diff options
| author | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 05:33:34 -0700 |
|---|---|---|
| committer | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 05:33:34 -0700 |
| commit | 2fff239c524b3fae48141c1ac322002339f8a09c (patch) | |
| tree | 45c02f0e5f1b454a031a70dd053271f4fa09ff36 | |
| -rw-r--r-- | .gitattributes | 3 | ||||
| -rw-r--r-- | 9646.txt | 5387 | ||||
| -rw-r--r-- | 9646.zip | bin | 0 -> 65820 bytes | |||
| -rw-r--r-- | LICENSE.txt | 11 | ||||
| -rw-r--r-- | README.md | 2 | ||||
| -rw-r--r-- | old/7hode10.txt | 5354 | ||||
| -rw-r--r-- | old/7hode10.zip | bin | 0 -> 66348 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/8hode10.txt | 5354 | ||||
| -rw-r--r-- | old/8hode10.zip | bin | 0 -> 66357 bytes |
9 files changed, 16111 insertions, 0 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes new file mode 100644 index 0000000..6833f05 --- /dev/null +++ b/.gitattributes @@ -0,0 +1,3 @@ +* text=auto +*.txt text +*.md text diff --git a/9646.txt b/9646.txt new file mode 100644 index 0000000..111179b --- /dev/null +++ b/9646.txt @@ -0,0 +1,5387 @@ +The Project Gutenberg EBook of Odes and Epodes, by Horace + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Odes and Epodes + +Author: Horace + +Posting Date: November 23, 2011 [EBook #9646] +Release Date: January, 2006 +First Posted: October 13, 2003 + +Language: English + +Character set encoding: ASCII + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ODES AND EPODES *** + + + + +Produced by Stan Goodman, Thomas Berger and the Online +Distributed Proofreading Team. + + + + + + + + + + +HORACE + +ODES AND EPODES + + +Edited by + +Paul Shorey, + +Professor in The University Of Chicago + + +Revised by + +Paul Shorey and Gordon J. Laing + +Professors in The University Of Chicago + + + + +Q. HORATII FLACCI + + + +CARMINUM + +LIBER PRIMUS. + + + + +I. + +Maecenas atavis edite regibus, +O et praesidium et dulce decus meum, +Sunt quos curriculo pulverem Olympicum +Collegisse iuvat metaque fervidis +Evitata rotis palmaque nobilis 5 +Terrarum dominos evehit ad deos; +Hunc, si mobilium turba Quiritium +Certat tergeminis tollere honoribus; +Illum, si proprio condidit horreo, +Quidquid de Libycis verritur areis. 10 +Gaudentem patrios findere sarculo +Agros Attalicis condicionibus +Numquam dimoveas, ut trabe Cypria +Myrtoum pavidus nauta secet mare. +Luctantem Icariis fluctibus Africum 15 +Mercator metuens otium et oppidi +Laudat rura sui; mox reficit ratis +Quassas, indocilis pauperiem pati. +Est qui nec veteris pocula Massici +Nec partem solido demere de die 20 +Spernit, nunc viridi membra sub arbuto +Stratus nunc ad aquae lene caput sacrae. +Multos castra iuvant et lituo tubae +Permixtus sonitus bellaque matribus +Detestata. Manet sub Iove frigido 25 +Venator tenerae coniugis immemor, +Seu visast catulis cerva fidelibus, +Seu rupit teretes Marsus aper plagas. +Me doctarum hederae praemia frontium +Dis miscent superis, me gelidum nemus 30 +Nympharumque leves cum Satyris chori +Secernunt populo, si neque tibias +Euterpe cohibet nec Polyhymnia +Lesboum refugit tendere barbiton. +Quod si me lyricis vatibus inseris, 35 +Sublimi feriam sidera vertice. + + + + +II. + +Iam satis terris nivis atque dirae +Grandinis misit pater et rubente +Dextera sacras iaculatus arcis + Terruit urbem, + +Terruit gentis, grave ne rediret 5 +Saeculum Pyrrhae nova monstra questae, +Omne cum Proteus pecus egit altos + Visere montis, + +Piscium et summa genus haesit ulmo, +Nota quae sedes fuerat columbis, 10 +Et superiecto pavidae natarunt + Aequore dammae. + +Vidimus flavum Tiberim retortis +Litore Etrusco violenter undis +Ire deiectum monumenta regis 15 + Templaque Vestae, + +Iliae dum se nimium querenti +Iactat ultorem, vagus et sinistra +Labitur ripa Iove non probante uxorius + amnis. 20 + +Audiet civis acuisse ferrum, +Quo graves Persae melius perirent, +Audiet pugnas vitio parentum + Rara iuventus. + +Quem vocet divum populus ruentis 25 +Imperi rebus? Prece qua fatigent +Virgines sanctae minus audientem + Carmina Vestam? + +Cui dabit partis scelus expiandi +Iuppiter? Tandem venias precamur, 30 +Nube candentis umeros amictus, + Augur Apollo; + +Sive tu mavis, Erycina ridens, +Quam Iocus circum volat et Cupido; +Sive neglectum genus et nepotes 35 + Respicis, auctor, + +Heu nimis longo satiate ludo, +Quem iuvat clamor galeaeque leves +Acer et Mauri peditis cruentum + Voltus in hostem; 40 + +Sive mutata iuvenem figura +Ales in terris imitaris almae +Filius Maiae, patiens vocari + Caesaris ultor, + +Serus in caelum redeas, diuque 45 +Laetus intersis populo Quirini, +Neve te nostris vitiis iniquum + Ocior aura + +Tollat; hic magnos potius triumphos, +Hic ames dici pater atque princeps, 50 +Neu sinas Medos equitare inultos + Te duce, Caesar. + + + + +III. + +Sic te diva potens Cypri, + Sic fratres Helenae, lucida sidera, +Ventorumque regat pater + Obstrictis aliis praeter Iapyga, +Navis, quae tibi creditum 5 + Debes Vergilium finibus Atticis, +Reddas incolumem precor + Et serves animae dimidium meae. +Illi robur et aes triplex + Circa pectus erat, qui fragilem truci 10 +Commisit pelago ratem + Primus, nec timuit praecipitem Africum +Decertantem Aquilonibus + Nec tristis Hyadas nec rabiem Noti, +Quo non arbiter Hadriae 15 + Maior, tollere seu ponere volt freta. +Quem mortis timuit gradum, + Qui siccis oculis monstra natantia, +Qui vidit mare turbidum et + Infamis scopulos, Acroceraunia? 20 +Nequiquam deus abscidit + Prudens Oceano dissociabili +Terras, si tamen impiae + Non tangenda rates transiliunt vada. +Audax omnia perpeti 25 + Gens humana ruit per vetitum nefas. +Audax Iapeti genus + Ignem fraude mala gentibus intulit. +Post ignem aetheria domo + Subductum macies et nova febrium 30 +Terris incubuit cohors, + Semotique prius tarda necessitas +Leti corripuit gradum. + Expertus vacuum Daedalus aera +Pennis non homini datis; 35 + Perrupit Acheronta Herculeus labor. +Nil mortalibus arduist; + Caelum ipsum petimus stultitia, neque +Per nostrum patimur scelus + Iracunda Iovem ponere fulmina. 40 + + + + +IV. + +Solvitur acris hiems grata vice veris et Favoni, + Trahuntque siccas machinae carinas, +Ac neque iam stabulis gaudet pecus aut arator igni, + Nec prata canis albicant pruinis. +Iam Cytherea choros ducit Venus imminente luna, 5 + Iunctaeque Nymphis Gratiae decentes +Alterno terram quatiunt pede, dum gravis Cyclopum + Volcanus ardens urit officinas. +Nunc decet aut viridi nitidum caput impedire myrto + Aut flore terrae quem ferunt solutae; 10 +Nunc et in umbrosis Fauno decet immolare lucis, + Seu poscat agna sive malit haedo. +Pallida mors aequo pulsat pede pauperum tabernas + Regumque turris. O beate Sesti, +Vitae summa brevis spem nos vetat incohare longam. 15 + Iam te premet nox, fabulaeque Manes, +Et domus exilis Plutonia; quo simul mearis, + Nec regna vini sortiere talis +Nec tenerum Lycidan mirabere, quo calet iuventus + Nunc omnis et mox virgines tepebunt. 20 + + + + +V. + +Quis multa gracilis te puer in rosa +Perfusus liquidis urget odoribus + Grato, Pyrrha, sub antro? + Cui flavam religas comam, + +Simplex munditiis? Heu quotiens fidem 5 +Mutatosque deos flebit et aspera + Nigris aequora ventis + Emirabitur insolens, + +Qui nunc te fruitur credulus aurea, +Qui semper vacuam, semper amabilem 10 + Sperat, nescius aurae + Fallacis. Miseri, quibus + +Intentata nites. Me tabula sacer +Votiva paries indicat uvida + Suspendisse potenti 15 + Vestimenta maris deo. + + + + +VI. + +Scriberis Vario fortis et hostium +Victor Maeonii carminis alite, +Quam rem cumque ferox navibus aut equis + Miles te duce gesserit. + +Nos, Agrippa, neque haec dicere nec gravem 5 +Pelidae stomachum cedere nescii +Nec cursus duplicis per mare Ulixei + Nec saevam Pelopis domum + +Conamur, tenues grandia, dum pudor +Imbellisque lyrae Musa potens vetat 10 +Laudes egregii Caesaris et tuas + Culpa deterere ingeni. + +Quis Martem tunica tectum adamantina +Digne scripserit, aut pulvere Troico +Nigrum Merionen, aut ope Palladis 15 + Tydiden superis parem? + +Nos convivia, nos proelia virginum +Sectis in iuvenes unguibus acrium +Cantamus vacui, sive quid urimur, + Non praeter solitum leves. 20 + + + + +VII. + +Laudabunt alii claram Rhodon aut Mytilenen + Aut Epheson bimarisve Corinthi +Moenia vel Baccho Thebas vel Apolline Delphos + Insignis aut Thessala Tempe. +Sunt quibus unum opus est intactae Palladis urbem 5 + Carmine perpetuo celebrare et +Undique decerptam fronti praeponere olivam. + Plurimus in Iunonis honorem +Aptum dicet equis Argos ditisque Mycenas. + Me nec tam patiens Lacedaemon 10 +Nec tam Larisae percussit campus opimae, + Quam domus Albuneae resonantis +Et praeceps Anio ac Tiburni lucus et uda + Mobilibus pomaria rivis. +Albus ut obscuro deterget nubila caelo 15 + Saepe Notus neque parturit imbris +Perpetuo, sic tu sapiens finire memento + Tristitiam vitaeque labores +Molli, Plance, mero, seu te fulgentia signis + Castra tenent seu densa tenebit 20 +Tiburis umbra tui. Teucer Salamina patremque + Cum fugeret, tamen uda Lyaeo +Tempora populea fertur vinxisse corona, + Sic tristis adfatus amicos: +'Quo nos cumque feret melior fortuna parente, 25 + Ibimus, o socii comitesque! +Nil desperandum Teucro duce et auspice Teucro: + Certus enim promisit Apollo, +Ambiguam tellure nova Salamina futuram. + O fortes peioraque passi 30 +Mecum saepe viri, nunc vino pellite curas; + Cras ingens iterabimus aequor.' + + + + +VIII. + +Lydia, dic, per omnis + Te deos oro, Sybarin cur properes amando +Perdere; cur apricum + Oderit campum, patiens pulveris atque solis? +Cur neque militaris 5 + Inter aequalis equitat, Gallica nec lupatis +Temperat ora frenis? + Cur timet flavum Tiberim tangere? Cur olivum +Sanguine viperino + Cautius vitat, neque iam livida gestat armis 10 +Bracchia, saepe disco, + Saepe trans finem iaculo nobilis expedito? +Quid latet, ut marinae + Filium dicunt Thetidis sub lacrimosa Troiae +Funera, ne virilis 15 + Cultus in caedem et Lycias proriperet catervas? + + + + +IX. + +Vides ut alta stet nive candidum +Soracte, nec iam sustineant onus + Silvae laborantes, geluque + Flumina constiterint acuto. + +Dissolve frigus ligna super foco 5 +Large reponens atque benignius + Deprome quadrimum Sabina, + O Thaliarche, merum diota. + +Permitte divis cetera; qui simul +Stravere ventos aequore fervido 10 + Deproeliantis, nec cupressi + Nec veteres agitantur orni. + +Quid sit futurum cras, fuge quaerere et +Quem fors dierum cumque dabit lucro + Adpone, nec dulcis amores 15 + Sperne puer neque tu choreas, + +Donec virenti canities abest +Morosa. Nunc et campus et areae + Lenesque sub noctem susurri + Composita repetantur hora; 20 + +Nunc et latentis proditor intimo +Gratus puellae risus ab angulo + Pignusque dereptum lacertis + Aut digito male pertinaci. + + + + +X. + +Mercuri, facunde nepos Atlantis, +Qui feros cultus hominum recentum +Voce formasti catus et decorae + More palaestrae, + +Te canam, magni Iovis et deorum 5 +Nuntium curvaeque lyrae parentem, +Callidum quidquid placuit iocoso + Condere furto. + +Te, boves olim nisi reddidisses +Per dolum amotas, puerum minaci 10 +Voce dum terret, viduus pharetra + Risit Apollo. + +Quin et Atridas duce te superbos +Ilio dives Priamus relicto +Thessalosque ignis et iniqua Troiae 15 + Castra fefellit. + +Tu pias laetis animas reponis +Sedibus virgaque levem coerces +Aurea turbam, superis deorum + Gratus et imis. 20 + + + + +XI. + +Tu ne quaesieris, scire nefas, quem mihi, quem tibi +Finem di dederint, Leuconoe, nec Babylonios +Temptaris numeros. Ut melius quidquid erit pati, +Seu pluris hiemes seu tribuit Iuppiter ultimam, +Quae nunc oppositis debilitat pumicibus mare 5 +Tyrrhenum: sapias, vina liques, et spatio brevi +Spem longam reseces. Dum loquimur, fugerit invida +Aetas: carpe diem, quam minimum credula postero. + + + + +XII. + +Quem virum aut heroa lyra vel acri +Tibia sumis celebrare, Clio? +Quem deum? Cuius recinet iocosa + Nomen imago + +Aut in umbrosis Heliconis oris, 5 +Aut super Pindo gelidove in Haemo? +Unde vocalem temere insecutae + Orphea silvae, + +Arte materna rapidos morantem +Fluminum lapsus celeresque ventos, 10 +Blandum et auritas fidibus canoris + Ducere quercus. + +Quid prius dicam solitis parentis +Laudibus, qui res hominum ac deorum, +Qui mare ac terras variisque mundum 15 + Temperat horis? + +Unde nil maius generatur ipso, +Nec viget quicquam simile aut secundum: +Proximos illi tamen occupavit + Pallas honores, 20 + +Proeliis audax; neque te silebo, +Liber, et saevis inimica virgo +Beluis, nec te, metuende certa + Phoebe sagitta. + +Dicam et Alciden puerosque Ledae, 25 +Hunc equis, illum superare pugnis +Nobilem; quorum simul alba nautis + Stella refulsit, + +Defluit saxis agitatus humor, +Concidunt venti fugiuntque nubes, 30 +Et minax, quod sic voluere, ponto + Unda recumbit. + +Romulum post hos prius an quietum +Pompili regnum memorem an superbos +Tarquini fascis dubito, an Catonis 35 + Nobile letum. + +Regulum et Scauros animaeque magnae +Prodigum Paullum superante Poeno +Gratus insigni referam camena + Fabriciumque. 40 + +Hunc, et incomptis Curium capillis +Utilem bello tulit, et Camillum +Saeva paupertas et avitus apto + Cum lare fundus. + +Crescit occulto velut arbor aevo 45 +Fama Marcelli; micat inter omnis +Iulium sidus velut inter ignis + Luna minores. + +Gentis humanae pater atque custos, +Orte Saturno, tibi cura magni 50 +Caesaris fatis data: tu secundo + Caesare regnes. + +Ille seu Parthos Latio imminentis +Egerit iusto domitos triumpho, +Sive subiectos Orientis orae 55 + Seras et Indos, + +Te minor latum reget aequus orbem; +Tu gravi curru quaties Olympum, +Tu parum castis inimica mittes + Fulmina lucis. 60 + + + + +XIII. + +Cum tu, Lydia, Telephi + Cervicem roseam, cerea Telephi +Laudas bracchia, vae meum + Fervens difficili bile tumet iecur. +Tum nec mens mihi nec color 5 + Certa sede manet, umor et in genas +Furtim labitur, arguens + Quam lentis penitus macerer ignibus. +Uror, seu tibi candidos + Turparunt umeros immodicae mero 10 +Rixae, sive puer furens + Impressit memorem dente labris notam. +Non, si me satis audias, + Speres perpetuum dulcia barbare +Laedentem oscula, quae Venus 15 + Quinta parte sui nectaris imbuit. +Felices ter et amplius, + Quos inrupta tenet copula nec malis +Divolsus querimoniis + Suprema citius solvet amor die. 20 + + + + +XIV. + +O navis, referent in mare te novi +Fluctus! O quid agis? Fortiter occupa + Portum! Nonne vides ut + Nudum remigio latus + +Et malus celeri saucius Africo 5 +Antemnaeque gemant, ac sine funibus +Vix durare carinae + Possint imperiosius + +Aequor? Non tibi sunt integra lintea, +Non di, quos iterum pressa voces malo. 10 + Quamvis Pontica pinus, + Silvae filia nobilis, + +Iactes et genus et nomen inutile, +Nil pictis timidus navita puppibus + Fidit. Tu, nisi ventis 15 + Debes ludibrium, cave. + +Nuper sollicitum quae mihi taedium, +Nunc desiderium curaque non levis, + Interfusa nitentis + Vites aequora Cycladas. 20 + + + + +XV. + +Pastor cum traheret per freta navibus +Idaeis Helenen perfidus hospitam, +Ingrato celeres obruit otio + Ventos ut caneret fera + +Nereus fata: 'Mala ducis avi domum, 5 +Quam multo repetet Graecia milite, +Coniurata tuas rumpere nuptias + Et regnum Priami vetus. + +Heu heu, quantus equis, quantus adest viris +Sudor! quanta moves funera Dardanae 10 +Genti! Iam galeam Pallas et aegida + Currusque et rabiem parat. + +Nequiquam Veneris praesidio ferox +Pectes caesariem, grataque feminis +Imbelli cithara carmina divides; 15 + Nequiquam thalamo gravis + +Hastas et calami spicula Cnosii +Vitabis strepitumque et celerem sequi +Aiacem: tamen, heu, serus adulteros + Crines pulvere collines. 20 + +Non Laertiaden, exitium tuae +Genti, non Pylium Nestora respicis? +Urgent impavidi te Salaminius + Teucer, te Sthenelus, sciens + +Pugnae, sive opus est imperitare equis, 25 +Non auriga piger. Merionen quoque +Nosces. Ecce furit te reperire atrox + Tydides, melior patre, + +Quem tu, cervus uti vallis in altera +Visum parte lupum graminis immemor 30 +Sublimi fugies mollis anhelitu, + Non hoc pollicitus tuae. + +Iracunda diem proferet Ilio +Matronisque Phrygum classis Achillei: +Post certas hiemes uret Achaicus 35 + Ignis Iliacas domos.' + + + + +XVI. + +O matre pulchra filia pulchrior, +Quem criminosis cumque voles modum + Pones iambis, sive flamma + Sive mari libet Hadriano. + +Non Dindymene, non adytis quatit 5 +Mentem sacerdotum incola Pythius, + Non Liber aeque, non acuta + Sic geminant Corybantes aera, + +Tristes ut irae, quas neque Noricus +Deterret ensis nec mare naufragum 10 + Nec saevus ignis nec tremendo + Iuppiter ipse ruens tumultu. + +Fertur Prometheus addere principi +Limo coactus particulam undique + Desectam et insani leonis 15 + Vim stomacho adposuisse nostro. + +Irae Thyesten exitio gravi +Stravere et altis urbibus ultimae + Stetere causae cur perirent + Funditus imprimeretque muris 20 + +Hostile aratrum exercitus insolens. +Compesce mentem! Me quoque pectoris + Temptavit in dulci iuventa + Fervor et in celeres iambos + +Misit furentem; nunc ego mitibus 25 +Mutare quaero tristia, dum mihi + Fias recantatis amica + Opprobriis animumque reddas. + + + + +XVII. + +Velox amoenum saepe Lucretilem +Mutat Lycaeo Faunus et igneam + Defendit aestatem capellis + Usque meis pluviosque ventos. + +Impune tutum per nemus arbutos 5 +Quaerunt latentis et thyma deviae + Olentis uxores mariti, + Nec viridis metuunt colubras + +Nec Martialis haediliae lupos, +Utcumque dulci, Tyndari, fistula 10 + Valles et Usticae cubantis + Levia personuere saxa. + +Di me tuentur, dis pietas mea +Et Musa cordist. Hic tibi copia + Manabit ad plenum benigno 15 + Ruris honorum opulenta cornu. + +Hic in reducta valle Caniculae +Vitabis aestus et fide Teia + Dices laborantis in uno + Penelopen vitreamque Circen; 20 + +Hic innocentis pocula Lesbii +Duces sub umbra, nec Semeleius + Cum Marte confundet Thyoneus + Proelia, nec metues protervum + +Suspecta Cyrum, ne male dispari 25 +Incontinentis iniciat manus + Et scindat haerentem coronam + Crinibus immeritamque vestem. + + + + +XVIII. + +Nullam, Vare, sacra vite prius severis arborem +Circa mite solum Tiburis et moenia Catili. +Siccis omnia nam dura deus proposuit neque +Mordaces aliter diffugiunt sollicitudines. +Quis post vina gravem militiam aut pauperiem crepat? 5 +Quis non te potius, Bacche pater, teque, decens Venus? +Ac ne quis modici transiliat munera Liberi, +Centaurea monet cum Lapithis rixa super mero +Debellata, monet Sithoniis non levis Euhius, +Cum fas atque nefas exiguo fine libidinum 10 +Discernunt avidi. Non ego te, candide Bassareu, +Invitum quatiam nec variis obsita frondibus +Sub divum rapiam. Saeva tene cum Berecyntio +Cornu tympana, quae subsequitur caecus amor sui, +Et tollens vacuum plus nimio gloria verticem 15 +Arcanique fides prodiga, perlucidior vitro. + + + + +XIX. + +Mater saeva Cupidinum + Thebanaeque iubet me Semelae puer +Et lasciva Licentia + Finitis animum reddere amoribus. +Urit me Glycerae nitor, 5 + Splendentis Pario marmore purius; +Urit grata protervitas + Et voltus nimium lubricus adspici. +In me tota ruens Venus + Cyprum deseruit, nec patitur Scythas 10 +Et versis animosum equis + Parthum dicere nec quae nihil attinent. +Hic vivum mihi caespitem, hic + Verbenas, pueri, ponite turaque +Bimi cum patera meri: 15 + Mactata veniet lenior hostia. + + + + +XX. + +Vile potabis modicis Sabinum +Cantharis, Graeca quod ego ipse testa +Conditum levi, datus in theatro + Cum tibi plausus, + +Care Maecenas eques, ut paterni 5 +Fluminis ripae simul et iocosa +Redderet laudes tibi Vaticani + Montis imago. + +Caecubum et prelo domitam Caleno +Tu bibes uvam: mea nec Falernae 10 +Temperant vites neque Formiani + Pocula colles. + + + + +XXI. + +Dianam tenerae dicite virgines, +Intonsum, pueri, dicite Cynthium + Latonamque supremo + Dilectam penitus Iovi. + +Vos laetam fluviis et nemorum coma, 5 +Quaecumque aut gelido prominet Algido, + Nigris aut Erymanthi + Silvis aut viridis Cragi; + +Vos Tempe totidem tollite laudibus +Natalemque, mares, Delon Apollinis 10 + Insignemque pharetra + Fraternaque umerum lyra. + +Hic bellum lacrimosum, hic miseram famem +Pestemque a populo et principe Caesare in + Persas atque Britannos 15 + Vestra motus aget prece. + + + + +XXII. + +Integer vitae scelerisque purus +Non eget Mauris iaculis neque arcu +Nec venenatis gravida sagittis, + Fusce, pharetra, + +Sive per Syrtis iter aestuosas, 5 +Sive facturus per inhospitalem +Caucasum vel quae loca fabulosus + Lambit Hydaspes. + +Namque me silva lupus in Sabina, +Dum meam canto Lalagen et ultra 10 +Terminum curis vagor expeditis, + Fugit inermem, + +Quale portentum neque militaris +Daunias latis alit aesculetis +Nec Iubae tellus generat, leonum 15 + Arida nutrix. + +Pone me pigris ubi nulla campis +Arbor aestiva recreatur aura, +Quod latus mundi nebulae malusque + Iuppiter urget; 20 + +Pone sub curru nimium propinqui +Solis in terra domibus negata: +Dulce ridentem Lalagen amabo, + Dulce loquentem. + + + + +XXIII. + +Vitas hinuleo me similis, Chloe, +Quaerenti pavidam montibus aviis + Matrem non sine vano + Aurarum et siluae metu. + +Nam seu mobilibus veris inhorruit 5 +Adventus foliis, seu virides rubum + Dimovere lacertae, + Et corde et genibus tremit. + +Atqui non ego te tigris ut aspera +Gaetulusve leo frangere persequor: 10 + Tandem desine matrem + Tempestiva sequi viro. + + + + +XXIV. + +Quis desiderio sit pudor aut modus +Tam cari capitis? Praecipe lugubris +Cantus, Melpomene, cui liquidam pater + Vocem cum cithara dedit. + +Ergo Quintilium perpetuus sopor 5 +Urget! Cui Pudor et Iustitiae soror, +Incorrupta Fides, nudaque Veritas + Quando ullum inveniet parem? + +Multis ille bonis flebilis occidit, +Nulli flebilior quam tibi, Vergili. 10 +Tu frustra pius heu non ita creditum + Poscis Quintilium deos. + +Quid? si Threicio blandius Orpheo +Auditam moderere arboribus fidem, +Num vanae redeat sanguis imagini, 15 + Quam virga semel horrida, + +Non lenis precibus fata recludere, +Nigro compulerit Mercurius gregi? +Durum: sed levius fit patientia, + Quidquid corrigerest nefas. 20 + + + + +XXV. + +Parcius iunctas quatiunt fenestras +Iactibus crebris iuvenes protervi, +Nec tibi somnos adimunt, amatque + Ianua limen, + +Quae prius multum facilis movebat 5 +Cardines. Audis minus et minus iam: +'Me tuo longas pereunte noctes, + Lydia, dormis?' + +Invicem moechos anus arrogantis +Flebis in solo levis angiportu, 10 +Thracio bacchante magis sub inter- + lunia vento, + +Cum tibi flagrans amor et libido, +Quae solet matres furiare equorum, +Saeviet circa iecur ulcerosum, 15 + Non sine questu, + +Laeta quod pubes hedera virenti +Gaudeat pulla magis atque myrto, +Aridas frondes hiemis sodali + Dedicet Hebro. 20 + + + + +XXVI. + +Musis amicus tristitiam et metus +Tradam protervis in mare Creticum + Portare ventis, quis sub Arcto + Rex gelidae metuatur orae, + +Quid Tiridaten terreat, unice 5 +Securus. O quae fontibus integris + Gaudes, apricos necte flores, + Necte meo Lamiae coronam, + +Pimplei dulcis. Nil sine te mei +Prosunt honores: hunc fidibus novis, 10 + Hunc Lesbio sacrare plectro + Teque tuasque decet sorores. + + + + +XXVII. + +Natis in usum laetitiae scyphis +Pugnare Thracumst: tollite barbarum + Morem, verecundumque Bacchum + Sanguineis prohibete rixis. + +Vino et lucernis Medus acinaces 5 +Immane quantum discrepat: impium + Lenite clamorem, sodales, + Et cubito remanete presso. + +Voltis severi me quoque sumere +Partem Falerni? Dicat Opuntiae 10 + Frater Megillae quo beatus + Volnere, qua pereat sagitta. + +Cessat voluntas? Non alia bibam +Mercede. Quae te cumque domat Venus, + Non erubescendis adurit 15 + Ignibus ingenuoque semper + +Amore peccas. Quidquid habes, age, +Depone tutis auribus. A miser, + Quanta laborabas Charybdi, + Digne puer meliore flamma! 20 + +Quae saga, quis te solvere Thessalis +Magus venenis, quis poterit deus? + Vix inligatum te triformi + Pegasus expediet Chimaera. + + + + +XXVIII. + +Te maris et terrae numeroque carentis arenae + Mensorem cohibent, Archyta, +Pulveris exigui prope litus parva Matinum + Munera, nec quicquam tibi prodest +Aerias temptasse domos animoque rotundum 5 + Percurrisse polum morituro. +Occidit et Pelopis genitor, conviva deorum, + Tithonusque remotus in auras +Et Iovis arcanis Minos admissus, habentque + Tartara Panthoiden iterum Orco 10 +Demissum, quamvis clipeo Troiana refixo + Tempora testatus nihil ultra +Nervos atque cutem morti concesserat atrae, + Iudice te non sordidus auctor +Naturae verique. Sed omnes una manet nox 15 + Et calcanda semel via leti. +Dant alios Furiae torvo spectacula Marti, + Exitiost avidum mare nautis; +Mixta senum ac iuvenum densentur funera; nullum + Saeva caput Proserpina fugit: 20 +Me quoque devexi rapidus comes Orionis + Illyricis Notus obruit undis. +At tu, nauta, vagae ne parce malignus arenae + Ossibus et capiti inhumato +Particulam dare: sic, quodcumque minabitur Eurus 25 + Fluctibus Hesperiis, Venusinae +Plectantur silvae te sospite, multaque merces, + Unde potest, tibi defluat aequo +Ab Iove Neptunoque sacri custode Tarenti. + Neglegis immeritis nocituram 30 +Postmodo te natis fraudem committere? Fors et + Debita iura vicesque superbae +Te maneant ipsum: precibus non linquar inultis, + Teque piacula nulla resolvent. +Quamquam festinas, non est mora longa; licebit 35 + Iniecto ter pulvere curras. + + + + +XXIX. + +Icci, beatis nunc Arabum invides +Gazis et acrem militiam paras + Non ante devictis Sabaeae + Regibus, horribilique Medo + +Nectis catenas? Quae tibi virginum 5 +Sponso necato barbara serviet? + Puer quis ex aula capillis + Ad cyathum statuetur unctis, + +Doctus sagittas tendere Sericas +Arcu paterno? Quis neget arduis 10 + Pronos relabi posse rivos + Montibus et Tiberim reverti, + +Cum tu coemptos undique nobilis +Libros Panaeti Socraticam et domum + Mutare loricis Hiberis, 15 + Pollicitus meliora, tendis ? + + + + +XXX. + +O Venus, regina Cnidi Paphique, +Sperne dilectam Cypron et vocantis +Ture te multo Glycerae decoram + Transfer in aedem. + +Fervidus tecum puer et solutis 5 +Gratiae zonis properentque Nymphae +Et parum comis sine te Iuventas + Mercuriusque. + + + + +XXXI. + +Quid dedicatum poscit Apollinem +Vates? Quid orat, de patera novum + Fundens liquorem? Non opimae + Sardiniae segetes feracis, + +Non aestuosae grata Calabriae 5 +Armenta, non aurum aut ebur Indicum, + Non rura, quae Liris quieta + Mordet aqua taciturnus amnis. + +Premant Calena falce quibus dedit +Fortuna vitem, dives et aureis 10 + Mercator exsiccet culullis + Vina Syra reparata merce, + +Dis carus ipsis, quippe ter et quater +Anno revisens aequor Atlanticum + Impune. Me pascunt olivae, 15 + Me cichorea levesque malvae. + +Frui paratis et valido mihi, +Latoe, dones et precor integra + Cum mente nec turpem senectam + Degere nec cithara carentem. 20 + + + + +XXXII. + +Poscimur. Siquid vacui sub umbra +Lusimus tecum, quod et hunc in annum +Vivat et pluris, age dic Latinum, + Barbite, carmen, + +Lesbio primum modulate civi, 5 +Qui ferox bello tamen inter arma, +Sive iactatam religarat udo + Litore navim, + +Liberum et Musas Veneremque et illi +Semper haerentem puerum canebat, 10 +Et Lycum nigris oculis nigroque + Crine decorum. + +O decus Phoebi et dapibus supremi +Grata testudo Iovis, o laborum +Dulce lenimen, mihi cumque salve 15 + Rite vocanti! + + + + +XXXIII. + +Albi, ne doleas plus nimio memor +Immitis Glycerae, neu miserabilis +Decantes elegos, cur tibi iunior + Laesa praeniteat fide. + +Insignem tenui fronte Lycorida 5 +Cyri torret amor, Cyrus in asperam +Declinat Pholoen; sed prius Apulis + Iungentur capreae lupis + +Quam turpi Pholoe peccet adultero. +Sic visum Veneri, cui placet impares 10 +Formas atque animos sub iuga aenea + Saevo mittere cum ioco. + +Ipsum me melior cum peteret Venus, +Grata detinuit compede Myrtale +Libertina, fretis acrior Hadriae 15 + Curvantis Calabros sinus. + + + + +XXXIV. + +Parcus deorum cultor et infrequens, +Insanientis dum sapientiae + Consultus erro, nunc retrorsum + Vela dare atque iterare cursus + +Cogor relictos. Namque Diespiter, 5 +Igni corusco nubila dividens + Plerumque, per purum tonantis + Egit equos volucremque currum, + +Quo bruta tellus et vaga flumina, +Quo Styx et invisi horrida Taenari 10 + Sedes Atlanteusque finis + Concutitur. Valet ima summis + +Mutare et insignem attenuat deus, +Obscura promens; hinc apicem rapax + Fortuna cum stridore acuto 15 + Sustulit, hic posuisse gaudet. + + + + +XXXV. + +O diva, gratum quae regis Antium, +Praesens vel imo tollere de gradu + Mortale corpus vel superbos + Vertere funeribus triumphos, + +Te pauper ambit sollicita prece 5 +Ruris colonus, te dominam aequoris + Quicumque Bithyna lacessit + Carpathium pelagus carina. + +Te Dacus asper, te profugi Scythae +Urbesque gentesque et Latium ferox 10 + Regumque matres barbarorum et + Purpurei metuunt tyranni, + +Iniurioso ne pede proruas +Stantem columnam, neu populus frequens + Ad arma cessantis, ad arma 15 + Concitet imperiumque frangat. + +Te semper anteit saeva Necessitas, +Clavos trabalis et cuneos manu + Gestans aena, nec severus + Uncus abest liquidumque plumbum. 20 + +Te Spes et albo rara Fides colit +Velata panno, nec comitem abnegat, + Utcumque mutata potentis + Veste domos inimica linquis. + +At volgus infidum et meretrix retro 25 +Periura cedit, diffugiunt cadis + Cum faece siccatis amici + Ferre iugum pariter dolosi. + +Serves iturum Caesarem in ultimos +Orbis Britannos et iuvenum recens 30 + Examen Eois timendum + Partibus Oceanoque rubro. + +Eheu cicatricum et sceleris pudet +Fratrumque. Quid nos dura refugimus + Aetas? quid intactum nefasti + Liquimus? unde manum iuventus 35 + +Metu deorum continuit? quibus +Pepercit aris? O utinam nova + Incude diffingas retusum in + Massagetas Arabasque ferrum! 40 + + + + +XXXVI. + +Et ture et fidibus iuvat + Placare et vituli sanguine debito +Custodes Numidae deos, + Qui nunc Hesperia sospes ab ultima +Caris multa sodalibus, 5 + Nulli plura tamen dividit oscula +Quam dulci Lamiae, memor + Actae non alio rege puertiae +Mutataeque simul togae. + Cressa ne careat pulchra dies nota, 10 +Neu promptae modus amphorae + Neu morem in Salium sit requies pedum, +Neu multi Damalis meri + Bassum Threicia vincat amystide, +Neu desint epulis rosae 15 + Neu vivax apium neu breve lilium. +Omnes in Damalin putris + Deponent oculos, nec Damalis novo +Divelletur adultero, + Lascivis hederis ambitiosior. 20 + + + + +XXXVII. + +Nunc est bibendum, nunc pede libero +Pulsanda tellus, nunc Saliaribus + Ornare pulvinar deorum + Tempus erat dapibus, sodales. + +Antehac nefas depromere Caecubum 5 +Cellis avitis, dum Capitolio + Regina dementis ruinas + Funus et imperio parabat + +Contaminato cum grege turpium +Morbo virorum, quidlibet impotens 10 + Sperare fortunaque dulci + Ebria. Sed minuit furorem + +Vix una sospes navis ab ignibus, +Mentemque lymphatam Mareotico + Redegit in veros timores 15 + Caesar, ab Italia volantem + +Remis adurgens, accipiter velut +Mollis columbas aut leporem citus + Venator in campis nivalis + Haemoniae, daret ut catenis 20 + +Fatale monstrum. Quae generosius +Perire quaerens nec muliebriter + Expavit ensem nec latentis + Classe cita reparavit oras. + +Ausa et iacentem visere regiam 25 +Voltu sereno, fortis et asperas + Tractare serpentes, ut atrum + Corpore combiberet venenum, + +Deliberata morte ferocior, +Saevis Liburnis scilicet invidens 30 + Privata deduci superbo + Non humilis mulier triumpho. + + + + +XXXVIII. + +Persicos odi, puer, apparatus; +Displicent nexae philyra coronae; +Mitte sectari, rosa quo locorum + Sera moretur. + +Simplici myrto nihil adlabores 5 +Sedulus curo: neque te ministrum +Dedecet myrtus neque me sub arta + Vite bibentem. + + + + +CARMINUM + +LIBER SECUNDUS. + + + + +I. + +Motum ex Metello consule civicum +Bellique causas et vitia et modos + Ludumque Fortunae gravisque + Principum amicitias et arma + +Nondum expiatis uncta cruoribus, 5 +Periculosae plenum opus aleae, + Tractas et incedis per ignis + Suppositos cineri doloso. + +Paullum severae Musa tragoediae +Desit theatris; mox ubi publicas 10 + Res ordinaris, grande munus + Cecropio repetes cothurno, + +Insigne maestis praesidium reis +Et consulenti, Pollio, Curiae, + Cui laurus aeternos honores 15 + Delmatico peperit triumpho. + +Iam nunc minaci murmure cornuum +Perstringis auris, iam litui strepunt, + Iam fulgor armorum fugacis + Terret equos equitumque voltus. 20 + +Audire magnos iam videor duces, +Non indecoro pulvere sordidos, + Et cuncta terrarum subacta + Praeter atrocem animum Catonis. + +Iuno et deorum quisquis amicior 25 +Afris inulta cesserat impotens + Tellure victorum nepotes + Rettulit inferias Iugurthae. + +Quis non Latino sanguine pinguior +Campus sepulcris impia proelia 30 + Testatur auditumque Medis + Hesperiae sonitum ruinae? + +Qui gurges aut quae flumina lugubris +Ignara belli? quod mare Dauniae + Non decoloravere caedes? 35 + Quae caret ora cruore nostro? + +Sed ne relictis, Musa procax, iocis +Ceae retractes munera neniae, + Mecum Dionaeo sub antro + Quaere modos leviore plectro. + + + + +II. + +Nullus argento color est avaris +Abdito terris, inimice lamnae +Crispe Sallusti, nisi temperato + Splendeat usu. + +Vivet extento Proculeius aevo, 5 +Notus in fratres animi paterni; +Illum aget penna metuente solvi + Fama superstes. + +Latius regnes avidum domando +Spiritum, quam si Libyam remotis 10 +Gadibus iungas et uterque Poenus + Serviat uni. + +Crescit indulgens sibi dirus hydrops +Nec sitim pellit, nisi causa morbi +Fugerit venis et aquosus albo 15 + Corpore languor. + +Redditum Cyri solio Phraaten +Dissidens plebi numero beatorum +Eximit Virtus populumque falsis + Dedocet uti 20 + +Vocibus, regnum et diadema tutum +Deferens uni propriamque laurum, +Quisquis ingentis oculo inretorto + Spectat acervos. + + + + +III. + +Aequam memento rebus in arduis +Servare mentem, non secus in bonis + Ab insolenti temperatam + Laetitia, moriture Delli, + +Seu maestus omni tempore vixeris, 5 +Seu te in remoto gramine per dies + Festos reclinatum bearis + Interiore nota Falerni. + +Quo pinus ingens albaque populus +Umbram hospitalem consociare amant 10 + Ramis? Quid obliquo laborat + Lympha fugax trepidare rivo? + +Huc vina et unguenta et nimium brevis +Flores amoenae ferre iube rosae, + Dum res et aetas et sororum + Fila trium patiuntur atra. 15 + +Cedes coemptis saltibus et domo +Villaque, flavus quam Tiberis lavit, + Cedes, et exstructis in altum + Divitiis potietur heres. + +Divesne prisco natus ab Inacho 20 +Nil interest an pauper et infima + De gente sub divo moreris, + Victima nil miserantis Orci. + +Omnes eodem cogimur, omnium +Versatur urna serius ocius 25 + Sors exitura et nos in aeternum + Exsilium impositura cumbae. + + + + +IV. + +Ne sit ancillae tibi amor pudori, +Xanthia Phoceu! Prius insolentem +Serva Briseis niveo colore + Movit Achillem; + +Movit Aiacem Telamone natum 5 +Forma captivae dominum Tecmessae; +Arsit Atrides medio in triumpho + Virgine rapta, + +Barbarae postquam cecidere turmae +Thessalo victore et ademptus Hector 10 +Tradidit fessis leviora tolli + Pergama Grais. + +Nescias an te generum beati +Phyllidis flavae decorent parentes; +Regium certe genus et penatis 15 + Maeret iniquos. + +Crede non illam tibi de scelesta +Plebe dilectam, neque sic fidelem, +Sic lucro aversam potuisse nasci + Matre pudenda. 20 + +Bracchia et voltum teretesque suras +Integer laudo; fuge suspicari, +Cuius octavum trepidavit aetas + Claudere lustrum. + + + + +V. + +Nondum subacta ferre iugum valet +Cervice, nondum munia comparis + Aequare nec tauri ruentis + In venerem tolerare pondus. + +Circa virentis est animus tuae 5 +Campos iuvencae, nunc fluviis gravem + Solantis aestum, nunc in udo + Ludere cum vitulis salicto + +Praegestientis. Tolle cupidinem +Immitis uvae: iam tibi lividos 10 + Distinguet autumnus racemos + Purpureo varius colore. + +Iam te sequetur: currit enim ferox +Aetas, et illi, quos tibi dempserit, + Adponet annos; iam proterva 15 + Fronte petet Lalage maritum, + +Dilecta quantum non Pholoe fugax, +Non Chloris, albo sic umero nitens + Ut pura nocturno renidet + Luna mari, Cnidiusve Gyges, 20 + +Quem si puellarum insereres choro, +Mire sagacis falleret hospites + Discrimen obscurum solutis + Crinibus ambiguoque voltu. + + + + +VI. + +Septimi, Gadis aditure mecum et +Cantabrum indoctum iuga ferre nostra et +Barbaras Syrtis, ubi Maura semper + Aestuat unda: + +Tibur Argeo positum colono 5 +Sit meae sedes utinam senectae, +Sit modus lasso maris et viarum + Militiaeque. + +Unde si Parcae prohibent iniquae, +Dulce pellitis ovibus Galaesi 10 +Flumen et regnata petam Laconi + Rura Phalantho. + +Ille terrarum mihi praeter omnis +Angulus ridet, ubi non Hymetto +Mella decedunt viridique certat 15 + Baca Venafro; + +Ver ubi longum tepidasque praebet +Iuppiter brumas, et amicus Aulon +Fertili Baccho minimum Falernis + Invidet uvis. 20 + +Ille te mecum locus et beatae +Postulant arces; ibi tu calentem +Debita sparges lacrima favillam + Vatis amici. + + + + +VII. + +O saepe mecum tempus in ultimum +Deducte Bruto militiae duce, + Quis te redonavit Quiritem + Dis patriis Italoque caelo, + +Pompei, meorum prime sodalium, 5 +Cum quo morantem saepe diem mero + Fregi, coronatus nitentis + Malobathro Syrio capillos? + +Tecum Philippos et celerem fugam +Sensi relicta non bene parmula, 10 + Cum fracta virtus et minaces + Turpe solum tetigere mento. + +Sed me per hostis Mercurius celer +Denso paventem sustulit aere; + Te rursus in bellum resorbens 15 + Unda fretis tulit aestuosis. + +Ergo obligatam redde Iovi dapem, +Longaque fessum militia latus + Depone sub lauru mea nec + Parce cadis tibi destinatis. 20 + +Oblivioso levia Massico +Ciboria exple, funde capacibus + Unguenta de conchis. Quis udo + Deproperare apio coronas + +Curatve myrto? Quem Venus arbitrum 25 +Dicet bibendi? Non ego sanius + Bacchabor Edonis: recepto + Dulce mihi furerest amico. + + + + +VIII. + +Ulla si iuris tibi peierati +Poena, Barine, nocuisset umquam, +Dente si nigro fieres vel uno + Turpior ungui, + +Crederem. Sed tu simul obligasti 5 +Perfidum votis caput, enitescis +Pulchrior multo, iuvenumque prodis + Publica cura. + +Expedit matris cineres opertos +Fallere et toto taciturna noctis 10 +Signa cum caelo gelidaque divos + Morte carentis. + +Ridet hoc, inquam, Venus ipsa, rident +Simplices Nymphae ferus et Cupido, +Semper ardentis acuens sagittas 15 + Cote cruenta. + +Adde quod pubes tibi crescit omnis, +Servitus crescit nova, nec priores +Impiae tectum dominae relinquunt, + Saepe minati. 20 + +Te suis matres motuunt iuvencis, +Te senes parci miseraeque nuper +Virgines nuptae, tua ne retardet + Aura maritos. + + + + +IX. + +Non semper imbres nubibus hispidos +Manant in agros aut mare Caspium + Vexant inaequales procellae + Usque, nec Armeniis in oris, + +Amice Valgi, stat glacies iners 5 +Mensis per omnis, aut Aquilonibus + Querceta Gargani laborant + Et foliis viduantur orni: + +Tu semper urges flebilibus modis +Mysten ademptum, nec tibi Vespero 10 + Surgente decedunt amores + Nec rapidum fugiente solem. + +At non ter aevo functus amabilem +Ploravit omnis Antilochum senex + Annos, nec impubem parentes 15 + Troilon aut Phrygiae sorores + +Flevere semper. Desine mollium +Tandem querellarum, et potius nova + Cantemus Augusti tropaea + Caesaris et rigidum Niphaten, 20 + +Medumque flumen gentibus additum +Victis minores volvere vertices, + Intraque praescriptum Gelonos + Exiguis equitare campis. + + + + +X. + +Rectius vives, Licini, neque altum +Semper urgendo neque, dum procellas +Cautus horrescis, nimium premendo + Litus iniquum. + +Auream quisquis mediocritatem 5 +Diligit, tutus caret obsoleti +Sordibus tecti, caret invidenda + Sobrius aula. + +Saepius ventis agitatur ingens +Pinus et celsae graviore casu 10 +Decidunt turres feriuntque summos + Fulgura montis. + +Sperat infestis, metuit secundis +Alteram sortem bene praeparatum +Pectus. Informis hiemes reducit 15 + Iuppiter, idem + +Submovet. Non, si male nunc, et olim +Sic erit: quondam cithara tacentem +Suscitat Musam neque semper arcum + Tendit Apollo. 20 + +Rebus angustis animosus atque +Fortis appare; sapienter idem +Contrahes vento nimium secundo + Turgida vela. + + + + +XI. + +Quid bellicosus Cantaber et Scythes, +Hirpine Quinti, cogitet Hadria + Divisus obiecto, remittas + Quaerere, nec trepides in usum + +Poscentis aevi pauca. Fugit retro 5 +Levis iuventas et decor, arida + Pellente lascivos amores + Canitie facilemque somnum. + +Non semper idem floribus est honor +Vernis, neque uno luna rubens nitet 10 + Voltu: quid aeternis minorem + Consiliis animum fatigas? + +Cur non sub alta vel platano vel hac +Pinu iacentes sic temere et rosa + Canos odorati capillos, 15 + Dum licet, Assyriaque nardo + +Potamus uncti? Dissipat Euhius +Curas edacis. Quis puer ocius + Restinguet ardentis Falerni + Pocula praetereunte lympha? 20 + +Quis devium scortum eliciet domo +Lyden? Eburna, die age, cum lyra + Maturet, in comptum Lacaenae + More comam religata nodum. + + + + +XII. + +Nolis longa ferae bella Numantiae +Nec durum Hannibalem nec Siculum mare +Poeno purpureum sanguine mollibus + Aptari citharae modis, + +Nec saevos Lapithas et nimium mero 5 +Hylaeum domitosque Herculea manu +Telluris iuvenes, unde periculum + Fulgens contremuit domus + +Saturni veteris: tuque pedestribus +Dices historiis proelia Caesaris, 10 +Maecenas, melius ductaque per vias + Regum colla minacium. + +Me dulcis dominae Musa Licymniae +Cantus, me voluit dicere lucidum +Fulgentis oculos et bene mutuis 15 + Fidum pectus amoribus; + +Quam nec ferre pedem dedecuit choris +Nec certare ioco nec dare bracchia +Ludentem nitidis virginibus sacro + Dianae celebris die. 20 + +Num tu quae tenuit dives Achaemenes +Aut pinguis Phrygiae Mygdonias opes +Permutare velis crine Licymniae, + Plenas aut Arabum domos, + +Dum flagrantia detorquet ad oscula 25 +Cervicem, aut facili saevitia negat +Quae poscente magis gaudeat eripi, + Interdum rapere occupet? + + + + +XIII. + +Ille et nefasto te posuit die, +Quicumque primum, et sacrilega manu + Produxit, arbos, in nepotum + Perniciem opprobriumque pagi; + +Illum et parentis crediderim sui 5 +Fregisse cervicem et penetralia + Sparsisse nocturno cruore + Hospitis; ille venena Colcha + +Et quidquid usquam concipitur nefas +Tractavit, agro qui statuit meo 10 + Te triste lignum, te caducum + In domini caput immerentis. + +Quid quisque vitet, numquam homini satis +Cautumst in horas: navita Bosporum + Poenus perhorrescit neque ultra 15 + Caeca timet aliunde fata; + +Miles sagittas et celerem fugam +Parthi, catenas Parthus et Italum + Robur; sed improvisa leti + Vis rapuit rapietque gentis. 20 + +Quam paene furvae regna Proserpinae +Et iudicantem vidimus Aeacum + Sedesque discriptas piorum et + Aeoliis fidibus querentem + +Sappho puellis de popularibus, 25 +Et te sonantem plenius aureo, + Alcaee, plectro dura navis, + Dura fugae mala, dura belli. + +Utrumque sacro digna silentio +Mirantur umbrae dicere; sed magis 30 + Pugnas et exactos tyrannos + Densum umeris bibit aure volgus. + +Quid mirum, ubi illis carminibus stupens +Demittit atras belua centiceps + Auris, et intorti capillis 35 + Eumenidum recreantur angues? + +Quin et Prometheus et Pelopis parens +Dulci laborem decipitur sono, + Nec curat Orion leones + Aut timidos agitare lyncas. 40 + + + + +XIV. + +Eheu fugaces, Postume, Postume, +Labuntur anni, nec pietas moram + Rugis et instanti senectae + Adferet indomitaeque morti; + +Non si trecenis quotquot eunt dies, 5 +Amice, places inlacrimabilem + Plutona tauris, qui ter amplum + Geryonen Tityonque tristi + +Compescit unda, scilicet omnibus, +Quicumque terrae munere vescimur, 10 + Enaviganda, sive reges + Sive inopes erimus coloni. + +Frustra cruento Marte carebimus +Fractisque rauci fluctibus Hadriae, + Frustra per autumnos nocentem 15 + Corporibus metuemus Austrum: + +Visendus ater flumine languido +Cocytos errans et Danai genus + Infame damnatusque longi + Sisyphus Aeolides laboris. 20 + +Linquenda tellus et domus et placens +Uxor, neque harum, quas colis, arborum + Te praeter invisas cupressos + Ulla brevem dominum sequetur. + +Absumet heres Caecuba dignior 25 +Servata centum clavibus et mero + Tinguet pavimentum superbo, + Pontificum potiore cenis. + + + + +XV. + +Iam pauca aratro iugera regiae +Moles relinquent; undique latius + Extenta visentur Lucrino + Stagna lacu, platanusque caelebs + +Evincet ulmos; tum violaria et 5 +Myrtus et omnis copia narium + Spargent olivetis odorem + Fertilibus domino priori; + +Tum spissa ramis laurea fervidos +Excludet ictus. Non ita Romuli 10 + Praescriptum et intonsi Catonis + Auspiciis veterumque norma. + +Privatus illis census erat brevis, +Commune magnum: nulla decempedis + Metata privatis opacam 15 + Porticus excipiebat Arcton, + +Nec fortuitum spernere caespitem +Leges sinebant, oppida publico + Sumptu iubentes et deorum + Templa novo decorare saxo. 20 + + + + +XVI. + +Otium divos rogat in patenti +Prensus Aegaeo, simul atra nubes +Condidit lunam neque certa fulgent + Sidera nautis; + +Otium bello furiosa Thrace, 5 +Otium Medi pharetra decori, +Grosphe, non gemmis neque purpura ve- + nale nec auro. + +Non enim gazae neque consularis +Submovet lictor miseros tumultus 10 +Mentis et curas laqueata circum + Tecta volantis. + +Vivitur parvo bene cui paternum +Splendet in mensa tenui salinum +Nec levis somnos timor aut cupido 15 + Sordidus aufert. + +Quid brevi fortes iaculamur aevo +Multa? Quid terras alio calentis +Sole mutamus? Patriae quis exsul + Se quoque fugit? 20 + +Scandit aeratas vitiosa navis +Cura nec turmas equitum relinquit, +Ocior cervis et agente nimbos + Ocior Euro. + +Laetus in praesens animus quod ultrast 25 +Oderit curare et amara lento +Temperet risu; nihil est ab omni + Parte beatum. + +Abstulit clarum cita mors Achillem, +Longa Tithonum minuit senectus, 30 +Et mihi forsan tibi quod negarit + Porriget hora. + +Te greges centum Siculaeque circum +Mugiunt vaccae, tibi tollit hinnitum +Apta quadrigis equa, te bis Afro 35 + Murice tinctae + +Vestiunt lanae; mihi parva rura et +Spiritum Graiae tenuem Camenae +Parca non mendax dedit et malignum + Spernere volgus. 40 + + + + +XVII. + +Cur me querellis exanimas tuis? +Nec dis amicumst nec mihi te prius + Obire, Maecenas, mearum + Grande decus columenque rerum. + +A, te meae si partem animae rapit 5 +Maturior vis, quid moror altera, + Nec carus aeque nec superstes + Integer? Ille dies utramque + +Ducet ruinam. Non ego perfidum +Dixi sacramentum: ibimus, ibimus, 10 + Utcumque praecedes, supremum + Carpere iter comites parati. + +Me nec Chimaerae spiritus igneae +Nec, si resurgat, centimanus Gyas + Divellet umquam: sic potenti 15 + Iustitiae placitumque Parcis. + +Seu Libra seu me Scorpios adspicit +Formidolosus pars violentior + Natalis horae, seu tyrannus + Hesperiae Capricornus undae, 20 + +Utrumque nostrum incredibili modo +Consentit astrum. Te Iovis impio + Tutela Saturno refulgens + Eripuit volucrisque Fati + +Tardavit alas, cum populus frequens 25 +Laetum theatris ter crepuit sonum; + Me truncus inlapsus cerebro + Sustulerat, nisi Faunus ictum + +Dextra levasset, Mercurialium +Custos virorum. Reddere victimas 30 + Aedemque votivam memento; + Nos humilem feriemus agnam. + + + + +XVIII. + +Non ebur neque aureum + Mea renidet in domo lacunar, +Non trabes Hymettiae + Premunt columnas ultima recisas +Africa, neque Attali 5 + Ignotus heres regiam occupavi, +Nec Laconicas mihi + Trahunt honestae purpuras clientae. +At fides et ingeni + Benigna venast, pauperemque dives 10 +Me petit: nihil supra + Deos lacesso nec potentem amicum +Largiora flagito, + Satis beatus unicis Sabinis. +Truditur dies die, 15 + Novaeque pergunt interire lunae: +Tu secanda marmora + Locas sub ipsum funus, et sepulcri +Immemor struis domos, + Marisque Bais obstrepentis urges 20 +Submovere litora, + Parum locuples continente ripa. +Quid quod usque proximos + Revellis agri terminos et ultra +Limites clientium 25 + Salis avarus? Pellitur paternos +In sinu ferens deos + Et uxor et vir sordidosque natos. +Nulla certior tamen + Rapacis Orci fine destinata 30 +Aula divitem manet + Erum. Quid ultra tendis? Aequa tellus +Pauperi recluditur + Regumque pueris, nec satelles Orci +Callidum Promethea 35 + Revexit auro captus. Hic superbum +Tantalum atque Tantali + Genus coercet, hic levare functum +Pauperem laboribus + Vocatus atque non vocatus audit. 