vijftig millioen
+menschen, zouden de Vijf Provinciën nog even dicht bevolkt zijn
+als Ierland was vóór den hongersnood. Als de regeering van Peking
+schepen huurde en die vijftig millioen overvoerde, zou zij goede zaken
+maken. Door de Vereenigde-Staten verspreid, zoo als loontrekkende
+arbeiders zich altijd verspreiden, zouden vijftig millioen Mongolen
+eene beslissende meerderheid hebben bij alle verkiezingen, van Oregon
+tot de Golf van Mexiko.
+
+Wie kan de verzekering geven, dat zij nooit komen zullen? Wie kan
+berekenen wat menschen, door gebrek gedreven, durven ondernemen? Honger
+heeft zich een weg gebaand door steenen muren en onstuimige zeeën
+getrotseerd. Misgewas onder de aardappelen heeft een derde deel der
+bevolking van Ierland naar Amerika doen verhuizen, hoewel een iersche
+kern vooral niet minder aan zijn geboortegrond gehecht is dan een
+mongoolsche boer. Wie is met de toekomst van de theeplant bekend? Wij
+hebben de ziekte in de druiven en de aardappelenziekte. Stel
+voor een oogenblik dat ook de theeplant op dergelijke wijze werd
+aangetast. Indien zulk een ramp van China een tweede Ierland maakte,
+zou het volk wel genoodzaakt zijn, bij millioenen te verhuizen. Als
+slechts een zevende deel der chineesche bevolking naar Amerika
+verhuisde, zouden zij de verkiezingen geheel beheerschen, en dank
+zij der wijze en voorzienige republikeinsche constitutie, onbeperkte
+gebieders van het land worden, waar dan de europeesche beschaving
+plaats zou moeten maken voor de aziatische barbaarschheid.
+
+
+XXIX.
+
+Vooruitgang der blanken.--De tegenwoordige toestand.
+
+Tegenover het gansch niet hersenschimmige gevaar eener groote
+volksverhuizing uit China, waardoor de europeesche beschaving misschien
+zou kunnen ondergaan en door de aziatische barbaarschheid verdrongen
+worden, mogen de blanken in Amerika, tot welke partij of richting zij
+ook behooren, zich wel ernstig rekenschap geven van den tegenwoordigen
+toestand met zijne eischen en behoeften, zijne beloften en gevaren.
+
+De vooruitgang der blanken in Amerika was tot dusver zoo snel
+en zoo onophoudelijk, dat zorgeloosheid omtrent de toekomst niet
+onverklaarbaar is: bij een terugblik op hetgeen bereids is verricht,
+kunnen de Amerikanen lichtelijk zich inbeelden dat het werk is
+volbracht, dat het voortdurend bezit van het land voor hen verzekerd
+is. Toen Hancock en zijne vrienden de onafhankelijkheidsverklaring
+onderteekenden, waren dertien koloniën door haar afgevaardigden op het
+Congres te Philadelphia vertegenwoordigd; dertien koloniën, die te
+zamen eene oppervlakte besloegen van nog geen vijfhonderd-duizend
+vierkante mijlen en eene bevolking telden van omstreeks
+twee-en-een-half millioen, waaronder bijkans vijfhonderd-duizend
+negerslaven. Na verloop van een eeuw zijn die dertien koloniën
+aangegroeid tot negen-en-dertig staten en acht territoriën, eene
+oppervlakte beslaande van meer dan drie millioen vierkante mijlen,
+en eene bevolking tellende van ruim veertig millioen vrijen, de geheel
+onafhankelijke, zwervende indiaansche stammen niet medegerekend.
+
+Aanvankelijk niet meer dan een strook kustland, zag de jonge republiek
+haar gebied beperkt tusschen de zee en de naburige bergketen. Van de
+Penobscot-rivier in Maine tot de Attamaha in Georgië, strekte het
+bewoonbare land zich zelden verder dan honderd mijlen binnenwaarts
+uit. Hier en daar reikte eene of andere vruchtbare vallei tot twee-
+of driehonderd mijlen, maar in den regel begonnen de hellingen
+van het Alleghany-gebergte reeds op een afstand van circa honderd
+mijlen van de kust. Slechts op een enkel punt was deze natuurlijke
+slagboom doorgebroken: eene opening in de Blue-Ridge, waardoor zich
+eenige ondernemende planters hadden gewaagd in de vlakte, nu door
+westelijk Virginia en Kentucky ingenomen; en deze eenzame zwervers
+hingen af van de genade der roodhuiden, die van tijd tot tijd de
+hoeven verbrandden, de mannen scalpeerden en de vrouwen naar hun
+kamp wegvoerden. Pittsburg, een dorp negen jaar oud, stond midden
+in de woestijn. Iemand, die in een kano de Ohio durfde afzakken,
+werd als een stoutmoedig ontdekker geëerd. Waar nu Wheeling en
+Cincinnati staan, met haar scholen en kerken, haar spoorwegen en
+fabrieken, zag toen de stoutmoedige pionier den rook opstijgen der
+indiaansche wachtvuren, en hoorde hij uit de verte het krijgsgeschrei
+der indiaansche kampen. Roodhuiden togen ter bisonjacht in de vlakten
+van Indiana, dreven in kano's de Ohio af, en wierpen hunne netten
+uit in de nevenstroomen van de Big-Drink.
+
+Ten zuiden had de jonge republiek aan hare grenzen een wantrouwenden
+en scherpzienden vijand, tegenover wien hare verhouding zoo veel
+te moeilijker was, omdat hij vroeger haar vriend en bondgenoot was
+geweest. Frankrijk had nog steeds de monden van den Mississippi in
+bezit, en hield dien grooten handelsweg praktisch voor de Amerikanen
+gesloten. In een land zonder kanalen en nauwelijks met bruikbare wegen,
+was het vrije gebruik van de groote rivier eene eerste voorwaarde
+voor kolonisatie in de vallei van den Mississippi; en het was
+onmogelijk, van de fransche gouverneurs te Nieuw-Orleans die vrijheid
+te verkrijgen. Zoo scheen de jeugdige republiek, door de natuur en door
+de omstandigheden, voor altijd beperkt tot haar oorspronkelijk gebied:
+de kusten en de valleien, die zich van Maine tot Georgië uitstrekken.
+
+Toen de onafhankelijkheidsoorlog ten einde was gebracht, zagen vele
+ernstige en vaderlandslievende mannen de toekomst donker in. De edele
+gevoelens en hartstochten, door den oorlog opgewekt, waren uitgebluscht
+en geweken--en niets bleef over dan de ruïnen en het verderf, van
+iederen burgeroorlog onafscheidelijk. Het land was een wildernis
+geworden. Boerderijen, door de eigenaars verlaten, waren aan verval en
+verwoesting prijs gegeven. Steden waren geplunderd en verbrand geworden
+door de strijdende legers; bruggen waren vernield, molens verbrand,
+plantages verwoest. De bevolking der staten was armer dan de bevolking
+der vroegere koloniën; ieder stak in schulden, en bovendien was er, met
+en door den oorlog, een onrustige, avontuurlijke geest in de vroegere
+kolonisten gevaren, die hen met hun lot ontevreden en van de werken
+des vredes afkeerig maakte. Meer nog: dronkenschap, vloeken en zweren,
+vroeger bijna onbekend, waren schrikbarend toegenomen; het onderwijs,
+weleer het voornaamste voorwerp van de zorg der overheid in iedere
+stad, was verwaarloosd en in verval geraakt; leeraars en onderwijzers,
+in de republiek geene gelegenheid meer vindende om hunne talenten te
+besteden, vertrokken naar Europa. Lichtzinnigheid en onzedelijkheid
+was mode geworden, en de aanzienlijke dames van Boston en Richmond
+rekenden het zich tot een eer, Voltaire na te praten.
+
+Zelfs Washington's vaste geest werd in hem ontrust. "De geest der
+vrijheid," zeide hij zeven jaren na de onafhankelijkheidsverklaring,"
+is sinds lang geweken, en zelfzucht heeft zijne plaats ingenomen." Maar
+tevens wijdde Washington zich met onverzwakte kracht en volhardenden
+ernst aan de taak, om de wonden te genezen, en de jammeren, door den
+oorlog veroorzaakt, te doen verdwijnen. En met welken uitslag!
+
+Frankrijk liet zich afkoopen: de monden van den Mississippi kwamen in
+handen van Amerika. Spanje werd uit Florida verdrongen, en Mexiko uit
+Californië, Arizona en Texas verjaagd. Bijna geheel de gematigde en een
+deel van de tropische streek van Noord-Amerika werd gaandeweg ingelijfd
+bij de republiek. Bijkans dertig staten en territoriën zijn haar in het
+verloop van een eeuw toegevoegd. In die staten en territoriën wonen
+veertig millioen vrije burgers, zijn drie-en-zestigduizend kerken,
+honderd-veertigduizend scholen met tweehonderd-zeventigduizend
+onderwijzers en ruim zeven millioen leerlingen. Landstreek bij
+landstreek, ieder zoo groot als menig koninkrijk, is op de woestijn
+veroverd en in cultuur gebracht; steden bij honderden zijn verrezen en
+in weinige jaren tot metropolen aangegroeid; spoorwegen doorsnijden in
+alle richtingen het onmetelijk gebied en verbinden de beide oceanen;
+handel en nijverheid hebben zich op reusachtige schaal ontwikkeld, en
+op het gebied van technische wetenschappen neemt Amerika eene eerste
+plaats onder de moderne volken in. Zoo staat de jonge republiek daar,
+een voorwerp van bewondering en naijver voor velen, in de volle
+grootheid van macht, rijkdom, vrijheid, en met eene toekomst voor
+zich, die nieuwe wonderen in haar schoot te bergen schijnt.... Toch
+heeft ook deze medaille eene keerzijde!
+
+De onderlinge strijd der rassen, dien wij hebben geteekend, is niet
+de eenige plaag, waarmede Amerika te worstelen heeft: daar zijn nog
+andere euvelen te bestrijden, zoowel van moreelen als van physieken
+aard, om niet te spreken van geduchte politieke en sociale krisissen,
+die misschien niet verre zijn.
+
+Onder de oorzaken, die de normale ontwikkeling der blanke bevolking
+in Amerika belemmeren, bekleedt de ongelijke verhouding tusschen beide
+geslachten--een gevolg van den toevloed van mannelijke landverhuizers
+en kolonisten--eene eerste plaats.
+
+Dit euvel is de bron van zeer vele anderen, en tevens van den
+allernoodlottigsten invloed niet alleen op het onderling verkeer
+tusschen de beide geslachten, maar ook op het karakter en de positie
+der vrouwen zelven. In dit opzicht staat Amerika achter bij elk ander
+beschaafd land.
+
+In 1871 bedroeg de bevolking van Groot-Brittannië, in ronde cijfers,
+een-en-dertig millioen zeshonderd-zeventienduizend zielen. Daaronder
+waren vijftien millioen-driehonderd-zestigduizend mannen, en
+zestien-millioen tweehonderd-zeven-en-vijftigduizend vrouwen: overwicht
+der vrouwelijke bevolking, achthonderd-zeven-en-negentigduizend.
+
+In 1870 telden de Vereenigde-Staten ook, in ronde getallen, eene blanke
+bevolking van drie-en-dertig millioen vijfhonderd-negentigduizend
+zielen. Daarvan behoorden zeventien millioen negen-en-twintigduizend
+tot het mannelijk, en zestien millioen vijfhonderd-zestigduizend
+tot het vrouwelijk geslacht. Overwicht der mannelijke bevolking,
+vierhonderd-negen-en-zestigduizend zielen.
+
+Deze wanverhouding, reeds op zich zelve zoo bedenkelijk, wordt nog
+erger door de zeer ongelijke verdeeling der vrouwelijke bevolking
+in de verschillende deelen des lands. Terwijl de republiek over
+het geheel arm aan vrouwen is, is bijna de helft der staten daarvan
+rijk voorzien, sommige staten zelfs al te rijk. In zeventien staten
+en in het district Columbia zijn er meer vrouwen dan mannen. In
+enkele van die staten is het verschil onbeteekenend, maar in andere
+daarentegen zeer aanzienlijk, grooter dan in eenig land van Europa. In
+Engeland bedraagt het verschil tusschen mannen en vrouwen gemiddeld
+acht-en-twintig per duizend--een gevolg van de sterke landverhuizing--;
+in Pruisen niet meer dan dertien. In Massachusetts bedraagt dit
+cijfer reeds vier-en-dertig, en in Noord-Carolina en Rhode-Island
+is de verhouding nog ongunstiger. Daarentegen heeft in al de andere
+staten en territoriën de mannelijke bevolking de meerderheid. Ook hier
+is het verschil soms onbeteekenend: in Vermont, Delaware en Kentucky
+niet meer dan zeven per duizend. In Californië, Kansas en Minnesota is
+het verschil zeer belangrijk; in Arizona, Wyoming, Idaho en Montana
+is het buitensporig groot:--drie, en zelfs vier tegen één. Is het
+noodig in beschouwingen te treden omtrent den maatschappelijken en
+zedelijken toestand van landstreken, waar slechts ééne blanke vrouw
+wordt gevonden tegen vier blanke mannen?
+
+In onmiddellijk verband hiermede staat een ander feit. Drie jaar
+geleden maakte het bureau voor onderwijs eene statistiek openbaar,
+waaruit ontegenzeggelijk bleek, dat het getal der geboorten in Amerika
+van jaar tot jaar verminderde, en dat niet slechts in enkele staten,
+maar in alle staten. De afneming is blijvend en algemeen: dezelfde in
+Arkansas en Alabama, als in Massachusetts en Connecticut, in Michigan
+en Indiana als in Pennsylvanië en New-York, Het getal der geboorten
+is aanzienlijker onder de landverhuizers dan onder de ingeborenen;
+en toch, ondanks deze omstandigheid, is het gemiddeld cijfer over het
+geheele land lager dan in eenig land van Europa. Is het wel zoo vreemd,
+dat sommige bekwame statistici en physiologen tot de, waarschijnlijk
+wel wat voorbarige, slotsom zijn gekomen, dat het blanke ras op den
+duur op amerikaanschen bodem niet leven kan?
+
+Een ander euvel, waarmede de amerikaansche maatschappij te worstelen
+heeft, en dat ontzaggelijke verwoestingen aanricht, is de verregaande
+onmatigheid, de dronkenschap. Deze schier onbedwingbare trek naar
+sterken drank is eene erfenis van de germaansche, engelsche en
+duitsche, voorvaders van het tegenwoordige amerikaansche volk; hier
+echter wordt die behoefte nog meer geprikkeld door den invloed van
+een klimaat, dat zoowel in warmte als in koude telkens tot uitersten
+overslaat. Evenals de Engelschen, hebben ook de Amerikanen allerlei
+middelen aangegrepen om dit steeds heftiger voortwoekerend kwaad te
+stuiten. Zij zijn daarin zelfs verder gegaan dan in Engeland. In
+sommige staten werd de verkoop van bedwelmende dranken geheel
+verboden; in andere werd die handel aan beperkingen onderworpen,
+welhaast met een verbod gelijkstaande. In onderscheidene staten
+is de drankverkooper verantwoordelijk gesteld voor de vergrijpen of
+misdaden, door de beschonkenen begaan; en in vele andere is doorgaande
+dronkenschap een grond voor echtscheiding. En toch--in Amerika zoowel
+als in Engeland, is de uitkomst van dergelijke maatregelen voor 't
+minst twijfelachtig. Over het geheel genomen, wordt er in Amerika
+tegenwoordig meer sterke drank gebruikt dan ooit te voren. Zelfs
+in die staten, die tot dusver geacht konden worden het minst aan
+dit euvel te lijden, nemen de veroordeelingen wegens dronkenschap
+voortdurend toe. In spijt van zijn uiterst strenge wetten, worden
+er in Maine, in het vorige jaar (1875), meer personen ter zake van
+dronkenschap veroordeeld, dan in eenig vroeger jaar sedert de invoering
+der verbodsbepalingen. Massachusetts, na gedurende meer dan twintig
+jaar de proef te hebben genomen met het verbod van drankverkoop,
+hoeft onlangs die wet ingetrokken, en laat nu den verkoop van sterken
+drank toe, behoudens vergunning der overheid. Wetten, reglementen
+en politiemaatregelen zijn onmachtig gebleken om het kwaad te
+keeren; maar evenmin is dit tot dusver gelukt aan de ijverige en
+welmeenende pogingen van particulieren, afschaffingsgenootschappen,
+vereenigingen, meetings, predikers, zendelingen. Zelfs de, in sommige
+opzichten misschien bespottelijke, maar in ieder geval goed gemeende,
+kruistocht door de vrouwen in Ohio, onder aanvoering van Moeder Carey,
+tegen den drank ondernomen, heeft, voor zoover men oordeelen kan,
+niet bijzonder veel vrucht gedragen. Het kwaad is zoo ingeworteld,
+en zoo velerlei oorzaken werken, juist in onzen tijd, mede om het te
+bevorderen, dat de vraag, hoe die verderfelijke en steeds grooter
+verwoestingen aanrichtende kanker kan worden genezen of althans
+beteugeld, inderdaad eene der ernstigste is, die de staatsman en
+ieder vriend des volks zich ter beantwoording kan voorleggen.
+
+Weinig minder ernstig is het gevaar, dat de republiek dreigt door
+de schromelijke onwetendheid harer burgers. In Europa wordt zoo
+dikwijls en met zoo grooten ophef over de amerikaansche scholen
+en het amerikaansche onderwijs gesproken, dat vele mijner lezers
+misschien zeer verwonderd zullen zijn, als ik hun zeg, vooreerst,
+dat er geen amerikaansch stelsel van onderwijs bestaat; ten andere,
+dat het schoolbezoek nergens in vollen ernst verplicht is, zoo
+als in Zwitserland; en ten derde, dat het onderwijs noch algemeen,
+noch voldoende is. De republiek als zoodanig bemoeit zich niet met de
+opvoeding harer burgers: zij heeft slechts twee speciale inrichtingen
+van onderwijs: de militaire akademie te West-Point in New-York, en de
+marineschool te Annapolis in Maryland. De zorg voor het gewone, lager,
+middelbaar en hooger onderwijs wordt door de republiek overgelaten
+aan de bijzondere staten, en door de staten aan de verschillende
+graafschappen (provinciën), en over het algemeen door de graafschappen
+weder aan de verschillende gemeenten (townships). Ligt er eene stad
+binnen de grenzen eener gemeente, dan moeten de burgers dier stad
+doorgaans zelven voor het onderwijs hunner kinderen zorgen. Daar is
+dus niet alleen geen algemeen stelsel van onderwijs in Amerika, maar
+men zou bijna kunnen zeggen, dat er zoo vele verschillende stelsels
+als gemeenten zijn.
+
+Slechts in vijf staten van de negen-en-dertig bestaat er eene
+wet, die het bezoeken der school voorschrijft. Die vijf staten
+zijn New-Hampshire, Massachusetts, Connecticut, Michigan en
+New-York; maar zelfs in die staten wordt de wet nergens met kracht
+gehandhaafd, en de uitkomsten der statistiek zijn dan ook alles
+behalve gunstig. In New-Hampshire kunnen zevenduizend personen
+niet lezen, en bijna tienduizend niet schrijven. In Connecticut
+kunnen twintigduizend personen niet lezen, en dertigduizend niet
+schrijven. In Michigan kunnen vier-en-dertigduizend personen niet
+lezen, en drie-en-vijftigduizend niet schrijven. In New-York
+zijn er honderd-drie-en-zestigduizend personen, die niet
+lezen, en bijna tweehonderd-veertigduizend, die niet schrijven
+kunnen. Volgens de statistiek, door het bureau van onderwijs te
+Washington uitgegeven, waren er in 1870 in geheel Amerika ruim vier
+millioen-vijfhonderd-duizend personen, die niet lezen, en meer dan
+vijf millioen-zeshonderd-duizend, die niet schrijven konden!
+
+En men meene niet, dat deze ongeletterde lieden geheel of voor het
+meerendeel vreemde landverhuizers zijn: iersche arbeiders, duitsche
+landbouwers, Chineezen, Afrikanen enz. Volstrekt niet. Vooreerst
+kunnen de duitsche en chineesche landverhuizers, in den regel,
+wel lezen en schrijven;--ik heb nog nimmer een Chinees ontmoet,
+die niet kon lezen, en maar zeer weinigen, die niet konden
+schrijven--natuurlijk in hun eigen taal. Maar volgens de statistiek
+zijn van die vijf millioen zeshonderdduizend, die niet lezen en
+schrijven kunnen, slechts zevenhonderd-vijftigduizend personen
+niet in Amerika geboren. Natuurlijk worden bij deze opgaven de
+negers medegerekend; maar de negers zijn nu ook amerikaansche
+burgers, met politieke rechten. Hun aantal in deze statistiek
+bedraagt twee millioen zevenhonderd-vijftigduizend. Dan komen
+nog eenige getallen in aanmerking voor roodhuiden en Chineezen;
+maar na aftrek van negers, roodhuiden en gelen, blijven er dan
+toch nog twee millioen achthonderdduizend zuivere blanken over,
+die noch lezen, noch schrijven kunnen, en daarvan zijn ruim twee
+millioen echte geboren Amerikanen! Als men nu daarbij overweegt,
+hoe bitter weinig de bloote kennis van lezen en schrijven voor de
+intellectueele ontwikkeling bewijst, dan zal men den grooten roep
+over het amerikaansche volksonderwijs zoo wat op zijne wezenlijke
+waarde kunnen schatten.--Echter moet worden erkend, dat sedert deze
+verbazingwekkende feiten aan het licht kwamen, van verschillende
+zijden, met ernst en kracht, de hand aan het werk is geslagen, om in
+dezen jammerlijken toestand--mede voor een groot deel het gevolg van
+den burgeroorlog--verbetering te brengen. Daar zullen echter vele, vele
+jaren moeten verloopen, en daar zal nog zeer, zeer veel gedaan moeten
+worden, eer de model-republiek, ook wat het volksonderwijs aangaat,
+zich op gelijke lijn kan stellen met de meeste staten in Europa.
+
+Laat ons, ten slotte, met een enkelen blik, den huldigen toestand
+overzien.
+
+De natuurlijke hoofdvoorwaarden voor nationale ontwikkeling zijn
+overal: grond en bevolking. Ook Amerika dankt aan den overvloed van
+beiden in de eerste plaats zijn voorbeeldeloos snellen wasdom. Tot
+nu toe heeft de stroom van immigranten niet stil gestaan, en voor
+allen was er grond en woning in voorraad. Zal dit zoo blijven?
+
+Sedert het einde van den onafhankelijkheidsoorlog heeft Europa meer dan
+negen millioen menschen aan Amerika geleverd. Blijkens de volkstelling
+van 1870 waren vijf-en-een-half millioen inwoners op vreemden grond
+geboren; terwijl van bijna elf millioen hetzij de vader, hetzij de
+moeder vreemdeling van geboorte was. Van de zeven Amerikanen was er
+dus één van geboorte vreemdeling; en bijna één van de drie was althans
+deels van vreemde afkomst. Geen ander land telt zoo vele vreemden in
+zijn gebied.
+
+Van de ongeveer tien millioen menschen, die uit verschillende
+wereldstreken naar Amerika zijn verhuisd, zijn bijna zes millioen
+van de Britsche eilanden en van Britsch Amerika afkomstig; en ruim
+twee-en-een-half millioen van Duitschland, met inbegrip van Pruisen
+en Oostenrijk, doch zonder Polen en Hongarije. Van de niet-europeesche
+staten heeft China het grootste getal geleverd; dan volgen West-Indië
+en Mexiko. Maar de bijdragen van landverhuizers uit Azië, Afrika,
+Australië en Amerika (met uitzondering van Engelschen) beloopen nog
+niet één per dozijn. De republiek is dus hoofdzakelijk bevolkt door
+personen, uit Engeland en Duitschland afkomstig.
+
+Zal nu deze toevloed van engelsche en duitsche kolonisten ook in het
+vervolg, op dezelfde groote schaal, blijven voortduren? Niemand die
+het gelooft. Daar zijn vele teekenen, meer of minder duidelijk en
+openbaar, die recht geven tot de uitspraak, dat deze landverhuizing
+haar toppunt reeds heeft bereikt en verder voortdurend af zal nemen.
+
+Gedurende veertig jaren (1820-'60) klom het cijfer der emigranten
+uit engelsche havens met ieder tiental jaren. In het eerste tiental
+bedroeg dit cijfer honderd-twee-en-vijftig-duizend; in het tweede
+tiental steeg het tot omstreeks zeshonderd-duizend; in het derde tot
+een millioen-zevenhonderdduizend; in het vierde tot twee-en-een-half
+millioen. Dan volgt een stilstand. Gedurende twee jaar daalde het
+cijfer, niet alleen in evenredigheid tot de vroegere vermeerdering,
+maar ook wat het werkelijk aantal personen betrof. Toen de oorlog
+uitbrak, en zoo lang die duurde, werden een aantal Ieren, door
+het vooruitzicht van hooge soldij en goed voedsel, verlokt om
+naar Amerika te gaan. Maar zelfs toen werden de vroegere cijfers
+van emigranten nooit meer bereikt. De bronnen, waaruit de stroom
+ontsprong, begonnen op te drogen. Door de engelsche regeering werd
+en wordt nog niets gedaan, om de verhuizing des volks naar Amerika
+tegen te gaan: het recht om zijn eigen woonplaats te kiezen, wordt
+als een onschendbaar recht des menschen beschouwd. Integendeel zijn,
+zoowel door de regeering als door particulieren, allerlei maatregelen
+genomen om de landverhuizing te bevorderen en gemakkelijk te maken. En
+toch, ondanks dat alles, neemt de beweging af; ja, is er zelfs reeds
+eene beweging in tegenovergestelde richting begonnen. Scharen van
+landverhuizers keeren naar Europa terug, en nog grootere scharen zouden
+dit doen, indien hunne middelen het hun veroorloofden. Van Portland
+tot Nieuw-Orleans worden onze consuls onophoudelijk lastig gevallen
+met aanvragen om vrijen overtocht, dien zij niet bezorgen kunnen. De
+verhouding tusschen de aankomende en de terugkeerende landverhuizers
+is niet na te gaan, want van de vertrekkenden wordt geen aanteekening
+gehouden. Maar de persoonlijke ervaring leert mij, dat menschen van
+allerlei beroep, zoowel stedelingen als landbouwers, hun best doen
+om terug te keeren. Onze regeering doet niets om deze beweging in
+de hand te werken: een landverhuizer als zoodanig kan op geenerlei
+ondersteuning rekenen: niettemin spannen duizenden en tienduizenden al
+hunne krachten in om naar Liverpool en Cork terug te keeren. Tien jaar
+geleden, vondt ge in Munster of Essex geen enkelen boer of arbeider,
+die in Amerika was geweest: Amerika was voor allen het beloofde land,
+en niemand dacht er aan, daaruit terug te komen. Tegenwoordig is dat
+anders. In bijna ieder dorp nabij Cork vindt ge boeren, die te Chicago
+of Saint-Louis zijn geweest. In den omtrek van Ongar en Brentwood is
+het geen zeldzaamheid arbeiders aan te treffen, die met u over Kansas
+spreken kunnen. Zij hebben het beloofde land aanschouwd, en zijn toch
+tot hunne oude woningen teruggekeerd.
+
+Uit Duitschland schijnt voortaan geen rijker toevoer van landverhuizers
+te wachten dan uit Groot-Brittannië; laat mij liever zeggen nog
+minder, want prins Von Bismarck heeft zijne aandacht gewijd aan deze
+beweging en tracht de oorzaken der voor het vaderland zoo schadelijke
+landverhuizing weg te nemen.
+
+Even als Engeland, leverde ook Duitschland in ééne dekade het grootste
+aantal landverhuizers, waarna de beweging afnam. In de eerste tien
+jaren van hetzelfde tijdvak (1820-'60) vertrokken uit Duitschland,
+met inbegrip van Pruisen en Oostenrijk, nog geen achtduizend zielen;
+in het tweede tiental klom dit cijfer tot honderdvijftigduizend;
+in het derde, tot vierhonderd-dertigduizend; en in het vierde tot
+negenhonderd-vijftigduizend. Toen kwam ook hier de stilstand. Gedurende
+de drie volgende jaren daalde het cijfer. Tijdens den burgeroorlog
+wies ook weer tijdelijk de stroom der duitsche landverhuizing, maar
+ook hier werden, ondanks de verlokkingen van hooge soldij en goed
+voedsel, de cijfers van 1853 en 1854 nooit meer bereikt. De bronnen
+schenen op te drogen. Sedert is in Duitschland eene geheele omkeering
+tot stand gekomen. De pruisische regeering, thans de leidende macht in
+Duitschland, is niet gezind de landverhuizing ongestoord haar gang te
+laten gaan; reeds zijn er te velen vertrokken. Wel zal de regeering
+de landverhuizing niet rechtstreeks verbieden, maar ongetwijfeld zal
+zij die trachten te beperken en te voorkomen, door zooveel mogelijk de
+oorzaken weg te nemen, die de lieden bewegen elders hun levensonderhoud
+te gaan zoeken. Het laat zich dus niet aanzien, dat in het vervolg
+vele millioenen Duitschers naar Amerika zullen verhuizen.
+
+Dit voor zoo veel het volk betreft. En nu het land. Mogen wij de
+opgaven en de verslagen van generaal Hazen gelooven, dan is de voorraad
+van land evenmin onuitputtelijk als de toevoer van kolonisten. Vele
+illusiën daaromtrent zijn bij nauwkeuriger onderzoek geweken. Toen
+Louisiana van Frankrijk werd aangekocht, achtte men dit grondgebied
+schier grenzenloos; niemand wist hoe ver het zich naar het westen
+uitstrekte, ter nauwernood waar de noordelijke grens te vinden
+was. Toch is nu reeds iedere bunder van dat grondgebied bezet,
+en voor zoover de arme en moerassige bodem toelaat, ook in cultuur
+gebracht. Hetzelfde was het geval toen Illinois, Jowa, Nebraska,
+Kansas ingelijfd werden. Die streken, meende men, boden overvloedig
+ruimte aan voor een onnoemelijk getal menschen, elk minstens voor
+dertig millioen, met eene boerderij voor ieder gezin. In deze vier
+staten is ook al het land reeds ingenomen: althans al het land, dat de
+moeite der inbezitneming loont. Het grootste gedeelte van Kansas en
+Nebraska, en wijde, onafzienbare streken in Dakota en Colorado, zijn
+voor nederzetting en kolonisatie geheel ongeschikt. Idaho, Montana,
+Wijoming en Utah zijn bergplateaux, voor het grootste gedeelte hoog
+en dor, over het geheel genomen slechts geschikt voor veeteelt op zeer
+groote schaal, zoo als alleen voor kapitalisten mogelijk is. Langs den
+oever van den Stillen-oceaan, van Washington tot Opper-Californië,
+is geen "wild land" meer over, en nog maar een klein deel werkelijk
+bruikbaar domaniaal land. Volgens Hazen geldt ditzelfde ook van Texas,
+Nieuw-Mexiko en Arizona. In de nabijheid van den Mississippi is de
+grond vochtig genoeg: maar naarmate men den Stillen-oceaan nadert,
+wordt de bodem hooger en dorder. Water en hout worden zeldzaam;
+de winter is hier zeer streng. Hier en daar vindt men wel eene
+vruchtbare vallei en enkele liefelijke oasen in de woestijn, zoo
+als Sint-George aan de Rio Virgen, maar over het geheel genomen is
+het land uitgedroogd, naakt en dor. In Utah en Colorado is de natuur
+minder ongunstig: maar de oppervlakte van het voor bebouwing geschikte
+terrein is ook daar zeer gering; verder noordwaarts is de grond arm,
+de hoeveelheid regen van weinig beteekenis, de plantengroei schraal
+en de koude zeer streng.
+
+De slotsom van generaal Hazen is, dat er binnen de grenzen der
+republiek nog maar zeer weinig land over is van zoodanige kwaliteit,
+dat degelijke kolonisten daardoor tot verhuizing zouden worden
+uitgelokt.
+
+Zijn deze opgaven juist--en zeer bevoegde personen verzekeren mij dat
+ze juist zijn--dan is het einde van den buitengewonen, exceptioneelen
+toestand, waarin Amerika tot dusver verkeerd heeft, nabij. Voor het
+vervolg zal de republiek dan op eigen krachten moeten steunen en
+zich zelve helpen, en kan zij voortaan van Europa geene andere of
+meerdere hulp verwachten dan bij voorbeeld Engeland van Duitschland,
+of Italië van Frankrijk verwacht.
+
+Met haar schier voorbeeldeloos verleden mag Amerika voorzeker op eene
+schoone toekomst hopen. Maar er zijn dreigende teekenen, die niet
+over het hoofd mogen worden gezien. De strijd is nog niet volstreden;
+het groote werk nog niet voltooid. Zal het blanke ras in Amerika
+zijne meerderheid tegenover vreemde elementen handhaven, dan zullen
+alle blanken zich aaneen moeten sluiten en, met terzijdestelling van
+dwaze theorieën en zelfzuchtige berekeningen, den werkelijken toestand
+ernstig onder de oogen zien en zich doordringen van het besef hunner
+onderlinge solidariteit. Zal de republiek inderdaad met vrucht arbeiden
+aan het groote werk der algemeene ontwikkeling en beschaving, dan moet
+zij, in stede van voortdurend te roemen op de verkregen resultaten,
+in de eerste plaats haar aandacht schenken aan de gevaarlijke wormen,
+knagende aan de wortelen van dien wonderboom. Dan moeten binnenlandsche
+twisten en partijschappen worden ter zijde gesteld; dan moet bovenal
+de grenzenlooze zelfzucht, het allesoverheerschende materialisme,
+de weergalooze corruptie, met alle kracht worden bestreden, en met
+ernst en toewijding de hand geslagen aan de groote taak, ook voor dit
+volk weggelegd, en die alleen door eendrachtige samenwerking van alle
+werkelijk beschavende en veredelende krachten kan worden vervuld.
+
+
+Schipbreuk van de Cospatrick.
+
+De Cospatrick, een schip van veertig ton, bemand met veertig man,
+gezagvoerder kapitein Elmslie, zou vierhonderd landverhuizers,
+voornamelijk werklieden en boerenarbeiders met hunne gezinnen, van
+Engeland naar Nieuw-Zeeland overbrengen. Den 12den September 1874
+vertrok het schip uit de haven van Deal. Aanvankelijk was de reis in
+alle opzichten voorspoedig, tot in den nacht van den 17den November,
+toen een geweldige brand uitbarstte, die weldra zoozeer in hevigheid
+toenam, dat er, ondanks de ijverige pogingen en krachtsinspanning
+der bemanning, geen hoop op redding meer overbleef. Het schip bevond
+zich toen op zeven-en-dertig graden zuiderbreedte, en twaalf graden
+oosterlengte, op ongeveer tweehonderd mijlen van kaap de Goede-Hoop.
+
+Naarmate de Cospatrick meer en meer door het vuur overweldigd werd,
+vertoonde zich op het dek een schouwspel, waarvan de verschrikkingen
+alle beschrijving te boven gaan. Door radeloozen angst en wilde
+vertwijfeling gedreven, drongen en joegen de passagiers, mannen,
+vrouwen en kinderen, in toomelooze wanorde, onder luid gegil en
+hartverscheurend geschreeuw, naar de booten. Om aan het vuur te
+ontkomen, sprongen zij in zee, en verdwenen in de golven, zonder
+dat het mogelijk was, hun hulp te verleenen. Slechts aan twee booten
+gelukte het, de open zee te bereiken. Al de andere sloepen waren of
+verbrand, of gezonken onder het wicht der overtalrijke passagiers,
+die daar een toevlucht hadden gezocht.
+
+Twee dagen duurde de bange doodstrijd van het schip: eerst op den
+19den November ging het te gronde. De kapitein Elmslie, zijne vrouw,
+hun jonge zoon en de scheepsdokter Cadle, bleven tot op het laatste
+oogenblik aan boord, op het brandende dek. Toen het vuur eindelijk
+hunne laatste wijkplaats had bereikt, sprongen zij over boord,
+en verdronken onder de oogen der passagiers, die zich in de booten
+hadden geborgen, en die zich nog niet hadden verwijderd, maar toch
+niet bij machte waren, de ongelukkigen te redden.
+
+De beide booten bleven gedurende den 20sten en 21sten November bij
+elkander; toen werden zij door eene hevige windvlaag gescheiden. Van
+de eene boot, waarin zich de eerste officier, zes matrozen en
+vijf-en-twintig passagiers bevonden, heeft men nooit meer iets
+vernomen. De andere sloep, waarover de tweede officier, de luitenant
+Macdonald, het bevel voerde, en waarin zich vijf-en-twintig personen
+bevonden, had noch masten, noch zeilen. Met behulp van de japon van een
+der vrouwelijke passagiers, werd een soort van zeil vervaardigd. Maar
+het ontbrak aan water en aan levensmiddelen; en den 22sten begonnen
+honger en dorst zich ernstig te doen gevoelen. Een matroos, die
+het roer hield, viel in zee en verdronk. Den 25sten was het getal
+der schipbreukelingen tot acht geslonken, waarvan drie hun verstand
+hadden verloren. Deze overblijvenden hadden hun leven gerekt door
+het bloed der lijken te drinken.
+
+Den 26sten vóór zonsopgang, voer een schip dicht langs de
+sloep. De schipbreukelingen riepen en maakten teekenen, maar werden
+waarschijnlijk niet opgemerkt: althans er volgde geen antwoord. Den
+27sten stak de wind op en begon het te regenen: maar de ongelukkigen
+konden slechts enkele droppels opvangen. Op nieuw bezweken drie mannen;
+van de vijf die overbleven, waren er twee krankzinnig. Allen waren in
+bijna gevoellooze verdooving verzonken. Eindelijk, in den morgen van
+den tienden dag, werd luitenant Macdonald uit zijn bewusteloosheid
+gewekt, omdat een zijner metgezellen, in een aanval van waanzin, hem
+in den voet beet. Op het eigen oogenblik ontdekte hij een groot schip,
+dat de sloep naderde. Het was de British-Sceptre, die van Calcutta
+naar Dundee ging. De schipbreukelingen werden aan boord opgenomen en
+met de grootste zorgvuldigheid verpleegd. Maar de twee ongelukkigen,
+die krankzinnig waren geworden, stierven in waanzin; de drie anderen
+werden den 8sten December te Sint-Helena aan wal gezet en met de
+paketboot Nyanza naar Engeland teruggevoerd.
+
+
+Reis door Australië.
+
+
+I.
+
+Een reisverhaal door Australië heeft voor den nederlandschen lezer
+iets aantrekkelijks en belangwekkends. De naam toch, dien zich
+de onsterfelijke Genuëes Columbus ten opzichte van Amerika heeft
+verworven, komt, wat Australië aanbelangt, aan onze landgenooten toe:
+van den eersten bodem die de Eilandenzee kliefde, woei de nederlandsche
+vlag.--En al moge op dit oogenblik diezelfde driekleur slechts nog
+wapperen op een gedeelte van het eiland Nieuw-Guinea, en overigens
+nog slechts enkele namen van kusten op Nieuw-Holland en eilanden
+hier en daar in Polynesië aan Hollanders herinneren, toch roepen die
+namen ons dat heldentijdvak onzer historie voor den geest, toen onze
+landgenooten zich baan braken langs vroeger onbekende wegen en van
+den hollandschen naam deden gewagen, zoowel in de Poolstreken als
+onder de Evenachtslijn.
+
+Dit woord meenden wij te moeten laten voorafgaan, alvorens mededeeling
+te doen van een ontdekkingstocht door West-Australië, door twee rijke
+bewoners van het zuidelijk deel van dat werelddeel, de heeren Elder
+en Hughes, in het jaar 1872 georganiseerd. De leiding van den tocht
+was opgedragen aan een oud officier van het britsch-indische leger,
+den kolonel Egerton Warburton. Een verhaal van die reis heeft in
+Engeland het licht gezien, en wij zullen trachten in de volgende
+bladzijden van dit verhaal een kort overzicht te geven.
+
+De expeditie bestond uit zeven reizigers: kolonel Warburton, geboren
+in 1813; zijn zoon Richard, geboren in 1840; den heer I.M. Lewis; twee
+kameeldrijvers uit Afghanistan, Sahleh en Halleem; een kok, die tevens
+kameeldrijver was, Dennis White, en Charley, een jonge Australiër.