40 + + + + +XIX. + +Bacchum in remotis carmina rupibus +Vidi docentem, credite posteri, + Nymphasque discentis et auris + Capripedum Satyrorum acutas. + +Euhoe, recenti mens trepidat metu, 5 +Plenoque Bacchi pectore turbidum + Laetatur. Euhoe, parce Liber, + Parce gravi metuende thyrso. + +Fas pervicacis est mihi Thyiadas +Vinique fontem lactis et uberes 10 + Cantare rivos atque truncis + Lapsa cavis iterare mella; + +Fas et beatae coniugis additum +Stellis honorem tectaque Penthei + Disiecta non leni ruina 15 + Thracis et exitium Lycurgi. + +Tu flectis amnis, tu mare barbarum, +Tu separatis uvidus in iugis + Nodo coerces viperino + Bistonidum sine fraude crinis. 20 + +Tu, cum parentis regna per arduum +Cohors Gigantum scanderet impia, + Rhoetum retorsisti leonis + Unguibus horribilique mala; + +Quamquam choreis aptior et iocis 25 +Ludoque dictus non sat idoneus + Pugnae ferebaris; sed idem + Pacis eras mediusque belli. + +Te vidit insons Cerberus aureo +Cornu decorum, leniter atterens 30 + Caudam, et recedentis trilingui + Ore pedes tetigitque crura. + + + + +XX. + +Non usitata nec tenui ferar +Penna biformis per liquidum aethera + Vates, neque in terris morabor + Longius invidiaque maior + +Urbis relinquam. Non ego pauperum 5 +Sanguis parentum, non ego, quem vocas, + Dilecte Maecenas, obibo + Nec Stygia cohibebor unda. + +Iam iam residunt cruribus asperae +Pelles et album mutor in alitem 10 + Superne, nascunturque leves + Per digitos umerosque plumae. + +Iam Daedaleo notior Icaro +Visam gementis litora Bospori + Syrtisque Gaetulas canorus 15 + Ales Hyperboreosque campos. + +Me Colchus et qui dissimulat metum +Marsae cohortis Dacus et ultimi + Noscent Geloni, me peritus + Discet Hiber Rhodanique potor. 20 + +Absint inani funere neniae +Luctusque turpes et querimoniae; + Compesce clamorem ac sepulcri + Mitte supervacuos honores. + + + + +CARMINUM + +LIBER TERTIUS. + + + + +I. + +Odi profanum volgus et arceo. +Favete linguis: carmina non prius + Audita Musarum sacerdos + Virginibus puerisque canto. + +Regum timendorum in proprios greges, 5 +Reges in ipsos imperiumst Iovis, + Clari Giganteo triumpho, + Cuncta supercilio moventis. + +Est ut viro vir latius ordinet +Arbusta sulcis, hic generosior 10 + Descendat in Campum petitor, + Moribus hic meliorque fama + +Contendat, illi turba clientium +Sit maior: aequa lege Necessitas + Sortitur insignis et imos; 15 + Omne capax movet urna nomen. + +Destrictus ensis cui super impia +Cervice pendet, non Siculae dapes + Dulcem elaborabunt saporem, + Non avium citharaeque cantus 20 + +Somnum reducent. Somnus agrestium +Lenis virorum non humilis domos + Fastidit umbrosamque ripam, + Non zephyris agitata tempe. + +Desiderantem quod satis est neque 25 +Tumultuosum sollicitat mare + Nec saevus Arcturi cadentis + Impetus aut orientis Haedi, + +Non verberatae grandine vineae +Fundusque mendax, arbore nunc aquas 30 + Culpante, nunc torrentia agros + Sidera, nunc hiemes iniquas. + +Contracta pisces aequora sentiunt +Iactis in altum molibus: huc frequens + Caementa demittit redemptor 35 + Cum famulis dominusque terrae + +Fastidiosus. Sed Timor et Minae +Scandunt eodem quo dominus, neque + Decedit aerata triremi et + Post equitem sedet atra Cura. 40 + +Quod si dolentem nec Phrygius lapis +Nec purpurarum sidere clarior + Delenit usus nec Falerna + Vitis Achaemeniumque costum: + +Cur invidendis postibus et novo 45 +Sublime ritu moliar atrium? + Cur valle permutem Sabina + Divitias operosiores? + + + + +II. + +Angustam amice pauperiem pati +Robustus acri militia puer + Condiscat et Parthos ferocis + Vexet eques metuendus hasta, + +Vitamque sub divo et trepidis agat 5 +In rebus. Illum ex moenibus hosticis + Matrona bellantis tyranni + Prospiciens et adulta virgo + +Suspiret, eheu, ne rudis agminum +Sponsus lacessat regius asperum 10 + Tactu leonem, quem cruenta + Per medias rapit ira caedes. + +Dulce et decorumst pro patria mori: +Mors et fugacem persequitur virum, + Nec parcit imbellis iuventae 15 + Poplitibus timidoque tergo. + +Virtus repulsae nescia sordidae, +Intaminatis fulget honoribus, + Nec sumit aut ponit securis + Arbitrio popularis aurae. 20 + +Virtus recludens immeritis mori +Caelum negata temptat iter via, + Coetusque volgaris et udam + Spernit humum fugiente penna. + +Est et fideli tuta silentio 25 +Merces: vetabo qui Cereris sacrum + Volgarit arcanae sub isdem + Sit trabibus fragilemve mecum + +Solvat phaselon; saepe Diespiter +Neglectus incesto addidit integrum: 30 + Raro antecedentem scelestum + Deseruit pede Poena claudo. + + + + +III. + +Iustum et tenacem propositi virum +Non civium ardor prava iubentium, + Non voltus instantis tyranni + Mente quatit solida, neque Auster, + +Dux inquieti turbidus Hadriae, 5 +Nec fulminantis magna manus Iovis; + Si fractus inlabatur orbis, + Impavidum ferient ruinae. + +Hac arte Pollux et vagus Hercules +Enisus arcis attigit igneas, 10 + Quos inter Augustus recumbens + Purpureo bibet ore nectar. + +Hac te merentem, Bacche pater, tuae +Vexere tigres, indocili iugum + Collo trahentes; hac Quirinus 15 + Martis equis Acheronta fugit, + +Gratum elocuta consiliantibus +Iunone divis: 'Ilion, Ilion + Fatalis incestusque iudex + Et mulier peregrina vertit 20 + +In pulverem, ex quo destituit deos +Mercede pacta Laomedon, mihi + Castaeque damnatum Minervae + Cum populo et duce fraudulento. + +Iam nec Lacaenae splendet adulterae 25 +Famosus hospes nec Priami domus + Periura pugnacis Achivos + Hectoreis opibus refringit, + +Nostrisque ductum seditionibus +Bellum resedit. Protinus et gravis 30 + Iras et invisum nepotem, + Troica quem peperit sacerdos, + +Marti redonabo; illum ego lucidas +Inire sedes, ducere nectaris + Sucos et adscribi quietis 35 + Ordinibus patiar deorum. + +Dum longus inter saeviat Ilion +Romamque pontus, qualibet exsules + In parte regnanto beati; + Dum Priami Paridisque busto 40 + +Insultet armentum et catulos ferae +Celent inultae, stet Capitolium + Fulgens triumphatisque possit + Roma ferox dare iura Medis. + +Horrenda late nomen in ultimas 45 +Extendat oras, qua medius liquor + Secernit Europen ab Afro, + Qua tumidus rigat arva Nilus. + +Aurum inrepertum et sic melius situm, +Cum terra celat, spernere fortior 50 + Quam cogere humanos in usus + Omne sacrum rapiente dextra, + +Quicumque mundo terminus obstitit, +Hunc tanget armis, visere gestiens, + Qua parte debacchentur ignes, 55 + Qua nebulae pluviique rores. + +Sed bellicosis fata Quiritibus +Hac lege dico, ne nimium pii + Rebusque fidentes avitae + Tecta velint reparare Troiae. 60 + +Troiae renascens alite lugubri +Fortuna tristi clade iterabitur, + Ducente victricis catervas + Coniuge me Iovis et sorore. + +Ter si resurgat murus aeneus 65 +Auctore Phoebo, ter pereat meis + Excisus Argivis, ter uxor + Capta virum puerosque ploret.' + +Non hoc iocosae conveniet lyrae: +Quo, Musa, tendis? Desine pervicax 70 + Referre sermones deorum et + Magna modis tenuare parvis. + + + + +IV. + +Descende caelo et dic age tibia +Regina longum Calliope melos, + Seu voce nunc mavis acuta, + Seu fidibus citharave Phoebi. + +Auditis, an me ludit amabilis 5 +Insania? Audire et videor pios + Errare per lucos, amoenae + Quos et aquae subeunt et aurae. + +Me fabulosae Volture in Apulo +Nutricis extra limen Apuliae 10 + Ludo fatigatumque somno + Fronde nova puerum palumbes + +Texere, mirum quod foret omnibus, +Quicumque celsae nidum Acherontiae + Saltusque Bantinos et arvum 15 + Pingue tenent humilis Forenti, + +Ut tuto ab atris corpore viperis +Dormirem et ursis, ut premerer sacra + Lauroque conlataque myrto, + Non sine dis animosus infans. 20 + +Vester, Camenae, vester in arduos +Tollor Sabinos, seu mihi frigidum + Praeneste seu Tibur supinum + Seu liquidae placuere Baiae. + +Vestris amicum fontibus et choris 25 +Non me Philippis versa acies retro, + Devota non extinxit arbos, + Nec Sicula Palinurus unda. + +Utcumque mecum vos eritis, libens +Insanientem navita Bosporum 30 + Temptabo et urentis arenas + Litoris Assyrii viator; + +Visam Britannos hospitibus feros +Et laetum equino sanguine Concanum; + Visam pharetratos Gelonos 35 + Et Scythicum inviolatus amnem. + +Vos Caesarem altum, militia simul +Fessas cohortis abdidit oppidis, + Finire quaerentem labores, + Pierio recreatis antro. 40 + +Vos lene consilium et datis et dato +Gaudetis, almae. Scimus, ut impios + Titanas immanemque turmam + Fulmine sustulerit caduco + +Qui terram inertem, qui mare temperat 45 +Ventosum et urbis regnaque tristia + Divosque mortalisque turbas + Imperio regit unus aequo. + +Magnum illa terrorem intulerat Iovi +Fidens iuventus horrida bracchiis, 50 + Fratresque tendentes opaco + Pelion imposuisse Olympo. + +Sed quid Typhoeus et validus Mimas, +Aut quid minaci Porphyrion statu, + Quid Rhoetus evolsisque truncis 55 + Enceladus iaculator audax + +Contra sonantem Palladis aegida +Possent ruentes? Hinc avidus stetit + Volcanus, hinc matrona Iuno et + Numquam umeris positurus arcum, 60 + +Qui rore puro Castaliae lavit +Crinis solutos, qui Lyciae tenet + Dumeta natalemque silvam, + Delius et Patareus Apollo. + +Vis consili expers mole ruit sua: 65 +Vim temperatam di quoque provehunt + In maius; idem odere viris + Omne nefas animo moventis. + +Testis mearum centimanus Gyas +Sententiarum, notus et integrae 70 + Temptator Orion Dianae, + Virginea domitus sagitta. + +Iniecta monstris Terra dolet suis +Maeretque partus fulmine luridum + Missos ad Orcum; nec peredit 75 + Impositam celer ignis Aetnam. + +Incontinentis nec Tityi iecur +Reliquit ales, nequitiae additus + Custos; amatorem trecentae + Pirithoum cohibent catenae. 80 + + + + +V. + +Caelo tonantem credidimus Iovem +Regnare; praesens divus habebitur + Augustus adiectis Britannis + Imperio gravibusque Persis. + +Milesne Crassi coniuge barbara 5 +Turpis maritus vixit et hostium, + Pro curia inversique mores! + Consenuit socerorum in armis + +Sub rege Medo Marsus et Apulus, +Anciliorum et nominis et togae 10 + Oblitus aeternaeque Vestae, + Incolumi Iove et urbe Roma? + +Hoc caverat mens provida Reguli +Dissentientis condicionibus + Foedis et exemplo trahentis 15 + Perniciem veniens in aevum, + +Si non periret immiserabilis +Captiva pubes. 'Signa ego Punicis + Adfixa delubris et arma + Militibus sine caede' dixit 20 + +'Derepta vidi; vidi ego civium +Retorta tergo bracchia libero + Portasque non clausas et arva + Marte coli populata nostro. + +Auro repensus scilicet acrior 25 +Miles redibit. Flagitio additis + Damnum: neque amissos colores + Lana refert medicata fuco, + +Nec vera virtus, cum semel excidit, +Curat reponi deterioribus. 30 + Si pugnat extricata densis + Cerva plagis, erit ille fortis, + +Qui perfidis se credidit hostibus, +Et Marte Poenos proteret altero + Qui lora restrictis lacertis 35 + Sensit iners timuitque mortem. + +Hic, unde vitam sumeret inscius, +Pacem duello miscuit. O pudor! + O magna Carthago, probrosis + Altior Italiae ruinis!' 40 + +Fertur pudicae coniugis osculum +Parvosque natos ut capitis minor + Ab se removisse et virilem + Torvus humi posuisse voltum, + +Donec labantis consilio patres 45 +Firmaret auctor numquam alias dato, + Interque maerentis amicos + Egregius properaret exsul. + +Atqui sciebat quae sibi barbarus +Tortor pararet; non aliter tamen 50 + Dimovit obstantis propinquos + Et populum reditus morantem, + +Quam si clientum longa negotia +Diiudicata lite relinqueret, + Tendens Venafranos in agros 55 + Aut Lacedaemonium Tarentum. + + + + +VI. + +Delicta maiorum immeritus lues, +Romane, donec templa refeceris + Aedisque labentis deorum et + Foeda nigro simulacra fumo. + +Dis te minorem quod geris, imperas: 5 +Hinc omne principium, huc refer exitum. + Di multa neglecti dederunt + Hesperiae mala luctuosae. + +Iam bis Monaeses et Pacori manus +Non auspicatos contudit impetus 10 + Nostros et adiecisse praedam + Torquibus exiguis renidet. + +Paene occupatam seditionibus +Delevit Urbem Dacus et Aethiops, + Hic classe formidatus, ille 15 + Missilibus melior sagittis. + +Fecunda culpae saecula nuptias +Primum inquinavere et genus et domos + Hoc fonte derivata clades + In patriam populumque fluxit. 20 + +Motus doceri gaudet Ionicos +Matura virgo et fingitur artibus + Iam nunc et incestos amores + De tenero meditatur ungui. + +Mox iuniores quaerit adulteros 25 +Inter mariti vina, neque eligit + Cui donet impermissa raptim + Gaudia luminibus remotis, + +Sed iussa coram non sine conscio +Surgit marito, seu vocat institor 30 + Seu navis Hispanae magister, + Dedecorum pretiosus emptor. + +Non his iuventus orta parentibus +Infecit aequor sanguine Punico + Pyrrhumque et ingentem cecidit 35 + Antiochum Hannibalemque dirum; + +Sed rusticorum mascula militum +Proles, Sabellis docta ligonibus + Versare glaebas et severae + Matris ad arbitrium recisos 40 + +Portare fustis, sol ubi montium +Mutaret umbras et iuga demeret + Bobus fatigatis amicum + Tempus agens abeunte curru. + +Damnosa quid non imminuit dies? 45 +Aetas parentum, peior avis, tulit + Nos nequiores, mox daturos + Progeniem vitiosiorem. + + + + +VII. + +Quid fles, Asterie, quem tibi candidi +Primo restituent vere Favonii + Thyna merce beatum, + Constantis iuvenem fide, + +Gygen? Ille Notis actus ad Oricum 5 +Post insana Caprae sidera frigidas + Noctis non sine multis + Insomnis lacrimis agit. + +Atqui sollicitae nuntius hospitae, +Suspirare Chloen et miseram tuis 10 + Dicens ignibus uri, + Temptat mille vafer modis. + +Ut Proetum mulier perfida credulum +Falsis impulerit criminibus nimis + Casto Bellerophontae 15 + Maturare necem refert; + +Narrat paene datum Pelea Tartaro, +Magnessam Hippolyten dum fugit abstinens; + Et peccare docentis + Fallax historias movet. 20 + +Frustra: nam scopulis surdior Icari +Voces audit adhuc integer. At tibi + Ne vicinus Enipeus + Plus iusto placeat cave; + +Quamvis non alius flectere equum sciens 25 +Aeque conspicitur gramine Martio, + Nec quisquam citus aeque + Tusco denatat alveo. + +Prima nocte domum claude neque in vias +Sub cantu querulae despice tibiae, 30 + Et te saepe vocanti + Duram difficilis mane. + + + + +VIII. + +Martiis caelebs quid agam Kalendis, +Quid velint flores et acerra turis +Plena miraris positusque carbo in + Caespite vivo, + +Docte sermones utriusque linguae? 5 +Voveram dulcis epulas et album +Libero caprum prope funeratus + Arboris ictu. + +Hic dies, anno redeunte festus, +Corticem adstrictum pice demovebit 10 +Amphorae fumum bibere institutae + Consule Tullo. + +Sume, Maecenas, cyathos amici +Sospitis centum et vigiles lucernas +Perfer in lucem; procul omnis esto 15 + Clamor et ira. + +Mitte civilis super urbe curas: +Occidit Daci Cotisonis agmen, +Medus infestus sibi luctuosis + Dissidet armis, 20 + +Servit Hispanae vetus hostis orae +Cantaber sera domitus catena, +Iam Scythae laxo meditantur arcu + Cedere campis. + +Neglegens ne qua populus laboret, 25 +Parce privatus nimium cavere; +Dona praesentis cape laetus horae, + Linque severa. + + + + +IX. + +'Donec gratus eram tibi + Nec quisquam potior bracchia candidae +Cervici iuvenis dabat, + Persarum vigui rege beatior.' + +'Donec non alia magis 5 + Arsisti neque erat Lydia post Chloen, +Multi Lydia nominis + Romana vigui clarior Ilia.' + +'Me nunc Thressa Chloe regit, + Dulcis docta modos et citharae sciens, 10 +Pro qua non metuam mori, + Si parcent animae fata superstiti.' + +'Me torret face mutua + Thurini Calais filius Ornyti, +Pro quo bis patiar mori, 15 + Si parcent puero fata superstiti.' + +'Quid si prisca redit Venus + Diductosque iugo cogit aeneo? +Si flava excutitur Chloe + Reiectaeque patet ianua Lydiae?' 20 + +'Quamquam sidere pulchrior + Illest, tu levior cortice et improbo +Iracundior Hadria, + Tecum vivere amem, tecum obeam libens!' + + + + +X. + +Extremum Tanain si biberes, Lyce, +Saevo nupta viro, me tamen asperas + Porrectum ante foris obicere incolis + Plorares Aquilonibus. + +Audis, quo strepitu ianua, quo nemus 5 +Inter pulchra satum tecta remugiat + Ventis, et positas ut glaciet nivis + Puro numine Iuppiter? + +Ingratam Veneri porie superbiam, +Ne currente retro funis eat rota: 10 + Non te Penelopen difficilem procis + Tyrrhenus genuit parens. + +O quamvis neque te munera nec preces +Nec tinctus viola pallor amantium + Nec vir Pieria paelice saucius 15 + Curvat, supplicibus tuis + +Parcas, nec rigida mollior aesculo +Nec Mauris animum mitior anguibus. + Non hoc semper erit liminis aut aquae + Caelestis patiens latus. 20 + + + + +XI. + +Mercuri, nam te docilis magistro +Movit Amphion lapides canendo, +Tuque testudo resonare septem + Callida nervis, + +Nec loquax olim neque grata, nunc et 5 +Divitum mensis et amica templis, +Dic modos Lyde quibus obstinatas + Adplicet auris, + +Quae velut latis equa trima campis +Ludit exsultim metuitque tangi, 10 +Nuptiarum expers et adhuc protervo + Cruda marito. + +Tu potes tigris comitesque silvas +Ducere et rivos celeres morari; +Cessit immanis tibi blandienti 15 + Ianitor aulae + +Cerberus, quamvis furiale centum +Muniant angues caput, eius atque +Spiritus taeter saniesque manet + Ore trilingui. 20 + +Quin et Ixion Tityosque voltu +Risit invito; stetit urna paullum +Sicca, dum grato Danai puellas + Carmine mulces. + +Audiat Lyde scelus atque notas 25 +Virginum poenas et inane lymphae +Dolium fundo pereuntis imo, + Seraque fata + +Quae manent culpas etiam sub Orco. +Impiae, (nam quid potuere maius?) 30 +Impiae sponsos potuere duro + Perdere ferro. + +Una de multis face nuptiali +Digna periurum fuit in parentem +Splendide mendax et in omne virgo 35 + Nobilis aevum; + +'Surge' quae dixit iuveni marito, +'Surge, ne longus tibi somnus, unde +Non times, detur; socerum et scelestas + Falle sorores, 40 + +Quae, velut nactae vitulos leaenae, +Singulos eheu lacerant. Ego illis +Mollior nec te feriam neque intra + Claustra tenebo. + +Me pater saevis oneret catenis, 45 +Quod viro clemeus misero peperci; +Me vel extremos Numidarum in agros + Classe releget. + +I pedes quo te rapiunt et aurae, +Dum favet nox et Venus, i secundo 50 +Omine et nostri memorem sepulcro + Scalpe querellam.' + + + + +XII. + +Miserarumst neque amori dare ludum neque dulci +Mala vino lavere, aut exanimari metuentis +Patruae verbera linguae. + +Tibi qualum Cythereae puer ales, tibi telas +Operosaeque Minervae studium aufert, Neobule, 5 +Liparaei nitor Hebri + +Simul unctos Tiberinis umeros lavit in undis, +Eques ipso melior Bellerophonte, neque pugno +Neque segni pede victus; + +Catus idem per apertum fugientis agitato 10 +Grege cervos iaculari et celer arto latitantem +Fruticeto excipere aprum. + + + + +XIII. + +O fons Bandusiae, splendidior vitro, +Dulci digne mero non sine floribus, + Cras donaberis haedo, + Cui frons turgida cornibus + +Primis et venerem et proelia destinat; 5 +Frustra: nam gelidos inficiet tibi + Rubro sanguine rivos, + Lascivi suboles gregis. + +Te flagrantis atrox hora Caniculae +Nescit tangere, tu frigus amabile 10 + Fessis vomere tauris + Praebes et pecori vago. + +Fies nobilium tu quoque fontium, +Me dicente cavis impositam ilicem + Saxis unde loquaces 15 + Lymphae desiliunt tuae. + + + + +XIV. + +Herculis ritu modo dictus, o plebs, +Morte venalem petiisse laurum, +Caesar Hispana repetit penatis + Victor ab ora. + +Unico gaudens mulier marito 5 +Prodeat iustis operata divis +Et soror clari ducis et decorae + Supplice vitta + +Virginum matres iuvenumque nuper +Sospitum. Vos, o pueri et puellae 10 +Iam virum expertae, male ominatis + Parcite verbis. + +Hic dies vere mihi festus atras +Eximet curas; ego nec tumultum +Nec mori per vim metuam tenente 15 + Caesare terras. + +I, pete unguentum, puer, et coronas +Et cadum Marsi memorem duelli, +Spartacum si qua potuit vagantem + Fallere testa. 20 + +Dic et argutae properet Neaerae +Murreum nodo cohibere crinem; +Si per invisum mora ianitorem + Fiet, abito. + +Lenit albescens animos capillus 25 +Litium et rixae cupidos protervae; +Non ego hoc ferrem calidus iuventa + Consule Planco. + + + + +XV. + +Uxor pauperis Ibyci, + Tandem nequitiae fige modum tuae +Famosisque laboribus: + Maturo propior desine funeri +Inter ludere virgines, 5 + Et stellis nebulam spargere candidis. +Non, siquid Pholoen satis, + Et te, Chlori, decet: filia rectius +Expugnat iuvenum domos, + Pulso Thyias uti concita tympano. 10 +Illam cogit amor Nothi + Lascivae similem ludere capreae; +Te lanae prope nobilem + Tonsae Luceriam, non citharae decent +Nec flos purpureus rosae 15 + Nec poti vetulam faece tenus cadi. + + + + +XVI. + +Inclusam Danaen turris aenea +Robustaeque fores et vigilum canum + Tristes excubiae munierant satis + Nocturnis ab adulteris, + +Si non Acrisium virginis abditae 5 +Custodem pavidum Iuppiter et Venus + Risissent: fore enim tutum iter et patens + Converso in pretium deo. + +Aurum per medios ire satellites +Et perrumpere amat saxa potentius 10 + Ictu fulmineo: concidit auguris + Argivi domus, ob lucrum + +Demersa exitio; diffidit urbium +Portas vir Macedo et subruit aemulos + Reges muneribus; munera navium 15 + Saevos inlaqueant duces. + +Crescentem sequitur cura pecuniam +Maiorumque fames. Iure perhorrui + Late conspicuum tollere verticem, + Maecenas, equitum decus. 20 + +Quanto quisque sibi plura negaverit, +Ab dis plura feret. Nil cupientium + Nudus castra peto et transfuga divitum + Partis linquere gestio, + +Contemptae dominus splendidior rei, 25 +Quam si quidquid arat impiger Apulus + Occultare meis dicerer horreis, + Magnas inter opes inops. + +Purae rivus aquae silvaque iugerum +Paucorum et segetis certa fides meae 30 + Fulgentem imperio fertilis Africae + Fallit sorte beatior. + +Quamquam nec Calabrae mella ferunt apes, +Nec Laestrygonia Bacchus in amphora + Languescit mihi, nec pinguia Gallicis 35 + Crescunt vellera pascuis; + +Importuna tamen pauperies abest, +Nec si plura velim tu dare deneges. + Contracto melius parva cupidine + Vectigalia porrigam, 40 + +Quam si Mygdoniis regnum Alyattei +Campis continuem. Multa petentibus + Desunt multa: benest, cui deus obtulit + Parca quod satis est manu. + + + + +XVII. + +Aeli vetusto nobilis ab Lamo, +Qnando et priores hinc Lamias ferunt + Denominatos et nepotum + Per memores genus omne fastos; + +Auctore ab illo ducis originem 5 +Qui Formiarum moenia dicitur + Princeps et innantem Maricae + Litoribus tenuisse Lirim, + +Late tyrannus:--cras foliis nemus +Multis et alga litus inutili 10 + Demissa tempestas ab Euro + Sternet, aquae nisi fallit augur + +Annosa cornix. Dum potes, aridum +Compone lignum: cras Genium mero + Curabis et porco bimenstri 15 + Cum famulis operum solutis. + + + + +XVIII. + +Faune, Nympharum fugientum amator, +Per meos finis et aprica rura +Lenis incedas, abeasque parvis + Aequus alumnis, + +Si tener pleno cadit haedus anno, 5 +Larga nec desunt Veneris sodali +Vina craterae, vetus ara multo + Fumat odore. + +Ludit herboso pecus omne campo, +Cum tibi Nonae redeunt Decembres; 10 +Festus in pratis vacat otioso + Cum bove pagus; + +Inter audacis lupus errat agnos; +Spargit agrestis tibi silva frondis; +Gaudet invisam pepulisse fossor 15 + Ter pede terram. + + + + +XIX. + +Quantum distet ab Inacho + Codrus pro patria non timidus mori +Narras et genus Aeaci + Et pugnata sacro bella sub Ilio; +Quo Chium pretio cadum 5 + Mercemur, quis aquam temperet ignibus, +Quo praebente domum et quota + Paelignis caream frigoribus, taces. +Da lunae propere novae, + Da noctis mediae, da, puer, auguris 10 +Murenae: tribus aut novem + Miscentur cyathis pocula commodis. +Qui Musas amat imparis, + Ternos ter cyathos attonitus petet +Vates; tris prohibet supra 15 + Rixarum metuens tangere Gratia +Nudis iuncta sororibus. + Insanire iuvat: cur Berecyntiae +Cessant flamina tibiae? + Cur pendet tacita fistula cum lyra? 20 +Parcentis ego dexteras + Odi: sparge rosas; audiat invidus +Dementem strepitum Lycus + Et vicina seni non habilis Lyco. +Spissa te nitidum coma, 25 + Puro te similem, Telephe, Vespero +Tempestiva petit Rhode; + Me lentus Glycerae torret amor meae. + + + + +XX. + +Non vides quanto moveas periclo, +Pyrrhe, Gaetulae catulos leaenae? +Dura post paullo fugies inaudax + Proelia raptor, + +Cum per obstantis iuvenum catervas 5 +Ibit insignem repetens Nearchum: +Grande certamen, tibi praeda cedat + Maior an illi. + +Interim, dum tu celeres sagittas +Promis, haec dentis acuit timendos, 10 +Arbiter pugnae posuisse nudo + Sub pede palmam + +Fertur et leni recreare vento +Sparsum odoratis umerum capillis, +Qualis aut Nireus fuit aut aquosa 15 + Raptus ab Ida. + + + + +XXI. + +O nata mecum consule Manlio, +Seu tu querellas sive geris iocos + Seu rixam et insanos amores + Seu facilem, pia testa, somnum, + +Quocumque lectum nomiue Massicum 5 +Servas, moveri digna bono die, + Descende, Corvino iubente + Promere languidiora vina. + +Non ille, quamquam Socraticis madet +Sermonibus, te negleget horridus: 10 + Narratur et prisci Catonis + Saepe mero caluisse virtus. + +Tu lene tormentum ingenio admoves +Plerumque duro; tu sapientium + Curas et arcanum iocoso 15 + Consilium retegis Lyaeo; + +Tu spem reducis mentibus anxiis +Virisque et addis cornua pauperi, + Post te neque iratos trementi + Regum apices neque militum arma. 20 + +Te Liber et, si laeta aderit, Venus +Segnesque nodum solvere Gratiae + Vivaeque producent lucernae, + Dum rediens fugat astra Phoebus. + + + + +XXII. + +Montium custos nemorumque Virgo, +Quae laborantis utero puellas +Ter vocata audis adimisque leto, + Diva triformis, + +Imminens villae tua pinus esto, 5 +Quam per exactos ego laetus annos +Verris obliquum meditantis ictum + Sanguine donem. + + + + +XXIII. + +Caelo supinas si tuleris manus +Nascente luna, rustica Phidyle, + Si ture placaris et horna + Fruge Laris avidaque porca, + +Nec pestilentem sentiet Africum 5 +Fecunda vitis nec sterilem seges + Robiginem aut dulces alumni + Pomifero grave tempus anno. + +Nam quae nivali pascitur Algido +Devota quercus inter et ilices 10 + Aut crescit Albanis in herbis + Victima pontificum securis + +Cervice tinguet: te nihil attinet +Temptare multa caede bidentium + Parvos coronantem marino 15 + Rore deos fragilique myrto. + +Immunis aram si tetigit manus, +Non sumptuosa blandior hostia + Mollivit aversos Penatis + Farre pio et saliente mica. 20 + + + +XXIV. + +Intactis opulentior + Thesauris Arabum et divitis Indiae +Caementis licet occupes + Tyrrhenum omne tuis et mare Apulicum, +Si figit adamantinos 5 + Summis verticibus dira Necessitas +Clavos, non animum metu, + Non mortis laqueis expedies caput. +Campestres melius Scythae, + Quorum plaustra vagas rite trahunt domos, 10 +Vivunt et rigidi Getae, + Immetata quibus iugera liberas +Fruges et Cererem ferunt, + Nec cultura placet longior annua, +Defunctumque laboribus 15 + Aequali recreat sorte vicarius. +Illic matre carentibus + Privignis mulier temperat innocens, +Nec dotata regit virum + Coniunx nec nitido fidit adultero; 20 +Dos est magna parentium + Virtus et metuens alterius viri +Certo foedere castitas, + Et peccare nefas aut pretiumst mori. +O quisquis volet impias 25 + Caedis et rabiem tollere civicam, +Si quaeret pater urbium + Subscribi statuis, indomitam audeat +Refrenare licentiam, + Clarus post genitis: quatenus, heu nefas! 30 +Virtutem incolumem odimus, + Sublatam ex oculis quaerimus invidi. +Quid tristes querimoniae, + Si non supplicio culpa reciditur; +Quid leges sine moribus 35 + Vanae proficiunt, si neque fervidis +Pars inclusa caloribus + Mundi nec boreae finitimum latus +Durataeque solo nives + Mercatorem abigunt, horrida callidi 40 +Vincunt aequora navitae, + Magnum pauperies opprobrium iubet +Quidvis et facere et pati, + Virtutisque viam deserit arduae? +Vel nos in Capitolium, 45 + Quo clamor vocat et turba faventium, +Vel nos in mare proximum + Gemmas et lapides aurum et inutile, +Summi materiem mali, + Mittamus, scelerum si bene paenitet. 50 +Eradenda cupidinis + Pravi sunt elementa et tenerae nimis +Mentes asperioribus + Formandae studiis. Nescit equo rudis +Haerere ingenuus puer 55 + Venarique timet, ludere doctior, +Seu Graeco iubeas trocho, + Seu malis vetita legibus alea, +Cum periura patris fides + Consortem socium fallat et hospites, 60 +Indignoque pecuniam + Heredi properet. Scilicet improbae +Crescunt divitiae; tamen + Curtae nescio quid semper abest rei. + + + + +XXV. + +Quo me, Bacche, rapis tui + Plenum? Quae nemora aut quos agor in specus, +Velox mente nova? Quibus + Antris egregii Caesaris audiar +Aeternum meditans decus 5 + Stellis inserere et consilio Iovis? +Dicam insigne, recens, adhuc + Indictum ore alio. Non secus in iugis +Exsomnis stupet Euhias, + Hebrum prospiciens et nive candidam 10 +Thracen ac pede barbaro + Lustratam Rhodopen, ut mihi devio +Ripas et vacuum nemus + Mirari libet. O Naiadum potens +Baccharumque valentium 15 + Proceras manibus vertere fraxinos, +Nil parvum aut humili modo, + Nil mortale loquar. Dulce periculumst, +O Lenaee, sequi deum + Cingentem viridi tempora pampino. 20 + + + + +XXVI. + +Vixi puellis nuper idoneus +Et militavi non sine gloria; + Nunc arma defunctumque bello + Barbiton hic paries habebit, + +Laevum marinae qui Veneris latus 5 +Custodit. Hic, hic ponite lucida + Funalia et vectis et arcus + Oppositis foribus minacis, + +O quae beatam diva tenes Cyprum et +Memphin carentem Sithonia nive, 10 + Regina, sublimi flagello + Tange Chloen semel arrogantem. + + + + +XXVII. + +Impios parrae recinentis omen +Ducat et praegnans canis aut ab agro +Rava decurrens lupa Lanuvino + Fetaque volpes; + +Rumpat et serpens iter institutum, 5 +Si per obliquum similis sagittae +Terruit mannos: ego cui timebo, + Providus auspex, + +Antequam stantis repetat paludes +Imbrium divina avis imminentum, 10 +Oscinem corvum prece suscitabo + Solis ab ortu. + +Sis licet felix, ubicumque mavis, +Et memor nostri, Galatea, vivas; +Teque nec laevus vetet ire picus 15 + Nec vaga cornix. + +Sed vides quanto trepidet tumultu +Pronus Orion. Ego quid sit ater +Hadriae novi sinus et quid albus + Peccet Iapyx. 20 + +Hostium uxores puerique caecos +Sentiant motus orientis Austri et +Aequoris nigri fremitum et trementis + Verbere ripas. + +Sic et Europe niveum doloso 25 +Credidit tauro latus et scatentem +Beluis pontum mediasque fraudes + Palluit audax: + +Nuper in pratis studiosa florum et +Debitae Nymphis opifex coronae 30 +Nocte sublustri nihil astra praeter + Vidit et undas. + +Quae simul centum tetigit potentem +Oppidis Creten, 'Pater--o relictum +Filiae nomen pietasque' dixit, 35 + 'Victa furore! + +Unde quo veni? Levis una mors est +Virginum culpae. Vigilansne ploro +Turpe commissum an vitiis carentem + Ludit imago 40 + +Vana quae porta fugiens eburna +Somnium ducit? Meliusne fluctus +Ire per longos fuit, an recentis + Carpere flores? + +Siquis infamem mihi nunc iuvencum 45 +Dedat iratae, lacerare ferro et +Frangere enitar modo multum amati + Cornua monstri. + +Impudens liqui patrios Penatis, +Impudens Orcum moror. O deorum 50 +Siquis haec audis, utinam inter errem + Nuda leones! + +Antequam turpis macies decentis +Occupet malas teneraeque sucus +Defluat praedae, speciosa quaero 55 + Pascere tigris. + +Vilis Europe, pater urget absens: +Quid mori cessas? Potes hac ab orno +Pendulum zona bene te secuta + Laedere collum. 60 + +Sive te rupes et acuta leto +Saxa delectant, age te procellae +Crede veloci, nisi erile mavis + Carpere pensum + +Regius sanguis, dominaeque tradi 65 +Barbarae paelex.' Aderat querenti +Perfidum ridens Venus et remisso + Filius arcu. + +Mox ubi lusit satis, 'abstineto' +Dixit 'irarum calidaeque rixae, 70 +Cum tibi invisus laceranda reddet + Cornua taurus. + +Uxor invicti Iovis esse nescis. +Mitte singultus, bene ferre magnam +Disce fortunam; tua sectus orbis 75 + Nomina ducet.' + + + + +XXVIII. + +Festo quid potius die + Neptuni faciam? Prome reconditum, +Lyde strenua Caecubum, + Munitaeque adhibe vim sapientiae. +Inclinare meridiem 5 + Sentis et, veluti stet volucris dies, +Parcis deripere horreo + Cessantem Bibuli consulis amphoram. +Nos cantabimus invicem + Neptunum et viridis Nereidum comas; 10 +Tu curva recines lyra + Latonam et celeris spicula Cynthiae: +Summo carmine quae Cnidon + Fulgentisque tenet Cycladas, et Paphum +Iunctis visit oloribus; 15 + Dicetur merita Nox quoque nenia. + + + + +XXIX. + +Tyrrhena regum progenies, tibi +Non ante verso lene merum cado + Cum flore, Maecenas, rosarum et + Pressa tuis balanus capillis + +Iamdudum apud mest: eripe te morae, 5 +Ne semper udum Tibur et Aefulae + Declive contempleris arvum et + Telegoni iuga parricidae. + +Fastidiosam desere copiam et +Molem propinquam nubibus arduis, 10 + Omitte mirari beatae + Fumum et opes strepitumque Romae. + +Plerumque gratae divitibus vices +Mundaeque parvo sub lare pauperum + Cenae sine aulaeis et ostro 15 + Sollicitam explicuere frontem. + +Iam clarus occultum Andromedae pater +Ostendit ignem, iam Procyon furit + Et stella vesani Leonis, + Sole dies referente siccos; 20 + +Iam pastor umbras cum grege languido +Rivumque fessus quaerit et horridi + Dumeta Silvani, caretque + Ripa vagis taciturna ventis. + +Tu civitatem quis deceat status 25 +Curas et Urbi sollicitus times + Quid Seres et regnata Cyro + Bactra parent Tanaisque discors. + +Prudens futuri temporis egitum +Caliginosa nocte premit deus, 30 + Ridetque si mortalis ultra + Fas trepidat. Quod adest memento + +Componere aequus; cetera fluminis +Ritu feruntur, nunc medio alveo + Cum pace delabentis Etruscum 35 + In mare, nunc lapides adesos + +Stirpisque raptas et pecus et domos +Volventis una non sine montium + Clamore vicinaeque silvae, + Cum fera diluvies quietos 40 + +Irritat amnis. Ille potens sui +Laetusque deget, cui licet in diem + Digisse 'Vixi: cras vel atra + Nube polum pater occupato + +Vel sole puro; non tamen inritum 45 +Quodcumque retrost efficiet, neque + Diffinget infectumque reddet + Quod fugiens semel hora vegit.' + +Fortuna saevo laeta negotio et +Ludum insolentem ludere pertinax 50 + Transmutat incertos honores, + Nunc mihi nunc alii benigna. + +Laudo manentem; si celeres quatit +Pennas, resigno quae dedit et mea + Virtute me involvo probamque 55 + Pauperiem sine dote quaero. + +Non est meum, si mugiat Africis +Malus procellis, ad miseras preces + Decurrere et votis pacisci, + Ne Cypriae Tyriaeque merces 60 + +Addant avaro divitias mari: +Tunc me biremis praesidio scaphae + Tutum per Aegaeos tumultus + Aura feret geminusque Pollux. + + + + +XXX. + +Exegi monumentum aere perennius +Regalique situ pyramidum altius, +Quod non imber edax, non Aquilo impotens +Possit diruere aut innumerabilis +Annorum series et fuga temporum. 5 +Non omnis moriar, multaque pars mei +Vitabit Libitinam: usque ego postera +Crescam laude recens, dum Capitolium +Scandet cum tacita virgine pontifex. +Dicar, qua violens obstrepit Aufidus 10 +Et qua pauper aquae Daunus agrestium +Regnavit populorum, ex humili potens +Princeps Aeolium carmen ad Italos +Deduxisse modos. Sume superbiam +Quaesitam meritis et mihi Delphica 15 +Lauro cinge volens, Melpomene, comam. + + + + +CARMINUM + +LIBER QUARTUS. + + + + +I. + +Intermissa, Venus, diu + Rursus bella moves? Parce, precor, precor. +Non sum qualis eram bonae + Sub regno Cinarae. Desine, dulcium +Mater saeva Cupidinum, 5 + Circa lustra decem flectere mollibus +Iam durum imperiis: abi, + Quo blandae iuvenum te revocant preces. +Tempestivius in domum + Paulli, purpureis ales oloribus, 10 +Comissabere Maximi, + Si torrere iecur quaeris idoneum. +Namque et nobilis et decens + Et pro sollicitis non tacitus reis +Et centum puer artium 15 + Late signa feret militiae tuae, +Et quandoque potentior + Largi muneribus riserit aemuli, +Albanos prope te lacus + Ponet marmoream sub trabe citrea. 20 +Illic plurima naribus + Duces tura, lyraeque et Berecyntiae +Delectabere tibiae + Mixtis carminibus non sine fistula; +Illic bis pueri die 25 + Numen cum teneris virginibus tuum +Laudantes pede candido + In morem Salium ter quatient humum. +Me nec femina nec puer + Iam nec spes animi credula mutui, 30 +Nec certare iuvat mero + Nec vincire novis tempora floribus. +Sed cur heu, Ligurine, cur + Manat rara meas lacrima per genas? +Cur facunda parum decoro 35 + Inter verba cadit lingua silentio? +Nocturnis ego somniis + Iam captum teneo, iam volucrem sequor +Te per gramina Martii + Campi, te per aquas, dure, volubilis. 40 + + + + +II. + +Pindarum quisquis studet aemulari, +Iulle, ceratis ope Daedalea +Nititur pennis vitreo daturus + Nomina ponto. + +Monte decurrens velut amnis, imbres 5 +Quem super notas aluere ripas, +Fervet immensusque ruit profundo + Pindarus ore, + +Laurea donandus Apollinari, +Seu per audacis nova dithyrambos 10 +Verba devolvit numerisque fertur + Lege solutis, + +Seu deos regesve canit, deorum +Sanguinem, per quos cecidere iusta +Morte Centauri, cecidit tremendae 15 + Flamma Chimaerae, + +Sive quos Elea domum reducit +Palma caelestis pugilemve equumve +Dicit et centum potiore signis + Munere donat, 20 + +Flebili sponsae iuvenemve raptum +Plorat et viris animumque moresque +Aureos educit in astra nigroque + Invidet Orco. + +Multa Dircaeum levat aura cycnum, 25 +Tendit, Antoni, quotiens in altos +Nubium tractus. Ego apis Matinae + More modoque + +Grata carpentis thyma per laborem +Plurimum circa nemus uvidique 30 +Tiburis ripas operosa parvus + Carmina fingo. + +Concines maiore poeta plectro +Caesarem, quandoque trahet ferocis +Per sacrum clivum merita decorus 35 + Fronde Sygambros; + +Quo nihil maius meliusve terris +Fata donavere bonique divi +Nec dabunt, quamvis redeant in aurum + Tempora priscum. 40 + +Concines laetosque dies et urbis +Publicum ludum super impetrato +Fortis Augusti reditu forumque + Litibus orbum. + +Tum meae, si quid loquar audiendum, 45 +Vocis accedet bona pars, et 'O Sol +Pulcher, o laudande!' canam recepto + Caesare felix. + +Teque dum procedis, 'Io Triumphe!' +Non semel dicemus, 'Io Triumphe!' 50 +Civitas omnis dabimusque divis + Tura benignis. + +Te decem tauri totidemque vaccae, +Me tener solvet vitulus, relicta +Matre qui largis iuvenescit herbis 55 + In mea vota, + +Fronte curvatos imitatus ignis +Tertium lunae referentis ortum, +Qua notam duxit, niveus videri, + Cetera fulvus. 60 + + + + +III. + +Quem tu, Melpomene, semel + Nascentem placido lumine videris, +Illum non labor Isthmius + Clarabit pugilem, non equus impiger +Curru ducet Achaico + Victorem, neque res bellica Deliis +Ornatmn foliis ducem, + Quod regum tumidas contuderit minas, +Ostendet Capitolio; + Sed quae Tibur aquae fertile praefluunt, 10 +Et spissae nemorum comae + Fingent Aeolio carmine nobilem. +Romae principis urbium + Dignatur suboles inter amabilis +Vatum ponere me choros, 15 + Et iam dente minus mordeor invido. +O testudinis aureae + Dulcem quae strepitum, Pieri, temperas, +O mutis quoque piscibus + Donatura cycni, si libeat, sonum, 20 +Totum muneris hoc tuist, + Quod monstror digito praetereuntium +Romanae fidicen lyrae + Quod spiro et placeo, si placeo, tuumst. + + + + +IV. + +Qualem ministrum fulminis alitem, +Cui rex deorum regnum in avis vagas + Permisit expertus fidelem + Iuppiter in Ganymede flavo, + +Olim iuventas et patrius vigor 5 +Nido laborum propulit inscium, + Vernique iam nimbis remotis + Insolitos docuere nisus + +Venti paventem, mox in ovilia +Demisit hostem vividus impetus, 10 + Nunc in reluctantis dracones + Egit amor dapis atque pugnae; + +Qualemve laetis caprea pascuis +Intenta fulvae matris ab ubere + Iam lacte depulsum leonem 15 + Dente novo peritura vidit: + +Videre Raetis bella sub Alpibus +Drusum gerentem Vindelici; (quibus + Mos unde deductus per omne + Tempus Amazonia securi 20 + +Dextras obarmet, quaerere distuli, +Nec scire fas est omnia); sed diu + Lateque victrices catervae + Consiliis iuvenis revictae + +Sensere quid mens rite, quid indoles 25 +Nutrita faustis sub penetralibus + Posset, quid Augusti paternus + In pueros animus Nerones. + +Fortes creantur fortibus et bonis; +Est in iuvencis, est in equis patrum 30 + Virtus, neque imbellem feroces + Progenerant aquilae columbam; + +Doctrina sed vim promovet insitam, +Rectique cultus pectora roborant; + Utcumque defecere mores, 35 + Indecorant bene nata culpae. + +Quid debeas, o Roma, Neronibus, +Testis Metaurum flumen et Hasdrubal + Devictus et pulcher fugatis + Ille dies Latio tenebris, 40 + +Qui primus alma risit adorea, +Dirus per urbis Afer ut Italas + Ceu flamma per taedas vel Eurus + Per Siculas equitavit undas. + +Post hoc secundis usque laboribus 45 +Romana pubes crevit, et impio + Vastata Poenorum tumultu + Fana deos habuere rectos, + +Dixitque tandem perfidus Hannibal: +'Cervi luporum praeda rapacium, 50 + Sectamur ultro, quos opimus + Fallere et effugerest triumphus. + +Gens quae cremato fortis ab Ilio +Iactata Tuscis aequoribus sacra + Natosque maturosque patres 55 + Pertulit Ausonias ad urbis, + +Duris ut ilex tonsa bipennibus +Nigrae feraci frondis in Algido, + Per damna, per caedis, ab ipso + Ducit opes animumque ferro. 60 + +Non hydra secto corpore firmior +Vinci dolentem crevit in Herculem, + Monstrumve submisere Colchi + Maius Echioniaeve Thebae. + +Merses profundo, pulchrior evenit; 65 +Luctere, multa proruet integrum + Cum laude victorem geretque + Proelia coniugibus loquenda. + +Carthagini iam non ego nuntios +Mittam superbos: occidit, occidit 70 + Spes omnis et fortuna nostri + Nominis Hasdrubale interempto.' + +Nil Claudiae non perficient manus, +Quas et benigno numine Iuppiter + Defendit et curae sagaces 75 + Expediunt per acuta belli. + + + + +V. + +Divis orte bonis, optime Romulae +Custos gentis, abes iam nimium diu; +Maturum reditum pollicitus patrum + Sancto concilio redi. + +Lucem redde tuae, dux bone, patriae: 5 +Instar veris enim voltus ubi tuus +Adfulsit populo, gratior it dies + Et soles melius nitent. + +Ut mater iuvenem, quem Notus invido +Flatu Carpathii trans maris aequora 10 +Cunctantem spatio longius annuo + Dulci distinet a domo, + +Votis ominibusque et precibus vocat, +Curvo nec faciem litore demovet, +Sic desideriis icta fidelibus 15 + Quaerit patria Caesarem. + +Tutus bos etenim rura perambulat, +Nutrit rura Ceres almaque Faustitas, +Pacatum volitant per mare navitae, + Culpari metuit fides, 20 + +Nullis polluitur casta domus stupris, +Mos et lex maculosum edomuit nefas, +Laudantur simili prole puerperae, + Culpam poena premit comes. + +Quis Parthum paveat, quis gelidum Scythen, 25 +Quis Germania quos horrida parturit +Fetus incolumi Caesare? quis ferae + Bellum curet Hiberiae? + +Condit quisque diem collibus in suis, +Et vitem viduas ducit ad arbores; 30 +Hinc ad vina redit laetus et alteris + Te mensis adhibet deum; + +Te multa prece, te prosequitur mero +Defuso pateris, et Laribus tuum +Miscet numen, uti Graecia Castoris 35 + Et magni memor Herculis. + +'Longas o utinam, dux bone, ferias +Praestes Hesperiae!' dicimus integro +Sicci mane die, dicimus uvidi, + Cum Sol Oceano subest. 40 + + + + +VI. + +Dive, quem proles Niobea magnae +Vindicem linguae Tityosque raptor +Sensit et Troiae prope victor altae + Phthius Achilles, + +Ceteris maior, tibi miles impar, 5 +Filius quamvis Thetidis marinae +Dardanas turris quateret tremenda + Cuspide pugnax. + +Ille mordaci velut icta ferro +Pinus aut impulsa cupressus Euro, 10 +Procidit late posuitque collum in + Pulvere Teucro. + +Ille non inclusus equo Minervae +Sacra mentito male feriatos +Troas et laetam Priami choreis 15 + Falleret aulam; + +Sed palam captis gravis, heu nefas, heu, +Nescios fari pueros Achivis +Ureret flammis, etiam latentem + Matris in alvo, 20 + +Ni tuis victus Venerisque gratae +Vocibus divum pater adnuisset +Rebus Aeneae potiore ductos + Alite muros. + +Doctor Argivae fidicen Thaliae, 25 +Phoebe, qui Xantho lavis amne crinis, +Dauniae defende decus Camenae, + Levis Agyieu. + +Spiritum Phoebus mihi, Phoebus artem +Carminis nomenque dedit poetae. 30 +Virginum primae puerique claris + Patribus orti, + +Deliae tutela deae, fugacis +Lyncas et cervos cohibentis arcu, +Lesbium servate pedem meique 35 + Pollicis ictum, + +Rite Latonae puerum canentes, +Rite crescentem face Noctilucam, +Prosperam frugum celeremque pronos + Volvere mensis. 40 + +Nupta iam dices 'Ego dis amicum, +Saeculo festas referente luces, +Reddidi carmen docilis modorum + Vatis Horati.' + + + + +VII. + +Diffugere nives, redeunt iam gramina campis + Arboribusque comae; +Mutat terra vices et decrescentia ripas + Flumina praetereunt; +Gratia cum Nymphis geminisque sororibus audet 5 + Ducere nuda choros. +Immortalia ne speres, monet annus et almum + Quae rapit hora diem. +Frigora mitescunt Zephyris, ver proterit aestas + Interitura simul 10 +Pomifer autumnus fruges effuderit, et mox + Bruma recurrit iners. +Damna tamen celeres reparant caelestia lunae: + Nos ubi decidimus +Quo pater Aeneas, quo dives Tullus et Ancus, 15 + Pulvis et umbra sumus. +Quis scit an adiciant hodiernae crastina summae + Tempora di superi? +Cuncta manus avidas fugient heredis, amico + Quae dederis animo. 20 +Cum semel occideris et de te splendida Minos + Fecerit arbitria, +Non, Torquate, genus, non te facundia, non te + Restituet pietas. +Infernis neque enim tenebris Diana pudicum 25 + Liberat Hippolytum, +Nec Lethaea valet Theseus abrumpere caro + Vincula Pirithoo. + + + + +VII. + +Donarem pateras grataque commodus, +Censorine, meis aera sodalibus, +Donarem tripodas, praemia fortium +Graiorum, neque tu pessima munerum +Ferres, divite me scilicet artium, 5 +Quas aut Parrhasius protulit aut Scopas, +Hic saxo, liquidis ille coloribus +Sollers nunc hominem ponere, nunc deum. +Sed non haec mihi vis, nec tibi talium +Res est aut animus deliciarum egens. 10 +Gaudes carminibus; carmina possumus +Donare et pretium dicere muneris. +Non incisa notis marmora publicis, +Per quae spiritus et vita redit bonis +Post mortem ducibus, non celeres fugae 15 +Reiectaeque retrorsum Hannibalis minae, +Non incendia Carthaginis impiae +Eius, qui domita nomen ab Africa +Lucratus rediit, clarius indicant +Laudes quam Calabrae Pierides; neque 20 +Si chartae sileant quod bene feceris +Mercedem tuleris. Quid foret Iliae +Mavortisque puer, si taciturnitas +Obstaret meritis invida Romuli? +Ereptum Stygiis fluctibus Aeacum 25 +Virtus et favor et lingua potentium +Vatum divitibus consecrat insulis. +Dignum laude virum Musa vetat mori: +Caelo Musa beat. Sic Iovis interest +Optatis epulis impiger Hercules, 30 +Clarum Tyndaridae sidus ab infimis +Quassas eripiunt aequoribus ratis, +Ornatus viridi tempora pampino +Liber vota bonos ducit ad exitus. + + + + +IX. + +Ne forte credas interitura quae +Longe sonantem natus ad Aufidum + Non ante volgatas per artis + Verba loquor socianda chordis: + +Non, si priores Maeonius tenet 5 +Sedes Homerus, Pindaricae latent + Ceaeque et Alcaei minaces + Stesichorique graves Camenae; + +Nec si quid olim lusit Anacreon +Delevit aetas; spirat adhuc amor 10 + Vivuntque commissi calores + Aeoliae fidibus puellae. + +Non sola comptos arsit adulteri +Crinis et aurum vestibus illitum + Mirata regalisque cultus 15 + Et comites Helene Lacaena, + +Primusve Teucer tela Cydonio +Direxit arcu; non semel Ilios + Vexata; non pugnavit ingens + Idomeneus Sthenelusve solus 20 + +Dicenda Musis proelia; non ferox +Hector vel acer Deiphobus gravis + Excepit ictus pro pudicis + Coniugibus puerisque primus. + +Vixere fortes ante Agamemnona 25 +Multi; sed omnes inlacrimabiles + Urgentur ignotique longa + Nocte, carent quia vate sacro. + +Paullum sepultae distat inertiae +Celata virtus. Non ego te meis 30 + Chartis inornatum silebo, + Totve tuos patiar labores + +Impune, Lolli, carpere lividas +Obliviones. Est animus tibi + Rerumque prudens et secundis 35 + Temporibus dubiisque rectus, + +Vindex avarae fraudis et abstinens +Ducentis ad se cuncta pecuniae, + Consulque non unius anni, + Sed quotiens bonus atque fidus 40 + +Iudex honestum praetulit utili, +Reiecit alto dona nocentium + Voltu, per obstantis catervas + Explicuit sua victor arma. + +Non possidentem multa vocaveris 45 +Recte beatum; rectius occupat + Nomen beati, qui deorum + Muneribus sapienter uti + +Duramque callet pauperiem pati +Peiusque leto flagitium timet, 50 + Non ille pro caris amicis + Aut patria timidus perire. + + + + +X. + +O crudelis adhuc et Veneris muneribus potens, +Insperata tuae cum veniet pluma superbiae +Et, quae nunc umeris involitant, deciderint comae, +Nunc et qui color est puniceae flore prior rosae +Mutatus Ligurinum in faciem verterit hispidam, 5 +Dices 'Heu,' quotiens te speculo videris alterum, +'Quae mens est hodie, cur eadem non puero fuit, +Vel cur his animis incolumes non redeunt genae?' + + + + +XI. + +Est mihi nonum superantis annum +Plenus Albani cadus; est in horto, +Phylli, nectendis apium coronis; + Est hederae vis + +Multa, qua crinis religata fulges; 5 +Ridet argento domus; ara castis +Vincta verbenis avet immolato + Spargier agno; + +Cuncta festinat manus, huc et illuc +Cursitant mixtae pueris puellae; 10 +Sordidum flammae trepidant rotantes + Vertice fumum. + +Ut tamen noris quibus advoceris +Gaudiis, Idus tibi sunt agendae, +Qui dies mensem Veneris marinae 15 + Findit Aprilem, + +Iure sollemnis mihi sanctiorque +Paene natali proprio, quod ex hac +Luce Maecenas meus adfluentis + Ordinat annos. 20 + +Telephum, quem tu petis, occupavit +Non tuae sortis iuvenem puella +Dives et lasciva, tenetque grata + Compede vinctum. + +Terret ambustus Phaethon avaras 25 +Spes, et exemplum grave praebet ales +Pegasus terrenum equitem gravatus + Bellerophonten, + +Semper ut te digna sequare et ultra +Quam licet sperare nefas putando 30 +Disparem vites. Age iam, meorum + Finis amorum, + +(Non enim posthac alia calebo +Femina) condisce modos, amanda +Voce quos reddas: minuentur atrae 35 + Carmine curae. + + + + +XII. + +Iam veris comites, quae mare temperant, +Impellunt animae lintea Thraciae; +Iam nec prata rigent nec fluvii strepunt + Hiberna nive turgidi. + +Nidum ponit, Ityn flebiliter gemens, 5 +Infelix avis et Cecropiae domus +Aeternum opprobrium, quod male barbaras + Regumst ulta libidines. + +Dicunt in tenero gramine pinguium +Custodes ovium carmina fistula 10 +Delectantque deum cui pecus et nigri + Colles Arcadiae placent. + +Adduxere sitim tempora, Vergili; +Sed pressum Calibus ducere Liberum +Si gestis, iuvenum nobilium cliens, 15 + Nardo vina mereberis. + +Nardi parvus onyx eliciet cadum, +Qui nunc Sulpiciis accubat horreis, +Spes donare novas largus amaraque + Curarum eluere efficax. 20 + +Ad quae si properas gaudia, cum tua +Velox merce veni: non ego te meis +Immunem meditor tinguere poculis, + Plena dives ut in domo. + +Verum pone moras et studium lucri, 25 +Nigrorumque memor, dum licet, ignium +Misce stultitiam consiliis brevem: + Dulcest desipere in loco. + + + + +XIII. + +Audivere, Lyce, di mea vota, di +Audivere, Lyce: fis anus, et tamen + Vis formosa videri, + Ludisque et bibis impudens + +Et cantu tremulo pota Cupidinem 5 +Lentum sollicitas. Ille virentis et + Doctae psallere Chiae + Pulchris excubat in genis. + +Importunus enim transvolat aridas +Quercus et refugit te, quia luridi 10 + Dentes te, quia rugae + Turpant et capitis nives. + +Nec Coae referunt iam tibi purpurae +Nec cari lapides tempora, quae semel + Notis condita fastis 15 + Inclusit volucris dies. + +Quo fugit venus, heu, quove color? decens +Quo motus? Quid habes illius, illius, + Quae spirabat amores, + Quae me surpuerat mihi, 20 + +Felix post Cinaram notaque et artium +Gratarum facies? Sed Cinarae brevis + Annos fata dederunt, + Servatura diu parem + +Cornicis vetulae temporibus Lycen, 25 +Possent ut iuvenes visere fervidi + Multo non sine risu + Dilapsam in cineres facem. + + + + +XIV. + +Quae cura patrum quaeve Quiritium +Plenis honorum muneribus tuas, + Auguste, virtutes in aevum + Per titulos memoresque fastos + +Aeternet, o qua sol habitabilis 5 +Inlustrat oras, maxime principum? + Quem legis expertes Latinae + Vindelici didicere nuper + +Quid marte posses. Milite nam tuo +Drusus Genaunos, implacidum genus, 10 + Breunosque velocis et arcis + Alpibus impositas tremendis + +Deiecit acer plus vice simplici; +Maior Neronum mox grave proelium +Commisit immanisque Raetos 15 + Auspiciis pepulit secundis, + +Spectandus in certamine Martio, +Devota morti pectora liberae + Quantis fatigaret ruinis, + Indomitas prope qualis undas 20 + +Exercet Auster, Pleiadum choro +Scindente nubis, impiger hostium + Vexare turmas et frementem + Mittere equum medios per ignis. + +Sic tauriformis volvitur Aufidus, 25 +Qui regna Dauni praefluit Apuli, + Cum saevit horrendamque cultis + Diluviem meditatur agris, + +Ut barbarorum Claudius agmina +Ferrata vasto diruit impetu 30 + Primosque et extremos metendo + Stravit humum sine clade victor, + +Te copias, te consilium et tuos +Praebente divos. Nam tibi, quo die + Portus Alexandrea supplex 35 + Et vacuam patefecit aulam, + +Fortuna lustro prospera tertio +Belli secundos reddidit exitus, + Laudemque et optatum peractis + Imperiis decus adrogavit. 40 + +Te Cantaber non ante domabilis +Medusque et Indus, te profugus Scythes + Miratur, o tutela praesens + Italiae dominaeque Romae. + +Te fontium qui celat origines 45 +Nilusque et Hister, te rapidus Tigris, + Te beluosus qui remotis + Obstrepit Oceanus Britannis, + +Te non paventis funera Galliae +Duraeque tellus audit Hiberiae, 50 + Te caede gaudentes Sygambri + Compositis venerantur armis. + + + + +XV. + +Phoebus volentem proelia me loqui +Victas et urbis increpuit lyra, + Ne parva Tyrrhenum per aequor + Vela darem. Tua, Caesar, aetas + +Fruges et agris rettulit uberes 5 +Et signa nostro restituit Iovi + Derepta Parthorum superbis + Postibus et vacuum duellis + +Ianum Quirini clausit et ordinem +Rectum evaganti frena licentiae 10 + Iniecit emovitque culpas + Et veteres revocavit artis, + +Per quas Latinum nomen et Italae +Crevere vires famaque et imperi + Porrecta maiestas ad ortus 15 + Solis ab Hesperio cubili. + +Custode rerum Caesare non furor +Civilis aut vis exiget otium, + Non ira, quae procudit ensis + Et miseras inimicat urbis. 20 + +Non qui profundum Danuvium bibunt +Edicta rumpent Iulia, non Getae, + Non Seres infidive Persae, + Non Tanain prope flumen orti. + +Nosque et profestis lucibus et sacris 25 +Inter iocosi munera Liberi + Cum prole matronisque nostris, + Rite deos prius adprecati, + +Virtute functos more patrum duces +Lydis remixto carmine tibiis 30 + Troiamque et Anchisen et almae + Progeniem Veneris canemus. + + + + +CARMEN + +SAECULARE. + + + + +Phoebe silvarumque potens Diana, +Lucidum caeli decus, o colendi +Semper et culti, date quae precamur + Tempore sacro, + +Quo Sibyllini monuere versus 5 +Virgines lectas puerosque castos +Dis quibus septem placuere colles + Dicere carmen. + +Alme Sol, curru nitido diem qui +Promis et celas aliusque et idem 10 +Nasceris, possis nihil urbe Roma + Visere maius! + +Rite maturos aperire partus +Lenis, Ilithyia, tuere matres, +Sive tu Lucina probas vocari 15 + Seu Genitalis: + +Diva, producas subolem patrumque +Prosperes decreta super iugandis +Feminis prolisque novae feraci + Lege marita, 20 + +Certus undenos deciens per annos +Orbis ut cantus referatque ludos +Ter die claro totiensque grata + Nocte frequentis. + +Vosque veraces cecinisse, Parcae, 25 +Quod semel dictumst stabilisque rerum +Terminus servet, bona iam peractis + Iungite fata. + +Fertilis frugum pecorisque tellus +Spicea donet Cererem corona; 30 +Nutriant fetus et aquae salubres + Et Iovis aurae. + +Condito mitis placidusque telo +Supplices audi pueros, Apollo; +Siderum regina bicornis, audi, 35 + Luna, puellas: + +Roma si vestrumst opus, Iliaeque +Litus Etruscum tenuere turmae, +Iussa pars mutare Laris et urbem + Sospite cursu, 40 + +Cui per ardentem sine fraude Troiam +Castus Aeneas patriae superstes +Liberum munivit iter, daturus + Plura relictis: + +Di, probos mores docili iuventae, 45 +Di, senectuti placidae quietem, +Romulae genti date remque prolemque + Et decus omne. + +Quaeque vos bobus veneratur albis +Clarus Anchisae Venerisque sanguis, 50 +Impetret, bellante prior, iacentem + Lenis in hostem. + +Iam mari terraque manus potentis +Medus Albanasque timet securis, +Iam Scythae responsa petunt superbi 55 + Nuper, et Indi. + +Iam Fides et Pax et Honor Pudorque +Priscus et neglecta redire Virtus +Audet, adparetque beata pleno + Copia cornu. 60 + +Augur et fulgente decorus arcu +Phoebus acceptusque novem Camenis, +Qui salutari levat arte fessos + Corporis artus, + +Si Palatinas videt aequus aras, 65 +Remque Romanam Latiumque felix +Alterum in lustrum meliusque semper + Prorogat aevum. + +Quaeque Aventinum tenet Algidumque, +Quindecim Diana preces virorum 70 +Curat et votis puerorum amicas + Adplicat auris. + +Haec Iovem sentire deosque cunctos +Spem bonam certamque domum reporto, +Doctus et Phoebi chorus et Dianae 75 + Dicere laudes. + + + + +EPODON + +LIBER. + + + + +I. + +Ibis Liburnis inter alta navium, + Amice, propugnacula, +Paratus omne Caesaris periculum + Subire, Maecenas, tuo. +Quid nos, quibus te vita si superstite 5 + Iucunda, si contra, gravis? +Utrumne iussi persequemur otium + Non dulce, ni tecum simul, +An hunc laborem mente laturi, decet + Qua ferre non mollis viros? 10 +Feremus, et te vel per Alpium iuga + Inhospitalem et Caucasum +Vel Occidentis usque ad ultimum sinum + Forti sequemur pectore. +Roges tuum labore quid iuvem meo, 15 + Imbellis ac firmus parum? +Comes minore sum futurus in metu, + Qui maior absentis habet: +Ut adsidens implumibus pullis avis + Serpentium adlapsus timet 20 +Magis relictis, non, ut adsit, auxili + Latura plus praesentibus. +Libenter hoc et omne militabitur + Bellum in tuae spem gratiae, +Non ut iuvencis inligata pluribus 25 + Aratra nitantur meis +Pecusve Calabris ante sidus fervidum + Lucana mutet pascuis, +Nec ut superni villa candens Tusculi + Circaea tangat moenia. 30 +Satis superque me benignitas tua + Ditavit: haud paravero, +Quod aut avarus ut Chremes terra premam, + Discinctus aut perdam nepos. + + + + +II. + +'Beatus ille qui procul negotiis, + Ut prisca gens mortalium, +Paterna rura bobus exercet suis, + Solutus omni faenore, +Neque excitatur classico miles truci, 5 + Neque horret iratum mare, +Forumque vitat et superba civium + Potentiorum limina. +Ergo aut adulta vitium propagine + Altas maritat populos, 10 +Aut in reducta valle mugientium + Prospectat errantis greges, +Inutilisve falce ramos amputans + Feliciores inserit, +Aut pressa puris mella condit amphoris, 15 + Aut tondet infirmas ovis; +Vel, cum decorum mitibus pomis caput + Autumnus agris extulit, +Ut gaudet insitiva decerpens pira + Certantem et uvam purpurae, 20 +Qua muneretur te, Priape, et te, pater + Silvane, tutor finium. +Libet iacere modo sub antiqua ilice, + Modo in tenaci gramine. +Labuntur altis interim ripis aquae, 25 + Queruntur in silvis aves, +Fontesque lymphis obstrepunt manantibus, + Somnos quod invitet levis. +At cum tonantis annus hibernus Iovis + Imbris nivisque comparat, 30 +Aut trudit acris hinc et hinc multa cane + Apros in obstantis plagas, +Aut amite levi rara tendit retia, + Turdis edacibus dolos, +Pavidumque leporem et advenam laqueo gruem 35 + Iucunda captat praemia. +Quis non malarum, quas amor curas habet, + Haec inter obliviscitur? +Quod si pudica mulier in partem iuvet + Domum atque dulcis liberos, 40 +Sabina qualis aut perusta solibus + Pernicis uxor Apuli, +Sacrum vetustis exstruat lignis focum + Lassi sub adventum viri, +Claudensque textis cratibus laetum pecus 45 + Distenta siccet ubera, +Et horna dulci vina promens dolio + Dapes inemptas adparet: +Non me Lucrina iuverint conchylia + Magisve rhombus aut scari, 50 +Si quos Eois intonata fluctibus + Hiems ad hoc vertat mare; +Non Afra avis descendat in ventrem meum, + Non attagen Ionicus +Iucundior, quam lecta de pinguissimis 55 + Oliva ramis arborum +Aut herba lapathi prata amantis et gravi + Malvae salubres corpori, +Vel agna festis caesa Terminalibus + Vel haedus ereptus lupo. 60 +Has inter epulas ut iuvat pastas ovis + Videre properantis domum, +Videre fessos vomerem inversum boves + Collo trahentis languido, +Positosque vernas, ditis examen domus, 65 + Circum renidentis Laris.' +Haec ubi locutus faenerator Alfius, + Iam iam futurus rusticus, +Omnem redegit Idibus pecuniam, + Quaerit Kalendis ponere. 70 + + + + +III. + +Parentis olim si quis impia manu + Senile guttur fregerit, +Edit cicutis allium nocentius. + O dura messorum ilia! +Quid hoc veneni saevit in praecordiis? 5 + Num viperinus his cruor +Incoctus herbis me fefellit? an malas + Canidia tractavit dapes? +Ut Argonautas praeter omnis candidum + Medea miratast ducem, 10 +Ignota tauris inligaturum iuga + Perunxit hoc Iasonem; +Hoc delibutis ulta donis paelicem, + Serpente fugit alite. +Nec tantus umquam siderum insedit vapor 15 + Siticulosae Apuliae, +Nec munus umeris efficacis Herculis + Inarsit aestuosius. +At si quid umquam tale concupiveris, + Iocose Maecenas, precor 20 +Manum puella savio opponat tuo, + Extrema et in sponda cubet. + + + + +IV. + +Lupis et agnis quanta sortito obtigit + Tecum mihi discordiast, +Hibericis peruste funibus latus + Et crura dura compede. +Licet superbus ambules pecunia, 5 + Fortuna non mutat genus. +Videsne, Sacram metiente te viam + Cum bis trium ulnarum toga, +Ut ora vertat huc et huc euntium + Liberrima indignatio? 10 +'Sectus flagellis hic triumviralibus + Praeconis ad fastidium +Arat Falerni mille fundi iugera, + Et Appiam mannis terit, +Sedilibusque magnus in primis eques 15 + Othone contempto sedet. +Quid attinet tot ora navium gravi + Rostrata duci pondere +Contra latrones atque servilem manum, + Hoc, hoc tribuno militum?' 20 + + + + +V. + +'At, o deorum quidquid in caelo regit + Terras et humanum genus, +Quid iste fert tumultus et quid omnium + Voltus in unum me truces? +Per liberos te, si vocata partubus 5 + Lucina veris adfuit, +Per hoc inane purpurae decus precor, + Per improbaturum haec Iovem, +Quid ut noverca me intueris aut uti + Petita ferro belua?' 10 +Ut haec trementi questus ore constitit + Insignibus raptis puer, +Impube corpus, quale posset impia + Mollire Thracum pectora; +Canidia, brevibus implicata viperis 15 + Crinis et incomptum caput, +Iubet sepulcris caprificos erutas, + Iubet cupressus funebris +Et uncta turpis ova ranae sanguine + Plumamque nocturnae strigis 20 +Herbasque quas Iolcos atque Hiberia + Mittit venenorum ferax, +Et ossa ab ore rapta ieiunae canis + Flammis aduri Colchicis. +At expedita Sagana, per totam domum 25 + Spargens Avernalis aquas, +Horret capillis ut marinus asperis + Echinus ant currens aper. +Abacta nulla Veia conscientia + Ligonibus duris humum 30 +Exhauriebat, ingemens laboribus, + Quo posset infossus puer +Longo die bis terque mutatae dapis + Inemori spectaculo, +Cum promineret ore, quantum exstant aqua 35 + Suspensa mento corpora: +Exsecta uti medulla et aridum iecur + Amoris esset poculum, +Interminato cum semel fixae cibo + Intabuissent pupulae. 40 +Non defuisse masculae libidinis + Ariminensem Foliam +Et otiosa credidit Neapolis + Et omne vicinum oppidum, +Quae sidera excantata voce Thessala 45 + Lunamque caelo deripit. +Hic inresectum saeva dente livido + Canidia rodens pollicem, +Quid dixit aut quid tacuit? 'O rebus meis + Non infideles arbitrae, 50 +Nox et Diana, quae silentium regis, + Arcana cum fiunt sacra, +Nunc nunc adeste, nunc in hostilis domos + Iram atque numen vertite. +Formidolosis dum latent silvis ferae 55 + Dulci sopore languidae, +Senem, quod omnes rideant, adulterum + Latrent Suburanae canes, +Nardo perunctum, quale non perfectius + Meae laborarint manus. 60 +Quid accidit? Cur dira barbarae minus + Venena Medeae valent, +Quibus superbam fugit ulta paelicem, + Magni Creontis filiam, +Cum palla, tabo munus imbutum, novam 65 + Incendio nuptam abstulit? +Atqui nec herba nec latens in asperis + Radix fefellit me locis. +Indormit unctis omnium cubilibus + Oblivione paelicum. 70 +A, a, solutus ambulat veneficae + Scientioris carmine! +Non usitatis, Vare, potionibus, + O multa fleturum caput, +Ad me recurres, nec vocata mens tua 75 + Marsis redibit vocibus. +Maius parabo, maius infundam tibi + Fastidienti poculum, +Priusque caelum sidet inferius mari + Tellure porrecta super, 80 +Quam non amore sic meo flagres uti + Bitumen atris ignibus.' +Sub haec puer iam non, ut ante, mollibus, + Lenire verbis impias, +Sed dubius unde rumperet silentium, 85 + Misit Thyesteas preces: +'Venena magnum fas nefasque non valent + Convertere humanam vicem. +Diris agam vos; dira detestatio + Nulla expiatur victima. 90 +Quin, ubi perire iussus exspiravero, + Nocturnus occurram Furor, +Petamque voltus umbra curvis unguibus, + Quae vis deorumst Manium, +Et inquietis adsidens praecordiis 95 + Pavore somnos auferam. +Vos turba vicatim hinc et hinc saxis petens + Contundet obscenas anus; +Post insepulta membra different lupi + Et Esquilinae alites, 100 +Neque hoc parentes, heu mihi superstites, + Effugerit spectaculum.' + + + + +VI. + +Quid immerentis hospites vexas, canis + Ignavus adversum lupos? +Quin huc inanis, si potes, vertis minas, + Et me remorsurum petis? +Nam qualis aut Molossus aut fulvus Lacon, 5 + Amica vis pastoribus, +Agam per altas aure sublata nivis, + Quaecumque praecedet fera; +Tu, cum timenda voce complesti nemus, + Proiectum odoraris cibum. 10 +Cave, cave: namque in malos asperrimus + Parata tollo cornua, +Qualis Lycambae spretus infido gener, + Aut acer hostis Bupalo. +An, si quis atro dente me petiverit, 15 + Inultus ut flebo puer? + + + + +VII. + +Quo, quo scelesti ruitis? aut cur dexteris + Aptantur enses conditi? +Parumne campis atque Neptuno super + Fusumst Latini sanguinis, +Non ut superbas invidae Carthaginis 5 + Romanus arcis ureret, +Intactus aut Britannus ut descenderet + Sacra catenatus via, +Sed ut secundum vota Parthorum sua + Urbs haec periret dextera? 10 +Neque hic lupis mos nec fuit leonibus + Umquam nisi in dispar feris. +Furorne caecus an rapit vis acrior + An culpa? Responsum date! +Tacent, et albus ora pallor inficit, 15 + Mentesque perculsae stupent. +Sic est: acerba fata Romanos agunt + Scelusque fraternae necis, +Ut immerentis fluxit in terram Remi + Sacer nepotibus cruor. 20 + + + + +IX. + +Quando repostum Caecubum ad festas dapes, + Victore laetus Caesare, +Tecum sub alta--sic Iovi gratum--domo, + Beate Maecenas, bibam, +Sonante mixtum tibiis carmen lyra, 5 + Hac Dorium, illis barbarum? +Ut nuper, actus cum freto Neptunius + Dux fugit ustis navibus, +Minatus Urbi vincla, quae detraxerat + Servis amicus perfidis. 10 +Romanus eheu--posteri negabitis-- + Emancipatus feminae +Fert vallum et arma miles et spadonibus + Servire rugosis potest, +Interque signa turpe militaria 15 + Sol adspicit conopium. +Ad hunc frementis verterunt bis mille equos + Galli, canentes Caesarem, +Hostiliumque navium portu latent + Puppes sinistrorsum citae. 20 +Io Triumphe, tu moraris aureos + Currus et intactas boves? +Io Triumphe, nec Iugurthino parem + Bello reportasti ducem, +Neque Africanum, cui super Carthaginem 25 + Virtus sepulcrum condidit. +Terra marique victus hostis punico + Lugubre mutavit sagum. +Aut ille centum nobilem Cretam urbibus, + Ventis iturus non suis, 30 +Exercitatas aut petit Syrtis Noto, + Aut fertur incerto mari. +Capaciores adfer huc, puer, scyphos + Et Chia vina aut Lesbia, +Vel quod fluentem nauseam coerceat 35 + Metire nobis Caecubum. +Curam metumque Caesaris rerum iuvat + Dulci Lyaeo solvere. + + + + +X. + +Mala soluta navis exit alite, + Ferens olentem Mevium: +Ut horridis utrumque verberes latus, + Auster, memento fluctibus. +Niger rudentis Eurus inverso mari 5 + Fractosque remos differat; +Insurgat Aquilo, quantus altis montibus + Frangit trementis ilices; +Nec sidus atra nocte amicum adpareat, + Qua tristis Orion cadit; 10 +Quietiore nec feratur aequore, + Quam Graia victorum manus, +Cum Pallas usto vertit iram ab Ilio + In impiam Aiacis ratem. +O quantus instat navitis sudor tuis 15 + Tibique pallor luteus +Et illa non virilis eiulatio + Preces et aversum ad Iovem, +Ionius udo cum remugiens sinus + Noto carinam ruperit. 20 +Opima quod si praeda curvo litore + Porrecta mergos iuverit, +Libidinosus immolabitur caper + Et agna Tempestatibus. + + + + +XIII. + +Horrida tempestas caelum contraxit, et imbres + Nivesque deducunt Iovem; nunc mare, nunc siluae +Threicio Aquilone sonant. Rapiamus, amice, + Occasionem de die, dumque virent genua +Et decet, obducta solvatur fronte senectus. 5 + Tu vina Torquato move consule pressa meo. +Cetera mitte loqui: deus haec fortasse benigna + Reducet in sedem vice. Nunc et Achaemenio +Perfundi nardo iuvat et fide Cyllenea + Levare diris pectora sollicitudinibus, 10 +Nobilis ut grandi cecinit Centaurus alumno: + 'Invicte, mortalis dea nate puer Thetide, +Te manet Assaraci tellus, quam frigida parvi + Findunt Scamandri flumina lubricus et Simois, +Unde tibi reditum certo subtemine Parcae 15 + Rupere, nec mater domum caerula te revehet. +Illic omne malum vino cantuque levato, + Deformis aegrimoniae dulcibus adloquiis.' + + + + +XIV. + +Mollis inertia cur tantam diffuderit imis + Oblivionem sensibus, +Pocula Lethaeos ut si ducentia somnos + Arente fauce traxerim, +Candide Maecenas, occidis saepe rogando: 5 + Deus, deus nam me vetat +Inceptos, olim promissum carmen, iambos + Ad umbilicum adducere. +Non aliter Samio dicunt arsisse Bathyllo + Anacreonta Teium, 10 +Qui persaepe cava testudine flevit amorem + Non elaboratum ad pedem. +Ureris ipse miser: quod si non pulchrior ignis + Accendit obsessam Ilion, +Gaude sorte tua; me libertina nec uno 15 + Contenta Phryne macerat. + + + + +XV. + +Nox erat et caelo fulgebat Luna sereno + Inter minora sidera, +Cum tu, magnorum numen laesura deorum, + In verba iurabas mea, +Artius atque hedera procera adstringitur ilex, 5 + Lentis adhaerens bracchiis, +Dum pecori lupus et nautis infestus Orion + Turbaret hibernum mare, +Intonsosque agitaret Apollinis aura capillos, + Fore hunc amorem mutuum. 10 +O dolitura mea multum virtute Neaera! + Nam si quid in Flacco virist, +Non feret adsiduas potiori te dare noctis, + Et quaeret iratus parem: +Nec semel offensi cedet constantia formae, 15 + Si certus intrarit dolor. +Et tu, quicumque's felicior atque meo nunc + Superbus incedis malo, +Sis pecore et multa dives tellure licebit + Tibique Pactolus fluat, 20 +Nec te Pythagorae fallant arcana renati, + Formaque vincas Nirea, +Eheu, translatos alio maerebis amores; + Ast ego vicissim risero. + + + + +XVI. + +Altera iam teritur bellis civilibus aetas, + Suis et ipsa Roma viribus ruit. +Quam neque finitimi valuerunt perdere Marsi + Minacis aut Etrusca Porsenae manus +Aemula nec virtus Capuae nec Spartacus acer 5 + Novisque rebus infidelis Allobrox, +Nec fera caerulea domuit Germania pube + Parentibusque abominatus Hannibal, +Impia perdemus devoti sanguinis aetas, + Ferisque rursus occupabitur solum. 10 +Barbarus heu cineres insistet victor et urbem + Eques sonante verberabit ungula, +Quaeque carent ventis et solibus ossa Quirini, + Nefas videre! dissipabit insolens. +Forte, quid expediat, communiter aut melior pars 15 + Malis carere quaeritis laboribus. +Nulla sit hac potior sententia: Phocaeorum + Velut profugit exsecrata civitas +Agros atque Laris patrios habitandaque fana + Apris reliquit et rapacibus lupis, 20 +Ire, pedes quocumque ferent, quocumque per undas + Notus vocabit aut protervus Africus. +Sic placet? an melius quis habet suadere? Secunda + Ratem occupare quid moramur alite? +Sed iuremus in haec: 'Simul imis saxa renarint 25 + Vadis levata, ne redire sit nefas, +Neu conversa domum pigeat dare lintea, quando + Padus Matina laverit cacumina, +In mare seu celsus procurrerit Appenninus, + Novaque monstra iunxerit libidine 30 +Mirus amor, iuvet ut tigris subsidere cervis, + Adulteretur et columba miluo, +Credula nec ravos timeant armenta leones, + Ametque salsa levis hircus aequora.' +Haec et quae poterunt reditus abscindere dulcis 35 + Eamus omnis exsecrata civitas, +Aut pars indocili melior grege; mollis et exspes + Inominata perprimat cubilia. +Vos, quibus est virtus, muliebrem tollite luctum, + Etrusca praeter et volate litora. 40 +Nos manet Oceanus circumvagus; arva beata + Petamus, arva divites et insulas, +Reddit ubi cererem tellus inarata quotannis + Et imputata floret usque vinea, +Germinat et numquam fallentis termes olivae, 45 + Suamque pulla ficus ornat arborem, +Mella cava manant ex ilice, montibus altis + Levis crepante lympha desilit pede. +Illic iniussae veniunt ad mulctra capellae, + Refertque tenta grex amicus ubera, 50 +Nec vespertinus circumgemit ursus ovile, + Nec intumescit alta viperis humus. +Pluraque felices mirabimur, ut neque largis + Aquosus Eurus arva radat imbribus, +Pinguia nec siccis urantur semina glaebis, 55 + Utrumque rege temperante caelitum. +Non huc Argoo contendit remige pinus, + Neque impudica Colchis intulit pedem; +Non huc Sidonii torserunt cornua nautae, + Laboriosa nec cohors Ulixei. 60 +Nulla nocent pecori contagia, nullius astri + Gregem aestuosa torret impotentia. +Iuppiter illa piae secrevit litora genti, + Ut inquinavit aere tempus aureum; +Aere, dehinc ferro duravit saecula, quorum 65 + Piis secunda vate me datur fuga. + + + + +XVII. + +'Iam iam efficaci do manus scientiae, +Supplex et oro regna per Proserpinae, +Per et Dianae non movenda numina, +Per atque libros carminum valentium +Refixa caelo devocare sidera, 5 +Canidia, parce vocibus tandem sacris +Citumque retro solve, solve turbinem! +Movit nepotem Telephus Nereium, +In quem superbus ordinarat agmina +Mysorum et in quem tela acuta torserat. 10 +Unxere matres Iliae addictum feris +Alitibus atque canibus homicidam Hectorem, +Postquam relictis moenibus rex procidit +Heu pervicacis ad pedes Achillei. +Saetosa duris exuere pellibus 15 +Laboriosi remiges Ulixei +Volente Circa membra; tunc mens et sonus +Relapsus atque notus in voltus honor. +Dedi satis superque poenarum tibi, +Amata nautis multum et institoribus. 20 +Fugit iuventas et verecundus color +Reliquit ossa pelle amicta lurida, +Tuis capillus albus est odoribus; +Nullum ab labore me reclinat otium; +Urget diem nox et dies noctem, nequest 25 +Levare tenta spiritu praecordia. +Ergo negatum vincor ut credam miser, +Sabella pectus increpare carmina +Caputque Marsa dissilire nenia. +Quid amplius vis? O mare et terra, ardeo, 30 +Quantum neque atro delibutus Hercules +Nessi cruore, nec Sicana fervida +Virens in Aetna flamma; tu, donec cinis +Iniuriosis aridus ventis ferar, +Cales venenis officina Colchicis. 35 +Quae finis aut quod me manet stipendium? +Effare; iussas cum fide poenas luam, +Paratus expiare, seu poposceris +Centum iuvencos, sive mendaci lyra +Voles sonari: 'Tu pudica, tu proba 40 +Perambulabis astra sidus aureum.' +Infamis Helenae Castor offensus vicem +Fraterque magni Castoris, victi prece, +Adempta vati reddidere lumina: +Et tu--potes nam--solve me dementia, 45 +O nec paternis obsoleta sordibus, +Nec in sepulcris pauperum prudens anus +Novendialis dissipare pulveres. +Tibi hospitale pectus et purae manus +Tuusque venter Pactumeius, et tuo 50 +Cruore rubros obstetrix pannos lavit, +Utcumque fortis exsilis puerpera.' +'Quid obseratis auribus fundis preces? +Non saxa nudis surdiora navitis +Neptunus alto tundit hibernus salo. +Inultus ut tu riseris Cotyttia +Volgata, sacrum liberi Cupidinis, +Et Esquilini pontifex venefici +Impune ut urbem nomine impleris meo? +Quid proderit ditasse Paelignas anus, 60 +Velociusve miscuisse toxicum? +Sed tardiora fata te votis manent; +Ingrata misero vita ducendast in hoc, +Novis ut usque suppetas laboribus. +Optat quietem Pelopis infidi pater, 65 +Egens benignae Tantalus semper dapis, +Optat Prometheus obligatus aliti, +Optat supremo collocare Sisyphus +In monte saxum; sed vetant leges Iovis. +Voles modo altis desilire turribus, 70 +Modo ense pectus Norico recludere, +Frustraque vincla gutturi nectes tuo, +Fastidiosa tristis aegrimonia. +Vectabor umeris tunc ego inimicis eques, +Meaeque terra cedet insolentiae. 75 +An quae movere cereas imagines, +Ut ipse nosti curiosus, et polo +Deripere Lunam vocibus possim meis, +Possim crematos excitare mortuos +Desiderique temperare pocula, 80 +Plorem artis in te nil agentis exitus?' + + + + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Odes and Epodes, by Horace + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ODES AND EPODES *** + +***** This file should be named 9646.txt or 9646.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/9/6/4/9646/ + +Produced by Stan Goodman, Thomas Berger and the Online +Distributed Proofreading Team. + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/9646.zip b/9646.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..4509978 --- /dev/null +++ b/9646.zip diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt new file mode 100644 index 0000000..6312041 --- /dev/null +++ b/LICENSE.txt @@ -0,0 +1,11 @@ +This eBook, including all associated images, markup, improvements, +metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be +in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES. + +Procedures for determining public domain status are described in +the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org. + +No investigation has been made concerning possible copyrights in +jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize +this eBook outside of the United States should confirm copyright +status under the laws that apply to them. diff --git a/README.md b/README.md new file mode 100644 index 0000000..18aec09 --- /dev/null +++ b/README.md @@ -0,0 +1,2 @@ +Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for +eBook #9646 (https://www.gutenberg.org/ebooks/9646) diff --git a/old/7hode10.txt b/old/7hode10.txt new file mode 100644 index 0000000..a5cf444 --- /dev/null +++ b/old/7hode10.txt @@ -0,0 +1,5354 @@ +The Project Gutenberg EBook of Odes and Epodes, by Horace + +Copyright laws are changing all over the world. Be sure to check the +copyright laws for your country before downloading or redistributing +this or any other Project Gutenberg eBook. + +This header should be the first thing seen when viewing this Project +Gutenberg file. Please do not remove it. Do not change or edit the +header without written permission. + +Please read the "legal small print," and other information about the +eBook and Project Gutenberg at the bottom of this file. Included is +important information about your specific rights and restrictions in +how the file may be used. You can also find out about how to make a +donation to Project Gutenberg, and how to get involved. + + +**Welcome To The World of Free Plain Vanilla Electronic Texts** + +**eBooks Readable By Both Humans and By Computers, Since 1971** + +*****These eBooks Were Prepared By Thousands of Volunteers!***** + + +Title: Odes and Epodes + +Author: Horace + +Release Date: January, 2006 [EBook #9646] +[Yes, we are more than one year ahead of schedule] +[This file was first posted on October 13, 2003] + +Edition: 10 + +Language: Latin + +Character set encoding: ASCII + +*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK ODES AND EPODES *** + + + + +Produced by Stan Goodman, Thomas Berger +and the Online Distributed Proofreading Team. + + + + +HORACE + +ODES AND EPODES + + +Edited by + +Paul Shorey, + +Professor in The University Of Chicago + + +Revised by + +Paul Shorey and Gordon J. Laing + +Professors in The University Of Chicago + + + + +Q. HORATII FLACCI + + + +CARMINUM + +LIBER PRIMUS. + + + + +I. + +Maecenas atavis edite regibus, +O et praesidium et dulce decus meum, +Sunt quos curriculo pulverem Olympicum +Collegisse iuvat metaque fervidis +Evitata rotis palmaque nobilis 5 +Terrarum dominos evehit ad deos; +Hunc, si mobilium turba Quiritium +Certat tergeminis tollere honoribus; +Illum, si proprio condidit horreo, +Quidquid de Libycis verritur areis. 10 +Gaudentem patrios findere sarculo +Agros Attalicis condicionibus +Numquam dimoveas, ut trabe Cypria +Myrtoum pavidus nauta secet mare. +Luctantem Icariis fluctibus Africum 15 +Mercator metuens otium et oppidi +Laudat rura sui; mox reficit ratis +Quassas, indocilis pauperiem pati. +Est qui nec veteris pocula Massici +Nec partem solido demere de die 20 +Spernit, nunc viridi membra sub arbuto +Stratus nunc ad aquae lene caput sacrae. +Multos castra iuvant et lituo tubae +Permixtus sonitus bellaque matribus +Detestata. Manet sub Iove frigido 25 +Venator tenerae coniugis immemor, +Seu visast catulis cerva fidelibus, +Seu rupit teretes Marsus aper plagas. +Me doctarum hederae praemia frontium +Dis miscent superis, me gelidum nemus 30 +Nympharumque leves cum Satyris chori +Secernunt populo, si neque tibias +Euterpe cohibet nec Polyhymnia +Lesboum refugit tendere barbiton. +Quod si me lyricis vatibus inseris, 35 +Sublimi feriam sidera vertice. + + + + +II. + +Iam satis terris nivis atque dirae +Grandinis misit pater et rubente +Dextera sacras iaculatus arcis + Terruit urbem, + +Terruit gentis, grave ne rediret 5 +Saeculum Pyrrhae nova monstra questae, +Omne cum Proteus pecus egit altos + Visere montis, + +Piscium et summa genus haesit ulmo, +Nota quae sedes fuerat columbis, 10 +Et superiecto pavidae natarunt + Aequore dammae. + +Vidimus flavum Tiberim retortis +Litore Etrusco violenter undis +Ire deiectum monumenta regis 15 + Templaque Vestae, + +Iliae dum se nimium querenti +Iactat ultorem, vagus et sinistra +Labitur ripa Iove non probante uxorius + amnis. 20 + +Audiet civis acuisse ferrum, +Quo graves Persae melius perirent, +Audiet pugnas vitio parentum + Rara iuventus. + +Quem vocet divum populus ruentis 25 +Imperi rebus? Prece qua fatigent +Virgines sanctae minus audientem + Carmina Vestam? + +Cui dabit partis scelus expiandi +Iuppiter? Tandem venias precamur, 30 +Nube candentis umeros amictus, + Augur Apollo; + +Sive tu mavis, Erycina ridens, +Quam Iocus circum volat et Cupido; +Sive neglectum genus et nepotes 35 + Respicis, auctor, + +Heu nimis longo satiate ludo, +Quem iuvat clamor galeaeque leves +Acer et Mauri peditis cruentum + Voltus in hostem; 40 + +Sive mutata iuvenem figura +Ales in terris imitaris almae +Filius Maiae, patiens vocari + Caesaris ultor, + +Serus in caelum redeas, diuque 45 +Laetus intersis populo Quirini, +Neve te nostris vitiis iniquum + Ocior aura + +Tollat; hic magnos potius triumphos, +Hic ames dici pater atque princeps, 50 +Neu sinas Medos equitare inultos + Te duce, Caesar. + + + + +III. + +Sic te diva potens Cypri, + Sic fratres Helenae, lucida sidera, +Ventorumque regat pater + Obstrictis aliis praeter Iapyga, +Navis, quae tibi creditum 5 + Debes Vergilium finibus Atticis, +Reddas incolumem precor + Et serves animae dimidium meae. +Illi robur et aes triplex + Circa pectus erat, qui fragilem truci 10 +Commisit pelago ratem + Primus, nec timuit praecipitem Africum +Decertantem Aquilonibus + Nec tristis Hyadas nec rabiem Noti, +Quo non arbiter Hadriae 15 + Maior, tollere seu ponere volt freta. +Quem mortis timuit gradum, + Qui siccis oculis monstra natantia, +Qui vidit mare turbidum et + Infamis scopulos, Acroceraunia? 20 +Nequiquam deus abscidit + Prudens Oceano dissociabili +Terras, si tamen impiae + Non tangenda rates transiliunt vada. +Audax omnia perpeti 25 + Gens humana ruit per vetitum nefas. +Audax Iapeti genus + Ignem fraude mala gentibus intulit. +Post ignem aetheria domo + Subductum macies et nova febrium 30 +Terris incubuit cohors, + Semotique prius tarda necessitas +Leti corripuit gradum. + Expertus vacuum Daedalus aera +Pennis non homini datis; 35 + Perrupit Acheronta Herculeus labor. +Nil mortalibus arduist; + Caelum ipsum petimus stultitia, neque +Per nostrum patimur scelus + Iracunda Iovem ponere fulmina. 40 + + + + +IV. + +Solvitur acris hiems grata vice veris et Favoni, + Trahuntque siccas machinae carinas, +Ac neque iam stabulis gaudet pecus aut arator igni, + Nec prata canis albicant pruinis. +Iam Cytherea choros ducit Venus imminente luna, 5 + Iunctaeque Nymphis Gratiae decentes +Alterno terram quatiunt pede, dum gravis Cyclopum + Volcanus ardens urit officinas. +Nunc decet aut viridi nitidum caput impedire myrto + Aut flore terrae quem ferunt solutae; 10 +Nunc et in umbrosis Fauno decet immolare lucis, + Seu poscat agna sive malit haedo. +Pallida mors aequo pulsat pede pauperum tabernas + Regumque turris. O beate Sesti, +Vitae summa brevis spem nos vetat incohare longam. 15 + Iam te premet nox, fabulaeque Manes, +Et domus exilis Plutonia; quo simul mearis, + Nec regna vini sortiere talis +Nec tenerum Lycidan mirabere, quo calet iuventus + Nunc omnis et mox virgines tepebunt. 20 + + + + +V. + +Quis multa gracilis te puer in rosa +Perfusus liquidis urget odoribus + Grato, Pyrrha, sub antro? + Cui flavam religas comam, + +Simplex munditiis? Heu quotiens fidem 5 +Mutatosque deos flebit et aspera + Nigris aequora ventis + Emirabitur insolens, + +Qui nunc te fruitur credulus aurea, +Qui semper vacuam, semper amabilem 10 + Sperat, nescius aurae + Fallacis. Miseri, quibus + +Intentata nites. Me tabula sacer +Votiva paries indicat uvida + Suspendisse potenti 15 + Vestimenta maris deo. + + + + +VI. + +Scriberis Vario fortis et hostium +Victor Maeonii carminis alite, +Quam rem cumque ferox navibus aut equis + Miles te duce gesserit. + +Nos, Agrippa, neque haec dicere nec gravem 5 +Pelidae stomachum cedere nescii +Nec cursus duplicis per mare Ulixei + Nec saevam Pelopis domum + +Conamur, tenues grandia, dum pudor +Imbellisque lyrae Musa potens vetat 10 +Laudes egregii Caesaris et tuas + Culpa deterere ingeni. + +Quis Martem tunica tectum adamantina +Digne scripserit, aut pulvere Troico +Nigrum Merionen, aut ope Palladis 15 + Tydiden superis parem? + +Nos convivia, nos proelia virginum +Sectis in iuvenes unguibus acrium +Cantamus vacui, sive quid urimur, + Non praeter solitum leves. 20 + + + + +VII. + +Laudabunt alii claram Rhodon aut Mytilenen + Aut Epheson bimarisve Corinthi +Moenia vel Baccho Thebas vel Apolline Delphos + Insignis aut Thessala Tempe. +Sunt quibus unum opus est intactae Palladis urbem 5 + Carmine perpetuo celebrare et +Undique decerptam fronti praeponere olivam. + Plurimus in Iunonis honorem +Aptum dicet equis Argos ditisque Mycenas. + Me nec tam patiens Lacedaemon 10 +Nec tam Larisae percussit campus opimae, + Quam domus Albuneae resonantis +Et praeceps Anio ac Tiburni lucus et uda + Mobilibus pomaria rivis. +Albus ut obscuro deterget nubila caelo 15 + Saepe Notus neque parturit imbris +Perpetuo, sic tu sapiens finire memento + Tristitiam vitaeque labores +Molli, Plance, mero, seu te fulgentia signis + Castra tenent seu densa tenebit 20 +Tiburis umbra tui. Teucer Salamina patremque + Cum fugeret, tamen uda Lyaeo +Tempora populea fertur vinxisse corona, + Sic tristis adfatus amicos: +'Quo nos cumque feret melior fortuna parente, 25 + Ibimus, o socii comitesque! +Nil desperandum Teucro duce et auspice Teucro: + Certus enim promisit Apollo, +Ambiguam tellure nova Salamina futuram. + O fortes peioraque passi 30 +Mecum saepe viri, nunc vino pellite curas; + Cras ingens iterabimus aequor.' + + + + +VIII. + +Lydia, dic, per omnis + Te deos oro, Sybarin cur properes amando +Perdere; cur apricum + Oderit campum, patiens pulveris atque solis? +Cur neque militaris 5 + Inter aequalis equitat, Gallica nec lupatis +Temperat ora frenis? + Cur timet flavum Tiberim tangere? Cur olivum +Sanguine viperino + Cautius vitat, neque iam livida gestat armis 10 +Bracchia, saepe disco, + Saepe trans finem iaculo nobilis expedito? +Quid latet, ut marinae + Filium dicunt Thetidis sub lacrimosa Troiae +Funera, ne virilis 15 + Cultus in caedem et Lycias proriperet catervas? + + + + +IX. + +Vides ut alta stet nive candidum +Soracte, nec iam sustineant onus + Silvae laborantes, geluque + Flumina constiterint acuto. + +Dissolve frigus ligna super foco 5 +Large reponens atque benignius + Deprome quadrimum Sabina, + O Thaliarche, merum diota. + +Permitte divis cetera; qui simul +Stravere ventos aequore fervido 10 + Deproeliantis, nec cupressi + Nec veteres agitantur orni. + +Quid sit futurum cras, fuge quaerere et +Quem fors dierum cumque dabit lucro + Adpone, nec dulcis amores 15 + Sperne puer neque tu choreas, + +Donec virenti canities abest +Morosa. Nunc et campus et areae + Lenesque sub noctem susurri + Composita repetantur hora; 20 + +Nunc et latentis proditor intimo +Gratus puellae risus ab angulo + Pignusque dereptum lacertis + Aut digito male pertinaci. + + + + +X. + +Mercuri, facunde nepos Atlantis, +Qui feros cultus hominum recentum +Voce formasti catus et decorae + More palaestrae, + +Te canam, magni Iovis et deorum 5 +Nuntium curvaeque lyrae parentem, +Callidum quidquid placuit iocoso + Condere furto. + +Te, boves olim nisi reddidisses +Per dolum amotas, puerum minaci 10 +Voce dum terret, viduus pharetra + Risit Apollo. + +Quin et Atridas duce te superbos +Ilio dives Priamus relicto +Thessalosque ignis et iniqua Troiae 15 + Castra fefellit. + +Tu pias laetis animas reponis +Sedibus virgaque levem coerces +Aurea turbam, superis deorum + Gratus et imis. 20 + + + + +XI. + +Tu ne quaesieris, scire nefas, quem mihi, quem tibi +Finem di dederint, Leuconoe, nec Babylonios +Temptaris numeros. Ut melius quidquid erit pati, +Seu pluris hiemes seu tribuit Iuppiter ultimam, +Quae nunc oppositis debilitat pumicibus mare 5 +Tyrrhenum: sapias, vina liques, et spatio brevi +Spem longam reseces. Dum loquimur, fugerit invida +Aetas: carpe diem, quam minimum credula postero. + + + + +XII. + +Quem virum aut heroa lyra vel acri +Tibia sumis celebrare, Clio? +Quem deum? Cuius recinet iocosa + Nomen imago + +Aut in umbrosis Heliconis oris, 5 +Aut super Pindo gelidove in Haemo? +Unde vocalem temere insecutae + Orphea silvae, + +Arte materna rapidos morantem +Fluminum lapsus celeresque ventos, 10 +Blandum et auritas fidibus canoris + Ducere quercus. + +Quid prius dicam solitis parentis +Laudibus, qui res hominum ac deorum, +Qui mare ac terras variisque mundum 15 + Temperat horis? + +Unde nil maius generatur ipso, +Nec viget quicquam simile aut secundum: +Proximos illi tamen occupavit + Pallas honores, 20 + +Proeliis audax; neque te silebo, +Liber, et saevis inimica virgo +Beluis, nec te, metuende certa + Phoebe sagitta. + +Dicam et Alciden puerosque Ledae, 25 +Hunc equis, illum superare pugnis +Nobilem; quorum simul alba nautis + Stella refulsit, + +Defluit saxis agitatus humor, +Concidunt venti fugiuntque nubes, 30 +Et minax, quod sic voluere, ponto + Unda recumbit. + +Romulum post hos prius an quietum +Pompili regnum memorem an superbos +Tarquini fascis dubito, an Catonis 35 + Nobile letum. + +Regulum et Scauros animaeque magnae +Prodigum Paullum superante Poeno +Gratus insigni referam camena + Fabriciumque. 40 + +Hunc, et incomptis Curium capillis +Utilem bello tulit, et Camillum +Saeva paupertas et avitus apto + Cum lare fundus. + +Crescit occulto velut arbor aevo 45 +Fama Marcelli; micat inter omnis +Iulium sidus velut inter ignis + Luna minores. + +Gentis humanae pater atque custos, +Orte Saturno, tibi cura magni 50 +Caesaris fatis data: tu secundo + Caesare regnes. + +Ille seu Parthos Latio imminentis +Egerit iusto domitos triumpho, +Sive subiectos Orientis orae 55 + Seras et Indos, + +Te minor latum reget aequus orbem; +Tu gravi curru quaties Olympum, +Tu parum castis inimica mittes + Fulmina lucis. 60 + + + + +XIII. + +Cum tu, Lydia, Telephi + Cervicem roseam, cerea Telephi +Laudas bracchia, vae meum + Fervens difficili bile tumet iecur. +Tum nec mens mihi nec color 5 + Certa sede manet, umor et in genas +Furtim labitur, arguens + Quam lentis penitus macerer ignibus. +Uror, seu tibi candidos + Turparunt umeros immodicae mero 10 +Rixae, sive puer furens + Impressit memorem dente labris notam. +Non, si me satis audias, + Speres perpetuum dulcia barbare +Laedentem oscula, quae Venus 15 + Quinta parte sui nectaris imbuit. +Felices ter et amplius, + Quos inrupta tenet copula nec malis +Divolsus querimoniis + Suprema citius solvet amor die. 20 + + + + +XIV. + +O navis, referent in mare te novi +Fluctus! O quid agis? Fortiter occupa + Portum! Nonne vides ut + Nudum remigio latus + +Et malus celeri saucius Africo 5 +Antemnaeque gemant, ac sine funibus +Vix durare carinae + Possint imperiosius + +Aequor? Non tibi sunt integra lintea, +Non di, quos iterum pressa voces malo. 10 + Quamvis Pontica pinus, + Silvae filia nobilis, + +Iactes et genus et nomen inutile, +Nil pictis timidus navita puppibus + Fidit. Tu, nisi ventis 15 + Debes ludibrium, cave. + +Nuper sollicitum quae mihi taedium, +Nunc desiderium curaque non levis, + Interfusa nitentis + Vites aequora Cycladas. 20 + + + + +XV. + +Pastor cum traheret per freta navibus +Idaeis Helenen perfidus hospitam, +Ingrato celeres obruit otio + Ventos ut caneret fera + +Nereus fata: 'Mala ducis avi domum, 5 +Quam multo repetet Graecia milite, +Coniurata tuas rumpere nuptias + Et regnum Priami vetus. + +Heu heu, quantus equis, quantus adest viris +Sudor! quanta moves funera Dardanae 10 +Genti! Iam galeam Pallas et aegida + Currusque et rabiem parat. + +Nequiquam Veneris praesidio ferox +Pectes caesariem, grataque feminis +Imbelli cithara carmina divides; 15 + Nequiquam thalamo gravis + +Hastas et calami spicula Cnosii +Vitabis strepitumque et celerem sequi +Aiacem: tamen, heu, serus adulteros + Crines pulvere collines. 20 + +Non Laertiaden, exitium tuae +Genti, non Pylium Nestora respicis? +Urgent impavidi te Salaminius + Teucer, te Sthenelus, sciens + +Pugnae, sive opus est imperitare equis, 25 +Non auriga piger. Merionen quoque +Nosces. Ecce furit te reperire atrox + Tydides, melior patre, + +Quem tu, cervus uti vallis in altera +Visum parte lupum graminis immemor 30 +Sublimi fugies mollis anhelitu, + Non hoc pollicitus tuae. + +Iracunda diem proferet Ilio +Matronisque Phrygum classis Achillei: +Post certas hiemes uret Achaicus 35 + Ignis Iliacas domos.' + + + + +XVI. + +O matre pulchra filia pulchrior, +Quem criminosis cumque voles modum + Pones iambis, sive flamma + Sive mari libet Hadriano. + +Non Dindymene, non adytis quatit 5 +Mentem sacerdotum incola Pythius, + Non Liber aeque, non acuta + Sic geminant Corybantes aera, + +Tristes ut irae, quas neque Noricus +Deterret ensis nec mare naufragum 10 + Nec saevus ignis nec tremendo + Iuppiter ipse ruens tumultu. + +Fertur Prometheus addere principi +Limo coactus particulam undique + Desectam et insani leonis 15 + Vim stomacho adposuisse nostro. + +Irae Thyesten exitio gravi +Stravere et altis urbibus ultimae + Stetere causae cur perirent + Funditus imprimeretque muris 20 + +Hostile aratrum exercitus insolens. +Compesce mentem! Me quoque pectoris + Temptavit in dulci iuventa + Fervor et in celeres iambos + +Misit furentem; nunc ego mitibus 25 +Mutare quaero tristia, dum mihi + Fias recantatis amica + Opprobriis animumque reddas. + + + + +XVII. + +Velox amoenum saepe Lucretilem +Mutat Lycaeo Faunus et igneam + Defendit aestatem capellis + Usque meis pluviosque ventos. + +Impune tutum per nemus arbutos 5 +Quaerunt latentis et thyma deviae + Olentis uxores mariti, + Nec viridis metuunt colubras + +Nec Martialis haediliae lupos, +Utcumque dulci, Tyndari, fistula 10 + Valles et Usticae cubantis + Levia personuere saxa. + +Di me tuentur, dis pietas mea +Et Musa cordist. Hic tibi copia + Manabit ad plenum benigno 15 + Ruris honorum opulenta cornu. + +Hic in reducta valle Caniculae +Vitabis aestus et fide Teia + Dices laborantis in uno + Penelopen vitreamque Circen; 20 + +Hic innocentis pocula Lesbii +Duces sub umbra, nec Semeleius + Cum Marte confundet Thyoneus + Proelia, nec metues protervum + +Suspecta Cyrum, ne male dispari 25 +Incontinentis iniciat manus + Et scindat haerentem coronam + Crinibus immeritamque vestem. + + + + +XVIII. + +Nullam, Vare, sacra vite prius severis arborem +Circa mite solum Tiburis et moenia Catili. +Siccis omnia nam dura deus proposuit neque +Mordaces aliter diffugiunt sollicitudines. +Quis post vina gravem militiam aut pauperiem crepat? 