+
+Een der bijzonderheden van dezen ontdekkingstocht was het gebruik
+van kameelen.
+
+Eerst in 1866 zijn deze dieren in vrij grooten getale in Australië
+inheemsch gemaakt door den heer Elder zelven, die hen met afghaansche
+kameeldrijvers uit Indië had doen overkomen. De uitstekende diensten,
+die zij aan kolonel Warburton bewezen hebben, zullen er voorzeker het
+hunne toe bijbrengen, om deze poging van acclimatatie aan te moedigen.
+
+De karavaan telde zeventien kameelen: vier om op te rijden, twaalf om
+de bagages en het voor zes maanden aangeschafte proviand te dragen;
+éen diende als reserve.
+
+Den 15den April 1873 verlieten de reizigers de Alice-bronnen (Alice
+Springs), een station in het midden van Nieuw-Holland gelegen. Dit was
+het eigenlijke uitgangspunt der expeditie, die zich ten doel stelde de
+westkust van Australië te bereiken, door het hart van het land heen,
+eene streek die het nog geen reiziger gelukt was door te trekken.
+
+Reeds in de eerste dagen leed de karavaan gebrek aan water, waarmede
+zij telkens te kampen zou hebben. Door nasporingen in verschillende
+richtingen te doen, gelukte het den reizigers bronnen of kleine
+beken te ontdekken, die hun gelegenheid gaven hunnen watervoorraad
+te ververschen, hetgeen vooral voor de kameelen onontbeerlijk was.
+
+Terwijl men in noordwestelijke richting voorttrok, vertoonde zich
+weldra de spinifex, de plant die zoo herhaaldelijk vermeld wordt door
+alle reizigers in centraal Australië. Het is een met stekels voorzien
+kruid, dat in dichte bossen groeit, van achttien duim tot vijf voet
+diameter. Als de loten jong zijn, zijn zij groen; maar naar gelang
+zij ouder worden, nemen zij een tint aan die aan stroo herinnert,
+en in plaats van het landschap leven bij te zetten, geven zij er een
+nog treuriger en doodscher voorkomen aan. Zelfs de kameelen willen
+er niet van eten, en terwijl zij zich met moeite een weg banen door
+het dicht bewassen doolhof, passen zij er toch op niet op de planten
+te trappen. De hoogte der scherpe stekels wisselt zoodanig af, dat de
+kleine punten de paarden of kameelen even boven den hiel treffen, en
+de lange dorens in de knieschijf doordringen. Deze stekelige spinifex,
+ook triodia genoemd, is eene der grootste plagen, die men bedenken
+kan, en het behoeft geene vermelding, dat waar deze plant groeit de
+streek ongeschikt is voor veeteelt.
+
+Toen de maand Juni was aangebroken, hadden de reizigers op verre na
+niet den weg afgelegd, dien zij zich hadden voorgesteld. De strijd
+met de woestenij nam nu een meer dramatisch karakter aan; wij zullen
+verder het woord laten aan kolonel Warburton, en een en ander uit
+zijn dagboek mededeelen.
+
+
+II.
+
+Den 12den Juni liet ik halt houden om de kameelen wat rust te
+gunnen. Den volgenden morgen ging ik met twee metgezellen op verkenning
+uit naar een heuvelrij, maar het uitzicht dat zich van alle zijden,
+behalve van die waarvan wij gekomen waren, voor ons opdeed, was niet
+geschikt om ons op te vroolijken. Wij zagen niets dan een vlakke,
+zandige streek, hier en daar met eenige groepen van casuarinas bedekt,
+en verder overal met de noodlottige spinifex. Er moest ergens in de
+buurt water zijn, maar het gelukte ons niet te ontdekken waar.
+
+Op de volgende dagen begon zich de spinifex in nog grooter hoeveelheid
+te vertoonen; zij bedekte het land zoover men zien kon. Het was
+noodeloos in die richting onzen tocht verder voort te zetten, en
+wij keerden terug. Op dien terugweg bemerkten wij eene inboorlinge,
+met een kleinen jongen en een pasgeboren kind. Mijne makkers wilden
+haar achtervolgen: maar de kameelen lieten zich niet zoo gemakkelijk
+mennen, en in dien tusschentijd was de vrouw ons te vlug af; zij nam
+de vlucht, terwijl zij alles wegwierp, uitgezonderd het kleine kind,
+dat zij in hare armen had. Zoo gelukte het haar, te ontkomen. Charley
+kreeg echter den kleinen jongen in zijn macht, die niet de minste vrees
+toonde; hij keek ons en onze kameelen aan, als ware hij volkomen aan
+dat gezicht gewend. Wij plaatsten hem voor Charley op zijn kameel, en
+gaven hem door gebaren te verstaan, dat hij ons een plek zou aanwijzen,
+waar wij ons water zouden kunnen verschaffen. Deze nieuwe manier van
+reizen scheen den kleinen schalk niet bang te maken: in zijne taal en
+door zijne gebaren wees hij ons in westelijke richting. Wij gingen
+in die richting voort: maar nu ontdekte de scherpe blik van Charley
+eenige kleine vogels die van den grond opvlogen; hij liep naar de plek,
+en vond inderdaad twee natuurlijke putten vol water.
+
+Deze natuurlijke putten, van welke zoo dikwijls het leven der reizigers
+in Australië afhangt, en die het alleen mogelijk maken dit land te
+doorreizen, zijn niets meer dan zeer kleine holten of kuilen in het
+zand, waar het water, als niet aan den invloed der zon blootgesteld,
+ook niet zoo sterk verdampt. De diepte is gewoonlijk vijf voet,
+somtijds echter ook meer. Zelfs over dag zou men dicht langs deze
+zoogenaamde putten kunnen trekken, zonder ze op te merken; des nachts
+is het volslagen onmogelijk ze te ontdekken.
+
+Den 26sten rukten wij voort naar het westen; aan den gezichteinder
+in het noordwesten werden lage heuvels zichtbaar; het terrein begon
+langzamerhand eene zacht golvende gedaante aan te nemen.
+
+Ik beklom een heuveltop, om het omliggende land te overzien: een
+weinig bemoedigende aanblik. Op dien top vonden wij dunne steenplaten,
+breed vijftien duim en lang zes duim, die aan de hoeken afgerond waren
+en bedekt met krabbels, waaraan wij geene beteekenis konden hechten;
+en een kogel, evenzeer van steen, zoo groot als een sinaasappel. Wat
+deze voorwerpen moesten beduiden, en met welk doel zij daar waren
+neergelegd, konden wij niet begrijpen.
+
+6 Juli.--Sahleh schijnt stervende; zijne beenen en armen weigeren
+hem reeds de dienst; bijna kan hij zich niet meer bewegen, en het
+spreken gaat met groote moeite; zijn eenig voedsel bestaat nog
+uit rijstewater. De krachten begeven hem geheel; om hem verder te
+vervoeren, zou men hem op een kameel dienen te plaatsen, hetgeen hem
+waarschijnlijk het leven zou kosten;--derhalve zie ik mij verplicht
+mijn tocht te staken.
+
+7 Juli.--Ik zend twee onzer makkers, Lewis en Dennis, op verkenning
+uit, met drie kameelen, een goeden voorraad water, en proviand voor
+tien dagen. Het doel van hun verkenningstocht is, in alle richtingen,
+behalve in de oostelijke, nasporingen te doen naar water, want
+denzelfden weg teruggaan willen wij niet.
+
+9 en 10 Juli.--Sahleh is veel beter. Wij hebben op den heidegrond
+eene kleine gele bes ontdekt, die wij hem hebben laten nuttigen,
+nadat wij ons overtuigd hadden dat de plant niet giftig was.
+
+19 Juli.--Lewis en Dennis zijn van hun verkenningstocht nog niet
+teruggekeerd, en ik maak mij ongerust over hun wegblijven. Zes
+inlanders zijn in ons kampement gekomen, maar wij hebben ons niet
+aan elkander verstaanbaar kunnen maken. Schoon wij deze gauwdieven
+met de meest mogelijke zorg bewaakt hebben, hebben zij ons toch
+ongemerkt een bijl ontstolen, hetgeen een einde heeft gemaakt aan
+hunne bezoeken. Het waren menschen van een schoonen lichaamsbouw,
+en het ellendige leven dat zij leiden in aanmerking genomen, zagen
+zij er tamelijk goed uit. Zij waren geheel naakt, gewapend met lansen
+en "waddies" of korte stokken, die zij gebruiken om de "wallabies",
+een soort van kleine kangoeroes, waarvan zij hun hoofdvoedsel maken,
+te dooden.--Lewis komt, tot onze blijdschap na zonsondergang terug,
+en brengt goede tijding mede: op honderd mijlen afstand heeft hij
+een plaats gevonden, waar men zich van water kan voorzien, als men
+de spade maar in den grond steekt.
+
+Aan den avond van Zondag, 20 Juli, komt Charley ons berichten, dat
+er drie kameelen in zuidelijke richting zijn ontsnapt. Dat was geene
+vroolijke tijding, maar Halleem, de kameeldrijver, verzekerde ons,
+dat indien men hem toestond de dieren achter na te zetten, hij ze
+wel zou terugbrengen. Ik stond hem Hosee, mijn eigen kameel, af; het
+was nog geen vijf uren in den namiddag, toen hij vertrok. Tegen den
+middag van den volgenden dag wachtten wij hem terug, maar hij liet
+zich wachten. Sahleh zeide ons des avonds, dat hij zeer duidelijke
+sporen van Hosee, niet ver van ons kampement, had ontdekt; maar
+tevens vertelde men mij iets, waarvan ik vroeger nooit gehoord had:
+dat Halleem lijdende was aan zenuwaandoeningen, gedurende welke
+hij zijn geheele bewustzijn verloor. Ik maakte mij al meer en meer
+ongerust, en zond den 22sten mijn zoon Richard en Charley met een
+week proviand uit om Halleem te zoeken met zijne kameelen. Lewis
+vertrok ook, maar in eene andere richting.
+
+Eindelijk, na bange dagen te hebben doorgebracht, vond men Halleem
+terug, en op den 29sten kwamen allen in het kampement terug, maar
+zonder kameelen. Wij hadden niet alleen onzen tijd, maar ook onze
+lastdieren verloren. Halleem had alles gedaan wat hij had kunnen doen:
+hij had over bijna honderdvijftig kilometers het spoor der kameelen
+gevolgd; maar daar zij dag en nacht voortrenden, en hij slechts over
+dag hun spoor kon waarnemen en volgen, was het hem onmogelijk ze in
+te halen.
+
+Den 30sten vond Lewis, op een afstand van twintig kilometers, een put,
+waarheen wij ons begaven. Wij holden dien verder uit, en verwijderden
+de doode ratten, die er zich in groote menigte in bevonden. Er zijn,
+zooals men weet, ontelbaar veel ratten in Australië; zij maken hunne
+nesten in de rotsspleten en zijn over het algemeen kleiner dan de
+ratten die men in Engeland aantreft. Toen ons werk was voltooid en
+nog voor wij water hadden geput, viel een der zijwanden in, zoodat
+wij van voren af aan moesten beginnen.
+
+Ons vaste kamp hebben wij voor goed vaarwel gezegd: het is ons een
+toevluchtsoord geweest in onzen tegenspoed, maar toch waren wij er
+niet minder blijde om, het te kunnen verlaten. Sedert verscheidene
+dagen was het regenachtig weder; wij trokken voort naar het westen;
+de spinifex groeide in zoo groote hoeveelheid en de grond was zoo
+glibberig, dat de kameelen niet dan met moeite voortgaan konden.
+
+5 Aug.--Wij zijn in een streek, rijk voorzien met moerassen van zout
+water, die half uitgedroogd waren. Deze poelen bestaan thans uit natten
+en slijkerigen grond, bedekt met een zoutkorst. Men vindt ze niet
+alleen in lage streken, maar ook dikwijls in hooger gelegen plaatsen.
+
+Op den 9den woei er een stevige wind, en van den verzengden bodem
+stegen dikke zand- en asch-wolken op. Het was een ware woestijn,
+die wij doortrokken. Wij verscholen ons zoo goed mogelijk achter onze
+kameelen, en sloegen ons kampement op bij een moeras, waar wij water
+aantroffen, maar zoo zilt dat het ondrinkbaar was.
+
+Den 11den deden wij verkenningen in verschillende richtingen, die
+allen vruchteloos waren; ik kwam tot het besluit om terug te keeren,
+ten einde het spoor te vinden van eenige inlanders, die wij den vorigen
+dag hadden gezien. Dit was mij het eenige uitzicht op redding. Als
+dit ons ook ontzinkt, zullen wij ons genoodzaakt zien naar onze
+laatste halt terug te gaan; en om daar te komen, moeten wij nogmaals
+die afschuwelijke zandheuvels over, die wij onlangs over getrokken
+zijn; dit zal ons onze laatste kameelen doen verliezen en ons in een
+rampzaligen toestand brengen; maar een andere keus rest ons niet.
+
+Op den 12den hebben wij het kamp der inlanders gevonden, en
+vlak daarbij een put. Wij zijn gered, zonder dat wij wederom de
+afschuwelijke woestijn door moeten.
+
+Den 14den begeven wij ons verder, naar een andere zijde op weg,
+waar wij putten vinden en minder woeste oorden; maar weldra begint
+de zandwoestijn op nieuw.
+
+Den 16den hadden wij nauwelijks acht kilometers afgelegd, toen zich
+een dikke rook aan ons oog vertoonde, die opsteeg van een vuur,
+door de zwarten aangestoken. Blijkbaar vermoeden zij niet, dat wij
+zoo vlak in hunne nabijheid zijn. Wij dringen in hun kamp door,
+en nemen er bezit van eenen uitmuntenden put. In het kamp vonden
+wij een lans en een ronde ijzeren tomahawk. Wij besloten daar voor
+eenige dagen ons verblijf te houden, en in den omtrek verkenningen
+te doen, ten einde te trachten de rivier en het meer weer te vinden,
+die A.C. Gregory heeft aangegeven en die het eindpunt zijn geweest
+van zijn tocht. Hij had niets dan paarden te zijner beschikking,
+en daar hij eene onmetelijke, volkomen dorre woestijn voor zich zag,
+geloofde hij niet, dat het mogelijk was verder te gaan. Wij vonden de
+plaatsen niet terug, die hij beschreven heeft; maar zij konden niet
+verder dan dertien of zestien kilometers van ons verwijderd zijn. Van
+het meer zagen wij niets, omdat zandheuvels het voor ons oog verborgen.
+
+Den 28sten zagen wij voor de eerste maal vluchten van duiven. Zij waren
+zeer wild, en wij konden er slechts drie of vier van dooden; zij lieten
+zich zeer goed smaken. Bij een tocht naar het zuiden, had Lewis een dal
+ontdekt, omringd door heuvels van rood zand, waar vijvers met helder
+water waren, dikwijls van honderd voet in den omtrek; maar daar wij
+er zeker van waren, als wij in rechte richting voorttrokken, een meer
+te vinden, wilden wij liever geen omwegen maken. En inderdaad, wij
+vonden het meer, en daarbij duiven, musschen en eenden in overvloed;
+wij doodden er zoo vele van als wij maar konden, maar, daar het meer
+vrij groot was, was de jacht niet van de gemakkelijkste.
+
+4 September.--Wij kwamen aan een kampement van inboorlingen, waarbij
+een put was. De zwarten gingen op de vlucht, maar dit belette ons niet,
+eene zeer leelijke oude vrouw machtig te worden, die een akelig gehuil
+uitstootte. Twee dagen later lieten wij haar weder gaan.
+
+Eerst op den 11den, na talrijke nasporingen rondom ons kamp, vonden wij
+een nieuwen put op zes of zeven kilometers afstands. Het was Charley,
+die ons deze tijding bracht, tevens met het bericht er bij dat zich
+nevens dezen put een kampement van inlanders bevond. Den 12den, met
+het krieken van den dag, vertrok ik met het doel hen te overvallen
+en een hunner gevankelijk mede te voeren, maar toen ik kwam, waren
+de zwarte vogels gevlogen.--De put gaf ons uitmuntend water.
+
+
+III.
+
+De veertiende was een Zondag; maar daar wij geen water hadden, waren
+wij tegen onze gewoonte verplicht, onze reis voort te zetten. Wij
+trachtten, toen wij de zandheuvels overtrokken, de steilste en
+lastigste hellingen te vermijden, daar zij zoo vermoeiend waren voor de
+kameelen. Al die zandheuvels verschilden zeer in hoogte en onderlingen
+afstand: de meesten waren tachtig voet hoog en tweehonderd-vijftig
+à driehonderd el van elkander verwijderd.
+
+Evenwijdig de zandheuvels volgende, was de tocht door de kleine,
+tusschenliggende dalen zoo vermoeiend niet; maar was men daarentegen
+verplicht de heuvels over te trekken, dan hadden de kameelen het
+zwaar te verantwoorden: hunne pooten zakten diep in het mulle zand,
+en de pijn, die zij daarbij moesten doorstaan, was werkelijk eene
+marteling voor de arme dieren.
+
+Moge dit binnenland van Australië ook al, evenals de Sahara, ten
+eenenmale gebrek hebben aan water, het heeft ten minste dit boven
+de afrikaansche zandvlakte voor, dat het in den regel eene groote
+verscheidenheid van struikgewassen, boomen en bloemen aanbiedt. Deze
+gewassen strekken den kameelen tot voedsel, en geven aan de landstreek
+een ietwat minder doodsch aanzien. Voor de menschen eetbare vruchten
+groeien er aan geen dezer struiken; en de boomen zijn wel geen
+bewijzen van de nabijheid van water, maar zij maken toch den grond,
+waar zij groeien, minder kaal en minder dor.
+
+Op den 15den waren wij genoodzaakt stil te houden: onze grootste
+mannelijke kameel had voor hem vergiftige kruiden genuttigd en was zeer
+ziek. De waarde, die dit beest voor ons had, was onberekenbaar, niet
+alleen omdat hij zoo buitengemeen sterk was, maar ook omdat wij zonder
+zijne hulp niet in staat zouden zijn de andere jongere mannelijke
+kameelen in bedwang te houden, die van nu af aan konden wegloopen,
+en daardoor onze geheele kudde konden meesleepen. Tengevolge eener
+dergelijke gebeurtenis, hadden wij op den 20sten Juni reeds drie
+vrouwelijke kameelen verloren. Zoolang de grootste kameel de kudde
+onder zijn bedwang houdt, zijn de jongere mannetjes tamelijk rustig;
+maar zoodra hij door ziekte of eenig ander toeval wordt getroffen,
+geraakt dadelijk alles in wanorde, en tracht ieder mannetje zich
+te doen gehoorzamen. Als men hen niet nauwlettend bewaakt, nemen
+zij zoo veel vrouwtjes als zij kunnen op sleeptouw en loopen weg:
+de reizigers moeten dan onvermijdelijk ellendig omkomen. Door een
+wonderbaar instinct hadden onze jonge kameelen reeds bemerkt, dat
+hun leider ziek was, voor dat zelfs de kameeldrijvers het nog wisten,
+en zij gaven onmiddellijk teekenen van verzet. Dientengevolge werden
+alle noodige voorzorgen genomen om hun het wegloopen te beletten,
+hetgeen ook gelukte.
+
+Den anderen morgen waren wij genoodzaakt onzen zieke achter te laten,
+die niet meer overeind kon staan. Wij plaatsten hem zoo dat hij het
+water zou kunnen gaan drinken, als hij aan den dood ontkwam. De warmte
+neemt hevig toe: de thermometer teekent 40° Celsius in de schaduw,
+en wij bevinden ons op 122° O.L.
+
+Op den 18den zagen wij ons wederom genoodzaakt twee kameelen,
+waarop wij reden, achter te laten. Zij konden zich niet meer
+bewegen. Aanvankelijk dachten wij dat zij vergiftigd waren; maar
+vervolgens zagen wij dat zij eene nieraandoening hadden, tengevolge
+van den nachtwind. De kameel van mijn zoon Richard was aangetast
+door dezelfde kwaal; wij lieten hem niet zijn eigen dood sterven,
+maar doodden hem vooraf, opdat wij zijn vleesch zouden kunnen eten.
+
+Op den 19den zouten wij het vleesch van onzen kameel zoo goed mogelijk
+in. Het is een armzalige kost: het beest was oud en versleten. Toch
+zou dit voedsel ons groote diensten bewijzen. Want in den uitgeputten
+toestand waarin wij ons weldra bevonden, was dit ellendig voedsel in
+staat ons leven gedurende verscheidene weken te verlengen, en daaraan
+zijn wij het verschuldigd dat wij niet zijn omgekomen.
+
+20 September.--Heden is het een jaar geleden, dat wij de zuidkust
+hebben verlaten; wij hebben nog slechts twee kameelen geschikt om
+op te rijden; wij moeten onze tenten en het grootste gedeelte van de
+ons toebehoorende voorwerpen in de steek laten; wij behouden slechts
+de geweren, proviand, en niet meer kleederen dan de welvoegelijkheid
+eischt.
+
+Charley berichtte ons ten een uur na den middag, dat hij een put
+had gevonden, waarvan de inboorlingen zich bedienden. Zonder deze
+ontdekking, zouden wij genoodzaakt zijn geweest, tachtig mijlen terug
+te trekken en vervolgens onze tegenwoordige verblijfplaats weder op te
+zoeken, waardoor onze kameelen een buitengewonen marsch van meer dan
+honderdvijftig mijlen zouden hebben moeten afleggen. Overigens bevinden
+wij ons zeer wel; alleen de honger kwelt ons vreeselijk. Te half zes
+bereikten wij den put, die zeer waterrijk was en ons gelegenheid gaf
+al onze kameelen te drenken.
+
+Den 26sten rukten wij vijftien mijlen vooruit. Richard is ziek,
+en wij sukkelen allen min of meer aan onze ingewanden. De mieren
+kwellen ons buitengewoon. Den 27sten legden wij nog vijfentwintig
+mijlen af, zonder water to vinden, zoodat wij ons niet verder van
+den eersten put durfden verwijderen, zonder verzekerd te zijn dat
+wij een tweeden vinden zullen. Ook verloren wij nog een kameel, die
+ziek was en sedert een dag of veertien niets meer kon dragen. Van de
+zeventien kameelen, die wij bij ons vertrek bezaten, is dit reeds de
+achtste die ons ontvalt.
+
+28 September.--Niet alleen dat wij door vliegen en mieren
+gekweld worden, maar ook door bijen, die wel niet steken maar
+een alleronaangenaamsten geur van zich geven en altijd om onzen
+neus heen gonzen. Onze ontdekkers komen terug, zonder water te
+hebben gevonden. Wij zullen alzoo denzelfden weg weer terug moeten
+gaan. In tien dagen hebben wij slechts een gering aantal mijlen
+afgelegd. Voorraad hebben wij nog slechts in kleinen getale, en de
+hongerdood staat voor de deur.
+
+Den 29sten bereiken wij ons laatste kamp. Wij zien de sporen van twee
+inboorlingen, en zenden den 30sten vroeg in den morgen Lewis en Charley
+om hen op te sporen; hen vinden zij wel niet, maar wat oneindig meer
+waard was: een put, op een afstand van acht mijlen ten N.W. Wij gaan
+er onmiddellijk heen: het is de beste, dien wij in zes maanden tijd
+hebben aangetroffen. Eigenlijk is het meer eene uitholling in de rots
+dan een put, ofschoon er toch ongetwijfeld een bron moet zijn, die
+hem voedt. Bij het vinden van water verlevendigt zich onze hoop. Wat
+ons nu nog maar het meeste hindert is, dat wij geen kameelen genoeg
+meer hebben om onze verkenningstochten ver uit te strekken; en aan
+den anderen kant kunnen wij overdag niet reizen, van wege de hitte,
+die de kameelen van vermoeienis doet neerzijgen. Zelfs de nachten zijn
+stikkend heet; de mieren, die zelven nimmer slapen, gunnen ook ons
+geen rust. Ten einde het ongeriefelijke van eenen nachtelijken tocht
+eenigszins te verminderen, leggen wij tegenwoordig eenige mijlen des
+avonds af; dan houden wij halt en vertrekken weder met het krieken
+van den dag, om voort te gaan tot dat de hitte ondragelijk wordt
+voor de kameelen; op deze wijze kunnen wij, al voorttrekkende, water
+trachten te ontdekken. Dat is eigenlijk de spil waar alles om draait:
+want als wij des nachts voorttrekken, zonder er zeker van te zijn dat
+wij in de richting naar een put gaan, moeten wij onvermijdelijk weer
+achteruit, en alzoo onze kameelen nutteloos vermoeien.
+
+De toestand waarin wij ons bevinden, is werkelijk onrustbarend van
+wege het afnemen der levensmiddelen. Thans staan wij voor dit dilemma:
+als wij snel voorttrekken, hebben wij alle kans onze kameelen te
+verliezen en van dorst te sterven; en als wij langzaam voorttrekken,
+is onze eenige verwachting, met Gods hulp ons leven nog wat te rekken
+door het eten van in de zon gedroogd kameelenvleesch. Indien God ons
+nog eens vergunt water te vinden, en wij niet genoodzaakt zijn weer
+terug te trekken, wil ik een laatste poging wagen, ten einde de Oakover
+te bereiken, een zijtak van de Grey-rivier. Zoo niet allen, zullen
+toch eenigen onzer er komen. De streek, waarin wij ons nu bevinden,
+is niet slechter dan die, welke wij reeds hebben doorgetrokken;
+maar het toenemen van ons lijden is alleen toe te schrijven aan het
+verlies onzer kameelen.
+
+
+IV.
+
+Zondag, den 5den, vertrokken wij kwart voor vier uur in den morgen,
+en bereikten te half negen een put. Dikwijls zijn wij genoodzaakt
+geweest uit te rusten, want wij moesten dwars over een rij zandheuvels
+heentrekken. Deze put geeft ons geene toereikende hoeveelheid water;
+den ganschen nacht werkten wij door om meer water uit den bodem te
+doen wellen; drie uren arbeidens kost het, een emmer vol te krijgen:
+eindelijk gelukt het ons aan elk onzer dieren een emmer water te geven.
+
+Lewis en Charley gaan voort met den omtrek te onderzoeken; op
+het oogenblik dat ik vreesde naar ons laatste kampement te moeten
+terugkeeren, komen zij met goed nieuws terug. Zij hebben een put
+gevonden, die aan twee of drie onzer kameelen het leven redt.
+
+Den 8sten vertrekken wij te zes uur met ons goed, om ons nieuw
+kampement te bereiken. Ten einde de kameelen te sparen, ging ik
+te voet. Wij bleven daar verscheidene dagen, om onzen uitgeputten
+kameelen rust te gunnen en hunne krachten te laten hernieuwen, want
+ons aller leven hangt er van af of zij al of niet door de woestenij
+kunnen heentrekken.
+
+Op den 15den kunnen wij van den put in het kamp nog slechts water
+krijgen voor ons persoonlijk gebruik: wij zijn dus verplicht de
+kameelen te doen teruggaan tot de vorige halt. Ik laat het spoor
+volgen der inlanders, maar zij zijn naar het zuidoosten getrokken,
+en in die richting kunnen wij niet gaan; wij moeten altijd zooveel
+mogelijk onze reis in westelijke richting voortzetten. De streek die
+wij doortrekken is dorder en droger dan die wij het laatst hebben
+doorkruist. Onze pogingen om een nieuwen put te vinden mislukken, en
+den 19den moeten wij denzelfden weg terug. Wij kunnen ons voor ons maal
+niet meer gunnen dan een lepel meel, aangelengd met water, daarbij een
+weinig in de zon gedroogd kameelenvleesch, en geroosterde acaciazaden.
+
+Den 20sten hebben wij een duif geschoten. Des avonds maakten wij
+een kameel af, die aan den rug gewond was; binnen twee dagen zou hij
+niet meer kunnen loopen, en wij zouden hem dan moeten achterlaten,
+ten prooi aan de vliegen, die onmiddellijk, in ongeloofelijk groote
+menigte en met duizelingwekkende snelheid komen aangonzen.
+
+Op den 22sten zend ik Lewis en Charley naar het zuiden om water op te
+sporen. Den 26sten kwamen zij terug: zij hebben op eenigen afstand
+ten zuiden tamelijk goede putten gevonden. Zoodra onze kameelen wat
+uitgerust zijn, zullen wij ons daarheen begeven. Maar op den 29sten
+treft ons een nieuwe ramp: een onzer grootste kameelen wordt ziek;
+als wij dien verliezen, hebben wij er nog maar vijf over, en van die
+vijf zijn er twee uiterst zwak, en wel zoo, dat wij geen staat op
+hun behoud kunnen maken.
+
+4 November.--Wij staan aan den ingang van de woestijn, die ons
+scheidt van de Oakover-rivier. Moge God ons kracht schenken, die
+door te komen! Richard is zwaar ziek, en ik ben er even slecht aan
+toe. De zandheuvels zijn voor ons meer afmattend dan anders, en wij
+kunnen lang niet zoo spoedig voort als wij dachten.
+
+Op de zandheuvels volgen vlakten, begroeid met spinifex; maar daar,
+welk eene ontdekking! zagen wij twee of drie waterspranken, die, voor
+zoo ver wij er in de duisternis over konden oordeelen, van het zuiden
+naar het noorden loopen. De zon zal spoedig opgaan. Gedurende den nacht
+kunnen wij slechts een dertigtal mijlen afleggen, en er ligt nog een
+schier onafzienbare ruimte tusschen de rivier en de plek waar wij ons
+bevinden. Wij hebben geen meel, geen thee, geen suiker en geen zout
+meer, en kunnen ons vleesch dus niet meer inzouten. Wij leven alleen
+nog maar van in de zon gedroogde reepen vleesch, die reuk noch smaak
+hebben en even weinig voedsel bevatten, als een stuk droge boomschors.
+
+17 November.--Lewis is de rivier gaan opsporen; hij zal zeker vijf
+dagen uitblijven, en bij zijne terugkomst moeten wij den kameelen
+een paar dagen rust gunnen. De duur van onzen tocht wordt op deze
+wijze onophoudelijk verlengd, en van oogenblik tot oogenblik dreigt
+de gevreesde hongerdood werkelijkheid te zullen worden.
+
+Ons voedsel is even afschuwelijk als karig. De wijfjeskameel, die
+wij geslacht hebben, was zeer oud en geheel uitgedroogd en taai,
+zoodat haar vleesch nagenoeg geen voedende bestanddeelen bevat. Maar
+water hebben wij nu in overvloed, en dat is een onschatbare zegen,
+die al onze andere ontberingen betrekkelijk gering doet schijnen.
+
+Op den 21sten tegen vijf uur in den namiddag kwam Lewis terug: het is
+hem gelukt de bronnen van de Oakover-rivier te bereiken; zij liggen
+toch verder verwijderd dan ik dacht, maar waarschijnlijk is er, als
+men nog meer in westelijke richting voorttrekt, een nader weg. Daar
+wij nu allen bij elkander zijn, moeten wij wederom een kameel afmaken,
+die ons met het hart en de lever een prachtig maal opleverde, en wiens
+vleesch wij op den volgenden dag toebereidden; de onverdragelijke
+warmte neemt sedert eenige dagen af, en wij kunnen dus eenigszins
+tot verademing komen.
+
+Op den 1sten December vertrokken wij te tien uur des avonds; drie
+onzer waren genoodzaakt te voet te gaan; vandaar dat wij niet dan
+langzaam konden voorttrekken te midden der afmattende vlakten en
+zandheuvels. En als wij ophouden om te kampeeren en uitterusten, komen
+onze oude vijanden, de mieren, die ons beletten te slapen.--Op den
+4den werd ik zoo hevig ziek, dat ik niet meer rechtop kon zitten op
+mijn kameel en men mij in liggende houding achterover op het lastdier
+moest vastbinden. Men kan zich denken, hoe ik geslingerd en geschokt
+werd, wanneer het dier de rotsige en steile hellingen der zandheuvels
+beklom; eindelijk te kwart over twee uur, des nachts, werd ik van die
+plaag verlost: de zandheuvels lagen achter ons, en wij bereikten eene
+reeks van rotsen.
+
+Op den 11den bereikten wij eindelijk de Oakover, eene breede en
+indrukwekkend schoone rivier. Met welk een gevoel van dankbaarheid
+zochten wij een schuilplaats voor de hitte der zon onder de schaduw
+der boomen, die aan den oever stonden geplant! Wat schijnen zij ons
+grootsch toe, die boomen, na zoovele maanden doorgebracht te midden
+der huiveringwekkende zandheuvels, waar wij schier door de zonnehitte
+verbrand zijn.
+
+Op den 13den vertrokken Lewis en een Afghaan met de twee beste
+kameelen, op mijn bevel, ten einde de woning van den heer Harper en
+C^o. op te zoeken. Schoon ik niet weet op welken afstand die woning
+zich bevindt, en ik ten eenenmale onkundig ben of mijn vriend nog
+leeft, grijp ik toch gretig deze eene kans op redding aan, die ons
+nog rest. Wij zelven, die moeten achterblijven, legeren ons aan de
+oevers der rivier.
+
+Op den 29sten December was Lewis nog niet terug; indien het blokhuis
+waarop al mijne berekeningen gegrond waren, verlaten is, en Lewis
+naar Roeburne heeft moeten gaan, dan zal hij op zijn minst drie weken
+uitblijven:--en tenzij God ons bijsta, kunnen wij het zoolang niet
+meer uithouden. Toch heb ik er niet verkeerd aan gedaan, Lewis naar die
+plaats te zenden: want moge ook al mijn plan mislukken, dan is althans
+zijn leven gered, en dat der twee hem vergezellende tochtgenooten....
+
+Weinige oogenblikken nadat kolonel Warburton zijn dagboek tot
+hiertoe gebracht had, kwam Lewis werkelijk terug met een overvloed
+van levensmiddelen en zes paarden. Hij had de plaats zijner bestemming
+bereikt, en dadelijk had men zich beijverd alles te zijner beschikking
+te stellen wat den beklagenswaardigen reizigers ten goede zou kunnen
+komen.
+
+Op den 3den Januari, verliet kolonel Warburton zijn kamp, en kwam
+op den 11den bij de heeren Grant, Harper en Anderson aan. Zijne
+ontdekkingsreis was geëindigd. Uit het hart van Australië uitgegaan,
+was het hem gelukt, de westkust van het vaste land, dwars door de
+woestijn heen, te bereiken: hij had den voet gezet in streken, waar
+vóór hem nog geen Europeaan was doorgedrongen.
+
+Dank zij de goede zorgen, die men aan de reizigers besteede, konden
+zij den 21sten naar Roeburne vertrekken, eene kleine stad aan de
+kust der Indische zee, waar zij met groote hartelijkheid werden
+ontvangen. Trouwens gansch Australië stelde er prijs op, zijn dank
+te kunnen betuigen aan den onverschrokken reiziger, die weldra ook
+in Engeland zijne ontberingen en doorgestane gevaren zag beloonen op
+eene wijze zoo schoon als hij maar had kunnen verlangen: de Royal
+Society of Geography keurde kolonel Warburton in 1874 haar gouden
+eerepenning waardig.
+
+
+Reis door Griekenland.
+
+(Vervolg van bladz. 232).
+
+
+V.
+
+In de maand October begint in Griekenland de hitte dragelijk te worden;
+ettelijke regenbuien hebben den grond bevochtigd en verfrischt; de
+koortsen, die gedurende de maand September zoo vele lagere streken
+in hooge mate ongezond maken, beginnen te wijken; een tocht door het
+binnenland wordt dan voor vreemde toeristen mogelijk. Zeker hebben
+zes maanden droogte het land uitgemergeld en verschroeid, maar dit
+schaadt niet aan het eigenaardig karakter van zijne schoonheid. Het
+is reeds meermalen gezegd geworden: men moet de noordelijke landen
+eigenlijk in den winter bezoeken, en de zuidelijke in den zomer.
+
+De gelegenheid was gunstig voor eene reis door de noordelijke
+provinciën, waarvan men zich anders meestal door vrees voor de roovers
+laat terughouden. Sedert drie jaren had de regeering al hare krachten
+ingespannen, om den smet uit te wisschen, door den moord van Marathon,
+in 1872, op het land geworpen. Men had met ernst de handen aan het werk
+geslagen, en, met ijverige medewerking van den pâsja van Thessalië, het
+zoover gebracht, dat er nu geen roovers meer in Griekenland te vinden
+waren, en men het land van het noorden naar het zuiden kon doorreizen,
+zonder gevaar te loopen, neus en ooren te verliezen. Het was geraden,
+van die ongewone veiligheid, die misschien niet lang stand zou houden,
+gebruik te maken.
+
+Ik gaf mitsdien aan den minister van binnenlandsche zaken en aan den
+prefect van policie kennis, dat ik binnen eenige dagen op reis hoopte
+te gaan naar Thebe, Eubea en Phthiosis, om over Delphi en den Parnessus
+terug te keeren. Deze kennisgeving was eene bloote formaliteit, maar
+waaraan het voordeel verbonden was, dat de kommandanten der gendarmerie
+en de plaatselijke besturen van onze komst werden verwittigd, zoodat
+wij overal konden rekenen op een nachtverblijf en een maal: twee
+zaken, waarop de reiziger in dit land anders volstrekt niet altijd
+rekenen kan.
+
+De grieksche ministers zijn niet bijzonder prachtig gehuisvest, en
+hebben ook geen drom van kamerdienaars tot hunne beschikking om de
+al te lastige bezoekers af te weren. In een huis van zeer nederig
+voorkomen, klimt ge langs een krakenden houten trap naar boven. Wie
+wil, gaat binnen; er is geen concierge of bode die u tegenhoudt. Door
+de openstaande deuren ziet ge, in kamers met naakte muren en vensters
+zonder gordijnen, de ambtenaren zitten op matten stoelen, voor tafels
+van ongeverwd hout, en onder hun werk sigaartjes rookende. Een man,
+in een vuile, versleten en gelapte overjas gekleed, wijst u, zonder
+op te staan, zonder uw naam te vragen of naar het doel uwer komst te
+onderzoeken, het kabinet van den minister.
+
+Ge kunt zonder kloppen binnentreden; in den hoek van een zeer
+sober gemeubeld vertrek zit een heer aan eene kleine schrijftafel
+te werken: dat is de minister. Hij staat op, reikt u de hand,
+en noodigt u uit, plaats te nemen. Een oogenblik later komt de
+smerige kamerdienaar binnen, en presenteert u, op een tinnen blad,
+te Neurenberg beschilderd, een kop koffie, dien hij in het naburige
+koffiehuis heeft gehaald.
+
+Die antieke eenvoud heeft eene zekere aantrekkelijkheid voor hen,
+die zich dikwerf door de aanmatiging en overdreven etiquette,
+elders gebruikelijk, hebben beleedigd gevoeld. Zij, die hier
+tijdelijk--doorgaans zeer tijdelijk!--de macht in handen hebben,
+doen geen pogingen om door zeker prestige te verblinden. En zoo zij
+het deden, zou de spottende, alles nivelleerende zin van het volk
+hen spoedig alle lust voor dergelijke proefnemingen benemen. Ieder,
+die wil, treedt onaangemeld bij den minister binnen, neemt een stoel,
+en brengt met groote woordenrijkheid en op den meest gemeenzamen toon
+zijne klacht of zijn verzoek te berde. De minister luistert, spreekt
+met hem als met zijn gelijke, en belooft dat hij alles zal doen wat in
+zijn vermogen is om den man te helpen. Zeker is de hoop, om een kiezer
+of een die het worden kan voor zich te winnen, aan deze handelwijze
+niet geheel vreemd; maar nog veel meer moet men hier denken aan de
+traditioneele gewoonten van het Oosten, waar tusschen de verschillende
+standen, in den dagelijkschen omgang, de meest mogelijke gelijkheid
+heerscht. Trouwens, dit was ook bij ons vroeger het geval, ondanks het
+groot verschil van stand, in maatschappelijken en politieken zin; en
+niets is oppervlakkiger en onjuister, dan te meenen dat de opheffing
+van dit verschil, de politieke en sociale gelijkmaking van allen,
+de ware toenadering, den waren geest van gelijkheid en broederschap
+tusschen de verschillende standen zal bevorderen: veeleer is het
+tegendeel waar.