5 +Quis non te potius, Bacche pater, teque, decens Venus? +Ac ne quis modici transiliat munera Liberi, +Centaurea monet cum Lapithis rixa super mero +Debellata, monet Sithoniis non levis Euhius, +Cum fas atque nefas exiguo fine libidinum 10 +Discernunt avidi. Non ego te, candide Bassareu, +Invitum quatiam nec variis obsita frondibus +Sub divum rapiam. Saeva tene cum Berecyntio +Cornu tympana, quae subsequitur caecus amor sui, +Et tollens vacuum plus nimio gloria verticem 15 +Arcanique fides prodiga, perlucidior vitro. + + + + +XIX. + +Mater saeva Cupidinum + Thebanaeque iubet me Semelae puer +Et lasciva Licentia + Finitis animum reddere amoribus. +Urit me Glycerae nitor, 5 + Splendentis Pario marmore purius; +Urit grata protervitas + Et voltus nimium lubricus adspici. +In me tota ruens Venus + Cyprum deseruit, nec patitur Scythas 10 +Et versis animosum equis + Parthum dicere nec quae nihil attinent. +Hic vivum mihi caespitem, hic + Verbenas, pueri, ponite turaque +Bimi cum patera meri: 15 + Mactata veniet lenior hostia. + + + + +XX. + +Vile potabis modicis Sabinum +Cantharis, Graeca quod ego ipse testa +Conditum levi, datus in theatro + Cum tibi plausus, + +Care Maecenas eques, ut paterni 5 +Fluminis ripae simul et iocosa +Redderet laudes tibi Vaticani + Montis imago. + +Caecubum et prelo domitam Caleno +Tu bibes uvam: mea nec Falernae 10 +Temperant vites neque Formiani + Pocula colles. + + + + +XXI. + +Dianam tenerae dicite virgines, +Intonsum, pueri, dicite Cynthium + Latonamque supremo + Dilectam penitus Iovi. + +Vos laetam fluviis et nemorum coma, 5 +Quaecumque aut gelido prominet Algido, + Nigris aut Erymanthi + Silvis aut viridis Cragi; + +Vos Tempe totidem tollite laudibus +Natalemque, mares, Delon Apollinis 10 + Insignemque pharetra + Fraternaque umerum lyra. + +Hic bellum lacrimosum, hic miseram famem +Pestemque a populo et principe Caesare in + Persas atque Britannos 15 + Vestra motus aget prece. + + + + +XXII. + +Integer vitae scelerisque purus +Non eget Mauris iaculis neque arcu +Nec venenatis gravida sagittis, + Fusce, pharetra, + +Sive per Syrtis iter aestuosas, 5 +Sive facturus per inhospitalem +Caucasum vel quae loca fabulosus + Lambit Hydaspes. + +Namque me silva lupus in Sabina, +Dum meam canto Lalagen et ultra 10 +Terminum curis vagor expeditis, + Fugit inermem, + +Quale portentum neque militaris +Daunias latis alit aesculetis +Nec Iubae tellus generat, leonum 15 + Arida nutrix. + +Pone me pigris ubi nulla campis +Arbor aestiva recreatur aura, +Quod latus mundi nebulae malusque + Iuppiter urget; 20 + +Pone sub curru nimium propinqui +Solis in terra domibus negata: +Dulce ridentem Lalagen amabo, + Dulce loquentem. + + + + +XXIII. + +Vitas hinuleo me similis, Chloe, +Quaerenti pavidam montibus aviis + Matrem non sine vano + Aurarum et siluae metu. + +Nam seu mobilibus veris inhorruit 5 +Adventus foliis, seu virides rubum + Dimovere lacertae, + Et corde et genibus tremit. + +Atqui non ego te tigris ut aspera +Gaetulusve leo frangere persequor: 10 + Tandem desine matrem + Tempestiva sequi viro. + + + + +XXIV. + +Quis desiderio sit pudor aut modus +Tam cari capitis? Praecipe lugubris +Cantus, Melpomene, cui liquidam pater + Vocem cum cithara dedit. + +Ergo Quintilium perpetuus sopor 5 +Urget! Cui Pudor et Iustitiae soror, +Incorrupta Fides, nudaque Veritas + Quando ullum inveniet parem? + +Multis ille bonis flebilis occidit, +Nulli flebilior quam tibi, Vergili. 10 +Tu frustra pius heu non ita creditum + Poscis Quintilium deos. + +Quid? si Threicio blandius Orpheo +Auditam moderere arboribus fidem, +Num vanae redeat sanguis imagini, 15 + Quam virga semel horrida, + +Non lenis precibus fata recludere, +Nigro compulerit Mercurius gregi? +Durum: sed levius fit patientia, + Quidquid corrigerest nefas. 20 + + + + +XXV. + +Parcius iunctas quatiunt fenestras +Iactibus crebris iuvenes protervi, +Nec tibi somnos adimunt, amatque + Ianua limen, + +Quae prius multum facilis movebat 5 +Cardines. Audis minus et minus iam: +'Me tuo longas pereunte noctes, + Lydia, dormis?' + +Invicem moechos anus arrogantis +Flebis in solo levis angiportu, 10 +Thracio bacchante magis sub inter- + lunia vento, + +Cum tibi flagrans amor et libido, +Quae solet matres furiare equorum, +Saeviet circa iecur ulcerosum, 15 + Non sine questu, + +Laeta quod pubes hedera virenti +Gaudeat pulla magis atque myrto, +Aridas frondes hiemis sodali + Dedicet Hebro. 20 + + + + +XXVI. + +Musis amicus tristitiam et metus +Tradam protervis in mare Creticum + Portare ventis, quis sub Arcto + Rex gelidae metuatur orae, + +Quid Tiridaten terreat, unice 5 +Securus. O quae fontibus integris + Gaudes, apricos necte flores, + Necte meo Lamiae coronam, + +Pimplei dulcis. Nil sine te mei +Prosunt honores: hunc fidibus novis, 10 + Hunc Lesbio sacrare plectro + Teque tuasque decet sorores. + + + + +XXVII. + +Natis in usum laetitiae scyphis +Pugnare Thracumst: tollite barbarum + Morem, verecundumque Bacchum + Sanguineis prohibete rixis. + +Vino et lucernis Medus acinaces 5 +Immane quantum discrepat: impium + Lenite clamorem, sodales, + Et cubito remanete presso. + +Voltis severi me quoque sumere +Partem Falerni? Dicat Opuntiae 10 + Frater Megillae quo beatus + Volnere, qua pereat sagitta. + +Cessat voluntas? Non alia bibam +Mercede. Quae te cumque domat Venus, + Non erubescendis adurit 15 + Ignibus ingenuoque semper + +Amore peccas. Quidquid habes, age, +Depone tutis auribus. A miser, + Quanta laborabas Charybdi, + Digne puer meliore flamma! 20 + +Quae saga, quis te solvere Thessalis +Magus venenis, quis poterit deus? + Vix inligatum te triformi + Pegasus expediet Chimaera. + + + + +XXVIII. + +Te maris et terrae numeroque carentis arenae + Mensorem cohibent, Archyta, +Pulveris exigui prope litus parva Matinum + Munera, nec quicquam tibi prodest +Aerias temptasse domos animoque rotundum 5 + Percurrisse polum morituro. +Occidit et Pelopis genitor, conviva deorum, + Tithonusque remotus in auras +Et Iovis arcanis Minos admissus, habentque + Tartara Panthoiden iterum Orco 10 +Demissum, quamvis clipeo Troiana refixo + Tempora testatus nihil ultra +Nervos atque cutem morti concesserat atrae, + Iudice te non sordidus auctor +Naturae verique. Sed omnes una manet nox 15 + Et calcanda semel via leti. +Dant alios Furiae torvo spectacula Marti, + Exitiost avidum mare nautis; +Mixta senum ac iuvenum densentur funera; nullum + Saeva caput Proserpina fugit: 20 +Me quoque devexi rapidus comes Orionis + Illyricis Notus obruit undis. +At tu, nauta, vagae ne parce malignus arenae + Ossibus et capiti inhumato +Particulam dare: sic, quodcumque minabitur Eurus 25 + Fluctibus Hesperiis, Venusinae +Plectantur silvae te sospite, multaque merces, + Unde potest, tibi defluat aequo +Ab Iove Neptunoque sacri custode Tarenti. + Neglegis immeritis nocituram 30 +Postmodo te natis fraudem committere? Fors et + Debita iura vicesque superbae +Te maneant ipsum: precibus non linquar inultis, + Teque piacula nulla resolvent. +Quamquam festinas, non est mora longa; licebit 35 + Iniecto ter pulvere curras. + + + + +XXIX. + +Icci, beatis nunc Arabum invides +Gazis et acrem militiam paras + Non ante devictis Sabaeae + Regibus, horribilique Medo + +Nectis catenas? Quae tibi virginum 5 +Sponso necato barbara serviet? + Puer quis ex aula capillis + Ad cyathum statuetur unctis, + +Doctus sagittas tendere Sericas +Arcu paterno? Quis neget arduis 10 + Pronos relabi posse rivos + Montibus et Tiberim reverti, + +Cum tu coemptos undique nobilis +Libros Panaeti Socraticam et domum + Mutare loricis Hiberis, 15 + Pollicitus meliora, tendis ? + + + + +XXX. + +O Venus, regina Cnidi Paphique, +Sperne dilectam Cypron et vocantis +Ture te multo Glycerae decoram + Transfer in aedem. + +Fervidus tecum puer et solutis 5 +Gratiae zonis properentque Nymphae +Et parum comis sine te Iuventas + Mercuriusque. + + + + +XXXI. + +Quid dedicatum poscit Apollinem +Vates? Quid orat, de patera novum + Fundens liquorem? Non opimae + Sardiniae segetes feracis, + +Non aestuosae grata Calabriae 5 +Armenta, non aurum aut ebur Indicum, + Non rura, quae Liris quieta + Mordet aqua taciturnus amnis. + +Premant Calena falce quibus dedit +Fortuna vitem, dives et aureis 10 + Mercator exsiccet culullis + Vina Syra reparata merce, + +Dis carus ipsis, quippe ter et quater +Anno revisens aequor Atlanticum + Impune. Me pascunt olivae, 15 + Me cichorea levesque malvae. + +Frui paratis et valido mihi, +Latoe, dones et precor integra + Cum mente nec turpem senectam + Degere nec cithara carentem. 20 + + + + +XXXII. + +Poscimur. Siquid vacui sub umbra +Lusimus tecum, quod et hunc in annum +Vivat et pluris, age dic Latinum, + Barbite, carmen, + +Lesbio primum modulate civi, 5 +Qui ferox bello tamen inter arma, +Sive iactatam religarat udo + Litore navim, + +Liberum et Musas Veneremque et illi +Semper haerentem puerum canebat, 10 +Et Lycum nigris oculis nigroque + Crine decorum. + +O decus Phoebi et dapibus supremi +Grata testudo Iovis, o laborum +Dulce lenimen, mihi cumque salve 15 + Rite vocanti! + + + + +XXXIII. + +Albi, ne doleas plus nimio memor +Immitis Glycerae, neu miserabilis +Decantes elegos, cur tibi iunior + Laesa praeniteat fide. + +Insignem tenui fronte Lycorida 5 +Cyri torret amor, Cyrus in asperam +Declinat Pholoen; sed prius Apulis + Iungentur capreae lupis + +Quam turpi Pholoe peccet adultero. +Sic visum Veneri, cui placet impares 10 +Formas atque animos sub iuga aenea + Saevo mittere cum ioco. + +Ipsum me melior cum peteret Venus, +Grata detinuit compede Myrtale +Libertina, fretis acrior Hadriae 15 + Curvantis Calabros sinus. + + + + +XXXIV. + +Parcus deorum cultor et infrequens, +Insanientis dum sapientiae + Consultus erro, nunc retrorsum + Vela dare atque iterare cursus + +Cogor relictos. Namque Diespiter, 5 +Igni corusco nubila dividens + Plerumque, per purum tonantis + Egit equos volucremque currum, + +Quo bruta tellus et vaga flumina, +Quo Styx et invisi horrida Taenari 10 + Sedes Atlanteusque finis + Concutitur. Valet ima summis + +Mutare et insignem attenuat deus, +Obscura promens; hinc apicem rapax + Fortuna cum stridore acuto 15 + Sustulit, hic posuisse gaudet. + + + + +XXXV. + +O diva, gratum quae regis Antium, +Praesens vel imo tollere de gradu + Mortale corpus vel superbos + Vertere funeribus triumphos, + +Te pauper ambit sollicita prece 5 +Ruris colonus, te dominam aequoris + Quicumque Bithyna lacessit + Carpathium pelagus carina. + +Te Dacus asper, te profugi Scythae +Urbesque gentesque et Latium ferox 10 + Regumque matres barbarorum et + Purpurei metuunt tyranni, + +Iniurioso ne pede proruas +Stantem columnam, neu populus frequens + Ad arma cessantis, ad arma 15 + Concitet imperiumque frangat. + +Te semper anteit saeva Necessitas, +Clavos trabalis et cuneos manu + Gestans aena, nec severus + Uncus abest liquidumque plumbum. 20 + +Te Spes et albo rara Fides colit +Velata panno, nec comitem abnegat, + Utcumque mutata potentis + Veste domos inimica linquis. + +At volgus infidum et meretrix retro 25 +Periura cedit, diffugiunt cadis + Cum faece siccatis amici + Ferre iugum pariter dolosi. + +Serves iturum Caesarem in ultimos +Orbis Britannos et iuvenum recens 30 + Examen Eois timendum + Partibus Oceanoque rubro. + +Eheu cicatricum et sceleris pudet +Fratrumque. Quid nos dura refugimus + Aetas? quid intactum nefasti + Liquimus? unde manum iuventus 35 + +Metu deorum continuit? quibus +Pepercit aris? O utinam nova + Incude diffingas retusum in + Massagetas Arabasque ferrum! 40 + + + + +XXXVI. + +Et ture et fidibus iuvat + Placare et vituli sanguine debito +Custodes Numidae deos, + Qui nunc Hesperia sospes ab ultima +Caris multa sodalibus, 5 + Nulli plura tamen dividit oscula +Quam dulci Lamiae, memor + Actae non alio rege puertiae +Mutataeque simul togae. + Cressa ne careat pulchra dies nota, 10 +Neu promptae modus amphorae + Neu morem in Salium sit requies pedum, +Neu multi Damalis meri + Bassum Threicia vincat amystide, +Neu desint epulis rosae 15 + Neu vivax apium neu breve lilium. +Omnes in Damalin putris + Deponent oculos, nec Damalis novo +Divelletur adultero, + Lascivis hederis ambitiosior. 20 + + + + +XXXVII. + +Nunc est bibendum, nunc pede libero +Pulsanda tellus, nunc Saliaribus + Ornare pulvinar deorum + Tempus erat dapibus, sodales. + +Antehac nefas depromere Caecubum 5 +Cellis avitis, dum Capitolio + Regina dementis ruinas + Funus et imperio parabat + +Contaminato cum grege turpium +Morbo virorum, quidlibet impotens 10 + Sperare fortunaque dulci + Ebria. Sed minuit furorem + +Vix una sospes navis ab ignibus, +Mentemque lymphatam Mareotico + Redegit in veros timores 15 + Caesar, ab Italia volantem + +Remis adurgens, accipiter velut +Mollis columbas aut leporem citus + Venator in campis nivalis + Haemoniae, daret ut catenis 20 + +Fatale monstrum. Quae generosius +Perire quaerens nec muliebriter + Expavit ensem nec latentis + Classe cita reparavit oras. + +Ausa et iacentem visere regiam 25 +Voltu sereno, fortis et asperas + Tractare serpentes, ut atrum + Corpore combiberet venenum, + +Deliberata morte ferocior, +Saevis Liburnis scilicet invidens 30 + Privata deduci superbo + Non humilis mulier triumpho. + + + + +XXXVIII. + +Persicos odi, puer, apparatus; +Displicent nexae philyra coronae; +Mitte sectari, rosa quo locorum + Sera moretur. + +Simplici myrto nihil adlabores 5 +Sedulus curo: neque te ministrum +Dedecet myrtus neque me sub arta + Vite bibentem. + + + + +CARMINUM + +LIBER SECUNDUS. + + + + +I. + +Motum ex Metello consule civicum +Bellique causas et vitia et modos + Ludumque Fortunae gravisque + Principum amicitias et arma + +Nondum expiatis uncta cruoribus, 5 +Periculosae plenum opus aleae, + Tractas et incedis per ignis + Suppositos cineri doloso. + +Paullum severae Musa tragoediae +Desit theatris; mox ubi publicas 10 + Res ordinaris, grande munus + Cecropio repetes cothurno, + +Insigne maestis praesidium reis +Et consulenti, Pollio, Curiae, + Cui laurus aeternos honores 15 + Delmatico peperit triumpho. + +Iam nunc minaci murmure cornuum +Perstringis auris, iam litui strepunt, + Iam fulgor armorum fugacis + Terret equos equitumque voltus. 20 + +Audire magnos iam videor duces, +Non indecoro pulvere sordidos, + Et cuncta terrarum subacta + Praeter atrocem animum Catonis. + +Iuno et deorum quisquis amicior 25 +Afris inulta cesserat impotens + Tellure victorum nepotes + Rettulit inferias Iugurthae. + +Quis non Latino sanguine pinguior +Campus sepulcris impia proelia 30 + Testatur auditumque Medis + Hesperiae sonitum ruinae? + +Qui gurges aut quae flumina lugubris +Ignara belli? quod mare Dauniae + Non decoloravere caedes? 35 + Quae caret ora cruore nostro? + +Sed ne relictis, Musa procax, iocis +Ceae retractes munera neniae, + Mecum Dionaeo sub antro + Quaere modos leviore plectro. + + + + +II. + +Nullus argento color est avaris +Abdito terris, inimice lamnae +Crispe Sallusti, nisi temperato + Splendeat usu. + +Vivet extento Proculeius aevo, 5 +Notus in fratres animi paterni; +Illum aget penna metuente solvi + Fama superstes. + +Latius regnes avidum domando +Spiritum, quam si Libyam remotis 10 +Gadibus iungas et uterque Poenus + Serviat uni. + +Crescit indulgens sibi dirus hydrops +Nec sitim pellit, nisi causa morbi +Fugerit venis et aquosus albo 15 + Corpore languor. + +Redditum Cyri solio Phraaten +Dissidens plebi numero beatorum +Eximit Virtus populumque falsis + Dedocet uti 20 + +Vocibus, regnum et diadema tutum +Deferens uni propriamque laurum, +Quisquis ingentis oculo inretorto + Spectat acervos. + + + + +III. + +Aequam memento rebus in arduis +Servare mentem, non secus in bonis + Ab insolenti temperatam + Laetitia, moriture Delli, + +Seu maestus omni tempore vixeris, 5 +Seu te in remoto gramine per dies + Festos reclinatum bearis + Interiore nota Falerni. + +Quo pinus ingens albaque populus +Umbram hospitalem consociare amant 10 + Ramis? Quid obliquo laborat + Lympha fugax trepidare rivo? + +Huc vina et unguenta et nimium brevis +Flores amoenae ferre iube rosae, + Dum res et aetas et sororum + Fila trium patiuntur atra. 15 + +Cedes coemptis saltibus et domo +Villaque, flavus quam Tiberis lavit, + Cedes, et exstructis in altum + Divitiis potietur heres. + +Divesne prisco natus ab Inacho 20 +Nil interest an pauper et infima + De gente sub divo moreris, + Victima nil miserantis Orci. + +Omnes eodem cogimur, omnium +Versatur urna serius ocius 25 + Sors exitura et nos in aeternum + Exsilium impositura cumbae. + + + + +IV. + +Ne sit ancillae tibi amor pudori, +Xanthia Phoceu! Prius insolentem +Serva Briseis niveo colore + Movit Achillem; + +Movit Aiacem Telamone natum 5 +Forma captivae dominum Tecmessae; +Arsit Atrides medio in triumpho + Virgine rapta, + +Barbarae postquam cecidere turmae +Thessalo victore et ademptus Hector 10 +Tradidit fessis leviora tolli + Pergama Grais. + +Nescias an te generum beati +Phyllidis flavae decorent parentes; +Regium certe genus et penatis 15 + Maeret iniquos. + +Crede non illam tibi de scelesta +Plebe dilectam, neque sic fidelem, +Sic lucro aversam potuisse nasci + Matre pudenda. 20 + +Bracchia et voltum teretesque suras +Integer laudo; fuge suspicari, +Cuius octavum trepidavit aetas + Claudere lustrum. + + + + +V. + +Nondum subacta ferre iugum valet +Cervice, nondum munia comparis + Aequare nec tauri ruentis + In venerem tolerare pondus. + +Circa virentis est animus tuae 5 +Campos iuvencae, nunc fluviis gravem + Solantis aestum, nunc in udo + Ludere cum vitulis salicto + +Praegestientis. Tolle cupidinem +Immitis uvae: iam tibi lividos 10 + Distinguet autumnus racemos + Purpureo varius colore. + +Iam te sequetur: currit enim ferox +Aetas, et illi, quos tibi dempserit, + Adponet annos; iam proterva 15 + Fronte petet Lalage maritum, + +Dilecta quantum non Pholoe fugax, +Non Chloris, albo sic umero nitens + Ut pura nocturno renidet + Luna mari, Cnidiusve Gyges, 20 + +Quem si puellarum insereres choro, +Mire sagacis falleret hospites + Discrimen obscurum solutis + Crinibus ambiguoque voltu. + + + + +VI. + +Septimi, Gadis aditure mecum et +Cantabrum indoctum iuga ferre nostra et +Barbaras Syrtis, ubi Maura semper + Aestuat unda: + +Tibur Argeo positum colono 5 +Sit meae sedes utinam senectae, +Sit modus lasso maris et viarum + Militiaeque. + +Unde si Parcae prohibent iniquae, +Dulce pellitis ovibus Galaesi 10 +Flumen et regnata petam Laconi + Rura Phalantho. + +Ille terrarum mihi praeter omnis +Angulus ridet, ubi non Hymetto +Mella decedunt viridique certat 15 + Baca Venafro; + +Ver ubi longum tepidasque praebet +Iuppiter brumas, et amicus Aulon +Fertili Baccho minimum Falernis + Invidet uvis. 20 + +Ille te mecum locus et beatae +Postulant arces; ibi tu calentem +Debita sparges lacrima favillam + Vatis amici. + + + + +VII. + +O saepe mecum tempus in ultimum +Deducte Bruto militiae duce, + Quis te redonavit Quiritem + Dis patriis Italoque caelo, + +Pompei, meorum prime sodalium, 5 +Cum quo morantem saepe diem mero + Fregi, coronatus nitentis + Malobathro Syrio capillos? + +Tecum Philippos et celerem fugam +Sensi relicta non bene parmula, 10 + Cum fracta virtus et minaces + Turpe solum tetigere mento. + +Sed me per hostis Mercurius celer +Denso paventem sustulit aere; + Te rursus in bellum resorbens 15 + Unda fretis tulit aestuosis. + +Ergo obligatam redde Iovi dapem, +Longaque fessum militia latus + Depone sub lauru mea nec + Parce cadis tibi destinatis. 20 + +Oblivioso levia Massico +Ciboria exple, funde capacibus + Unguenta de conchis. Quis udo + Deproperare apio coronas + +Curatve myrto? Quem Venus arbitrum 25 +Dicet bibendi? Non ego sanius + Bacchabor Edonis: recepto + Dulce mihi furerest amico. + + + + +VIII. + +Ulla si iuris tibi peierati +Poena, Barine, nocuisset umquam, +Dente si nigro fieres vel uno + Turpior ungui, + +Crederem. Sed tu simul obligasti 5 +Perfidum votis caput, enitescis +Pulchrior multo, iuvenumque prodis + Publica cura. + +Expedit matris cineres opertos +Fallere et toto taciturna noctis 10 +Signa cum caelo gelidaque divos + Morte carentis. + +Ridet hoc, inquam, Venus ipsa, rident +Simplices Nymphae ferus et Cupido, +Semper ardentis acuens sagittas 15 + Cote cruenta. + +Adde quod pubes tibi crescit omnis, +Servitus crescit nova, nec priores +Impiae tectum dominae relinquunt, + Saepe minati. 20 + +Te suis matres motuunt iuvencis, +Te senes parci miseraeque nuper +Virgines nuptae, tua ne retardet + Aura maritos. + + + + +IX. + +Non semper imbres nubibus hispidos +Manant in agros aut mare Caspium + Vexant inaequales procellae + Usque, nec Armeniis in oris, + +Amice Valgi, stat glacies iners 5 +Mensis per omnis, aut Aquilonibus + Querceta Gargani laborant + Et foliis viduantur orni: + +Tu semper urges flebilibus modis +Mysten ademptum, nec tibi Vespero 10 + Surgente decedunt amores + Nec rapidum fugiente solem. + +At non ter aevo functus amabilem +Ploravit omnis Antilochum senex + Annos, nec impubem parentes 15 + Troilon aut Phrygiae sorores + +Flevere semper. Desine mollium +Tandem querellarum, et potius nova + Cantemus Augusti tropaea + Caesaris et rigidum Niphaten, 20 + +Medumque flumen gentibus additum +Victis minores volvere vertices, + Intraque praescriptum Gelonos + Exiguis equitare campis. + + + + +X. + +Rectius vives, Licini, neque altum +Semper urgendo neque, dum procellas +Cautus horrescis, nimium premendo + Litus iniquum. + +Auream quisquis mediocritatem 5 +Diligit, tutus caret obsoleti +Sordibus tecti, caret invidenda + Sobrius aula. + +Saepius ventis agitatur ingens +Pinus et celsae graviore casu 10 +Decidunt turres feriuntque summos + Fulgura montis. + +Sperat infestis, metuit secundis +Alteram sortem bene praeparatum +Pectus. Informis hiemes reducit 15 + Iuppiter, idem + +Submovet. Non, si male nunc, et olim +Sic erit: quondam cithara tacentem +Suscitat Musam neque semper arcum + Tendit Apollo. 20 + +Rebus angustis animosus atque +Fortis appare; sapienter idem +Contrahes vento nimium secundo + Turgida vela. + + + + +XI. + +Quid bellicosus Cantaber et Scythes, +Hirpine Quinti, cogitet Hadria + Divisus obiecto, remittas + Quaerere, nec trepides in usum + +Poscentis aevi pauca. Fugit retro 5 +Levis iuventas et decor, arida + Pellente lascivos amores + Canitie facilemque somnum. + +Non semper idem floribus est honor +Vernis, neque uno luna rubens nitet 10 + Voltu: quid aeternis minorem + Consiliis animum fatigas? + +Cur non sub alta vel platano vel hac +Pinu iacentes sic temere et rosa + Canos odorati capillos, 15 + Dum licet, Assyriaque nardo + +Potamus uncti? Dissipat Euhius +Curas edacis. Quis puer ocius + Restinguet ardentis Falerni + Pocula praetereunte lympha? 20 + +Quis devium scortum eliciet domo +Lyden? Eburna, die age, cum lyra + Maturet, in comptum Lacaenae + More comam religata nodum. + + + + +XII. + +Nolis longa ferae bella Numantiae +Nec durum Hannibalem nec Siculum mare +Poeno purpureum sanguine mollibus + Aptari citharae modis, + +Nec saevos Lapithas et nimium mero 5 +Hylaeum domitosque Herculea manu +Telluris iuvenes, unde periculum + Fulgens contremuit domus + +Saturni veteris: tuque pedestribus +Dices historiis proelia Caesaris, 10 +Maecenas, melius ductaque per vias + Regum colla minacium. + +Me dulcis dominae Musa Licymniae +Cantus, me voluit dicere lucidum +Fulgentis oculos et bene mutuis 15 + Fidum pectus amoribus; + +Quam nec ferre pedem dedecuit choris +Nec certare ioco nec dare bracchia +Ludentem nitidis virginibus sacro + Dianae celebris die. 20 + +Num tu quae tenuit dives Achaemenes +Aut pinguis Phrygiae Mygdonias opes +Permutare velis crine Licymniae, + Plenas aut Arabum domos, + +Dum flagrantia detorquet ad oscula 25 +Cervicem, aut facili saevitia negat +Quae poscente magis gaudeat eripi, + Interdum rapere occupet? + + + + +XIII. + +Ille et nefasto te posuit die, +Quicumque primum, et sacrilega manu + Produxit, arbos, in nepotum + Perniciem opprobriumque pagi; + +Illum et parentis crediderim sui 5 +Fregisse cervicem et penetralia + Sparsisse nocturno cruore + Hospitis; ille venena Colcha + +Et quidquid usquam concipitur nefas +Tractavit, agro qui statuit meo 10 + Te triste lignum, te caducum + In domini caput immerentis. + +Quid quisque vitet, numquam homini satis +Cautumst in horas: navita Bosporum + Poenus perhorrescit neque ultra 15 + Caeca timet aliunde fata; + +Miles sagittas et celerem fugam +Parthi, catenas Parthus et Italum + Robur; sed improvisa leti + Vis rapuit rapietque gentis. 20 + +Quam paene furvae regna Proserpinae +Et iudicantem vidimus Aeacum + Sedesque discriptas piorum et + Aeoliis fidibus querentem + +Sappho puellis de popularibus, 25 +Et te sonantem plenius aureo, + Alcaee, plectro dura navis, + Dura fugae mala, dura belli. + +Utrumque sacro digna silentio +Mirantur umbrae dicere; sed magis 30 + Pugnas et exactos tyrannos + Densum umeris bibit aure volgus. + +Quid mirum, ubi illis carminibus stupens +Demittit atras belua centiceps + Auris, et intorti capillis 35 + Eumenidum recreantur angues? + +Quin et Prometheus et Pelopis parens +Dulci laborem decipitur sono, + Nec curat Orion leones + Aut timidos agitare lyncas. 40 + + + + +XIV. + +Eheu fugaces, Postume, Postume, +Labuntur anni, nec pietas moram + Rugis et instanti senectae + Adferet indomitaeque morti; + +Non si trecenis quotquot eunt dies, 5 +Amice, places inlacrimabilem + Plutona tauris, qui ter amplum + Geryonen Tityonque tristi + +Compescit unda, scilicet omnibus, +Quicumque terrae munere vescimur, 10 + Enaviganda, sive reges + Sive inopes erimus coloni. + +Frustra cruento Marte carebimus +Fractisque rauci fluctibus Hadriae, + Frustra per autumnos nocentem 15 + Corporibus metuemus Austrum: + +Visendus ater flumine languido +Cocytos errans et Danai genus + Infame damnatusque longi + Sisyphus Aeolides laboris. 20 + +Linquenda tellus et domus et placens +Uxor, neque harum, quas colis, arborum + Te praeter invisas cupressos + Ulla brevem dominum sequetur. + +Absumet heres Caecuba dignior 25 +Servata centum clavibus et mero + Tinguet pavimentum superbo, + Pontificum potiore cenis. + + + + +XV. + +Iam pauca aratro iugera regiae +Moles relinquent; undique latius + Extenta visentur Lucrino + Stagna lacu, platanusque caelebs + +Evincet ulmos; tum violaria et 5 +Myrtus et omnis copia narium + Spargent olivetis odorem + Fertilibus domino priori; + +Tum spissa ramis laurea fervidos +Excludet ictus. Non ita Romuli 10 + Praescriptum et intonsi Catonis + Auspiciis veterumque norma. + +Privatus illis census erat brevis, +Commune magnum: nulla decempedis + Metata privatis opacam 15 + Porticus excipiebat Arcton, + +Nec fortuitum spernere caespitem +Leges sinebant, oppida publico + Sumptu iubentes et deorum + Templa novo decorare saxo. 20 + + + + +XVI. + +Otium divos rogat in patenti +Prensus Aegaeo, simul atra nubes +Condidit lunam neque certa fulgent + Sidera nautis; + +Otium bello furiosa Thrace, 5 +Otium Medi pharetra decori, +Grosphe, non gemmis neque purpura ve- + nale nec auro. + +Non enim gazae neque consularis +Submovet lictor miseros tumultus 10 +Mentis et curas laqueata circum + Tecta volantis. + +Vivitur parvo bene cui paternum +Splendet in mensa tenui salinum +Nec levis somnos timor aut cupido 15 + Sordidus aufert. + +Quid brevi fortes iaculamur aevo +Multa? Quid terras alio calentis +Sole mutamus? Patriae quis exsul + Se quoque fugit? 20 + +Scandit aeratas vitiosa navis +Cura nec turmas equitum relinquit, +Ocior cervis et agente nimbos + Ocior Euro. + +Laetus in praesens animus quod ultrast 25 +Oderit curare et amara lento +Temperet risu; nihil est ab omni + Parte beatum. + +Abstulit clarum cita mors Achillem, +Longa Tithonum minuit senectus, 30 +Et mihi forsan tibi quod negarit + Porriget hora. + +Te greges centum Siculaeque circum +Mugiunt vaccae, tibi tollit hinnitum +Apta quadrigis equa, te bis Afro 35 + Murice tinctae + +Vestiunt lanae; mihi parva rura et +Spiritum Graiae tenuem Camenae +Parca non mendax dedit et malignum + Spernere volgus. 40 + + + + +XVII. + +Cur me querellis exanimas tuis? +Nec dis amicumst nec mihi te prius + Obire, Maecenas, mearum + Grande decus columenque rerum. + +A, te meae si partem animae rapit 5 +Maturior vis, quid moror altera, + Nec carus aeque nec superstes + Integer? Ille dies utramque + +Ducet ruinam. Non ego perfidum +Dixi sacramentum: ibimus, ibimus, 10 + Utcumque praecedes, supremum + Carpere iter comites parati. + +Me nec Chimaerae spiritus igneae +Nec, si resurgat, centimanus Gyas + Divellet umquam: sic potenti 15 + Iustitiae placitumque Parcis. + +Seu Libra seu me Scorpios adspicit +Formidolosus pars violentior + Natalis horae, seu tyrannus + Hesperiae Capricornus undae, 20 + +Utrumque nostrum incredibili modo +Consentit astrum. Te Iovis impio + Tutela Saturno refulgens + Eripuit volucrisque Fati + +Tardavit alas, cum populus frequens 25 +Laetum theatris ter crepuit sonum; + Me truncus inlapsus cerebro + Sustulerat, nisi Faunus ictum + +Dextra levasset, Mercurialium +Custos virorum. Reddere victimas 30 + Aedemque votivam memento; + Nos humilem feriemus agnam. + + + + +XVIII. + +Non ebur neque aureum + Mea renidet in domo lacunar, +Non trabes Hymettiae + Premunt columnas ultima recisas +Africa, neque Attali 5 + Ignotus heres regiam occupavi, +Nec Laconicas mihi + Trahunt honestae purpuras clientae. +At fides et ingeni + Benigna venast, pauperemque dives 10 +Me petit: nihil supra + Deos lacesso nec potentem amicum +Largiora flagito, + Satis beatus unicis Sabinis. +Truditur dies die, 15 + Novaeque pergunt interire lunae: +Tu secanda marmora + Locas sub ipsum funus, et sepulcri +Immemor struis domos, + Marisque Bais obstrepentis urges 20 +Submovere litora, + Parum locuples continente ripa. +Quid quod usque proximos + Revellis agri terminos et ultra +Limites clientium 25 + Salis avarus? Pellitur paternos +In sinu ferens deos + Et uxor et vir sordidosque natos. +Nulla certior tamen + Rapacis Orci fine destinata 30 +Aula divitem manet + Erum. Quid ultra tendis? Aequa tellus +Pauperi recluditur + Regumque pueris, nec satelles Orci +Callidum Promethea 35 + Revexit auro captus. Hic superbum +Tantalum atque Tantali + Genus coercet, hic levare functum +Pauperem laboribus + Vocatus atque non vocatus audit. 40 + + + + +XIX. + +Bacchum in remotis carmina rupibus +Vidi docentem, credite posteri, + Nymphasque discentis et auris + Capripedum Satyrorum acutas. + +Euhoe, recenti mens trepidat metu, 5 +Plenoque Bacchi pectore turbidum + Laetatur. Euhoe, parce Liber, + Parce gravi metuende thyrso. + +Fas pervicacis est mihi Thyiadas +Vinique fontem lactis et uberes 10 + Cantare rivos atque truncis + Lapsa cavis iterare mella; + +Fas et beatae coniugis additum +Stellis honorem tectaque Penthei + Disiecta non leni ruina 15 + Thracis et exitium Lycurgi. + +Tu flectis amnis, tu mare barbarum, +Tu separatis uvidus in iugis + Nodo coerces viperino + Bistonidum sine fraude crinis. 20 + +Tu, cum parentis regna per arduum +Cohors Gigantum scanderet impia, + Rhoetum retorsisti leonis + Unguibus horribilique mala; + +Quamquam choreis aptior et iocis 25 +Ludoque dictus non sat idoneus + Pugnae ferebaris; sed idem + Pacis eras mediusque belli. + +Te vidit insons Cerberus aureo +Cornu decorum, leniter atterens 30 + Caudam, et recedentis trilingui + Ore pedes tetigitque crura. + + + + +XX. + +Non usitata nec tenui ferar +Penna biformis per liquidum aethera + Vates, neque in terris morabor + Longius invidiaque maior + +Urbis relinquam. Non ego pauperum 5 +Sanguis parentum, non ego, quem vocas, + Dilecte Maecenas, obibo + Nec Stygia cohibebor unda. + +Iam iam residunt cruribus asperae +Pelles et album mutor in alitem 10 + Superne, nascunturque leves + Per digitos umerosque plumae. + +Iam Daedaleo notior Icaro +Visam gementis litora Bospori + Syrtisque Gaetulas canorus 15 + Ales Hyperboreosque campos. + +Me Colchus et qui dissimulat metum +Marsae cohortis Dacus et ultimi + Noscent Geloni, me peritus + Discet Hiber Rhodanique potor. 20 + +Absint inani funere neniae +Luctusque turpes et querimoniae; + Compesce clamorem ac sepulcri + Mitte supervacuos honores. + + + + +CARMINUM + +LIBER TERTIUS. + + + + +I. + +Odi profanum volgus et arceo. +Favete linguis: carmina non prius + Audita Musarum sacerdos + Virginibus puerisque canto. + +Regum timendorum in proprios greges, 5 +Reges in ipsos imperiumst Iovis, + Clari Giganteo triumpho, + Cuncta supercilio moventis. + +Est ut viro vir latius ordinet +Arbusta sulcis, hic generosior 10 + Descendat in Campum petitor, + Moribus hic meliorque fama + +Contendat, illi turba clientium +Sit maior: aequa lege Necessitas + Sortitur insignis et imos; 15 + Omne capax movet urna nomen. + +Destrictus ensis cui super impia +Cervice pendet, non Siculae dapes + Dulcem elaborabunt saporem, + Non avium citharaeque cantus 20 + +Somnum reducent. Somnus agrestium +Lenis virorum non humilis domos + Fastidit umbrosamque ripam, + Non zephyris agitata tempe. + +Desiderantem quod satis est neque 25 +Tumultuosum sollicitat mare + Nec saevus Arcturi cadentis + Impetus aut orientis Haedi, + +Non verberatae grandine vineae +Fundusque mendax, arbore nunc aquas 30 + Culpante, nunc torrentia agros + Sidera, nunc hiemes iniquas. + +Contracta pisces aequora sentiunt +Iactis in altum molibus: huc frequens + Caementa demittit redemptor 35 + Cum famulis dominusque terrae + +Fastidiosus. Sed Timor et Minae +Scandunt eodem quo dominus, neque + Decedit aerata triremi et + Post equitem sedet atra Cura. 40 + +Quod si dolentem nec Phrygius lapis +Nec purpurarum sidere clarior + Delenit usus nec Falerna + Vitis Achaemeniumque costum: + +Cur invidendis postibus et novo 45 +Sublime ritu moliar atrium? + Cur valle permutem Sabina + Divitias operosiores? + + + + +II. + +Angustam amice pauperiem pati +Robustus acri militia puer + Condiscat et Parthos ferocis + Vexet eques metuendus hasta, + +Vitamque sub divo et trepidis agat 5 +In rebus. Illum ex moenibus hosticis + Matrona bellantis tyranni + Prospiciens et adulta virgo + +Suspiret, eheu, ne rudis agminum +Sponsus lacessat regius asperum 10 + Tactu leonem, quem cruenta + Per medias rapit ira caedes. + +Dulce et decorumst pro patria mori: +Mors et fugacem persequitur virum, + Nec parcit imbellis iuventae 15 + Poplitibus timidoque tergo. + +Virtus repulsae nescia sordidae, +Intaminatis fulget honoribus, + Nec sumit aut ponit securis + Arbitrio popularis aurae. 20 + +Virtus recludens immeritis mori +Caelum negata temptat iter via, + Coetusque volgaris et udam + Spernit humum fugiente penna. + +Est et fideli tuta silentio 25 +Merces: vetabo qui Cereris sacrum + Volgarit arcanae sub isdem + Sit trabibus fragilemve mecum + +Solvat phaselon; saepe Diespiter +Neglectus incesto addidit integrum: 30 + Raro antecedentem scelestum + Deseruit pede Poena claudo. + + + + +III. + +Iustum et tenacem propositi virum +Non civium ardor prava iubentium, + Non voltus instantis tyranni + Mente quatit solida, neque Auster, + +Dux inquieti turbidus Hadriae, 5 +Nec fulminantis magna manus Iovis; + Si fractus inlabatur orbis, + Impavidum ferient ruinae. + +Hac arte Pollux et vagus Hercules +Enisus arcis attigit igneas, 10 + Quos inter Augustus recumbens + Purpureo bibet ore nectar. + +Hac te merentem, Bacche pater, tuae +Vexere tigres, indocili iugum + Collo trahentes; hac Quirinus 15 + Martis equis Acheronta fugit, + +Gratum elocuta consiliantibus +Iunone divis: 'Ilion, Ilion + Fatalis incestusque iudex + Et mulier peregrina vertit 20 + +In pulverem, ex quo destituit deos +Mercede pacta Laomedon, mihi + Castaeque damnatum Minervae + Cum populo et duce fraudulento. + +Iam nec Lacaenae splendet adulterae 25 +Famosus hospes nec Priami domus + Periura pugnacis Achivos + Hectoreis opibus refringit, + +Nostrisque ductum seditionibus +Bellum resedit. Protinus et gravis 30 + Iras et invisum nepotem, + Troica quem peperit sacerdos, + +Marti redonabo; illum ego lucidas +Inire sedes, ducere nectaris + Sucos et adscribi quietis 35 + Ordinibus patiar deorum. + +Dum longus inter saeviat Ilion +Romamque pontus, qualibet exsules + In parte regnanto beati; + Dum Priami Paridisque busto 40 + +Insultet armentum et catulos ferae +Celent inultae, stet Capitolium + Fulgens triumphatisque possit + Roma ferox dare iura Medis. + +Horrenda late nomen in ultimas 45 +Extendat oras, qua medius liquor + Secernit Europen ab Afro, + Qua tumidus rigat arva Nilus. + +Aurum inrepertum et sic melius situm, +Cum terra celat, spernere fortior 50 + Quam cogere humanos in usus + Omne sacrum rapiente dextra, + +Quicumque mundo terminus obstitit, +Hunc tanget armis, visere gestiens, + Qua parte debacchentur ignes, 55 + Qua nebulae pluviique rores. + +Sed bellicosis fata Quiritibus +Hac lege dico, ne nimium pii + Rebusque fidentes avitae + Tecta velint reparare Troiae. 60 + +Troiae renascens alite lugubri +Fortuna tristi clade iterabitur, + Ducente victricis catervas + Coniuge me Iovis et sorore. + +Ter si resurgat murus aeneus 65 +Auctore Phoebo, ter pereat meis + Excisus Argivis, ter uxor + Capta virum puerosque ploret.' + +Non hoc iocosae conveniet lyrae: +Quo, Musa, tendis? Desine pervicax 70 + Referre sermones deorum et + Magna modis tenuare parvis. + + + + +IV. + +Descende caelo et dic age tibia +Regina longum Calliope melos, + Seu voce nunc mavis acuta, + Seu fidibus citharave Phoebi. + +Auditis, an me ludit amabilis 5 +Insania? Audire et videor pios + Errare per lucos, amoenae + Quos et aquae subeunt et aurae. + +Me fabulosae Volture in Apulo +Nutricis extra limen Apuliae 10 + Ludo fatigatumque somno + Fronde nova puerum palumbes + +Texere, mirum quod foret omnibus, +Quicumque celsae nidum Acherontiae + Saltusque Bantinos et arvum 15 + Pingue tenent humilis Forenti, + +Ut tuto ab atris corpore viperis +Dormirem et ursis, ut premerer sacra + Lauroque conlataque myrto, + Non sine dis animosus infans. 20 + +Vester, Camenae, vester in arduos +Tollor Sabinos, seu mihi frigidum + Praeneste seu Tibur supinum + Seu liquidae placuere Baiae. + +Vestris amicum fontibus et choris 25 +Non me Philippis versa acies retro, + Devota non extinxit arbos, + Nec Sicula Palinurus unda. + +Utcumque mecum vos eritis, libens +Insanientem navita Bosporum 30 + Temptabo et urentis arenas + Litoris Assyrii viator; + +Visam Britannos hospitibus feros +Et laetum equino sanguine Concanum; + Visam pharetratos Gelonos 35 + Et Scythicum inviolatus amnem. + +Vos Caesarem altum, militia simul +Fessas cohortis abdidit oppidis, + Finire quaerentem labores, + Pierio recreatis antro. 40 + +Vos lene consilium et datis et dato +Gaudetis, almae. Scimus, ut impios + Titanas immanemque turmam + Fulmine sustulerit caduco + +Qui terram inertem, qui mare temperat 45 +Ventosum et urbis regnaque tristia + Divosque mortalisque turbas + Imperio regit unus aequo. + +Magnum illa terrorem intulerat Iovi +Fidens iuventus horrida bracchiis, 50 + Fratresque tendentes opaco + Pelion imposuisse Olympo. + +Sed quid Typhoeus et validus Mimas, +Aut quid minaci Porphyrion statu, + Quid Rhoetus evolsisque truncis 55 + Enceladus iaculator audax + +Contra sonantem Palladis aegida +Possent ruentes? Hinc avidus stetit + Volcanus, hinc matrona Iuno et + Numquam umeris positurus arcum, 60 + +Qui rore puro Castaliae lavit +Crinis solutos, qui Lyciae tenet + Dumeta natalemque silvam, + Delius et Patareus Apollo. + +Vis consili expers mole ruit sua: 65 +Vim temperatam di quoque provehunt + In maius; idem odere viris + Omne nefas animo moventis. + +Testis mearum centimanus Gyas +Sententiarum, notus et integrae 70 + Temptator Orion Dianae, + Virginea domitus sagitta. + +Iniecta monstris Terra dolet suis +Maeretque partus fulmine luridum + Missos ad Orcum; nec peredit 75 + Impositam celer ignis Aetnam. + +Incontinentis nec Tityi iecur +Reliquit ales, nequitiae additus + Custos; amatorem trecentae + Pirithoum cohibent catenae. 80 + + + + +V. + +Caelo tonantem credidimus Iovem +Regnare; praesens divus habebitur + Augustus adiectis Britannis + Imperio gravibusque Persis. + +Milesne Crassi coniuge barbara 5 +Turpis maritus vixit et hostium, + Pro curia inversique mores! + Consenuit socerorum in armis + +Sub rege Medo Marsus et Apulus, +Anciliorum et nominis et togae 10 + Oblitus aeternaeque Vestae, + Incolumi Iove et urbe Roma? + +Hoc caverat mens provida Reguli +Dissentientis condicionibus + Foedis et exemplo trahentis 15 + Perniciem veniens in aevum, + +Si non periret immiserabilis +Captiva pubes. 'Signa ego Punicis + Adfixa delubris et arma + Militibus sine caede' dixit 20 + +'Derepta vidi; vidi ego civium +Retorta tergo bracchia libero + Portasque non clausas et arva + Marte coli populata nostro. + +Auro repensus scilicet acrior 25 +Miles redibit. Flagitio additis + Damnum: neque amissos colores + Lana refert medicata fuco, + +Nec vera virtus, cum semel excidit, +Curat reponi deterioribus. 30 + Si pugnat extricata densis + Cerva plagis, erit ille fortis, + +Qui perfidis se credidit hostibus, +Et Marte Poenos proteret altero + Qui lora restrictis lacertis 35 + Sensit iners timuitque mortem. + +Hic, unde vitam sumeret inscius, +Pacem duello miscuit. O pudor! + O magna Carthago, probrosis + Altior Italiae ruinis!' 40 + +Fertur pudicae coniugis osculum +Parvosque natos ut capitis minor + Ab se removisse et virilem + Torvus humi posuisse voltum, + +Donec labantis consilio patres 45 +Firmaret auctor numquam alias dato, + Interque maerentis amicos + Egregius properaret exsul. + +Atqui sciebat quae sibi barbarus +Tortor pararet; non aliter tamen 50 + Dimovit obstantis propinquos + Et populum reditus morantem, + +Quam si clientum longa negotia +Diiudicata lite relinqueret, + Tendens Venafranos in agros 55 + Aut Lacedaemonium Tarentum. + + + + +VI. + +Delicta maiorum immeritus lues, +Romane, donec templa refeceris + Aedisque labentis deorum et + Foeda nigro simulacra fumo. + +Dis te minorem quod geris, imperas: 5 +Hinc omne principium, huc refer exitum. + Di multa neglecti dederunt + Hesperiae mala luctuosae. + +Iam bis Monaeses et Pacori manus +Non auspicatos contudit impetus 10 + Nostros et adiecisse praedam + Torquibus exiguis renidet. + +Paene occupatam seditionibus +Delevit Urbem Dacus et Aethiops, + Hic classe formidatus, ille 15 + Missilibus melior sagittis. + +Fecunda culpae saecula nuptias +Primum inquinavere et genus et domos + Hoc fonte derivata clades + In patriam populumque fluxit. 20 + +Motus doceri gaudet Ionicos +Matura virgo et fingitur artibus + Iam nunc et incestos amores + De tenero meditatur ungui. + +Mox iuniores quaerit adulteros 25 +Inter mariti vina, neque eligit + Cui donet impermissa raptim + Gaudia luminibus remotis, + +Sed iussa coram non sine conscio +Surgit marito, seu vocat institor 30 + Seu navis Hispanae magister, + Dedecorum pretiosus emptor. + +Non his iuventus orta parentibus +Infecit aequor sanguine Punico + Pyrrhumque et ingentem cecidit 35 + Antiochum Hannibalemque dirum; + +Sed rusticorum mascula militum +Proles, Sabellis docta ligonibus + Versare glaebas et severae + Matris ad arbitrium recisos 40 + +Portare fustis, sol ubi montium +Mutaret umbras et iuga demeret + Bobus fatigatis amicum + Tempus agens abeunte curru. + +Damnosa quid non imminuit dies? 45 +Aetas parentum, peior avis, tulit + Nos nequiores, mox daturos + Progeniem vitiosiorem. + + + + +VII. + +Quid fles, Asterie, quem tibi candidi +Primo restituent vere Favonii + Thyna merce beatum, + Constantis iuvenem fide, + +Gygen? Ille Notis actus ad Oricum 5 +Post insana Caprae sidera frigidas + Noctis non sine multis + Insomnis lacrimis agit. + +Atqui sollicitae nuntius hospitae, +Suspirare Chloen et miseram tuis 10 + Dicens ignibus uri, + Temptat mille vafer modis. + +Ut Proetum mulier perfida credulum +Falsis impulerit criminibus nimis + Casto Bellerophontae 15 + Maturare necem refert; + +Narrat paene datum Pelea Tartaro, +Magnessam Hippolyten dum fugit abstinens; + Et peccare docentis + Fallax historias movet. 20 + +Frustra: nam scopulis surdior Icari +Voces audit adhuc integer. At tibi + Ne vicinus Enipeus + Plus iusto placeat cave; + +Quamvis non alius flectere equum sciens 25 +Aeque conspicitur gramine Martio, + Nec quisquam citus aeque + Tusco denatat alveo. + +Prima nocte domum claude neque in vias +Sub cantu querulae despice tibiae, 30 + Et te saepe vocanti + Duram difficilis mane. + + + + +VIII. + +Martiis caelebs quid agam Kalendis, +Quid velint flores et acerra turis +Plena miraris positusque carbo in + Caespite vivo, + +Docte sermones utriusque linguae? 5 +Voveram dulcis epulas et album +Libero caprum prope funeratus + Arboris ictu. + +Hic dies, anno redeunte festus, +Corticem adstrictum pice demovebit 10 +Amphorae fumum bibere institutae + Consule Tullo. + +Sume, Maecenas, cyathos amici +Sospitis centum et vigiles lucernas +Perfer in lucem; procul omnis esto 15 + Clamor et ira. + +Mitte civilis super urbe curas: +Occidit Daci Cotisonis agmen, +Medus infestus sibi luctuosis + Dissidet armis, 20 + +Servit Hispanae vetus hostis orae +Cantaber sera domitus catena, +Iam Scythae laxo meditantur arcu + Cedere campis. + +Neglegens ne qua populus laboret, 25 +Parce privatus nimium cavere; +Dona praesentis cape laetus horae, + Linque severa. + + + + +IX. + +'Donec gratus eram tibi + Nec quisquam potior bracchia candidae +Cervici iuvenis dabat, + Persarum vigui rege beatior.' + +'Donec non alia magis 5 + Arsisti neque erat Lydia post Chloen, +Multi Lydia nominis + Romana vigui clarior Ilia.' + +'Me nunc Thressa Chloe regit, + Dulcis docta modos et citharae sciens, 10 +Pro qua non metuam mori, + Si parcent animae fata superstiti.' + +'Me torret face mutua + Thurini Calais filius Ornyti, +Pro quo bis patiar mori, 15 + Si parcent puero fata superstiti.' + +'Quid si prisca redit Venus + Diductosque iugo cogit aeneo? +Si flava excutitur Chloe + Reiectaeque patet ianua Lydiae?' 20 + +'Quamquam sidere pulchrior + Illest, tu levior cortice et improbo +Iracundior Hadria, + Tecum vivere amem, tecum obeam libens!' + + + + +X. + +Extremum Tanain si biberes, Lyce, +Saevo nupta viro, me tamen asperas + Porrectum ante foris obicere incolis + Plorares Aquilonibus. + +Audis, quo strepitu ianua, quo nemus 5 +Inter pulchra satum tecta remugiat + Ventis, et positas ut glaciet nivis + Puro numine Iuppiter? + +Ingratam Veneri porie superbiam, +Ne currente retro funis eat rota: 10 + Non te Penelopen difficilem procis + Tyrrhenus genuit parens. + +O quamvis neque te munera nec preces +Nec tinctus viola pallor amantium + Nec vir Pieria paelice saucius 15 + Curvat, supplicibus tuis + +Parcas, nec rigida mollior aesculo +Nec Mauris animum mitior anguibus. + Non hoc semper erit liminis aut aquae + Caelestis patiens latus. 20 + + + + +XI. + +Mercuri, nam te docilis magistro +Movit Amphion lapides canendo, +Tuque testudo resonare septem + Callida nervis, + +Nec loquax olim neque grata, nunc et 5 +Divitum mensis et amica templis, +Dic modos Lyde quibus obstinatas + Adplicet auris, + +Quae velut latis equa trima campis +Ludit exsultim metuitque tangi, 10 +Nuptiarum expers et adhuc protervo + Cruda marito. + +Tu potes tigris comitesque silvas +Ducere et rivos celeres morari; +Cessit immanis tibi blandienti 15 + Ianitor aulae + +Cerberus, quamvis furiale centum +Muniant angues caput, eius atque +Spiritus taeter saniesque manet + Ore trilingui. 20 + +Quin et Ixion Tityosque voltu +Risit invito; stetit urna paullum +Sicca, dum grato Danai puellas + Carmine mulces. + +Audiat Lyde scelus atque notas 25 +Virginum poenas et inane lymphae +Dolium fundo pereuntis imo, + Seraque fata + +Quae manent culpas etiam sub Orco. +Impiae, (nam quid potuere maius?) 30 +Impiae sponsos potuere duro + Perdere ferro. + +Una de multis face nuptiali +Digna periurum fuit in parentem +Splendide mendax et in omne virgo 35 + Nobilis aevum; + +'Surge' quae dixit iuveni marito, +'Surge, ne longus tibi somnus, unde +Non times, detur; socerum et scelestas + Falle sorores, 40 + +Quae, velut nactae vitulos leaenae, +Singulos eheu lacerant. Ego illis +Mollior nec te feriam neque intra + Claustra tenebo. + +Me pater saevis oneret catenis, 45 +Quod viro clemeus misero peperci; +Me vel extremos Numidarum in agros + Classe releget. + +I pedes quo te rapiunt et aurae, +Dum favet nox et Venus, i secundo 50 +Omine et nostri memorem sepulcro + Scalpe querellam.' + + + + +XII. + +Miserarumst neque amori dare ludum neque dulci +Mala vino lavere, aut exanimari metuentis +Patruae verbera linguae. + +Tibi qualum Cythereae puer ales, tibi telas +Operosaeque Minervae studium aufert, Neobule, 5 +Liparaei nitor Hebri + +Simul unctos Tiberinis umeros lavit in undis, +Eques ipso melior Bellerophonte, neque pugno +Neque segni pede victus; + +Catus idem per apertum fugientis agitato 10 +Grege cervos iaculari et celer arto latitantem +Fruticeto excipere aprum. + + + + +XIII. + +O fons Bandusiae, splendidior vitro, +Dulci digne mero non sine floribus, + Cras donaberis haedo, + Cui frons turgida cornibus + +Primis et venerem et proelia destinat; 5 +Frustra: nam gelidos inficiet tibi + Rubro sanguine rivos, + Lascivi suboles gregis. + +Te flagrantis atrox hora Caniculae +Nescit tangere, tu frigus amabile 10 + Fessis vomere tauris + Praebes et pecori vago. + +Fies nobilium tu quoque fontium, +Me dicente cavis impositam ilicem + Saxis unde loquaces 15 + Lymphae desiliunt tuae. + + + + +XIV. + +Herculis ritu modo dictus, o plebs, +Morte venalem petiisse laurum, +Caesar Hispana repetit penatis + Victor ab ora. + +Unico gaudens mulier marito 5 +Prodeat iustis operata divis +Et soror clari ducis et decorae + Supplice vitta + +Virginum matres iuvenumque nuper +Sospitum. Vos, o pueri et puellae 10 +Iam virum expertae, male ominatis + Parcite verbis. + +Hic dies vere mihi festus atras +Eximet curas; ego nec tumultum +Nec mori per vim metuam tenente 15 + Caesare terras. + +I, pete unguentum, puer, et coronas +Et cadum Marsi memorem duelli, +Spartacum si qua potuit vagantem + Fallere testa. 20 + +Dic et argutae properet Neaerae +Murreum nodo cohibere crinem; +Si per invisum mora ianitorem + Fiet, abito. + +Lenit albescens animos capillus 25 +Litium et rixae cupidos protervae; +Non ego hoc ferrem calidus iuventa + Consule Planco. + + + + +XV. + +Uxor pauperis Ibyci, + Tandem nequitiae fige modum tuae +Famosisque laboribus: + Maturo propior desine funeri +Inter ludere virgines, 5 + Et stellis nebulam spargere candidis. +Non, siquid Pholoen satis, + Et te, Chlori, decet: filia rectius +Expugnat iuvenum domos, + Pulso Thyias uti concita tympano. 10 +Illam cogit amor Nothi + Lascivae similem ludere capreae; +Te lanae prope nobilem + Tonsae Luceriam, non citharae decent +Nec flos purpureus rosae 15 + Nec poti vetulam faece tenus cadi. + + + + +XVI. + +Inclusam Danaen turris aenea +Robustaeque fores et vigilum canum + Tristes excubiae munierant satis + Nocturnis ab adulteris, + +Si non Acrisium virginis abditae 5 +Custodem pavidum Iuppiter et Venus + Risissent: fore enim tutum iter et patens + Converso in pretium deo. + +Aurum per medios ire satellites +Et perrumpere amat saxa potentius 10 + Ictu fulmineo: concidit auguris + Argivi domus, ob lucrum + +Demersa exitio; diffidit urbium +Portas vir Macedo et subruit aemulos + Reges muneribus; munera navium 15 + Saevos inlaqueant duces. + +Crescentem sequitur cura pecuniam +Maiorumque fames. Iure perhorrui + Late conspicuum tollere verticem, + Maecenas, equitum decus. 20 + +Quanto quisque sibi plura negaverit, +Ab dis plura feret. Nil cupientium + Nudus castra peto et transfuga divitum + Partis linquere gestio, + +Contemptae dominus splendidior rei, 25 +Quam si quidquid arat impiger Apulus + Occultare meis dicerer horreis, + Magnas inter opes inops. + +Purae rivus aquae silvaque iugerum +Paucorum et segetis certa fides meae 30 + Fulgentem imperio fertilis Africae + Fallit sorte beatior. + +Quamquam nec Calabrae mella ferunt apes, +Nec Laestrygonia Bacchus in amphora + Languescit mihi, nec pinguia Gallicis 35 + Crescunt vellera pascuis; + +Importuna tamen pauperies abest, +Nec si plura velim tu dare deneges. + Contracto melius parva cupidine + Vectigalia porrigam, 40 + +Quam si Mygdoniis regnum Alyattei +Campis continuem. Multa petentibus + Desunt multa: benest, cui deus obtulit + Parca quod satis est manu. + + + + +XVII. + +Aeli vetusto nobilis ab Lamo, +Qnando et priores hinc Lamias ferunt + Denominatos et nepotum + Per memores genus omne fastos; + +Auctore ab illo ducis originem 5 +Qui Formiarum moenia dicitur + Princeps et innantem Maricae + Litoribus tenuisse Lirim, + +Late tyrannus:--cras foliis nemus +Multis et alga litus inutili 10 + Demissa tempestas ab Euro + Sternet, aquae nisi fallit augur + +Annosa cornix. Dum potes, aridum +Compone lignum: cras Genium mero + Curabis et porco bimenstri 15 + Cum famulis operum solutis. + + + + +XVIII. + +Faune, Nympharum fugientum amator, +Per meos finis et aprica rura +Lenis incedas, abeasque parvis + Aequus alumnis, + +Si tener pleno cadit haedus anno, 5 +Larga nec desunt Veneris sodali +Vina craterae, vetus ara multo + Fumat odore. + +Ludit herboso pecus omne campo, +Cum tibi Nonae redeunt Decembres; 10 +Festus in pratis vacat otioso + Cum bove pagus; + +Inter audacis lupus errat agnos; +Spargit agrestis tibi silva frondis; +Gaudet invisam pepulisse fossor 15 + Ter pede terram. + + + + +XIX. + +Quantum distet ab Inacho + Codrus pro patria non timidus mori +Narras et genus Aeaci + Et pugnata sacro bella sub Ilio; +Quo Chium pretio cadum 5 + Mercemur, quis aquam temperet ignibus, +Quo praebente domum et quota + Paelignis caream frigoribus, taces. +Da lunae propere novae, + Da noctis mediae, da, puer, auguris 10 +Murenae: tribus aut novem + Miscentur cyathis pocula commodis. +Qui Musas amat imparis, + Ternos ter cyathos attonitus petet +Vates; tris prohibet supra 15 + Rixarum metuens tangere Gratia +Nudis iuncta sororibus. + Insanire iuvat: cur Berecyntiae +Cessant flamina tibiae? + Cur pendet tacita fistula cum lyra? 20 +Parcentis ego dexteras + Odi: sparge rosas; audiat invidus +Dementem strepitum Lycus + Et vicina seni non habilis Lyco. +Spissa te nitidum coma, 25 + Puro te similem, Telephe, Vespero +Tempestiva petit Rhode; + Me lentus Glycerae torret amor meae. + + + + +XX. + +Non vides quanto moveas periclo, +Pyrrhe, Gaetulae catulos leaenae? +Dura post paullo fugies inaudax + Proelia raptor, + +Cum per obstantis iuvenum catervas 5 +Ibit insignem repetens Nearchum: +Grande certamen, tibi praeda cedat + Maior an illi. + +Interim, dum tu celeres sagittas +Promis, haec dentis acuit timendos, 10 +Arbiter pugnae posuisse nudo + Sub pede palmam + +Fertur et leni recreare vento +Sparsum odoratis umerum capillis, +Qualis aut Nireus fuit aut aquosa 15 + Raptus ab Ida. + + + + +XXI. + +O nata mecum consule Manlio, +Seu tu querellas sive geris iocos + Seu rixam et insanos amores + Seu facilem, pia testa, somnum, + +Quocumque lectum nomiue Massicum 5 +Servas, moveri digna bono die, + Descende, Corvino iubente + Promere languidiora vina. + +Non ille, quamquam Socraticis madet +Sermonibus, te negleget horridus: 10 + Narratur et prisci Catonis + Saepe mero caluisse virtus. + +Tu lene tormentum ingenio admoves +Plerumque duro; tu sapientium + Curas et arcanum iocoso 15 + Consilium retegis Lyaeo; + +Tu spem reducis mentibus anxiis +Virisque et addis cornua pauperi, + Post te neque iratos trementi + Regum apices neque militum arma. 20 + +Te Liber et, si laeta aderit, Venus +Segnesque nodum solvere Gratiae + Vivaeque producent lucernae, + Dum rediens fugat astra Phoebus. + + + + +XXII. + +Montium custos nemorumque Virgo, +Quae laborantis utero puellas +Ter vocata audis adimisque leto, + Diva triformis, + +Imminens villae tua pinus esto, 5 +Quam per exactos ego laetus annos +Verris obliquum meditantis ictum + Sanguine donem. + + + + +XXIII. + +Caelo supinas si tuleris manus +Nascente luna, rustica Phidyle, + Si ture placaris et horna + Fruge Laris avidaque porca, + +Nec pestilentem sentiet Africum 5 +Fecunda vitis nec sterilem seges + Robiginem aut dulces alumni + Pomifero grave tempus anno. + +Nam quae nivali pascitur Algido +Devota quercus inter et ilices 10 + Aut crescit Albanis in herbis + Victima pontificum securis + +Cervice tinguet: te nihil attinet +Temptare multa caede bidentium + Parvos coronantem marino 15 + Rore deos fragilique myrto. + +Immunis aram si tetigit manus, +Non sumptuosa blandior hostia + Mollivit aversos Penatis + Farre pio et saliente mica. 20 + + + +XXIV. + +Intactis opulentior + Thesauris Arabum et divitis Indiae +Caementis licet occupes + Tyrrhenum omne tuis et mare Apulicum, +Si figit adamantinos 5 + Summis verticibus dira Necessitas +Clavos, non animum metu, + Non mortis laqueis expedies caput. +Campestres melius Scythae, + Quorum plaustra vagas rite trahunt domos, 10 +Vivunt et rigidi Getae, + Immetata quibus iugera liberas +Fruges et Cererem ferunt, + Nec cultura placet longior annua, +Defunctumque laboribus 15 + Aequali recreat sorte vicarius. +Illic matre carentibus + Privignis mulier temperat innocens, +Nec dotata regit virum + Coniunx nec nitido fidit adultero; 20 +Dos est magna parentium + Virtus et metuens alterius viri +Certo foedere castitas, + Et peccare nefas aut pretiumst mori. +O quisquis volet impias 25 + Caedis et rabiem tollere civicam, +Si quaeret pater urbium + Subscribi statuis, indomitam audeat +Refrenare licentiam, + Clarus post genitis: quatenus, heu nefas! 30 +Virtutem incolumem odimus, + Sublatam ex oculis quaerimus invidi. +Quid tristes querimoniae, + Si non supplicio culpa reciditur; +Quid leges sine moribus 35 + Vanae proficiunt, si neque fervidis +Pars inclusa caloribus + Mundi nec boreae finitimum latus +Durataeque solo nives + Mercatorem abigunt, horrida callidi 40 +Vincunt aequora navitae, + Magnum pauperies opprobrium iubet +Quidvis et facere et pati, + Virtutisque viam deserit arduae? +Vel nos in Capitolium, 45 + Quo clamor vocat et turba faventium, +Vel nos in mare proximum + Gemmas et lapides aurum et inutile, +Summi materiem mali, + Mittamus, scelerum si bene paenitet. 50 +Eradenda cupidinis + Pravi sunt elementa et tenerae nimis +Mentes asperioribus + Formandae studiis. Nescit equo rudis +Haerere ingenuus puer 55 + Venarique timet, ludere doctior, +Seu Graeco iubeas trocho, + Seu malis vetita legibus alea, +Cum periura patris fides + Consortem socium fallat et hospites, 60 +Indignoque pecuniam + Heredi properet. Scilicet improbae +Crescunt divitiae; tamen + Curtae nescio quid semper abest rei. + + + + +XXV. + +Quo me, Bacche, rapis tui + Plenum? Quae nemora aut quos agor in specus, +Velox mente nova? Quibus + Antris egregii Caesaris audiar +Aeternum meditans decus 5 + Stellis inserere et consilio Iovis? +Dicam insigne, recens, adhuc + Indictum ore alio. Non secus in iugis +Exsomnis stupet Euhias, + Hebrum prospiciens et nive candidam 10 +Thracen ac pede barbaro + Lustratam Rhodopen, ut mihi devio +Ripas et vacuum nemus + Mirari libet. O Naiadum potens +Baccharumque valentium 15 + Proceras manibus vertere fraxinos, +Nil parvum aut humili modo, + Nil mortale loquar. Dulce periculumst, +O Lenaee, sequi deum + Cingentem viridi tempora pampino. 20 + + + + +XXVI. + +Vixi puellis nuper idoneus +Et militavi non sine gloria; + Nunc arma defunctumque bello + Barbiton hic paries habebit, + +Laevum marinae qui Veneris latus 5 +Custodit. Hic, hic ponite lucida + Funalia et vectis et arcus + Oppositis foribus minacis, + +O quae beatam diva tenes Cyprum et +Memphin carentem Sithonia nive, 10 + Regina, sublimi flagello + Tange Chloen semel arrogantem. + + + + +XXVII. + +Impios parrae recinentis omen +Ducat et praegnans canis aut ab agro +Rava decurrens lupa Lanuvino + Fetaque volpes; + +Rumpat et serpens iter institutum, 5 +Si per obliquum similis sagittae +Terruit mannos: ego cui timebo, + Providus auspex, + +Antequam stantis repetat paludes +Imbrium divina avis imminentum, 10 +Oscinem corvum prece suscitabo + Solis ab ortu. + +Sis licet felix, ubicumque mavis, +Et memor nostri, Galatea, vivas; +Teque nec laevus vetet ire picus 15 + Nec vaga cornix. + +Sed vides quanto trepidet tumultu +Pronus Orion. Ego quid sit ater +Hadriae novi sinus et quid albus + Peccet Iapyx. 20 + +Hostium uxores puerique caecos +Sentiant motus orientis Austri et +Aequoris nigri fremitum et trementis + Verbere ripas. + +Sic et Europe niveum doloso 25 +Credidit tauro latus et scatentem +Beluis pontum mediasque fraudes + Palluit audax: + +Nuper in pratis studiosa florum et +Debitae Nymphis opifex coronae 30 +Nocte sublustri nihil astra praeter + Vidit et undas. + +Quae simul centum tetigit potentem +Oppidis Creten, 'Pater--o relictum +Filiae nomen pietasque' dixit, 35 + 'Victa furore! + +Unde quo veni? Levis una mors est +Virginum culpae. Vigilansne ploro +Turpe commissum an vitiis carentem + Ludit imago 40 + +Vana quae porta fugiens eburna +Somnium ducit? Meliusne fluctus +Ire per longos fuit, an recentis + Carpere flores? + +Siquis infamem mihi nunc iuvencum 45 +Dedat iratae, lacerare ferro et +Frangere enitar modo multum amati + Cornua monstri. + +Impudens liqui patrios Penatis, +Impudens Orcum moror. O deorum 50 +Siquis haec audis, utinam inter errem + Nuda leones! + +Antequam turpis macies decentis +Occupet malas teneraeque sucus +Defluat praedae, speciosa quaero 55 + Pascere tigris. + +Vilis Europe, pater urget absens: +Quid mori cessas? Potes hac ab orno +Pendulum zona bene te secuta + Laedere collum. 60 + +Sive te rupes et acuta leto +Saxa delectant, age te procellae +Crede veloci, nisi erile mavis + Carpere pensum + +Regius sanguis, dominaeque tradi 65 +Barbarae paelex.' Aderat querenti +Perfidum ridens Venus et remisso + Filius arcu. + +Mox ubi lusit satis, 'abstineto' +Dixit 'irarum calidaeque rixae, 70 +Cum tibi invisus laceranda reddet + Cornua taurus. + +Uxor invicti Iovis esse nescis. +Mitte singultus, bene ferre magnam +Disce fortunam; tua sectus orbis 75 + Nomina ducet.' + + + + +XXVIII. + +Festo quid potius die + Neptuni faciam? Prome reconditum, +Lyde strenua Caecubum, + Munitaeque adhibe vim sapientiae. +Inclinare meridiem 5 + Sentis et, veluti stet volucris dies, +Parcis deripere horreo + Cessantem Bibuli consulis amphoram. +Nos cantabimus invicem + Neptunum et viridis Nereidum comas; 10 +Tu curva recines lyra + Latonam et celeris spicula Cynthiae: +Summo carmine quae Cnidon + Fulgentisque tenet Cycladas, et Paphum +Iunctis visit oloribus; 15 + Dicetur merita Nox quoque nenia. + + + + +XXIX. + +Tyrrhena regum progenies, tibi +Non ante verso lene merum cado + Cum flore, Maecenas, rosarum et + Pressa tuis balanus capillis + +Iamdudum apud mest: eripe te morae, 5 +Ne semper udum Tibur et Aefulae + Declive contempleris arvum et + Telegoni iuga parricidae. + +Fastidiosam desere copiam et +Molem propinquam nubibus arduis, 10 + Omitte mirari beatae + Fumum et opes strepitumque Romae. + +Plerumque gratae divitibus vices +Mundaeque parvo sub lare pauperum + Cenae sine aulaeis et ostro 15 + Sollicitam explicuere frontem. + +Iam clarus occultum Andromedae pater +Ostendit ignem, iam Procyon furit + Et stella vesani Leonis, + Sole dies referente siccos; 20 + +Iam pastor umbras cum grege languido +Rivumque fessus quaerit et horridi + Dumeta Silvani, caretque + Ripa vagis taciturna ventis. + +Tu civitatem quis deceat status 25 +Curas et Urbi sollicitus times + Quid Seres et regnata Cyro + Bactra parent Tanaisque discors. + +Prudens futuri temporis egitum +Caliginosa nocte premit deus, 30 + Ridetque si mortalis ultra + Fas trepidat. Quod adest memento + +Componere aequus; cetera fluminis +Ritu feruntur, nunc medio alveo + Cum pace delabentis Etruscum 35 + In mare, nunc lapides adesos + +Stirpisque raptas et pecus et domos +Volventis una non sine montium + Clamore vicinaeque silvae, + Cum fera diluvies quietos 40 + +Irritat amnis. Ille potens sui +Laetusque deget, cui licet in diem + Digisse 'Vixi: cras vel atra + Nube polum pater occupato + +Vel sole puro; non tamen inritum 45 +Quodcumque retrost efficiet, neque + Diffinget infectumque reddet + Quod fugiens semel hora vegit.' + +Fortuna saevo laeta negotio et +Ludum insolentem ludere pertinax 50 + Transmutat incertos honores, + Nunc mihi nunc alii benigna. + +Laudo manentem; si celeres quatit +Pennas, resigno quae dedit et mea + Virtute me involvo probamque 55 + Pauperiem sine dote quaero. + +Non est meum, si mugiat Africis +Malus procellis, ad miseras preces + Decurrere et votis pacisci, + Ne Cypriae Tyriaeque merces 60 + +Addant avaro divitias mari: +Tunc me biremis praesidio scaphae + Tutum per Aegaeos tumultus + Aura feret geminusque Pollux. + + + + +XXX. + +Exegi monumentum aere perennius +Regalique situ pyramidum altius, +Quod non imber edax, non Aquilo impotens +Possit diruere aut innumerabilis +Annorum series et fuga temporum. 5 +Non omnis moriar, multaque pars mei +Vitabit Libitinam: usque ego postera +Crescam laude recens, dum Capitolium +Scandet cum tacita virgine pontifex. +Dicar, qua violens obstrepit Aufidus 10 +Et qua pauper aquae Daunus agrestium +Regnavit populorum, ex humili potens +Princeps Aeolium carmen ad Italos +Deduxisse modos. Sume superbiam +Quaesitam meritis et mihi Delphica 15 +Lauro cinge volens, Melpomene, comam. + + + + +CARMINUM + +LIBER QUARTUS. + + + + +I. + +Intermissa, Venus, diu + Rursus bella moves? Parce, precor, precor. +Non sum qualis eram bonae + Sub regno Cinarae. Desine, dulcium +Mater saeva Cupidinum, 5 + Circa lustra decem flectere mollibus +Iam durum imperiis: abi, + Quo blandae iuvenum te revocant preces. +Tempestivius in domum + Paulli, purpureis ales oloribus, 10 +Comissabere Maximi, + Si torrere iecur quaeris idoneum. +Namque et nobilis et decens + Et pro sollicitis non tacitus reis +Et centum puer artium 15 + Late signa feret militiae tuae, +Et quandoque potentior + Largi muneribus riserit aemuli, +Albanos prope te lacus + Ponet marmoream sub trabe citrea. 20 +Illic plurima naribus + Duces tura, lyraeque et Berecyntiae +Delectabere tibiae + Mixtis carminibus non sine fistula; +Illic bis pueri die 25 + Numen cum teneris virginibus tuum +Laudantes pede candido + In morem Salium ter quatient humum. +Me nec femina nec puer + Iam nec spes animi credula mutui, 30 +Nec certare iuvat mero + Nec vincire novis tempora floribus. +Sed cur heu, Ligurine, cur + Manat rara meas lacrima per genas? +Cur facunda parum decoro 35 + Inter verba cadit lingua silentio? +Nocturnis ego somniis + Iam captum teneo, iam volucrem sequor +Te per gramina Martii + Campi, te per aquas, dure, volubilis. 40 + + + + +II. + +Pindarum quisquis studet aemulari, +Iulle, ceratis ope Daedalea +Nititur pennis vitreo daturus + Nomina ponto. + +Monte decurrens velut amnis, imbres 5 +Quem super notas aluere ripas, +Fervet immensusque ruit profundo + Pindarus ore, + +Laurea donandus Apollinari, +Seu per audacis nova dithyrambos 10 +Verba devolvit numerisque fertur + Lege solutis, + +Seu deos regesve canit, deorum +Sanguinem, per quos cecidere iusta +Morte Centauri, cecidit tremendae 15 + Flamma Chimaerae, + +Sive quos Elea domum reducit +Palma caelestis pugilemve equumve +Dicit et centum potiore signis + Munere donat, 20 + +Flebili sponsae iuvenemve raptum +Plorat et viris animumque moresque +Aureos educit in astra nigroque + Invidet Orco. + +Multa Dircaeum levat aura cycnum, 25 +Tendit, Antoni, quotiens in altos +Nubium tractus. Ego apis Matinae + More modoque + +Grata carpentis thyma per laborem +Plurimum circa nemus uvidique 30 +Tiburis ripas operosa parvus + Carmina fingo. + +Concines maiore poeta plectro +Caesarem, quandoque trahet ferocis +Per sacrum clivum merita decorus 35 + Fronde Sygambros; + +Quo nihil maius meliusve terris +Fata donavere bonique divi +Nec dabunt, quamvis redeant in aurum + Tempora priscum. 40 + +Concines laetosque dies et urbis +Publicum ludum super impetrato +Fortis Augusti reditu forumque + Litibus orbum. + +Tum meae, si quid loquar audiendum, 45 +Vocis accedet bona pars, et 'O Sol +Pulcher, o laudande!' canam recepto + Caesare felix. + +Teque dum procedis, 'Io Triumphe!' +Non semel dicemus, 'Io Triumphe!' 50 +Civitas omnis dabimusque divis + Tura benignis. + +Te decem tauri totidemque vaccae, +Me tener solvet vitulus, relicta +Matre qui largis iuvenescit herbis 55 + In mea vota, + +Fronte curvatos imitatus ignis +Tertium lunae referentis ortum, +Qua notam duxit, niveus videri, + Cetera fulvus. 60 + + + + +III. + +Quem tu, Melpomene, semel + Nascentem placido lumine videris, +Illum non labor Isthmius + Clarabit pugilem, non equus impiger +Curru ducet Achaico + Victorem, neque res bellica Deliis +Ornatmn foliis ducem, + Quod regum tumidas contuderit minas, +Ostendet Capitolio; + Sed quae Tibur aquae fertile praefluunt, 10 +Et spissae nemorum comae + Fingent Aeolio carmine nobilem. +Romae principis urbium + Dignatur suboles inter amabilis +Vatum ponere me choros, 15 + Et iam dente minus mordeor invido. +O testudinis aureae + Dulcem quae strepitum, Pieri, temperas, +O mutis quoque piscibus + Donatura cycni, si libeat, sonum, 20 +Totum muneris hoc tuist, + Quod monstror digito praetereuntium +Romanae fidicen lyrae + Quod spiro et placeo, si placeo, tuumst. + + + + +IV. + +Qualem ministrum fulminis alitem, +Cui rex deorum regnum in avis vagas + Permisit expertus fidelem + Iuppiter in Ganymede flavo, + +Olim iuventas et patrius vigor 5 +Nido laborum propulit inscium, + Vernique iam nimbis remotis + Insolitos docuere nisus + +Venti paventem, mox in ovilia +Demisit hostem vividus impetus, 10 + Nunc in reluctantis dracones + Egit amor dapis atque pugnae; + +Qualemve laetis caprea pascuis +Intenta fulvae matris ab ubere + Iam lacte depulsum leonem 15 + Dente novo peritura vidit: + +Videre Raetis bella sub Alpibus +Drusum gerentem Vindelici; (quibus + Mos unde deductus per omne + Tempus Amazonia securi 20 + +Dextras obarmet, quaerere distuli, +Nec scire fas est omnia); sed diu + Lateque victrices catervae + Consiliis iuvenis revictae + +Sensere quid mens rite, quid indoles 25 +Nutrita faustis sub penetralibus + Posset, quid Augusti paternus + In pueros animus Nerones. + +Fortes creantur fortibus et bonis; +Est in iuvencis, est in equis patrum 30 + Virtus, neque imbellem feroces + Progenerant aquilae columbam; + +Doctrina sed vim promovet insitam, +Rectique cultus pectora roborant; + Utcumque defecere mores, 35 + Indecorant bene nata culpae. + +Quid debeas, o Roma, Neronibus, +Testis Metaurum flumen et Hasdrubal + Devictus et pulcher fugatis + Ille dies Latio tenebris, 40 + +Qui primus alma risit adorea, +Dirus per urbis Afer ut Italas + Ceu flamma per taedas vel Eurus + Per Siculas equitavit undas. + +Post hoc secundis usque laboribus 45 +Romana pubes crevit, et impio + Vastata Poenorum tumultu + Fana deos habuere rectos, + +Dixitque tandem perfidus Hannibal: +'Cervi luporum praeda rapacium, 50 + Sectamur ultro, quos opimus + Fallere et effugerest triumphus. + +Gens quae cremato fortis ab Ilio +Iactata Tuscis aequoribus sacra + Natosque maturosque patres 55 + Pertulit Ausonias ad urbis, + +Duris ut ilex tonsa bipennibus +Nigrae feraci frondis in Algido, + Per damna, per caedis, ab ipso + Ducit opes animumque ferro. 60 + +Non hydra secto corpore firmior +Vinci dolentem crevit in Herculem, + Monstrumve submisere Colchi + Maius Echioniaeve Thebae. + +Merses profundo, pulchrior evenit; 65 +Luctere, multa proruet integrum + Cum laude victorem geretque + Proelia coniugibus loquenda. + +Carthagini iam non ego nuntios +Mittam superbos: occidit, occidit 70 + Spes omnis et fortuna nostri + Nominis Hasdrubale interempto.' + +Nil Claudiae non perficient manus, +Quas et benigno numine Iuppiter + Defendit et curae sagaces 75 + Expediunt per acuta belli. + + + + +V. + +Divis orte bonis, optime Romulae +Custos gentis, abes iam nimium diu; +Maturum reditum pollicitus patrum + Sancto concilio redi. + +Lucem redde tuae, dux bone, patriae: 5 +Instar veris enim voltus ubi tuus +Adfulsit populo, gratior it dies + Et soles melius nitent. + +Ut mater iuvenem, quem Notus invido +Flatu Carpathii trans maris aequora 10 +Cunctantem spatio longius annuo + Dulci distinet a domo, + +Votis ominibusque et precibus vocat, +Curvo nec faciem litore demovet, +Sic desideriis icta fidelibus 15 + Quaerit patria Caesarem. + +Tutus bos etenim rura perambulat, +Nutrit rura Ceres almaque Faustitas, +Pacatum volitant per mare navitae, + Culpari metuit fides, 20 + +Nullis polluitur casta domus stupris, +Mos et lex maculosum edomuit nefas, +Laudantur simili prole puerperae, + Culpam poena premit comes. + +Quis Parthum paveat, quis gelidum Scythen, 25 +Quis Germania quos horrida parturit +Fetus incolumi Caesare? quis ferae + Bellum curet Hiberiae? + +Condit quisque diem collibus in suis, +Et vitem viduas ducit ad arbores; 30 +Hinc ad vina redit laetus et alteris + Te mensis adhibet deum; + +Te multa prece, te prosequitur mero +Defuso pateris, et Laribus tuum +Miscet numen, uti Graecia Castoris 35 + Et magni memor Herculis. + +'Longas o utinam, dux bone, ferias +Praestes Hesperiae!' dicimus integro +Sicci mane die, dicimus uvidi, + Cum Sol Oceano subest. 40 + + + + +VI. + +Dive, quem proles Niobea magnae +Vindicem linguae Tityosque raptor +Sensit et Troiae prope victor altae + Phthius Achilles, + +Ceteris maior, tibi miles impar, 5 +Filius quamvis Thetidis marinae +Dardanas turris quateret tremenda + Cuspide pugnax. + +Ille mordaci velut icta ferro +Pinus aut impulsa cupressus Euro, 10 +Procidit late posuitque collum in + Pulvere Teucro. + +Ille non inclusus equo Minervae +Sacra mentito male feriatos +Troas et laetam Priami choreis 15 + Falleret aulam; + +Sed palam captis gravis, heu nefas, heu, +Nescios fari pueros Achivis +Ureret flammis, etiam latentem + Matris in alvo, 20 + +Ni tuis victus Venerisque gratae +Vocibus divum pater adnuisset +Rebus Aeneae potiore ductos + Alite muros. + +Doctor Argivae fidicen Thaliae, 25 +Phoebe, qui Xantho lavis amne crinis, +Dauniae defende decus Camenae, + Levis Agyieu. + +Spiritum Phoebus mihi, Phoebus artem +Carminis nomenque dedit poetae. 30 +Virginum primae puerique claris + Patribus orti, + +Deliae tutela deae, fugacis +Lyncas et cervos cohibentis arcu, +Lesbium servate pedem meique 35 + Pollicis ictum, + +Rite Latonae puerum canentes, +Rite crescentem face Noctilucam, +Prosperam frugum celeremque pronos + Volvere mensis. 40 + +Nupta iam dices 'Ego dis amicum, +Saeculo festas referente luces, +Reddidi carmen docilis modorum + Vatis Horati.' + + + + +VII. + +Diffugere nives, redeunt iam gramina campis + Arboribusque comae; +Mutat terra vices et decrescentia ripas + Flumina praetereunt; +Gratia cum Nymphis geminisque sororibus audet 5 + Ducere nuda choros. +Immortalia ne speres, monet annus et almum + Quae rapit hora diem. +Frigora mitescunt Zephyris, ver proterit aestas + Interitura simul 10 +Pomifer autumnus fruges effuderit, et mox + Bruma recurrit iners. +Damna tamen celeres reparant caelestia lunae: + Nos ubi decidimus +Quo pater Aeneas, quo dives Tullus et Ancus, 15 + Pulvis et umbra sumus. +Quis scit an adiciant hodiernae crastina summae + Tempora di superi? +Cuncta manus avidas fugient heredis, amico + Quae dederis animo. 20 +Cum semel occideris et de te splendida Minos + Fecerit arbitria, +Non, Torquate, genus, non te facundia, non te + Restituet pietas. +Infernis neque enim tenebris Diana pudicum 25 + Liberat Hippolytum, +Nec Lethaea valet Theseus abrumpere caro + Vincula Pirithoo. + + + + +VII. + +Donarem pateras grataque commodus, +Censorine, meis aera sodalibus, +Donarem tripodas, praemia fortium +Graiorum, neque tu pessima munerum +Ferres, divite me scilicet artium, 5 +Quas aut Parrhasius protulit aut Scopas, +Hic saxo, liquidis ille coloribus +Sollers nunc hominem ponere, nunc deum. +Sed non haec mihi vis, nec tibi talium +Res est aut animus deliciarum egens. 10 +Gaudes carminibus; carmina possumus +Donare et pretium dicere muneris. +Non incisa notis marmora publicis, +Per quae spiritus et vita redit bonis +Post mortem ducibus, non celeres fugae 15 +Reiectaeque retrorsum Hannibalis minae, +Non incendia Carthaginis impiae +Eius, qui domita nomen ab Africa +Lucratus rediit, clarius indicant +Laudes quam Calabrae Pierides; neque 20 +Si chartae sileant quod bene feceris +Mercedem tuleris. Quid foret Iliae +Mavortisque puer, si taciturnitas +Obstaret meritis invida Romuli? +Ereptum Stygiis fluctibus Aeacum 25 +Virtus et favor et lingua potentium +Vatum divitibus consecrat insulis. +Dignum laude virum Musa vetat mori: +Caelo Musa beat. Sic Iovis interest +Optatis epulis impiger Hercules, 30 +Clarum Tyndaridae sidus ab infimis +Quassas eripiunt aequoribus ratis, +Ornatus viridi tempora pampino +Liber vota bonos ducit ad exitus. + + + + +IX. + +Ne forte credas interitura quae +Longe sonantem natus ad Aufidum + Non ante volgatas per artis + Verba loquor socianda chordis: + +Non, si priores Maeonius tenet 5 +Sedes Homerus, Pindaricae latent + Ceaeque et Alcaei minaces + Stesichorique graves Camenae; + +Nec si quid olim lusit Anacreon +Delevit aetas; spirat adhuc amor 10 + Vivuntque commissi calores + Aeoliae fidibus puellae. + +Non sola comptos arsit adulteri +Crinis et aurum vestibus illitum + Mirata regalisque cultus 15 + Et comites Helene Lacaena, + +Primusve Teucer tela Cydonio +Direxit arcu; non semel Ilios + Vexata; non pugnavit ingens + Idomeneus Sthenelusve solus 20 + +Dicenda Musis proelia; non ferox +Hector vel acer Deiphobus gravis + Excepit ictus pro pudicis + Coniugibus puerisque primus. + +Vixere fortes ante Agamemnona 25 +Multi; sed omnes inlacrimabiles + Urgentur ignotique longa + Nocte, carent quia vate sacro. + +Paullum sepultae distat inertiae +Celata virtus. Non ego te meis 30 + Chartis inornatum silebo, + Totve tuos patiar labores + +Impune, Lolli, carpere lividas +Obliviones. Est animus tibi + Rerumque prudens et secundis 35 + Temporibus dubiisque rectus, + +Vindex avarae fraudis et abstinens +Ducentis ad se cuncta pecuniae, + Consulque non unius anni, + Sed quotiens bonus atque fidus 40 + +Iudex honestum praetulit utili, +Reiecit alto dona nocentium + Voltu, per obstantis catervas + Explicuit sua victor arma. + +Non possidentem multa vocaveris 45 +Recte beatum; rectius occupat + Nomen beati, qui deorum + Muneribus sapienter uti + +Duramque callet pauperiem pati +Peiusque leto flagitium timet, 50 + Non ille pro caris amicis + Aut patria timidus perire. + + + + +X. + +O crudelis adhuc et Veneris muneribus potens, +Insperata tuae cum veniet pluma superbiae +Et, quae nunc umeris involitant, deciderint comae, +Nunc et qui color est puniceae flore prior rosae +Mutatus Ligurinum in faciem verterit hispidam, 5 +Dices 'Heu,' quotiens te speculo videris alterum, +'Quae mens est hodie, cur eadem non puero fuit, +Vel cur his animis incolumes non redeunt genae?' + + + + +XI. + +Est mihi nonum superantis annum +Plenus Albani cadus; est in horto, +Phylli, nectendis apium coronis; + Est hederae vis + +Multa, qua crinis religata fulges; 5 +Ridet argento domus; ara castis +Vincta verbenis avet immolato + Spargier agno; + +Cuncta festinat manus, huc et illuc +Cursitant mixtae pueris puellae; 10 +Sordidum flammae trepidant rotantes + Vertice fumum. + +Ut tamen noris quibus advoceris +Gaudiis, Idus tibi sunt agendae, +Qui dies mensem Veneris marinae 15 + Findit Aprilem, + +Iure sollemnis mihi sanctiorque +Paene natali proprio, quod ex hac +Luce Maecenas meus adfluentis + Ordinat annos. 20 + +Telephum, quem tu petis, occupavit +Non tuae sortis iuvenem puella +Dives et lasciva, tenetque grata + Compede vinctum. + +Terret ambustus Phaethon avaras 25 +Spes, et exemplum grave praebet ales +Pegasus terrenum equitem gravatus + Bellerophonten, + +Semper ut te digna sequare et ultra +Quam licet sperare nefas putando 30 +Disparem vites. Age iam, meorum + Finis amorum, + +(Non enim posthac alia calebo +Femina) condisce modos, amanda +Voce quos reddas: minuentur atrae 35 + Carmine curae. + + + + +XII. + +Iam veris comites, quae mare temperant, +Impellunt animae lintea Thraciae; +Iam nec prata rigent nec fluvii strepunt + Hiberna nive turgidi. + +Nidum ponit, Ityn flebiliter gemens, 5 +Infelix avis et Cecropiae domus +Aeternum opprobrium, quod male barbaras + Regumst ulta libidines. + +Dicunt in tenero gramine pinguium +Custodes ovium carmina fistula 10 +Delectantque deum cui pecus et nigri + Colles Arcadiae placent. + +Adduxere sitim tempora, Vergili; +Sed pressum Calibus ducere Liberum +Si gestis, iuvenum nobilium cliens, 15 + Nardo vina mereberis. + +Nardi parvus onyx eliciet cadum, +Qui nunc Sulpiciis accubat horreis, +Spes donare novas largus amaraque + Curarum eluere efficax. 20 + +Ad quae si properas gaudia, cum tua +Velox merce veni: non ego te meis +Immunem meditor tinguere poculis, + Plena dives ut in domo. + +Verum pone moras et studium lucri, 25 +Nigrorumque memor, dum licet, ignium +Misce stultitiam consiliis brevem: + Dulcest desipere in loco. + + + + +XIII. + +Audivere, Lyce, di mea vota, di +Audivere, Lyce: fis anus, et tamen + Vis formosa videri, + Ludisque et bibis impudens + +Et cantu tremulo pota Cupidinem 5 +Lentum sollicitas. Ille virentis et + Doctae psallere Chiae + Pulchris excubat in genis. + +Importunus enim transvolat aridas +Quercus et refugit te, quia luridi 10 + Dentes te, quia rugae + Turpant et capitis nives. + +Nec Coae referunt iam tibi purpurae +Nec cari lapides tempora, quae semel + Notis condita fastis 15 + Inclusit volucris dies. + +Quo fugit venus, heu, quove color? decens +Quo motus? Quid habes illius, illius, + Quae spirabat amores, + Quae me surpuerat mihi, 20 + +Felix post Cinaram notaque et artium +Gratarum facies? Sed Cinarae brevis + Annos fata dederunt, + Servatura diu parem + +Cornicis vetulae temporibus Lycen, 25 +Possent ut iuvenes visere fervidi + Multo non sine risu + Dilapsam in cineres facem. + + + + +XIV. + +Quae cura patrum quaeve Quiritium +Plenis honorum muneribus tuas, + Auguste, virtutes in aevum + Per titulos memoresque fastos + +Aeternet, o qua sol habitabilis 5 +Inlustrat oras, maxime principum? + Quem legis expertes Latinae + Vindelici didicere nuper + +Quid marte posses. Milite nam tuo +Drusus Genaunos, implacidum genus, 10 + Breunosque velocis et arcis + Alpibus impositas tremendis + +Deiecit acer plus vice simplici; +Maior Neronum mox grave proelium +Commisit immanisque Raetos 15 + Auspiciis pepulit secundis, + +Spectandus in certamine Martio, +Devota morti pectora liberae + Quantis fatigaret ruinis, + Indomitas prope qualis undas 20 + +Exercet Auster, Pleiadum choro +Scindente nubis, impiger hostium + Vexare turmas et frementem + Mittere equum medios per ignis. + +Sic tauriformis volvitur Aufidus, 25 +Qui regna Dauni praefluit Apuli, + Cum saevit horrendamque cultis + Diluviem meditatur agris, + +Ut barbarorum Claudius agmina +Ferrata vasto diruit impetu 30 + Primosque et extremos metendo + Stravit humum sine clade victor, + +Te copias, te consilium et tuos +Praebente divos. Nam tibi, quo die + Portus Alexandrea supplex 35 + Et vacuam patefecit aulam, + +Fortuna lustro prospera tertio +Belli secundos reddidit exitus, + Laudemque et optatum peractis + Imperiis decus adrogavit. 40 + +Te Cantaber non ante domabilis +Medusque et Indus, te profugus Scythes + Miratur, o tutela praesens + Italiae dominaeque Romae. + +Te fontium qui celat origines 45 +Nilusque et Hister, te rapidus Tigris, + Te beluosus qui remotis + Obstrepit Oceanus Britannis, + +Te non paventis funera Galliae +Duraeque tellus audit Hiberiae, 50 + Te caede gaudentes Sygambri + Compositis venerantur armis. + + + + +XV. + +Phoebus volentem proelia me loqui +Victas et urbis increpuit lyra, + Ne parva Tyrrhenum per aequor + Vela darem. Tua, Caesar, aetas + +Fruges et agris rettulit uberes 5 +Et signa nostro restituit Iovi + Derepta Parthorum superbis + Postibus et vacuum duellis + +Ianum Quirini clausit et ordinem +Rectum evaganti frena licentiae 10 + Iniecit emovitque culpas + Et veteres revocavit artis, + +Per quas Latinum nomen et Italae +Crevere vires famaque et imperi + Porrecta maiestas ad ortus 15 + Solis ab Hesperio cubili. + +Custode rerum Caesare non furor +Civilis aut vis exiget otium, + Non ira, quae procudit ensis + Et miseras inimicat urbis. 20 + +Non qui profundum Danuvium bibunt +Edicta rumpent Iulia, non Getae, + Non Seres infidive Persae, + Non Tanain prope flumen orti. + +Nosque et profestis lucibus et sacris 25 +Inter iocosi munera Liberi + Cum prole matronisque nostris, + Rite deos prius adprecati, + +Virtute functos more patrum duces +Lydis remixto carmine tibiis 30 + Troiamque et Anchisen et almae + Progeniem Veneris canemus. + + + + +CARMEN + +SAECULARE. + + + + +Phoebe silvarumque potens Diana, +Lucidum caeli decus, o colendi +Semper et culti, date quae precamur + Tempore sacro, + +Quo Sibyllini monuere versus 5 +Virgines lectas puerosque castos +Dis quibus septem placuere colles + Dicere carmen. + +Alme Sol, curru nitido diem qui +Promis et celas aliusque et idem 10 +Nasceris, possis nihil urbe Roma + Visere maius! + +Rite maturos aperire partus +Lenis, Ilithyia, tuere matres, +Sive tu Lucina probas vocari 15 + Seu Genitalis: + +Diva, producas subolem patrumque +Prosperes decreta super iugandis +Feminis prolisque novae feraci + Lege marita, 20 + +Certus undenos deciens per annos +Orbis ut cantus referatque ludos +Ter die claro totiensque grata + Nocte frequentis. + +Vosque veraces cecinisse, Parcae, 25 +Quod semel dictumst stabilisque rerum +Terminus servet, bona iam peractis + Iungite fata. + +Fertilis frugum pecorisque tellus +Spicea donet Cererem corona; 30 +Nutriant fetus et aquae salubres + Et Iovis aurae. + +Condito mitis placidusque telo +Supplices audi pueros, Apollo; +Siderum regina bicornis, audi, 35 + Luna, puellas: + +Roma si vestrumst opus, Iliaeque +Litus Etruscum tenuere turmae, +Iussa pars mutare Laris et urbem + Sospite cursu, 40 + +Cui per ardentem sine fraude Troiam +Castus Aeneas patriae superstes +Liberum munivit iter, daturus + Plura relictis: + +Di, probos mores docili iuventae, 45 +Di, senectuti placidae quietem, +Romulae genti date remque prolemque + Et decus omne. + +Quaeque vos bobus veneratur albis +Clarus Anchisae Venerisque sanguis, 50 +Impetret, bellante prior, iacentem + Lenis in hostem. + +Iam mari terraque manus potentis +Medus Albanasque timet securis, +Iam Scythae responsa petunt superbi 55 + Nuper, et Indi. + +Iam Fides et Pax et Honor Pudorque +Priscus et neglecta redire Virtus +Audet, adparetque beata pleno + Copia cornu. 60 + +Augur et fulgente decorus arcu +Phoebus acceptusque novem Camenis, +Qui salutari levat arte fessos + Corporis artus, + +Si Palatinas videt aequus aras, 65 +Remque Romanam Latiumque felix +Alterum in lustrum meliusque semper + Prorogat aevum. + +Quaeque Aventinum tenet Algidumque, +Quindecim Diana preces virorum 70 +Curat et votis puerorum amicas + Adplicat auris. + +Haec Iovem sentire deosque cunctos +Spem bonam certamque domum reporto, +Doctus et Phoebi chorus et Dianae 75 + Dicere laudes. + + + + +EPODON + +LIBER. + + + + +I. + +Ibis Liburnis inter alta navium, + Amice, propugnacula, +Paratus omne Caesaris periculum + Subire, Maecenas, tuo. +Quid nos, quibus te vita si superstite 5 + Iucunda, si contra, gravis? +Utrumne iussi persequemur otium + Non dulce, ni tecum simul, +An hunc laborem mente laturi, decet + Qua ferre non mollis viros? 10 +Feremus, et te vel per Alpium iuga + Inhospitalem et Caucasum +Vel Occidentis usque ad ultimum sinum + Forti sequemur pectore. +Roges tuum labore quid iuvem meo, 15 + Imbellis ac firmus parum? +Comes minore sum futurus in metu, + Qui maior absentis habet: +Ut adsidens implumibus pullis avis + Serpentium adlapsus timet 20 +Magis relictis, non, ut adsit, auxili + Latura plus praesentibus. +Libenter hoc et omne militabitur + Bellum in tuae spem gratiae, +Non ut iuvencis inligata pluribus 25 + Aratra nitantur meis +Pecusve Calabris ante sidus fervidum + Lucana mutet pascuis, +Nec ut superni villa candens Tusculi + Circaea tangat moenia. 30 +Satis superque me benignitas tua + Ditavit: haud paravero, +Quod aut avarus ut Chremes terra premam, + Discinctus aut perdam nepos. + + + + +II. + +'Beatus ille qui procul negotiis, + Ut prisca gens mortalium, +Paterna rura bobus exercet suis, + Solutus omni faenore, +Neque excitatur classico miles truci, 5 + Neque horret iratum mare, +Forumque vitat et superba civium + Potentiorum limina. +Ergo aut adulta vitium propagine + Altas maritat populos, 10 +Aut in reducta valle mugientium + Prospectat errantis greges, +Inutilisve falce ramos amputans + Feliciores inserit, +Aut pressa puris mella condit amphoris, 15 + Aut tondet infirmas ovis; +Vel, cum decorum mitibus pomis caput + Autumnus agris extulit, +Ut gaudet insitiva decerpens pira + Certantem et uvam purpurae, 20 +Qua muneretur te, Priape, et te, pater + Silvane, tutor finium. +Libet iacere modo sub antiqua ilice, + Modo in tenaci gramine. +Labuntur altis interim ripis aquae, 25 + Queruntur in silvis aves, +Fontesque lymphis obstrepunt manantibus, + Somnos quod invitet levis. +At cum tonantis annus hibernus Iovis + Imbris nivisque comparat, 30 +Aut trudit acris hinc et hinc multa cane + Apros in obstantis plagas, +Aut amite levi rara tendit retia, + Turdis edacibus dolos, +Pavidumque leporem et advenam laqueo gruem 35 + Iucunda captat praemia. +Quis non malarum, quas amor curas habet, + Haec inter obliviscitur? +Quod si pudica mulier in partem iuvet + Domum atque dulcis liberos, 40 +Sabina qualis aut perusta solibus + Pernicis uxor Apuli, +Sacrum vetustis exstruat lignis focum + Lassi sub adventum viri, +Claudensque textis cratibus laetum pecus 45 + Distenta siccet ubera, +Et horna dulci vina promens dolio + Dapes inemptas adparet: +Non me Lucrina iuverint conchylia + Magisve rhombus aut scari, 50 +Si quos Eois intonata fluctibus + Hiems ad hoc vertat mare; +Non Afra avis descendat in ventrem meum, + Non attagen Ionicus +Iucundior, quam lecta de pinguissimis 55 + Oliva ramis arborum +Aut herba lapathi prata amantis et gravi + Malvae salubres corpori, +Vel agna festis caesa Terminalibus + Vel haedus ereptus lupo. 60 +Has inter epulas ut iuvat pastas ovis + Videre properantis domum, +Videre fessos vomerem inversum boves + Collo trahentis languido, +Positosque vernas, ditis examen domus, 65 + Circum renidentis Laris.' +Haec ubi locutus faenerator Alfius, + Iam iam futurus rusticus, +Omnem redegit Idibus pecuniam, + Quaerit Kalendis ponere. 70 + + + + +III. + +Parentis olim si quis impia manu + Senile guttur fregerit, +Edit cicutis allium nocentius. + O dura messorum ilia! +Quid hoc veneni saevit in praecordiis? 5 + Num viperinus his cruor +Incoctus herbis me fefellit? an malas + Canidia tractavit dapes? +Ut Argonautas praeter omnis candidum + Medea miratast ducem, 10 +Ignota tauris inligaturum iuga + Perunxit hoc Iasonem; +Hoc delibutis ulta donis paelicem, + Serpente fugit alite. +Nec tantus umquam siderum insedit vapor 15 + Siticulosae Apuliae, +Nec munus umeris efficacis Herculis + Inarsit aestuosius. +At si quid umquam tale concupiveris, + Iocose Maecenas, precor 20 +Manum puella savio opponat tuo, + Extrema et in sponda cubet. + + + + +IV. + +Lupis et agnis quanta sortito obtigit + Tecum mihi discordiast, +Hibericis peruste funibus latus + Et crura dura compede. +Licet superbus ambules pecunia, 5 + Fortuna non mutat genus. +Videsne, Sacram metiente te viam + Cum bis trium ulnarum toga, +Ut ora vertat huc et huc euntium + Liberrima indignatio? 10 +'Sectus flagellis hic triumviralibus + Praeconis ad fastidium +Arat Falerni mille fundi iugera, + Et Appiam mannis terit, +Sedilibusque magnus in primis eques 15 + Othone contempto sedet. +Quid attinet tot ora navium gravi + Rostrata duci pondere +Contra latrones atque servilem manum, + Hoc, hoc tribuno militum?' 20 + + + + +V. + +'At, o deorum quidquid in caelo regit + Terras et humanum genus, +Quid iste fert tumultus et quid omnium + Voltus in unum me truces? +Per liberos te, si vocata partubus 5 + Lucina veris adfuit, +Per hoc inane purpurae decus precor, + Per improbaturum haec Iovem, +Quid ut noverca me intueris aut uti + Petita ferro belua?' 10 +Ut haec trementi questus ore constitit + Insignibus raptis puer, +Impube corpus, quale posset impia + Mollire Thracum pectora; +Canidia, brevibus implicata viperis 15 + Crinis et incomptum caput, +Iubet sepulcris caprificos erutas, + Iubet cupressus funebris +Et uncta turpis ova ranae sanguine + Plumamque nocturnae strigis 20 +Herbasque quas Iolcos atque Hiberia + Mittit venenorum ferax, +Et ossa ab ore rapta ieiunae canis + Flammis aduri Colchicis. +At expedita Sagana, per totam domum 25 + Spargens Avernalis aquas, +Horret capillis ut marinus asperis + Echinus ant currens aper. +Abacta nulla Veia conscientia + Ligonibus duris humum 30 +Exhauriebat, ingemens laboribus, + Quo posset infossus puer +Longo die bis terque mutatae dapis + Inemori spectaculo, +Cum promineret ore, quantum exstant aqua 35 + Suspensa mento corpora: +Exsecta uti medulla et aridum iecur + Amoris esset poculum, +Interminato cum semel fixae cibo + Intabuissent pupulae. 40 +Non defuisse masculae libidinis + Ariminensem Foliam +Et otiosa credidit Neapolis + Et omne vicinum oppidum, +Quae sidera excantata voce Thessala 45 + Lunamque caelo deripit. +Hic inresectum saeva dente livido + Canidia rodens pollicem, +Quid dixit aut quid tacuit? 'O rebus meis + Non infideles arbitrae, 50 +Nox et Diana, quae silentium regis, + Arcana cum fiunt sacra, +Nunc nunc adeste, nunc in hostilis domos + Iram atque numen vertite. +Formidolosis dum latent silvis ferae 55 + Dulci sopore languidae, +Senem, quod omnes rideant, adulterum + Latrent Suburanae canes, +Nardo perunctum, quale non perfectius + Meae laborarint manus. 60 +Quid accidit? Cur dira barbarae minus + Venena Medeae valent, +Quibus superbam fugit ulta paelicem, + Magni Creontis filiam, +Cum palla, tabo munus imbutum, novam 65 + Incendio nuptam abstulit? +Atqui nec herba nec latens in asperis + Radix fefellit me locis. +Indormit unctis omnium cubilibus + Oblivione paelicum. 70 +A, a, solutus ambulat veneficae + Scientioris carmine! +Non usitatis, Vare, potionibus, + O multa fleturum caput, +Ad me recurres, nec vocata mens tua 75 + Marsis redibit vocibus. +Maius parabo, maius infundam tibi + Fastidienti poculum, +Priusque caelum sidet inferius mari + Tellure porrecta super, 80 +Quam non amore sic meo flagres uti + Bitumen atris ignibus.' +Sub haec puer iam non, ut ante, mollibus, + Lenire verbis impias, +Sed dubius unde rumperet silentium, 85 + Misit Thyesteas preces: +'Venena magnum fas nefasque non valent + Convertere humanam vicem. +Diris agam vos; dira detestatio + Nulla expiatur victima. 90 +Quin, ubi perire iussus exspiravero, + Nocturnus occurram Furor, +Petamque voltus umbra curvis unguibus, + Quae vis deorumst Manium, +Et inquietis adsidens praecordiis 95 + Pavore somnos auferam. +Vos turba vicatim hinc et hinc saxis petens + Contundet obscenas anus; +Post insepulta membra different lupi + Et Esquilinae alites, 100 +Neque hoc parentes, heu mihi superstites, + Effugerit spectaculum.' + + + + +VI. + +Quid immerentis hospites vexas, canis + Ignavus adversum lupos? +Quin huc inanis, si potes, vertis minas, + Et me remorsurum petis? +Nam qualis aut Molossus aut fulvus Lacon, 5 + Amica vis pastoribus, +Agam per altas aure sublata nivis, + Quaecumque praecedet fera; +Tu, cum timenda voce complesti nemus, + Proiectum odoraris cibum. 10 +Cave, cave: namque in malos asperrimus + Parata tollo cornua, +Qualis Lycambae spretus infido gener, + Aut acer hostis Bupalo. +An, si quis atro dente me petiverit, 15 + Inultus ut flebo puer? + + + + +VII. + +Quo, quo scelesti ruitis? aut cur dexteris + Aptantur enses conditi? +Parumne campis atque Neptuno super + Fusumst Latini sanguinis, +Non ut superbas invidae Carthaginis 5 + Romanus arcis ureret, +Intactus aut Britannus ut descenderet + Sacra catenatus via, +Sed ut secundum vota Parthorum sua + Urbs haec periret dextera? 10 +Neque hic lupis mos nec fuit leonibus + Umquam nisi in dispar feris. +Furorne caecus an rapit vis acrior + An culpa? Responsum date! +Tacent, et albus ora pallor inficit, 15 + Mentesque perculsae stupent. +Sic est: acerba fata Romanos agunt + Scelusque fraternae necis, +Ut immerentis fluxit in terram Remi + Sacer nepotibus cruor. 20 + + + + +IX. + +Quando repostum Caecubum ad festas dapes, + Victore laetus Caesare, +Tecum sub alta--sic Iovi gratum--domo, + Beate Maecenas, bibam, +Sonante mixtum tibiis carmen lyra, 5 + Hac Dorium, illis barbarum? +Ut nuper, actus cum freto Neptunius + Dux fugit ustis navibus, +Minatus Urbi vincla, quae detraxerat + Servis amicus perfidis. 10 +Romanus eheu--posteri negabitis-- + Emancipatus feminae +Fert vallum et arma miles et spadonibus + Servire rugosis potest, +Interque signa turpe militaria 15 + Sol adspicit conopium. +Ad hunc frementis verterunt bis mille equos + Galli, canentes Caesarem, +Hostiliumque navium portu latent + Puppes sinistrorsum citae. 