+
+Nog maar weinige jaren geleden, moest, wie een tochtje door het
+binnenland wilde ondernemen, dit te paard doen, en zich daarbij van
+het noodige voorzien. Dit is thans niet meer noodig: wij verlaten
+Athene, gezeten in een kales. Dit is misschien minder schilderachtig,
+maar zeker gemakkelijker. Echter brengen de straatwegen u in
+Griekenland niet ver; reeds te Thebe, dat slechts tien uren van
+Athene verwijderd is, zullen wij voor het overige van de reis paarden
+moeten nemen. Onze gids heeft wel eenige gelijkenis met Quasimodo;
+hij draagt een lichtkleurige jas en een slappen hoed; hij haspelt,
+op onverstaanbare manier, twee of drie talen dooreen, waaronder wij nu
+en dan eenige woorden fransch kunnen onderscheiden. Door eene wreede
+spotternij van het lot voert hij den naam van Perikles.
+
+Het was ruim vier uren in den morgen, toen wij het hotel
+verlieten. Achter den berg Hymettus voorspelde een zachte rozengloed
+aan den hemel de nadering van den dageraad. Enkele kleine koffiehuizen
+waren reeds geopend; en de aromatische geur van de mokka, vermengd
+met den doordringenden reuk van de oostersche tabak, verkondigde den
+aanvang van een nieuwen levensdag in de stad van Pallas-Athene. In
+de straten heerschte nog de zwoelte van den vorigen dag; ondanks de
+frischheid van den morgen straalde van de muren der huizen ons nog
+de warmte tegen.
+
+Gelukkig zijn wij spoedig buiten de stad; welhaast hebben wij de
+grenzen der beschaafde wereld bereikt:--op vijftien minuten afstands
+van het koninklijk paleis. Ter linkerzijde van den weg, op twintig
+el afstands van het station, waar eene brutale locomotief haar vuile
+rookwolken uitblaast in de dichterlijke attische lucht, stond weleer
+de Dipylische poort. Daar liepen en loopen nog de twee wegen naar
+Eleusis en den Piraeus samen: van alle poorten van Athene was dus
+deze de drukste. Te midden van die wolken van fijn kalkachtig stof,
+dat destijds zoowel als nu de wegen van Attika bedekte, bewoog zich
+toen de stroom der vrachtwagens van den Piraeus, der lastdieren,
+der kooplieden die hunne waren naar de stad brachten, der boeren
+die met groenten en vruchten ter markt gingen, der slaven die den
+voorraad voor den dag moesten inkoopen, der wandelaars en leegloopers
+eindelijk, wier aantal te Athene zeer groot was. Nabij deze poort
+drongen de soldaten van Sylla, na een bres in den muur gemaakt te
+hebben, de stad binnen; en de menigte menschenbeenderen, die men
+bij de jongste opgravingen op die plek gevonden heeft, bewijst dat
+er hardnekkig gevochten werd. Bij die opgravingen zijn ook enkele
+der graven ontbloot, die aan den heiligen weg van Eleusis hetzelfde
+voorkomen moeten gegeven hebben als aan de Via Appia bij Rome. Men
+vindt hier uitnemend fraaie beeldwerken en merkwaardige inscripties;
+en hoewel wij met onzen tocht meer ten doel hebben, de levenden te
+leeren kennen dan de gedenkteekenen der dooden na te sporen, laten
+wij toch het rijtuig even stilhouden en stappen uit.
+
+Zie hier de tombe van eene jonge syrische vrouw uit Baireuth, gehuwd
+met een burger van Sunium; daar rust een wapenheraut, verraderlijk
+omgebracht door de Megarenen, die zich hadden schuldig gemaakt aan het
+omploegen en bezaaien van den heiligen akker van Eleusis. Daar zijn
+de graven van krijgslieden, met eer op het slagveld bezweken. Ginds
+rusten vrouwen met een onzijdigen naam, dat wil zeggen dezulken die,
+uit hoofde van haar afkomst of haar bedrijf, onwaardig werden geacht,
+ook taalkundig met de anderen op eene lijn te worden gesteld. De
+eerlijke, fatsoenlijke buurvrouw heet, bij voorbeeld, Koralia: dan heet
+deze eenvoudig Koralion. Boven sommige graven ziet men afbeeldingen van
+dieren, eene meer of minder duidelijke zinspeling op den naam van den
+overledene. Iemand, die bij voorbeeld Aper heette (een zeer gemeenzame
+naam bij de ouden), kreeg op zijn graf de levensgroote afbeelding
+van een wild zwijn, met borstelige haren en dreigende slagtanden.
+
+De weg van Eleusis, dien wij nu volgen, is aan de eene zijde
+begrensd door eene gasfabriek en aan de andere door pannenbakkerijen,
+waar groote kerels met snorren bezig zijn met het vervaardigen van
+reusachtige kruiken en watervaten van geelachtig roode klei. Van de
+oude graftomben is geen spoor meer over. Ziehier, aan onze linkerhand,
+den ingang van den Botanischen Tuin. Eene turksche fontein schuilt
+in de schaduw eener groep van hooge virginische populieren met
+hunne zilverachtige, gladde stammen. De fontein zwijgt; het steenen
+bekken, waar het frissche heldere water met welluidend ruischen in
+nederstroomde, is nu met stof en dorre bladeren gevuld. De Turken
+wisten het genot te waardeeren eener springende fontein onder den
+lommer van groote boomen; zij zijn het, die al de fonteinen,  welke
+wij langs onzen weg ontmoeten zullen, hebben gebouwd; de Grieken,
+die aan andere dingen te denken hebben, laten deze weldadige bronnen
+opdrogen en vervallen.
+
+De Botanische Tuin, de eenige in het geheele land, verdient in geen
+enkel opzicht zijn naam; hij dient letterlijk tot niets dan tot het
+kweeken van enkele groenten door de bedienden. Gedurende de dertig
+jaren van zijn bestaan, is er voor dien tuin ruim anderhalf millioen
+zonder eenig nut weggeworpen. Korten tijd voor den val van koning Otto
+had men het, onder de leiding van een bekwaam beijersch botanicus,
+althans zoo ver gebracht, dat de zoogenoemde tuin ook eenigermate op
+een tuin begon te gelijken. Plantsoenen van jong, met zorg gekozen
+geboomte, vreemde gewassen, bloembedden, mochten als voorloopers
+van een gelukkigen omkeer worden begroet; maar de omwenteling van
+1861 verdreef den kundigen directeur en benoemde in zijne plaats
+een dagbladschrijver, die zich hoegenaamd niet bekommerde om de aan
+zijne zorgen toevertrouwde planten. In de verwaarloosde en verwoeste
+perken ziet men nog slechts eenige ijzeren stangetjes, waaraan
+latijnsche opschriften zijn bevestigd:  de laatste overblijfselen
+dezer wetenschappelijke inrichting.
+
+Weldra brengt de weg ons in het beroemde olijvenbosch, door Sophokles
+verheerlijkt, en dat nog altijd bestaat ondanks Sylla en de Turken. De
+warme en krachtige toon van het groen der wijngaarden komt te sterker
+uit tegen het dunne, grijsachtige gebladerte dezer olijfboomen, waarvan
+enkelen een omtrek hebben van zes el, en meer dan waarschijnlijk een
+paar duizend jaar oud zijn.
+
+Mannen, wier roode fez levendig afsteekt bij al dit groen, in het wit
+gekleede vrouwen, half naakte kinderen,  zijn bezig met den wijnoogst;
+langs de kanten der besproeiingskanalen draven kleine grijze ezels,
+met groote manden vol reusachtige trossen zwarte druiven beladen. Die
+besproeiingskanalen doorsnijden het bosch in alle richtingen, en
+voeren het water van den Kephissus door de tweehonderd tuinen, die
+onder den lommer dezer eeuwenheugende boomen een schuilplaats hebben
+gezocht tegen het zonnebranden en tegen den noordenwind. De eigenaars
+dezer tuinen, bijna allen Albaneezen, hebben een bestuur ingesteld,
+dat voor de behoorlijke verdeeling van het bevloeiingswater moet
+zorgen en uitspraak doen in de te dezer zake gerezen geschillen. Die
+uitspraken worden altijd geëerbiedigd; er is geen voorbeeld van,
+dat iemand zich van de altijd verstandige en verzoenende beslissing
+van dit bestuur op de rechtbank heeft beroepen. Tweemaal per week
+wordt iedere tuin regelmatig door het vruchtbaarmakend water bedekt,
+dat door een lagen aarden dam verhinderd wordt, te spoedig weg te
+vloeien. Deze smalle strook, langs de vlakte van Attika, levert dan
+ook een in dit land zeer zeldzamen aanblik op, die te meer treft door
+de tegenstelling met de omringende landstreek: frisch en welig groen,
+een altijd vochtige grond, bloeiende boomen en malsche grasperken
+verheugen en verkwikken het oog, vermoeid van het staren op de grijze
+en naakte vlakte van Athene.
+
+Op plaatsen waar het water der rivier niet komen kan, of ook wanneer,
+na een heeten zomer en een regenloozen winter, de bronnen en sprengen
+zijn uitgedroogd,  behelpt men zich met norias, die het water opbrengen
+van dertig voet beneden den beganen grond. Reeds van verre hoort ge
+het eigenaardig geknars van die overoude werktuigen. Een mager, half
+blind paard, voortgedreven door een knaap met groote geestige oogen,
+brengt een eenvoudig raderwerk in beweging, waardoor kleine aarden
+potten worden opgevoerd, die een deel van het water onderweg verliezen
+en het overige uitstorten in een houten goot. Deze aartsvaderlijke
+toestellen beantwoorden zeker zeer slecht aan den regel der mechanica,
+dat de som van den arbeid evenredig moet zijn aan die der gebruikte
+beweegkracht; maar erkend moet het worden, dat zij oneindig veel
+schilderachtiger zijn dan de bewonderenswaardigste machine, afkomstig
+van het beroemdste huis van Manchester. Al onze moderne werktuigen
+zijn, zonder onderscheid, absoluut leelijk; maar van deze norias
+kan dit in geenen deele gezegd worden. Onder die schoone olijven,
+met hunne knoestige stammen, met hun schraal gebladerte, waardoor
+de zon zoo geestig speelt, wat leveren ze een prachtige stoffage,
+die norias! Laat in de nabijheid een palmboom zijn lange bladeren
+wiegden; laat een paar cypressen hun sombere kruinen verheffen in
+die heldere lucht, onder dien weergaloos blauwen hemel; geef aan den
+knaap, die daar half in de schaduw tegen de witte pilaren van de noria
+zit, met een lange zweep in de hand, geef hem het roode vest en den
+korten blauwen broek der landlieden van Attika:--en ge zoudt meenen,
+een dier wonderschoone schilderijen, waarop Decamps het Oosten zoo
+dichterlijk trouw heeft afgemaald, voor u te zien.
+
+Een steenen brug voert over een der takken van den Kephissus, waarvan
+de stoffige, uitgedroogde bedding wel bewijst dat de oeverbewoners
+geen enkelen droppel verloren laten gaan van het kostbare vocht,
+door de natuur met zoo karige hand aan Attika toebedeeld. Hier placht,
+bij haar terugkomst van Eleusis, de groote processie der Panatheneeën
+stil te houden. Het volk wachtte, gemaskerd, den optocht bij de brug
+af, en begroette de ingewijden met een stortvloed van scheldwoorden
+en grove smaadredenen, zelfs de voornaamste en hoogst geplaatste
+personen aanrandende met eene bandelooze vrijpostigheid, waarvan de
+atheensche pers de traditie nog niet verloren heeft. De priesters
+en de ingewijden bleven evenwel niet in gebreke te antwoorden, en
+niet altijd behield de menigte, in dien zonderlingen tweestrijd,
+het laatste woord. In later tijd plakte men aan de palen der brug
+bijtende schotschriften, zoo als op het beeld van Pasquino te Rome.
+
+Al te spoedig hebben wij het olijvenbosch, dat op het breedste punt
+niet meer dan twee kilometers beslaat, achter ons. De weg rijst door
+dorre heivelden, met wilde planten en kruiden begroeid, die de lucht
+met haar geuren vervullen. Nergens een boom, nergens een droppel
+water. Langs den weg verheffen zich enkele steenachtige heuvels,
+waarvan een op zijn top een klein klooster draagt. Dit klooster met
+zijn witgepleisterde muren heeft, zoo als doorgaans het geval is,
+de plaats ingenomen van een ouden heidenschen tempel, aan de zon
+gewijd. De zon heet in het grieksch helios, en langzamerhand is
+dat woord verbasterd tot den naam van den heiligen Elias, die nu
+te dezer plaatse vereerd wordt. Die zonderlinge vermenging tusschen
+de oude goden en de nieuwe heiligen ontmoet ge overal in dit land,
+waar de oude heidensche grondlaag nog altijd onder de dikwijls vrij
+oppervlakkige christelijke bedekking is te vinden. De heiligen, die
+men hier vereert, zijn fantastische wezens, gemetamorphoseerde goden,
+die in de nieuwe grieksche godsdienst--een mengeling van bijgeloof
+en rationalisme,  die nog geheel het echt helleensche karakter
+vertoont--zonder veel moeite eene plaats konden innemen.
+
+Vijf of zes oude monniken slijten daar op dien heuvel hunne dagen in
+volstrekte ledigheid en verstomping;  zij hebben niets anders te doen,
+dan elken avond den heuvel af te dalen, om beneden aan den weg een
+kleine lantaarn aan te steken voor een zwart berookt heiligenbeeld
+in eene gemetselde nis. Voorts moeten zij, tweemaal in het jaar, aan
+de geloovigen der omliggende dorpen,  tegen eene kleine vergoeding,
+de gelegenheid geven om een leelijken byzantijnschen Sint-Elias,
+olijfgroen op gouden grond, te kussen.
+
+Een weinig verder bevinden wij ons op de plek, waar volgens de
+overlevering de apostel Paulus stil stond, om nog eenmaal een blik
+te slaan op de stad, die hem uitwierp ter wille zijner fouten tegen
+de spraakkunst. Van Antiochië, dwars door Klein-Azië, gekomen om het
+Evangelie te prediken, had hij inderdaad, van de klassieke hoogte
+van den Areopagus, het woord tot de mannen van Athene gevoerd; maar
+wat bekommerden die vrijdenkers en spotters zich om den "Onbekenden
+God", zij, die reeds zoo vele goden hadden en die goden zoo bitter
+weinig telden! Wat echter bovenal mishaagde aan dit volk, rijk bedeeld
+met geest, maar inderdaad arm aan gemoed, was niet zoozeer de leer,
+die de apostel verkondigde, maar de wijze waarop hij dat deed: zijne
+nu eens verhevene, dan weder ruwe en onbevallige welsprekendheid,
+die er meer op aangelegd was om in het geweten te grijpen, dan
+de zinnen te streelen. Wat dezen dillettanten, aanbidders van den
+vorm vóór alles, aanstoot gaf, dat waren de fouten van den zinbouw
+en de onzuiverheid van den stijl. De rhetoren en pedagogen haalden,
+met een verachtelijken glimlach, de schouders op en wendden zich af;
+de spotzieke menigte floot hem uit; Paulus moest de stad verlaten,
+en de Atheners bleven wat zij nog heden zijn: het meest praatzieke
+en het minst godsdienstige volk der wereld.
+
+Weldra daalt de weg in eene kleine vallei af, ingesloten door twee
+steile rotswanden, met dennen begroeid, en bij een der krommingen
+verliezen wij de vlakte van Athene uit het oog. Hier ligt, tusschen
+de bergen verscholen, het kleine klooster van Daphné, dat door de
+Benedictijner-monniken van Citeaux om eene oude byzantijnsche kerk
+werd gebouwd, in de dagen toen een edelman uit Champagne, Otto de la
+Roche, den titel voerde van hertog van Athene.
+
+Even als alle middeleeuwsche kloosters, is ook dit versterkt: een
+zware, gekanteelde muur van acht tot tien ellen hoog, omgeeft de
+gebouwen, binnenhoven en tuinen; van afstand tot afstand springen
+torens een weinig vooruit, terwijl aan de binnenzijde een op bogen
+rustende weg gelegenheid gaf de wallen rond te gaan. Het binnenhof is
+aan drie zijden door gebouwen omringd; op de eerste verdieping bevinden
+zich de cellen, die op eene houten galerij uitkomen; beneden, onder
+zware booggangen, zijn de keukens, de voorraadkamers,  de eetzalen en
+andere vertrekken tot allerlei dienst bestemd. De meesten liggen in
+puin; de anderen worden bewoond door eenige landlieden en schapen. De
+kerk is eene van de oudste en merkwaardigste van het byzantijnsche
+tijdvak, en is waarschijnlijk,  naar de bouworde te oordeelen, uit de
+zesde of zevende eeuw afkomstig. Nevens de kerk verrijst een vierkante
+toren, door de Benedictijnen gebouwd, zoowel om daarin de klokken op
+te hangen, als om tot wachttoren en uitkijk te dienen.
+
+Het inwendige der kerk vertoont een zeer opmerkelijk specimen van
+de mozaïeken, waarmede de byzantijnsche kerken uit dien tijd werden
+versierd, en die hoogst zeldzaam zijn, dewijl de Grieken hoegenaamd
+geen zorg hebben gedragen voor het behoud van dezulken onder deze
+kunstwerken, die aan de ruwe beeldstormerswoede der Turken waren
+ontsnapt. Ook hebben deze mozaïeken zeer veel geleden; de vochtigheid
+doet geheele stukken van de kalk van het gewelf afvallen, die op den
+steenen vloer in stukken springen;  de turksche kogels hebben menig
+beeld geschonden, toen het klooster, tot militairen post ingericht, in
+al de wisselingen van den onafhankelijkheidsoorlog deelde; eindelijk
+hebben de vuren der herders, en na de herstelling der orthodoxe
+eeredienst, de waskaarsen der papas de gewelven met een vuile rooklaag
+bedekt en op vele plaatsen de kleur bijna onkenbaar gemaakt. Boven in
+den koepel prijkt nog, geheel ongeschonden, een reusachtige Christuskop
+op gouden grond. Beneden aan den koepel ziet men de twaalf apostelen,
+met bijbelsche bijschriften; daaronder, tusschen de vensteropeningen,
+de profeten; op de bogen der vier pilaren, die den koepel dragen,
+de Aankondiging, de Geboorte, de Doop en de Verheerlijking.
+
+Er is genoeg gezegd over de stijfheid en onnauwkeurigheid der
+byzantijnsche mozaïeken; maar wanneer de stralen der avondzon haar
+slechts met een geheimzinnigen schemerglans verlichten, waarin
+de onvolkomenheden der techniek bijkans verdwijnen, dan maken
+die groote hiëratische figuren op gouden grond, die scheppingen
+eener aan strenge regelen gebonden kunst, toch een indruk van
+onweerstaanbare, vorstelijke majesteit; dan kunt ge begrijpen, hoezeer
+de aanschouwing van die bovenaardsche beelden de schare treffen moest,
+wier godsdienstig gevoel niet bedorven werd door meer of minder
+wijsneuzige esthetische kritiek.
+
+De kloosters, gedurende de bezetting van Griekenland door de Franschen
+gesticht, hebben ongelukkig geen kronieken nagelaten, en ook de
+geschiedschrijvers maken zeer weinig melding van hunne lotgevallen. En
+toch zou men zoo gaarne, in hun nieuw vaderland, die monniken volgen,
+die hunne fraaie abdij van Bourgondië verlaten hadden, om in het
+verre vreemde land de afgedwaalde scheurmakers te onderwijzen, en
+wat het zwaard der kruisridders begonnen had, door hunne prediking te
+voltooien. Maar vele van die ridders hadden het witte kruis verruild
+voor eene kroon, en eene voorzichtige staatkunde gebood hun, jegens
+hunne nieuwe onderdanen eene gematigheid en verdraagzaamheid in acht
+te nemen, die soms kwalijk strookte met den vurigen bekeeringsijver
+der Benedictijnen.
+
+Innocentius III, de groote paus, die de omverwerping van het oostersche
+rijk door de kruisvaarders niet had goedgekeurd, hield niet op,
+de veroveraars en de hen vergezellende monniken en geestelijken te
+vermanen tot zachtmoedigheid, geduld en matiging: de eenige middelen
+waardoor men mocht hopen, de overwonnen volken weder in den schoot
+der katholieke Kerk terug te voeren. Er zijn van hem verschillende
+bewonderenswaardige brieven aan de abten van het vorstendom Morea
+en het hertogdom Athene, waaruit blijkt dat zelfs de invloed en het
+gezag van den paus niet altijd voldoende waren om den overdreven
+godsdienstijver van de latijnsche geestelijkheid te temperen. Ook de
+Benedictijnen van Daphné stonden niet altijd op den besten voet met
+hun hertog; en meer dan eenmaal moest de tusschenkomst van den paus
+worden ingeroepen, om de geschillen bij te leggen en de verhouding
+te regelen tusschen de burgerlijke overheid en de geestelijke orden,
+die op bijna volstrekte onafhankelijkheid aanspraak maakten.
+
+Deze worsteling, die toch slechts een klein onderdeel vormt van de
+geschiedenis der middeleeuwen, geeft ons op nieuw de gelegenheid
+om den adel van ziel en de grootsche verhevenheid van bedoelingen
+en inzichten te bewonderen van de acht of tien groote pausen,
+die destijds het lot van Europa, van de Christenheid, waarvan zij
+het erkende en geëerbiedigde hoofd waren, in handen hadden en die
+daarop den heilzaamsten invloed uitoefenden, al ware het slechts
+daardoor dat zij bij de verschillende volken het innig bewustzijn
+hunner éénheid, als leden van de groote christelijke familie, als
+zonen derzelfde heilige Moederkerk, levendig hielden en alzoo een
+krachtigen dam opwierpen tegon de eenzijdige ontwikkeling van dat
+nationaal egoïsme, dat zich heden ten dage in al zijne driestheid,
+in al de onbeschaamdheid zijner toomelooze aanmatiging vertoont en
+door sommigen als het hoogste, het eenige beginsel van volkenrecht
+gehuldigd wordt.
+
+De abdij van Daphné was het Saint-Dénis der fransche hertogen van
+Athene; in een kleinen kelder, onder den voorhof der kerk, heeft
+men verscheidene hunner graftomben teruggevonden: zware steenen
+lijkkisten,  zonder versierselen of opschriften. Op een dezer kisten is
+in relief het wapen gebeeldhouwd van Guy II de la Roche, den derden
+hertog van Athene. Deze Guy gedroeg zich, naar de getuigenis der
+kronieken, "zooals het een goeden en vromen heere past"; hij werd
+door zijne onderdanen bemind en won zich een grooten naam in alle
+koninkrijken. Zoo hervinden wij hier, in deze verwijderde streken,
+de herinnering aan de schoone, schitterende rol, die de roemruchtige
+fransche adel eeuwen lang, in en buiten zijn vaderland, in dienst
+der edelste en schoonste idealen, gespeeld heeft.
+
+
+VI.
+
+Daphné verlatende daalt men, langs eene vrij steile helling, naar
+den oever der golf van Eleusis af. Aan den zoom der golf is de weg
+in de rots uitgehouwen en wordt door muren gedragen, aan wier voet
+de golven kabbelen. De aanblik van deze ruime, kalme, rustige baai is
+inderdaad bewonderenswaardig. De fijne en schilderachtige omtrek der
+bergen teekent zich scherp af tegen den schitterend blauwen hemel,
+en weerspiegelt in de azuren wateren van den oceaan. Tegenover ons
+verrijzen de rossige, vale rotsen van Salamis loodrecht uit de zee;
+rechts de doorwoelde en doorgraven hellingen van den Parnessus en
+den Kitheron, in warme, lichtgrijze tonen en tinten gehuld; aan
+hun voet strekt zich de heilige vlakte van Demeter uit, blakerend
+in den zonnegloed, en van de blauwe, onbewegelijke zee gescheiden
+door een smal strand, geheel bezaaid met kleine wit- en rooskleurige
+marmersteentjes. Dit strand, eene bevallige kromming beschrijvende,
+voert ons naar Eleusis, waarvan de witte huizen, aan de overzijde
+der golf, ons tegenblinken. Hooge bergtoppen vormen den achtergrond
+van het tooneel, naar de zijde van Megara.
+
+Wij gaan langs twee groote vijvers of plassen, door steenen dammen
+omzoomd en gevoed door bronnen van zout water, en steken vervolgens
+de vlakte van Thria over, zoo buitengewoon vruchtbaar, nadat Demeter
+zelve aan Triptolemos den akkerbouw geleerd had. Van die vruchtbaarheid
+is thans weinig meer te bespeuren. De zorgeloosheid en nalatigheid der
+bewoners heeft de afleidingskanalen laten verzanden, en het water heeft
+voor drie vierde deze alluviaalgronden in bezit genomen,  die nog zoo
+uitnemend geschikt zouden zijn voor bebouwing. Men heeft wel enkele
+plekken ontgonnen, maar er is niets gedaan, en zelfs nog geen plan
+ontworpen,  om deze vlakte te bevrijden van de geregeld terugkeerende
+overstroomingen en de daarmede gepaard gaande koortsen. De gemeente
+is te arm, en het gouvernement denkt aan niets dan aan politiek,
+aan den strijd tegen de oppositie in de Kamer, aan het behoud van het
+vluchtig ministerieel leven, aan de omkooping der kiezers. Voor werken
+van openbaar nut is er noch tijd, noch geld, noch aandacht. Dat zijn
+trouwens de eigenaardige zegeningen van menige parlementaire regeering!
+
+De landlieden, die wij ontmoeten, zijn rijzig van gestalte;  zij
+hebben een langen, eenigszins platten neus, een wijkend voorhoofd,
+kleine oogen en een beenig gelaat. De vrouwen zijn groot en sterk
+gebouwd, maar niet bevallig, ondanks haar blauwe oogen en blonde
+haren. Het zijn Albaneezen van Elefsina, een ellendig, armoedig dorp,
+dat wij voorbijtrekken, en dat op de plaats zelve is gebouwd van het
+oude Eleusis, aan het uiteinde van een steenachtigen heuvel, aan den
+oever der zee. Van den beroemden tempel van Demeter is niets meer
+over, dan eenige stukken van den onderbouw, achter hutten verborgen;
+de fragmenten der propyleeën, uit den romeinschen tijd, liggen in
+wanorde door elkander in de uitgravingen, door den heer Lenormant
+hier ondernomen.
+
+Naar Eleusis trok de processie der Panatheneeën, en daar werden die
+beroemde mysteriën gevierd, waarin de oude natuurdienst der Pelasgiërs
+de hand reikte aan de vereering van de goden en godinnen van den
+helleenschen Olympus. Ondanks de halve onthullingen van Diodorus van
+Sicilië en van Apollodorus bestaat er omtrent de eigenlijke beteekenis
+dier geheimzinnige plechtigheden nog veel onzekerheid; ik voor mij
+kan moeielijk gelooven, dat in deze mysteriën de zuivere leer van de
+eenheid Gods en de onsterfelijkheid der ziel werd verkondigd. Dit
+is zeker, dat zoowel Sokrates  als Diogenes, schoon overigens geen
+geestverwanten,  weigerden, zich in de mysteriën van Eleusis te laten
+inwijden. Deze geringschatting van de bijgeloovige eeredienst der
+priesters van Demeter kostte Sokrates het leven.
+
+Voorbij Eleusis verlaat de weg het zeestrand, en wendt zich rechts
+naar het noorden. Wij komen aan het dorp Mandra, door albaneesche
+uitgewekenen bewoond. Bij onze nadering omsluieren de vrouwen zich het
+gelaat; de mannen, voor het eenige koffiehuis van het dorp gegroept,
+staren ons met nieuwsgierigheid en met niet al te vriendelijke blikken
+aan. Hun wijkend voorhoofd, hun uitstekende jukbeenderen, hun blonde,
+rechte, naar tartaarsche manier geknipte knevels, hun kort geknipte
+haren, die van achteren lang afhangen--dit alles herinnert aan den
+type der Bulgaren, die toch Slaven zijn, of misschien tot Slaven
+geworden Hunnen. Overigens rijst schier bij elken voetstap, dien men
+in het Oosten zet, een of ander ethnografisch raadsel op, waarvan de
+beantwoording uiterst moeilijk is, en dat in de praktijk dikwijls tot
+nog grooter bezwaren aanleiding geeft. De Grieken houden stijf en sterk
+staande, dat zij rechtstreeksche afstammelingen zijn van de Hellenen
+uit den tijd van Themistokles. Toch is het niet te ontkennen, dat,
+met uitzondering van Maïna en van enkele eilanden, het tegenwoordige
+Griekenland bewoond wordt door een ander, nieuw ras, voortgesproten uit
+de vermenging van de oude bevolking met noordelijk wonende stammen,
+en vooral met Albaneezen of Skipetaren. Die Albaneezen hebben geheel
+nieuwe denkbeelden en elementen, eigenaardige zeden en gebruiken
+medegebracht; zoowel uit een physiek, als uit een moreel oogpunt,
+hebben zij op het helleensche ras, waarmede zij zich vermengd hebben,
+een zeer grooten invloed uitgeoefend en den oorspronkelijken aanleg
+sterk gewijzigd. Ik zal niet ontkennen, dat ook in het tegenwoordige
+grieksche volk de grondtrekken van het helleensche karakter in menig
+opzicht meer of minder duidelijk zijn bewaard gebleven; maar evenmin
+valt, in de vorming der nieuw grieksche nationaliteit, de invloed
+van andere dan antiek-helleensche elementen te miskennen.
+
+Wij hebben den voet van den Kitheron, dichterlijker gedachtenisse,
+bereikt; langzamerhand voert de weg door een lommerrijke kloof
+naar boven. Kromgebogen dennen, doornige gewassen met kleine, harde
+bladeren, bedekken de steile hellingen van den berg, waar overal de
+naakte grijze kalkrots te voorschijn treedt. Nergens is eenig spoor van
+bouwgrond te ontdekken;  nergens is water te zien; nergens hoort men
+gezang of gesjilp van een vogel; overal doodsche, eentonige stilte
+en eenzaamheid. Wij bespeuren geen andere levende wezens dan een
+kleine smaragdgroene hagedis met bruinen staart, en een roofvogel,
+hoog in de lucht zwevende. Omziende, ontdekken wij nog in de verte,
+achter verschillende bergreeksen, de hooge toppen van den Hymettos
+en den Pentelikon.
+
+Na eenige uren lang, voortdurend in vollen galop, nu eens tegen de
+berghellingen te zijn opgeklauterd, dan weder naar de slingerende
+valleien afgedaald, houden wij eindelijk stil aan een afgelegen,
+eenzame kani (herberg) Pirnari genoemd, waar wij het ontbijt
+gebruiken. Verderop loopt de weg, tusschen groote steile rotsen door,
+naar eene woeste, smalle kloof, waarboven zich de indrukwekkende
+ruïnen van de helleensche vesting Eleutheres verheffen, die den pas
+tegen de Beotiërs verdedigen moest. Zeven zware vierkante torens,
+die nog vrij goed bewaard zijn gebleven, rijzen omhoog op den top van
+een steilen heuvel. Zij vormen een schilderachtig geheel, vooral als
+men ze van gene zijde van den heuvel, waaromheen de kronkelende weg
+zich slingert, ziet.
+
+Deze pas is niet de eenige welke over den Parnassus voert, die de
+natuurlijke grensscheiding vormt tusschen Attika en Beotië. Meer
+oostwaarts is nog eene andere smalle pas of overgang, die sinds
+overoude tijden door de beide volken werd gebruikt, en waar de Atheners
+die beroemde vesting Phylae hadden gebouwd, waarvan Thrasybulus zich
+bij verrassing meester maakte, en waar hij zich geruimen tijd tegen
+de aanvallen der Dertig Tirannen staande hield.
+
+Het steile plateau, waarop de citadel van Eleutheres is gebouwd, heeft
+eene lengte van honderd-zeventig, bij eene breedte van zeventig el, en
+is slechts van twee kanten, ten oosten en ten zuiden, genaakbaar. De
+muren zijn uit groote gehouwen steenen, waarvan sommigen de gedaante
+van een parallelogram vertoonen, opgetrokken; een nog ongeschonden
+vierkante toren, ten zuidoosten, en een half vernielde ronde toren, ten
+noordoosten, dienden blijkbaar tot verdediging van de poorten. Aan de
+westzijde verheft zich een tweede vierkante toren boven een loodrechten
+rotswand. Van hier overziet de blik de gansche bergstreek tot aan
+den Hymettus en de vlakte van Athene, waarvan de Akropolis zich in
+schemerende omtrekken tegen den achtergrond der zee afteekent. Langs
+de geheele keten van den Parnas waren vestingwerken aangelegd, die
+dit natuurlijke bolwerk van Attika nog sterker moesten maken. Van
+die vestingwerken is de citadel van Eleutheres het voornaamste en een
+der merkwaardigste monumenten van de grieksche militaire architektuur.
+
+Wij begonnen nu de steile hellingen van den Kitheron te beklimmen,
+tot aan den pas, die de eigenlijke grensscheiding tusschen Attika en
+Beotië vormt. De hooge bergvlakten en de weg zelf waren als overdekt
+met kudden schapen, die door de herders werden bijeengedreven om naar
+de winterweiden te worden geleid; deze winterweiden bevinden zich in de
+vlakten van Attika en vooral in de omstreken van Vari, tusschen Athene
+en kaap Sunium. Voorop gingen de vrouwen en de kinderen met een kleinen
+mageren ezel, die een paar gestreepte dekens, eenige levensmiddelen en
+een ketel droeg. Nevens de kudden gingen, midden door het struikgewas,
+de herders met hunne honden, woeste dieren, die met luid geblaf op
+ons aanstormden en in de wielen van het rijtuig beten. Zoo gaat de
+tocht langzaam, met kleine dagreizen, voort. Bij de putten houdt men
+stil om de kudden te drenken en de schapen te laten grazen in het
+welriekende heidekruid, dat de gansche streek bedekt. Om een afstand
+van vijftien mijlen af te leggen, hebben deze karavanen even zoo veel
+dagen noodig. In de lente, wanneer de hitte in de vlakte ondragelijk
+wordt, wanneer de grond hard wordt als metaal en het gras verdort en
+verdroogt, wanneer het water in de putten wegzinkt, dan verlaten de
+herders hunne uit boomtakken gevlochten hutten, om terug te keeren
+naar de hooge bergvlakten van den Parnassus en den Kitheron.
+
+Spoedig hadden wij den hoogen bergpas bereikt, waar de blik geheel
+Beotië overziet. Een prachtig panorama! Voor onze voeten breidt zich de
+wijde vlakte van Thebe uit, stralende van licht, met de slagvelden van
+Platea en Leuktra, vanwaar dichte stofwolken oprijzen. Ter linkerhand,
+de scherpe, uitgetande toppen van den Helikon en den Parnassus,
+met blinkende sneeuw bedekt; rechts, de witte kruin van den Ida
+en de bergen van het eiland Eubea. Voor ons, half omsluierd door de
+dampen, uit het meer Kopaïs opstijgende, de toppen van den Oeta en den
+Saromata. De gezichteinder is nevelig; het licht is minder fel, en de
+opvolgende bergreeksen baden zich in een zachten, lichten nevel. Achter
+ons, naar de zijde van Attika, straalt de smetteloos blauwe hemel in
+weergalooze helderheid. De lijnen zijn daar overal scherp en zuiver
+getrokken, wel niet hard, maar ook zonder dat eigenaardig zachte, weeke
+en smeltende, dat zoo groote bekoorlijkheid geeft aan dit panorama
+van Beotië. Zou dat zoo duidelijk merkbare onderscheid in de natuur
+des lands ook niet van invloed zijn geweest op het karakter en den
+aanleg der zoo zeer verschillende volksstammen aan deze en aan gene
+zijde van den Parnassus en den Kitheron? De Atheners, in wier oogen
+alles wat niet van Athene kwam, bespottelijk was, beschuldigden hunne
+naburen van domheid en stompzinnige onbevattelijkheid des geestes:
+eene reputatie, die zij tot heden hebben behouden. Toch is deze
+beschuldiging volkomen onverdiend. Misten de Beotiërs al den fijnen
+atheenschen geest, de atheensche vlugheid en levendigheid, zij waren
+daarentegen ook eenvoudiger en eerlijker; de verfijning der atheensche
+beschaving bleef hun onbekend, maar zij hadden daarom wel gevoel voor
+het schoone in kunst en litteratuur en waren verre van onverschillig
+voor militairen roem. Wij behooren nooit te vergeten dat Pindarus,
+Hesiodus, Epaminondas, Pelopidas en Plutarchus geboren Beotiërs waren.
+
+De kunstig aangelegde, maar zeer smalle weg daalt met breede
+kronkelingen langs de kale, steile hellingen van den Kitheron
+naar de vlakte af. Onze vier magere knollen, met versleten touwen
+aangespannen, hollen in vollen galop langs dien steilen weg naar
+beneden, op het gevaar af, ons bij elke kromming in de diepte te doen
+nederstorten. Eerst toen wij in de vlakte waren gekomen, hield ons
+span, zweetende en snuivende, schier ademloos stil. Een der wielen
+van het rijtuig was half ontwricht, en de touwen waren voor een
+deel gebroken; maar de ijdelheid van onzen koetsier was voldaan:
+hij en Perikles waren zeer in hun schik over dit onzinnig waagstuk,
+dat ons zeer gemakkelijk armen en beenen, indien niet het leven,
+had kunnen kosten.
+
+Wij wilden de nog overschietende uren vóór den avond benuttigen,
+om het slagveld van Platea te bezoeken. De afstand bedraagt, te
+paard, slechts een uur; vervolgens kunnen wij in twee uren Thebe
+bereiken. Ondanks de weinige hulpvaardigheid der inwoners, gelukt
+het onzen tolk toch, zich in een naburig albaneesch dorp de noodige
+paarden te verschaffen. Gemakkelijk gezeten op pakzadels, met tapijten
+belegd, rijden wij over een steenachtigen, hobbeligen weg naar het
+slagveld, waar veertigduizend Grieken driehonderdduizend Perzen op
+de vlucht dreven.
+
+De onderlinge twisten en oorlogen der verschillende grieksche staten
+en stammen verdienen wellicht de aandacht niet, die er doorgaans,
+dank zij het talent der oude geschiedschrijvers die ze ons eerst
+verhaalden, aan geschonken wordt. In verre de meeste gevallen waren
+hierbij slechts kwesties van persoonlijke of nationale ijdelheid en
+lokaal belang in het spel. Anders is het evenwel met de perzische
+oorlogen. De heldhaftige weerstand, door dit kleine volk aan de
+geweldige overmacht der barbaren geboden; de aard en beteekenis van
+dien strijd; het besef dat de overwinning der Aziaten de ontluikende
+grieksche beschaving, waaraan de wereld zoo oneindig veel verplicht is,
+in hare geboorte zou hebben verstikt:--dit alles wekt billijkerwijze
+onze belangstelling en sympathie op en verdient die ook ten volle.
+
+Nabij het kleine dorp Kikla, aan den voet van den Kitheron, die zijn
+drie naakte toppen ten hemel beurt, ziet men nog de overblijfselen
+eener oude citadel, uit groote drie- of veelhoekige steenblokken
+opgetrokken, en geflankeerd door vierkante torens, waarvan nog slechts
+enkele sporen zijn te ontdekken. Honderd ellen van daar, verheffen
+zich tegen de helling van den heuvel, boven eene antieke fontein,
+groote steenen sarkophagen zonder eenig versiersel. Perikles noemt
+ze de graven der helden; maar uit niets blijkt dat ze in eenige
+betrekking staan tot de perzische oorlogen. Op deze hoogte staande,
+kan men zich eene zeer duidelijke voorstelling maken van het slagveld,
+en van de strategische bewegingen der beide legers.
+
+Platea verlatende, rijden wij over eene groote, onbebouwde vlakte,
+door de hitte gespleten, zonder een enkelen boom, dor en akelig. In den
+winter en in het voorjaar is deze vlakte een groot moeras, en zinkt
+men haast weg in eene kleiachtige, zwarte aarde, geheel doorweekt
+door den regen en de beken, die niet geregeld kunnen afvloeien. Toch
+is deze grond zeer vruchtbaar en voor bebouwing geschikt; enkele,
+niet moeilijke noch kostbare werken voor den afvoer van het water
+zouden voldoende zijn om duizenden bunders in kultuur te brengen,
+en deze dorre heiden te herscheppen in korenakkers en katoenvelden,
+of in weilanden, waar talrijke kudden vee een overvloedig voedsel
+zouden vinden. Waarom geschiedt dit niet? Is het uit zorgeloosheid,
+of uit vrees voor aardbevingen, die zoo menigmaal Beotië geteisterd
+hebben? Ik weet het niet: zeker is het dat ook hier, als op zoo
+menige plaats elders in Griekenland, eene bron van nationale welvaart
+ongebruikt blijft.
+
+De weg voert om een kleinen roodachtigen heuvel, en eensklaps zien wij
+twee- of driehonderd huizen voor ons, op een klein plateau van ongeveer
+vijftig ellen hoogte, aan alle zijden van de omringende heuvelen
+afgezonderd. Dat is de stad Thebe, die wij weldra binnenrijden. De
+waterleiding, waarlangs de weg loopt, dagteekent uit de middeleeuwen;
+zij voert het water eener naburige bron naar de stad.
+
+Thebe bestaat eigenlijk slechts uit eene enkele, vrij breede straat,
+ter wederzijde bezet met kleine smalle huizen, twee verdiepingen hoog,
+waarvan de benedenverdieping doorgaans tot winkel is ingericht en
+voorzien van breede planken luifels, op ruwe houten palen rustende. Die
+luifels volgen elkander geregeld op, en vormen zoo ter wederzijde van
+de straat eene soort van overdekte galerij, die bij regenachtig weer,
+hetgeen hier volstrekt geen zeldzaamheid is, eene zeer gewenschte
+beschutting biedt. Verscheidene huizen, die door de laatste aardbeving
+geleden hebben, zijn nog niet hersteld.
+
+Er heerscht groote drukte op straat, want morgen is het een der
+honderd-tachtig feestdagen van den orthodoxen kalender. De toevloed
+van boeren uit den omtrek voorspelt ons weinig goeds voor den nacht,
+als wij dien ten minste moeten doorbrengen in de kani, waaruit een
+vuile, walgelijke stank ons tegemoet komt. Gelukkig vinden wij,
+door tusschenkomst van den demarch (burgemeester), logies bij een
+der burgers van de stad.
+
+Den ganschen nacht woedde een geweldige wind, die ons huis op
+zijn grondvesten kraken en schudden deed. In de straten en stegen
+blaatten honderden schapen en lammeren, met allerlei modulatiën van
+klaagtonen. De in de stad, tot bijna voor onze deur, bijeengedreven
+kudden werden onrustig en antwoordden op dat geblaat. Somwijlen
+verhief een herder zijn forsche stem, waarop een oogenblik stilte
+ontstond, doch om straks weer door hetzelfde concert van blatende,
+jammerende en loeiende stemmen vervangen te worden.
+
+Wij waren te Thebe gekomen op den laatsten dag van een der vier
+vastentijden, die telken jare door de Grieken zoo streng worden
+gehouden. Veertig dagen lang hadden de Thebanen zich uitsluitend
+gevoed met bittere en gezouten olijven, kaviaar en flauwe, smakelooze
+groenten; nu maakten zij zich gereed om den terugkeer tot de gewone
+levenswijze recht feestelijk te vieren. Ieder gezin koopt voor die
+gelegenheid een lam of schaap, dat hetzij op de binnenplaats der
+woning, of indien dat niet kan op de straat, geslacht en gebraden
+wordt. Sedert eenige dagen waren de zwervende herders van den Parnassus
+en den Helikon afgedaald, ongeveer een duizendtal schapen voor zich
+uit drijvende, die bestemd waren om geslacht te worden; en des avonds
+hadden de voornaamste Thebanen reeds de beste en vetste beesten voor
+den maaltijd uitgezocht.
+
+De vermoeidheid had eindelijk de overhand gekregen over het loeien
+van den wind, het blaten der kudden, en ook over de scharen van
+insekten, die langs de muren onzer kamer afdaalden, zoekende wien
+zij mochten verslinden, en wij waren zoowat in een onrustigen slaap
+gevallen. Tegen vier uur in den morgen echter, lang voor zonsopgang,
+werden wij plotseling gewekt door herhaalde geweerschoten, door een
+dof en aanhoudend gerucht gevolgd.
+
+De Grieken, even als de Bedouïnen der woestijn, zijn groote liefhebbers
+van schieten. Hetzij er een kind wordt gedoopt of eene bruiloft
+gevierd, hetzij er een doode wordt begraven, een kandidaat half
+doodgeslagen of een afgevaardigde eene ovatie gebracht--altijd moet
+er geschoten worden. Maar al te dikwijls is dit schieten de oorzaak
+van een min of meer toevalligen moord.
+
+De hoofdstraat was geheel gevuld met eene dichte en schilderachtige
+menigte. Al de inwoners van Thebe en van den omtrek waren daar
+bijeen, ieder met een waskaars in de hand, en in plechtigen optocht
+de priesters volgende, wier gezang boven het dof gemurmel der schare
+uitklonk. De eentonige litaniën werden zonderling afgewisseld door
+geweerschoten en wilde kreten, terwijl de klokken der kerk uit
+alle macht luidden.--Wij hadden hier eene ongedachte, uitnemende
+gelegenheid om de verschillende typen dezer gemengde bevolking
+te bestudeeren. Zoodra de dag was aangebroken, mengden wij ons
+dan ook onder de vroolijke luidruchtige groepen, die op straat
+en op de omliggende heuvelen bezig waren met het braden van het
+schapenvleesch, waarvan de geur de lucht vervulde. Wij vinden daar de
+vertegenwoordigers van al de rassen, die het helleensche ras omringen
+en zich daarmede vermengd hebben.
+
+Die schoone, krachtig gebouwde jonkman, wiens hooge roode muts met een
+blauwen doek is omwonden, en wiens lange fustanella bijna verdwijnt
+onder een ruimen overjas van witte wol, is een Albanees. Zijn
+gelaat getuigt van kracht en energie, zijn trotsche vurige blik,
+zijne rijzige gestalte, zijn hoog voorhoofd, zijn arendsneus, zijn
+fijn geteekende mond, door een zwaren knevel overschaduwd, zijn zoo
+vele teekenen van zijne afstamming uit het bloed der Epiroten.
+
+Gindsche oude boer, zwijgend neergehurkt, de ellebogen op de knieën
+en het hoofd in de handen gesteund, zou hij geen bulgaarsch bloed in
+de aderen hebben? Zijn vierkant gelaat met uitstekende wangbeenderen,
+zijn breede onderkaak, zijn kleine grijze oogen, zijne korte gedrongen
+gestalte, alles aan hem kenmerkt den man, die zich meer toelegt op
+de werken des vredes, dan op krijgsavonturen, den man van eene meer
+apathische en lijdelijke natuur, maar die het in kalmte, bezadigdheid
+en volharding van den anderen wint. Hij draagt geen fustanella, maar
+een wijden turkschen broek van grove bruine wollen stof; voorts een
+bruin, met blauw afgezet vest, zoo als de Bulgaren langs de boorden
+der Maritza, en een mantel van dezelfde kleur.
+
+Die twee zoo sterk sprekende en zoo zeer uiteenloopende typen vindt ge
+overal in noordelijk Griekenland terug. Vooral den eersten treft ge
+veelvuldig aan. Maar daarbij ontmoet ge soms enkele bijzonderheden,
+die van den algemeenen type afwijken en misschien de sporen zijn van
+nog andere stammen, die op verschillende tijden den helleenschen
+bodem hebben overstroomd. Dat zachte blauwe oog daar ginds, dat
+bleeke gelaat, door blonde lokken omgeven,--herinneren zij niet aan
+het Noorden, aan gothisch of frankisch bloed? Eeuwen lang, reeds in
+overoude tijden, hebben in dezen uithoek van Europa zeer verschillende
+rassen en stammen elkander ontmoet en gekruist. In het museum Varsaki
+te Athene ziet men eene collectie van veertig of vijftig marmeren
+borstbeelden, naar men zegt de authentieke portretten der "rectoren van
+de Universiteit," ten tijde van Perikles. Bij de intrede in de zaal,
+wordt ge dadelijk getroffen door de eigenaardigheid en het groote
+onderscheid tusschen deze koppen; ge hebt moeite aan de echtheid te
+gelooven, maar het werk zelf en de opschriften op de voetstukken
+schijnen die toch boven allen twijfel te verheffen. Ge ziet daar
+zuiver barbaarsche typen: kroeshair, uitstekende wangbeenderen,
+platte neuzen, of cilindervormige schedels, kaken als bij de Hunnen,
+voorhoofden als bij de Gothen. Drie of vier dezer busten gelijken
+sprekend op de figuren van gebakken aarde, die in de etrurische
+graven worden gevonden. Nauwelijks twee of drie vertoonen iets van
+den klassieken stempel der antieke beeldhouwkunst. Maar bespreking
+van deze ingewikkelde kwestie zou ons te ver leiden; keeren wij naar
+het feest terug.
+
+Overal heerschte de grootste drukte, de meest luidruchtige
+vroolijkheid; en de verscheidenheid der kleederdrachten schonk aan
+het geheel iets bijzonder schilderachtigs. Onder de vrouwen waren er
+maar weinigen, die aanspraak mochten maken op schoonheid, en zeker
+geene enkele, die den lof verdiende door Anakreon en vele anderen na
+hem aan de vrouwen van Beotië toegezwaaid. Bijna allen die wij hier
+zien, zijn Albaneeschen, zelfs die van Vilia en de andere dorpen van
+den Kitheron. Zij behooren allen tot de arme klassen, en vertoonen
+in haar schralen lichaamsbouw en grove gelaatstrekken eene ruwheid,
+die zeker veel verschilt van de volle en slanke gestalte en de fijne
+regelmatige trekken der vrouwen van het antieke Beotië.
+
+Talrijke groepen bewegen zich voortdurend langs de helling van een
+heuvel, op welks top eene oude kerk verrijst. Wij gaan ook derwaarts,
+en bevinden ons weldra aan den ingang van het kerkhof, voor het aan
+Sint-Lukas gewijde heiligdom, dat, naar men zegt, op de plek staat,
+waar vroeger de tempel van Apollo Ismenios verrees. Het inwendige
+is bijna opgevuld met brokstukken van smakeloos beeldhouwwerk en
+met bouwmaterialen, die reeds voor vele jaren werden aangevoerd voor
+herstellingen, die men sedert weer heeft opgegeven. Er is volstrekt
+niets te zien, dan eenige ruw bewerkte zuilen. Ter wederzijde van
+het altaar staan twee wit marmeren sarkophagen, met mos overgroeid,
+en versierd met opschriften uit later tijd en met ruw bewerkte kronen
+van bladeren. Een dezer sarkophagen zou, volgens het volksgeloof,
+de tombe van Sint-Lukas zelven zijn; de vrome bedevaartgangers
+beijveren zich eenige scherfjes van het marmer mede te nemen, als
+voorbehoedmiddel tegen de koorts: door dit voortdurend afkrabben zijn
+er in deze sarkophaag twee breede groeven ontstaan.
+
+Van het kerkhof heeft men een zeer fraai uitzicht. Aan den voet
+des heuvels strekt zich eene kleine vallei uit, waardoor een beek
+stroomt, die de Ismenus moet zijn; verder de stad Thebe, gebouwd op
+de plek waar het oude Kadmea stond: een soort van voorgebergte of
+schiereiland, aan alle zijden door steile, diepe ravijnen omgeven,
+behalve aan de zuidzijde, waar een smalle landtong de verbinding
+vormt met de naburige plateaux. Ter rechterzijde verheft zich een
+zware frankische toren boven de steile helling, die naar de vlakte van
+den Asopus afdaalt; links, nabij de Atheensche poort, teekenen zich
+de bogen eener waterleiding af tegen den neveligen achtergrond der
+bergen. Door de Turken aangelegd en zorgvuldig onderhouden, om het
+voor de baden en reinigingen noodige water naar de stad te voeren,
+vervalt deze waterleiding thans meer en meer door de slordigheid
+en zorgeloosheid der Grieken, die veel minder dan de muzelmannen op
+water gesteld zijn. Aan gene zijde der stad en den gordel van tuinen,
+die haar omringt, begint de woestijn: eene groote, eentonige, bruine
+vlakte, omzoomd door een prachtige bergketen: den Helikon, vroeger met
+bosschen bedekt en rijk aan stroomende wateren, nu naakt en droog,
+maar altijd schoon door zijn vorm; de rots van den Sphinx, als door
+een reuzenzwaard gespleten, en den met sneeuw bedekten Parnassus.
+
+Thebe is beroemd om zijn moestuinen en kweekerijen, die met zeer veel
+zorg onderhouden worden en allerlei groenten en vruchten opleveren,
+onder anderen heerlijke meloenen, die kunnen wedijveren met de beroemde
+meloenen van Kasaba in de provincie van Smyrna. Het frissche groen
+dezer tuinen en boomgaarden, waardoor zich kleine beken slingeren,
+is eene verkwikking voor het oog. Nergens ziet men hier het grijze en
+sombere gebladerte van den olijfboom, die tegen de vrij koude winters
+van Beotië niet bestand is; maar de paden tusschen de tuinen zijn
+omzoomd door moerbeziën-, vijgen- en granaatboomen en myrthen.
+
+Aan de overzijde van het diepe ravijn, dat ons van de stad scheidt,
+ziet men hier en daar eenige brokstukken van oude muren, die
+waarschijnlijk de plaats aanwijzen der omwalling van het antieke
+Kadmea; zij dienen tot fondamenten voor de huizen der tegenwoordige
+stad.--Iets verder staat een vierkante toren, het eenige overblijfsel
+van het voormalige frankische paleis. Die toren draagt den naam van
+den toren van San-Omeri, ter herinnering aan Nicolas de Saint-Omer,
+fransch ridder.
+
+Toen wij de woning van onzen gastheer weer binnentraden om te
+ontbijten, kwam Perikles ons, met blijkbare verlegenheid, mededeelen,
+dat de agoyaten (verhuurders van paarden) geweigerd hadden te
+vertrekken, en dat het onmogelijk zou zijn, een enkelen Griek te
+bewegen, op dezen feestdag Thebe te verlaten. Het kwam ons voor, dat
+Perikles zelf grooten lust had om ook hier te blijven; en daar wij
+ons verzekerd konden houden dat wij, ingeval wij de agoyaten hadden
+gedwongen te vertrekken, onder weg allerlei moeilijkheden met hen
+hebben zouden, besloten wij in vredesnaam te blijven.--Er valt te
+Thebe weinig te zien. Slechts hier en daar vindt men nog brokstukken
+van zuilen, gebroken kapiteelen, fragmenten van kroonlijsten, maar
+zeer weinig beeldhouwwerk, en niets van eenig belang. Daarentegen
+vindt men opschriften in menigte, zoodra men slechts eenigszins in den
+grond graaft; maar zij zijn allen uit den romeinschen tijd en behelzen
+doorgaans niet anders dan zekere formulen van lof en vereering jegens
+den Keizer of den romeinschen landvoogd. Andere herinneringen aan
+den schitterenden voortijd bezit het hedendaagsche Thebe niet.
+
+
+VII.
+
+Den volgenden morgen gelukte het aan Perikles, niet zonder moeite, de
+agoyaten met hunne paarden bijeen te krijgen; en nadat er geruime tijd
+met het opladen van onze bagage verloopen was, konden wij eindelijk
+afscheid nemen van onzen gastheer, die nog maar half wakker was en
+met dankbaarheid de tien drachmen aannam, welke onze gids hem ter
+hand stelde. Hij wenschte ons goede reis en staarde ons na tot aan
+het einde der straat.
+
+Wij steken de Ismenus over op de plek waar weleer de poort Praetides
+moet hebben gestaan, een der zeven poorten waaraan Thebe haar
+dichterlijken bijnaam dankte, en komen weldra in eene wijde vlakte,
+slechts hier en daar door eenige golvingen van den grond afgebroken,
+links begrensd door de grauwe bergen van den Ptoüs, en rechts door de
+breede naakte hellingen van den Parnassus. Noch boomen, noch struiken,
+noch dorpen, noch akkers: niets dan een kort, bruin, somber gewas,
+dat, zoo ver het oog reikte, den toch blijkbaar zeer vruchtbaren grond
+bedekte. Van menschelijke woningen was geen spoor te ontdekken, evenmin
+als van menschen zelven. Het vroeger zoo volkrijke en vruchtbare Beotië
+is vreeselijk geteisterd en verwoest, niet alleen door de herhaalde
+aardbevingen, maar vooral door de barbaarsche Turken gedurende den
+onafhankelijkheidsoorlog. Tegenwoordig telt dit gewest hoogstens
+veertienduizend inwoners, terwijl het met gemak vierhonderdduizend
+menschen zou kunnen voeden en de korenschuur worden voor geheel
+Griekenland. Beotië zou een van de rijkste en welvarendste landstreken
+kunnen zijn, indien slechts de mannen, die in Griekenland de macht
+in handen hebben, de wezenlijke belangen des lands wilden begrijpen
+en behartigen, en door verstandige maatregelen de grondbezitters
+en landbouwers beschermen tegen de afpersingen en knevelarijen van
+allerlei aard, die nu alle ondernemingszucht uitdooven en iedere
+ontwikkeling tegenhouden.
+
+Zonder den stoffigen weg te verlaten, naderen wij al meer en meer
+den Parnassus; de grond wordt al meer en meer kalkachtig, gemakkelijk
+bebouwbaar, met een veenachtige onderlaag: het terrein is dus uitnemend
+geschikt voor graanbouw, terwijl de lagere gronden in het midden
+der vallei konden worden gebruikt voor de kultuur van industriëele
+gewassen. Hier en daar vertoonen zich enkele schrale strooken, met
+koren beplant. Wij ontmoeten enkele boeren, die kleine, magere ezels
+voor zich uit drijven, beladen met een zak met graan: dit is de tiende,
+die zij naar de gouvernementsmagazijnen brengen;--eene belasting,
+even slecht verdeeld als willekeurig ingevorderd, en die mede het
+hare bijdraagt tot den ongelukkigen toestand, waarin de landbouw in
+Griekenland verkeert. Eerst tegen den middag, na eenige door Albaneezen
+bewoonde dorpen te zijn doorgetrokken, komen wij te Tanagra. Over eene
+vrij aanzienlijke uitgestrektheid kan men duidelijk de grondslagen der
+muren van de oude stad onderkennen, maar vele fragmenten verdwijnen
+onder de bebouwde gronden en wijngaarden. Binnen dien ruimen omtrek
+ontdekt men voortdurend groote hoeveelheden aardewerk, en dikwijls
+ook graftomben, waarin die wonderfraaie beeldjes van gekleurde
+gebakken aarde geschaard liggen, die de bewondering van alle kenners
+opwekken. Die beeldjes stellen doorgaans gedrapeerde vrouwen voor,
+die smaakvol zijn gekapt en een waaier in de hand houden; zij hebben
+zulk een typisch karakter en realiteit, dat men geneigd zou zijn,
+ze voor portretten te houden. Als zij uit de tombe, waarin zij
+sedert meer dan tweeduizend jaar hebben gerust, te voorschijn worden
+gebracht, schitteren zij nog in al den glans en de frischheid van hun
+koloriet, maar in de lucht verbleeken zij spoedig. Te Athene worden
+die beeldjes met goud betaald; en meer dan een dezer figuurtjes,
+nauwelijks vijftien tot twintig duim hoog, bracht denzelfden prijs op
+als de schoonste marmeren beelden. Ook als men de overdrijving der mode
+buiten rekening laat, moet men erkennen dat wij hier eene openbaring
+van de grieksche kunst voor ons hebben, die ons vroeger zoo goed als
+onbekend was. Echter zijn de werkelijk fraaie beeldjes zeer zeldzaam.
+
+Niet zonder moeite bestijgen wij den heuvel, waarop de oude stad was
+gebouwd. In den heuvel was een ruime schouwburg aangelegd, met de
+voorzijde naar het oosten. Er zijn nog verscheidene gaanderijen en
+zitplaatsen overgebleven; beneden onderscheidt men nog den onderbouw
+van het tooneel, en eenige onkenbare fragmenten, die waarschijnlijk
+vroeger tot zuilen hebben behoord. Verderop verheft de heuvel zich met
+zeer steile helling boven de valleien ten oosten en ten westen. Daar
+lag de Akropolis. De blik omvat de hier en daar met olijven beplante
+vlakte, en rust op de bergketen van Eubea, waarboven de Delphi fier
+zijn met sneeuw bedekte kruinen verheft.
+
+Zoo wij nog vóór den avond Chalkis wilden bereiken, hadden wij niet
+veel tijd te verliezen. Na in een der woningen van het dorp een haastig
+ontbijt te hebben gebruikt, ten aanschouwe eener nieuwsgierige en
+lastige menigte, stijgen wij onverwijld weder te paard. Wij steken de
+vlakte over, ter rechterhand het dorp Sikanino latende liggen, waar men
+drie oude byzantijnsche kerken vindt, en komen weldra aan den Asopus,
+die in dezen tijd des jaars niet meer is dan een onbeteekenend beekje,
+dat langzaam voortkronkelt tusschen de zandbanken.
+
+Aan de overzijde rijst de grond langzaam; de weg rijst en daalt
+tusschen kleine heuvelen, met thym en struikgewas bewassen. Weldra
+beginnen zich aan onze linkerhand steile rotsen te verheffen, met
+eiken, wilde olijven en kreupelhout begroeid; de helling van den
+weg wordt al sterker en sterker, en niet zonder inspanning bereiken
+wij eindelijk een pas, vanwaar wij de zeeëngte van Euripus overzien,
+en in de verte de stad Chalkis met hare witte huizen.
+
+Maar de afstand was nog zeer groot, en de avond naderde. De bergen
+kleurden zich reeds met die warme tinten, die het einde van den
+dag aankondigen; en in Griekenland duurt de schemering zoo kort,
+dat binnen weinige minuten volslagen duisternis op den klaren dag
+volgt. Nog eer wij den voet van den berg hadden bereikt, konden wij
+den weg niet meer onderscheiden.
+
+Wij reden langs eene wijde, cirkelvormige baai, en hoorden dicht in
+onze nabijheid, aan onze rechterhand, maar zonder iets te kunnen zien,
+het zacht geklots der golfjes, die op het strand rolden.
+
+Perikles scheen te midden van die duisternis maar half op zijn
+gemak. Van tijd tot tijd schoten geweldige honden met woest geblaf op
+ons toe, alsof zij ons wilden verscheuren. Groote witte gedaanten
+vertoonden zich achter de struiken, en ruwe gebiedende stemmen
+knoopten met onzen gids een gesprek aan, dat somtijds meer op eene
+vijandelijke uitdaging, dan op een vriendschappelijk onderhoud
+geleek. De herinnering aan het bloedig drama, dat, nu vier jaren
+geleden, op eenige uren afstands van hier was opgevoerd, was juist
+niet geschikt om ons gerust te stellen; en het ware ons aangenamer
+geweest, op dezen tijd van den dag niet door deze eenzame streken te
+zwerven. Eindelijk, bij het eerste schijnsel van de maan, die boven
+Eubea opsteeg, zagen wij een heuvel, met eene citadel op den top; en
+voor ons, sterk uitkomende op de flikkerende zee, de steenen brug,
+die het eiland met den vasten wal verbindt en naar de stad Chalkis
+voert. Wij gaan die brug over, en worden door Perikles geleid naar
+de nieuwe stad, naar het huis van een rechterlijk ambtenaar, met wien
+ik te Athene kennis had gemaakt en die mij bij zich had genoodigd.
+
+Van eene met twee groote vijgenboomen beplante binnenplaats, voerde een
+houten trap naar eene met wijngaardranken omslingerde bovengalerij,
+waarop de deuren der kamers uitkwamen; deze inrichting is bijkans
+in alle huizen in Griekenland gebruikelijk, zoowel in de nieuwe als
+in de oude, ten minste in de provinciën. Het inwendige der woning
+was eenvoudig en zindelijk; de muren waren wit gepleisterd en de
+zolderingen versierd met blauwe arabesken, op italiaansche manier.
+
+Overeenkomstig de oostersche gewoonte, die overal in Griekenland is
+bewaard gebleven, presenteerde men ons confituren en koffie, die wij
+op de galerij zittende gebruikten, want het was smoorheet.
+
+Wij wilden den volgenden dag naar Achmed-Aga vertrekken, en gingen
+dus reeds bij het aanbreken van den dag uit, om een ontdekkingstocht
+te doen. De nieuwe buurt, waarin onze woning stond, ligt ten noorden
+van de oude stad, die in haar oude muren te weinig ruimte vindt. In
+deze voorstad heeft zich het leven vooral saamgetrokken. Echter is
+de handel hier nog zeer onbeteekenend, zoowel als de nijverheid.
+
+In de binnenstad strekken zich tusschen de huizen dikwijls ledige
+terreinen uit, en zijn de straten niet gelijk gemaakt. Langs de haven
+vindt men de winkels en de magazijnen der kooplieden; tot aan den voet
+der muren heeft het water eene aanmerkelijke diepte, zoodat de schepen
+rechtstreeks aan den oever kunnen aanleggen en hunne lading lossen;
+maar de baai is niet gedekt tegen de noord-westelijke winden, en ten
+gevolge der hevige stormvlagen, die zeer dikwijls in het kanaal van
+Eubea woeden, biedt zij voor de schepen geene veilige ligplaats aan.
+
+De oude stad ziet er akelig en armoedig uit; de meeste huizen vallen in
+puin; sommigen doen u denken aan de turksche huizen, want er zijn te
+Chalkis nog enkele muzelmannen, die in zeer goede verstandhouding met
+de andere inwoners leven; maar wier aantal toch voortdurend afneemt.
+
+In een nog vuiler, smeriger en armoediger buurt dan de andere, woont
+eene joodsche bevolking, die men anders in Griekenland uiterst zelden
+aantreft. Natuurlijk drijven al deze Joden een meer of min uitgebreiden
+handel; en het maakt een zonderlingen indruk, als men deze Joden, in
+smerige fustanella's, in hunne vuile, duistere, bekrompen winkeltjes
+ziet staan. Zoo als ik zeide, bleef Griekenland tot hiertoe over
+het algemeen van Joden bevrijd: wat heeft hen dan juist hierheen,
+op deze kust van Eubea, gevoerd? Niemand weet het, en de overlevering
+zegt er niets van.
+
+De stad, op een voorgebergte gebouwd, heeft de gedaante van een
+driehoek, waarvan de top uitloopt op de brug, die door een oud
+venetiaansch fort wordt verdedigd.
+
+De zeeëngte, die Chalkis van de kust van Beotië scheidt, is slechts
+tachtig el breed. Een klein eilandje, op tien el afstands der wallen
+gelegen, deelt den zeearm in twee ongelijke helften. Dit eilandje,
+waarop zich mede eene venetiaansche citadel verheft, is met de
+stad verbonden door middel van een houten en ijzeren draaibrug,
+voor eenige jaren gebouwd ter vervanging van de vaste houten brug,
+die elke gemeenschap tusschen de noordelijke en zuidelijke helft van
+het kanaal onmogelijk maakte. Dit werk heeft ruim een millioen gekost,
+maar is van het grootste belang voor Chalkis, dat door de afsluiting
+der doorvaart zeer benadeeld was. De heilrijke gevolgen doen zich nu
+reeds gevoelen, in vermeerdering der bevolking en der inkomsten.
+
+De vroeger geheel verlaten haven van Hagios-Minos ligt tegenwoordig
+vol met groote grieksche booten en barken, die de voortbrengselen van
+het eiland komen afhalen. Eenmaal per week houdt een stoomboot van
+de helleensche maatschappij, op haar vaart van Stylida, te Chalkis
+stil, en brengt daar allerlei europeesche produkten en waren aan,
+waaraan de inwoners meer en meer behoefte beginnen te gevoelen.
+
+Op de plaats, waar nu de brug is gebouwd, lag in vroeger tijd,
+naar men zegt, een dam, waarvan het boven vermelde eilandje nog een
+overblijfsel zou zijn, en die door de strooming in den Euripus zou
+zijn vernield. Deze geweldige stroom, die eerst van het noorden naar
+het zuiden loopt, om eenige minuten daarna, met niet minder hevigheid,
+van het zuiden weer naar het noorden terug te loopen, is tot dusver
+voor alle geleerden een ondoorgrondelijk raadsel, waarvan niemand
+de oplossing heeft kunnen vinden. Echter hebben maar weinigen zich
+dat zoo sterk aangetrokken als Aristoteles, die, volgens de legende,
+uit spijt dat hij dit zonderling verschijnsel niet verklaren kon,
+zich in den Euripus verdronk.
+
+Na de brug te zijn overgegaan, bevonden wij ons weder op den weg,
+waarlangs wij gister avond gekomen waren, en die langs de baai van
+Vourko loopt. Deze zeer ondiepe baai, die ten noorden door de brug en
+ten zuiden door twee vooruitstekende landtongen, waartusschen slechts
+eene kleine opening is gebleven, is ingesloten, schijnt een groot
+meer zonder uitgang. Aan de overzijde der straat vertoonden zich de
+donkere oude muren der stad, en daarachter de witte huizen, door het
+morgenlicht met rooskleurige en grijsachtige tinten gekleurd, en zich
+afteekenende tegen de naakte en dorre bergen op den achtergrond.
+
+Maar wij hadden geen tijd meer te verliezen, en keerden naar onze
+woning terug, waar wij de paarden bereids gereed vonden staan. De
+lastdieren met onze bagage waren reeds vóór het aanbreken van den
+dag vertrokken, want wij zouden een langen tocht hebben af te leggen.
+
+Even voorbij de stad komen wij bij de oude fontein van Arethusa, waar
+de Romeinen tamme visschen en palingen hielden, die met versche kaas
+werden gevoed. Tengevolge van eene aardbeving is deze beroemde bron,
+die de Venetianen nog van water voorzag, zoo spoorloos verdwenen,
+dat het zelfs niet mogelijk is, de juiste plaats aan te wijzen,
+waar zij zich bevond.
+
+Na een vermoeienden tocht van eenige uren, bereiken wij eene hoogte,
+waar eene bron ontspringt en vanwaar wij een prachtig uitzicht
+hebben. Aan onze voeten kronkelde de zeeëngte, als een breede azuren
+stroom, tusschen de bochtige, schilderachtige oevers; tegenover ons
+verhieven de bergen van Beotië, de Helikon, de met sneeuw gekroonde
+Parnassus, hunne toppen ten hemel; tusschen ons en de zee ontrolde
+zich een amphitheater van heuvelen, met welriekende dennenboomen,
+dwergeiken en andere gewassen begroeid.
+
+De hitte was ondragelijk; de zou brandde op onze hoofden, en de
+weerkaatsing van het felle licht op den weg was verblindend. De
+weg werd steeds slechter; de hoefijzers der lastdieren, die sedert
+eeuwen langs dezen weg zijn getogen, hebben in de rots een soort
+van trappen of ladders uitgehold, waarop onze paarden telkens gevaar
+loopen de pooten te breken. Van tijd tot tijd wordt de weg afgebroken
+door een smalle, glibberige spleet, de bedding van een uitgedroogden
+bergstroom. Somwijlen stonden de paarden, ontmoedigd en uitgeput van
+vermoeienis, stil; de agoyaten vuren ze met stem en gebaren aan, en
+drijven hen telkens voort. Eindelijk, na veel tobbens, bereiken wij
+een hoogen bergpas, van waar onze verbaasde blikken, aan gene zijde
+van het eiland, den onmetelijken Archipel overzien, tot aan de verre
+eilanden Skyros, Skopelos en Skiathos; maar een hevige wind belet ons,
+langen tijd dit inderdaad wonderschoone panorama te genieten. Langs
+een steil pad, midden door dichte dennenbosschen loopende, dalen
+wij in noordelijke richting naar beneden, en komen eindelijk in
+een zwaar begroeid ravijn, waardoor een beek stroomt, en waarboven
+zich hooge, loodrechte grijsachtig gele rotswanden verheffen. Een
+geweldige rots, waar de weg omheen loopt, sluit de kloof, die den
+algemeenen naam van Klisoura voert, bijna geheel af. Boven deze kloof,
+een der schoonste van Griekenland, toch zoo rijk aan soortgelijke
+berglandschappen, op bijna ongenaakbare rotsen onderscheidt men de
+bouwvallen van eene oude vesting met vierkante torens. Aan drie zijden
+hangen de muren als het ware boven den gapenden afgrond. Deze burcht
+beheerschte het gansche dal en sloot den doorgang volkomen af. In dit
+onbereikbare en onneembare arendsnest leefde in de frankische tijden
+een edelman met zijn ridders en knapen. Toen Eubea in het bezit was
+der Kruisvaarders, was het geheele eiland in een groot aantal leenen
+en heerlijkheden verdeeld, en ieder baron bouwde de noodige burchten
+en vestingwerken om de bergpassen te bewaken, die toegang gaven
+naar zijne heerlijkheid. Het eiland is dan ook met ruïnen overdekt;
+schier geen dorp, geen hoogte van eenige beteekenis, of ge ziet
+er brokstukken van muren, waarop nog dikwijls de half uitgesleten
+wapenschilden van sinds lang uitgestorven adellijke familiën zijn te
+onderkennen. Later, toen de kunstmatig naar het Oosten overgeplante
+feodale maatschappij van dien haar vreemden bodem weder was verdwenen,
+en vervangen door de heerschappij der machtige republiek van Venetië,
+werden deze ridderburchten herschapen in vestingen en militaire
+posten, die deels de omwonende bevolking in bedwang moesten houden,
+deels de veiligheid der wegen en van het handelsverkeer verzekeren. De
+bezettingen in die forten stonden allen onder het kommando van den
+te Chalkis wonenden militairen opperbevelhebber.
+
+
+VIII.
+
+Tegen zonsondergang komen wij aan het dorp Achmed-Aga, waarvan de
+witte, tusschen het groen half verscholen huizen tegen de helling van
+een heuvel verspreid liggen. Een steile, slecht geplaveide weg voert
+ons naar de woning van een Engelschman, den heer Noël, waar wij onzen
+intrek zullen nemen. De heer Noël zelf, die in 1830 in Griekenland was
+gekomen, was een paar jaar geleden in ruim tachtig-jarigen ouderdom
+overleden. Wij werden door zijne weduwe ontvangen.
+
+Voor het huis strekt zich een groot voorplein uit, ter wederzijde door
+ruime pakhuizen omgeven; het huis zelf heeft twee verdiepingen met een
+houten balkon, en maakt een zeer goeden indruk. Van een klein terras,
+aan de zijde van het huis, door wijngaardranken omslingerd, overziet
+men het dorp en de vallei, ten zuiden begrensd door boschrijke
+bergen en door de hooge toppen van den Delphi, hier en daar met
+sneeuw bedekt. De avond hulde het schoone landschap reeds in eene
+zachte schemering; slechts enkele hooge bergtoppen straalden nog in
+den gloed der ondergaande zon.
+
+Na een eenvoudigen avondmaaltijd, waarbij wij door aardige jonge
+meisjes werden bediend en de gastvrouw zelve de honneurs waarnam,
+werden wij naar de voor ons bestemde zindelijke en vroolijke kamers
+gebracht, waar wij weldra in een gerusten slaap de vermoeienissen
+van den dag vergaten.
+
+De geheele volgende dag zou gewijd zijn aan het bezoeken van de
+uitgestrekte bezitting, een van de schoonste en best bebouwde van
+geheel Eubea. Reeds vroeg in den morgen kwam de intendant, een
+zeer beschaafde jonge Zwitser, ons afhalen om ons op onzen tocht te
+vergezellen. Hij bracht ons in de eerste plaats naar een groot ruim
+gebouw, twaalf jaar geleden, met groote kosten, door den heer Noël
+gesticht. Dit gebouw, twee verdiepingen hoog, van steenen galerijen
+voorzien, en met pannen gedekt, bevat van boven de noodige bergplaatsen
+voor de onderscheidene veldgewassen, en van onderen de stallen voor
+de paarden en het vee.
+
+Twee thessalische poneys, met vurige oogen en kort afgeknipte manen,
+als de paarden van Phidias, stonden voor ons gereed, want het landgoed
+beslaat eene oppervlakte van vele mijlen. Een gedeelte daarvan is
+bosch, een ander gedeelte bouwland.
+
+De heer Noël, die zijn leven, al zijne krachten en zijn fortuin
+gewijd heeft aan de ontginning en voortdurende verbetering van dit
+goed, en aan de praktische opleiding der bewoners van de beide dorpen
+Achmed-Aga en Drisi, heeft niet veel vruchten van zijn onvermoeiden
+arbeid mogen zien. Hij is gestorven met het treurige bewustzijn dat
+zijn werk voor een groot deel vergeefs was geweest; dat het niet
+zou worden voortgezet en geen voordeel zou opleveren, noch voor zijne
+familie, noch voor het land, dat voor hem een tweede vaderland geworden
+was. Ondanks zijne groote bekwaamheid en zijn onuitputtelijk geduld,
+zijn al zijne pogingen afgestuit, zooals die van vele anderen nog lang
+zullen afstuiten, op de traagheid, onwetendheid en zorgeloosheid der
+bevolking, en op den meer of min bedekten tegenstand van de orthodoxe
+kerk en van den staat.
+
+De Griek is van nature geen landbouwer: zijn vurigste begeerte is, in
+de stad een kleinen winkel te houden, zaken te doen, en zonder veel
+inspanning veel geld te verdienen. Die koopmansaard en handelsgeest
+maakt hem afkeerig van den veldarbeid, met zijne altijd terugkeerende
+eischen en onzekere uitkomsten. Hij onderwerpt zich daaraan, als het
+moet, als aan eene gebiedende noodzakelijkheid; maar zijn hart is
+er niet bij, en hij doet weinig of liever niets om zijn toestand te
+verbeteren. De boeren zijn onbekend met de allereerste beginselen
+van degelijken landbouw, en gaan daarbij op inderdaad barbaarsche
+wijze te werk. Daar zij, bij de weinige dichtheid der bevolking,
+gemakkelijk over uitgestrekte terreinen kunnen beschikken, bebouwen
+zij een stuk grond zoo lang achtereen tot het niet meer voortbrengen
+kan, en gaan dan naar een ander over. Van afwisselende bebouwing
+geen spoor, evenmin van bemesting. Het is in den letterlijken zin
+een stelsel van algemeene uitputting en verarming van den grond,
+een voortdurende roof. Geen wonder, dat het grondbezit steeds meer
+onproduktief wordt. Toch bekommeren zich noch de grondbezitters, noch
+de regeering om deze schandelijke, onverantwoordelijke verspilling
+van den voornaamsten rijkdom des lands, en denken zij er niet aan,
+daaraan paal en perk te stellen. Bovendien is het eigenlijk nog minder
+uit onwetendheid, dat de boer niet wil werken en den grond behoorlijk
+bebouwen, maar voornamelijk uit luiheid; hij is minder dan vele anderen
+van zijn stand aan den sleur gehecht, en ook volstrekt niet afkeerig
+van verbeteringen:--maar een ander moet die voor hem tot stand brengen.
+
+Wilt ge bevloeiingskanalen graven, natte gronden droogleggen,
+de grieksche boer zal zeer goed het nut dezer werken inzien en er
+dankbaar gebruik van maken; maar aan zichzelven overgelaten, zal
+hij hoegenaamd niets doen om die verbeteringen, waarvan hij toch de
+waarde beseft, nu ook elders in te voeren; even als vroeger, zal hij
+voortgaan met zijn zaad achteloos uit te werpen in de ter nauwernood
+omgeploegde voren, en het voorts aan het toeval overlaten wat er van
+terecht komt; of wel, hij zal rustig toezien dat het water in de lage
+gronden doordringt, die het vruchtbaarst zijn en de rijkste oogsten
+konden opleveren. Tot zijne verontschuldiging moet worden gezegd, dat
+het belastingstelsel--en nog meer de wijze, waarop de roofzuchtige en
+oneerlijke beambten bij de invordering der drukkende belastingen te
+werk gaan;--niet geschikt is om den ijver en lust tot arbeid bij den
+landbouwer op te wekken en aan te moedigen. De grondbelasting wordt
+door de regeering verpacht, en in natura ingevorderd door beambten,
+die in de provinciën huishouden als in een veroverd land, en schier
+geen middelen ontzien om van de belastingschuldigen zooveel af te
+persen, als maar eenigszins mogelijk is. De oogst moet op het land
+blijven staan, totdat de ontvanger of zijn gemagtigde tegenwoordig
+is om de tiende in te vorderen. Dat deel wordt zeer ruim genomen en
+vast in de zakken gestampt, zoodat hetgeen werkelijk geïnd wordt de
+volgens de wet verplichte, toch reeds buitensporige hoeveelheid nog
+aanmerkelijk overtreft. De ongelukkige boer is nu verplicht, zelf
+zijn aandeel, per ezel, langs de slechtst denkbare wegen, dikwijls
+mijlen ver, naar de gouvernementspakhuizen te vervoeren.