20 +Io Triumphe, tu moraris aureos + Currus et intactas boves? +Io Triumphe, nec Iugurthino parem + Bello reportasti ducem, +Neque Africanum, cui super Carthaginem 25 + Virtus sepulcrum condidit. +Terra marique victus hostis punico + Lugubre mutavit sagum. +Aut ille centum nobilem Cretam urbibus, + Ventis iturus non suis, 30 +Exercitatas aut petit Syrtis Noto, + Aut fertur incerto mari. +Capaciores adfer huc, puer, scyphos + Et Chia vina aut Lesbia, +Vel quod fluentem nauseam coerceat 35 + Metire nobis Caecubum. +Curam metumque Caesaris rerum iuvat + Dulci Lyaeo solvere. + + + + +X. + +Mala soluta navis exit alite, + Ferens olentem Mevium: +Ut horridis utrumque verberes latus, + Auster, memento fluctibus. +Niger rudentis Eurus inverso mari 5 + Fractosque remos differat; +Insurgat Aquilo, quantus altis montibus + Frangit trementis ilices; +Nec sidus atra nocte amicum adpareat, + Qua tristis Orion cadit; 10 +Quietiore nec feratur aequore, + Quam Graia victorum manus, +Cum Pallas usto vertit iram ab Ilio + In impiam Aiacis ratem. +O quantus instat navitis sudor tuis 15 + Tibique pallor luteus +Et illa non virilis eiulatio + Preces et aversum ad Iovem, +Ionius udo cum remugiens sinus + Noto carinam ruperit. 20 +Opima quod si praeda curvo litore + Porrecta mergos iuverit, +Libidinosus immolabitur caper + Et agna Tempestatibus. + + + + +XIII. + +Horrida tempestas caelum contraxit, et imbres + Nivesque deducunt Iovem; nunc mare, nunc siluae +Threicio Aquilone sonant. Rapiamus, amice, + Occasionem de die, dumque virent genua +Et decet, obducta solvatur fronte senectus. 5 + Tu vina Torquato move consule pressa meo. +Cetera mitte loqui: deus haec fortasse benigna + Reducet in sedem vice. Nunc et Achaemenio +Perfundi nardo iuvat et fide Cyllenea + Levare diris pectora sollicitudinibus, 10 +Nobilis ut grandi cecinit Centaurus alumno: + 'Invicte, mortalis dea nate puer Thetide, +Te manet Assaraci tellus, quam frigida parvi + Findunt Scamandri flumina lubricus et Simois, +Unde tibi reditum certo subtemine Parcae 15 + Rupere, nec mater domum caerula te revehet. +Illic omne malum vino cantuque levato, + Deformis aegrimoniae dulcibus adloquiis.' + + + + +XIV. + +Mollis inertia cur tantam diffuderit imis + Oblivionem sensibus, +Pocula Lethaeos ut si ducentia somnos + Arente fauce traxerim, +Candide Maecenas, occidis saepe rogando: 5 + Deus, deus nam me vetat +Inceptos, olim promissum carmen, iambos + Ad umbilicum adducere. +Non aliter Samio dicunt arsisse Bathyllo + Anacreonta Teium, 10 +Qui persaepe cava testudine flevit amorem + Non elaboratum ad pedem. +Ureris ipse miser: quod si non pulchrior ignis + Accendit obsessam Ilion, +Gaude sorte tua; me libertina nec uno 15 + Contenta Phryne macerat. + + + + +XV. + +Nox erat et caelo fulgebat Luna sereno + Inter minora sidera, +Cum tu, magnorum numen laesura deorum, + In verba iurabas mea, +Artius atque hedera procera adstringitur ilex, 5 + Lentis adhaerens bracchiis, +Dum pecori lupus et nautis infestus Orion + Turbaret hibernum mare, +Intonsosque agitaret Apollinis aura capillos, + Fore hunc amorem mutuum. 10 +O dolitura mea multum virtute Neaera! + Nam si quid in Flacco virist, +Non feret adsiduas potiori te dare noctis, + Et quaeret iratus parem: +Nec semel offensi cedet constantia formae, 15 + Si certus intrarit dolor. +Et tu, quicumque's felicior atque meo nunc + Superbus incedis malo, +Sis pecore et multa dives tellure licebit + Tibique Pactolus fluat, 20 +Nec te Pythagorae fallant arcana renati, + Formaque vincas Nirea, +Eheu, translatos alio maerebis amores; + Ast ego vicissim risero. + + + + +XVI. + +Altera iam teritur bellis civilibus aetas, + Suis et ipsa Roma viribus ruit. +Quam neque finitimi valuerunt perdere Marsi + Minacis aut Etrusca Porsenae manus +Aemula nec virtus Capuae nec Spartacus acer 5 + Novisque rebus infidelis Allobrox, +Nec fera caerulea domuit Germania pube + Parentibusque abominatus Hannibal, +Impia perdemus devoti sanguinis aetas, + Ferisque rursus occupabitur solum. 10 +Barbarus heu cineres insistet victor et urbem + Eques sonante verberabit ungula, +Quaeque carent ventis et solibus ossa Quirini, + Nefas videre! dissipabit insolens. +Forte, quid expediat, communiter aut melior pars 15 + Malis carere quaeritis laboribus. +Nulla sit hac potior sententia: Phocaeorum + Velut profugit exsecrata civitas +Agros atque Laris patrios habitandaque fana + Apris reliquit et rapacibus lupis, 20 +Ire, pedes quocumque ferent, quocumque per undas + Notus vocabit aut protervus Africus. +Sic placet? an melius quis habet suadere? Secunda + Ratem occupare quid moramur alite? +Sed iuremus in haec: 'Simul imis saxa renarint 25 + Vadis levata, ne redire sit nefas, +Neu conversa domum pigeat dare lintea, quando + Padus Matina laverit cacumina, +In mare seu celsus procurrerit Appenninus, + Novaque monstra iunxerit libidine 30 +Mirus amor, iuvet ut tigris subsidere cervis, + Adulteretur et columba miluo, +Credula nec ravos timeant armenta leones, + Ametque salsa levis hircus aequora.' +Haec et quae poterunt reditus abscindere dulcis 35 + Eamus omnis exsecrata civitas, +Aut pars indocili melior grege; mollis et exspes + Inominata perprimat cubilia. +Vos, quibus est virtus, muliebrem tollite luctum, + Etrusca praeter et volate litora. 40 +Nos manet Oceanus circumvagus; arva beata + Petamus, arva divites et insulas, +Reddit ubi cererem tellus inarata quotannis + Et imputata floret usque vinea, +Germinat et numquam fallentis termes olivae, 45 + Suamque pulla ficus ornat arborem, +Mella cava manant ex ilice, montibus altis + Levis crepante lympha desilit pede. +Illic iniussae veniunt ad mulctra capellae, + Refertque tenta grex amicus ubera, 50 +Nec vespertinus circumgemit ursus ovile, + Nec intumescit alta viperis humus. +Pluraque felices mirabimur, ut neque largis + Aquosus Eurus arva radat imbribus, +Pinguia nec siccis urantur semina glaebis, 55 + Utrumque rege temperante caelitum. +Non huc Argoo contendit remige pinus, + Neque impudica Colchis intulit pedem; +Non huc Sidonii torserunt cornua nautae, + Laboriosa nec cohors Ulixei. 60 +Nulla nocent pecori contagia, nullius astri + Gregem aestuosa torret impotentia. +Iuppiter illa piae secrevit litora genti, + Ut inquinavit aere tempus aureum; +Aere, dehinc ferro duravit saecula, quorum 65 + Piis secunda vate me datur fuga. + + + + +XVII. + +'Iam iam efficaci do manus scientiae, +Supplex et oro regna per Proserpinae, +Per et Dianae non movenda numina, +Per atque libros carminum valentium +Refixa caelo devocare sidera, 5 +Canidia, parce vocibus tandem sacris +Citumque retro solve, solve turbinem! +Movit nepotem Telephus Nereium, +In quem superbus ordinarat agmina +Mysorum et in quem tela acuta torserat. 10 +Unxere matres Iliae addictum feris +Alitibus atque canibus homicidam Hectorem, +Postquam relictis moenibus rex procidit +Heu pervicacis ad pedes Achillei. +Saetosa duris exuere pellibus 15 +Laboriosi remiges Ulixei +Volente Circa membra; tunc mens et sonus +Relapsus atque notus in voltus honor. +Dedi satis superque poenarum tibi, +Amata nautis multum et institoribus. 20 +Fugit iuventas et verecundus color +Reliquit ossa pelle amicta lurida, +Tuis capillus albus est odoribus; +Nullum ab labore me reclinat otium; +Urget diem nox et dies noctem, nequest 25 +Levare tenta spiritu praecordia. +Ergo negatum vincor ut credam miser, +Sabella pectus increpare carmina +Caputque Marsa dissilire nenia. +Quid amplius vis? O mare et terra, ardeo, 30 +Quantum neque atro delibutus Hercules +Nessi cruore, nec Sicana fervida +Virens in Aetna flamma; tu, donec cinis +Iniuriosis aridus ventis ferar, +Cales venenis officina Colchicis. 35 +Quae finis aut quod me manet stipendium? +Effare; iussas cum fide poenas luam, +Paratus expiare, seu poposceris +Centum iuvencos, sive mendaci lyra +Voles sonari: 'Tu pudica, tu proba 40 +Perambulabis astra sidus aureum.' +Infamis Helenae Castor offensus vicem +Fraterque magni Castoris, victi prece, +Adempta vati reddidere lumina: +Et tu--potes nam--solve me dementia, 45 +O nec paternis obsoleta sordibus, +Nec in sepulcris pauperum prudens anus +Novendialis dissipare pulveres. +Tibi hospitale pectus et purae manus +Tuusque venter Pactumeius, et tuo 50 +Cruore rubros obstetrix pannos lavit, +Utcumque fortis exsilis puerpera.' +'Quid obseratis auribus fundis preces? +Non saxa nudis surdiora navitis +Neptunus alto tundit hibernus salo. +Inultus ut tu riseris Cotyttia +Volgata, sacrum liberi Cupidinis, +Et Esquilini pontifex venefici +Impune ut urbem nomine impleris meo? +Quid proderit ditasse Paelignas anus, 60 +Velociusve miscuisse toxicum? +Sed tardiora fata te votis manent; +Ingrata misero vita ducendast in hoc, +Novis ut usque suppetas laboribus. +Optat quietem Pelopis infidi pater, 65 +Egens benignae Tantalus semper dapis, +Optat Prometheus obligatus aliti, +Optat supremo collocare Sisyphus +In monte saxum; sed vetant leges Iovis. +Voles modo altis desilire turribus, 70 +Modo ense pectus Norico recludere, +Frustraque vincla gutturi nectes tuo, +Fastidiosa tristis aegrimonia. +Vectabor umeris tunc ego inimicis eques, +Meaeque terra cedet insolentiae. 75 +An quae movere cereas imagines, +Ut ipse nosti curiosus, et polo +Deripere Lunam vocibus possim meis, +Possim crematos excitare mortuos +Desiderique temperare pocula, 80 +Plorem artis in te nil agentis exitus?' + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Odes and Epodes, by Horace + +*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK ODES AND EPODES *** + +This file should be named 7hode10.txt or 7hode10.zip +Corrected EDITIONS of our eBooks get a new NUMBER, 7hode11.txt +VERSIONS based on separate sources get new LETTER, 7hode10a.txt + +Produced by Stan Goodman, Thomas Berger +and the Online Distributed Proofreading Team. + +Project Gutenberg eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the US +unless a copyright notice is included. Thus, we usually do not +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + +We are now trying to release all our eBooks one year in advance +of the official release dates, leaving time for better editing. +Please be encouraged to tell us about any error or corrections, +even years after the official publication date. + +Please note neither this listing nor its contents are final til +midnight of the last day of the month of any such announcement. +The official release date of all Project Gutenberg eBooks is at +Midnight, Central Time, of the last day of the stated month. A +preliminary version may often be posted for suggestion, comment +and editing by those who wish to do so. + +Most people start at our Web sites at: +http://gutenberg.net or +http://promo.net/pg + +These Web sites include award-winning information about Project +Gutenberg, including how to donate, how to help produce our new +eBooks, and how to subscribe to our email newsletter (free!). + + +Those of you who want to download any eBook before announcement +can get to them as follows, and just download by date. This is +also a good way to get them instantly upon announcement, as the +indexes our cataloguers produce obviously take a while after an +announcement goes out in the Project Gutenberg Newsletter. + +http://www.ibiblio.org/gutenberg/etext03 or +ftp://ftp.ibiblio.org/pub/docs/books/gutenberg/etext03 + +Or /etext02, 01, 00, 99, 98, 97, 96, 95, 94, 93, 92, 92, 91 or 90 + +Just search by the first five letters of the filename you want, +as it appears in our Newsletters. + + +Information about Project Gutenberg (one page) + +We produce about two million dollars for each hour we work. The +time it takes us, a rather conservative estimate, is fifty hours +to get any eBook selected, entered, proofread, edited, copyright +searched and analyzed, the copyright letters written, etc. Our +projected audience is one hundred million readers. If the value +per text is nominally estimated at one dollar then we produce $2 +million dollars per hour in 2002 as we release over 100 new text +files per month: 1240 more eBooks in 2001 for a total of 4000+ +We are already on our way to trying for 2000 more eBooks in 2002 +If they reach just 1-2% of the world's population then the total +will reach over half a trillion eBooks given away by year's end. + +The Goal of Project Gutenberg is to Give Away 1 Trillion eBooks! +This is ten thousand titles each to one hundred million readers, +which is only about 4% of the present number of computer users. + +Here is the briefest record of our progress (* means estimated): + +eBooks Year Month + + 1 1971 July + 10 1991 January + 100 1994 January + 1000 1997 August + 1500 1998 October + 2000 1999 December + 2500 2000 December + 3000 2001 November + 4000 2001 October/November + 6000 2002 December* + 9000 2003 November* +10000 2004 January* + + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation has been created +to secure a future for Project Gutenberg into the next millennium. + +We need your donations more than ever! + +As of February, 2002, contributions are being solicited from people +and organizations in: Alabama, Alaska, Arkansas, Connecticut, +Delaware, District of Columbia, Florida, Georgia, Hawaii, Illinois, +Indiana, Iowa, Kansas, Kentucky, Louisiana, Maine, Massachusetts, +Michigan, Mississippi, Missouri, Montana, Nebraska, Nevada, New +Hampshire, New Jersey, New Mexico, New York, North Carolina, Ohio, +Oklahoma, Oregon, Pennsylvania, Rhode Island, South Carolina, South +Dakota, Tennessee, Texas, Utah, Vermont, Virginia, Washington, West +Virginia, Wisconsin, and Wyoming. + +We have filed in all 50 states now, but these are the only ones +that have responded. + +As the requirements for other states are met, additions to this list +will be made and fund raising will begin in the additional states. +Please feel free to ask to check the status of your state. + +In answer to various questions we have received on this: + +We are constantly working on finishing the paperwork to legally +request donations in all 50 states. If your state is not listed and +you would like to know if we have added it since the list you have, +just ask. + +While we cannot solicit donations from people in states where we are +not yet registered, we know of no prohibition against accepting +donations from donors in these states who approach us with an offer to +donate. + +International donations are accepted, but we don't know ANYTHING about +how to make them tax-deductible, or even if they CAN be made +deductible, and don't have the staff to handle it even if there are +ways. + +Donations by check or money order may be sent to: + +Project Gutenberg Literary Archive Foundation +PMB 113 +1739 University Ave. +Oxford, MS 38655-4109 + +Contact us if you want to arrange for a wire transfer or payment +method other than by check or money order. + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation has been approved by +the US Internal Revenue Service as a 501(c)(3) organization with EIN +[Employee Identification Number] 64-622154. Donations are +tax-deductible to the maximum extent permitted by law. As fund-raising +requirements for other states are met, additions to this list will be +made and fund-raising will begin in the additional states. + +We need your donations more than ever! + +You can get up to date donation information online at: + +http://www.gutenberg.net/donation.html + + +*** + +If you can't reach Project Gutenberg, +you can always email directly to: + +Michael S. Hart <hart@pobox.com> + +Prof. Hart will answer or forward your message. + +We would prefer to send you information by email. + + +**The Legal Small Print** + + +(Three Pages) + +***START**THE SMALL PRINT!**FOR PUBLIC DOMAIN EBOOKS**START*** +Why is this "Small Print!" statement here? You know: lawyers. +They tell us you might sue us if there is something wrong with +your copy of this eBook, even if you got it for free from +someone other than us, and even if what's wrong is not our +fault. So, among other things, this "Small Print!" statement +disclaims most of our liability to you. It also tells you how +you may distribute copies of this eBook if you want to. + +*BEFORE!* YOU USE OR READ THIS EBOOK +By using or reading any part of this PROJECT GUTENBERG-tm +eBook, you indicate that you understand, agree to and accept +this "Small Print!" statement. If you do not, you can receive +a refund of the money (if any) you paid for this eBook by +sending a request within 30 days of receiving it to the person +you got it from. If you received this eBook on a physical +medium (such as a disk), you must return it with your request. + +ABOUT PROJECT GUTENBERG-TM EBOOKS +This PROJECT GUTENBERG-tm eBook, like most PROJECT GUTENBERG-tm eBooks, +is a "public domain" work distributed by Professor Michael S. Hart +through the Project Gutenberg Association (the "Project"). +Among other things, this means that no one owns a United States copyright +on or for this work, so the Project (and you!) can copy and +distribute it in the United States without permission and +without paying copyright royalties. Special rules, set forth +below, apply if you wish to copy and distribute this eBook +under the "PROJECT GUTENBERG" trademark. + +Please do not use the "PROJECT GUTENBERG" trademark to market +any commercial products without permission. + +To create these eBooks, the Project expends considerable +efforts to identify, transcribe and proofread public domain +works. Despite these efforts, the Project's eBooks and any +medium they may be on may contain "Defects". Among other +things, Defects may take the form of incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other +intellectual property infringement, a defective or damaged +disk or other eBook medium, a computer virus, or computer +codes that damage or cannot be read by your equipment. + +LIMITED WARRANTY; DISCLAIMER OF DAMAGES +But for the "Right of Replacement or Refund" described below, +[1] Michael Hart and the Foundation (and any other party you may +receive this eBook from as a PROJECT GUTENBERG-tm eBook) disclaims +all liability to you for damages, costs and expenses, including +legal fees, and [2] YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE OR +UNDER STRICT LIABILITY, OR FOR BREACH OF WARRANTY OR CONTRACT, +INCLUDING BUT NOT LIMITED TO INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE +OR INCIDENTAL DAMAGES, EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE +POSSIBILITY OF SUCH DAMAGES. + +If you discover a Defect in this eBook within 90 days of +receiving it, you can receive a refund of the money (if any) +you paid for it by sending an explanatory note within that +time to the person you received it from. If you received it +on a physical medium, you must return it with your note, and +such person may choose to alternatively give you a replacement +copy. If you received it electronically, such person may +choose to alternatively give you a second opportunity to +receive it electronically. + +THIS EBOOK IS OTHERWISE PROVIDED TO YOU "AS-IS". NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, ARE MADE TO YOU AS +TO THE EBOOK OR ANY MEDIUM IT MAY BE ON, INCLUDING BUT NOT +LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR A +PARTICULAR PURPOSE. + +Some states do not allow disclaimers of implied warranties or +the exclusion or limitation of consequential damages, so the +above disclaimers and exclusions may not apply to you, and you +may have other legal rights. + +INDEMNITY +You will indemnify and hold Michael Hart, the Foundation, +and its trustees and agents, and any volunteers associated +with the production and distribution of Project Gutenberg-tm +texts harmless, from all liability, cost and expense, including +legal fees, that arise directly or indirectly from any of the +following that you do or cause: [1] distribution of this eBook, +[2] alteration, modification, or addition to the eBook, +or [3] any Defect. + +DISTRIBUTION UNDER "PROJECT GUTENBERG-tm" +You may distribute copies of this eBook electronically, or by +disk, book or any other medium if you either delete this +"Small Print!" and all other references to Project Gutenberg, +or: + +[1] Only give exact copies of it. Among other things, this + requires that you do not remove, alter or modify the + eBook or this "small print!" statement. You may however, + if you wish, distribute this eBook in machine readable + binary, compressed, mark-up, or proprietary form, + including any form resulting from conversion by word + processing or hypertext software, but only so long as + *EITHER*: + + [*] The eBook, when displayed, is clearly readable, and + does *not* contain characters other than those + intended by the author of the work, although tilde + (~), asterisk (*) and underline (_) characters may + be used to convey punctuation intended by the + author, and additional characters may be used to + indicate hypertext links; OR + + [*] The eBook may be readily converted by the reader at + no expense into plain ASCII, EBCDIC or equivalent + form by the program that displays the eBook (as is + the case, for instance, with most word processors); + OR + + [*] You provide, or agree to also provide on request at + no additional cost, fee or expense, a copy of the + eBook in its original plain ASCII form (or in EBCDIC + or other equivalent proprietary form). + +[2] Honor the eBook refund and replacement provisions of this + "Small Print!" statement. + +[3] Pay a trademark license fee to the Foundation of 20% of the + gross profits you derive calculated using the method you + already use to calculate your applicable taxes. If you + don't derive profits, no royalty is due. Royalties are + payable to "Project Gutenberg Literary Archive Foundation" + the 60 days following each date you prepare (or were + legally required to prepare) your annual (or equivalent + periodic) tax return. Please contact us beforehand to + let us know your plans and to work out the details. + +WHAT IF YOU *WANT* TO SEND MONEY EVEN IF YOU DON'T HAVE TO? +Project Gutenberg is dedicated to increasing the number of +public domain and licensed works that can be freely distributed +in machine readable form. + +The Project gratefully accepts contributions of money, time, +public domain materials, or royalty free copyright licenses. +Money should be paid to the: +"Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +If you are interested in contributing scanning equipment or +software or other items, please contact Michael Hart at: +hart@pobox.com + +[Portions of this eBook's header and trailer may be reprinted only +when distributed free of all fees. Copyright (C) 2001, 2002 by +Michael S. Hart. Project Gutenberg is a TradeMark and may not be +used in any sales of Project Gutenberg eBooks or other materials be +they hardware or software or any other related product without +express permission.] + +*END THE SMALL PRINT! FOR PUBLIC DOMAIN EBOOKS*Ver.02/11/02*END* + diff --git a/old/7hode10.zip b/old/7hode10.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..0aa94a9 --- /dev/null +++ b/old/7hode10.zip diff --git a/old/8hode10.txt b/old/8hode10.txt new file mode 100644 index 0000000..d4b2009 --- /dev/null +++ b/old/8hode10.txt @@ -0,0 +1,5354 @@ +The Project Gutenberg EBook of Odes and Epodes, by Horace + +Copyright laws are changing all over the world. Be sure to check the +copyright laws for your country before downloading or redistributing +this or any other Project Gutenberg eBook. + +This header should be the first thing seen when viewing this Project +Gutenberg file. Please do not remove it. Do not change or edit the +header without written permission. + +Please read the "legal small print," and other information about the +eBook and Project Gutenberg at the bottom of this file. Included is +important information about your specific rights and restrictions in +how the file may be used. You can also find out about how to make a +donation to Project Gutenberg, and how to get involved. + + +**Welcome To The World of Free Plain Vanilla Electronic Texts** + +**eBooks Readable By Both Humans and By Computers, Since 1971** + +*****These eBooks Were Prepared By Thousands of Volunteers!***** + + +Title: Odes and Epodes + +Author: Horace + +Release Date: January, 2006 [EBook #9646] +[Yes, we are more than one year ahead of schedule] +[This file was first posted on October 13, 2003] + +Edition: 10 + +Language: Latin + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK ODES AND EPODES *** + + + + +Produced by Stan Goodman, Thomas Berger +and the Online Distributed Proofreading Team. + + + + +HORACE + +ODES AND EPODES + + +Edited by + +Paul Shorey, + +Professor in The University Of Chicago + + +Revised by + +Paul Shorey and Gordon J. Laing + +Professors in The University Of Chicago + + + + +Q. HORATII FLACCI + + + +CARMINUM + +LIBER PRIMUS. + + + + +I. + +Maecenas atavis edite regibus, +O et praesidium et dulce decus meum, +Sunt quos curriculo pulverem Olympicum +Collegisse iuvat metaque fervidis +Evitata rotis palmaque nobilis 5 +Terrarum dominos evehit ad deos; +Hunc, si mobilium turba Quiritium +Certat tergeminis tollere honoribus; +Illum, si proprio condidit horreo, +Quidquid de Libycis verritur areis. 10 +Gaudentem patrios findere sarculo +Agros Attalicis condicionibus +Numquam dimoveas, ut trabe Cypria +Myrtoum pavidus nauta secet mare. +Luctantem Icariis fluctibus Africum 15 +Mercator metuens otium et oppidi +Laudat rura sui; mox reficit ratis +Quassas, indocilis pauperiem pati. +Est qui nec veteris pocula Massici +Nec partem solido demere de die 20 +Spernit, nunc viridi membra sub arbuto +Stratus nunc ad aquae lene caput sacrae. +Multos castra iuvant et lituo tubae +Permixtus sonitus bellaque matribus +Detestata. Manet sub Iove frigido 25 +Venator tenerae coniugis immemor, +Seu visast catulis cerva fidelibus, +Seu rupit teretes Marsus aper plagas. +Me doctarum hederae praemia frontium +Dis miscent superis, me gelidum nemus 30 +Nympharumque leves cum Satyris chori +Secernunt populo, si neque tibias +Euterpe cohibet nec Polyhymnia +Lesboum refugit tendere barbiton. +Quod si me lyricis vatibus inseris, 35 +Sublimi feriam sidera vertice. + + + + +II. + +Iam satis terris nivis atque dirae +Grandinis misit pater et rubente +Dextera sacras iaculatus arcis + Terruit urbem, + +Terruit gentis, grave ne rediret 5 +Saeculum Pyrrhae nova monstra questae, +Omne cum Proteus pecus egit altos + Visere montis, + +Piscium et summa genus haesit ulmo, +Nota quae sedes fuerat columbis, 10 +Et superiecto pavidae natarunt + Aequore dammae. + +Vidimus flavum Tiberim retortis +Litore Etrusco violenter undis +Ire deiectum monumenta regis 15 + Templaque Vestae, + +Iliae dum se nimium querenti +Iactat ultorem, vagus et sinistra +Labitur ripa Iove non probante uxorius + amnis. 20 + +Audiet civis acuisse ferrum, +Quo graves Persae melius perirent, +Audiet pugnas vitio parentum + Rara iuventus. + +Quem vocet divum populus ruentis 25 +Imperi rebus? Prece qua fatigent +Virgines sanctae minus audientem + Carmina Vestam? + +Cui dabit partis scelus expiandi +Iuppiter? Tandem venias precamur, 30 +Nube candentis umeros amictus, + Augur Apollo; + +Sive tu mavis, Erycina ridens, +Quam Iocus circum volat et Cupido; +Sive neglectum genus et nepotes 35 + Respicis, auctor, + +Heu nimis longo satiate ludo, +Quem iuvat clamor galeaeque leves +Acer et Mauri peditis cruentum + Voltus in hostem; 40 + +Sive mutata iuvenem figura +Ales in terris imitaris almae +Filius Maiae, patiens vocari + Caesaris ultor, + +Serus in caelum redeas, diuque 45 +Laetus intersis populo Quirini, +Neve te nostris vitiis iniquum + Ocior aura + +Tollat; hic magnos potius triumphos, +Hic ames dici pater atque princeps, 50 +Neu sinas Medos equitare inultos + Te duce, Caesar. + + + + +III. + +Sic te diva potens Cypri, + Sic fratres Helenae, lucida sidera, +Ventorumque regat pater + Obstrictis aliis praeter Iapyga, +Navis, quae tibi creditum 5 + Debes Vergilium finibus Atticis, +Reddas incolumem precor + Et serves animae dimidium meae. +Illi robur et aes triplex + Circa pectus erat, qui fragilem truci 10 +Commisit pelago ratem + Primus, nec timuit praecipitem Africum +Decertantem Aquilonibus + Nec tristis Hyadas nec rabiem Noti, +Quo non arbiter Hadriae 15 + Maior, tollere seu ponere volt freta. +Quem mortis timuit gradum, + Qui siccis oculis monstra natantia, +Qui vidit mare turbidum et + Infamis scopulos, Acroceraunia? 20 +Nequiquam deus abscidit + Prudens Oceano dissociabili +Terras, si tamen impiae + Non tangenda rates transiliunt vada. +Audax omnia perpeti 25 + Gens humana ruit per vetitum nefas. +Audax Iapeti genus + Ignem fraude mala gentibus intulit. +Post ignem aetheria domo + Subductum macies et nova febrium 30 +Terris incubuit cohors, + Semotique prius tarda necessitas +Leti corripuit gradum. + Expertus vacuum Daedalus aera +Pennis non homini datis; 35 + Perrupit Acheronta Herculeus labor. +Nil mortalibus arduist; + Caelum ipsum petimus stultitia, neque +Per nostrum patimur scelus + Iracunda Iovem ponere fulmina. 40 + + + + +IV. + +Solvitur acris hiems grata vice veris et Favoni, + Trahuntque siccas machinae carinas, +Ac neque iam stabulis gaudet pecus aut arator igni, + Nec prata canis albicant pruinis. +Iam Cytherea choros ducit Venus imminente luna, 5 + Iunctaeque Nymphis Gratiae decentes +Alterno terram quatiunt pede, dum gravis Cyclopum + Volcanus ardens urit officinas. +Nunc decet aut viridi nitidum caput impedire myrto + Aut flore terrae quem ferunt solutae; 10 +Nunc et in umbrosis Fauno decet immolare lucis, + Seu poscat agna sive malit haedo. +Pallida mors aequo pulsat pede pauperum tabernas + Regumque turris. O beate Sesti, +Vitae summa brevis spem nos vetat incohare longam. 15 + Iam te premet nox, fabulaeque Manes, +Et domus exilis Plutonia; quo simul mearis, + Nec regna vini sortiere talis +Nec tenerum Lycidan mirabere, quo calet iuventus + Nunc omnis et mox virgines tepebunt. 20 + + + + +V. + +Quis multa gracilis te puer in rosa +Perfusus liquidis urget odoribus + Grato, Pyrrha, sub antro? + Cui flavam religas comam, + +Simplex munditiis? Heu quotiens fidem 5 +Mutatosque deos flebit et aspera + Nigris aequora ventis + Emirabitur insolens, + +Qui nunc te fruitur credulus aurea, +Qui semper vacuam, semper amabilem 10 + Sperat, nescius aurae + Fallacis. Miseri, quibus + +Intentata nites. Me tabula sacer +Votiva paries indicat uvida + Suspendisse potenti 15 + Vestimenta maris deo. + + + + +VI. + +Scriberis Vario fortis et hostium +Victor Maeonii carminis alite, +Quam rem cumque ferox navibus aut equis + Miles te duce gesserit. + +Nos, Agrippa, neque haec dicere nec gravem 5 +Pelidae stomachum cedere nescii +Nec cursus duplicis per mare Ulixei + Nec saevam Pelopis domum + +Conamur, tenues grandia, dum pudor +Imbellisque lyrae Musa potens vetat 10 +Laudes egregii Caesaris et tuas + Culpa deterere ingeni. + +Quis Martem tunica tectum adamantina +Digne scripserit, aut pulvere Troico +Nigrum Merionen, aut ope Palladis 15 + Tydiden superis parem? + +Nos convivia, nos proelia virginum +Sectis in iuvenes unguibus acrium +Cantamus vacui, sive quid urimur, + Non praeter solitum leves. 20 + + + + +VII. + +Laudabunt alii claram Rhodon aut Mytilenen + Aut Epheson bimarisve Corinthi +Moenia vel Baccho Thebas vel Apolline Delphos + Insignis aut Thessala Tempe. +Sunt quibus unum opus est intactae Palladis urbem 5 + Carmine perpetuo celebrare et +Undique decerptam fronti praeponere olivam. + Plurimus in Iunonis honorem +Aptum dicet equis Argos ditisque Mycenas. + Me nec tam patiens Lacedaemon 10 +Nec tam Larisae percussit campus opimae, + Quam domus Albuneae resonantis +Et praeceps Anio ac Tiburni lucus et uda + Mobilibus pomaria rivis. +Albus ut obscuro deterget nubila caelo 15 + Saepe Notus neque parturit imbris +Perpetuo, sic tu sapiens finire memento + Tristitiam vitaeque labores +Molli, Plance, mero, seu te fulgentia signis + Castra tenent seu densa tenebit 20 +Tiburis umbra tui. Teucer Salamina patremque + Cum fugeret, tamen uda Lyaeo +Tempora populea fertur vinxisse corona, + Sic tristis adfatus amicos: +'Quo nos cumque feret melior fortuna parente, 25 + Ibimus, o socii comitesque! +Nil desperandum Teucro duce et auspice Teucro: + Certus enim promisit Apollo, +Ambiguam tellure nova Salamina futuram. + O fortes peioraque passi 30 +Mecum saepe viri, nunc vino pellite curas; + Cras ingens iterabimus aequor.' + + + + +VIII. + +Lydia, dic, per omnis + Te deos oro, Sybarin cur properes amando +Perdere; cur apricum + Oderit campum, patiens pulveris atque solis? +Cur neque militaris 5 + Inter aequalis equitat, Gallica nec lupatis +Temperat ora frenis? + Cur timet flavum Tiberim tangere? Cur olivum +Sanguine viperino + Cautius vitat, neque iam livida gestat armis 10 +Bracchia, saepe disco, + Saepe trans finem iaculo nobilis expedito? +Quid latet, ut marinae + Filium dicunt Thetidis sub lacrimosa Troiae +Funera, ne virilis 15 + Cultus in caedem et Lycias proriperet catervas? + + + + +IX. + +Vides ut alta stet nive candidum +Soracte, nec iam sustineant onus + Silvae laborantes, geluque + Flumina constiterint acuto. + +Dissolve frigus ligna super foco 5 +Large reponens atque benignius + Deprome quadrimum Sabina, + O Thaliarche, merum diota. + +Permitte divis cetera; qui simul +Stravere ventos aequore fervido 10 + Deproeliantis, nec cupressi + Nec veteres agitantur orni. + +Quid sit futurum cras, fuge quaerere et +Quem fors dierum cumque dabit lucro + Adpone, nec dulcis amores 15 + Sperne puer neque tu choreas, + +Donec virenti canities abest +Morosa. Nunc et campus et areae + Lenesque sub noctem susurri + Composita repetantur hora; 20 + +Nunc et latentis proditor intimo +Gratus puellae risus ab angulo + Pignusque dereptum lacertis + Aut digito male pertinaci. + + + + +X. + +Mercuri, facunde nepos Atlantis, +Qui feros cultus hominum recentum +Voce formasti catus et decorae + More palaestrae, + +Te canam, magni Iovis et deorum 5 +Nuntium curvaeque lyrae parentem, +Callidum quidquid placuit iocoso + Condere furto. + +Te, boves olim nisi reddidisses +Per dolum amotas, puerum minaci 10 +Voce dum terret, viduus pharetra + Risit Apollo. + +Quin et Atridas duce te superbos +Ilio dives Priamus relicto +Thessalosque ignis et iniqua Troiae 15 + Castra fefellit. + +Tu pias laetis animas reponis +Sedibus virgaque levem coerces +Aurea turbam, superis deorum + Gratus et imis. 20 + + + + +XI. + +Tu ne quaesieris, scire nefas, quem mihi, quem tibi +Finem di dederint, Leuconoe, nec Babylonios +Temptaris numeros. Ut melius quidquid erit pati, +Seu pluris hiemes seu tribuit Iuppiter ultimam, +Quae nunc oppositis debilitat pumicibus mare 5 +Tyrrhenum: sapias, vina liques, et spatio brevi +Spem longam reseces. Dum loquimur, fugerit invida +Aetas: carpe diem, quam minimum credula postero. + + + + +XII. + +Quem virum aut heroa lyra vel acri +Tibia sumis celebrare, Clio? +Quem deum? Cuius recinet iocosa + Nomen imago + +Aut in umbrosis Heliconis oris, 5 +Aut super Pindo gelidove in Haemo? +Unde vocalem temere insecutae + Orphea silvae, + +Arte materna rapidos morantem +Fluminum lapsus celeresque ventos, 10 +Blandum et auritas fidibus canoris + Ducere quercus. + +Quid prius dicam solitis parentis +Laudibus, qui res hominum ac deorum, +Qui mare ac terras variisque mundum 15 + Temperat horis? + +Unde nil maius generatur ipso, +Nec viget quicquam simile aut secundum: +Proximos illi tamen occupavit + Pallas honores, 20 + +Proeliis audax; neque te silebo, +Liber, et saevis inimica virgo +Beluis, nec te, metuende certa + Phoebe sagitta. + +Dicam et Alciden puerosque Ledae, 25 +Hunc equis, illum superare pugnis +Nobilem; quorum simul alba nautis + Stella refulsit, + +Defluit saxis agitatus humor, +Concidunt venti fugiuntque nubes, 30 +Et minax, quod sic voluere, ponto + Unda recumbit. + +Romulum post hos prius an quietum +Pompili regnum memorem an superbos +Tarquini fascis dubito, an Catonis 35 + Nobile letum. + +Regulum et Scauros animaeque magnae +Prodigum Paullum superante Poeno +Gratus insigni referam camena + Fabriciumque. 40 + +Hunc, et incomptis Curium capillis +Utilem bello tulit, et Camillum +Saeva paupertas et avitus apto + Cum lare fundus. + +Crescit occulto velut arbor aevo 45 +Fama Marcelli; micat inter omnis +Iulium sidus velut inter ignis + Luna minores. + +Gentis humanae pater atque custos, +Orte Saturno, tibi cura magni 50 +Caesaris fatis data: tu secundo + Caesare regnes. + +Ille seu Parthos Latio imminentis +Egerit iusto domitos triumpho, +Sive subiectos Orientis orae 55 + Seras et Indos, + +Te minor latum reget aequus orbem; +Tu gravi curru quaties Olympum, +Tu parum castis inimica mittes + Fulmina lucis. 60 + + + + +XIII. + +Cum tu, Lydia, Telephi + Cervicem roseam, cerea Telephi +Laudas bracchia, vae meum + Fervens difficili bile tumet iecur. +Tum nec mens mihi nec color 5 + Certa sede manet, umor et in genas +Furtim labitur, arguens + Quam lentis penitus macerer ignibus. +Uror, seu tibi candidos + Turparunt umeros immodicae mero 10 +Rixae, sive puer furens + Impressit memorem dente labris notam. +Non, si me satis audias, + Speres perpetuum dulcia barbare +Laedentem oscula, quae Venus 15 + Quinta parte sui nectaris imbuit. +Felices ter et amplius, + Quos inrupta tenet copula nec malis +Divolsus querimoniis + Suprema citius solvet amor die. 20 + + + + +XIV. + +O navis, referent in mare te novi +Fluctus! O quid agis? Fortiter occupa + Portum! Nonne vides ut + Nudum remigio latus + +Et malus celeri saucius Africo 5 +Antemnaeque gemant, ac sine funibus +Vix durare carinae + Possint imperiosius + +Aequor? Non tibi sunt integra lintea, +Non di, quos iterum pressa voces malo. 10 + Quamvis Pontica pinus, + Silvae filia nobilis, + +Iactes et genus et nomen inutile, +Nil pictis timidus navita puppibus + Fidit. Tu, nisi ventis 15 + Debes ludibrium, cave. + +Nuper sollicitum quae mihi taedium, +Nunc desiderium curaque non levis, + Interfusa nitentis + Vites aequora Cycladas. 20 + + + + +XV. + +Pastor cum traheret per freta navibus +Idaeis Helenen perfidus hospitam, +Ingrato celeres obruit otio + Ventos ut caneret fera + +Nereus fata: 'Mala ducis avi domum, 5 +Quam multo repetet Graecia milite, +Coniurata tuas rumpere nuptias + Et regnum Priami vetus. + +Heu heu, quantus equis, quantus adest viris +Sudor! quanta moves funera Dardanae 10 +Genti! Iam galeam Pallas et aegida + Currusque et rabiem parat. + +Nequiquam Veneris praesidio ferox +Pectes caesariem, grataque feminis +Imbelli cithara carmina divides; 15 + Nequiquam thalamo gravis + +Hastas et calami spicula Cnosii +Vitabis strepitumque et celerem sequi +Aiacem: tamen, heu, serus adulteros + Crines pulvere collines. 20 + +Non Laertiaden, exitium tuae +Genti, non Pylium Nestora respicis? +Urgent impavidi te Salaminius + Teucer, te Sthenelus, sciens + +Pugnae, sive opus est imperitare equis, 25 +Non auriga piger. Merionen quoque +Nosces. Ecce furit te reperire atrox + Tydides, melior patre, + +Quem tu, cervus uti vallis in altera +Visum parte lupum graminis immemor 30 +Sublimi fugies mollis anhelitu, + Non hoc pollicitus tuae. + +Iracunda diem proferet Ilio +Matronisque Phrygum classis Achillei: +Post certas hiemes uret Achaicus 35 + Ignis Iliacas domos.' + + + + +XVI. + +O matre pulchra filia pulchrior, +Quem criminosis cumque voles modum + Pones iambis, sive flamma + Sive mari libet Hadriano. + +Non Dindymene, non adytis quatit 5 +Mentem sacerdotum incola Pythius, + Non Liber aeque, non acuta + Sic geminant Corybantes aera, + +Tristes ut irae, quas neque Noricus +Deterret ensis nec mare naufragum 10 + Nec saevus ignis nec tremendo + Iuppiter ipse ruens tumultu. + +Fertur Prometheus addere principi +Limo coactus particulam undique + Desectam et insani leonis 15 + Vim stomacho adposuisse nostro. + +Irae Thyesten exitio gravi +Stravere et altis urbibus ultimae + Stetere causae cur perirent + Funditus imprimeretque muris 20 + +Hostile aratrum exercitus insolens. +Compesce mentem! Me quoque pectoris + Temptavit in dulci iuventa + Fervor et in celeres iambos + +Misit furentem; nunc ego mitibus 25 +Mutare quaero tristia, dum mihi + Fias recantatis amica + Opprobriis animumque reddas. + + + + +XVII. + +Velox amoenum saepe Lucretilem +Mutat Lycaeo Faunus et igneam + Defendit aestatem capellis + Usque meis pluviosque ventos. + +Impune tutum per nemus arbutos 5 +Quaerunt latentis et thyma deviae + Olentis uxores mariti, + Nec viridis metuunt colubras + +Nec Martialis haediliae lupos, +Utcumque dulci, Tyndari, fistula 10 + Valles et Usticae cubantis + Levia personuere saxa. + +Di me tuentur, dis pietas mea +Et Musa cordist. Hic tibi copia + Manabit ad plenum benigno 15 + Ruris honorum opulenta cornu. + +Hic in reducta valle Caniculae +Vitabis aestus et fide Teia + Dices laborantis in uno + Penelopen vitreamque Circen; 20 + +Hic innocentis pocula Lesbii +Duces sub umbra, nec Semeleius + Cum Marte confundet Thyoneus + Proelia, nec metues protervum + +Suspecta Cyrum, ne male dispari 25 +Incontinentis iniciat manus + Et scindat haerentem coronam + Crinibus immeritamque vestem. + + + + +XVIII. + +Nullam, Vare, sacra vite prius severis arborem +Circa mite solum Tiburis et moenia Catili. +Siccis omnia nam dura deus proposuit neque +Mordaces aliter diffugiunt sollicitudines. +Quis post vina gravem militiam aut pauperiem crepat? 5 +Quis non te potius, Bacche pater, teque, decens Venus? +Ac ne quis modici transiliat munera Liberi, +Centaurea monet cum Lapithis rixa super mero +Debellata, monet Sithoniis non levis Euhius, +Cum fas atque nefas exiguo fine libidinum 10 +Discernunt avidi. Non ego te, candide Bassareu, +Invitum quatiam nec variis obsita frondibus +Sub divum rapiam. Saeva tene cum Berecyntio +Cornu tympana, quae subsequitur caecus amor sui, +Et tollens vacuum plus nimio gloria verticem 15 +Arcanique fides prodiga, perlucidior vitro. + + + + +XIX. + +Mater saeva Cupidinum + Thebanaeque iubet me Semelae puer +Et lasciva Licentia + Finitis animum reddere amoribus. +Urit me Glycerae nitor, 5 + Splendentis Pario marmore purius; +Urit grata protervitas + Et voltus nimium lubricus adspici. +In me tota ruens Venus + Cyprum deseruit, nec patitur Scythas 10 +Et versis animosum equis + Parthum dicere nec quae nihil attinent. +Hic vivum mihi caespitem, hic + Verbenas, pueri, ponite turaque +Bimi cum patera meri: 15 + Mactata veniet lenior hostia. + + + + +XX. + +Vile potabis modicis Sabinum +Cantharis, Graeca quod ego ipse testa +Conditum levi, datus in theatro + Cum tibi plausus, + +Care Maecenas eques, ut paterni 5 +Fluminis ripae simul et iocosa +Redderet laudes tibi Vaticani + Montis imago. + +Caecubum et prelo domitam Caleno +Tu bibes uvam: mea nec Falernae 10 +Temperant vites neque Formiani + Pocula colles. + + + + +XXI. + +Dianam tenerae dicite virgines, +Intonsum, pueri, dicite Cynthium + Latonamque supremo + Dilectam penitus Iovi. + +Vos laetam fluviis et nemorum coma, 5 +Quaecumque aut gelido prominet Algido, + Nigris aut Erymanthi + Silvis aut viridis Cragi; + +Vos Tempe totidem tollite laudibus +Natalemque, mares, Delon Apollinis 10 + Insignemque pharetra + Fraternaque umerum lyra. + +Hic bellum lacrimosum, hic miseram famem +Pestemque a populo et principe Caesare in + Persas atque Britannos 15 + Vestra motus aget prece. + + + + +XXII. + +Integer vitae scelerisque purus +Non eget Mauris iaculis neque arcu +Nec venenatis gravida sagittis, + Fusce, pharetra, + +Sive per Syrtis iter aestuosas, 5 +Sive facturus per inhospitalem +Caucasum vel quae loca fabulosus + Lambit Hydaspes. + +Namque me silva lupus in Sabina, +Dum meam canto Lalagen et ultra 10 +Terminum curis vagor expeditis, + Fugit inermem, + +Quale portentum neque militaris +Daunias latis alit aesculetis +Nec Iubae tellus generat, leonum 15 + Arida nutrix. + +Pone me pigris ubi nulla campis +Arbor aestiva recreatur aura, +Quod latus mundi nebulae malusque + Iuppiter urget; 20 + +Pone sub curru nimium propinqui +Solis in terra domibus negata: +Dulce ridentem Lalagen amabo, + Dulce loquentem. + + + + +XXIII. + +Vitas hinuleo me similis, Chloe, +Quaerenti pavidam montibus aviis + Matrem non sine vano + Aurarum et siluae metu. + +Nam seu mobilibus veris inhorruit 5 +Adventus foliis, seu virides rubum + Dimovere lacertae, + Et corde et genibus tremit. + +Atqui non ego te tigris ut aspera +Gaetulusve leo frangere persequor: 10 + Tandem desine matrem + Tempestiva sequi viro. + + + + +XXIV. + +Quis desiderio sit pudor aut modus +Tam cari capitis? Praecipe lugubris +Cantus, Melpomene, cui liquidam pater + Vocem cum cithara dedit. + +Ergo Quintilium perpetuus sopor 5 +Urget! Cui Pudor et Iustitiae soror, +Incorrupta Fides, nudaque Veritas + Quando ullum inveniet parem? + +Multis ille bonis flebilis occidit, +Nulli flebilior quam tibi, Vergili. 10 +Tu frustra pius heu non ita creditum + Poscis Quintilium deos. + +Quid? si Threicio blandius Orpheo +Auditam moderere arboribus fidem, +Num vanae redeat sanguis imagini, 15 + Quam virga semel horrida, + +Non lenis precibus fata recludere, +Nigro compulerit Mercurius gregi? +Durum: sed levius fit patientia, + Quidquid corrigerest nefas. 20 + + + + +XXV. + +Parcius iunctas quatiunt fenestras +Iactibus crebris iuvenes protervi, +Nec tibi somnos adimunt, amatque + Ianua limen, + +Quae prius multum facilis movebat 5 +Cardines. Audis minus et minus iam: +'Me tuo longas pereunte noctes, + Lydia, dormis?' + +Invicem moechos anus arrogantis +Flebis in solo levis angiportu, 10 +Thracio bacchante magis sub inter- + lunia vento, + +Cum tibi flagrans amor et libido, +Quae solet matres furiare equorum, +Saeviet circa iecur ulcerosum, 15 + Non sine questu, + +Laeta quod pubes hedera virenti +Gaudeat pulla magis atque myrto, +Aridas frondes hiemis sodali + Dedicet Hebro. 20 + + + + +XXVI. + +Musis amicus tristitiam et metus +Tradam protervis in mare Creticum + Portare ventis, quis sub Arcto + Rex gelidae metuatur orae, + +Quid Tiridaten terreat, unice 5 +Securus. O quae fontibus integris + Gaudes, apricos necte flores, + Necte meo Lamiae coronam, + +Pimplei dulcis. Nil sine te mei +Prosunt honores: hunc fidibus novis, 10 + Hunc Lesbio sacrare plectro + Teque tuasque decet sorores. + + + + +XXVII. + +Natis in usum laetitiae scyphis +Pugnare Thracumst: tollite barbarum + Morem, verecundumque Bacchum + Sanguineis prohibete rixis. + +Vino et lucernis Medus acinaces 5 +Immane quantum discrepat: impium + Lenite clamorem, sodales, + Et cubito remanete presso. + +Voltis severi me quoque sumere +Partem Falerni? Dicat Opuntiae 10 + Frater Megillae quo beatus + Volnere, qua pereat sagitta. + +Cessat voluntas? Non alia bibam +Mercede. Quae te cumque domat Venus, + Non erubescendis adurit 15 + Ignibus ingenuoque semper + +Amore peccas. Quidquid habes, age, +Depone tutis auribus. A miser, + Quanta laborabas Charybdi, + Digne puer meliore flamma! 20 + +Quae saga, quis te solvere Thessalis +Magus venenis, quis poterit deus? + Vix inligatum te triformi + Pegasus expediet Chimaera. + + + + +XXVIII. + +Te maris et terrae numeroque carentis arenae + Mensorem cohibent, Archyta, +Pulveris exigui prope litus parva Matinum + Munera, nec quicquam tibi prodest +Aerias temptasse domos animoque rotundum 5 + Percurrisse polum morituro. +Occidit et Pelopis genitor, conviva deorum, + Tithonusque remotus in auras +Et Iovis arcanis Minos admissus, habentque + Tartara Panthoiden iterum Orco 10 +Demissum, quamvis clipeo Troiana refixo + Tempora testatus nihil ultra +Nervos atque cutem morti concesserat atrae, + Iudice te non sordidus auctor +Naturae verique. Sed omnes una manet nox 15 + Et calcanda semel via leti. +Dant alios Furiae torvo spectacula Marti, + Exitiost avidum mare nautis; +Mixta senum ac iuvenum densentur funera; nullum + Saeva caput Proserpina fugit: 20 +Me quoque devexi rapidus comes Orionis + Illyricis Notus obruit undis. +At tu, nauta, vagae ne parce malignus arenae + Ossibus et capiti inhumato +Particulam dare: sic, quodcumque minabitur Eurus 25 + Fluctibus Hesperiis, Venusinae +Plectantur silvae te sospite, multaque merces, + Unde potest, tibi defluat aequo +Ab Iove Neptunoque sacri custode Tarenti. + Neglegis immeritis nocituram 30 +Postmodo te natis fraudem committere? Fors et + Debita iura vicesque superbae +Te maneant ipsum: precibus non linquar inultis, + Teque piacula nulla resolvent. +Quamquam festinas, non est mora longa; licebit 35 + Iniecto ter pulvere curras. + + + + +XXIX. + +Icci, beatis nunc Arabum invides +Gazis et acrem militiam paras + Non ante devictis Sabaeae + Regibus, horribilique Medo + +Nectis catenas? Quae tibi virginum 5 +Sponso necato barbara serviet? + Puer quis ex aula capillis + Ad cyathum statuetur unctis, + +Doctus sagittas tendere Sericas +Arcu paterno? Quis neget arduis 10 + Pronos relabi posse rivos + Montibus et Tiberim reverti, + +Cum tu coemptos undique nobilis +Libros Panaeti Socraticam et domum + Mutare loricis Hiberis, 15 + Pollicitus meliora, tendis ? + + + + +XXX. + +O Venus, regina Cnidi Paphique, +Sperne dilectam Cypron et vocantis +Ture te multo Glycerae decoram + Transfer in aedem. + +Fervidus tecum puer et solutis 5 +Gratiae zonis properentque Nymphae +Et parum comis sine te Iuventas + Mercuriusque. + + + + +XXXI. + +Quid dedicatum poscit Apollinem +Vates? Quid orat, de patera novum + Fundens liquorem? Non opimae + Sardiniae segetes feracis, + +Non aestuosae grata Calabriae 5 +Armenta, non aurum aut ebur Indicum, + Non rura, quae Liris quieta + Mordet aqua taciturnus amnis. + +Premant Calena falce quibus dedit +Fortuna vitem, dives et aureis 10 + Mercator exsiccet culullis + Vina Syra reparata merce, + +Dis carus ipsis, quippe ter et quater +Anno revisens aequor Atlanticum + Impune. Me pascunt olivae, 15 + Me cichorea levesque malvae. + +Frui paratis et valido mihi, +Latoe, dones et precor integra + Cum mente nec turpem senectam + Degere nec cithara carentem. 