+
+De bij die magazijnen aangestelde wachters of oppassers genieten
+maar een zeer matig inkomen, omstreeks zestig drachmen per maand:
+natuurlijk trachten zij dus zooveel mogelijk profijt te trekken
+bij den verkoop van het graan, waarmede zij belast zijn. Het koren
+wordt of met graan van minder kwaliteit, of wel met zand vermengd;
+het wordt losjes en luchtigjes in de zakken gestort, en onder de
+bekwame handen van den pakhuismeester leveren de tien zakken van den
+boer er zonder moeite twaalf op. Dit noodlottige belastingstelsel
+ruïneert den grondbezitter, zonder de schatkist te verrijken, die
+niet de helft ontvangt der werkelijk geïnde waarde. De boeren,
+van hun kant, hebben er ook geen belang bij, verbeteringen aan
+te brengen en de opbrengst van hun land te vermeerderen, waarvan
+toch in de eerste plaats de ontvanger profiteeren zou. Zij trachten
+veeleer, zoo veel mogelijk, hunne inkomsten verborgen te houden. Zij
+begraven en verstoppen hun geld, en doen zich zoo arm mogelijk voor,
+ten einde niet de begeerlijkheid dier onverzadelijke roofvogels op
+te wekken. Op Eubea zijn zij doorgaans zelven geen grondeigenaars,
+maar pachters. De landheer ontvangt dan in den regel een derde van
+de opbrengst, terwijl het overige het eigendom van den boer blijft,
+die ook de belasting voldoen moet. Zoo handelde ook de heer Noël. Hij
+heeft voor elk landbouwersgezin eene goede steenen woning met twee
+verdiepingen en een pannen dak laten zetten; hij verschafte het zaad en
+leende werktuigen en gereedschappen, die men doorgaans vergat hem terug
+te geven, omdat men wist dat hij ze in den regel niet terug vroeg.
+
+Verder rijdende, komen wij langs rijke, uiterst vruchtbare
+alluviaalgronden, waarvan echter de opbrengst, naar ons de intendant
+verzekert, buiten verhouding gering is: een der voornaamste
+oorzaken van deze geringe opbrengst is wel het gemis van goede
+gereedschappen. Overal in Griekenland gebruikt men nog een hoogst
+primitieven ploeg, een soort van met ijzer beslagen paal, die den
+grond nauwelijks loswoelt, maar zeer gemakkelijk te besturen en
+te herstellen is. De heer Noël heeft de proef genomen met engelsche
+ploegen, die dieper insnijdingen in den grond maken, en de losse aarde
+omkeeren om ze aan de weldadige werking der lucht bloot te stellen;
+maar de kleine, verbasterde thessalische paarden waren niet sterk
+genoeg om die ploegen voort te trekken. Men probeerde het met ossen;
+maar het rundvee is hier klein van stuk, slecht gevoed en zwak: de
+uitkomst was al even ongelukkig. Een der ploegen brak, en de smid van
+het dorp was niet in staat dien te herstellen. De koppige onwil der
+boeren verijdelde alles. De heer Noël, ontmoedigd en teleurgesteld,
+gaf het eindelijk op, en de ploegen worden in een schuur geborgen,
+waar ik ze zag staan, door de roest verteerd.
+
+Toen er eens eene dorschmachine te Achmed-Aga werd aangebracht,
+verzetten de ontvanger en de plaatselijke autoriteiten zich tegen
+het gebruik van dit werktuig, beweerende dat men op die wijze
+wilde trachten een gedeelte van den oogst aan de belasting te
+onttrekken. Alle redeneeringen, alle bewijzen van het tegendeel
+baatten niets. De heer Noël moest de tusschenkomst inroepen van den
+engelschen gezant te Athene, die van den minister eene gunstige
+beschikking wist te verkrijgen; maar toen de bestemde dag kwam,
+verbood de burgemeester van het dorp, in het geheim, den pachters,
+hunne schoven bij den heer Noël te brengen om ze te laten dorschen,
+en liet des nachts een der wielen van het werktuig stelen. De met
+groote kosten aangevoerde machine moest dus ongebruikt blijven staan;
+en men moest zich ook verder, voor het dorschen van het graan, tevreden
+stellen met de aloude alona, den grooten geplaveiden dorschvloer,
+dien men bij alle grieksche dorpen aantreft. De schoven worden op
+dien dorschvloer uitgespreid; vervolgens spant men paarden voor zes
+of acht smalle, ongeveer vier voet lange planken, die aan het eene
+einde een weinig omgebogen zijn; boerenjongens plaatsen zich nu op die
+soort van sleden, en drijven, met groot geschreeuw en veel beweging,
+in onderlingen wedijver, hunne paarden voort, die in vollen galop
+steeds nauwer kringen beschrijven, en de halmen, en dikwijls het
+graan daarbij, verbrijzelen. Het tooneel is zeker zeer schilderachtig,
+en herinnert u onwillekeurig aan de oude kampstrijden; maar bij dit
+barbaarsche stelsel gaat stellig een vijfde gedeelte van het graan
+verloren, en wordt het stroo geheel bedorven. Echter is het tot dusver
+niet mogelijk geweest, een ander en redelijker stelsel in te voeren.
+
+Het land is door de natuur rijk gezegend, en deze streek zou inderdaad
+een der welvarendste gewesten van het koningrijk kunnen worden. Nevens
+korenakkers, zien wij meekrap- en katoenplantages; in de schaduw van
+fraaie olijven, tiert welig de wijngaard; maar de ranken worden niet
+gesnoeid, de plantages worden niet gezuiverd, en uitgestrekte braak
+liggende gronden zijn de sprekende bewijzen van de zorgeloosheid en
+traagheid der bevolking. De grieksche boeren zijn zeer matig, maar
+ook zeer zorgeloos: hoewel zij over weinig middelen te beschikken
+hebben, nemen zij toch geld op tegen buitensporig hooge rente, en
+worden zoo de weerlooze prooi van de woekeraars, die een geesel
+voor het platte land zijn. Een aantal kleine boerderijen worden
+door de geruïneerde eigenaars zelven, ten bate van de gewetenlooze
+geldschieters bebouwd. Het is inderdaad niet te verwonderen, dat de
+arme drommels niet veel hart voor hun werk hebben.
+
+Wij keeren naar de woning terug om te ontbijten. Terwijl wij aan
+tafel zaten, verhaalde mevrouw Noël ons, hoe haar man eens door
+eene gewapende bende van zestien roovers was overvallen geworden,
+die hem ernstig verwondden en eene aanzienlijke geldsom van ettelijke
+duizenden guldens ontnamen. Ondanks de zeer ernstige vertoogen van den
+engelschen gezant, werden de schuldigen niet vervolgd; en hoewel de
+plaatselijke overheden zeker geheel onschuldig waren aan de misdaad,
+is het toch zeer waarschijnlijk dat zij er niet al te zeer over
+verontwaardigd waren, en in het geheim de hoop koesterden dat de heer
+Noël, voor zijne veiligheid bevreesd, het land zou verlaten. Zeide
+niet de monarch van Eubea zelf: "Wij zijn er niet op gesteld, de
+vreemdelingen te behouden, maar zien ze liever vertrekken." Zoowel
+bij het volk als bij de ambtenaren heerscht dezelfde onwelwillende,
+om niet te zeggen vijandelijke stemming tegen alle vreemden, die zich
+in Griekenland willen vestigen; beiden doen wat zij kunnen om hen af
+te schrikken en van hun voornemen terug te brengen, niettegenstaande
+het wezenlijke belang des lands daardoor groote schade lijdt. Het is
+de oude xenolasthia in al hare strengheid. De meeste vreemdelingen,
+die zich op Eubea of in de andere provinciën gevestigd hadden,
+hebben dan ook hunne bezittingen weder verkocht en zijn naar hun
+land teruggekeerd.
+
+Na afloop van het ontbijt, stelt de intendant ons voor, een tocht
+door de bosschen te maken. Prachtige woudlandschappen, heerlijke
+vergezichten, ontrollen zich elk oogenblik voor onze blikken; maar
+overal treffen ons de sporen der vernieling door het vuur. Doorgaans
+zijn die boschbranden het gevolg van kwaadwilligheid, en nooit
+gelukt het de schuldigen te ontdekken, die somwijlen door de
+boschwachters beschermd, indien al niet rechtstreeks geholpen
+worden. Ook dit behoort tot het stelsel van ontmoediging en
+intimidatie, dat tegenover de vreemdelingen wordt in praktijk
+gebracht. Meermalen gebeurt het ook, dat de zwervende, half wilde
+herders, met opzet, groote uitgestrektheden bosch in brand steken,
+om op den uitgebranden grond gras te laten groeien ten behoeve hunner
+kudden. De plaatselijke overheden laten den brand rustig voortwoeden,
+zonder iets te doen om het vuur te blusschen ofte stuiten, of om een
+misdrijf te beteugelen, waarop toch de wet de strengste straffen
+stelt. De Grieken maken overigens weinig werk van hunne bosschen
+en wouden, en de onkundige en slecht betaalde boschwachters zijn
+dikwijls, zij het ook uit zorgeloosheid en onwetendheid, de eersten
+om de aan hunne zorg toevertrouwde bosschen te bederven. De houthak
+wordt, naar turksche manier, verpacht: dat wil zeggen, voor acht
+of tien drachmen per maand, wordt vergunning verleend om binnen
+zekere bepaalde grenzen hout te vellen, naar verkiezing van den
+pachter. Doorgaans velt hij het geheele perceel en veel meer dan
+dat, zoodat de berg geheel van boomgewas wordt ontbloot. Men laat
+hem begaan. Maar heeft men met een vreemden eigenaar te doen, die
+niet geneigd is den ambtenaren de handen te stoppen, dan wordt de
+uiterste nauwgezetheid en gestrengheid getoond. De eigenaar mag dan
+geen enkelen zijner boomen vellen zonder uitdrukkelijke vergunning;
+en die vergunning wordt, na veel talmens, niet verleend dan tegen
+zekere vergoeding, waarvan het bedrag eigenmachtig door den opzichter
+wordt bepaald. De heer Noël had eindelijk van de exploitatie zijner
+bosschen, zelfs voor eigen gebruik, afgezien. Het klinkt ongeloofelijk,
+en toch is het waar: hij kon met minder kosten timmerhout uit Syra
+laten komen, dan het in zijn eigen bosschen vellen!
+
+En toch, wat natuurlijke rijkdom gaat door deze verwaarloozing, en door
+het gemis van behoorlijke wegen, verloren! Deze bosschen zijn rijk aan
+prachtige platanen, aan reusachtige wilgen, aan rijzige, krachtige
+dennen en vele andere houtsoorten van veelzijdig gebruik. Voor den
+scheepsbouw vooral zouden deze bosschen van de grootste waarde zijn,
+indien men het hout slechts naar het strand kon vervoeren.
+
+Hoe ruw daar nu ook mede wordt omgesprongen, toch zou het land binnen
+betrekkelijk korten tijd weder met bosch bedekt zijn, wanneer maar
+eenige zorg werd gedragen voor het jonge hout en de uitspruitsels. Maar
+neen: het jonge gewas blijft weerloos overgelaten aan alle kansen
+van ondergang en verwoesting. De geiten komen met groote scharen
+opzetten, en vernielen alles wat binnen haar bereik komt. Het zijn
+bovenal de zwervende herders met hunne kudden, die, meer wellicht dan
+iets anders, de schuld dragen van de schromelijke verwoesting en den
+eindelijken ondergang van zoo menige, door de natuur toch zoo kwistig
+rijk gezegende provincie, in Griekenland zoowel als in Turkije.
+
+Ontsnappen de jonge boomen bij toeval aan de vernielende tanden dezer
+schadelijke dieren, dan bezwijken zij toch doorgaans onder de ruwe
+handen der inzamelaars van boomhars, die in de stammen der dennen
+groote gaten hakken, en met geweld de schors afrukken, om het sap te
+laten uitvloeien. De aldus verkregen hoeveelheid hars is luttel en de
+winst zeer gering; bovendien, dank zij deze barbaarsche behandeling,
+verdroogt en sterft de boom binnen korten tijd.--Ook de kolenbranders
+dragen het hunne tot de verwoesting bij. Zij leiden een zwervend leven
+en staan volstrekt niet onder toezicht; tegen het einde van Juni komen
+zij bij gansche troepen in de bosschen, en hakken en verbranden naar
+welgevallen, zoodat zij somwijlen gansche berghellingen van houtgewas
+ontblooten.
+
+En welke zijn van dit alles de gevolgen? Het regenwater, door niets
+meer tegengehouden, stroomt met verwoestend geweld over de naakte
+hellingen, doet de beeken zwellen, overstroomt de lage vlakte, en
+doet daar, stilstaande, koortsen ontstaan; de temperatuur ondergaat
+ingrijpende veranderingen; de bronnen drogen in den zomer op. Reeds is
+er ontzettend veel kwaad gedaan en onberekenbare schade aangericht,
+en er bestaat nog niet het minste uitzicht, dat hierin verbetering
+komen zal. De boeren zijn onwetend en lui, en de regeering bekommert
+zich niet om dergelijke zaken. De houtvesters verkoopen vergunningen
+tot exploitatie der bosschen, en houden hoegenaamd geen toezicht;
+van boschkultuur hebbon zij niet het minste begrip. En hoe zou dit
+anders kunnen zijn, daar ook die ambtenaren met ieder nieuw ministerie
+aftreden?
+
+Den volgenden morgen, ten zes uur, verlieten wij Achmed-Aga, en
+vervolgden onze reis in noordoostelijke richting, steeds de oevers
+van de rivier Eileos volgende, die door een prachtig platanenbosch
+stroomt, dat onze volle bewondering opwekte. Sommige reusachtige
+stammen trokken bovenal onze aandacht; onder een dezer kolossale
+boomen hadden honderd ruiters zonder moeite plaats kunnen vinden.
+
+Weldra komen wij te Mantoudi, een groot dorp, dat er welvarend en
+zindelijk uitziet en de zetel is van een onderprefect. De inwoners
+zijn bijna allen uitgewekenen van Hydra, en hebben den eigenaardigen
+bouwtrant van dat eiland naar herwaarts overgebracht. Mantoudi
+vertoont dan ook een geheel ander karakter, dan de andere dorpen van
+Eubea. Wij houden ons echter hier niet op, en bereiken ten tien uur
+het dorp Hagia-Anna, op eene hoogte gelegen, van waar men een prachtig
+uitzicht heeft over geheel de omliggende streek en over de blauwe zee,
+waaruit, aan den horizon, de eilanden Skopelos en Skiathos opdoemen.
+
+Het huis, waar wij ons ontbijt gebruiken, heeft zoo geweldig dikke
+en zoo stevige muren, dat het wel tegen eene aardbeving bestand
+zou zijn. Perikles maakt ons ontbijt klaar in eene kamer op de
+eerste verdieping, waarin het erg naar vochtig leder en sterke boter
+riekt. Wij haasten ons dus zoo veel mogelijk: te meer daar het heden
+de feestdag is van Sint-Constantijn, een der meest vereerde heiligen
+van de orthodoxe Kerk, welke dag ook met openbare vermakelijkheden
+gevierd wordt. Dit gedeelte des eilands is beroemd om zijne dansen;
+de dans, die nu door de dorpelingen word uitgevoerd, heet de sirtos,
+en is, naar ik meen, niet anders dan eene choregrapische voorstelling
+van de rythmische bewegingen der visschers, als zij het net op den
+oever trekken.
+
+Aan de spits ging, naar oud gebruik, de dansleider, dan volgden de
+mannen, dan de vrouwen, dan de jonge meisjes en de kinderen. Men hield
+elkander niet bij de hand, maar de keten werd gevormd door doeken,
+die de dansers in de hand hielden: en zoo bewoog de menigte zich, in
+gelijkmatige beweging, over het plein, op de maat van een zonderling
+orchest, uit twee Zigeuners bestaande, waarvan de een op de fluit
+speelde, terwijl de andere op een soort van tamboerijn sloeg. Hun
+mager, olijfkleurig gelaat, hunne uitstekende wangbeenderen, hun lange,
+gitzwarte hairen, hunne groote, donkere, diepliggende oogen, soms
+zoo zonderling stralend--alles getuigde van hun indischen oorsprong.
+
+Dicht bij de kerk stond de papas (pastoor), een grijsaard met langen,
+witten baard; op zijn stok geleund, zag hij den dans aan, in gezelschap
+van eenige bejaarde landlieden. Moeilijk zou men zich een vroolijker en
+levendiger tooneel kunnen denken, dan die lange rij van witte tunika's,
+rood zijden gordels en voorschoten, van fustanellen en borduursels
+en galons, heen en weder golvende op het geluid der schelle fluit, en
+het dof gegons van den tamboerijn; den achtergrond dezer prachtvolle
+schilderij vormden de donkere bosschen, de dicht begroeide heuvelen
+en de naakte, kantige, hier en daar met pijnboomen beplante hellingen
+van den berg Kandili. Overal, op het ruime plein, vormden zich nieuwe
+groepen tot den dans; de vreugde werd algemeen, en waren wij niet
+gedwongen geweest met onzen tijd te woekeren, voorzeker zouden wij ons
+langer hier hebben opgehouden om getuigen te zijn van dit volksfeest,
+dat een zoo echt nationaal karakter vertoonde. Maar wij moesten voort,
+en terwijl de dans nog in vollen gang was, draafden wij de steile
+hellingen op, die zich ten noorden van Hagia-Anna verheffen.
+
+Het landschap was hetzelfde als in den omtrek van Achmed-Aga;
+wij trokken door een uitgestrekt en prachtig woud, waarin eiken en
+dennen trotsch oprezen boven dicht struikgewas en eene menigte andere
+boomen. Overal zagen wij granaatboomen, met hunne bruinroode vruchten
+en donkergroene bladeren, myrthen met hun schitterend gebladerte,
+haagdoorns met scharlakenroode vruchten bedekt. Woeste ravijnen, waarin
+machtige rotsblokken op de grilligste wijze waren opeengestapeld,
+openden zich langs de hellingen der bergen; nu en dan mochten wij
+een blik werpen in stille geheimzinnige valleien, wegschuilende in
+den lommer van breede platanen en eeuwenheugende eiken, terwijl in de
+schemerende verte, door de saamgestrengelde takken en de slanke stammen
+der dennen heen, de blauwe zee ons tegenblonk. Hoe hooger wij komen,
+des te ernstiger en grootscher wordt de natuur om ons heen. Eindelijk,
+na eene smalle vallei te zijn doorgegaan, waar tallooze watervalletjes
+de lucht met muziek vervullen, komen wij aan den pas, van waar wij
+tegelijk de Egeïsche zee, de straat van Negroponte en de golf van Volo,
+die ten noordwesten diep landwaarts indringt, overzien.
+
+Dergelijke panorama's ontmoet men schier bij elken voetstap in
+Griekenland, maar men wordt niet moede ze telkens weder te aanschouwen;
+ongelukkig kan geene beschrijving de schoonheid, de bekoorlijkheid
+en de verscheidenheid dezer vergezichten wedergeven. Ter linkerhand
+strekte zich de kast van Lokris en Beotië uit, beheerscht door de
+trotsche bergketen van den Parnassus, den Kitheron en den Olympus. De
+voorgebergten, half in een zilveren, doorschijnenden nevel gehuld,
+verrezen achter en nevens elkander, helder afstekende tegen de effen
+oppervlakte der zee, glad en glinsterend als een metalen spiegel. Hier
+en daar vertoonden zich enkele witte stippen: de zeilen van zacht
+glijdende vaartuigen. Vóór ons, half in de wolken verloren, zien wij
+de gescheurde en getande toppen van den Othrys, den Ossa en den Pelion;
+meer van nabij verhief zich de Olta, waar, volgens de legende, Herakles
+den brandstapel beklom; daar beneden, tusschen moerassen verscholen,
+zag men de bergengte van Thermopylae. Ten noorden teekende zich de
+gansche groep der eilanden boven Eubea, scherp en duidelijk, op de
+onafzienbaar wijde zee. Verre weg, aan den horizon, vertoonde zich in
+den nevel een grijze stip met witte punt, iets als een zwevende wolk,
+verloren in de onmetelijke ruimte: dit was de thessalische Olympus, de
+verblijfplaats der goden. Welke herinneringen en beelden, deels aan de
+poëzie, deels aan de historie ontleend, verdrongen zich hier in onzen
+geest! Maar de brandende, blakerende zonnehitte maakte ons een lang
+vertoeven op deze plek onmogelijk, en wij vervolgden weldra onze reis.
+
+Nog altijd was het woud even prachtig, en vormde de zee met hare
+eilanden de wonderschoone omlijsting van de heerlijke schilderij,
+allengs door het ter kimme neigende licht met nieuwe kleuren en
+tinten getooid. Ter linkerhand verhieven zich trotsche, soms dreigend
+overhangende rotswanden; onder de hooge boomen was het fluweelen
+grastapeet bezaaid met tallooze witte, gele en blauwe bloempjes, door
+de natuur met kwistige hand tusschen het zacht groene mos gespreid. De
+lucht was zuiver en geheel doortrokken van balsemrijke geuren; op de
+takken en tusschen het gebladerte zongen en tjilpten honderden vogels;
+maar boven die allen klonk de zuivere, welluidende zang van den
+nachtegaal, die ons den ganschen dag door op onzen tocht vergezelde.
+
+Na eenige oogenblikken gerust te hebben aan een kleine, onder de
+platanen verscholen kani, waar wij een kop koffie gebruikten,
+begonnen wij snel te dalen. Gaandeweg werd het bosch dunner;
+de groote boomen maakten plaats voor kreupelhout en struikgewas;
+de bergen slonken tot heuvelen; het gansche landschap scheen ons in
+hooge mate eentonig en naargeestig. Misschien droeg de vermoeidheid na
+een zoo langen tocht daar ook wel het hare toe bij. Wij trokken over
+dit heuvelachtig, golvend terrein, onophoudelijk rijzende en dalende,
+zonder een spoor van menschelijke woning of bebouwing te ontdekken,
+zonder eenig levend wezen te zien, dan nu en dan een kolenbrander,
+die ons alles behalve vriendelijk aanzag,--en telkens van den schier
+onkenbaren weg afdwalende. De zon haastte ten ondergang; en zoo wij
+door de duisternis werden overvallen, eer wij de vlakte van Oreos
+hadden bereikt, dan zouden wij genoodzaakt zijn, in het bosch te
+overnachten of misschien in het armzalige gehucht Kastaniotissa,
+waarvan wij de ellendige hutten ter linkerhand bespeuren. Onze paarden
+en lastdieren waren uitgeput van vermoeienis, en ook de agoyaten
+waren alles behalve in hun schik over eene zoo lange dagreis.
+
+Eindelijk bereikten wij eene laatste hoogte, van waar wij de
+vlakte en de zee konden overzien. Het was tijd, want de zon was
+reeds achter de bergen van het vasteland verdwenen, en wij konden
+den hobbeligen weg, waarop onze paarden telkens struikelden, bijna
+niet meer onderscheiden. Wij reden langs bebouwde velden, en bij
+de laatste schemering ontdekten wij de rots van de akropolis van
+Oreos en de masten der vaartuigen, die boven de daken der huizen
+van het dorp uitstaken. Wij hadden welhaast bijna twee uren noodig
+om het strand te bereiken, waarlangs zich eene rij nieuw gebouwde
+huizen met pannen daken verheft. Sommige dezer woningen hebben
+twee verdiepingen, waarvan de onderste tot winkel is ingericht. Een
+twintigtal groote kaïken lagen bij een houten steiger gemeerd, en
+in de voornaamste straat heerschte vrij veel drukte, vooral bij de
+nog open herbergen. De grieksche paketboot, die, op haar reis van
+Athene naar Volo, zes maal per maand Oreos aandoet, was juist dien
+dag aangekomen; de nieuwstijdingen uit de hoofdstad leverden dus
+overvloedige stof voor gesprek aan de politici in de koffiehuizen.
+
+Wij stijgen af voor een net en zindelijk huis, toebehoorend aan een
+rijzigen, krachtig gebouwden Hydrioot, die zich, na den achteruitgang
+zijner vaderstad, hier had nedergezet. Hij had dit huis gebouwd,
+en dreef nu een zeer voordeeligen commissiehandel. Een groot
+aantal Hydrioten hebben zich, even als hij, op Eubea gevestigd,
+waar zij zich zeer gunstig onderscheiden door hun arbeidzaamheid,
+hun geest van orde, hun gezond verstand en eenvoudigheid; voor het
+meerendeel doen zij goede zaken, en men vindt onder hen lieden van
+zeer aanzienlijk vermogen.
+
+Onze gastheer bracht ons naar den eenvoudigen, maar comfortablen
+salon. Langs de wanden prijkten de portretten der helden van den
+griekschen onafhankelijkheidsoorlog: Zaïmis, in zijn lang turksch
+gewaad, Mauromichalis met zijn donker dreigend uitzicht, Kolokotronis
+met zijne lange hairen en dien wonderlijken helm, dien hij bij voorkeur
+droeg. Boven eene mahoniehouten tafeltje hing eene afbeelding van de
+beroemde brik van den Hydrioot Tombazis, wiens schitterende wapenfeiten
+in de herinnering van alle Hellenen voortleven; en tusschen de twee
+ramen zag men een schilderij in olieverf: het portret van den heer
+des huizes, stijf en houterig als een byzantijnsche heilige, met
+strak starende oogen, en met een geopenden wissel in de hand. Dat is
+wel inderdaad de type van den griekschen eilandbewoner: tegelijkertijd
+held en makelaar, soldaat en schacheraar, bereid zijn bloed te storten
+en vlammende op eene kleine winst, koopvaardijkapitein en boekhouder,
+nog heden evenzeer gereed om kaviaar te verkoopen of zich met een
+ten ondergang bestemden brander tusschen de vijandelijke schepen te
+wagen;--een wonderlijk mengelmoes van onverschrokkenheid en list,
+van vermetele dapperheid en berekenend overleg, van ridderlijke
+toewijding en koopmans egoïsme.
+
+Tien minuten ten zuiden van het dorp verrijst de akropolis, eene
+groote, alleenstaande, rechthoekige rots, zooals er zoo velen in
+Griekenland te vinden zijn, en langs welker randen nog overblijfselen
+van muren te zien zijn. Wij hadden een kwartier noodig om langs
+een smal en uitermate steil pad, meer voor geiten dan voor menschen
+geschikt, naar boven te klauteren. Even als in al die oude vestingen,
+vinden wij hier een soort van omwalling, waarbij materialen uit de
+meest verschillende tijdperken zijn gebruikt. De onderste lagen bestaan
+uit groote onregelmatige steenblokken, blijkbaar uit overouden tijd
+afkomstig; daarop volgen de zuiver gehouwen en fijn bewerkte steenen
+van het helleensche tijdperk, de kleinere bouwsteenen der Romeinen,
+het half uit steen, half uit baksteen bestaande metselwerk der Franken,
+en eindelijk de vierkante kanteelen der Turken. Ten noorden en ten
+westen ziet men overblijfselen van torens. In een hoek, onder doornig
+struikgewas, vinden wij twee ijzeren kogels, en een marmeren tulband,
+die eenmaal tot een turksch graf heeft behoord.
+
+Onze blik overzag de baai van Artemisium, beroemd door de nederlaag der
+vloot van Xerxes, en voorts de vlakte, met akkers en plantages bedekt;
+nergens bruggen, en zeer weinig boomen, behalve moerbeziën en hier en
+daar eenige wilde olijven. Een aantal landlieden, mannen en vrouwen,
+waren aan den veldarbeid, en hunne witte wollen kleederen kwamen
+sprekend uit tegen het tedere groen der katoenplantages. Anderen
+bereidden de akkers, waarin het wintergraan moest worden gezaaid:
+met de eene hand bestuurden zij hun aartsvaderlijken ploeg, in de
+andere hielden zij eene lange lans, waarmede zij de twee zwarte
+thessalische buffels voortdreven en bestuurden.
+
+Deze geheele streek komt mij voor zeer vruchtbaar en welvarend te zijn;
+naar men zegt, levert dit deel des eilands de belangrijkste inkomsten
+voor den staat op, hoofdzakelijk voortvloeiende uit de tienden van den
+graanoogst. Onze Hydrioot beweerde niettemin dat de landbouw, zoowel
+hier als in alle verwijderde provinciën, in verval verkeerde, en hij
+gaf ons, bij die gelegenheid, eene niet zeer vleiende karakterschets
+van de magistraatspersonen ten beste, wier minste gebreken, volgens
+hem, hunne onbekwaamheid en onwetendheid waren.
+
+De eparch, het gerechtshof en eenige andere collegiën en besturen zijn
+te Xerochori gevestigd, eene kleine stad van tweeduizend zeshonderd
+inwoners, in de vlakte gelegen, twee uren meer oostwaarts, en met Oreos
+verbonden door een weg, die met eenigen goeden wil voor rijtuigen
+bruikbaar mag worden genoemd: want twee of drie half ontwrichte,
+vuile, stoffige berlines, door drie magere paarden getrokken, rijden
+dagelijks eenmaal tusschen de beide stadjes heen en weder.
+
+(Wordt vervolgd.)
+
+
+Montenegro.
+
+(Vervolg van bladz. 280).
+
+
+VI.
+
+De geheele oppervlakte van het vorstendom bedraagt
+vierduizend-vierhonderd-zeven-en-twintig vierkante mijlen;
+het getal inwoners beloopt, volgens opgave van den Vorst
+zelven, in zijn brief aan den groot-vizier, van April 1877,
+honderd-drie-en-negentigduizend-drie-honderd-negen-en-twintig
+zielen. Het vorstendom, in twee groote deelen, het eigenlijke
+Montenegro en de Berda, gesplitst, bevat acht provincies of nahye. Vier
+daarvan, Katounska, Tzernitza, Rjetchka, Ljechanska, behooren tot
+het eigenlijke Tzernagora of Montenegro; de vier andere, tot de Berda
+behoorende, zijn Bjelopavitzka, Piperska, Moratcha, en Vasojevici. De
+nahye zijn, voor de administratie, weder verdeeld in plemenas, die
+met onze kantons overeenkomen; de plemenas bestaan uit dorpen, die
+soms niet meer zijn dan eene verzameling van enkele armoedige hutten.
+
+Wij zijn aan de zuidwestzijde, door de provincie Katounska, het land
+binnengetrokken: deze provincie is eene der belangrijkste, want binnen
+hare grenzen liggen de hoofdstad Cettinjé en Njégosch, de bakermat
+van de regeerende familie. Maar zoo de reiziger deze provincie tot
+maatstaf nam, om zich een oordeel over het geheele land te vormen,
+zou hij zich zeer vergissen: want deze streek is de dorste en meest
+misdeelde van allen, en het wordt iemand waarlijk bang te moede, als
+hij denkt aan het lot van een volk, dat zijn levensonderhoud aan eene
+zoo onbarmhartige natuur ontwringen moet. De vlakte van Grahovo, waar
+de Turken in 1858 verslagen werden, behoort ook tot deze bergachtige
+provincie. In het westelijk gedeelte, naar de grenzen van Herzegowina,
+vindt men enkele vlakten, en het plateau van Njégosch toont hier en
+daar sporen van bebouwing.
+
+De Rjetchka-Nahia ligt tusschen de vlakte van Cettinjé en het meer
+van Skutari, op anderhalf uur afstands van de hoofdstad; het klimaat
+is hier zeer zacht; het land is veel minder woest en dor dan in
+Katounska: de wijnstok en granaatboom bloeien hier. De provincie
+ontleent haar naam, die stroom beteekent, aan de beek, die op drie
+mijlen afstands van Rjeka, in het meer van Skutari valt. De streek
+in de onmiddellijke nabijheid van het meer is laag en moerassig;
+daar heerschen veelvuldige koortsen.
+
+De Tzernitza-Nahia ligt ingesloten tusschen het meer van Skutari en de
+oostenrijksche grens; deze provincie is de rijkste en best bebouwde;
+haar klimaat komt overeen met dat van Italië; zij levert een overvloed
+van saprijke en smakelijke vruchten.
+
+De Ljechanska-Nahia loopt van de punt van het meer van Skutari naar
+de grenzen van Herzegowina. Deze streek is bij uitnemendheid woest
+en verlaten; de wijd verspreide dorpen verschuilen zich zooveel
+mogelijk voor de blikken der reizigers; de veeteelt is de eenige
+bron van bestaan, en overal vindt men de sporen van armoede en
+ontbering. Nevens de rotsen van Cattaro, is dit het wildste en
+ongenaakbaarste deel des lands, een chaos van naakte, steile rotsen.
+
+Bjelopavitzka ligt tusschen Niksich en Podgoritza; de hoofdplaats is
+Danilograd, tusschen Albanië en Herzegowina. Deze provincie is zeer
+vruchtbaar, met bosschen bedekt, rijk aan stroomende wateren en aan
+schoone natuurtafreelen, die aan Zwitserland doen denken. Dit is het
+oude Zeta, waaraan de voormalige hertogen, vazallen van Servië, hun
+titel ontleenden. In den omtrek van Danilograd heeft men pogingen
+aangewend om den grond te verbeteren; de regeering heeft over de
+Rjeka-Zeta een houten brug doen bouwen, die ruim tweehonderd el lang
+is. De vlakte is uitnemend geschikt voor bebouwing; maar in het belang
+der verdediging houdt men de bosschen en het dichte kreupelhout in
+stand, die een natuurlijk bolwerk vormen zoowel naar de zijde van
+Niksich als naar die van Spouz. Dit is het smalste gedeelte van het
+vorstendom: een turksch legerkorps, dat van Niksich in Herzegowina
+uitging, zou, met een stouten marsch, de hand kunnen reiken aan een
+ander korps, van Spouz in Albanië vertrokken. Nog in 1862 was daarop
+de taktiek der Turken gericht; het is dus niet zonder reden, dat men,
+met veronachtzaming der belangen van den landbouw, de dichte bosschen
+in stand houdt, die van zoo groote beteekenis zijn voor de verdediging.
+
+Te Orza-Louka, in deze nahia Bjelopavitzka, bezit Vorst Nikolaas eene
+kleine villa, waar hij in den zomer eenigen tijd doorbrengt; en te
+Ostrog, in deze zelfde provincie, staat het beroemdste klooster van
+het geheele land. Tegen een steilen rotswand geleund, waarboven de berg
+trotsch oprijst, is een der kapellen in de rots zelve uitgehouwen. Dit
+klooster is eene druk bezochte bedevaartsplaats voor de Serviërs,
+die van alle zijden naar herwaarts komen om te bidden op het graf van
+den Vladika Basilius, beurtelings monnik en krijgsman, die in strenge
+afzondering in zijne kluis leefde, welke hij van tijd tot tijd verliet,
+om de montenegrijnsche scharen ten strijde te voeren tegen de Turken.
+
+De Piperi of bewoners van de Piperska-Nahia zijn langs de oevers der
+Moratcha gevestigd; zij zijn herders, en hebben door de onbillijke
+grensregeling van 1858 een deel hunner voormalige weilanden verloren;
+hun land is zeer bergachtig, en de bevolking leeft in de uiterste
+armoede.
+
+Aan alle zijden is Montenegro als door een ijzeren muur ingesloten:
+de naaste, direkte uitweg naar de Adriatische-zee, Cattaro, is in
+handen van Oostenrijk, dat niet altijd gunstig gezind is jegens
+het vorstendom, en dat naar goedvinden dien eenigen weg, waardoor
+Montenegro met het overige Europa gemeenschap kan oefenen, opent of
+sluit. Bovendien heeft de natuur tusschen de golf van Cattaro en het
+vorstendom dien bijna ontoegankelijken wal van rotsen opgeworpen,
+dien wij, van Cattaro komende, hebben moeten beklimmen. Men moet deze
+omstandigheid wel in het oog houden, als men den toestand, waarin
+Montenegro verkeert, juist wil beoordeelen. Voor zijn handel, voor
+den uitvoer zijner voortbrengselen, heeft het geen anderen uitweg
+dan Cattaro, dat bijna niet te genaken is, ondanks den kunstweg,
+dien men met inspanning van alle krachten tracht te banen; en
+willen de Montenegrijnen over het turksche gebied bij Skutari de
+Adriatische-zee bereiken, dan zijn zij overgeleverd aan de genade
+van hun trouweloozen erfvijand. Zulk een toestand zou nog eenigszins
+dragelijk kunnen zijn voor een van nature vruchtbaar land; men zou
+dan ijverig den grond bebouwen, daardoor in zijne eigene behoeften
+voorzien, en het overschietende, zoo goed en zoo kwaad als het ging,
+naar Cattaro voeren, om ruilhandel te drijven;--maar iedereen weet
+dat Montenegro volstrekt geen vruchtbaar land is. Wel beweeren
+sommigen, dat, ondanks de armoede van den grond, het vorstendom,
+over het geheel genomen, in de behoeften zijner inwoners kan voorzien;
+maar dit beweeren wordt door anderen tegengesproken, en zeker is het,
+dat zoo de maïs en de aardappelen mislukken, het volk onfeilbaar aan
+gebrek ten prooi is. Vandaar de telkens herhaalde aandrang om het
+bezit eener haven aan de Adriatische-zee, voor Montenegro in vollen
+nadruk eene levensvraag. Reeds vroeger was er sprake van den afstand
+van de kleine turksche haven van Spitza, boven Antivari, en ook van de
+kanalisatie van de Bojana, een stroompje, dat het meer van Skutari met
+de Adriatische-zee verbindt. Maar de onbeschrijfelijk kleingeestige,
+cyniek-zelfzuchtige politiek van Engeland, ten deze door Oostenrijk
+gesteund, heeft deze pogingen om aan het meest billijke verlangen te
+voldoen, steeds weten te verijdelen. Natuurlijk dat de Porte, wetende
+dat zij op den steun dier beide mogendheden rekenen kan, telkens als
+er sprake van was, den afstand van grondgebied en het verschaffen van
+een uitweg naar de zee, weigerde. En Europa berustte langmoedig in die
+weigering. Zal de tegenwoordige oorlog, waarin de Montenegrijnen weder
+nieuwe lauweren gewonnen hebben, hun eindelijk recht doen wedervaren?
+
+De Moratcha-Nahia ontleent haar naam aan het rivierke, dat haar
+besproeit. Deze provincie ligt tusschen Bosnië en Herzegowina;
+haar bewoners vertoonen den montenegrijnschen type in al zijne
+zuiverheid en kenmerkende eigenaardigheid. Zij zijn met vurige
+liefde aan hun land gehecht, trouw aan hun Vorst, zeer gesteld op
+hunne voorvaderlijke zeden en traditiën, dapper en eerlijk, en de
+oude servische gastvrijheid nog in eere houdende. Zij leven van de
+opbrengst hunner kudden, en houden zich niet met landbouw bezig;
+met hunne schapen trekken zij van de eene weide naar de andere, en
+voorzien alzoo in hunne behoeften, die zeer weinigen zijn. Naar men
+zegt, leven hier in den mond des volks nog de oude zangen, waarin
+de geheele geschiedenis des lands is nedergelegd.--Nabij de bronnen
+van de Moratcha verheft zich het klooster van gelijken naam, naar de
+overlevering wil, gesticht door Douchan, den beroemden Koning van
+Servië. Men toont u daar nog een buffelhoorn, die in de dagen van
+dezen koning bij de heilige communie werd gebruikt, en eene menigte
+nog geheel ongeschonden graven, waaruit blijkt dat het heiligdom tot
+dusver aan de vernielende handen der Turken ontsnapte.
+
+De Vasojevici, door Bosnië en Albanië begrensd, hebben dezelfde natuur
+als Moratcha en zijn, evenals deze provincie, rijk aan prachtige
+wouden, die niet geëxploiteerd worden. Het land vertoont hier hetzelfde
+karakter als het naburige Albanië, vanwaar de Venetianen het noodige
+hout haalden voor hunne galeien en de behoeften van hun tuighuis
+en werven.
+
+Verreweg de meeste reizigers, die Montenegro bezoeken, beginnen hun
+tocht te Cattaro, trekken over de bergen naar Cettinjé, begeven zich
+vandaar naar Rjeka, en zakken vervolgens de Moratcha af naar het
+meer van Skutari, waar zij zich inschepen op groote sloepen, loudras
+genaamd, die met twaalf roeiers zijn bemand, om eindelijk te Antivari
+weder aan boord van eene of andere stoomboot te gaan. Op die wijze
+trekken zij het land door van de dalmatische grens tot de grenzen
+van Albanië. Om de meer binnenwaarts gelegen provinciën te bereizen,
+moet men eene karavaan organiseeren, en zulk eene reis blijft toch
+altijd een min of meer avontuurlijke tocht, die zeer veel tijd vordert
+uithoofde van den ongeloofelijk slechten staat der wegen. Men moet
+te Cettinjé gidsen nemen, de noodige levensmiddelen medevoeren, zich
+van paarden of muilezels voorzien, en wel zorgen dat men het geschikte
+jaargetijde kiest. Is men van goede aanbevelingsbrieven of officieele
+dokumenten voorzien, dan geeft de Vorst een of twee krijgslieden zijner
+lijfwacht mede, die tot gewapend geleide dienen. Met uitzondering
+van de geneesheeren, die in het land verblijf hebben gehouden,
+van de ingenieurs en de sekretarissen van den Vorst, zijn er maar
+zeer weinig reizigers, die al de verschillende provinciën van het
+vorstendom hebben bezocht; maar wie zich tot een bezoek aan Cettinjé
+bepaalt, krijgt van het land een zeer onvolkomen en daarbij zeer
+ongunstigen indruk; wie zich van Montenegro een eenigszins juist
+denkbeeld wil vormen, moet minstens tot aan het meer gaan. De tocht
+echter over de bergen naar Rjeka is misschien even bezwaarlijk, als
+die van Cattaro naar Cettinjé. De reis duurt niet langer dan vijf
+uren, maar de weg stijgt voortdurend tot Granitza, van waar men een
+prachtig uitzicht heeft. Vóór zich ziet de reiziger de vallei van de
+Rjeka; de schitterende, onafzienbare watervlakte van het meer met de
+citadel van Zabljak, den ouden zetel der Vorsten van Zeta, eer zij
+hunne residentie naar Cettinjé hadden verlegd; voorts de turksche
+eilanden Vranina, Monastir en Lesendria; de bergen van Albanië en het
+land der Mirditen.--Voorbij Granitza begint de weg te dalen, en wordt
+de tocht hoogst bezwaarlijk; de paarden glijden bij iederen voetstap
+uit, en de bij uitnemendheid woeste omgeving draagt er niet toe bij,
+om de ongemakken en gevaren van de reis te doen vergeten.
+
+
+VII.
+
+Montenegro bezit noch ruïnen, noch gedenkteekenen; men treft er
+nauwelijks enkele sporen van vroegere tijden aan: maar de bewoners des
+lands mogen op onze volle belangstelling aanspraak maken, en in deze
+schier ontoegankelijke bergen vindt men nog in al hare zuiverheid en
+ruwheid de zeden van lang vervlogen eeuwen terug.
+
+In dezen kleinen, half patriarchalen staat heeft ieder het
+recht, wapenen te dragen en zijne stem uit te brengen in de
+volksvergaderingen. Alle onderdanen zijn voor de wet gelijk; men
+kent hier geen klassen of standen, hetgeen niet belet, dat deze of
+gene familie, sedert langen tijd gewoon aan het hoofd van haar stam
+of clan te staan, daardoor van zelve een zeker traditioneel aanzien
+heeft verworven. Met uitzondering van de vorstelijke waardigheid, is
+echter geen enkel ambt erfelijk, en de geringste onderdaan kan naar
+de hoogste betrekkingen dingen:--echter, onder drie voorwaarden. Heeft
+hij zich door eigen arbeid en inspanning, door bekwaamheid en talent,
+fortuin verworven, dan vestigt zich de keus zijner medeburgers als van
+zelve op hem; ditzelfde is ook het geval, indien hij zich in den oorlog
+door bijzondere dapperheid of door een of ander schitterend wapenfeit
+heeft onderscheiden; eindelijk is meerdere kennis en ontwikkeling,
+door studie of reizen verkregen, bekendheid met vreemde talen en
+andere landen, eene zeer sterke aanbeveling voor ieder, die naar
+openbare ambten dingt.
+
+Als algemeenen regel mag men, geloof ik, aannemen, dat de bewoner
+van Tzernagora donker van uitzicht is, terwijl die van de Berda meer
+naar het blonde trekt, zoo als sommige Zuid-Slaven. Over het geheel
+genomen, zijn beiden mager, slank, rijzig en welgevormd, zeer dikwijls
+indrukwekkend van voorkomen, en in gang en manieren somwijlen ietwat
+gemaakt. De inwoners van Tzernitza en Bjelopavitzka onderscheiden
+zich van alle anderen door hunne hooge gestalte, en herinneren aan
+de schoone dalmatische typen uit den omtrek van Knin. Daar zij nooit
+onder elkander trouwen--want de grieksche Kerk verbiedt het huwelijk
+tusschen bloedverwanten zelfs in zeer verren graad--vernieuwt de type
+zich zonder ophouden; en dewijl ten gevolge van de weinige zorg voor
+de kleine kinderen, van het ruwe klimaat en de verwaarloozing van
+de eenvoudigste gezondheidsregelen, zeer veel kinderen in jeugdigen
+leeftijd sterven, blijven alleen de gezondsten en krachtigsten in
+leven. Echter vertoont de montenegrijnsche type zich niet altijd in
+zijne zuiverheid; en dit is geen wonder: Montenegro was langen tijd
+eene wijkplaats, waar ieder, die zich aan de turksche dwingelandij
+wilde onttrekken of zich op turksch gebied niet langer veilig
+gevoelde, heen trok, dikwijls zonder iets anders dan zijne wapenen
+mede te brengen.
+
+Groote liefhebbers van alle lichaamsoefeningen, onvermoeide
+voetgangers, gewend aan eene onophoudelijke worsteling met de
+onbarmhartige natuur, zijn de Montenegrijnen, om zoo te zeggen, in
+een voortdurenden staat van overspanning; zij kunnen de zwaarste
+vermoeienissen trotseeren, en zijn met even weinig tevreden als
+de Arabieren der woestijn. Wanneer zich de gelegenheid daartoe
+aanbiedt, vervallen zij echter lichtelijk tot onmatigheid, en dezelfde
+bergbewoner, die gewoonlijk van brood, van aardappelen, van rijst of
+tarwe leeft, en zijn dorst lescht met het water der naaste bron, zal,
+als er een schaap geslacht wordt, ongeloofelijke massaas verslinden;
+en gaat hij zich eenmaal te buiten aan brandewijn, dan kent hij ook
+geen perken meer.
+
+Op de grenzen van Herzegowina en Montenegro, in de nabijheid
+van Grahovo, heb ik een paar dagen gelogeerd bij een Dalmatiër,
+die een kleinen drankwinkel hield; hij verhaalde mij, dat hij er
+zich aanvankelijk op had toegelegd, brandewijn te verkoopen van
+beter kwaliteit en minder met vreemde bestanddeelen vermengd dan
+die van zijn buurman, in het vertrouwen dat hij daardoor klanten
+zou trekken. In die verwachting was hij evenwel bedrogen geworden:
+zijn buurman, die veel slechter brandewijn verkocht, maar waarin meer
+vitriool was gemengd, had veel meer te doen dan hij. Deze door het
+gebruik van heete specerijen en sterke oliën bedorven kelen hebben
+een dergelijken heftigen prikkel noodig.
+
+De krachtige, gezonde Montenegrijn ademt de frissche versterkende
+berglucht in, en bewaart de harmonie zijner physieke krachten
+en vermogens door voortdurende oefening, door spelen die aan de
+antieke wedstrijden en kampgevechten doen denken, waarin kracht en
+vlugheid om den prijs dingen. Hij is van nature vroolijk van aard,
+levendig van geest, en begaafd met eene zeer sterke verbeelding. Hij
+is onstandvastig en veranderlijk: geduld en volharding zijn hem zeer
+dikwijls vreemd; heeft hij eenmaal een denkbeeld opgevat, dan grijpt
+hij in zijne verbeelding reeds aanstonds het einddoel, geeft zich niet
+volledig rekenschap van de moeilijkheden, die te overwinnen zijn, en
+schat den te behalen prijs dikwijls veel hooger dan hij inderdaad waard
+is. Er is iets kinderlijks in deze zoo moedige, zoo onverschrokken
+strijders: slagen zij niet aanstonds in hun vermetelen aanval, dan
+gebeurt het dikwijls, dat zij eensklaps alle zelfvertrouwen verliezen
+en beschroomd worden. Ook in het gewone leven slaat de Montenegrijn
+zeer licht van vreugde tot droefheid, van blijmoedig vertrouwen
+tot doffe wanhoop over; en met zekeren takt valt het dikwijls niet
+moeilijk, zijn opgewekte drift weder tot bedaren te brengen of hem
+tot datgene te bewegen, waartegen hij zich eerst ten sterkste kantte.
+
+Zijne wapenen zijn hem meer dan alles waard; zelfs de armsten
+getroosten zich elke opoffering om hun gordel te kunnen versieren
+met een kostbaren handjar of een paar fraai bewerkte pistolen,
+waarmede zij zeer goed weten te schieten; de meer vermogenden koopen
+in Albanië die met zilveren knoppen versierde wapenen, die onder den
+naam van ledenitze bekend zijn; in den laatsten tijd zijn ook onder hen
+revolvers geene zeldzaamheid. In zeker dorp, waar ik vertoefde, had een
+der inwoners zich een naaldgeweer aangeschaft, dat hem juist bezorgd
+werd en zeer waarschijnlijk hier nog geheel onbekend was; de gelukkige
+bezitter van dit nieuwe wapentuig werd den ganschen dag als het ware
+bestormd door zijne buren, die het geweer kwamen bekijken en het allen
+wilde probeeren; uren achtereen was het een schieten zonder ophouden,
+en op het gelaat van alle aanwezigen was duidelijk te lezen, hoezeer
+zij hun makker het bezit van een zoo kostbaar wapen benijdden. In de
+laatste jaren heeft de wapenrusting van de Montenegrijnen eene geheele
+verandering ondergaan; de geweren, die thans van regeeringswege worden
+uitgedeeld, zijn allen vervaardigd naar een der verschillende stelsels,
+bij de europeesche legers in gebruik; maar bovendien schaft ieder
+zich eigen wapenen aan, geheel overeenkomstig zijn smaak en zijne
+middelen. Zij, die in de nabijheid der oostenrijksche grenzen wonen,
+hebben karabijnen en Martini-geweren; naar gelang men verder in het
+binnenland komt, vindt men des te grooter verscheidenheid in de soort
+van geweren, die aan eigenaardigheid en sierlijkheid van vormen winnen,
+wat zij aan juistheid verliezen. Ondanks de onvolkomenheid van hunne
+vuurwapenen, zijn de Montenegrijnen zeer bekwame schutters. De Turken
+hebben een instinktmatig besef van afstanden, die zij met groote
+juistheid berekenen: aan deze eigenschap danken zij hunne bekwaamheid
+als artilleristen; de Montenegrijnen bezitten dezelfde eigenschap en
+oefenen zich voortdurend in het schijfschieten. Op de vlakte achter
+het paleis, ziet men zeer dikwijls den Vorst met de heeren zijner
+omgeving naar den prijs schieten, waarbij zijne zuster menigmaal,
+met een pistool in den gordel, de rol van kamprechter vervult.
+
+De Montenegrijn heeft van nature een waardig en hooghartig voorkomen en
+een sierlijken, gemakkelijken gang: hij is zich van deze voorrechten
+zeer wel bewust en poseert gaarne. Uit zijn aard is hij zeer
+hoogmoedig; zijn gevoel van eigenwaarde, het bewustzijn van zijn
+moed, van zijne bedrevenheid in alles wat tot den wapenhandel en den
+krijg behoort, heeft althans dit voordeel, dat hij dikwijls de meest
+roekelooze ondernemingen durft bestaan, die meermalen met goeden
+uitslag bekroond worden. Dit volk vertoont, over het geheel genomen,
+eene zonderlinge mengeling van deugden en gebreken. De Montenegrijn
+spreekt luide en op hoogen toon; hij is trotsch, ongenaakbaar,
+terugstootend vaak; als hij alleen over straat gaat en bespeurt dat
+men hem gadeslaat, dan richt hij zich nog meer omhoog en neemt nog
+fierder houding aan; en niettemin is hij goedhartig en onderdanig
+tegenover zijn meerderen. Hij heeft bepaald aristokratische airs,
+en toch is hij in den grond van zijn hart demokraat: want ook aan
+den nederigsten zijner broederen weigert hij den vredekus niet, en
+verkeert met hem op een voet van gelijkheid, die allen beleedigenden
+trots buitensluit.
+
+De nationale kleederdacht strookt uitnemend met die ingeschapen zucht
+van den Montenegrijn, om zich op zijn voordeeligst voor te doen, met
+zijn aangeboren liefde voor pracht en schittering, waaraan zelfs de
+armsten alles ten offer brengen. Ten einde die verderfelijke ijdelheid
+zooveel mogelijk te beteugelen, gaf Vorst Nikolaas, reeds in het
+tweede jaar zijner regeering, het voorbeeld van vereenvoudiging in
+het kostuum: hij trachtte het overmatig gebruik van kostbare stoffen,
+van gouden borduursels, van prachtige pelterijen, die dikwijls het
+grootste gedeelte van het vermogen van den eigenaar verslonden, te
+beperken, en zoo mogelijk af te schaffen. Hij verving toen de fraaie,
+zware gouden nestels van de djamadan (het over de borst gekruiste
+vest), door eenvoudige zwarte koorden, die ook goed staan. Deze
+pronkzucht is trouwens een kenmerk van het ras: de commissionnairs
+en bestellers te Ragusa, die toch zeker niet tot de gegoede burgers
+behooren, spreiden in hunne kleeding nog meer pracht en rijkdom ten
+toon. De vervaardiging van deze gouden en zilveren kwasten, nestels
+en koorden, waarmede de djamadans en andere kleedingstukken versierd
+worden, is een der voornaamste takken van bedrijf in de groote steden
+van Turkije, Servië, Bosnië, Dalmatië en Herzegowina. In de bazars
+van Serajewo, Belgrado, Banjaloeka, Mostar, in Albanië, en zelfs in
+die der meeste steden van Dalmatië, vindt men eene geheele straat,
+uitsluitend ingenomen door de werkplaatsen en winkels der kleermakers,
+die, den ganschen dag neergehurkt bij hun arbeid, deze prachtvolle
+sieraden vervaardigen, welke toch voor het meerendeel door armen en
+onvermogenden worden gedragen.
+
+De Montenegrijn is niet zeer werkzaam van aard, en ziet met zekere
+minachting neder op allen handenarbeid: werkeloosheid is voor hem
+het teeken en het bewijs zijner persoonlijke waardigheid. Trouwens,
+in alle tijden en bij alle volken, was en is nog, ondanks den
+schijn dien men zich bij wijlen geeft van het tegendeel te willen,
+ontheffing van persoonlijken arbeid, met name handenarbeid, het
+teeken en voorrecht der aristokratie: wie met handenarbeid in zijn
+onderhoud moet voorzien, stond en staat nog, in de schatting aller
+volken en aller eeuwen, maatschappelijk lager dan hij, die, van deze
+verplichting ontheven, zijn vermogens en tijd op andere wijze, tot
+hooger doel kan besteden. In de laatste jaren zijner regeering, had
+Vorst Danilo, om de schadelijke gevolgen van dezen arbeidschuwen zin te
+keeren, eenige bekwame jongelieden naar het buitenland gezonden, ten
+einde daar een of ander ambacht te leeren, waarin zij dan vervolgens
+anderen zouden hebben kunnen onderrichten. Deze poging is mislukt;
+maar overigens is in menig opzicht, in den jongsten tijd, het peil
+der algemeene zedelijkheid zeer gerezen; overal heerscht volkomen
+veiligheid, en de vreemdeling kan, geheel alleen, het gansche land
+doortrekken, zonder vrees voor eenig gevaar.
+
+Tot voor weinige jaren ondernamen de bewoners van het vorstendom
+geregeld strooptochten in Herzegowina, Bosnië en Albanië; deze razzias,
+tchétas genoemd, waren tot eene vaste gewoonte geworden, waarin
+niemand iets onbehoorlijks zag. Trouwens, wij moeten billijk zijn:
+het was niet enkel roofzucht of baldadigheid, die de Montenegrijnen
+daartoe dreef, maar zeer dikwijls de nood, in den meest letterlijken
+zin van het woord. Het arme, zoo weinig voor bebouwing geschikte
+land kon menigmaal zijn bewoners niet voeden: er schoot dan geene
+andere keus over, dan van honger te sterven of met het zwaard het
+noodige levensonderhoud te winnen. Die keus was er geene voor den
+krijgshaftigen Montenegrijn: spoedig was er eene gewapende schaar
+bijeen, en men toog naar de naburige vlakten en dalen om graan en vee
+te halen en met buit beladen terug te keeren, of in het gevecht met
+eere te vallen. Intusschen had reeds Vorst Danilo deze strooptochten
+afgekeurd, en ze met roof en diefstal gelijk gesteld; toch is er veel
+inspanning en zelfs de tusschenkomst der europeesche mogendheden noodig
+geweest, om aan dit schromelijk misbruik een einde te maken. Jammer
+slechts, dat men, uit kleingeestigen naijver, aan Montenegro onthoudt,
+wat het volstrekt noodig heeft om te kunnen leven en zich ontwikkelen:
+bouwgrond in de vlakte en een haven aan de kust.
+
+Nog eene andere eigenaardigheid zou men gaarne voor goed uit de
+zeden der Montenegrijnen zien verdwijnen: de afschuwelijke gewoonte
+om de lijken hunner gevallen vijanden te verminken, en hun hoofd,
+neus of ooren af te snijden. De laatste souvereinen van Montenegro,
+verlichte en beschaafde mannen, die gereisd hadden en de voornaamste
+hoofdsteden en hoven van Europa bezocht, verheelden den afkeer niet,
+dien deze barbaarsche gewoonte hun inboezemde; weldra gingen zij
+verder: zij verboden de tentoonstelling dezer bloedige zegeteekenen,
+en bedreigden eindelijk ieder, die betrapt werd op het verminken van
+lijken of gevangenen, met de strengste straffen. Wilkinson, die in
+1840 het vorstendom bezocht, zag op den toren van het klooster te
+Cettinjé twintig hoofden op kleine palen uitgestald. Na dien tijd
+spreken de verschillende reizigers, die het land bezocht hebben, nog
+steeds van de reputatie, die een of ander krijgsman zich kon verdienen
+door het afslaan van een zeker aantal hoofden; ook is het zeker, dat
+in de voortdurende oorlogen gedurende de laatste regeeringsjaren van
+Danilo en de eerste van Vorst Nikolaas, deze bloedige gewoonte nog
+steeds in zwang was;--maar sedert eenige jaren durft men toch niet
+meer op dergelijke heldenfeiten in het openbaar roem dragen.
+
+Tijdens den jongsten opstand, en gedurende den oorlog van 1875-'76,
+zijn dergelijke gevallen op nieuw voorgekomen, want tusschen Turken
+en Montenegrijnen heerscht een doodelijke, onverzoenlijke haat, die
+alle barmhartigheid buitensluit; maar daar, waar de strijd het karakter
+aannam van een regelmatigen oorlog, onder de leiding van legerhoofden,
+die iets anders waren dan de aanvoerders van vrijbuitersbenden,
+heeft men daarentegen zoo veel mogelijk gevangenen gemaakt, die op
+dezelfde wijze behandeld werden als de krijgsgevangenen in Europa. In
+Herzegowina is van dezen regel zeer dikwijls afgeweken; en ik zelf
+heb, in Bosnië, aan een der turksche voorposten langs de servische
+grens, twee afgehouwen hoofden van rajas bij de hairen opgehangen
+gezien. Toen ik eene teekening van dien post met deze afzichtelijke
+zegeteekenen wilde maken, liep ik zelf ernstig gevaar, door de Turken
+mishandeld te worden; enkel omdat ik mijn album had geopend, werd ik
+door turksche soldaten naar de oostenrijksche grenzen gevoerd.
+
+Een engelsch reiziger, Tozer, meent dat de bergbewoner zijn
+gesneuvelden vijand het hoofd afslaat, met geen ander doel dan om
+een zichtbaar teeken van zijne overwinning te kunnen toonen. "Maar de
+Turken hebben ons het voorbeeld gegeven," zeggen de Montenegrijnen; en
+mijne eigene ervaring heeft mij geleerd, dat overal waar Mohammedanen
+en Christenen op het slagveld tegenover elkander staan, in Europa
+zoowel als in Azië of Afrika, de eersten steeds de afschuwelijke
+gewoonte van het onthoofden der lijken of gewonden hebben toegepast.
+
+De vreemdeling, die de servische taal niet verstaat, en dus, verstoken
+van de gelegenheid om met het huiselijk leven bekend te worden, het
+montenegrijnsche gebied maar in der haast doortrekt of er slechts
+korten tijd vertoeft, loopt groot gevaar, zich eene geheel valsche
+voorstelling te vormen van den toestand en den werkkring der vrouw
+in het vorstendom. Indien hij enkel naar den uiterlijken schijn
+oordeelt, zal hij kwalijk anders kunnen dan haar beklagen dat zij
+ooit geboren werd. En inderdaad moet het gezicht dier lange rijen van
+uitgeputte, afgesloofde vrouwen, die, met zware vrachten beladen,
+tegen de steile bergpaden op- en afklauteren, alsof zij lastdieren
+waren, wel bovenal doen denken aan een toestand van slavernij;
+terwijl ook de houding van den man tegenover haar, zijne minachting
+of liever volkomen onverschilligheid als hij hare tegenwoordigheid
+zelfs niet schijnt op te merken, een duidelijk bewijs is voor hare
+ondergeschikte maatschappelijke stelling. Maar wie niet aan deze
+uiterlijke teekenen blijft hangen, en inlichtingen vraagt bij de meer
+verlichte en beschaafde Serviërs, die met den werkelijken toestand
+goed bekend zijn, zal al spoedig ontwaren, dat de montenegrijnsche
+vrouw, in den schoot der familie, velerlei vergoeding vindt voor de
+haar opgelegde taak, die zeker zwaar is, maar toch haar zelve lang
+zoo zwaar niet valt, als wij, in gansch andere omgeving en geheel
+anderen kring van denkbeelden opgevoed, dit wel meenen.
+
+Het is niet tegen te spreken, dat de geboorte van eene dochter door het
+gezin als een ongeluk, of minstens als eene groote teleurstelling wordt
+beschouwd; men heeft daar, niet zeer lang geleden, nog een merkwaardig
+voorbeeld van kunnen zien. De Vorst telt onder zijn zeven kinderen
+maar één zoon; en toen de keizer van Rusland, bij gelegenheid dat
+de bevalling der Vorstin werd tegemoet gezien, had beloofd peter te
+zullen zijn van het verwachte kind, werd de adjudant van den Tsaar
+door het volk vrij koel ontvangen, omdat het jonggeboren kind, tot
+groote spijt van het publiek, een meisje was.
+
+De geboorte van een jongen verwekt daarentegen de grootste vreugde,
+die zich op allerlei wijze openbaart: geweerschoten weerschallen door
+het gebergte; al de buren worden uitgenoodigd tot het feestmaal;
+overal heerscht opgewekte vroolijkheid, en ieder spreekt de beste
+wenschen uit: zeer karakteristiek is daaronder zeker de wensch, die
+den jonggeboren knaap wordt toegebracht, dat hij niet in zijn bed
+moge sterven. Is er daarentegen eene dochter geboren, dan treedt de
+vader op den drempel zijner woning, en vraagt, met neergeslagen oogen,
+verschooning aan zijn vrienden en geburen; hij verontschuldigt zich,
+hij durft bijna niet bekennen wat er gebeurd is, maar ieder bespeurt
+het aan zijne blijkbare teleurstelling. Geschiedt het eenige malen
+achtereen dat de echtgenoote, in plaats van den vurig verlangden
+erfgenaam en aanstaanden soldaat, haren man slechts dochters schenkt,
+dan moet zij, volgens eene oude volksoverlevering, zeven priesters
+tot zich roepen, die gewijde olie door het huis sprenkelen, en den
+drempel wegnemen van de deur der woning, die op den bruiloftsdag
+betooverd werd.
+
+Het jonge meisje wordt in huis opgevoed, waarbij zeker van geenerlei
+vertroeteling sprake kan zijn; maar dit neemt niet weg, dat ook het
+dochtertje deelt in al de zegeningen der moederzorg en moederlijke
+tederheid--en de slavische vrouwen zijn zorgvolle en tedere moeders
+bij uitnemendheid. Zoo lang zij zelve niet gehuwd en moeder van een
+gezin is, moet het montenegrijnsche meisje al het huiswerk, ook het
+zwaarste en ruwste, verrichten en deelen in al de ontberingen en
+ongemakken van dit aartsvaderlijke, harde leven. Dagelijks moet zij,
+aan de dikwijls hoog in het gebergte gelegen bron, het watervat gaan
+vullen; voorts moet zij in het bosch, of langs de hellingen en in
+de kloven der rotsen, hout gaan kappen; eindelijk moet zij het maal
+gereedmaken voor haren heer en meester, die in de zon zit te rooken,
+wandelt of ter jacht gaat. Behalve deze huishoudelijke bezigheden,
+breit zij kousen en vervaardigt warme kleedingstukken voor den winter;
+zij spint en borduurt ook, maar haar borduursels zijn veel minder
+fraai dan die der dalmatische vrouwen. De jonge meisjes zijn hier
+niet, als bij ons, het voorwerp van allerlei attenties en beleefde
+hulde; niemand denkt er aan, haar het hof te maken. De natuurlijke
+aantrekking tusschen de beide geslachten bestaat hier--het behoeft niet
+gezegd--zoo goed als elders; maar die zekere aangeboren koketterie,
+die maakt dat iedere vrouw zich in haar hart gevleid en gestreeld
+voelt door de hulde welke een man haar bewijst,--ook al meent zij
+zich voorzichtiglijk daaraan te moeten onttrekken--deze kent de
+montenegrijnsche vrouw eigenlijk niet. Even als zij zich niet vernederd
+gevoelt door den toestand van dienstbaarheid, waarin zij verkeert,
+zoo schijnt zij zich ook niet te verhoovaardigen op de bewondering,
+die haar somwijlen bewezen wordt; zelfs kwam het mij meermalen voor,
+dat de schoonste vrouwen zekeren angst en beklemming gevoelden,
+als een vreemdeling, door hare schoonheid getroffen, zijn oogen op
+haar gelaat vestigde. De montenegrijnsche vrouw erkent geene andere
+liefde, dan die door het huwelijk gewettigd en geheiligd wordt; zoo
+de verleider ongezind mocht zijn, het gepleegde misdrijf weder goed
+te maken, zou hij zijn vergrijp zwaar, misschien wel met het leven,
+boeten. Trouwens, zulke gevallen zijn hoogst zeldzaam; de vrouwen
+worden alom ontzien; ge zult ze overal, op de eenzaamste plaatsen, in
+de bosschen, op de bergen, alleen ontmoeten, en niemand denkt er aan,
+hoe jong en weerloos ze ook mogen zijn, haar eenige beleediging aan te
+doen. En toch treft men onder de montenegrijnsche meisjes typen aan
+van uitnemende schoonheid: slanke, heerlijk gevormde gestalten, fijn
+besneden zachte gelaatstrekken, met dien onuitsprekelijk bekoorlijken
+mat-bleeken tint der oostersche vrouwen, waaraan de groote donkere
+oogen, door lange zwarte wimpers overschaduwd, eene zoo wondervolle
+uitdrukking bijzetten.
+
+Vroeger was het vrij algemeen de gewoonte, om de kinderen, reeds in
+de wieg, met elkander te verloven: daardoor werden tusschen twee
+bevriende familiën nieuwe banden, die ook voor de toekomst zouden
+gelden, gevlochten. Naar men mij verzekert, begint deze gewoonte steeds
+meer in onbruik te geraken. De montenegrijnsche meisjes huwen tusschen
+haar zestiende en twintigste jaar; de jonge mannen treden doorgaans
+tusschen hun twintigste en vijf-en-twintigste jaar in het huwelijk,
+ondanks het montenegrijnsche spreekwoord, volgens hetwelk zij eene
+vrouw nemen zoodra zij het zwaard omgorden. Heeft de jonkman zijne
+aanstaande gekozen, dan moeten zijne ouders en naaste bloedverwanten,
+in familieraad vereenigd, die keuze goedkeuren; is deze goedkeuring
+verkregen, dan gaat hij, zeer vroeg in den morgen, in stilte de
+hand van het jonge meisje vragen: want de Montenegrijnen, ovenals
+alle Serviërs, zijn zeer teergevoelig en willen niet gaarne dat eene
+mogelijke weigering in het dorp bekend worde; maar het spreekt van
+zelf, dat de toestemming der familie niet gevraagd wordt, zoolang de
+jongelui het onder elkander niet eens zijn geworden. Daarna worden
+over en weder bezoeken afgelegd; doch eerst bij het derde bezoek
+ontmoet de verloofde zijne aanstaande vrouw, en mogen zij elkander de
+gebruikelijke geschenken ter hand stellen. Het jonge meisje krijgt
+muilen, en de jonkman ontvangt in ruil een door zijne uitverkorene
+geweven en geborduurd hemd. Tot op den dag der bruiloft mag hij de
+woning zijner aanstaande niet meer betreden; die dag wordt in eene
+bijeenkomst der beide familiën bepaald. Deze bijeenkomst, de svila
+(zijde) genoemd, heeft doorgaans drie weken voor de inzegening plaats;
+daarbij wordt ook het getal der te noodigen gasten vastgesteld, en de
+som bepaald, die voor bruidsgeschenken zal worden besteed. De bruigom
+is daarbij niet tegenwoordig; maar hij weet dat de svila gehouden
+wordt, en inmiddels moet hij twee kleine vaatjes brandewijn (raki)
+ten geschenke zenden, een aan zijne bruid, en het andere aan hare
+ouders. Zoodra do svila is afgeloopen, worden de genomen besluiten
+ter kennisse van de bruid gebracht door drie afgevaardigden, die haar
+tevens linnen voor hemden, zijde om te borduren en een klein goudstuk
+aanbieden; daarop drinken de drie bloedverwanten van den jonkman met
+die van de bruid van den gezonden raki. Ten slotte worden de ringen
+gewisseld en de verloving heeft plaats gehad. In sommige streken van
+Montenegro biedt de jonkman zijner verloofde een appel aan; wanneer
+zij dien aanneemt, is zij met hem verbonden; van dat oogenblik af
+danst zij niet meer in eenig gezelschap; zij gaat niet meer alleen
+uit en leeft teruggetrokken, zich geheel aan het huiswerk wijdende.
+
+Zoo een jong meisje van die gewoonte afweek en na hare verloving
+voortging, niet met de jonge mannen te koketteeren,--want dat doet
+zij nooit--maar eenvoudig aan hunne uitspanningen deel te nemen,
+dan zou dit een voldoenden grond opleveren voor de verbreking van het
+engagement. En zoo iets kan zeer ernstige gevolgen na zich sleepen. Er
+zijn enkele gevallen voorzien, zooals, bijvoorbeeld, blindheid, waarin
+het geoorloofd is, het eenmaal gegeven woord terug te nemen, zonder
+dat dit aanleiding mag geven tot eene vendetta; maar in dat geval,
+geeft hij of zij, die door de ramp getroffen wordt, den ander zijne
+vrijheid weder;--en zeer zeker ligt er iets zeer edels en verhevens
+in de zwijgende onderwerping van hem of van haar, die, zonder deze
+vrijwillige kwijtschelding, het gegeven woord gestand zou doen.
+
+Van alle servische landstreken, waar in hoofdzaak dezelfde gebruiken
+heerschen, zijn het bepaaldelijk Montenegro en Herzegowina, waar een
+verbreken van het gegeven woord zeer euvel wordt opgenomen. Ik heb
+eenigen tijd in de Militaire Grenzen doorgebracht, en ik weet dat
+daar, voor het verbreken van een engagement, eene schadevergoeding in
+geld kan worden gegeven. Maar hier gaat dat niet: weigert de jonkman
+zijn eenmaal gegeven woord gestand te doen, dan neemt de beleedigde
+partij haar toevlucht tot de wapenen, en menigmaal wordt bittere en
+bloedige wrake geoefend. In sommige streken van Dalmatië moet het
+jonge meisje, als zij het engagement verbreekt, dubbel de waarde
+vergoeden der geschenken, die zij ontvangen heeft.
+
+Het is bekend, dat de grieksche Kerk het huwelijk tusschen
+bloedverwanten tot den vierden graad ingesloten verbiedt; de
+Montenegrijnen zijn op dit stuk nog strenger dan hunne Kerk: de
+gewoonte verbiedt bij hen zelfs huwelijken tusschen familieleden
+in den negenden graad. Jongelieden, die tot denzelfden clan, tot
+hetzelfde geslacht, behooren, mogen niet met elkander trouwen, al
+bestaan zij elkander ook slechts in den twintigsten graad.
+
+De huwelijksplechtigheden zijn zeer ingewikkeld, en het volk hecht
+daaraan zeer groote waarde; zij vertoonen een zeer eigenaardig
+karakter: alles heeft eene symbolische beteekenis, en deze gebruiken
+worden sedert eeuwen zeer nauwgezet nageleefd. Eene uitvoerige
+beschrijving zou ons te veel afleiden en meer ruimte vorderen, dan
+waarover ik beschikken mag; ik zal slechts op enkele merkwaardige
+bijzonderheden wijzen, die ons in gedachte terugvoeren tot de
+alleroudste tijden en een diepen zin hebben. Als de jonggehuwde vrouw
+den drempel der echtelijke woning betreedt, biedt men haar eene kleine
+tarweschoof aan en een bord vol broodkruimels, welke voorwerpen zij
+op de tafel in de eetkamer nederlegt; zij zelve brengt een brood mede,
+als symbool van den rijkdom, dien de jonge vrouw in hare nieuwe woning
+aan moet brengen. Bij alle Serviërs, en dus ook in geheel Montenegro,
+is het de gewoonte dat de jonge vrouw, bij hare intrede in de nieuwe
+woning een knaapje bij de hand voert, hetwelk zij vervolgens boven
+haar hoofd in de hoogte heft en driemaal laat omdraaien: met dien
+knaap worden voorspoed en kracht het deel van het aanstaande gezin.
+
+
+VIII.
+
+De inrichting der familie is bij de Montenegrijnen, in hoofdzaak,
+dezelfde als bij alle Zuid-Slaven: ook zij leven in groote
+gezinnen, in groepen van verwanten van zeer onderscheiden graad,
+die een gemeenschappelijken stamvader hebben; een dorp bestaat uit
+een zeker aantal dezer groepen. In Slavonië en Kroatië dragen deze
+familiegroepen den naam van zadruga, hetgeen in het servisch maatschap
+of vereeniging beteekent; overigens verschilt de naam eenigszins in
+de onderscheidene streken van het Balkan-schiereiland. Wij bepalen
+ons hier tot Montenegro, waar het geslacht of de maatschap zelve den
+naam draagt van dom (huis), het hoofd van het gezin dien van domacin,
+en zijne vrouw dien van domacica.
+
+Als een jong meisje, door haar huwelijk, in een ander geslacht, dat van
+haar man, overgaat, dan heet het geslacht, waaruit zij zelve afkomstig
+is, niet langer haar dom (huis), maar haar rod (verwantschap). Die
+gezinnen of familiën bestaan uit een zeker aantal personen, dat niet
+overal hetzelfde is. De heer Bogisic, die van deze zaak bepaaldelijk
+zijne studie heeft gemaakt, meent dat in Montenegro eene familie
+gemiddeld tusschen de twintig en vijf-en-twintig personen telt.
+
+Het hoofd van zoodanig gezin oefent volstrekt geene onbeperkte
+macht uit; hij wordt door de leden der familie gekozen, zoodat
+de noodzakelijke onderwerping van ieder lid aan zijn gezag altijd
+het karakter van vrijwillige gehoorzaamheid behoudt en dit gezag
+zelf zijne grenzen heeft. In Montenegro, dat nimmer aan de turksche
+tirannie onderworpen werd, zijn de oude inrichtingen nog bijna geheel
+ongeschonden in stand gebleven, zoodat men hier de uitnemendste
+gelegenheid vindt om de antieke organisatie der servische familie
+te bestudeeren.
+
+Het doel der gemeenschap is in de eerste plaats de exploitatie van
+aller gemeenschappelijk bezit, ten meesten bate van allen te zamen
+en van ieder in het bijzonder. De akkers, de weilanden, de tuinen,
+de landbouwwerktuigen en gereedschappen vormen het gemeenschappelijk
+en onvervreemdbaar eigendom der familie. Hot opperhoofd, de domacin,
+wordt door de mannelijke leden der familie gekozen; hij behoeft
+niet juist altijd de oudste te zijn, want hoewel de Serviërs in
+hooge mate eerbied voor den ouderdom gevoelen, wordt er toch in
+het hoofd der familie bovenal kracht, zelfstandigheid en energie
+vereischt. Niettemin behoudt toch, wanneer een jonger lid der familie,
+uitmuntende door zijne bekwaamheden, met de leiding der zaak belast is,
+de oudste in jaren voor het uiterlijke de waardigheid en het officieel
+gezag. Doorgaans volgt de oudste broeder zijn overleden broeder
+op, zooals de oudste zoon zijn vader; echter kan zelfs eene vrouw,
+indien zij de noodige talenten bezit, gekozen worden; nog meer: eene
+ongehuwde dochter zou, in geval van zeer buitengewone bekwaamheid, met
+de opperste leiding der zaken belast kunnen worden; maar in dat geval
+voert zij niet den officieelen titel, die dan gedragen wordt door den
+zoon, den rechtstreekschen erfgenaam, al is deze ook nog een zuigeling.
+
+De verkiezing van een familiehoofd geschiedt altijd met zekere
+plechtigheid, waarbij ook de kerkelijke wijding niet ontbreken mag:
+meestal heeft deze ceremonie plaats op Kerstdag. De domacin presideert
+de familie-vergaderingen en vertegenwoordigt de algemeene belangen
+der gemeenschap; hij voert het beheer, oefent het toezicht uit, en
+is bevoegd te straffen. Hij doet de noodige uitgaven en inkoopen;
+beheerder van het gemeenschappelijk familiegoed, mag hij daar niets
+van afnemen, zelfs niet voor zijn onderhoud of dat zijner kinderen. De
+eer des huizes is aan zijne hoede toevertrouwd; en is bekwaamheid
+noodig, niet minder is moed een vereischte: want wij zijn in een
+land, waar familieveeten zeer dikwijls tot bloedige conflicten
+kunnen leiden. Niettemin moet hij zoo lang mogelijk trachten, den
+vrede te bewaren, de geschillen uit den weg ruimen, de weduwen en
+weezen beschermen. Allen bewijzen hem de verschuldigde eer: hij
+zit op de hoogste plaats aan het hoofd der tafel en bedient al de
+gasten; als hij de woning binnentreedt, rijzen alle aanwezigen van
+hunne zitplaatsen op. Geene uitspanning, geen spel of gezang in den
+kring der familie is geoorloofd zonder zijne toestemming; zelfs mag
+men in zijne tegenwoordigheid niet rooken, zonder dat hij door een
+teeken daarin bewilligd heeft. Echter is zijne rechtsmacht over de
+leden der familie verre van onbeperkt; hij mag geene getrouwde vrouw
+berispen of straffen; ook behoort hij geen man, in tegenwoordigheid
+eener vrouw, verwijtingen te doen, ten einde het beginsel des gezags
+ongerept te handhaven. Begaat een der leden een of ander vergrijp
+of misdaad, dan wordt de schuldige, die natuurlijk volgens de wet
+des lands gestraft wordt, in den regel door een besluit der familie
+uitgeworpen. De vergadering dezer familiehoofden benoemt de kandidaten
+voor de hooge staatsambten, wanneer de algemeene volksvergaderiug
+bijeen wordt geroepen.