20 + + + + +XXXII. + +Poscimur. Siquid vacui sub umbra +Lusimus tecum, quod et hunc in annum +Vivat et pluris, age dic Latinum, + Barbite, carmen, + +Lesbio primum modulate civi, 5 +Qui ferox bello tamen inter arma, +Sive iactatam religarat udo + Litore navim, + +Liberum et Musas Veneremque et illi +Semper haerentem puerum canebat, 10 +Et Lycum nigris oculis nigroque + Crine decorum. + +O decus Phoebi et dapibus supremi +Grata testudo Iovis, o laborum +Dulce lenimen, mihi cumque salve 15 + Rite vocanti! + + + + +XXXIII. + +Albi, ne doleas plus nimio memor +Immitis Glycerae, neu miserabilis +Decantes elegos, cur tibi iunior + Laesa praeniteat fide. + +Insignem tenui fronte Lycorida 5 +Cyri torret amor, Cyrus in asperam +Declinat Pholoen; sed prius Apulis + Iungentur capreae lupis + +Quam turpi Pholoe peccet adultero. +Sic visum Veneri, cui placet impares 10 +Formas atque animos sub iuga aenea + Saevo mittere cum ioco. + +Ipsum me melior cum peteret Venus, +Grata detinuit compede Myrtale +Libertina, fretis acrior Hadriae 15 + Curvantis Calabros sinus. + + + + +XXXIV. + +Parcus deorum cultor et infrequens, +Insanientis dum sapientiae + Consultus erro, nunc retrorsum + Vela dare atque iterare cursus + +Cogor relictos. Namque Diespiter, 5 +Igni corusco nubila dividens + Plerumque, per purum tonantis + Egit equos volucremque currum, + +Quo bruta tellus et vaga flumina, +Quo Styx et invisi horrida Taenari 10 + Sedes Atlanteusque finis + Concutitur. Valet ima summis + +Mutare et insignem attenuat deus, +Obscura promens; hinc apicem rapax + Fortuna cum stridore acuto 15 + Sustulit, hic posuisse gaudet. + + + + +XXXV. + +O diva, gratum quae regis Antium, +Praesens vel imo tollere de gradu + Mortale corpus vel superbos + Vertere funeribus triumphos, + +Te pauper ambit sollicita prece 5 +Ruris colonus, te dominam aequoris + Quicumque Bithyna lacessit + Carpathium pelagus carina. + +Te Dacus asper, te profugi Scythae +Urbesque gentesque et Latium ferox 10 + Regumque matres barbarorum et + Purpurei metuunt tyranni, + +Iniurioso ne pede proruas +Stantem columnam, neu populus frequens + Ad arma cessantis, ad arma 15 + Concitet imperiumque frangat. + +Te semper anteit saeva Necessitas, +Clavos trabalis et cuneos manu + Gestans aena, nec severus + Uncus abest liquidumque plumbum. 20 + +Te Spes et albo rara Fides colit +Velata panno, nec comitem abnegat, + Utcumque mutata potentis + Veste domos inimica linquis. + +At volgus infidum et meretrix retro 25 +Periura cedit, diffugiunt cadis + Cum faece siccatis amici + Ferre iugum pariter dolosi. + +Serves iturum Caesarem in ultimos +Orbis Britannos et iuvenum recens 30 + Examen Eois timendum + Partibus Oceanoque rubro. + +Eheu cicatricum et sceleris pudet +Fratrumque. Quid nos dura refugimus + Aetas? quid intactum nefasti + Liquimus? unde manum iuventus 35 + +Metu deorum continuit? quibus +Pepercit aris? O utinam nova + Incude diffingas retusum in + Massagetas Arabasque ferrum! 40 + + + + +XXXVI. + +Et ture et fidibus iuvat + Placare et vituli sanguine debito +Custodes Numidae deos, + Qui nunc Hesperia sospes ab ultima +Caris multa sodalibus, 5 + Nulli plura tamen dividit oscula +Quam dulci Lamiae, memor + Actae non alio rege puertiae +Mutataeque simul togae. + Cressa ne careat pulchra dies nota, 10 +Neu promptae modus amphorae + Neu morem in Salium sit requies pedum, +Neu multi Damalis meri + Bassum Threicia vincat amystide, +Neu desint epulis rosae 15 + Neu vivax apium neu breve lilium. +Omnes in Damalin putris + Deponent oculos, nec Damalis novo +Divelletur adultero, + Lascivis hederis ambitiosior. 20 + + + + +XXXVII. + +Nunc est bibendum, nunc pede libero +Pulsanda tellus, nunc Saliaribus + Ornare pulvinar deorum + Tempus erat dapibus, sodales. + +Antehac nefas depromere Caecubum 5 +Cellis avitis, dum Capitolio + Regina dementis ruinas + Funus et imperio parabat + +Contaminato cum grege turpium +Morbo virorum, quidlibet impotens 10 + Sperare fortunaque dulci + Ebria. Sed minuit furorem + +Vix una sospes navis ab ignibus, +Mentemque lymphatam Mareotico + Redegit in veros timores 15 + Caesar, ab Italia volantem + +Remis adurgens, accipiter velut +Mollis columbas aut leporem citus + Venator in campis nivalis + Haemoniae, daret ut catenis 20 + +Fatale monstrum. Quae generosius +Perire quaerens nec muliebriter + Expavit ensem nec latentis + Classe cita reparavit oras. + +Ausa et iacentem visere regiam 25 +Voltu sereno, fortis et asperas + Tractare serpentes, ut atrum + Corpore combiberet venenum, + +Deliberata morte ferocior, +Saevis Liburnis scilicet invidens 30 + Privata deduci superbo + Non humilis mulier triumpho. + + + + +XXXVIII. + +Persicos odi, puer, apparatus; +Displicent nexae philyra coronae; +Mitte sectari, rosa quo locorum + Sera moretur. + +Simplici myrto nihil adlabores 5 +Sedulus curo: neque te ministrum +Dedecet myrtus neque me sub arta + Vite bibentem. + + + + +CARMINUM + +LIBER SECUNDUS. + + + + +I. + +Motum ex Metello consule civicum +Bellique causas et vitia et modos + Ludumque Fortunae gravisque + Principum amicitias et arma + +Nondum expiatis uncta cruoribus, 5 +Periculosae plenum opus aleae, + Tractas et incedis per ignis + Suppositos cineri doloso. + +Paullum severae Musa tragoediae +Desit theatris; mox ubi publicas 10 + Res ordinaris, grande munus + Cecropio repetes cothurno, + +Insigne maestis praesidium reis +Et consulenti, Pollio, Curiae, + Cui laurus aeternos honores 15 + Delmatico peperit triumpho. + +Iam nunc minaci murmure cornuum +Perstringis auris, iam litui strepunt, + Iam fulgor armorum fugacis + Terret equos equitumque voltus. 20 + +Audire magnos iam videor duces, +Non indecoro pulvere sordidos, + Et cuncta terrarum subacta + Praeter atrocem animum Catonis. + +Iuno et deorum quisquis amicior 25 +Afris inulta cesserat impotens + Tellure victorum nepotes + Rettulit inferias Iugurthae. + +Quis non Latino sanguine pinguior +Campus sepulcris impia proelia 30 + Testatur auditumque Medis + Hesperiae sonitum ruinae? + +Qui gurges aut quae flumina lugubris +Ignara belli? quod mare Dauniae + Non decoloravere caedes? 35 + Quae caret ora cruore nostro? + +Sed ne relictis, Musa procax, iocis +Ceae retractes munera neniae, + Mecum Dionaeo sub antro + Quaere modos leviore plectro. + + + + +II. + +Nullus argento color est avaris +Abdito terris, inimice lamnae +Crispe Sallusti, nisi temperato + Splendeat usu. + +Vivet extento Proculeius aevo, 5 +Notus in fratres animi paterni; +Illum aget penna metuente solvi + Fama superstes. + +Latius regnes avidum domando +Spiritum, quam si Libyam remotis 10 +Gadibus iungas et uterque Poenus + Serviat uni. + +Crescit indulgens sibi dirus hydrops +Nec sitim pellit, nisi causa morbi +Fugerit venis et aquosus albo 15 + Corpore languor. + +Redditum Cyri solio Phraaten +Dissidens plebi numero beatorum +Eximit Virtus populumque falsis + Dedocet uti 20 + +Vocibus, regnum et diadema tutum +Deferens uni propriamque laurum, +Quisquis ingentis oculo inretorto + Spectat acervos. + + + + +III. + +Aequam memento rebus in arduis +Servare mentem, non secus in bonis + Ab insolenti temperatam + Laetitia, moriture Delli, + +Seu maestus omni tempore vixeris, 5 +Seu te in remoto gramine per dies + Festos reclinatum bearis + Interiore nota Falerni. + +Quo pinus ingens albaque populus +Umbram hospitalem consociare amant 10 + Ramis? Quid obliquo laborat + Lympha fugax trepidare rivo? + +Huc vina et unguenta et nimium brevis +Flores amoenae ferre iube rosae, + Dum res et aetas et sororum + Fila trium patiuntur atra. 15 + +Cedes coemptis saltibus et domo +Villaque, flavus quam Tiberis lavit, + Cedes, et exstructis in altum + Divitiis potietur heres. + +Divesne prisco natus ab Inacho 20 +Nil interest an pauper et infima + De gente sub divo moreris, + Victima nil miserantis Orci. + +Omnes eodem cogimur, omnium +Versatur urna serius ocius 25 + Sors exitura et nos in aeternum + Exsilium impositura cumbae. + + + + +IV. + +Ne sit ancillae tibi amor pudori, +Xanthia Phoceu! Prius insolentem +Serva Briseis niveo colore + Movit Achillem; + +Movit Aiacem Telamone natum 5 +Forma captivae dominum Tecmessae; +Arsit Atrides medio in triumpho + Virgine rapta, + +Barbarae postquam cecidere turmae +Thessalo victore et ademptus Hector 10 +Tradidit fessis leviora tolli + Pergama Grais. + +Nescias an te generum beati +Phyllidis flavae decorent parentes; +Regium certe genus et penatis 15 + Maeret iniquos. + +Crede non illam tibi de scelesta +Plebe dilectam, neque sic fidelem, +Sic lucro aversam potuisse nasci + Matre pudenda. 20 + +Bracchia et voltum teretesque suras +Integer laudo; fuge suspicari, +Cuius octavum trepidavit aetas + Claudere lustrum. + + + + +V. + +Nondum subacta ferre iugum valet +Cervice, nondum munia comparis + Aequare nec tauri ruentis + In venerem tolerare pondus. + +Circa virentis est animus tuae 5 +Campos iuvencae, nunc fluviis gravem + Solantis aestum, nunc in udo + Ludere cum vitulis salicto + +Praegestientis. Tolle cupidinem +Immitis uvae: iam tibi lividos 10 + Distinguet autumnus racemos + Purpureo varius colore. + +Iam te sequetur: currit enim ferox +Aetas, et illi, quos tibi dempserit, + Adponet annos; iam proterva 15 + Fronte petet Lalage maritum, + +Dilecta quantum non Pholoe fugax, +Non Chloris, albo sic umero nitens + Ut pura nocturno renidet + Luna mari, Cnidiusve Gyges, 20 + +Quem si puellarum insereres choro, +Mire sagacis falleret hospites + Discrimen obscurum solutis + Crinibus ambiguoque voltu. + + + + +VI. + +Septimi, Gadis aditure mecum et +Cantabrum indoctum iuga ferre nostra et +Barbaras Syrtis, ubi Maura semper + Aestuat unda: + +Tibur Argeo positum colono 5 +Sit meae sedes utinam senectae, +Sit modus lasso maris et viarum + Militiaeque. + +Unde si Parcae prohibent iniquae, +Dulce pellitis ovibus Galaesi 10 +Flumen et regnata petam Laconi + Rura Phalantho. + +Ille terrarum mihi praeter omnis +Angulus ridet, ubi non Hymetto +Mella decedunt viridique certat 15 + Baca Venafro; + +Ver ubi longum tepidasque praebet +Iuppiter brumas, et amicus Aulon +Fertili Baccho minimum Falernis + Invidet uvis. 20 + +Ille te mecum locus et beatae +Postulant arces; ibi tu calentem +Debita sparges lacrima favillam + Vatis amici. + + + + +VII. + +O saepe mecum tempus in ultimum +Deducte Bruto militiae duce, + Quis te redonavit Quiritem + Dis patriis Italoque caelo, + +Pompei, meorum prime sodalium, 5 +Cum quo morantem saepe diem mero + Fregi, coronatus nitentis + Malobathro Syrio capillos? + +Tecum Philippos et celerem fugam +Sensi relicta non bene parmula, 10 + Cum fracta virtus et minaces + Turpe solum tetigere mento. + +Sed me per hostis Mercurius celer +Denso paventem sustulit aere; + Te rursus in bellum resorbens 15 + Unda fretis tulit aestuosis. + +Ergo obligatam redde Iovi dapem, +Longaque fessum militia latus + Depone sub lauru mea nec + Parce cadis tibi destinatis. 20 + +Oblivioso levia Massico +Ciboria exple, funde capacibus + Unguenta de conchis. Quis udo + Deproperare apio coronas + +Curatve myrto? Quem Venus arbitrum 25 +Dicet bibendi? Non ego sanius + Bacchabor Edonis: recepto + Dulce mihi furerest amico. + + + + +VIII. + +Ulla si iuris tibi peierati +Poena, Barine, nocuisset umquam, +Dente si nigro fieres vel uno + Turpior ungui, + +Crederem. Sed tu simul obligasti 5 +Perfidum votis caput, enitescis +Pulchrior multo, iuvenumque prodis + Publica cura. + +Expedit matris cineres opertos +Fallere et toto taciturna noctis 10 +Signa cum caelo gelidaque divos + Morte carentis. + +Ridet hoc, inquam, Venus ipsa, rident +Simplices Nymphae ferus et Cupido, +Semper ardentis acuens sagittas 15 + Cote cruenta. + +Adde quod pubes tibi crescit omnis, +Servitus crescit nova, nec priores +Impiae tectum dominae relinquunt, + Saepe minati. 20 + +Te suis matres motuunt iuvencis, +Te senes parci miseraeque nuper +Virgines nuptae, tua ne retardet + Aura maritos. + + + + +IX. + +Non semper imbres nubibus hispidos +Manant in agros aut mare Caspium + Vexant inaequales procellae + Usque, nec Armeniis in oris, + +Amice Valgi, stat glacies iners 5 +Mensis per omnis, aut Aquilonibus + Querceta Gargani laborant + Et foliis viduantur orni: + +Tu semper urges flebilibus modis +Mysten ademptum, nec tibi Vespero 10 + Surgente decedunt amores + Nec rapidum fugiente solem. + +At non ter aevo functus amabilem +Ploravit omnis Antilochum senex + Annos, nec impubem parentes 15 + Troilon aut Phrygiae sorores + +Flevere semper. Desine mollium +Tandem querellarum, et potius nova + Cantemus Augusti tropaea + Caesaris et rigidum Niphaten, 20 + +Medumque flumen gentibus additum +Victis minores volvere vertices, + Intraque praescriptum Gelonos + Exiguis equitare campis. + + + + +X. + +Rectius vives, Licini, neque altum +Semper urgendo neque, dum procellas +Cautus horrescis, nimium premendo + Litus iniquum. + +Auream quisquis mediocritatem 5 +Diligit, tutus caret obsoleti +Sordibus tecti, caret invidenda + Sobrius aula. + +Saepius ventis agitatur ingens +Pinus et celsae graviore casu 10 +Decidunt turres feriuntque summos + Fulgura montis. + +Sperat infestis, metuit secundis +Alteram sortem bene praeparatum +Pectus. Informis hiemes reducit 15 + Iuppiter, idem + +Submovet. Non, si male nunc, et olim +Sic erit: quondam cithara tacentem +Suscitat Musam neque semper arcum + Tendit Apollo. 20 + +Rebus angustis animosus atque +Fortis appare; sapienter idem +Contrahes vento nimium secundo + Turgida vela. + + + + +XI. + +Quid bellicosus Cantaber et Scythes, +Hirpine Quinti, cogitet Hadria + Divisus obiecto, remittas + Quaerere, nec trepides in usum + +Poscentis aevi pauca. Fugit retro 5 +Levis iuventas et decor, arida + Pellente lascivos amores + Canitie facilemque somnum. + +Non semper idem floribus est honor +Vernis, neque uno luna rubens nitet 10 + Voltu: quid aeternis minorem + Consiliis animum fatigas? + +Cur non sub alta vel platano vel hac +Pinu iacentes sic temere et rosa + Canos odorati capillos, 15 + Dum licet, Assyriaque nardo + +Potamus uncti? Dissipat Euhius +Curas edacis. Quis puer ocius + Restinguet ardentis Falerni + Pocula praetereunte lympha? 20 + +Quis devium scortum eliciet domo +Lyden? Eburna, die age, cum lyra + Maturet, in comptum Lacaenae + More comam religata nodum. + + + + +XII. + +Nolis longa ferae bella Numantiae +Nec durum Hannibalem nec Siculum mare +Poeno purpureum sanguine mollibus + Aptari citharae modis, + +Nec saevos Lapithas et nimium mero 5 +Hylaeum domitosque Herculea manu +Telluris iuvenes, unde periculum + Fulgens contremuit domus + +Saturni veteris: tuque pedestribus +Dices historiis proelia Caesaris, 10 +Maecenas, melius ductaque per vias + Regum colla minacium. + +Me dulcis dominae Musa Licymniae +Cantus, me voluit dicere lucidum +Fulgentis oculos et bene mutuis 15 + Fidum pectus amoribus; + +Quam nec ferre pedem dedecuit choris +Nec certare ioco nec dare bracchia +Ludentem nitidis virginibus sacro + Dianae celebris die. 20 + +Num tu quae tenuit dives Achaemenes +Aut pinguis Phrygiae Mygdonias opes +Permutare velis crine Licymniae, + Plenas aut Arabum domos, + +Dum flagrantia detorquet ad oscula 25 +Cervicem, aut facili saevitia negat +Quae poscente magis gaudeat eripi, + Interdum rapere occupet? + + + + +XIII. + +Ille et nefasto te posuit die, +Quicumque primum, et sacrilega manu + Produxit, arbos, in nepotum + Perniciem opprobriumque pagi; + +Illum et parentis crediderim sui 5 +Fregisse cervicem et penetralia + Sparsisse nocturno cruore + Hospitis; ille venena Colcha + +Et quidquid usquam concipitur nefas +Tractavit, agro qui statuit meo 10 + Te triste lignum, te caducum + In domini caput immerentis. + +Quid quisque vitet, numquam homini satis +Cautumst in horas: navita Bosporum + Poenus perhorrescit neque ultra 15 + Caeca timet aliunde fata; + +Miles sagittas et celerem fugam +Parthi, catenas Parthus et Italum + Robur; sed improvisa leti + Vis rapuit rapietque gentis. 20 + +Quam paene furvae regna Proserpinae +Et iudicantem vidimus Aeacum + Sedesque discriptas piorum et + Aeoliis fidibus querentem + +Sappho puellis de popularibus, 25 +Et te sonantem plenius aureo, + Alcaee, plectro dura navis, + Dura fugae mala, dura belli. + +Utrumque sacro digna silentio +Mirantur umbrae dicere; sed magis 30 + Pugnas et exactos tyrannos + Densum umeris bibit aure volgus. + +Quid mirum, ubi illis carminibus stupens +Demittit atras belua centiceps + Auris, et intorti capillis 35 + Eumenidum recreantur angues? + +Quin et Prometheus et Pelopis parens +Dulci laborem decipitur sono, + Nec curat Orion leones + Aut timidos agitare lyncas. 40 + + + + +XIV. + +Eheu fugaces, Postume, Postume, +Labuntur anni, nec pietas moram + Rugis et instanti senectae + Adferet indomitaeque morti; + +Non si trecenis quotquot eunt dies, 5 +Amice, places inlacrimabilem + Plutona tauris, qui ter amplum + Geryonen Tityonque tristi + +Compescit unda, scilicet omnibus, +Quicumque terrae munere vescimur, 10 + Enaviganda, sive reges + Sive inopes erimus coloni. + +Frustra cruento Marte carebimus +Fractisque rauci fluctibus Hadriae, + Frustra per autumnos nocentem 15 + Corporibus metuemus Austrum: + +Visendus ater flumine languido +Cocytos errans et Danai genus + Infame damnatusque longi + Sisyphus Aeolides laboris. 20 + +Linquenda tellus et domus et placens +Uxor, neque harum, quas colis, arborum + Te praeter invisas cupressos + Ulla brevem dominum sequetur. + +Absumet heres Caecuba dignior 25 +Servata centum clavibus et mero + Tinguet pavimentum superbo, + Pontificum potiore cenis. + + + + +XV. + +Iam pauca aratro iugera regiae +Moles relinquent; undique latius + Extenta visentur Lucrino + Stagna lacu, platanusque caelebs + +Evincet ulmos; tum violaria et 5 +Myrtus et omnis copia narium + Spargent olivetis odorem + Fertilibus domino priori; + +Tum spissa ramis laurea fervidos +Excludet ictus. Non ita Romuli 10 + Praescriptum et intonsi Catonis + Auspiciis veterumque norma. + +Privatus illis census erat brevis, +Commune magnum: nulla decempedis + Metata privatis opacam 15 + Porticus excipiebat Arcton, + +Nec fortuitum spernere caespitem +Leges sinebant, oppida publico + Sumptu iubentes et deorum + Templa novo decorare saxo. 20 + + + + +XVI. + +Otium divos rogat in patenti +Prensus Aegaeo, simul atra nubes +Condidit lunam neque certa fulgent + Sidera nautis; + +Otium bello furiosa Thrace, 5 +Otium Medi pharetra decori, +Grosphe, non gemmis neque purpura ve- + nale nec auro. + +Non enim gazae neque consularis +Submovet lictor miseros tumultus 10 +Mentis et curas laqueata circum + Tecta volantis. + +Vivitur parvo bene cui paternum +Splendet in mensa tenui salinum +Nec levis somnos timor aut cupido 15 + Sordidus aufert. + +Quid brevi fortes iaculamur aevo +Multa? Quid terras alio calentis +Sole mutamus? Patriae quis exsul + Se quoque fugit? 20 + +Scandit aeratas vitiosa navis +Cura nec turmas equitum relinquit, +Ocior cervis et agente nimbos + Ocior Euro. + +Laetus in praesens animus quod ultrast 25 +Oderit curare et amara lento +Temperet risu; nihil est ab omni + Parte beatum. + +Abstulit clarum cita mors Achillem, +Longa Tithonum minuit senectus, 30 +Et mihi forsan tibi quod negarit + Porriget hora. + +Te greges centum Siculaeque circum +Mugiunt vaccae, tibi tollit hinnitum +Apta quadrigis equa, te bis Afro 35 + Murice tinctae + +Vestiunt lanae; mihi parva rura et +Spiritum Graiae tenuem Camenae +Parca non mendax dedit et malignum + Spernere volgus. 40 + + + + +XVII. + +Cur me querellis exanimas tuis? +Nec dis amicumst nec mihi te prius + Obire, Maecenas, mearum + Grande decus columenque rerum. + +A, te meae si partem animae rapit 5 +Maturior vis, quid moror altera, + Nec carus aeque nec superstes + Integer? Ille dies utramque + +Ducet ruinam. Non ego perfidum +Dixi sacramentum: ibimus, ibimus, 10 + Utcumque praecedes, supremum + Carpere iter comites parati. + +Me nec Chimaerae spiritus igneae +Nec, si resurgat, centimanus Gyas + Divellet umquam: sic potenti 15 + Iustitiae placitumque Parcis. + +Seu Libra seu me Scorpios adspicit +Formidolosus pars violentior + Natalis horae, seu tyrannus + Hesperiae Capricornus undae, 20 + +Utrumque nostrum incredibili modo +Consentit astrum. Te Iovis impio + Tutela Saturno refulgens + Eripuit volucrisque Fati + +Tardavit alas, cum populus frequens 25 +Laetum theatris ter crepuit sonum; + Me truncus inlapsus cerebro + Sustulerat, nisi Faunus ictum + +Dextra levasset, Mercurialium +Custos virorum. Reddere victimas 30 + Aedemque votivam memento; + Nos humilem feriemus agnam. + + + + +XVIII. + +Non ebur neque aureum + Mea renidet in domo lacunar, +Non trabes Hymettiae + Premunt columnas ultima recisas +Africa, neque Attali 5 + Ignotus heres regiam occupavi, +Nec Laconicas mihi + Trahunt honestae purpuras clientae. +At fides et ingeni + Benigna venast, pauperemque dives 10 +Me petit: nihil supra + Deos lacesso nec potentem amicum +Largiora flagito, + Satis beatus unicis Sabinis. +Truditur dies die, 15 + Novaeque pergunt interire lunae: +Tu secanda marmora + Locas sub ipsum funus, et sepulcri +Immemor struis domos, + Marisque Bais obstrepentis urges 20 +Submovere litora, + Parum locuples continente ripa. +Quid quod usque proximos + Revellis agri terminos et ultra +Limites clientium 25 + Salis avarus? Pellitur paternos +In sinu ferens deos + Et uxor et vir sordidosque natos. +Nulla certior tamen + Rapacis Orci fine destinata 30 +Aula divitem manet + Erum. Quid ultra tendis? Aequa tellus +Pauperi recluditur + Regumque pueris, nec satelles Orci +Callidum Promethea 35 + Revexit auro captus. Hic superbum +Tantalum atque Tantali + Genus coercet, hic levare functum +Pauperem laboribus + Vocatus atque non vocatus audit. 40 + + + + +XIX. + +Bacchum in remotis carmina rupibus +Vidi docentem, credite posteri, + Nymphasque discentis et auris + Capripedum Satyrorum acutas. + +Euhoe, recenti mens trepidat metu, 5 +Plenoque Bacchi pectore turbidum + Laetatur. Euhoe, parce Liber, + Parce gravi metuende thyrso. + +Fas pervicacis est mihi Thyiadas +Vinique fontem lactis et uberes 10 + Cantare rivos atque truncis + Lapsa cavis iterare mella; + +Fas et beatae coniugis additum +Stellis honorem tectaque Penthei + Disiecta non leni ruina 15 + Thracis et exitium Lycurgi. + +Tu flectis amnis, tu mare barbarum, +Tu separatis uvidus in iugis + Nodo coerces viperino + Bistonidum sine fraude crinis. 20 + +Tu, cum parentis regna per arduum +Cohors Gigantum scanderet impia, + Rhoetum retorsisti leonis + Unguibus horribilique mala; + +Quamquam choreis aptior et iocis 25 +Ludoque dictus non sat idoneus + Pugnae ferebaris; sed idem + Pacis eras mediusque belli. + +Te vidit insons Cerberus aureo +Cornu decorum, leniter atterens 30 + Caudam, et recedentis trilingui + Ore pedes tetigitque crura. + + + + +XX. + +Non usitata nec tenui ferar +Penna biformis per liquidum aethera + Vates, neque in terris morabor + Longius invidiaque maior + +Urbis relinquam. Non ego pauperum 5 +Sanguis parentum, non ego, quem vocas, + Dilecte Maecenas, obibo + Nec Stygia cohibebor unda. + +Iam iam residunt cruribus asperae +Pelles et album mutor in alitem 10 + Superne, nascunturque leves + Per digitos umerosque plumae. + +Iam Daedaleo notior Icaro +Visam gementis litora Bospori + Syrtisque Gaetulas canorus 15 + Ales Hyperboreosque campos. + +Me Colchus et qui dissimulat metum +Marsae cohortis Dacus et ultimi + Noscent Geloni, me peritus + Discet Hiber Rhodanique potor. 20 + +Absint inani funere neniae +Luctusque turpes et querimoniae; + Compesce clamorem ac sepulcri + Mitte supervacuos honores. + + + + +CARMINUM + +LIBER TERTIUS. + + + + +I. + +Odi profanum volgus et arceo. +Favete linguis: carmina non prius + Audita Musarum sacerdos + Virginibus puerisque canto. + +Regum timendorum in proprios greges, 5 +Reges in ipsos imperiumst Iovis, + Clari Giganteo triumpho, + Cuncta supercilio moventis. + +Est ut viro vir latius ordinet +Arbusta sulcis, hic generosior 10 + Descendat in Campum petitor, + Moribus hic meliorque fama + +Contendat, illi turba clientium +Sit maior: aequa lege Necessitas + Sortitur insignis et imos; 15 + Omne capax movet urna nomen. + +Destrictus ensis cui super impia +Cervice pendet, non Siculae dapes + Dulcem elaborabunt saporem, + Non avium citharaeque cantus 20 + +Somnum reducent. Somnus agrestium +Lenis virorum non humilis domos + Fastidit umbrosamque ripam, + Non zephyris agitata tempe. + +Desiderantem quod satis est neque 25 +Tumultuosum sollicitat mare + Nec saevus Arcturi cadentis + Impetus aut orientis Haedi, + +Non verberatae grandine vineae +Fundusque mendax, arbore nunc aquas 30 + Culpante, nunc torrentia agros + Sidera, nunc hiemes iniquas. + +Contracta pisces aequora sentiunt +Iactis in altum molibus: huc frequens + Caementa demittit redemptor 35 + Cum famulis dominusque terrae + +Fastidiosus. Sed Timor et Minae +Scandunt eodem quo dominus, neque + Decedit aerata triremi et + Post equitem sedet atra Cura. 40 + +Quod si dolentem nec Phrygius lapis +Nec purpurarum sidere clarior + Delenit usus nec Falerna + Vitis Achaemeniumque costum: + +Cur invidendis postibus et novo 45 +Sublime ritu moliar atrium? + Cur valle permutem Sabina + Divitias operosiores? + + + + +II. + +Angustam amice pauperiem pati +Robustus acri militia puer + Condiscat et Parthos ferocis + Vexet eques metuendus hasta, + +Vitamque sub divo et trepidis agat 5 +In rebus. Illum ex moenibus hosticis + Matrona bellantis tyranni + Prospiciens et adulta virgo + +Suspiret, eheu, ne rudis agminum +Sponsus lacessat regius asperum 10 + Tactu leonem, quem cruenta + Per medias rapit ira caedes. + +Dulce et decorumst pro patria mori: +Mors et fugacem persequitur virum, + Nec parcit imbellis iuventae 15 + Poplitibus timidoque tergo. + +Virtus repulsae nescia sordidae, +Intaminatis fulget honoribus, + Nec sumit aut ponit securis + Arbitrio popularis aurae. 20 + +Virtus recludens immeritis mori +Caelum negata temptat iter via, + Coetusque volgaris et udam + Spernit humum fugiente penna. + +Est et fideli tuta silentio 25 +Merces: vetabo qui Cereris sacrum + Volgarit arcanae sub isdem + Sit trabibus fragilemve mecum + +Solvat phaselon; saepe Diespiter +Neglectus incesto addidit integrum: 30 + Raro antecedentem scelestum + Deseruit pede Poena claudo. + + + + +III. + +Iustum et tenacem propositi virum +Non civium ardor prava iubentium, + Non voltus instantis tyranni + Mente quatit solida, neque Auster, + +Dux inquieti turbidus Hadriae, 5 +Nec fulminantis magna manus Iovis; + Si fractus inlabatur orbis, + Impavidum ferient ruinae. + +Hac arte Pollux et vagus Hercules +Enisus arcis attigit igneas, 10 + Quos inter Augustus recumbens + Purpureo bibet ore nectar. + +Hac te merentem, Bacche pater, tuae +Vexere tigres, indocili iugum + Collo trahentes; hac Quirinus 15 + Martis equis Acheronta fugit, + +Gratum elocuta consiliantibus +Iunone divis: 'Ilion, Ilion + Fatalis incestusque iudex + Et mulier peregrina vertit 20 + +In pulverem, ex quo destituit deos +Mercede pacta Laomedon, mihi + Castaeque damnatum Minervae + Cum populo et duce fraudulento. + +Iam nec Lacaenae splendet adulterae 25 +Famosus hospes nec Priami domus + Periura pugnacis Achivos + Hectoreis opibus refringit, + +Nostrisque ductum seditionibus +Bellum resedit. Protinus et gravis 30 + Iras et invisum nepotem, + Troica quem peperit sacerdos, + +Marti redonabo; illum ego lucidas +Inire sedes, ducere nectaris + Sucos et adscribi quietis 35 + Ordinibus patiar deorum. + +Dum longus inter saeviat Ilion +Romamque pontus, qualibet exsules + In parte regnanto beati; + Dum Priami Paridisque busto 40 + +Insultet armentum et catulos ferae +Celent inultae, stet Capitolium + Fulgens triumphatisque possit + Roma ferox dare iura Medis. + +Horrenda late nomen in ultimas 45 +Extendat oras, qua medius liquor + Secernit Europen ab Afro, + Qua tumidus rigat arva Nilus. + +Aurum inrepertum et sic melius situm, +Cum terra celat, spernere fortior 50 + Quam cogere humanos in usus + Omne sacrum rapiente dextra, + +Quicumque mundo terminus obstitit, +Hunc tanget armis, visere gestiens, + Qua parte debacchentur ignes, 55 + Qua nebulae pluviique rores. + +Sed bellicosis fata Quiritibus +Hac lege dico, ne nimium pii + Rebusque fidentes avitae + Tecta velint reparare Troiae. 60 + +Troiae renascens alite lugubri +Fortuna tristi clade iterabitur, + Ducente victricis catervas + Coniuge me Iovis et sorore. + +Ter si resurgat murus aeneus 65 +Auctore Phoebo, ter pereat meis + Excisus Argivis, ter uxor + Capta virum puerosque ploret.' + +Non hoc iocosae conveniet lyrae: +Quo, Musa, tendis? Desine pervicax 70 + Referre sermones deorum et + Magna modis tenuare parvis. + + + + +IV. + +Descende caelo et dic age tibia +Regina longum Calliope melos, + Seu voce nunc mavis acuta, + Seu fidibus citharave Phoebi. + +Auditis, an me ludit amabilis 5 +Insania? Audire et videor pios + Errare per lucos, amoenae + Quos et aquae subeunt et aurae. + +Me fabulosae Volture in Apulo +Nutricis extra limen Apuliae 10 + Ludo fatigatumque somno + Fronde nova puerum palumbes + +Texere, mirum quod foret omnibus, +Quicumque celsae nidum Acherontiae + Saltusque Bantinos et arvum 15 + Pingue tenent humilis Forenti, + +Ut tuto ab atris corpore viperis +Dormirem et ursis, ut premerer sacra + Lauroque conlataque myrto, + Non sine dis animosus infans. 20 + +Vester, Camenae, vester in arduos +Tollor Sabinos, seu mihi frigidum + Praeneste seu Tibur supinum + Seu liquidae placuere Baiae. + +Vestris amicum fontibus et choris 25 +Non me Philippis versa acies retro, + Devota non extinxit arbos, + Nec Sicula Palinurus unda. + +Utcumque mecum vos eritis, libens +Insanientem navita Bosporum 30 + Temptabo et urentis arenas + Litoris Assyrii viator; + +Visam Britannos hospitibus feros +Et laetum equino sanguine Concanum; + Visam pharetratos Gelonos 35 + Et Scythicum inviolatus amnem. + +Vos Caesarem altum, militia simul +Fessas cohortis abdidit oppidis, + Finire quaerentem labores, + Pierio recreatis antro. 40 + +Vos lene consilium et datis et dato +Gaudetis, almae. Scimus, ut impios + Titanas immanemque turmam + Fulmine sustulerit caduco + +Qui terram inertem, qui mare temperat 45 +Ventosum et urbis regnaque tristia + Divosque mortalisque turbas + Imperio regit unus aequo. + +Magnum illa terrorem intulerat Iovi +Fidens iuventus horrida bracchiis, 50 + Fratresque tendentes opaco + Pelion imposuisse Olympo. + +Sed quid Typhoeus et validus Mimas, +Aut quid minaci Porphyrion statu, + Quid Rhoetus evolsisque truncis 55 + Enceladus iaculator audax + +Contra sonantem Palladis aegida +Possent ruentes? Hinc avidus stetit + Volcanus, hinc matrona Iuno et + Numquam umeris positurus arcum, 60 + +Qui rore puro Castaliae lavit +Crinis solutos, qui Lyciae tenet + Dumeta natalemque silvam, + Delius et Patareus Apollo. + +Vis consili expers mole ruit sua: 65 +Vim temperatam di quoque provehunt + In maius; idem odere viris + Omne nefas animo moventis. + +Testis mearum centimanus Gyas +Sententiarum, notus et integrae 70 + Temptator Orion Dianae, + Virginea domitus sagitta. + +Iniecta monstris Terra dolet suis +Maeretque partus fulmine luridum + Missos ad Orcum; nec peredit 75 + Impositam celer ignis Aetnam. + +Incontinentis nec Tityi iecur +Reliquit ales, nequitiae additus + Custos; amatorem trecentae + Pirithoum cohibent catenae. 80 + + + + +V. + +Caelo tonantem credidimus Iovem +Regnare; praesens divus habebitur + Augustus adiectis Britannis + Imperio gravibusque Persis. + +Milesne Crassi coniuge barbara 5 +Turpis maritus vixit et hostium, + Pro curia inversique mores! + Consenuit socerorum in armis + +Sub rege Medo Marsus et Apulus, +Anciliorum et nominis et togae 10 + Oblitus aeternaeque Vestae, + Incolumi Iove et urbe Roma? + +Hoc caverat mens provida Reguli +Dissentientis condicionibus + Foedis et exemplo trahentis 15 + Perniciem veniens in aevum, + +Si non periret immiserabilis +Captiva pubes. 'Signa ego Punicis + Adfixa delubris et arma + Militibus sine caede' dixit 20 + +'Derepta vidi; vidi ego civium +Retorta tergo bracchia libero + Portasque non clausas et arva + Marte coli populata nostro. + +Auro repensus scilicet acrior 25 +Miles redibit. Flagitio additis + Damnum: neque amissos colores + Lana refert medicata fuco, + +Nec vera virtus, cum semel excidit, +Curat reponi deterioribus. 30 + Si pugnat extricata densis + Cerva plagis, erit ille fortis, + +Qui perfidis se credidit hostibus, +Et Marte Poenos proteret altero + Qui lora restrictis lacertis 35 + Sensit iners timuitque mortem. + +Hic, unde vitam sumeret inscius, +Pacem duello miscuit. O pudor! + O magna Carthago, probrosis + Altior Italiae ruinis!' 40 + +Fertur pudicae coniugis osculum +Parvosque natos ut capitis minor + Ab se removisse et virilem + Torvus humi posuisse voltum, + +Donec labantis consilio patres 45 +Firmaret auctor numquam alias dato, + Interque maerentis amicos + Egregius properaret exsul. + +Atqui sciebat quae sibi barbarus +Tortor pararet; non aliter tamen 50 + Dimovit obstantis propinquos + Et populum reditus morantem, + +Quam si clientum longa negotia +Diiudicata lite relinqueret, + Tendens Venafranos in agros 55 + Aut Lacedaemonium Tarentum. + + + + +VI. + +Delicta maiorum immeritus lues, +Romane, donec templa refeceris + Aedisque labentis deorum et + Foeda nigro simulacra fumo. + +Dis te minorem quod geris, imperas: 5 +Hinc omne principium, huc refer exitum. + Di multa neglecti dederunt + Hesperiae mala luctuosae. + +Iam bis Monaeses et Pacori manus +Non auspicatos contudit impetus 10 + Nostros et adiecisse praedam + Torquibus exiguis renidet. + +Paene occupatam seditionibus +Delevit Urbem Dacus et Aethiops, + Hic classe formidatus, ille 15 + Missilibus melior sagittis. + +Fecunda culpae saecula nuptias +Primum inquinavere et genus et domos + Hoc fonte derivata clades + In patriam populumque fluxit. 20 + +Motus doceri gaudet Ionicos +Matura virgo et fingitur artibus + Iam nunc et incestos amores + De tenero meditatur ungui. + +Mox iuniores quaerit adulteros 25 +Inter mariti vina, neque eligit + Cui donet impermissa raptim + Gaudia luminibus remotis, + +Sed iussa coram non sine conscio +Surgit marito, seu vocat institor 30 + Seu navis Hispanae magister, + Dedecorum pretiosus emptor. + +Non his iuventus orta parentibus +Infecit aequor sanguine Punico + Pyrrhumque et ingentem cecidit 35 + Antiochum Hannibalemque dirum; + +Sed rusticorum mascula militum +Proles, Sabellis docta ligonibus + Versare glaebas et severae + Matris ad arbitrium recisos 40 + +Portare fustis, sol ubi montium +Mutaret umbras et iuga demeret + Bobus fatigatis amicum + Tempus agens abeunte curru. + +Damnosa quid non imminuit dies? 45 +Aetas parentum, peior avis, tulit + Nos nequiores, mox daturos + Progeniem vitiosiorem. + + + + +VII. + +Quid fles, Asterie, quem tibi candidi +Primo restituent vere Favonii + Thyna merce beatum, + Constantis iuvenem fide, + +Gygen? Ille Notis actus ad Oricum 5 +Post insana Caprae sidera frigidas + Noctis non sine multis + Insomnis lacrimis agit. + +Atqui sollicitae nuntius hospitae, +Suspirare Chloen et miseram tuis 10 + Dicens ignibus uri, + Temptat mille vafer modis. + +Ut Proetum mulier perfida credulum +Falsis impulerit criminibus nimis + Casto Bellerophontae 15 + Maturare necem refert; + +Narrat paene datum Pelea Tartaro, +Magnessam Hippolyten dum fugit abstinens; + Et peccare docentis + Fallax historias movet. 20 + +Frustra: nam scopulis surdior Icari +Voces audit adhuc integer. At tibi + Ne vicinus Enipeus + Plus iusto placeat cave; + +Quamvis non alius flectere equum sciens 25 +Aeque conspicitur gramine Martio, + Nec quisquam citus aeque + Tusco denatat alveo. + +Prima nocte domum claude neque in vias +Sub cantu querulae despice tibiae, 30 + Et te saepe vocanti + Duram difficilis mane. + + + + +VIII. + +Martiis caelebs quid agam Kalendis, +Quid velint flores et acerra turis +Plena miraris positusque carbo in + Caespite vivo, + +Docte sermones utriusque linguae? 5 +Voveram dulcis epulas et album +Libero caprum prope funeratus + Arboris ictu. + +Hic dies, anno redeunte festus, +Corticem adstrictum pice demovebit 10 +Amphorae fumum bibere institutae + Consule Tullo. + +Sume, Maecenas, cyathos amici +Sospitis centum et vigiles lucernas +Perfer in lucem; procul omnis esto 15 + Clamor et ira. + +Mitte civilis super urbe curas: +Occidit Daci Cotisonis agmen, +Medus infestus sibi luctuosis + Dissidet armis, 20 + +Servit Hispanae vetus hostis orae +Cantaber sera domitus catena, +Iam Scythae laxo meditantur arcu + Cedere campis. + +Neglegens ne qua populus laboret, 25 +Parce privatus nimium cavere; +Dona praesentis cape laetus horae, + Linque severa. + + + + +IX. + +'Donec gratus eram tibi + Nec quisquam potior bracchia candidae +Cervici iuvenis dabat, + Persarum vigui rege beatior.' + +'Donec non alia magis 5 + Arsisti neque erat Lydia post Chloen, +Multi Lydia nominis + Romana vigui clarior Ilia.' + +'Me nunc Thressa Chloe regit, + Dulcis docta modos et citharae sciens, 10 +Pro qua non metuam mori, + Si parcent animae fata superstiti.' + +'Me torret face mutua + Thurini Calais filius Ornyti, +Pro quo bis patiar mori, 15 + Si parcent puero fata superstiti.' + +'Quid si prisca redit Venus + Diductosque iugo cogit aeneo? +Si flava excutitur Chloe + Reiectaeque patet ianua Lydiae?' 20 + +'Quamquam sidere pulchrior + Illest, tu levior cortice et improbo +Iracundior Hadria, + Tecum vivere amem, tecum obeam libens!' + + + + +X. + +Extremum Tanain si biberes, Lyce, +Saevo nupta viro, me tamen asperas + Porrectum ante foris obicere incolis + Plorares Aquilonibus. + +Audis, quo strepitu ianua, quo nemus 5 +Inter pulchra satum tecta remugiat + Ventis, et positas ut glaciet nivis + Puro numine Iuppiter? + +Ingratam Veneri porie superbiam, +Ne currente retro funis eat rota: 10 + Non te Penelopen difficilem procis + Tyrrhenus genuit parens. + +O quamvis neque te munera nec preces +Nec tinctus viola pallor amantium + Nec vir Pieria paelice saucius 15 + Curvat, supplicibus tuis + +Parcas, nec rigida mollior aesculo +Nec Mauris animum mitior anguibus. + Non hoc semper erit liminis aut aquae + Caelestis patiens latus. 20 + + + + +XI. + +Mercuri, nam te docilis magistro +Movit Amphion lapides canendo, +Tuque testudo resonare septem + Callida nervis, + +Nec loquax olim neque grata, nunc et 5 +Divitum mensis et amica templis, +Dic modos Lyde quibus obstinatas + Adplicet auris, + +Quae velut latis equa trima campis +Ludit exsultim metuitque tangi, 10 +Nuptiarum expers et adhuc protervo + Cruda marito. + +Tu potes tigris comitesque silvas +Ducere et rivos celeres morari; +Cessit immanis tibi blandienti 15 + Ianitor aulae + +Cerberus, quamvis furiale centum +Muniant angues caput, eius atque +Spiritus taeter saniesque manet + Ore trilingui. 20 + +Quin et Ixion Tityosque voltu +Risit invito; stetit urna paullum +Sicca, dum grato Danai puellas + Carmine mulces. + +Audiat Lyde scelus atque notas 25 +Virginum poenas et inane lymphae +Dolium fundo pereuntis imo, + Seraque fata + +Quae manent culpas etiam sub Orco. +Impiae, (nam quid potuere maius?) 30 +Impiae sponsos potuere duro + Perdere ferro. + +Una de multis face nuptiali +Digna periurum fuit in parentem +Splendide mendax et in omne virgo 35 + Nobilis aevum; + +'Surge' quae dixit iuveni marito, +'Surge, ne longus tibi somnus, unde +Non times, detur; socerum et scelestas + Falle sorores, 40 + +Quae, velut nactae vitulos leaenae, +Singulos eheu lacerant. Ego illis +Mollior nec te feriam neque intra + Claustra tenebo. + +Me pater saevis oneret catenis, 45 +Quod viro clemeus misero peperci; +Me vel extremos Numidarum in agros + Classe releget. + +I pedes quo te rapiunt et aurae, +Dum favet nox et Venus, i secundo 50 +Omine et nostri memorem sepulcro + Scalpe querellam.' + + + + +XII. + +Miserarumst neque amori dare ludum neque dulci +Mala vino lavere, aut exanimari metuentis +Patruae verbera linguae. + +Tibi qualum Cythereae puer ales, tibi telas +Operosaeque Minervae studium aufert, Neobule, 5 +Liparaei nitor Hebri + +Simul unctos Tiberinis umeros lavit in undis, +Eques ipso melior Bellerophonte, neque pugno +Neque segni pede victus; + +Catus idem per apertum fugientis agitato 10 +Grege cervos iaculari et celer arto latitantem +Fruticeto excipere aprum. + + + + +XIII. + +O fons Bandusiae, splendidior vitro, +Dulci digne mero non sine floribus, + Cras donaberis haedo, + Cui frons turgida cornibus + +Primis et venerem et proelia destinat; 5 +Frustra: nam gelidos inficiet tibi + Rubro sanguine rivos, + Lascivi suboles gregis. + +Te flagrantis atrox hora Caniculae +Nescit tangere, tu frigus amabile 10 + Fessis vomere tauris + Praebes et pecori vago. + +Fies nobilium tu quoque fontium, +Me dicente cavis impositam ilicem + Saxis unde loquaces 15 + Lymphae desiliunt tuae. + + + + +XIV. + +Herculis ritu modo dictus, o plebs, +Morte venalem petiisse laurum, +Caesar Hispana repetit penatis + Victor ab ora. + +Unico gaudens mulier marito 5 +Prodeat iustis operata divis +Et soror clari ducis et decorae + Supplice vitta + +Virginum matres iuvenumque nuper +Sospitum. Vos, o pueri et puellae 10 +Iam virum expertae, male ominatis + Parcite verbis. + +Hic dies vere mihi festus atras +Eximet curas; ego nec tumultum +Nec mori per vim metuam tenente 15 + Caesare terras. + +I, pete unguentum, puer, et coronas +Et cadum Marsi memorem duelli, +Spartacum si qua potuit vagantem + Fallere testa. 20 + +Dic et argutae properet Neaerae +Murreum nodo cohibere crinem; +Si per invisum mora ianitorem + Fiet, abito. + +Lenit albescens animos capillus 25 +Litium et rixae cupidos protervae; +Non ego hoc ferrem calidus iuventa + Consule Planco. + + + + +XV. + +Uxor pauperis Ibyci, + Tandem nequitiae fige modum tuae +Famosisque laboribus: + Maturo propior desine funeri +Inter ludere virgines, 5 + Et stellis nebulam spargere candidis. +Non, siquid Pholoen satis, + Et te, Chlori, decet: filia rectius +Expugnat iuvenum domos, + Pulso Thyias uti concita tympano. 10 +Illam cogit amor Nothi + Lascivae similem ludere capreae; +Te lanae prope nobilem + Tonsae Luceriam, non citharae decent +Nec flos purpureus rosae 15 + Nec poti vetulam faece tenus cadi. + + + + +XVI. + +Inclusam Danaen turris aenea +Robustaeque fores et vigilum canum + Tristes excubiae munierant satis + Nocturnis ab adulteris, + +Si non Acrisium virginis abditae 5 +Custodem pavidum Iuppiter et Venus + Risissent: fore enim tutum iter et patens + Converso in pretium deo. + +Aurum per medios ire satellites +Et perrumpere amat saxa potentius 10 + Ictu fulmineo: concidit auguris + Argivi domus, ob lucrum + +Demersa exitio; diffidit urbium +Portas vir Macedo et subruit aemulos + Reges muneribus; munera navium 15 + Saevos inlaqueant duces. + +Crescentem sequitur cura pecuniam +Maiorumque fames. Iure perhorrui + Late conspicuum tollere verticem, + Maecenas, equitum decus. 20 + +Quanto quisque sibi plura negaverit, +Ab dis plura feret. Nil cupientium + Nudus castra peto et transfuga divitum + Partis linquere gestio, + +Contemptae dominus splendidior rei, 25 +Quam si quidquid arat impiger Apulus + Occultare meis dicerer horreis, + Magnas inter opes inops. + +Purae rivus aquae silvaque iugerum +Paucorum et segetis certa fides meae 30 + Fulgentem imperio fertilis Africae + Fallit sorte beatior. + +Quamquam nec Calabrae mella ferunt apes, +Nec Laestrygonia Bacchus in amphora + Languescit mihi, nec pinguia Gallicis 35 + Crescunt vellera pascuis; + +Importuna tamen pauperies abest, +Nec si plura velim tu dare deneges. + Contracto melius parva cupidine + Vectigalia porrigam, 40 + +Quam si Mygdoniis regnum Alyattei +Campis continuem. Multa petentibus + Desunt multa: benest, cui deus obtulit + Parca quod satis est manu. + + + + +XVII. + +Aeli vetusto nobilis ab Lamo, +Qnando et priores hinc Lamias ferunt + Denominatos et nepotum + Per memores genus omne fastos; + +Auctore ab illo ducis originem 5 +Qui Formiarum moenia dicitur + Princeps et innantem Maricae + Litoribus tenuisse Lirim, + +Late tyrannus:--cras foliis nemus +Multis et alga litus inutili 10 + Demissa tempestas ab Euro + Sternet, aquae nisi fallit augur + +Annosa cornix. Dum potes, aridum +Compone lignum: cras Genium mero + Curabis et porco bimenstri 15 + Cum famulis operum solutis. + + + + +XVIII. + +Faune, Nympharum fugientum amator, +Per meos finis et aprica rura +Lenis incedas, abeasque parvis + Aequus alumnis, + +Si tener pleno cadit haedus anno, 5 +Larga nec desunt Veneris sodali +Vina craterae, vetus ara multo + Fumat odore. + +Ludit herboso pecus omne campo, +Cum tibi Nonae redeunt Decembres; 10 +Festus in pratis vacat otioso + Cum bove pagus; + +Inter audacis lupus errat agnos; +Spargit agrestis tibi silva frondis; +Gaudet invisam pepulisse fossor 15 + Ter pede terram. + + + + +XIX. + +Quantum distet ab Inacho + Codrus pro patria non timidus mori +Narras et genus Aeaci + Et pugnata sacro bella sub Ilio; +Quo Chium pretio cadum 5 + Mercemur, quis aquam temperet ignibus, +Quo praebente domum et quota + Paelignis caream frigoribus, taces. +Da lunae propere novae, + Da noctis mediae, da, puer, auguris 10 +Murenae: tribus aut novem + Miscentur cyathis pocula commodis. +Qui Musas amat imparis, + Ternos ter cyathos attonitus petet +Vates; tris prohibet supra 15 + Rixarum metuens tangere Gratia +Nudis iuncta sororibus. + Insanire iuvat: cur Berecyntiae +Cessant flamina tibiae? + Cur pendet tacita fistula cum lyra? 20 +Parcentis ego dexteras + Odi: sparge rosas; audiat invidus +Dementem strepitum Lycus + Et vicina seni non habilis Lyco. +Spissa te nitidum coma, 25 + Puro te similem, Telephe, Vespero +Tempestiva petit Rhode; + Me lentus Glycerae torret amor meae. + + + + +XX. + +Non vides quanto moveas periclo, +Pyrrhe, Gaetulae catulos leaenae? +Dura post paullo fugies inaudax + Proelia raptor, + +Cum per obstantis iuvenum catervas 5 +Ibit insignem repetens Nearchum: +Grande certamen, tibi praeda cedat + Maior an illi. + +Interim, dum tu celeres sagittas +Promis, haec dentis acuit timendos, 10 +Arbiter pugnae posuisse nudo + Sub pede palmam + +Fertur et leni recreare vento +Sparsum odoratis umerum capillis, +Qualis aut Nireus fuit aut aquosa 15 + Raptus ab Ida. + + + + +XXI. + +O nata mecum consule Manlio, +Seu tu querellas sive geris iocos + Seu rixam et insanos amores + Seu facilem, pia testa, somnum, + +Quocumque lectum nomiue Massicum 5 +Servas, moveri digna bono die, + Descende, Corvino iubente + Promere languidiora vina. + +Non ille, quamquam Socraticis madet +Sermonibus, te negleget horridus: 10 + Narratur et prisci Catonis + Saepe mero caluisse virtus. + +Tu lene tormentum ingenio admoves +Plerumque duro; tu sapientium + Curas et arcanum iocoso 15 + Consilium retegis Lyaeo; + +Tu spem reducis mentibus anxiis +Virisque et addis cornua pauperi, + Post te neque iratos trementi + Regum apices neque militum arma. 20 + +Te Liber et, si laeta aderit, Venus +Segnesque nodum solvere Gratiae + Vivaeque producent lucernae, + Dum rediens fugat astra Phoebus. + + + + +XXII. + +Montium custos nemorumque Virgo, +Quae laborantis utero puellas +Ter vocata audis adimisque leto, + Diva triformis, + +Imminens villae tua pinus esto, 5 +Quam per exactos ego laetus annos +Verris obliquum meditantis ictum + Sanguine donem. + + + + +XXIII. + +Caelo supinas si tuleris manus +Nascente luna, rustica Phidyle, + Si ture placaris et horna + Fruge Laris avidaque porca, + +Nec pestilentem sentiet Africum 5 +Fecunda vitis nec sterilem seges + Robiginem aut dulces alumni + Pomifero grave tempus anno. + +Nam quae nivali pascitur Algido +Devota quercus inter et ilices 10 + Aut crescit Albanis in herbis + Victima pontificum securis + +Cervice tinguet: te nihil attinet +Temptare multa caede bidentium + Parvos coronantem marino 15 + Rore deos fragilique myrto. + +Immunis aram si tetigit manus, +Non sumptuosa blandior hostia + Mollivit aversos Penatis + Farre pio et saliente mica. 20 + + + +XXIV. + +Intactis opulentior + Thesauris Arabum et divitis Indiae +Caementis licet occupes + Tyrrhenum omne tuis et mare Apulicum, +Si figit adamantinos 5 + Summis verticibus dira Necessitas +Clavos, non animum metu, + Non mortis laqueis expedies caput. +Campestres melius Scythae, + Quorum plaustra vagas rite trahunt domos, 10 +Vivunt et rigidi Getae, + Immetata quibus iugera liberas +Fruges et Cererem ferunt, + Nec cultura placet longior annua, +Defunctumque laboribus 15 + Aequali recreat sorte vicarius. +Illic matre carentibus + Privignis mulier temperat innocens, +Nec dotata regit virum + Coniunx nec nitido fidit adultero; 20 +Dos est magna parentium + Virtus et metuens alterius viri +Certo foedere castitas, + Et peccare nefas aut pretiumst mori. +O quisquis volet impias 25 + Caedis et rabiem tollere civicam, +Si quaeret pater urbium + Subscribi statuis, indomitam audeat +Refrenare licentiam, + Clarus post genitis: quatenus, heu nefas! 