+
+De domacin kan op eigen gezag geene besluiten van ingrijpenden aard
+nemen; maar als beheerder van het familiegoed heeft hij eene zeer
+groote macht; strikt genomen, mag hij van dat goed vervreemden en
+eerst daarna rekenschap afleggen. Om hem af te zetten, is volstrekte
+eenstemmigheid in den familieraad noodig. Blijkbare ongeschiktheid,
+te hooge leeftijd, dronkenschap of wel verregaande verwaarloozing
+der hem toevertrouwde belangen, mogen als voldoende redenen voor
+afzetting worden beschouwd. Deze daad moet, uit eerbied voor het
+karakter der instelling, mede met zekere plechtigheid geschieden. Is
+eenmaal tot afzetting besloten, dan rijst de oudste der familie, des
+avonds, na afloop van den maaltijd, in aller tegenwoordigheid op,
+somt in aller naam de grieven op, die men tegen den domacin heeft,
+en maant hem aan, zijne waardigheid neder te leggen, opdat daarna
+een ander in zijne plaats gekozen worde.
+
+De domacica, de vrouw van den domacin, behoudt hare waardigheid
+ook na den dood van haar echtgenoot, en geniet in haar kring eene
+hooge onderscheiding. Zij voert het bestuur over de huishouding en
+ontvangt de opbrengst van de melkerij en van den hoenderhof, die zij
+vervolgens aan den domacin ter hand stelt; zij verdeelt het door de
+vrouwen en meisjes te verrichten werk, en wijst ieder hare bepaalde
+taak aan. Zij heeft ook het oppertoezicht over de opvoeding, leert
+de kinderen hunne gebeden, onderwijst hen bij hun werk en houdt hun
+hunne plichten voor; in de lange winteravonden vergadert zij ze om
+haar schoot en verhaalt hun de wondervolle overleveringen, die zij
+zelve ook van hare moeder geleerd heeft: de oude volksverhalen, de
+nationale liederen, die de geschiedenis van het volk van Montenegro
+bevatten, en waaraan ieder stamhoofd, iedere Vorst eene bijdrage
+toevoegt, aldus den schat vermeerderende der zoo geliefde nationale
+pesmas. Ook jegens de overledenen heeft de domacica plichten te
+vervullen: elken zaterdag gaat zij naar het kerkhof of naar de mis
+voor de afgestorvenen; zij is het ook, die het gebed voor de dooden
+uitspreekt, een der meest aangrijpende tooneelen, die mij tijdens
+mijn verblijf onder de Zuid-Slaven getroffen hebben.
+
+Wij willen thans kortelijk de verplichtingen en voorrechten van de
+leden dezer coöperatieve vereenigingen--want dat zijn die familiën
+eigenlijk--opnoemen. Elk lid heeft zijn aandeel in de winsten;
+hij heeft recht op voeding, huisvesting en kleeding, die voor
+gemeenschappelijke rekening verschaft worden. De vereeniging kent noch
+graden, noch privilegiën; maar de leeftijd en de sekse kunnen de aan
+ieder toekomende rechten binnen zekere grenzen beperken. Zoodra hij
+zijn achttiende jaar volbracht heeft, mag een jonkman mede zijne
+stem uitbrengen; tevens verkrijgt hij daardoor het recht op het
+hem toekomende deel van de winst. Gewoonlijk nemen de vrouwen geen
+deel aan de beraadslagingen; slechts in buitengewone gevallen wordt
+haar gevoelen gevraagd, zoo als bij voorbeeld, als er sprake is van
+verhuizing of van den verkoop van het familiegoed. De familieraad
+wordt steeds des avonds gehouden, na afloop van den maaltijd, als
+de arbeid geheel ten einde is; des zomers vergadert men in de open
+lucht. De domacin doet verantwoording van het door hem gevoerde
+beheer; het gaat in die vergadering doorgaans zeer kalm en rustig
+toe; de minderheid, zoo zij er is, onderwerpt zich zwijgend aan de
+beslissing der meerderheid; in den regel wordt er zelfs in het geheel
+niet gestemd: de overgelegde rekeningen worden goedgekeurd, en de
+voorstellen omtrent de verdere exploitatie van het gemeenschappelijk
+kapitaal bij akklamatie en zonder tegenspraak aangenomen. Maar men
+verwacht nu ook van den domacin, wien zoo groot vertrouwen geschonken
+wordt, dat hij niet, zonder vooraf hare toestemming te vragen, bij
+koop of verkoop tot eenigszins aanzienlijk bedrag, of op andere wijze,
+de maatschap geldelijk verbinden zal. Daar de huwelijken in Montenegro
+aan zekeren regel onderworpen zijn--zoodat, bij voorbeeld, de oudere
+dochter vóór de jongere moet trouwen, en de huwbare dochters vóór de
+zoons--moet de domacin voor de handhaving van dien regel zorgen en
+niet al te spoedig en te onbedacht zijne toestemming geven tot eene
+nieuwe echtverbintenis, omdat elk jonggetrouwd paar een nieuwe last
+is voor de vereeniging.
+
+Doch ook een nieuwe bron van inkomst: want elke winst die, op
+welke wijze ook, aan een der leden te beurt valt, moet der geheele
+vereeniging ten goede komen; en wie op dit stuk bedrog zou willen
+plegen, zou uit de gemeenschap geweerd kunnen worden. Niemand mag,
+behoudens in enkele nauwkeurig omschreven gevallen, een eigen spaarpot
+hebben: zoo behoort, bij voorbeeld, de in den krijg behaalde buit aan
+den overwinnaar; zoo behouden ook de popen, leden eener familie, wat
+zij persoonlijk ten geschenke ontvangen, maar hunne vaste inkomsten
+worden bij het algemeene kapitaal gevoegd. Zoolang echter een lid der
+vereeniging op reis is, wordt hij beschouwd als tijdelijk daar niet
+toe te behooren, en hetgeen hij gedurende zijne afwezigheid verdient,
+blijft zijn persoonlijk eigendom. Even als elke muzelman eenmaal in
+zijn leven ter bedevaart naar Mekka moet gaan, zoo krijgt ook ieder
+Montenegrijn van de familie vergunning om naar den berg Athos te
+trekken, naar die beroemde grieksche kloosters, ten deele door de oude
+servische koningen gesticht. De bepalingen en regels omtrent de positie
+der afwezige leden zijn verschillend in de onderscheidene provinciën,
+en worden doorgaans bij speciale overeenkomst vastgesteld. Wie, in
+tijd van nood of tegenspoed, uit eigen middelen aan zijne vereeniging
+geld geeft, mag op de terugbetaling dier som geene aanspraak maken;
+maar dikwijls geeft de vereeniging, als zij in betere omstandigheden
+komt, uit eigen beweging het geleende met interest terug.
+
+Welke is nu, met uitzondering altijd van de domacica, de stelling
+der vrouwen in dit gezin? Ik zeide hierboven reeds, dat men tot het
+intieme leven van de Montenegrijnen moet doordringen, om zich te
+overtuigen dat de vrouw, die schijnbaar de taak van een lastdier
+vervult, toch in zekeren zin met eerbied en verschooning bejegend
+wordt: haar toekomst is verzekerd, en over hare belangen waakt
+de familie met groote zorg. De vrouw torscht zware vrachten op de
+wegen, maar bij den veldarbeid valt haar de lichtste taak ten deel:
+de man ploegt, maait en dorscht het graan; zij bindt de garven
+en houdt de nalezing. Binnenshuis neemt zij aan den arbeid deel,
+zoodra haar leeftijd dit eenigszins toelaat; de bezigheden worden
+onderling verdeeld; de vrouwen loten onder elkander, wie op het veld
+en wie in huis zullen arbeiden. Ieder heeft de zorgen voor hare eigene
+onmiddellijke verwanten: in de eerste plaats voor den echtgenoot, dan
+voor de kinderen, eindelijk voor de ongehuwde broeders en zusters. Een
+jong meisje moet noodwendig een bruidschat, hoe gering ook, mede ten
+huwelijk brengen; en om haar gelegenheid te geven dien te verdienen,
+mag zij elken dag eenige uren voor zich zelve arbeiden; hetgeen zij
+met dien arbeid verdient, vormt haar bruidschat. In geen geval mag
+de echtgenoot zich daarvan meester maken. Zij behoudt evenzeer de
+erfenis harer ouders, die nooit bij de massa gevoegd wordt. Die fraaie
+muntstukken, die de vrouwen op de borst dragen, die prachtige, dikwijls
+smaakvol bewerkte juweelen en sieraden, die zware oorhangers, die
+rijk versierde gordels, die tot het vrouwelijk kostuum behooren, zijn
+haar persoonlijk eigendom en gaan bij erfenis van de moeder op hare
+dochters over. Voor zoo ver de vrouw met en in de vereeniging arbeidt,
+behoort natuurlijk de vrucht van dien arbeid ook aan de maatschap;
+maar als deze arbeid stilstaat, en zij elders hare diensten verhuurt,
+dan blijft hetgeen zij op die wijze verdient haar eigendom. Doorgaans
+worden ook de regelen der vereeniging met zekere toegevendheid ten
+aanzien van de vrouwen toegepast; en de domacica kan haar zekere
+voordeelen en tegemoetkomingen verschaffen, waarop niemand aanmerking
+maakt. Zij ontvangen haar schoenen, haar hoofddeksel en haar mantel van
+de vereeniging; bovendien worden alle kleedingstukken in het huis zelf
+vervaardigd; voor bloote sieraden moet ieder in het bijzonder zorgen.
+
+Wij zien hieruit, dat, ondanks de uiterlijke schijn het tegendeel
+zou doen vermoeden, het lot der vrouwen in Montenegro niet zoo hard
+is; dat zij in de familie ongeveer dezelfde rechten genieten als
+de mannen, en met achting en onderscheiding behandeld worden. Maar
+de vreemdeling, die zich eensklaps ziet overgeplaatst te midden van
+geheel andere zeden en gewoonten, loopt altijd groot gevaar door den
+schijn misleid te worden, en dat te meer wanneer het, zoo als hier,
+niet gemakkelijk valt tot het intieme leven der bewoners door te
+dringen. Iemand, die de gave bezat van nauwkeurige waarneming, de
+reiziger Wilkinson, heeft zijn gevoelen in deze woorden uitgesproken:
+"In Turkije zoowel als in Montenegro, is de man despoot, en de vrouw
+slavin; het eenige onderscheid tusschen de beide landen is, dat de
+vrouw in het eene een voorwerp is van de voorbijgaande gunst des mans,
+een der noodige meubels van zijn huis, ongeveer gelijk staande met de
+paarden in zijn stal; terwijl zij in het andere het lastdier is van den
+man en voor hem den zwaarsten arbeid verricht. Maar de montenegrijnsche
+vrouw heeft het voorrecht, in eene christelijke maatschappij te leven;
+en hoe zwaar de taak ook moge zijn, die op hare schouders rust, zij is
+toch altijd de levensgezellin van haren man, en niet eene der slavinnen
+in zijn harem. Zij is zijne echtgenoote, de eenige moeder zijner
+kinderen. Zij vindt eene groote vergoeding voor haar moeilijk lot in
+de liefde harer zonen, die in dit land misschien inniger aan hunne
+moeder gehecht zijn dan in eenige andere beschaafde maatschappij."
+
+Ik durf verder gaan:--en zonder te spreken van zoo menig bewijs van
+innige liefde, hartelijke gemeenschap en volkomen gelijkheid tusschen
+man en vrouw, dat ik gelegenheid had op te merken, durf ik beweeren,
+dat de stelling der montenegrijnsche vrouw, hetzij gehuwd of ongehuwd,
+beter gewaarborgd is dan die van hare zusters in Frankrijk en Engeland,
+of in de meest beschaafde landen van Europa. Ziehier het bewijs. Is
+de jonge vrouw, bij haar huwelijk, uit het familieverband, waarin zij
+geboren werd, uitgetreden, om in dat van haren man over te gaan, dan
+laat daarom haar familie haar niet geheel los. Werden hare rechten in
+hare nieuwe familie miskend en geschonden, dan zouden de leden harer
+eigene familie steeds gereed staan om hare belangen te bepleiten,
+haar te verdedigen, des noods te wreken. Weduwe geworden, kan zij tot
+hare eerste familie terugkeeren, die haar met vreugde ontvangt. Nooit
+en in geen geval blijft zij alleen, zonder steun of hulp aan haar lot
+overgelaten, nooit ontbreekt het haar aan een tehuis, waar zij veilig
+kan inkeeren; zelfs in weerwil van het nieuw ingevoerde geschreven
+recht, blijft het volk ten deze de aloude, voorvaderlijke traditiën en
+inzettingen in eere houden. Elke beleediging, een meisje, eene vrouw of
+weduwe aangedaan, vordert bloed, tenzij de vergoeding worde gegeven,
+door de familie geëischt, welke de in haar schoot geboren dochter
+nooit uit het oog verliest en nooit aan haar lot overlaat. Weeze
+geworden, vindt zij een vader in iederen huisvader, tot de vereeniging
+behoorende; haar broeder zal haar uithuwen, en zoo niet, zal hij zelf
+ongehuwd blijven, om haar het leven aangenaam te maken. Ik zou nog
+verder kunnen gaan, en nog meer feiten kunnen aanvoeren ter eere
+van dat servische volk, waarvan niettemin de mannen, als zij van
+hunne vrouwen spreken, tot onze groote ergernis zich steeds aldus
+uitdrukken: Da prostite moja xena (Mijne vrouw, met uw verlof!),
+zoo als een normandische boer ter nauwernood van zijn varken zou
+spreken. Maar ik meen door het boven aangevoerde der waarheid hulde
+te hebben gedaan en, naar ik hoop, iets te hebben bijgedragen tot een
+billijker oordeel over de zeden dezer bergbewoners, waaromtrent zoo
+velen, zij het ook volkomen te goeder trouw, in zonderlinge dwaling
+hebben verkeerd, of althans eenzijdig geoordeeld.
+
+Toch, ondanks de dikwijls tedere zorg, waarmede in de familie,
+krachtens het oude traditioneele gewoonterecht, voor de belangen der
+vrouw gezorgd wordt, komt het in niemand op, de van God gestelde
+ordening om te keeren en de vrouw in alles tot de gelijke van den
+man te maken. Hij is en blijft de meerdere. De montenegrijnsche
+vrouw mag zich nooit met de zaken van haren man bemoeien; hij zal
+nooit van haar, zij nooit van hem tegenover derden spreken, noch
+ook hem bij zijn naam noemen. Zij zal zoo zeer alle betooningen van
+tederheid en liefde verbergen, dat ge, bij eene familie binnentredende,
+nooit kunt ontdekken, in welke betrekking de daar aanwezige personen
+tot elkander staan. De man kan ruw en heftig wezen, en hij zal dit
+ook somtijds zijn; hij moet zelfs tegenover zijne vrouw eene koude,
+minachtende onverschilligheid toonen: dat behoort tot zijn rol, dat
+eischt zijne waardigheid als man. Nooit gaat hij met zijne vrouw uit,
+tenzij dan dat de geheele familie bijeenkomt. Wat nog zonderlinger
+is: hij mag haar op weg niet tegenkomen; en wanneer dit onverziens
+toch gebeurt, houdt de man zich alsof hij zijne vrouw niet ziet, en
+grijpt een of ander voorwendsel aan om zich niet met haar te bemoeien:
+hij zal zijn schoenen vastmaken of het een of ander aan zijn kleeding
+verschikken. Den onbekenden reiziger zal de montenegrijnsche vrouw
+zonder aarzelen eenige dienst bewijzen: zij zal hem water geven
+om zijne voeten, van de lange wandeling vermoeid, te verfrisschen;
+zij zal hem met vriendelijken groet in de woning ontvangen; maar haar
+man mag zij niet alzoo behandelen. Als haar echtgenoot ziek ter neder
+ligt, zelfs als hij sterven gaat, mag zij hem niet oppassen, niet tot
+zijn bed naderen; ter nauwernood mag zij, als het noodlottig oogenblik
+gekomen is, aan hare smart lucht geven, en nooit is het haar vergund,
+de weeklacht over den doode aan te heffen.
+
+
+IX.
+
+De Montenegrijnen behooren genoegzaam allen tot de grieksch-orthodoxe
+Kerk; naar de zijde van Albanië vond men eenige muzelmannen, die langs
+de grenzen der Koetschi woonden, doch bij de jongste grensregeling
+met Turkije voor het grootste gedeelte bij het pâsjalik van Skutari
+zijn gevoegd.
+
+Het geestelijk opperhoofd der Montenegrijnen is tegenwoordig de
+Vladika, metropolitaan van Montenegro, van Berda, van Skutari en van
+de Primoré, die den bisschoppelijken zetel van Cettinjé inneemt en
+in het groote klooster, het eenige monument der stad, resideert. Het
+woord vladika was eigenlijk de titel van het geestelijk en wereldlijk
+opperhoofd der Montenegrijnen, toen deze beide waardigheden nog
+in één persoon waren vereenigd; tegenwoordig beteekent dit woord,
+overeenkomstig zijn eigenlijken zin, alleen het kerkelijk opperhoofd,
+den bisschop. De tegenwoordige titularis, Hilarion Ragonovitch, die
+sedert 1863 den bisschoppelijken zetel inneemt, oefent bloot geestelijk
+gezag uit, en houdt zich stipt binnen de perken zijner herderlijke
+macht. Hij ontvangt geen jaargeld van den staat, maar trekt eene som
+van vijfduizend francs uit de inkomsten der vaste goederen, tot de
+kloosters van Cettinjé en Ostrog behoorende. De kerk van Montenegro
+is onafhankelijk; zij erkent geen opperhoofd en heeft meermalen
+geprotesteerd zoowel tegen de aanmatigingen van den griekschen
+patriarch van Constantinopel, als tegen die van de russische Synode;
+maar de bisschop moet, om zijne wijding te ontvangen, zich naar Moskou
+begeven. De beide laatste metropolitanen hebben dit althans gedaan. In
+de stad Ipek resideerde weleer de patriarch der Zuid-Slaven, die
+tusschen Slavonië, de Sau en de Drau wonen; aan dezen patriarch waren
+ook vroeger de metropolitanen van Montenegro ondergeschikt. In eene,
+op den 3den Juli 1804 gehouden algemeene volksvergadering, stelden de
+Montenegrijnen een adres op, aan den vertegenwoordiger van Rusland,
+den heer Ivelitch, gericht, en waarin zij de onafhankelijkheid hunner
+kerk handhaafden. Zij zeggen daarin het volgende:
+
+"Aan de russische Synode is het waarschijnlijk onbekend, dat de
+slavo-servische volken, voor hunne grieksch-oostersche-illyrische kerk,
+een eigen patriarch hadden, resideerende te Ipek, aan wiens gezag de
+bisschoppen van Montenegro tot in 1769 onderworpen waren. Gedurende
+den oorlog tusschen Rusland en de Porte, die toen was uitgebroken,
+trok de servische patriarch, Basilius, over ons land naar Rusland, ter
+zake van de vervolging der Christenen, en omdat hij persoonlijk aan
+groote gevaren was blootgesteld. Hij stierf te Sint-Petersburg. Hij
+was de laatste patriarch van het slavo-servische verbond. De zetel
+der patriarchen van Ipek bleef tot heden ledig. Derhalve is onze
+bisschop, meer dan eenig ander prelaat, geheel onafhankelijk. Zoo
+als de kerkelijke geschiedenis leert, ontvingen wij het Evangelie
+van de Grieken, en niet van de Russen.... Het bleef ons tot hiertoe
+onbekend, dat de russische Synode eenig gezag heeft uitgeoefend over de
+slavo-servische volksstammen, die buiten de grenzen van het russische
+rijk wonen."
+
+De Montenegrijn is zeer gehecht aan de uiterlijke vormen en
+plechtigheden der godsdienst: dikwijls ziet men hem nederknielen,
+het teeken des kruises maken, zich het hoofd ontblooten als de klok
+luidt. Op den vreemdeling maakt de aanblik van eenige duizenden
+personen, in eene vlakte of op een plein vereenigd, en allen tegelijk
+het teeken des kruises makende op het eerste geluid eener klok, dat
+hij anders niet opgemerkt zou hebben, ontegenzeggelijk een diepen
+indruk, en als van zelve zal hij tot de overtuiging komen, dat de
+Montenegrijnen een zeer godsdienstig volk zijn. Tot op zekere hoogte
+is dat ook werkelijk het geval; maar sommige scherpzinnige opmerkers
+beschouwen hen toch eenigermate als de vrijdenkers onder de stammen
+der Zuid-Slaven, want de kerken worden zeer weinig bezocht, en de
+uiterlijkheden van de godsdienst gaan den Montenegrijnen meer ter harte
+dan het innerlijk leven des gemoeds. Ook in dit opzicht heerscht hier
+een zonderling contrast tusschen den uiterlijken schijn en het wezen
+der zaak. Het getal der kerken, bij voorbeeld, is zeer groot: men telt
+er vierhonderd in een land van nog niet ten volle tweehonderdduizend
+inwoners; het getal der priesters beloopt tusschen de vijf- en
+zeshonderd; er worden veel aalmoezen gegeven, en de vasten worden
+streng in acht genomen; de uitoefening van iedere andere godsdienst
+dan de orthodoxe is verboden;--en toch kan men niet zeggen, dat bij
+de massa des volks de godsdienstige overtuiging diep geworteld is,
+of dat het geloof beslissenden invloed op hart en leven uitoefent.
+
+De popen zijn in hooge mate onwetend, en oefenen toch een groot
+gezag over het volk uit, omdat zij zelven tot het volk behooren,
+zijn leven medeleven en deel nemen aan zijne worstelingen, met het
+kruis in de eene en de krijgsbanier in de andere hand. Er zijn enkele
+kloosters: een in Moratcha, waarvan ik reeds gesproken heb, en dat,
+naar men wil, gesticht zou zijn door Douchan, Koning van Servië; een,
+het meest beroemde, te Ostrog, waar men sedert 1873 het seminarie of
+bogoslavia heeft overgebracht; en een te Kern, waar de kerk staat,
+waarvan de Vladika Peter II archimandriet was; maar het getal monniken
+is zeer gering, en de dienst in deze heiligdommen wordt doorgaans
+door popen verricht.
+
+De montenegrijnsche pope gelijkt, in voorkomen en manieren, op den
+russischen pope en den servischen pope in Kroatië, Bosnië en Servië;
+ge herkent hem aan zijn langen baard, aan zijne golvende hairlokken en
+aan zijne wijde, lang afhangende kleeding, die hem zekere waardigheid
+geeft; maar toch is het voor den vreemdeling dikwijls moeielijk om het
+gewijd karakter van deze bedienaren der godsdienst te onderkennen:
+want men ontmoet in het vorstendom eene menigte priesters, die als
+alle andere Montenegrijnen gekleed gaan, hun hair afgeknipt dragen,
+wapenen in hun gordel voeren, geheel een militair voorkomen hebben als
+de andere bergbewoners, en die niettemin de priesterwijding hebben
+ontvangen. Ofschoon popen, vindt gij ze in de herbergen en kroegen,
+hunne pijp rookende en brandewijn drinkende, of zelfs wel de guzla
+bespelende, zooals die oude pope, dien ik in de herberg te Cettinjé
+ontmoette, en van wiens moed mij de dienstmeid verhaalde, terwijl zij
+op de vele medailles wees, die zijne borst versierden en die hij op
+het slagveld gewonnen had.
+
+Alle kerken, die ik bezocht heb, zijn uiterst eenvoudig. Zij zijn
+meest allen naar hetzelfde model gebouwd: de inwendige inrichting is
+die van de grieksche kerk, met de gewone indeeling; het ikonostase,
+dat den dienstdoenden priester voor de oogen der menigte verbergt,
+wordt op sommige oogenblikken geopend, en gunt dan de aanschouwing van
+het binnenste heiligdom, waaruit het licht straalt en wierookgeuren
+stroomen. Gedurende de geheele dienst blijven de geloovigen staan; die
+regel geldt voor allen, de Vorst niet uitgezonderd. Bij den ingang der
+kerk worden de wapenen afgelegd en doorgaans aan eene vrouw in bewaring
+gegeven. De kosten der eeredienst worden gedragen door de geloovigen,
+die daartoe naar gelang van hun vermogen bijdragen. Te Ostrog, waar
+men jaarlijks heengaat om in het klooster de relieken van den heiligen
+Basilius te vereeren, worden gedurende dien tijd soms wel tienduizend
+francs ontvangen. Het getal feestdagen in den griekschen kalender
+is zeer groot; en de gewoonte om op die dagen pleizier te maken en
+buitensporige uitgaven te doen, is een ware ramp en een oorzaak van
+veel armoede en achteruitgang. In de naburige landstreken, waar de
+bevolking katholiek is, worden zij, die bij zoodanige gelegenheden
+op één enkelen dag meer dan de inkomsten van eene geheele maand
+verteeren, door de geestelijken en Franciskaner monniken openlijk
+berispt en geschandvlekt. Die kerkelijke feesten, die met de algemeen
+erkende, groote feest- en heilige dagen, zooals Paschen, Hemelvaart,
+Pinksteren, Maria-Hemelvaart, Allerheiligen, niets gemeen hebben, gaven
+aanleiding tot zooveel buitensporigheden en wanorde, dat Vorst Danilo,
+om daaraan paal en perk te stellen, de medewerking heeft ingeroepen van
+al de popen van het vorstendom. Over het algemeen moet die zucht tot
+feestvieren en eindeloos banketteeren tot de volksondeugden gerekend
+worden; ter gelegenheid van den verjaardag van het familiehoofd,
+wordt er soms acht dagen achtereen feestmaal gehouden, en het is niet
+zeldzaam dat dan in weinige dagen de winst van een gansch jaargetijde
+wordt verteerd, zoodat de familie gedurende den winter gebrek moet
+lijden. In het nieuwe wetboek van Danilo zijn eenige bepalingen
+opgenomen, om dergelijke buitensporigheden, als ook het geven van te
+kostbare geschenken, tegen te gaan.
+
+Daar staat tegenover dat de Montenegrijn met zoo groote gestrengheid
+de vasten in acht neemt (die, zoo als men weet, in de orthodoxe Kerk
+zeer talrijk zijn), dat hij gedurende honderd-een-en-negentig dagen
+in het jaar geen vleeschspijzen gebruikt, en in de groote vasten,
+die negentien weken duurt, noch eieren, noch boter, noch visch eet. Er
+zijn zelfs vijftien dagen in het jaar, waarop het drinken van wijn hem
+verboden is: in dit opzicht volgt hij het voorbeeld van zijne buren,
+de Turken, die ook den Ramazan streng in acht nemen. De Montenegrijnen
+zijn overigens tamelijk verdraagzaam, en trachten op de markten en
+in de bazars, waar zij met de Turken samenkomen, geen propaganda te
+maken; godsdienstijver geeft bijna nooit aanleiding tot botsingen,
+en de machthebbers zijn in den regel vrij van alle kerkelijk fanatisme.
+
+Het klooster van Cettinjé, de zetel van den metropolitaan, kan in
+zekeren zin als het Vatikaan van Montenegro worden beschouwd. Het
+gebouw doet zich schilderachtig genoeg voor, maar heeft niets
+monumentaals. Oorspronkelijk zoowel tot vesting als tot klooster
+aangelegd, bestaat het uit twee verdiepingen met laaggewelfde
+bogen, rustende op zware gedrongen pilaren, en tegen den rotswand
+leunende. In het klooster vindt men eene kerk, de voornaamste school
+van Montenegro, en ook eene gevangenis. Het is tevens de residentie
+van den metropolitaan en van zijn coadjutor. Betrekkelijk is hier
+alles modern, want dit palladium van Cettinjé is twee malen een prooi
+der vlammen geworden; men kan zelfs zeggen dat er, ten gevolge der
+aardbevingen en der verwoestingen van de Turken, weinig of niets van
+den derden herbouw overig is: het eenige overblijfsel van het oude,
+te vuur en te zwaard verwoeste servische klooster is een beeldhouwwerk,
+waarop nog de servische arend te herkennen is.
+
+De kerk is zeer eenvoudig, maar de dienst wordt met veel pracht
+gevierd: de rijke versieringen en heilige gereedschappen zijn allen
+van modernen oorsprong, en door de laatste Vorsten geschonken. Van
+de gewijde vaten, kleederen en kostbaarheden, waarvan in de oude
+kronieken en verhalen der venetiaansche reizigers gesproken wordt, is
+niets meer te vinden; deze schatten, die door de servische Koningen
+aan de vorsten en primaten van Zèta ten geschenke waren gegeven,
+zijn tijdens de invallen der Turken verloren en verstrooid geraakt.
+
+Deze kerk, of liever deze kapel, is vooral hierom merkwaardig,
+omdat zij, behalve de tomben van twee Vorsten, ook het stoffelijk
+overschot bevat van den Vladika Peter I, door alle Montenegrijnen
+als heilig vereerd. Daar de montenegrijnsche kerk zich als geheel
+onafhankelijk beschouwt, en noch het gezag erkent van de russische
+Synode, noch van den Patriarch van Constantinopel, moet men wel tot
+het besluit komen, dat de Montenegrijnen zelven hun Vladika Peter,
+den vierden afstammeling in rechte lijn van de Njégosch, heilig hebben
+verklaard. Men zeide mij evenwel, dat in dit geval de beslissing der
+Synode was ingeroepen geworden. Peter I is de eigenlijke grondlegger
+der tegenwoordige dynastie, hoewel hij de vierde van zijn geslacht
+was: het was juist uit aanmerking van de groote diensten, door hem
+aan het vaderland bewezen, dat de waardigheid van Vladika in zijne
+familie erfelijk werd verklaard. Nadat zijn lijk in het klooster van
+Stanjevitch ter aarde was besteld, had een jonkman, met zienersgave
+bedeeld, zoo de overlevering wil, een visioen, waarin hem de overleden
+Vladika verschenen was, met een lichtglans omgeven, het labarum in de
+hand, vol heerlijkheid en majesteit. De jonge ziener trok het land
+door, overal in de dorpen verhalende van het gezichte, dat hem ten
+deel was gevallen, en heilige liederen zingende; hij vond allengs bij
+velen gehoor, vormde een soort van aanhang, en wist het zoo ver te
+brengen dat, na verloop van zeven jaren, de doodkist van den Vladika
+geopend werd, waarin men het lijk geheel ongeschonden, zonder eenig
+spoor van ontbinding, terugvond. Dit feit maakte een geweldigen
+indruk in het geheele land; de Vladika werd heilig verklaard,
+en zijn lichaam overgebracht naar de kapel van het klooster van
+Cettinjé, waarheen in de maand Juli schier alle Montenegrijnen ter
+bedevaart opgaan.--Rechts en links van den ingang der kapel bevinden
+zich de graftomben van twee broeders: Danilo I, den laatsten Vorst,
+die te Cattaro vermoord werd, en Mirko den Dappere, het zwaard van
+Montenegro, den vader van den regeerenden Vorst. Geen wonder alzoo,
+dat het klooster van Cettinjé, de zetel van den hoogsten kerkelijken
+dignitaris, waaraan zich bovendien zoo vele herinneringen hechten,
+algemeen als het voornaamste heiligdom, het palladium van Montenegro
+wordt beschouwd. Daar komt nog iets bij: volgens overoude gewoonte is
+het klooster eene onschendbare wijkplaats, zoodat ieder, die door den
+bisschop daarin ontvangen en toegelaten wordt, voor zijne vijanden
+en zelfs voor den arm des gerechts onbereikbaar is.
+
+Ik heb op mijn uiterste gemak door het klooster gewandeld, zonder
+dat iemand zich om mij bekommerde; op de lage bovengalerij zat
+Mgr. Hilarion Ragonovitch, in zijn fraai statig kostuum, met zijne
+zware golvende lokken, zijn langen zijdeachtigen baard afdalende op
+zijne breede borst; hij koesterde zich in de zonnestralen en rookte
+rustig zijn tsjiboek. Op een paar schreden afstands van hem zaten
+enkele inwoners der stad op den vloer, bezig met het schoonmaken
+en herstellen hunner geweren. De zeer invloedrijke, zeer populaire
+metropolitaan is een krachtig gebouwd man van athletische gestalte en
+indrukwekkend voorkomen. Zijn heilig ambt belet den bisschop niet,
+een geducht en beroemd krijgsman te zijn; in 1862 heeft hij een
+werkzaam aandeel genomen in den oorlog tegen de Turken, en daar hij
+uit Herzegowina geboortig is, werd hem het opperbevel opgedragen over
+de manschappen in het aan die provincie grenzende gebied. De kamers
+van den metropolitaan zijn vrij comfortabel ingericht, maar geheel
+zonder karakter: zij zijn gemeubeld even als de vertrekken in de
+huizen langs de dalmatische kust, dat wil zeggen op zijn italiaansch.
+
+Uit den kleinen tuin van het klooster, waar een groot
+aantal bijenkorven in rijen staan geschaard, voert een weg
+bergopwaarts naar den toren, die zich nevens en boven het klooster
+verheft. Oorspronkelijk moest de oude toren zeker dienen tot
+verdediging en vooral als wachttoren, maar hij is nooit voltooid
+en heeft zelfs geen deur; tegenwoordig heeft hij geene andere
+bestemming dan als klokketoren. Meer dan waarschijnlijk dagteekende
+de oorspronkelijke toren uit den tijd der servische heerschappij,
+en zijn de fondamenten nog uit dien tijd afkomstig; maar het gedeelte
+boven den grond, door Peter II herbouwd, is modern. Tot in 1848 werden
+rondom dien toren de afgeslagen hoofden opgehangen der gesneuvelde
+Turken. Dit geschiedt thans niet meer; en hoeveel prijs ik ook stel
+op oorspronkelijkheid en lokale kleur, de afschaffing van dit gebruik
+mag ik niet betreuren.
+
+Als men, na met veel moeite tegen de steile hellingen van den Lowchen
+te zijn omhoog geklauterd, de grenzen bereikt van de streek waar nog
+het kreupelhout groeit en de geiten grazen, ontvouwt zich naar de zijde
+van Rjeka een prachtig panorama voor den blik. Hoe hooger ge stijgt,
+hoe meer de bergen ten zuiden als schijnen weg te zinken; de vlakte
+breidt zich uit, en diep beneden u, door een prachtvol romantisch
+landschap omgeven, weerspiegelen de heldere wateren van het meer van
+Skutari. Hoog boven u, op den top des bergs, schier wegschuilende in
+de wolken, bevindt zich het grafteeken van den nationalen dichter van
+Servië, van Peter II, den grooten Vladika, den vijfden Vorst uit het
+geslacht der Petrowitch. Daar begeerde hij te rusten, op de kruin
+van den Lowchen, onder het oog Gods, in de stille bergeenzaamheid,
+waar de Vila rondwaart, de fee van den Yeserski-V'rh, die eene zoo
+groote rol speelt in de volksverhalen en sagen der Montenegrijnen. Ik
+heb den top des bergs niet bestegen; men verzekerde mij, dat die
+beklimming zeer moeilijk is en dat men er minstens een geheelen dag
+voor noodig heeft. Ik ben niet verder gegaan dan tot de waterbakken
+van Iwan Tzernojewitch, die, zegt men, de bron ontdekte, waarvan het
+water, vooral na de tamelijk vermoeiende beklimming, ons zoo heerlijk
+smaakte. Deze plek is eene oasis midden op den berg: eene kleine
+vlakte, door den oprijzenden rotswand tegen de schrale noordenwinden
+gedekt. Voor het eerst sedert langen tijd, kon ik mij onder de schaduw
+van een boom op het malsche gras nedervleien. De bron wordt bij haar
+te voorschijn treden uit de rots opgevangen in goten, van uitgeholde
+boomstammen vervaardigd en op schragen rustende; het water is heerlijk
+van smaak, maar ijskoud, en het is zeer gevaarlijk er van te drinken,
+wanneer men door den tocht vermoeid en verhit is.
+
+
+X.
+
+De Montenegrijn is van nature krijgsman; hij is geboren voor den
+oorlog; niets wekt meer zijne bewondering op dan persoonlijke moed,
+en naar niets tracht hij met zooveel ijver als naar den roem van
+dapperheid. Zijne wapenen zijn zijne dierbaarste bezitting, somwijlen
+bijna zijne gansche fortuin; zijne geheele geschiedenis is niets dan
+het verhaal eener onophoudelijke worsteling, die op het slagveld van
+Kossowo begon en nog steeds voortduurt.
+
+Niemand, die ook maar oppervlakkig met de geschiedenis van dit volk
+bekend is, zal er zich over verwonderen, dat Turken en Montenegrijnen
+elkander als doodvijanden beschouwen en elkander haten met dien
+fellen, bitteren haat, die medelijden noch verschooning kent, die
+nooit verflauwt, waarvan de uitbarstingen wel tijdelijk door vreemde
+tusschenkomst, door traktaten en wapenschorsingen kunnen gebreideld
+worden, maar die zelf onsterfelijk is. Eerst nadat de turksche
+heerschappij over de omliggende gewesten zal zijn verbroken, als
+Montenegro niet meer voortdurend door zijn onverzoenlijken erfvijand in
+zijn bestaan zal worden bedreigd, zal voor dit onversaagde heldenvolk
+de tijd van rustiger, vreedzamer, normaler ontwikkeling gekomen
+zijn. Eerst dan--en niet eerder.
+
+Het is hier de plaats, om een blik te werpen op de militaire
+organisatie van het vorstendom, op de hulpmiddelen waarover het
+beschikt, op zijne wijze van oorlog voeren; maar wij willen al dadelijk
+opmerken, dat ondanks velerlei hervormingen en navolgingen van vreemden
+bodem, ondanks de moeite, die de regeering zich gegeven heeft om in
+den krijg de methode der nieuwe taktiek en strategie in te voeren, het
+den Montenegrijn schier onmogelijk is zich te voegen naar de regelen
+der europeesche krijgstucbt, naar de afgepaste regelmatigheid onzer
+bewegingen; onmogelijk vooral, zich te onderwerpen aan dien eisch van
+volstrekte zwijgende onderwerping, waardoor ook het talrijkste leger
+een gewillig en wel georganiseerd werktuig wordt, bestuurd door den
+wil en de gedachte van één enkele, ter bereiking van een door dezen
+gekozen doel.
+
+Ik zal niet verder teruggaan dan tot de reis van Viala de Sommières;
+hij was, zooals men weet, kolonel in het fransche leger, gouverneur
+van de provincie Cattaro, chef van den generalen staf van de tweede
+divisie van het leger van Illyrië te Ragusa, en woonde van 1807 tot
+1813 in Dalmatië. Viala heeft over Montenegro een werk in twee deelen
+geschreven, dat, ondanks latere nasporingen, nog altijd onmisbaar is
+voor ieder, die zich met dit land grondig bekend wil maken; hij was een
+zeer geacht officier, en vertrouwende op de loyauteit en gastvrijheid
+der Montenegrijnen, verscheen hij geheel alleen in hun midden, om
+hun land te bestudeeren. Het ligt voor de hand, dat alles wat tot
+het krijgswezen behoorde in de eerste plaats zijne aandacht trok;
+het resultaat zijner persoonlijke waarnemingen en onderzoekingen
+deelt hij ons mede in zijn boek, en wij mogen veilig aannemen, dat
+hierin de staat van zaken, ten jare 1812, naar waarheid geteekend is.
+
+Het aantal krijgslieden, als zoodanig op de registers ingeschreven,
+bedroeg toen, voor het geheele vorstendom, dertienduizend-driehonderd;
+maar aangezien ieder, die een geweer voeren kan, van den knaap
+tot den grijsaard, ook aan den oorlog deel neemt, kon dit getal,
+in vier-en-twintig uren, allicht tot  twintigduizend stijgen. De
+kloekmoedigsten en krachtigsten gingen vooraan; de grijsaards hielden
+de bergpassen bezet, zorgden voor de veiligheid der communicatiën, het
+aanvoeren van proviand en ammunitie, en bespiedden de bewegingen des
+vijands; de kinderen brachten bevelen over of speurden de marschen der
+troepen na; de vrouwen eindelijk verzorgden de verwonden en brachten
+levensmiddelen aan de lieden van haar dorp. Uit de laatste rapporten
+der proveditoren van Cattaro aan de regeering van Venetië en uit andere
+onuitgegeven stukken, door den heer Armand Baschet openbaar gemaakt,
+blijkt dat omstreeks de helft der zeventiende eeuw het totaal der
+ingeschreven krijgers (aangenomen dat zulke inschrijving toen reeds
+plaats vond) het getal van achtduizend niet overtrof; een achtste
+deel daarvan was met haakbussen gewapend, de anderen hadden slechts
+lans en degen.
+
+De indeeling der krijgsmacht is sedert overoude tijden, in hoofdzaak,
+onveranderd dezelfde gebleven; de gemeente is de taktische eenheid, en
+de samenvoeging van verschillende gemeenten vormt eene kompagnie onder
+aanvoering van een kapitein of hoofdman. De verschillende kompagniën
+van eene geheele provincie of nahya vormen een regiment, dat echter
+niet met deze geheel moderne benaming genoemd wordt. Dit regiment
+staat onder het kommando van een woïwode, aan wien de kapiteins
+ondergeschikt zijn; de vereenigde krijgsmacht eindelijk van al de
+nahye en al de woïwoden staat onder het opperbevel van den Vorst.
+
+De Vladika Peter II is de eerste, die een korps geregelde soldaten,
+eene eigenlijke krijgsmacht, heeft opgericht; vóór hem bestond er in
+Montenegro  eigenlijk geen staand leger. Als de oorlog ontbrandde,
+werden alle weerbare mannen te wapen geroepen; zij schaarden zich
+om de dappersten, de oudsten, de  aanzienlijksten of beroemdsten, en
+spoedden zich naar den strijd. Op het slagveld streed ieder op zijn
+eigen hand en voor zijn eigen rekening, zonder samenwerking, zonder
+eenheid, zonder vastgesteld doel: het eenige, waar het op aan kwam,
+was den vijand zooveel mogelijk afbreuk te doen; hij werd op allerlei
+wijze gekweld, verontrust, uitgeput, telkens opnieuw overvallen;--en
+deze onophoudelijke guerilla-oorlog, waartoe trouwens het terrein
+zoo voortreffelijk geschikt, als door de natuur zelve aangewezen is,
+was misschien voor den vijand veel gevaarlijker en verderfelijker
+dan een geregelde veldtocht, terwijl de Montenegrijnen daarbij
+bijna geen gevaar liepen. De nieuwere wijze van  oorlogvoeren,
+de uitvindingen der moderne strategie, de kunstig samengestelde
+bewegingen, de geduchte  artillerie en de ver dragende geweren zijn,
+in de hier bestaande omstandigheden, van weinig of geen nut. Bovendien
+waren, tot voor korten tijd, de Turken niet veel beter gewapend dan
+de Montenegrijnen, alleen de artillerie uitgenomen. Peter II heeft
+het korps der Perianiki opgericht; maar dit korps is slechts honderd
+man sterk, die het nationale kostuum dragen en zich van de anderen
+onderscheiden door een soort van fijne pluim of vederbos aan hunne
+muts (perianiza); dit is tegelijk eene lijfwacht voor den Vorst,
+een soort van policiewacht en een gewapend korps ter beschikking
+van de regeering. Danilo, de opvolger van Peter II, de oom van den
+regeerenden Vorst, vormde eene soort van keurkorps, meer bepaald
+tot zijne lijfwacht bestemd. In 1853 liet Danilo, die het leger
+wilde organiseeren, voor het eerst in al de provinciën registers of
+stamboeken  aanleggen, waarin de namen werden ingeschreven van alle
+manschappen tusschen de achttien en vijftig jaren; men meene nu echter
+niet dat de Montenegrijn, die op vijftigjarigen leeftijd nog in het
+volle bezit zijner  krachten is, na dien tijd de wapenen niet meer
+voert, maar hij is dan niet langer tot de krijgsdienst verplicht.
+
+Bij de samenstelling der kaders gaat men evenzeer van de gemeente
+uit; in elke gemeente heeft men een tienman, en in iedere groep van
+gemeenten een hoofdman over honderd, die eene kompagnie van honderd
+man onder zijne bevelen heeft; boven de hoofdmannen staan weder
+de serdars en de woïwoden. Deze, door Danilo ontworpen organisatie
+had voornamelijk ten doel, aan alle weerbare manschappen eene vaste
+plaats aan te wijzen, opdat ieder bekend zou zijn met den naam van zijn
+onmiddelijken chef en met de groep of het korps waartoe hij behoorde;
+een en ander in het belang eener spoedige en geregelde mobilisatie. De
+toen gebruikelijke uitrusting bleef, tot de troonsbestijging  van
+den tegenwoordigen Vorst, onveranderd; zij bestond nog altijd uit
+den yatagan of handjar en het lange albaneesche geweer, met eenige
+pistolen; de regeering zorgde voor het noodige kruit, maar wat wij
+eene intendance noemen, bestond niet. Ieder man was verplicht in zijn
+eigen onderhoud te voorzien; bij wijze van vergoeding, had hij ook
+aanspraak op een deel van den buit.
+
+Aan deze organisatie, door Danilo ontworpen en door zijn broeder,
+den dapperen Mirko, ingevoerd en in praktijk gebracht, hadden de
+Montenegrijnen voor een goed deel de schitterende overwinning te
+danken, den 13den Mei 1858 in de vlakte van Grahovo op het leger van
+Hussein-Dahim-Pâsja behaald, waarbij de Turken drieduizend soldaten,
+acht kanonnen, drieduizend geweren, met al hun ammunitie en proviand,
+verloren. De ondervinding, in den veldtocht van 1862 opgedaan, toen
+Omar-Pâsja aan het hoofd der muzelmannen stond, toonde de meerdere
+voortreffelijkheid der moderne wapenen, waarvan de Turken toen waren
+voorzien; maar voor een zoo arm land als Montenegro, is eene nieuwe
+bewapening van zijn leger geene kleinigheid. Gebruik makende van de
+sympathie, die de Montenegrijnen, door hun heldhaftigen tegenstand
+tegen de verpletterende overmacht der Turken, zich allerwege in
+Europa verworven hadden, wist de Vorst van de fransche regeering
+vergunning te bekomen tot het houden eener groote verloting te
+Parijs, met het uitgesproken doel om voor dat geld twaalfduizend
+miniégeweren te koopen, die vervolgens in het  vorstendom werden
+uitgedeeld aan hen, die het meest  geschikt werden geacht om met
+dat wapen om te gaan. Sedert zijn nog enkele andere veranderingen en
+verbeteringen ingevoerd, maar die miniégeweren vormen nog tegenwoordig
+het voornaamste bestanddeel der bewapening; men vindt ze overal, want
+ieder bewaart die wapens met de grootste zorgvuldigheid. Tot op dien
+tijd was ieder Montenegrijn zijn eigen geweermaker en zwaardveger:
+hij herstelde zelf zijne wapenen en goot zelf zijn kogels. De heer
+Xavier Marmier vertelt dat hij eens, te Njégosch, in eene hut, die
+tevens tot herberg diende, een groep lieden neergehurkt vond bij een
+vuurpot, bezig met het gieten van kogels en rustig hun pijp rookende,
+terwijl nevens hen een jong meisje de patronen met kruit vulde,
+zonder, zoo het scheen, er aan te denken, dat een enkele afgedwaalde
+vonk voldoende was, om het geheele huis met de bewoners in de lucht te
+doen springen. De invoering van juistheidswapenen in het vorstendom had
+natuurlijk de stichting van twee onmisbare inrichtingen ten gevolge:
+een tuighuis en een kruitfabriek. Het was volstrekt noodzakelijk,
+zich voor goed te onttrekken aan de ongelukkige verplichting om de
+vereischte wapenen en ammunitie, over de grenzen der beide naburige
+rijken, die het vorstendom aan alle zijden insluiten, binnen te
+smokkelen. De regeerende Vorst vroeg en verkreeg de medewerking en
+voorlichting van verschillende vreemde officieren, om de organisatie
+en de bewapening van zijn leger overeenkomstig de eischen van den
+tegenwoordigen tijd te hervormen. Reeds in 1866 zond Vorst Michael
+van Servië, sedert vermoord, aan den Vorst van Montenegro een bekwaam
+wertuigkundige, die te Obod een arsenaal moest helpen tot stand
+brengen. De Montenegrijn is vlug van begrip en leerzaam, vooral in
+zaken die met den oorlog in betrekking staan; al vrij spoedig had men
+een klein korps geschikte werklieden bijeen, die in de wapenfabriek
+konden worden gebruikt; men bracht het zelfs zoo ver, dat de oude,
+op de Turken veroverde geweren, die voor niets meer schenen te deugen
+dan voor  zegeteekenen tegen de wanden der hutten, veranderd en weder
+bruikbaar gemaakt werden.
+
+Maar wapenen alleen waren niet voldoende: men moest ook goede
+leermeesters hebben, die de Montenegrijnen in het gebruik dier wapenen
+konden onderrichten. Wederom was het Vorst Michael van Servië,
+die Vorst Nikolaas te hulp kwam. In het kleine servische leger,
+dat, helaas, in den jongston oorlog tegen de Turken niet gelukkig
+is geweest, vond men een uitmuntend onderwezen en voortreffelijk
+gedrild korps van omstreeks achtduizend man, wier manoeuvres ik
+menigmaal met bewondering heb aanschouwd; dat leger bezit ook zeer
+bekwame officieren, die hunne militaire opleiding in Europa ontvangen
+hebben, en die een beter lot hadden verdiend, dan met ongeoefende en
+slecht georganiseerde troepen ten strijde te worden gezonden tegen
+de geweldige turksche overmacht. Drie van deze officieren werden
+naar Cettinjé gezonden, met het noodige materieel, om het toezicht te
+houden over de inrichting der militaire etablissementen en onderricht
+te geven in de moderne taktiek. Tijdens mijn bezoek in Montenegro was
+alles gereed voor de aanstaande worsteling, en was ieder soldaat van
+vijfhonderd patronen voorzien. Omstreeks 1869 kocht Vorst Nikolaas,
+na zijn terugkeer uit Rusland, tweeduizend naaldgeweren, wier reputatie
+toen door den pruissisch-oostenrijkschen oorlog gevestigd was, en liet
+in zijn arsenalen de noodige toestellen maken voor de vervaardiging
+der bij die geweren behoorende patronen.
+
+In 1870 werd de servische kapitein Johan Wlahovitz naar Montenegro
+gezonden, om de tegenwoordige organisatie van het leger tot stand te
+brengen, dezelfde, die in den jongsten en nog voortdurenden oorlog op
+de proef is gesteld. Het leger is thans verdeeld in twee divisiën van
+tienduizend man, ieder voorzien van eene voor het bergachtige terrein
+geschikte veldbatterij. Elke divisie bestaat uit twee brigaden,
+en elke brigade uit vijf bataillons van duizend man elk. Vier van
+deze bataillons zijn met minié-geweren gewapend; het vijfde heeft
+naaldgeweren naar het systeem Sederl. Natuurlijk zijn deze wapenen
+in handen gesteld van de bekwaamste schutters.
+
+De kaders zijn aldus samengesteld: aan het hoofd van het bataillon
+staat een kommandant, wien een kapitein als adjudant-majoor is
+toegevoegd; het bataillon is verdeeld in acht kompagniën van negentig
+man, elk met een eigen kompagnies-kommandant, een vaandrig (bariaktar),
+twee onderofficieren, tien korporaals en een trompetter. Voor de
+artillerie heeft men het stelsel van den generaal Dufour aangenomen:
+vier stukken per batterij, bediend door acht-en-veertig manschappen,
+onder het bevel van drie officieren.
+
+Het montenegrijnsche bataillon komt dus, op kleiner schaal, eenigermate
+overeen met ons regiment. Maar de kompagnies-kommandanten, die in rang
+ongeveer gelijk staan met onze kapiteins, hebben eene veel grootere
+mate van vrijheid van handelen en ook meer verantwoordelijkheid:
+dit is een noodzakelijk gevolg van de grondsgesteldheid; want op dit
+zoo ongelijke en sterk afwisselende terrein is het bijna onmogelijk,
+met een sterker legermacht dan eene enkele kompagnie, met voordeel
+op een bepaald punt te opereeren.
+
+De generale staf van het leger, onder het rechtstreeksch opperbevel
+van den Vorst geplaatst, bestaat uit een woïwode, den senator Elia
+Plamenatz, die de functiën van chef van den generalen staf waarneemt,
+en wien een zeker aantal officieren zijn toegevoegd; voorts uit twee
+divisie-generaals, die omstreeks  tienduizend man onder hunne bevelen
+hebben en den titel van woïwode voeren, en uit vier andere woïwoden,
+brigade-generaals.
+
+Tot officieren heeft men natuurlijk de vroegere  aanvoerders gekozen,
+die zich echter op de hoogte der nieuwe dienstregeling en wapening
+hebben moeten stellen, en te dien einde twee maanden te Cettinjé
+hebben doorgebracht; allen hebben daar deel moeten nemen aan
+exercities en manoeuvres, en nadat zij bij een examen bewijs van
+voldoende bekwaamheid hadden gegeven, is hun de taak opgedragen om
+de onderofficieren te onderrichten. Eindelijk is een vaste regel voor
+bevordering vastgesteld. Vroeger gold persoonlijke moed voor voldoende
+aanbeveling, en een onversaagd of gelukkig soldaat klom soms eensklaps
+op tot legerhoofd; voor dit stelsel is nu de meer geregelde wijze van
+bevordering der europeesche legers in de plaats gekomen; maar tegelijk
+heeft men eereteekens en andere onderscheidingen ingesteld, die zeer
+gewaardeerd worden en den onderlingen naijver prikkelen. Eene echte
+karakteristieke bijzonderheid: toen men in de verschillende gemeenten
+de stamboeken voor het leger zou gaan opmaken, en van zwakke grijsaards
+de wapenen  moesten worden teruggevraagd, om ze aan de krachtiger
+handen van volwassen jongelingen toe te vertrouwen, smeekten die
+grijsaards, met tranen in de oogen en bittere verontwaardiging in
+het hart, dat men hun den smaad niet zou aandoen van te meenen,
+dat zij niet met de wapenen in de hand zouden kunnen sterven.
+
+Misschien zal menigeen onder mijne lezers er vreemd van opzien, als
+ik van montenegrijnsche kavalerie spreek, en als van zelve zal de
+vraag rijzen: hoe in een land, als ik getracht heb te beschrijven,
+de  kavalerie met mogelijkheid een rol kan spelen? Toch komt in de
+legersterkte van het vorstendom ook dit wapen voor. Na den oorlog van
+1870 heeft men te Cettinjé een eskadron--het is waar, een eskadron in
+partibus--opgericht, dat er zeer eigenaardig, zeer zonderling, maar
+bovenal zeer schilderachtig uitziet en eene merkwaardige verzameling
+oplevert van de meest uiteenlooponde typen. De ruiters zijn afkomstig
+uit de onderscheidene provinciën van het vorstendom, en de tuigen
+der paarden verschillen naar gelang van den smaak, de fantasie en
+de middelen van den ruiter, of ook naar gelang van de wijze, waarop
+hij in het bezit dezer voorwerpen is geraakt. Het kommando over dat
+eskadron, dat tot het dienstdoende leger behoort, is thans opgedragen
+aan een voormalig oostenrijksch kavalerie-officier, Stanko Radonich. De
+kosten voor het onderhoud der paarden zijn overigens niet geëvenredigd
+aan de diensten, die het korps bewijzen kan: want in Tzernagora is de
+fourrage zoo schaars, dat een paard gemiddeld 's jaars ruim vijfhonderd
+franken aan voeding kost; in de Berda daarentegen zou dit onderhoud
+veel minder kosten; maar tot heden is het, bij het gemis van bruikbare
+wegen, onmogelijk, de fourrage van de eene streek van het vorstendom
+naar de andere te vervoeren. Om dezelfde reden is de artillerie bij
+de verdediging des lands van zoo weinig nut; bovendien is het mikpunt
+schier zonder uitzondering te ver verwijderd of te dicht bij: te ver
+verwijderd, als men van de hoogte der bergen moet vuren; te dicht
+bij, als men in de passen en ravijnen, die zich in eindelooze bochten
+tusschen de rotsen heen winden, moet aanvallen. Berghouwitsers, die op
+muilezels worden vervoerd, zijn de eenige stukken, die hier werkelijk
+van dienst kunnen zijn. Men heeft zich dus in de bediening dezer
+houwitsers moeten bekwamen; tegenwoordig is een der voornaamste en
+beste officieren van het vorstendom, Macho Verbitza, die in Frankrijk
+zijne opleiding heeft ontvangen, aan het hoofd van dit wapen geplaatst.
+
+Hiermede heb ik mijn overzicht van de officiëele strijdkrachten van
+het vorstendom voltooid: dit  overzicht was noodig om te weten over
+welke hulpmiddelen Montenegro kan beschikken; maar hier, minder dan
+ergens elders, mag het persoonlijk initiatief worden voorbijgezien
+of gering geschat. Voorzeker heeft men goed gehandeld, door, voor
+zoover dit mogelijk was, de bewapening en uitrusting te verbeteren,
+de ordelooze massa aan vaste regelen te onderwerpen en eene doelmatige
+organisatie in te voeren; maar naar het oordeel van alle deskundigen
+zou het een bedenkelijke misslag zijn, de Tzernagorsken aan eene
+al te strenge en stipte krijgstucht te willen onderwerpen. Als de
+Montenegrijn op het slagveld niet zekere mate van vrijheid behoudt,
+niet langer de gelegenheid heeft om, althans tot op zekere hoogte,
+zijne eigene ingevingen te kunnen volgen, dan zou hij zich niet langer
+in zijn element gevoelen. In het gelid geplaatst en tot een simpel
+nommer geworden, zou de onversaagde krijgsman minder waard zijn dan
+een gewoon europeesch soldaat. Een bekwaam legeraanvoerder moet steeds
+weten te beoordeelen, wanneer en in welke mate hij aan dit persoonlijk
+initiatief zijner manschappen den vrijen teugel laten kan en mag.
+
+De dood op het slagveld is voor den Montenegrijn bijna het hoogste
+ideaal: bij de geboorte van een zoon weet men hem niets beters toe
+te wenschen, dan dat hij niet in zijn bed moge sterven. Is hij in
+de vlakte of in een bergengte, tegen den vijand strijdende, met
+eere gevallen, dan wordt zijn lijk, door zijne makkers, op dezelfde
+plaats ter aarde besteld. De weduwe, in haar dorp teruggekeerd,
+zal zijner nagedachtenis de verschuldigde eer bewijzen: zij noodigt
+hare vriendinnen bij zich; zij heeft de wapenen, de kleederen van
+den gevallene bewaard, zijne strouka of plaid, die hem tot mantel,
+tot reiszak en tot bed diende; zij spreidt dien plaid als een tapijt
+voor hare woning uit, legt er zijne beretta en wapenen op neder, en
+met ten hemel geheven handen heft zij haar klaagzang aan. Zij wijdt
+uit in den lof des gestorvene; zij beklaagt hem niet; zij prijst noch
+zijn zachtmoedigheid, noch zijn goedheid, noch zijn edelmoedigheid,
+maar wel zijn mannelijken moed, zijne indrukwekkende schoonheid,
+zijne heldenkracht, zijne koene doodsverachting.
+
+Behalve de officiëele legerhoofden, zijn er nog andere aanvoerders, die
+een overwegenden invloed op den soldaat uitoefenen: dat zijn de popen,
+hetzij eenvoudige priesters, hetzij aartspriesters en archimandriten,
+of zelfs metropolitanen. Ik merkte reeds op, dat de tegenwoordige
+bisschop ook als krijgsman beroemd is; en de Montenegrijnen vinden er
+niets stootends of onbehoorlijks in, dat dezelfde hand beurtelings
+het kruis en het zwaard voert, zich nu eens opheft tot zegenen en
+straks den dood in de vijandelijke gelederen brengt. In de eerste
+tijden der middeleeuwen, was dit ook bij ons niets ongewoons. In
+Kroatië, in Bosnië, in Herzegowina, in Servië, heb ik mij meermalen
+kunnen overtuigen, welken machtigen invloed die priesters op hunne
+omgeving uitoefenen; zij deelen in alles de levenswijze des volks;
+even als hunne parochianen, zijn ook zij echtgenooten en huisvaders
+en gaan zij gebukt onder allerlei wereldsche zorgen en beslommeringen
+van het alledaagsche leven. De begeerten, wenschen en hartstochten
+des volks vinden weerklank in hun gemoed; zij deelen met hetzelfde
+vuur, in zijn liefde en zijn haat; en zoodra de geschikte gelegenheid
+zich aanbiedt, treden zij op als de natuurlijke legerhoofden, die
+de banier verheffen van den heiligen krijg tegen de ongeloovigen
+en met beproefde dapperheid en vurige geestdrift vóórgaan in den
+rechtvaardigen, erfelijken, eeuwenouden strijd.
+
+De naam van den pope Zarko is in den jongsten oorlog beroemd
+geworden, als die van den gelukkigsten en den bedachtzaamsten onder de
+verschillende legerhoofden. Archimandriet van het klooster te Banja,
+waar hij ook gewoonlijk verblijf hield, was hij de eerste, die de
+vaan des opstands plantte; met honderdzestig vrij wel uitgeruste en
+op kosten der kerk gewapende manschappen, verschanste hij zich in de
+bergpas van Therina, boven het dorp Rahodina. Zijn eerste wapenfeit was
+het verslaan van een regiment kavalerie, dat van Constantinopel naar
+Albanië, en van Albanië naar Bosnië was gezonden. Gedurende de eerste
+twee maanden van den oorlog, leed hij geene enkele nederlaag; zijn
+hoofdstreven was steeds gericht op het verbreken van de communicatiën
+der Turken tusschen Rumelië en Bosnië, en op het openhouden der wegen,
+die van Servië naar Montenegro voeren. Zarko vatte zelfs het stoute
+plan op, een aanval te wagen op de vesting Vichgrad, en had met dat
+doel ruim tweeduizend man onder zijne bevelen vereenigd. Aan moed,
+onverschrokkenheid en zeldzame tegenwoordigheid van geest paarde
+hij eene aangrijpende, mannelijke welsprekendheid; door zijne van
+geestdrift tintelende toespraken en proklamatiën ontvlamde hij
+allerwege de harten der servische landlieden. Om eenig denkbeeld te
+geven van den eigenaardigen toon dezer priesterlijke oproepingen,
+laat ik hier eenige zinsneden volgen uit de proklamatie, die Zarko
+uitvaardigde, toen hij het klooster van Banja verliet en het teeken
+tot den opstand zou geven. Deze dokumenten, zoo vaak verwaarloosd
+en veronachtzaamd, geven doorgaans een trouwer beeld van de zeden,
+de stemming en denkwijze des volks en van den toestand des lands,
+dan zelfs eene uitvoerige ethnografische studie doen kan.
+
+"Laat alle de volken het vernemen, en laat de gansche wereld
+het weten, dat de servische natie bestemd is om in vrijheid te
+leven. Broeders! het is reeds vele jaren geleden, dat de groote slag
+geleverd werd in de vlakke velden van Kossowo; maar sedert dien dag
+lijdt ons volk onophoudelijk allerlei ongerechtigheid, berooving en
+mishandeling van de zijde der verdorven Osmanlis; iedere voetbreed
+gronds is gedrenkt met de tranen en het bloed onzer vaderen. De Turken
+schenden en vertrappen ten allen tijde het geloof, de vrijheid,
+de eer en de have der kinderen van de Nemantchy, tot schande voor
+het geheele volk. Nu dan, de ure der wrake heeft geslagen! Luister,
+o mijn volk! vat de wapenen op, want het loon van den strijd is de
+vrijheid der gansche natie! Wij zullen het geloof, de rechten, de eer
+en de have van iedereen eerbiedigen. Maar wie zich in de worsteling
+vijandig tegen ons zal stellen, die zal zijn verraad met zijn leven
+boeten. Staat dan op, Serviërs en Montenegrijnen! besproeit de graven
+en woonsteden onzer vaderen met het bloed der snoode tirannen; aan
+ons behoort het land; met ons is het recht, met ons is God!"
+
+Het valt niet moeilijk te beseffen, welken indruk zulke woorden, uit
+den mond van een archimandriet, moesten maken op de hartstochtelijke,
+prikkelbare, door eeuwenlangen druk verbitterde, en van nature
+krijgshaftige, christelijke bevolking, die in den priester tevens den
+soldaat, en in den soldaat een der dignitarissen van de orthodoxe
+Kerk eerde. Overigens was Zarko niet de eenige, die destijds het
+kruis voor den degen verwisselde. De pope Milo en de higoumenos
+Melantya streden mede in de gelederen, en onder de Montenegrijnen
+was er schier geen enkele priester, die werkeloos toeschouwer wilde
+blijven. Vooral in de aan Albanië grenzende streken, waar de oude zeden
+zuiverder bewaard zijn gebleven dan in het meer naar de Adriatische-zee
+gelegen gedeelte, vertoont zich de echte, oude Montenegrijn in al de
+eigenaardigheid van zijn karakter. Daar hebben en de kleederdracht, en
+de gebruiken, en de aloude traditiën en volksmeeningen nog schier al
+haar oorspronkelijkheid en zuiverheid behouden; maar hoewel de popen
+daar, in nog meerdere mate dan elders, aan de worsteling deelnamen,
+belette dit hun niet, tevens hunne geestelijke bediening waar te
+nemen. Zij verrichten de gebeden voor de gesneuvelden en zijn dikwijls
+bij de weeklachten der dooden tegenwoordig.
+
+Maar niet alleen de priesters, ook de vrouwen nemen, naar
+montenegrijnsche zeden, deel aan den krijg. Niet zelden nemen zij
+zelven het geweer ter hand, maar haar eigenlijke taak bestaat toch
+voornamelijk in het aanvoeren van de noodige levensbehoeften voor de
+troepen, dikwijls van groote afstanden; in het verbinden en verzorgen
+der gekwetsten; in het laden der geweren tijdens het gevecht of het
+overbrengen van brieven of bevelen:--zij vormen zoodoende een zeer
+nuttig hulpleger, zoodat geen enkel man uit het gelid behoeft te
+worden gemist. In de Pesmas of nationale zangen, waarvan ik reeds
+meermalen gesproken heb, worden dan ook bij herhaling de moed en
+toewijding der vrouwen geprezen; en elke nieuwe veldtocht, elke
+nieuwe krijg tegen de Turken voegt aan die gouden legende den naam
+toe eener nieuwe heldin, die zich in den strijd onderscheiden heeft,
+en die nu voortaan blijft leven in de dankbare herinnering haars
+volks. Tegenwoordig geschieden er geen plaatselijke aanvallen meer;
+er wordt niet meer, als vroeger, op eigen hand krijg gevoerd: Vorst
+Nikolaas, het door zijn voorganger begonnen werk voortzettende, heeft
+eene andere orde van zaken ingevoerd; Montenegro is opgenomen in den
+kring der europeesche mogendheden; en elke vijandelijke daad, door
+een stam of dorp of zelfs door eene familie tegen de buren aan gene
+zijde van de turksche of oostenrijksche grenzen gepleegd, zou niet
+langer als een persoonlijk vergrijp, maar als eene schending van het
+grondgebied van een vreemden staat worden beschouwd, en den oorlog ten
+gevolge kunnen hebben. Zoo als ik reeds zeide, heerschte vroeger vrij
+algemeen de gewoonte der razzias of zoogenaamde tchetas; op een gegeven
+oogenblik, zonder dat daarvoor eene bijzondere aanleiding bestond,
+trokken de manschappen uit een zeker aantal dorpen, tot de tanden
+gewapend, over de grenzen, deden een inval op turksch grondgebied,
+voerden de kudden en dikwijls ook de bewoners weg, roofden al wat zij
+machtig konden worden, en keerden met hun buit naar hunne ongenaakbare
+bergen terug, waar zij bijna voor elke vervolging veilig waren. Het is
+ook waar, dat zij zeer dikwijls tot deze strooptochten door den nood,
+door nijpend gebrek en honger gedreven werden, wanneer de schrale oogst
+was mislukt, of eene epidemie de bebouwing der akkers onmogelijk had
+gemaakt. Reeds Danilo had deze razzias ten strengste verboden, en ze
+strafbaar gesteld als gewapenden diefstal. De regeerende Vorst heeft
+in dit opzicht nooit met ernstige moeilijkheden te kampen gehad;
+zoo er nog altijd gewapende invallen op het turksch grondgebied
+plaats grijpen, dan hebben die toch niet meer het karakter van een
+geregelden strooptocht, maar slechts van persoonlijke aanslagen tegen
+eens anders eigendom.
+
+
+INHOUD
+
+
+Uit het dagboek van een Alpenbeklimmer
+De Merinos in Spanje
+Dalmatië
+Blanken en kleurlingen (Vervolg van jaargang 1876)
+Uit het dagboek van een Alpenbeklimmer (Vervolg)
+Herinneringen van den Stillen-Oceaan
+De uitvinder der alpakawol
+Dalmatië (Vervolg)
+Reis naar de mijndistrikten van westelijk Zevenbergen
+Blanken en kleurlingen (Vervolg)
+Herinneringen van den Stillen-Oceaan (Vervolg)
+Reis door Griekenland
+Dalmatië (Vervolg)
+Een bijschrift bij een plaat
+Montenegro
+Reis naar de mijndistrikten van westelijk Zevenbergen (Vervolg)
+Drie Toskaansche steden. Empoli.--San-Gimignano.--Volterra.
+Blanken en kleuringen (Vervolg)
+Schipbreuk van de Cospatrick
+Reis door Australië
+Reis door Griekenland (Vervolg)
+Montenegro (Vervolg)
+
+
+AANTEEKENINGEN
+
+[1] Eene soort van likeur, aldus genoemd naar het beroemde
+Karthuizerklooster la Chartreuse, waar zij vervaardigd wordt.
+
+[2] Zie Aarde, 1876. bl. 120.
+
+[3] Twee onvertaalbare amerikaansche termen, Carpet-bagger beteekent
+letterlijk iemand met een trypen reiszak (carpet-bag); figuurlijk
+dus iemand, die zijne gansche bezitting in zulk een zak bergen kan,
+met andere woorden, een gelukzoeker, een schooier. Het woord heeft
+echter vooral eene politieke beteekenis, en wordt dan bij voorkeur
+gebruikt tot aanduiding van de avonturiers en politieke raddraaiers
+uit de noordelijke staten, die in het Zuiden met grooten ijver
+de zaak der negers voorstaan tegenover de blanke bevolking. Bij
+uitbreiding geldt het van de noordelijke republikeinsche partij in
+'t algemeen. Scalawag heeft ongeveer dezelfde politieke beteekenis;
+vanwaar dit woord is afgeleid, is mij onbekend. (Vert.)
+
+[4] Een rechterlijk ambtenaar, die uitvoering moet geven aan de
+beslissingen van de hoven der Vereenigde-Staten. Zijne functiën komen
+overeen met die van een sheriff; in elk der rechterlijke districten
+van de Vereenigde-Staten bevindt zich zulk een maarschalk. (Vert.)
+
+[5] Een soortgelijke toestand is in de model-republiek niet vreemd:
+Zuid-Carolina en ook Louisiana verkeeren op dit oogenblik (Januari
+1877) in hetzelfde geval. (Vert.)
+
+[6] De uitdrukking is ontleend aan de geschiedenis der engelsche
+omwenteling van de zeventiende eeuw, en beteekent een parlement of
+wetgevende vergadering, die niet aan de vereischten van wettigheid
+voldoet; bepaaldelijk eene onvoltallige vergadering, die zich niettemin
+als wettig geconstitueerd beschouwt. (Vert.)
+
+[7] De wet, waarbij de wederopneming der voormalige
+Geconfedereerde-Staten in de Unie werd geregeld, en, althans in naam,
+het militair gezag in het Zuiden werd opgeheven. (Vert.)
+
+[8] De volgende schetsen zijn ontleend aan het verhaal eener reis, in
+de jaren 1872-1874, door den franschen zeeofficier A. Pailhès gedaan.
+
+[9] Tot aanduiding der verschillende steden en dorpen, zal ik, van de
+drie of vier onderscheidene benamingen, steeds die gebruiken, die bij
+de meerderheid der plaatselijke bevolking in zwang is. Nagy-Varad is
+eene zuiver magyaarsche stad, en behoort dus haar magyaarschen naam
+te behouden. Op de meeste kaarten komt zij voor onder haar duitschen
+naam van Gross-Wardein.
+
+[10] Siebenbürgen (zeven burchten). De hollandsche benaming Zevenbergen
+is minder juist, en vermoedelijk eene verbastering van den duitschen
+naam. Bij de Franschen heet het land Transylvanië, land aan gene zijde
+der wouden; de magyaarsche naam Erdely beteekent ook land der wouden;
+de Rumeniers noemen het Ardelia, het diepe land.(Vert.)
+
+[11] Zoo als men weet, is dit in oostelijk Europa de naam voor
+de zoogenoemde Heidens, bij ons onder den naam van Zigeuners, in
+Frankrijk onder dien van Bohémiens, en in Spanje onder dien van
+Gitanos bekend. (Vert.)
+
+[12] Voor den burgeroorlog was Milledgeville de hoofdstad van
+Georgië. (Red.)
+
+[13] Bijnaam der negers in de Vereenigde-Staten.
+
+[14] Twee riviertjes in Zuid-Carolina.
+
+[15] Den 8sten Januari 1861 werd door eene batterij op het eiland
+Morris, in de baai van Charleston, gevuurd op de federale stoomboot
+Star of the West. Dit was het begin der vijandelijkheden in den
+onafhankelijkheidsoorlog der zuidelijke staten. (Red.)
+
+[16] Dit zal nu eindelijk het geval worden. Immers, naar hetgeen de
+dagbladen melden, heeft de onlangs opgetreden President Hayes aan
+de republikeinsche regeering van Zuid-Carolina den steun van het
+bondsleger, waardoor zij zich alleen kon staande houden, onttrokken,
+en heeft de gouverneur Chamberlain bereids de stad verlaten. (April
+1877). (Red.)
+
+[17] De naam Maori wordt doorgaans meer bepaald aan de oorspronkelijke
+inwoners van Nieuw-Zeeland gegeven; onze schrijver breidt dien ook
+over de bewoners van andere eilandengroepen uit. Wij zullen zijne
+ethnologische beschouwingen over de afkomst enz. dezer volken
+onveranderd wedergeven, zonder daarmede voor de juistheid dezer
+beschouwingen te willen instaan. De bewoners der door hem genoemde en
+ook nog van andere eilandengroepen in Polynesië behooren ongetwijfeld
+tot den maleischen stam en zijn uit Azië, hetzij van de groote
+Soenda-eilanden, hetzij van Indië, afkomstig. De tijd hunner verhuizing
+is onzeker, maar schijnt in geen geval tot boven onze jaartelling op
+te klimmen. Zie over dit alles het voortreffelijke werk: Völkerkunde
+von Oscar Peschel (Leipzig. Duncker &. Humblot 1877.) (Red.)
+
+[18] Een meetkunstig lichaam, door zes parallelogrammen (vierhoeken)
+ingesloten, waarvan de tegenoverstaande zijden gelijk en gelijkvormig
+zijn.
+
+[19] Voor eene beschrijving dezer ruïnen van het oude Athene zij
+het vergund den lezer te verwijzen naar de Aarde, jaargang 1867,
+bladz. 169 en volg.
+
+[20] Zie de plaat op bladz. 124, waar bij vergissing de naam van het
+stadje Alnussa is gespeld.
+
+[21] Geschreven half Juni 1877.
+
+[22] De naamsafleiding blijft onzeker. De verklaring van den heer
+Yriarte schijnt niet vrij van gezochtheid. De naam van zwarte bergen
+is te zonderlinger, omdat de bergen van Montenegro kalkbergen, en
+dus niet donker, maar lichtgrijs of wit van kleur zijn. Heeft men
+die bergen zoo genoemd, toen zij vroeger met donkere pijnbosschen
+waren bedekt? Of moet de naam in figuurlijken zin worden opgevat,
+en beteekent zwarte bergen zooveel als bergen der ballingen, bergen
+der verschrikkelijken? (Vert.)
+
+[23] Pièta is de kunstterm voor de voorstelling, in beeld of
+schilderij,  van de Moedermaagd met het lijk des Heeren.
+
+[24] Veiligheids- of waakzaamheidscommissies (vigilant committees)
+noemt men in de Vereenigde-Staten de bijzondere vereenigingen, door
+de burgers in de nieuwe volkplantingen opgericht, om voor de openbare
+veiligheid te zorgen. Die commissies nemen de taak der justitie op
+zich, en passen de beruchte Lynchwet in al hare strengheid toe. (Vert.)
+
+[25] In de Vereenigde-Staten zijn er tweederlei soort van
+gerechtshoven: die van de afzonderlijke staten en die van de unie
+in haar geheel. De rechters in de federale gerechtshoven worden voor
+hun leven door den President benoemd; het Congres alleen kan hen in
+staat van beschuldiging stellen of uit hun ambt ontzetten. De federale
+gerechtshoven oefenen deels geheel zelfstandig de rechtsmacht uit,
+deels in overleg met de gerechtshoven van iederen staat: dit hangt af
+van den aard en de waarde der zaak, waarover het geding loopt. Aan het
+hoofd der federale rechtsmacht staat het Hoog-Gerechtshof (Supreme
+Court) van de Vereenigde-Staten, dat te Washington is gevestigd en
+uit een opperrechter (chief justice) en acht rechters bestaat, welke
+laatsten tevens voorzitters zijn van de zoogenoemde Circuit-courts, of
+kreitshoven. De Vereenigde-Staten zijn namelijk in negen rechterlijke
+afdeelingen of kreitsen verdeeld, in elk waarvan tweemaal in het jaar
+eene rechtszitting gehouden wordt. Californië, Oregon en Nevada vormen
+te zamen de negende kreits (circuit).--Andere federale rechtbanken
+zijn de District-courts, waarvan in elken staat er minstens een is, en
+het Court of claims (Hof der grieven), dat uit vijf rechters bestaat,
+die allen te Washington wonen; voor dit hof worden de klachten tegen
+de regeering behandeld. (Vert.)
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's De Aarde en Haar Volken, Jaargang 1877, by Various
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE AARDE EN HAAR VOLKEN ***
+
+***** This file should be named 11317-8.txt or 11317-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/1/3/1/11317/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+Each eBook is in a subdirectory of the same number as the eBook's
+eBook number, often in several formats including plain vanilla ASCII,
+compressed (zipped), HTML and others.
+
+Corrected EDITIONS of our eBooks replace the old file and take over
+the old filename and etext number.  The replaced older file is renamed.
+VERSIONS based on separate sources are treated as new eBooks receiving
+new filenames and etext numbers.
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+EBooks posted prior to November 2003, with eBook numbers BELOW #10000,
+are filed in directories based on their release date.  If you want to
+download any of these eBooks directly, rather than using the regular
+search system you may utilize the following addresses and just
+download by the etext year.
+
+     https://www.gutenberg.org/etext06
+
+    (Or /etext 05, 04, 03, 02, 01, 00, 99,
+     98, 97, 96, 95, 94, 93, 92, 92, 91 or 90)
+
+EBooks posted since November 2003, with etext numbers OVER #10000, are
+filed in a different way.  The year of a release date is no longer part
+of the directory path.  The path is based on the etext number (which is
+identical to the filename).  The path to the file is made up of single
+digits corresponding to all but the last digit in the filename.  For
+example an eBook of filename 10234 would be found at:
+
+     https://www.gutenberg.org/1/0/2/3/10234
+
+or filename 24689 would be found at:
+     https://www.gutenberg.org/2/4/6/8/24689
+
+An alternative method of locating eBooks:
+     https://www.gutenberg.org/GUTINDEX.ALL
+
+