30 +Virtutem incolumem odimus, + Sublatam ex oculis quaerimus invidi. +Quid tristes querimoniae, + Si non supplicio culpa reciditur; +Quid leges sine moribus 35 + Vanae proficiunt, si neque fervidis +Pars inclusa caloribus + Mundi nec boreae finitimum latus +Durataeque solo nives + Mercatorem abigunt, horrida callidi 40 +Vincunt aequora navitae, + Magnum pauperies opprobrium iubet +Quidvis et facere et pati, + Virtutisque viam deserit arduae? +Vel nos in Capitolium, 45 + Quo clamor vocat et turba faventium, +Vel nos in mare proximum + Gemmas et lapides aurum et inutile, +Summi materiem mali, + Mittamus, scelerum si bene paenitet. 50 +Eradenda cupidinis + Pravi sunt elementa et tenerae nimis +Mentes asperioribus + Formandae studiis. Nescit equo rudis +Haerere ingenuus puer 55 + Venarique timet, ludere doctior, +Seu Graeco iubeas trocho, + Seu malis vetita legibus alea, +Cum periura patris fides + Consortem socium fallat et hospites, 60 +Indignoque pecuniam + Heredi properet. Scilicet improbae +Crescunt divitiae; tamen + Curtae nescio quid semper abest rei. + + + + +XXV. + +Quo me, Bacche, rapis tui + Plenum? Quae nemora aut quos agor in specus, +Velox mente nova? Quibus + Antris egregii Caesaris audiar +Aeternum meditans decus 5 + Stellis inserere et consilio Iovis? +Dicam insigne, recens, adhuc + Indictum ore alio. Non secus in iugis +Exsomnis stupet Euhias, + Hebrum prospiciens et nive candidam 10 +Thracen ac pede barbaro + Lustratam Rhodopen, ut mihi devio +Ripas et vacuum nemus + Mirari libet. O Naiadum potens +Baccharumque valentium 15 + Proceras manibus vertere fraxinos, +Nil parvum aut humili modo, + Nil mortale loquar. Dulce periculumst, +O Lenaee, sequi deum + Cingentem viridi tempora pampino. 20 + + + + +XXVI. + +Vixi puellis nuper idoneus +Et militavi non sine gloria; + Nunc arma defunctumque bello + Barbiton hic paries habebit, + +Laevum marinae qui Veneris latus 5 +Custodit. Hic, hic ponite lucida + Funalia et vectis et arcus + Oppositis foribus minacis, + +O quae beatam diva tenes Cyprum et +Memphin carentem Sithonia nive, 10 + Regina, sublimi flagello + Tange Chloen semel arrogantem. + + + + +XXVII. + +Impios parrae recinentis omen +Ducat et praegnans canis aut ab agro +Rava decurrens lupa Lanuvino + Fetaque volpes; + +Rumpat et serpens iter institutum, 5 +Si per obliquum similis sagittae +Terruit mannos: ego cui timebo, + Providus auspex, + +Antequam stantis repetat paludes +Imbrium divina avis imminentum, 10 +Oscinem corvum prece suscitabo + Solis ab ortu. + +Sis licet felix, ubicumque mavis, +Et memor nostri, Galatea, vivas; +Teque nec laevus vetet ire picus 15 + Nec vaga cornix. + +Sed vides quanto trepidet tumultu +Pronus Orion. Ego quid sit ater +Hadriae novi sinus et quid albus + Peccet Iapyx. 20 + +Hostium uxores puerique caecos +Sentiant motus orientis Austri et +Aequoris nigri fremitum et trementis + Verbere ripas. + +Sic et Europe niveum doloso 25 +Credidit tauro latus et scatentem +Beluis pontum mediasque fraudes + Palluit audax: + +Nuper in pratis studiosa florum et +Debitae Nymphis opifex coronae 30 +Nocte sublustri nihil astra praeter + Vidit et undas. + +Quae simul centum tetigit potentem +Oppidis Creten, 'Pater--o relictum +Filiae nomen pietasque' dixit, 35 + 'Victa furore! + +Unde quo veni? Levis una mors est +Virginum culpae. Vigilansne ploro +Turpe commissum an vitiis carentem + Ludit imago 40 + +Vana quae porta fugiens eburna +Somnium ducit? Meliusne fluctus +Ire per longos fuit, an recentis + Carpere flores? + +Siquis infamem mihi nunc iuvencum 45 +Dedat iratae, lacerare ferro et +Frangere enitar modo multum amati + Cornua monstri. + +Impudens liqui patrios Penatis, +Impudens Orcum moror. O deorum 50 +Siquis haec audis, utinam inter errem + Nuda leones! + +Antequam turpis macies decentis +Occupet malas teneraeque sucus +Defluat praedae, speciosa quaero 55 + Pascere tigris. + +Vilis Europe, pater urget absens: +Quid mori cessas? Potes hac ab orno +Pendulum zona bene te secuta + Laedere collum. 60 + +Sive te rupes et acuta leto +Saxa delectant, age te procellae +Crede veloci, nisi erile mavis + Carpere pensum + +Regius sanguis, dominaeque tradi 65 +Barbarae paelex.' Aderat querenti +Perfidum ridens Venus et remisso + Filius arcu. + +Mox ubi lusit satis, 'abstineto' +Dixit 'irarum calidaeque rixae, 70 +Cum tibi invisus laceranda reddet + Cornua taurus. + +Uxor invicti Iovis esse nescis. +Mitte singultus, bene ferre magnam +Disce fortunam; tua sectus orbis 75 + Nomina ducet.' + + + + +XXVIII. + +Festo quid potius die + Neptuni faciam? Prome reconditum, +Lyde strenua Caecubum, + Munitaeque adhibe vim sapientiae. +Inclinare meridiem 5 + Sentis et, veluti stet volucris dies, +Parcis deripere horreo + Cessantem Bibuli consulis amphoram. +Nos cantabimus invicem + Neptunum et viridis Nereidum comas; 10 +Tu curva recines lyra + Latonam et celeris spicula Cynthiae: +Summo carmine quae Cnidon + Fulgentisque tenet Cycladas, et Paphum +Iunctis visit oloribus; 15 + Dicetur merita Nox quoque nenia. + + + + +XXIX. + +Tyrrhena regum progenies, tibi +Non ante verso lene merum cado + Cum flore, Maecenas, rosarum et + Pressa tuis balanus capillis + +Iamdudum apud mest: eripe te morae, 5 +Ne semper udum Tibur et Aefulae + Declive contempleris arvum et + Telegoni iuga parricidae. + +Fastidiosam desere copiam et +Molem propinquam nubibus arduis, 10 + Omitte mirari beatae + Fumum et opes strepitumque Romae. + +Plerumque gratae divitibus vices +Mundaeque parvo sub lare pauperum + Cenae sine aulaeis et ostro 15 + Sollicitam explicuere frontem. + +Iam clarus occultum Andromedae pater +Ostendit ignem, iam Procyon furit + Et stella vesani Leonis, + Sole dies referente siccos; 20 + +Iam pastor umbras cum grege languido +Rivumque fessus quaerit et horridi + Dumeta Silvani, caretque + Ripa vagis taciturna ventis. + +Tu civitatem quis deceat status 25 +Curas et Urbi sollicitus times + Quid Seres et regnata Cyro + Bactra parent Tanaisque discors. + +Prudens futuri temporis egitum +Caliginosa nocte premit deus, 30 + Ridetque si mortalis ultra + Fas trepidat. Quod adest memento + +Componere aequus; cetera fluminis +Ritu feruntur, nunc medio alveo + Cum pace delabentis Etruscum 35 + In mare, nunc lapides adesos + +Stirpisque raptas et pecus et domos +Volventis una non sine montium + Clamore vicinaeque silvae, + Cum fera diluvies quietos 40 + +Irritat amnis. Ille potens sui +Laetusque deget, cui licet in diem + Digisse 'Vixi: cras vel atra + Nube polum pater occupato + +Vel sole puro; non tamen inritum 45 +Quodcumque retrost efficiet, neque + Diffinget infectumque reddet + Quod fugiens semel hora vegit.' + +Fortuna saevo laeta negotio et +Ludum insolentem ludere pertinax 50 + Transmutat incertos honores, + Nunc mihi nunc alii benigna. + +Laudo manentem; si celeres quatit +Pennas, resigno quae dedit et mea + Virtute me involvo probamque 55 + Pauperiem sine dote quaero. + +Non est meum, si mugiat Africis +Malus procellis, ad miseras preces + Decurrere et votis pacisci, + Ne Cypriae Tyriaeque merces 60 + +Addant avaro divitias mari: +Tunc me biremis praesidio scaphae + Tutum per Aegaeos tumultus + Aura feret geminusque Pollux. + + + + +XXX. + +Exegi monumentum aere perennius +Regalique situ pyramidum altius, +Quod non imber edax, non Aquilo impotens +Possit diruere aut innumerabilis +Annorum series et fuga temporum. 5 +Non omnis moriar, multaque pars mei +Vitabit Libitinam: usque ego postera +Crescam laude recens, dum Capitolium +Scandet cum tacita virgine pontifex. +Dicar, qua violens obstrepit Aufidus 10 +Et qua pauper aquae Daunus agrestium +Regnavit populorum, ex humili potens +Princeps Aeolium carmen ad Italos +Deduxisse modos. Sume superbiam +Quaesitam meritis et mihi Delphica 15 +Lauro cinge volens, Melpomene, comam. + + + + +CARMINUM + +LIBER QUARTUS. + + + + +I. + +Intermissa, Venus, diu + Rursus bella moves? Parce, precor, precor. +Non sum qualis eram bonae + Sub regno Cinarae. Desine, dulcium +Mater saeva Cupidinum, 5 + Circa lustra decem flectere mollibus +Iam durum imperiis: abi, + Quo blandae iuvenum te revocant preces. +Tempestivius in domum + Paulli, purpureis ales oloribus, 10 +Comissabere Maximi, + Si torrere iecur quaeris idoneum. +Namque et nobilis et decens + Et pro sollicitis non tacitus reis +Et centum puer artium 15 + Late signa feret militiae tuae, +Et quandoque potentior + Largi muneribus riserit aemuli, +Albanos prope te lacus + Ponet marmoream sub trabe citrea. 20 +Illic plurima naribus + Duces tura, lyraeque et Berecyntiae +Delectabere tibiae + Mixtis carminibus non sine fistula; +Illic bis pueri die 25 + Numen cum teneris virginibus tuum +Laudantes pede candido + In morem Salium ter quatient humum. +Me nec femina nec puer + Iam nec spes animi credula mutui, 30 +Nec certare iuvat mero + Nec vincire novis tempora floribus. +Sed cur heu, Ligurine, cur + Manat rara meas lacrima per genas? +Cur facunda parum decoro 35 + Inter verba cadit lingua silentio? +Nocturnis ego somniis + Iam captum teneo, iam volucrem sequor +Te per gramina Martii + Campi, te per aquas, dure, volubilis. 40 + + + + +II. + +Pindarum quisquis studet aemulari, +Iulle, ceratis ope Daedalea +Nititur pennis vitreo daturus + Nomina ponto. + +Monte decurrens velut amnis, imbres 5 +Quem super notas aluere ripas, +Fervet immensusque ruit profundo + Pindarus ore, + +Laurea donandus Apollinari, +Seu per audacis nova dithyrambos 10 +Verba devolvit numerisque fertur + Lege solutis, + +Seu deos regesve canit, deorum +Sanguinem, per quos cecidere iusta +Morte Centauri, cecidit tremendae 15 + Flamma Chimaerae, + +Sive quos Elea domum reducit +Palma caelestis pugilemve equumve +Dicit et centum potiore signis + Munere donat, 20 + +Flebili sponsae iuvenemve raptum +Plorat et viris animumque moresque +Aureos educit in astra nigroque + Invidet Orco. + +Multa Dircaeum levat aura cycnum, 25 +Tendit, Antoni, quotiens in altos +Nubium tractus. Ego apis Matinae + More modoque + +Grata carpentis thyma per laborem +Plurimum circa nemus uvidique 30 +Tiburis ripas operosa parvus + Carmina fingo. + +Concines maiore poeta plectro +Caesarem, quandoque trahet ferocis +Per sacrum clivum merita decorus 35 + Fronde Sygambros; + +Quo nihil maius meliusve terris +Fata donavere bonique divi +Nec dabunt, quamvis redeant in aurum + Tempora priscum. 40 + +Concines laetosque dies et urbis +Publicum ludum super impetrato +Fortis Augusti reditu forumque + Litibus orbum. + +Tum meae, si quid loquar audiendum, 45 +Vocis accedet bona pars, et 'O Sol +Pulcher, o laudande!' canam recepto + Caesare felix. + +Teque dum procedis, 'Io Triumphe!' +Non semel dicemus, 'Io Triumphe!' 50 +Civitas omnis dabimusque divis + Tura benignis. + +Te decem tauri totidemque vaccae, +Me tener solvet vitulus, relicta +Matre qui largis iuvenescit herbis 55 + In mea vota, + +Fronte curvatos imitatus ignis +Tertium lunae referentis ortum, +Qua notam duxit, niveus videri, + Cetera fulvus. 60 + + + + +III. + +Quem tu, Melpomene, semel + Nascentem placido lumine videris, +Illum non labor Isthmius + Clarabit pugilem, non equus impiger +Curru ducet Achaico + Victorem, neque res bellica Deliis +Ornatmn foliis ducem, + Quod regum tumidas contuderit minas, +Ostendet Capitolio; + Sed quae Tibur aquae fertile praefluunt, 10 +Et spissae nemorum comae + Fingent Aeolio carmine nobilem. +Romae principis urbium + Dignatur suboles inter amabilis +Vatum ponere me choros, 15 + Et iam dente minus mordeor invido. +O testudinis aureae + Dulcem quae strepitum, Pieri, temperas, +O mutis quoque piscibus + Donatura cycni, si libeat, sonum, 20 +Totum muneris hoc tuist, + Quod monstror digito praetereuntium +Romanae fidicen lyrae + Quod spiro et placeo, si placeo, tuumst. + + + + +IV. + +Qualem ministrum fulminis alitem, +Cui rex deorum regnum in avis vagas + Permisit expertus fidelem + Iuppiter in Ganymede flavo, + +Olim iuventas et patrius vigor 5 +Nido laborum propulit inscium, + Vernique iam nimbis remotis + Insolitos docuere nisus + +Venti paventem, mox in ovilia +Demisit hostem vividus impetus, 10 + Nunc in reluctantis dracones + Egit amor dapis atque pugnae; + +Qualemve laetis caprea pascuis +Intenta fulvae matris ab ubere + Iam lacte depulsum leonem 15 + Dente novo peritura vidit: + +Videre Raetis bella sub Alpibus +Drusum gerentem Vindelici; (quibus + Mos unde deductus per omne + Tempus Amazonia securi 20 + +Dextras obarmet, quaerere distuli, +Nec scire fas est omnia); sed diu + Lateque victrices catervae + Consiliis iuvenis revictae + +Sensere quid mens rite, quid indoles 25 +Nutrita faustis sub penetralibus + Posset, quid Augusti paternus + In pueros animus Nerones. + +Fortes creantur fortibus et bonis; +Est in iuvencis, est in equis patrum 30 + Virtus, neque imbellem feroces + Progenerant aquilae columbam; + +Doctrina sed vim promovet insitam, +Rectique cultus pectora roborant; + Utcumque defecere mores, 35 + Indecorant bene nata culpae. + +Quid debeas, o Roma, Neronibus, +Testis Metaurum flumen et Hasdrubal + Devictus et pulcher fugatis + Ille dies Latio tenebris, 40 + +Qui primus alma risit adorea, +Dirus per urbis Afer ut Italas + Ceu flamma per taedas vel Eurus + Per Siculas equitavit undas. + +Post hoc secundis usque laboribus 45 +Romana pubes crevit, et impio + Vastata Poenorum tumultu + Fana deos habuere rectos, + +Dixitque tandem perfidus Hannibal: +'Cervi luporum praeda rapacium, 50 + Sectamur ultro, quos opimus + Fallere et effugerest triumphus. + +Gens quae cremato fortis ab Ilio +Iactata Tuscis aequoribus sacra + Natosque maturosque patres 55 + Pertulit Ausonias ad urbis, + +Duris ut ilex tonsa bipennibus +Nigrae feraci frondis in Algido, + Per damna, per caedis, ab ipso + Ducit opes animumque ferro. 60 + +Non hydra secto corpore firmior +Vinci dolentem crevit in Herculem, + Monstrumve submisere Colchi + Maius Echioniaeve Thebae. + +Merses profundo, pulchrior evenit; 65 +Luctere, multa proruet integrum + Cum laude victorem geretque + Proelia coniugibus loquenda. + +Carthagini iam non ego nuntios +Mittam superbos: occidit, occidit 70 + Spes omnis et fortuna nostri + Nominis Hasdrubale interempto.' + +Nil Claudiae non perficient manus, +Quas et benigno numine Iuppiter + Defendit et curae sagaces 75 + Expediunt per acuta belli. + + + + +V. + +Divis orte bonis, optime Romulae +Custos gentis, abes iam nimium diu; +Maturum reditum pollicitus patrum + Sancto concilio redi. + +Lucem redde tuae, dux bone, patriae: 5 +Instar veris enim voltus ubi tuus +Adfulsit populo, gratior it dies + Et soles melius nitent. + +Ut mater iuvenem, quem Notus invido +Flatu Carpathii trans maris aequora 10 +Cunctantem spatio longius annuo + Dulci distinet a domo, + +Votis ominibusque et precibus vocat, +Curvo nec faciem litore demovet, +Sic desideriis icta fidelibus 15 + Quaerit patria Caesarem. + +Tutus bos etenim rura perambulat, +Nutrit rura Ceres almaque Faustitas, +Pacatum volitant per mare navitae, + Culpari metuit fides, 20 + +Nullis polluitur casta domus stupris, +Mos et lex maculosum edomuit nefas, +Laudantur simili prole puerperae, + Culpam poena premit comes. + +Quis Parthum paveat, quis gelidum Scythen, 25 +Quis Germania quos horrida parturit +Fetus incolumi Caesare? quis ferae + Bellum curet Hiberiae? + +Condit quisque diem collibus in suis, +Et vitem viduas ducit ad arbores; 30 +Hinc ad vina redit laetus et alteris + Te mensis adhibet deum; + +Te multa prece, te prosequitur mero +Defuso pateris, et Laribus tuum +Miscet numen, uti Graecia Castoris 35 + Et magni memor Herculis. + +'Longas o utinam, dux bone, ferias +Praestes Hesperiae!' dicimus integro +Sicci mane die, dicimus uvidi, + Cum Sol Oceano subest. 40 + + + + +VI. + +Dive, quem proles Niobea magnae +Vindicem linguae Tityosque raptor +Sensit et Troiae prope victor altae + Phthius Achilles, + +Ceteris maior, tibi miles impar, 5 +Filius quamvis Thetidis marinae +Dardanas turris quateret tremenda + Cuspide pugnax. + +Ille mordaci velut icta ferro +Pinus aut impulsa cupressus Euro, 10 +Procidit late posuitque collum in + Pulvere Teucro. + +Ille non inclusus equo Minervae +Sacra mentito male feriatos +Troas et laetam Priami choreis 15 + Falleret aulam; + +Sed palam captis gravis, heu nefas, heu, +Nescios fari pueros Achivis +Ureret flammis, etiam latentem + Matris in alvo, 20 + +Ni tuis victus Venerisque gratae +Vocibus divum pater adnuisset +Rebus Aeneae potiore ductos + Alite muros. + +Doctor Argivae fidicen Thaliae, 25 +Phoebe, qui Xantho lavis amne crinis, +Dauniae defende decus Camenae, + Levis Agyieu. + +Spiritum Phoebus mihi, Phoebus artem +Carminis nomenque dedit poetae. 30 +Virginum primae puerique claris + Patribus orti, + +Deliae tutela deae, fugacis +Lyncas et cervos cohibentis arcu, +Lesbium servate pedem meique 35 + Pollicis ictum, + +Rite Latonae puerum canentes, +Rite crescentem face Noctilucam, +Prosperam frugum celeremque pronos + Volvere mensis. 40 + +Nupta iam dices 'Ego dis amicum, +Saeculo festas referente luces, +Reddidi carmen docilis modorum + Vatis Horati.' + + + + +VII. + +Diffugere nives, redeunt iam gramina campis + Arboribusque comae; +Mutat terra vices et decrescentia ripas + Flumina praetereunt; +Gratia cum Nymphis geminisque sororibus audet 5 + Ducere nuda choros. +Immortalia ne speres, monet annus et almum + Quae rapit hora diem. +Frigora mitescunt Zephyris, ver proterit aestas + Interitura simul 10 +Pomifer autumnus fruges effuderit, et mox + Bruma recurrit iners. +Damna tamen celeres reparant caelestia lunae: + Nos ubi decidimus +Quo pater Aeneas, quo dives Tullus et Ancus, 15 + Pulvis et umbra sumus. +Quis scit an adiciant hodiernae crastina summae + Tempora di superi? +Cuncta manus avidas fugient heredis, amico + Quae dederis animo. 20 +Cum semel occideris et de te splendida Minos + Fecerit arbitria, +Non, Torquate, genus, non te facundia, non te + Restituet pietas. +Infernis neque enim tenebris Diana pudicum 25 + Liberat Hippolytum, +Nec Lethaea valet Theseus abrumpere caro + Vincula Pirithoo. + + + + +VII. + +Donarem pateras grataque commodus, +Censorine, meis aera sodalibus, +Donarem tripodas, praemia fortium +Graiorum, neque tu pessima munerum +Ferres, divite me scilicet artium, 5 +Quas aut Parrhasius protulit aut Scopas, +Hic saxo, liquidis ille coloribus +Sollers nunc hominem ponere, nunc deum. +Sed non haec mihi vis, nec tibi talium +Res est aut animus deliciarum egens. 10 +Gaudes carminibus; carmina possumus +Donare et pretium dicere muneris. +Non incisa notis marmora publicis, +Per quae spiritus et vita redit bonis +Post mortem ducibus, non celeres fugae 15 +Reiectaeque retrorsum Hannibalis minae, +Non incendia Carthaginis impiae +Eius, qui domita nomen ab Africa +Lucratus rediit, clarius indicant +Laudes quam Calabrae Pierides; neque 20 +Si chartae sileant quod bene feceris +Mercedem tuleris. Quid foret Iliae +Mavortisque puer, si taciturnitas +Obstaret meritis invida Romuli? +Ereptum Stygiis fluctibus Aeacum 25 +Virtus et favor et lingua potentium +Vatum divitibus consecrat insulis. +Dignum laude virum Musa vetat mori: +Caelo Musa beat. Sic Iovis interest +Optatis epulis impiger Hercules, 30 +Clarum Tyndaridae sidus ab infimis +Quassas eripiunt aequoribus ratis, +Ornatus viridi tempora pampino +Liber vota bonos ducit ad exitus. + + + + +IX. + +Ne forte credas interitura quae +Longe sonantem natus ad Aufidum + Non ante volgatas per artis + Verba loquor socianda chordis: + +Non, si priores Maeonius tenet 5 +Sedes Homerus, Pindaricae latent + Ceaeque et Alcaei minaces + Stesichorique graves Camenae; + +Nec si quid olim lusit Anacreon +Delevit aetas; spirat adhuc amor 10 + Vivuntque commissi calores + Aeoliae fidibus puellae. + +Non sola comptos arsit adulteri +Crinis et aurum vestibus illitum + Mirata regalisque cultus 15 + Et comites Helene Lacaena, + +Primusve Teucer tela Cydonio +Direxit arcu; non semel Ilios + Vexata; non pugnavit ingens + Idomeneus Sthenelusve solus 20 + +Dicenda Musis proelia; non ferox +Hector vel acer Deiphobus gravis + Excepit ictus pro pudicis + Coniugibus puerisque primus. + +Vixere fortes ante Agamemnona 25 +Multi; sed omnes inlacrimabiles + Urgentur ignotique longa + Nocte, carent quia vate sacro. + +Paullum sepultae distat inertiae +Celata virtus. Non ego te meis 30 + Chartis inornatum silebo, + Totve tuos patiar labores + +Impune, Lolli, carpere lividas +Obliviones. Est animus tibi + Rerumque prudens et secundis 35 + Temporibus dubiisque rectus, + +Vindex avarae fraudis et abstinens +Ducentis ad se cuncta pecuniae, + Consulque non unius anni, + Sed quotiens bonus atque fidus 40 + +Iudex honestum praetulit utili, +Reiecit alto dona nocentium + Voltu, per obstantis catervas + Explicuit sua victor arma. + +Non possidentem multa vocaveris 45 +Recte beatum; rectius occupat + Nomen beati, qui deorum + Muneribus sapienter uti + +Duramque callet pauperiem pati +Peiusque leto flagitium timet, 50 + Non ille pro caris amicis + Aut patria timidus perire. + + + + +X. + +O crudelis adhuc et Veneris muneribus potens, +Insperata tuae cum veniet pluma superbiae +Et, quae nunc umeris involitant, deciderint comae, +Nunc et qui color est puniceae flore prior rosae +Mutatus Ligurinum in faciem verterit hispidam, 5 +Dices 'Heu,' quotiens te speculo videris alterum, +'Quae mens est hodie, cur eadem non puero fuit, +Vel cur his animis incolumes non redeunt genae?' + + + + +XI. + +Est mihi nonum superantis annum +Plenus Albani cadus; est in horto, +Phylli, nectendis apium coronis; + Est hederae vis + +Multa, qua crinis religata fulges; 5 +Ridet argento domus; ara castis +Vincta verbenis avet immolato + Spargier agno; + +Cuncta festinat manus, huc et illuc +Cursitant mixtae pueris puellae; 10 +Sordidum flammae trepidant rotantes + Vertice fumum. + +Ut tamen noris quibus advoceris +Gaudiis, Idus tibi sunt agendae, +Qui dies mensem Veneris marinae 15 + Findit Aprilem, + +Iure sollemnis mihi sanctiorque +Paene natali proprio, quod ex hac +Luce Maecenas meus adfluentis + Ordinat annos. 20 + +Telephum, quem tu petis, occupavit +Non tuae sortis iuvenem puella +Dives et lasciva, tenetque grata + Compede vinctum. + +Terret ambustus Phaethon avaras 25 +Spes, et exemplum grave praebet ales +Pegasus terrenum equitem gravatus + Bellerophonten, + +Semper ut te digna sequare et ultra +Quam licet sperare nefas putando 30 +Disparem vites. Age iam, meorum + Finis amorum, + +(Non enim posthac alia calebo +Femina) condisce modos, amanda +Voce quos reddas: minuentur atrae 35 + Carmine curae. + + + + +XII. + +Iam veris comites, quae mare temperant, +Impellunt animae lintea Thraciae; +Iam nec prata rigent nec fluvii strepunt + Hiberna nive turgidi. + +Nidum ponit, Ityn flebiliter gemens, 5 +Infelix avis et Cecropiae domus +Aeternum opprobrium, quod male barbaras + Regumst ulta libidines. + +Dicunt in tenero gramine pinguium +Custodes ovium carmina fistula 10 +Delectantque deum cui pecus et nigri + Colles Arcadiae placent. + +Adduxere sitim tempora, Vergili; +Sed pressum Calibus ducere Liberum +Si gestis, iuvenum nobilium cliens, 15 + Nardo vina mereberis. + +Nardi parvus onyx eliciet cadum, +Qui nunc Sulpiciis accubat horreis, +Spes donare novas largus amaraque + Curarum eluere efficax. 20 + +Ad quae si properas gaudia, cum tua +Velox merce veni: non ego te meis +Immunem meditor tinguere poculis, + Plena dives ut in domo. + +Verum pone moras et studium lucri, 25 +Nigrorumque memor, dum licet, ignium +Misce stultitiam consiliis brevem: + Dulcest desipere in loco. + + + + +XIII. + +Audivere, Lyce, di mea vota, di +Audivere, Lyce: fis anus, et tamen + Vis formosa videri, + Ludisque et bibis impudens + +Et cantu tremulo pota Cupidinem 5 +Lentum sollicitas. Ille virentis et + Doctae psallere Chiae + Pulchris excubat in genis. + +Importunus enim transvolat aridas +Quercus et refugit te, quia luridi 10 + Dentes te, quia rugae + Turpant et capitis nives. + +Nec Coae referunt iam tibi purpurae +Nec cari lapides tempora, quae semel + Notis condita fastis 15 + Inclusit volucris dies. + +Quo fugit venus, heu, quove color? decens +Quo motus? Quid habes illius, illius, + Quae spirabat amores, + Quae me surpuerat mihi, 20 + +Felix post Cinaram notaque et artium +Gratarum facies? Sed Cinarae brevis + Annos fata dederunt, + Servatura diu parem + +Cornicis vetulae temporibus Lycen, 25 +Possent ut iuvenes visere fervidi + Multo non sine risu + Dilapsam in cineres facem. + + + + +XIV. + +Quae cura patrum quaeve Quiritium +Plenis honorum muneribus tuas, + Auguste, virtutes in aevum + Per titulos memoresque fastos + +Aeternet, o qua sol habitabilis 5 +Inlustrat oras, maxime principum? + Quem legis expertes Latinae + Vindelici didicere nuper + +Quid marte posses. Milite nam tuo +Drusus Genaunos, implacidum genus, 10 + Breunosque velocis et arcis + Alpibus impositas tremendis + +Deiecit acer plus vice simplici; +Maior Neronum mox grave proelium +Commisit immanisque Raetos 15 + Auspiciis pepulit secundis, + +Spectandus in certamine Martio, +Devota morti pectora liberae + Quantis fatigaret ruinis, + Indomitas prope qualis undas 20 + +Exercet Auster, Pleiadum choro +Scindente nubis, impiger hostium + Vexare turmas et frementem + Mittere equum medios per ignis. + +Sic tauriformis volvitur Aufidus, 25 +Qui regna Dauni praefluit Apuli, + Cum saevit horrendamque cultis + Diluviem meditatur agris, + +Ut barbarorum Claudius agmina +Ferrata vasto diruit impetu 30 + Primosque et extremos metendo + Stravit humum sine clade victor, + +Te copias, te consilium et tuos +Praebente divos. Nam tibi, quo die + Portus Alexandrea supplex 35 + Et vacuam patefecit aulam, + +Fortuna lustro prospera tertio +Belli secundos reddidit exitus, + Laudemque et optatum peractis + Imperiis decus adrogavit. 40 + +Te Cantaber non ante domabilis +Medusque et Indus, te profugus Scythes + Miratur, o tutela praesens + Italiae dominaeque Romae. + +Te fontium qui celat origines 45 +Nilusque et Hister, te rapidus Tigris, + Te beluosus qui remotis + Obstrepit Oceanus Britannis, + +Te non paventis funera Galliae +Duraeque tellus audit Hiberiae, 50 + Te caede gaudentes Sygambri + Compositis venerantur armis. + + + + +XV. + +Phoebus volentem proelia me loqui +Victas et urbis increpuit lyra, + Ne parva Tyrrhenum per aequor + Vela darem. Tua, Caesar, aetas + +Fruges et agris rettulit uberes 5 +Et signa nostro restituit Iovi + Derepta Parthorum superbis + Postibus et vacuum duellis + +Ianum Quirini clausit et ordinem +Rectum evaganti frena licentiae 10 + Iniecit emovitque culpas + Et veteres revocavit artis, + +Per quas Latinum nomen et Italae +Crevere vires famaque et imperi + Porrecta maiestas ad ortus 15 + Solis ab Hesperio cubili. + +Custode rerum Caesare non furor +Civilis aut vis exiget otium, + Non ira, quae procudit ensis + Et miseras inimicat urbis. 20 + +Non qui profundum Danuvium bibunt +Edicta rumpent Iulia, non Getae, + Non Seres infidive Persae, + Non Tanain prope flumen orti. + +Nosque et profestis lucibus et sacris 25 +Inter iocosi munera Liberi + Cum prole matronisque nostris, + Rite deos prius adprecati, + +Virtute functos more patrum duces +Lydis remixto carmine tibiis 30 + Troiamque et Anchisen et almae + Progeniem Veneris canemus. + + + + +CARMEN + +SAECULARE. + + + + +Phoebe silvarumque potens Diana, +Lucidum caeli decus, o colendi +Semper et culti, date quae precamur + Tempore sacro, + +Quo Sibyllini monuere versus 5 +Virgines lectas puerosque castos +Dis quibus septem placuere colles + Dicere carmen. + +Alme Sol, curru nitido diem qui +Promis et celas aliusque et idem 10 +Nasceris, possis nihil urbe Roma + Visere maius! + +Rite maturos aperire partus +Lenis, Ilithyia, tuere matres, +Sive tu Lucina probas vocari 15 + Seu Genitalis: + +Diva, producas subolem patrumque +Prosperes decreta super iugandis +Feminis prolisque novae feraci + Lege marita, 20 + +Certus undenos deciens per annos +Orbis ut cantus referatque ludos +Ter die claro totiensque grata + Nocte frequentis. + +Vosque veraces cecinisse, Parcae, 25 +Quod semel dictumst stabilisque rerum +Terminus servet, bona iam peractis + Iungite fata. + +Fertilis frugum pecorisque tellus +Spicea donet Cererem corona; 30 +Nutriant fetus et aquae salubres + Et Iovis aurae. + +Condito mitis placidusque telo +Supplices audi pueros, Apollo; +Siderum regina bicornis, audi, 35 + Luna, puellas: + +Roma si vestrumst opus, Iliaeque +Litus Etruscum tenuere turmae, +Iussa pars mutare Laris et urbem + Sospite cursu, 40 + +Cui per ardentem sine fraude Troiam +Castus Aeneas patriae superstes +Liberum munivit iter, daturus + Plura relictis: + +Di, probos mores docili iuventae, 45 +Di, senectuti placidae quietem, +Romulae genti date remque prolemque + Et decus omne. + +Quaeque vos bobus veneratur albis +Clarus Anchisae Venerisque sanguis, 50 +Impetret, bellante prior, iacentem + Lenis in hostem. + +Iam mari terraque manus potentis +Medus Albanasque timet securis, +Iam Scythae responsa petunt superbi 55 + Nuper, et Indi. + +Iam Fides et Pax et Honor Pudorque +Priscus et neglecta redire Virtus +Audet, adparetque beata pleno + Copia cornu. 60 + +Augur et fulgente decorus arcu +Phoebus acceptusque novem Camenis, +Qui salutari levat arte fessos + Corporis artus, + +Si Palatinas videt aequus aras, 65 +Remque Romanam Latiumque felix +Alterum in lustrum meliusque semper + Prorogat aevum. + +Quaeque Aventinum tenet Algidumque, +Quindecim Diana preces virorum 70 +Curat et votis puerorum amicas + Adplicat auris. + +Haec Iovem sentire deosque cunctos +Spem bonam certamque domum reporto, +Doctus et Phoebi chorus et Dianae 75 + Dicere laudes. + + + + +EPODON + +LIBER. + + + + +I. + +Ibis Liburnis inter alta navium, + Amice, propugnacula, +Paratus omne Caesaris periculum + Subire, Maecenas, tuo. +Quid nos, quibus te vita si superstite 5 + Iucunda, si contra, gravis? +Utrumne iussi persequemur otium + Non dulce, ni tecum simul, +An hunc laborem mente laturi, decet + Qua ferre non mollis viros? 10 +Feremus, et te vel per Alpium iuga + Inhospitalem et Caucasum +Vel Occidentis usque ad ultimum sinum + Forti sequemur pectore. +Roges tuum labore quid iuvem meo, 15 + Imbellis ac firmus parum? +Comes minore sum futurus in metu, + Qui maior absentis habet: +Ut adsidens implumibus pullis avis + Serpentium adlapsus timet 20 +Magis relictis, non, ut adsit, auxili + Latura plus praesentibus. +Libenter hoc et omne militabitur + Bellum in tuae spem gratiae, +Non ut iuvencis inligata pluribus 25 + Aratra nitantur meis +Pecusve Calabris ante sidus fervidum + Lucana mutet pascuis, +Nec ut superni villa candens Tusculi + Circaea tangat moenia. 30 +Satis superque me benignitas tua + Ditavit: haud paravero, +Quod aut avarus ut Chremes terra premam, + Discinctus aut perdam nepos. + + + + +II. + +'Beatus ille qui procul negotiis, + Ut prisca gens mortalium, +Paterna rura bobus exercet suis, + Solutus omni faenore, +Neque excitatur classico miles truci, 5 + Neque horret iratum mare, +Forumque vitat et superba civium + Potentiorum limina. +Ergo aut adulta vitium propagine + Altas maritat populos, 10 +Aut in reducta valle mugientium + Prospectat errantis greges, +Inutilisve falce ramos amputans + Feliciores inserit, +Aut pressa puris mella condit amphoris, 15 + Aut tondet infirmas ovis; +Vel, cum decorum mitibus pomis caput + Autumnus agris extulit, +Ut gaudet insitiva decerpens pira + Certantem et uvam purpurae, 20 +Qua muneretur te, Priape, et te, pater + Silvane, tutor finium. +Libet iacere modo sub antiqua ilice, + Modo in tenaci gramine. +Labuntur altis interim ripis aquae, 25 + Queruntur in silvis aves, +Fontesque lymphis obstrepunt manantibus, + Somnos quod invitet levis. +At cum tonantis annus hibernus Iovis + Imbris nivisque comparat, 30 +Aut trudit acris hinc et hinc multa cane + Apros in obstantis plagas, +Aut amite levi rara tendit retia, + Turdis edacibus dolos, +Pavidumque leporem et advenam laqueo gruem 35 + Iucunda captat praemia. +Quis non malarum, quas amor curas habet, + Haec inter obliviscitur? +Quod si pudica mulier in partem iuvet + Domum atque dulcis liberos, 40 +Sabina qualis aut perusta solibus + Pernicis uxor Apuli, +Sacrum vetustis exstruat lignis focum + Lassi sub adventum viri, +Claudensque textis cratibus laetum pecus 45 + Distenta siccet ubera, +Et horna dulci vina promens dolio + Dapes inemptas adparet: +Non me Lucrina iuverint conchylia + Magisve rhombus aut scari, 50 +Si quos Eois intonata fluctibus + Hiems ad hoc vertat mare; +Non Afra avis descendat in ventrem meum, + Non attagen Ionicus +Iucundior, quam lecta de pinguissimis 55 + Oliva ramis arborum +Aut herba lapathi prata amantis et gravi + Malvae salubres corpori, +Vel agna festis caesa Terminalibus + Vel haedus ereptus lupo. 60 +Has inter epulas ut iuvat pastas ovis + Videre properantis domum, +Videre fessos vomerem inversum boves + Collo trahentis languido, +Positosque vernas, ditis examen domus, 65 + Circum renidentis Laris.' +Haec ubi locutus faenerator Alfius, + Iam iam futurus rusticus, +Omnem redegit Idibus pecuniam, + Quaerit Kalendis ponere. 70 + + + + +III. + +Parentis olim si quis impia manu + Senile guttur fregerit, +Edit cicutis allium nocentius. + O dura messorum ilia! +Quid hoc veneni saevit in praecordiis? 5 + Num viperinus his cruor +Incoctus herbis me fefellit? an malas + Canidia tractavit dapes? +Ut Argonautas praeter omnis candidum + Medea miratast ducem, 10 +Ignota tauris inligaturum iuga + Perunxit hoc Iasonem; +Hoc delibutis ulta donis paelicem, + Serpente fugit alite. +Nec tantus umquam siderum insedit vapor 15 + Siticulosae Apuliae, +Nec munus umeris efficacis Herculis + Inarsit aestuosius. +At si quid umquam tale concupiveris, + Iocose Maecenas, precor 20 +Manum puella savio opponat tuo, + Extrema et in sponda cubet. + + + + +IV. + +Lupis et agnis quanta sortito obtigit + Tecum mihi discordiast, +Hibericis peruste funibus latus + Et crura dura compede. +Licet superbus ambules pecunia, 5 + Fortuna non mutat genus. +Videsne, Sacram metiente te viam + Cum bis trium ulnarum toga, +Ut ora vertat huc et huc euntium + Liberrima indignatio? 10 +'Sectus flagellis hic triumviralibus + Praeconis ad fastidium +Arat Falerni mille fundi iugera, + Et Appiam mannis terit, +Sedilibusque magnus in primis eques 15 + Othone contempto sedet. +Quid attinet tot ora navium gravi + Rostrata duci pondere +Contra latrones atque servilem manum, + Hoc, hoc tribuno militum?' 20 + + + + +V. + +'At, o deorum quidquid in caelo regit + Terras et humanum genus, +Quid iste fert tumultus et quid omnium + Voltus in unum me truces? +Per liberos te, si vocata partubus 5 + Lucina veris adfuit, +Per hoc inane purpurae decus precor, + Per improbaturum haec Iovem, +Quid ut noverca me intueris aut uti + Petita ferro belua?' 10 +Ut haec trementi questus ore constitit + Insignibus raptis puer, +Impube corpus, quale posset impia + Mollire Thracum pectora; +Canidia, brevibus implicata viperis 15 + Crinis et incomptum caput, +Iubet sepulcris caprificos erutas, + Iubet cupressus funebris +Et uncta turpis ova ranae sanguine + Plumamque nocturnae strigis 20 +Herbasque quas Iolcos atque Hiberia + Mittit venenorum ferax, +Et ossa ab ore rapta ieiunae canis + Flammis aduri Colchicis. +At expedita Sagana, per totam domum 25 + Spargens Avernalis aquas, +Horret capillis ut marinus asperis + Echinus ant currens aper. +Abacta nulla Veia conscientia + Ligonibus duris humum 30 +Exhauriebat, ingemens laboribus, + Quo posset infossus puer +Longo die bis terque mutatae dapis + Inemori spectaculo, +Cum promineret ore, quantum exstant aqua 35 + Suspensa mento corpora: +Exsecta uti medulla et aridum iecur + Amoris esset poculum, +Interminato cum semel fixae cibo + Intabuissent pupulae. 40 +Non defuisse masculae libidinis + Ariminensem Foliam +Et otiosa credidit Neapolis + Et omne vicinum oppidum, +Quae sidera excantata voce Thessala 45 + Lunamque caelo deripit. +Hic inresectum saeva dente livido + Canidia rodens pollicem, +Quid dixit aut quid tacuit? 'O rebus meis + Non infideles arbitrae, 50 +Nox et Diana, quae silentium regis, + Arcana cum fiunt sacra, +Nunc nunc adeste, nunc in hostilis domos + Iram atque numen vertite. +Formidolosis dum latent silvis ferae 55 + Dulci sopore languidae, +Senem, quod omnes rideant, adulterum + Latrent Suburanae canes, +Nardo perunctum, quale non perfectius + Meae laborarint manus. 60 +Quid accidit? Cur dira barbarae minus + Venena Medeae valent, +Quibus superbam fugit ulta paelicem, + Magni Creontis filiam, +Cum palla, tabo munus imbutum, novam 65 + Incendio nuptam abstulit? +Atqui nec herba nec latens in asperis + Radix fefellit me locis. +Indormit unctis omnium cubilibus + Oblivione paelicum. 70 +A, a, solutus ambulat veneficae + Scientioris carmine! +Non usitatis, Vare, potionibus, + O multa fleturum caput, +Ad me recurres, nec vocata mens tua 75 + Marsis redibit vocibus. +Maius parabo, maius infundam tibi + Fastidienti poculum, +Priusque caelum sidet inferius mari + Tellure porrecta super, 80 +Quam non amore sic meo flagres uti + Bitumen atris ignibus.' +Sub haec puer iam non, ut ante, mollibus, + Lenire verbis impias, +Sed dubius unde rumperet silentium, 85 + Misit Thyesteas preces: +'Venena magnum fas nefasque non valent + Convertere humanam vicem. +Diris agam vos; dira detestatio + Nulla expiatur victima. 90 +Quin, ubi perire iussus exspiravero, + Nocturnus occurram Furor, +Petamque voltus umbra curvis unguibus, + Quae vis deorumst Manium, +Et inquietis adsidens praecordiis 95 + Pavore somnos auferam. +Vos turba vicatim hinc et hinc saxis petens + Contundet obscenas anus; +Post insepulta membra different lupi + Et Esquilinae alites, 100 +Neque hoc parentes, heu mihi superstites, + Effugerit spectaculum.' + + + + +VI. + +Quid immerentis hospites vexas, canis + Ignavus adversum lupos? +Quin huc inanis, si potes, vertis minas, + Et me remorsurum petis? +Nam qualis aut Molossus aut fulvus Lacon, 5 + Amica vis pastoribus, +Agam per altas aure sublata nivis, + Quaecumque praecedet fera; +Tu, cum timenda voce complesti nemus, + Proiectum odoraris cibum. 10 +Cave, cave: namque in malos asperrimus + Parata tollo cornua, +Qualis Lycambae spretus infido gener, + Aut acer hostis Bupalo. +An, si quis atro dente me petiverit, 15 + Inultus ut flebo puer? + + + + +VII. + +Quo, quo scelesti ruitis? aut cur dexteris + Aptantur enses conditi? +Parumne campis atque Neptuno super + Fusumst Latini sanguinis, +Non ut superbas invidae Carthaginis 5 + Romanus arcis ureret, +Intactus aut Britannus ut descenderet + Sacra catenatus via, +Sed ut secundum vota Parthorum sua + Urbs haec periret dextera? 10 +Neque hic lupis mos nec fuit leonibus + Umquam nisi in dispar feris. +Furorne caecus an rapit vis acrior + An culpa? Responsum date! +Tacent, et albus ora pallor inficit, 15 + Mentesque perculsae stupent. +Sic est: acerba fata Romanos agunt + Scelusque fraternae necis, +Ut immerentis fluxit in terram Remi + Sacer nepotibus cruor. 20 + + + + +IX. + +Quando repostum Caecubum ad festas dapes, + Victore laetus Caesare, +Tecum sub alta--sic Iovi gratum--domo, + Beate Maecenas, bibam, +Sonante mixtum tibiis carmen lyra, 5 + Hac Dorium, illis barbarum? +Ut nuper, actus cum freto Neptunius + Dux fugit ustis navibus, +Minatus Urbi vincla, quae detraxerat + Servis amicus perfidis. 10 +Romanus eheu--posteri negabitis-- + Emancipatus feminae +Fert vallum et arma miles et spadonibus + Servire rugosis potest, +Interque signa turpe militaria 15 + Sol adspicit conopium. +Ad hunc frementis verterunt bis mille equos + Galli, canentes Caesarem, +Hostiliumque navium portu latent + Puppes sinistrorsum citae. 20 +Io Triumphe, tu moraris aureos + Currus et intactas boves? +Io Triumphe, nec Iugurthino parem + Bello reportasti ducem, +Neque Africanum, cui super Carthaginem 25 + Virtus sepulcrum condidit. +Terra marique victus hostis punico + Lugubre mutavit sagum. +Aut ille centum nobilem Cretam urbibus, + Ventis iturus non suis, 30 +Exercitatas aut petit Syrtis Noto, + Aut fertur incerto mari. +Capaciores adfer huc, puer, scyphos + Et Chia vina aut Lesbia, +Vel quod fluentem nauseam coerceat 35 + Metire nobis Caecubum. +Curam metumque Caesaris rerum iuvat + Dulci Lyaeo solvere. + + + + +X. + +Mala soluta navis exit alite, + Ferens olentem Mevium: +Ut horridis utrumque verberes latus, + Auster, memento fluctibus. +Niger rudentis Eurus inverso mari 5 + Fractosque remos differat; +Insurgat Aquilo, quantus altis montibus + Frangit trementis ilices; +Nec sidus atra nocte amicum adpareat, + Qua tristis Orion cadit; 10 +Quietiore nec feratur aequore, + Quam Graia victorum manus, +Cum Pallas usto vertit iram ab Ilio + In impiam Aiacis ratem. +O quantus instat navitis sudor tuis 15 + Tibique pallor luteus +Et illa non virilis eiulatio + Preces et aversum ad Iovem, +Ionius udo cum remugiens sinus + Noto carinam ruperit. 20 +Opima quod si praeda curvo litore + Porrecta mergos iuverit, +Libidinosus immolabitur caper + Et agna Tempestatibus. + + + + +XIII. + +Horrida tempestas caelum contraxit, et imbres + Nivesque deducunt Iovem; nunc mare, nunc siluae +Threicio Aquilone sonant. Rapiamus, amice, + Occasionem de die, dumque virent genua +Et decet, obducta solvatur fronte senectus. 5 + Tu vina Torquato move consule pressa meo. +Cetera mitte loqui: deus haec fortasse benigna + Reducet in sedem vice. Nunc et Achaemenio +Perfundi nardo iuvat et fide Cyllenea + Levare diris pectora sollicitudinibus, 10 +Nobilis ut grandi cecinit Centaurus alumno: + 'Invicte, mortalis dea nate puer Thetide, +Te manet Assaraci tellus, quam frigida parvi + Findunt Scamandri flumina lubricus et Simois, +Unde tibi reditum certo subtemine Parcae 15 + Rupere, nec mater domum caerula te revehet. +Illic omne malum vino cantuque levato, + Deformis aegrimoniae dulcibus adloquiis.' + + + + +XIV. + +Mollis inertia cur tantam diffuderit imis + Oblivionem sensibus, +Pocula Lethaeos ut si ducentia somnos + Arente fauce traxerim, +Candide Maecenas, occidis saepe rogando: 5 + Deus, deus nam me vetat +Inceptos, olim promissum carmen, iambos + Ad umbilicum adducere. +Non aliter Samio dicunt arsisse Bathyllo + Anacreonta Teium, 10 +Qui persaepe cava testudine flevit amorem + Non elaboratum ad pedem. +Ureris ipse miser: quod si non pulchrior ignis + Accendit obsessam Ilion, +Gaude sorte tua; me libertina nec uno 15 + Contenta Phryne macerat. + + + + +XV. + +Nox erat et caelo fulgebat Luna sereno + Inter minora sidera, +Cum tu, magnorum numen laesura deorum, + In verba iurabas mea, +Artius atque hedera procera adstringitur ilex, 5 + Lentis adhaerens bracchiis, +Dum pecori lupus et nautis infestus Orion + Turbaret hibernum mare, +Intonsosque agitaret Apollinis aura capillos, + Fore hunc amorem mutuum. 10 +O dolitura mea multum virtute Neaera! + Nam si quid in Flacco virist, +Non feret adsiduas potiori te dare noctis, + Et quaeret iratus parem: +Nec semel offensi cedet constantia formae, 15 + Si certus intrarit dolor. +Et tu, quicumque's felicior atque meo nunc + Superbus incedis malo, +Sis pecore et multa dives tellure licebit + Tibique Pactolus fluat, 20 +Nec te Pythagorae fallant arcana renati, + Formaque vincas Nirea, +Eheu, translatos alio maerebis amores; + Ast ego vicissim risero. + + + + +XVI. + +Altera iam teritur bellis civilibus aetas, + Suis et ipsa Roma viribus ruit. +Quam neque finitimi valuerunt perdere Marsi + Minacis aut Etrusca Porsenae manus +Aemula nec virtus Capuae nec Spartacus acer 5 + Novisque rebus infidelis Allobrox, +Nec fera caerulea domuit Germania pube + Parentibusque abominatus Hannibal, +Impia perdemus devoti sanguinis aetas, + Ferisque rursus occupabitur solum. 10 +Barbarus heu cineres insistet victor et urbem + Eques sonante verberabit ungula, +Quaeque carent ventis et solibus ossa Quirini, + Nefas videre! dissipabit insolens. +Forte, quid expediat, communiter aut melior pars 15 + Malis carere quaeritis laboribus. +Nulla sit hac potior sententia: Phocaeorum + Velut profugit exsecrata civitas +Agros atque Laris patrios habitandaque fana + Apris reliquit et rapacibus lupis, 20 +Ire, pedes quocumque ferent, quocumque per undas + Notus vocabit aut protervus Africus. +Sic placet? an melius quis habet suadere? Secunda + Ratem occupare quid moramur alite? +Sed iuremus in haec: 'Simul imis saxa renarint 25 + Vadis levata, ne redire sit nefas, +Neu conversa domum pigeat dare lintea, quando + Padus Matina laverit cacumina, +In mare seu celsus procurrerit Appenninus, + Novaque monstra iunxerit libidine 30 +Mirus amor, iuvet ut tigris subsidere cervis, + Adulteretur et columba miluo, +Credula nec ravos timeant armenta leones, + Ametque salsa levis hircus aequora.' +Haec et quae poterunt reditus abscindere dulcis 35 + Eamus omnis exsecrata civitas, +Aut pars indocili melior grege; mollis et exspes + Inominata perprimat cubilia. +Vos, quibus est virtus, muliebrem tollite luctum, + Etrusca praeter et volate litora. 40 +Nos manet Oceanus circumvagus; arva beata + Petamus, arva divites et insulas, +Reddit ubi cererem tellus inarata quotannis + Et imputata floret usque vinea, +Germinat et numquam fallentis termes olivae, 45 + Suamque pulla ficus ornat arborem, +Mella cava manant ex ilice, montibus altis + Levis crepante lympha desilit pede. +Illic iniussae veniunt ad mulctra capellae, + Refertque tenta grex amicus ubera, 50 +Nec vespertinus circumgemit ursus ovile, + Nec intumescit alta viperis humus. +Pluraque felices mirabimur, ut neque largis + Aquosus Eurus arva radat imbribus, +Pinguia nec siccis urantur semina glaebis, 55 + Utrumque rege temperante caelitum. +Non huc Argoo contendit remige pinus, + Neque impudica Colchis intulit pedem; +Non huc Sidonii torserunt cornua nautae, + Laboriosa nec cohors Ulixei. 60 +Nulla nocent pecori contagia, nullius astri + Gregem aestuosa torret impotentia. +Iuppiter illa piae secrevit litora genti, + Ut inquinavit aere tempus aureum; +Aere, dehinc ferro duravit saecula, quorum 65 + Piis secunda vate me datur fuga. + + + + +XVII. + +'Iam iam efficaci do manus scientiae, +Supplex et oro regna per Proserpinae, +Per et Dianae non movenda numina, +Per atque libros carminum valentium +Refixa caelo devocare sidera, 5 +Canidia, parce vocibus tandem sacris +Citumque retro solve, solve turbinem! +Movit nepotem Telephus Nereium, +In quem superbus ordinarat agmina +Mysorum et in quem tela acuta torserat. 10 +Unxere matres Iliae addictum feris +Alitibus atque canibus homicidam Hectorem, +Postquam relictis moenibus rex procidit +Heu pervicacis ad pedes Achillei. +Saetosa duris exuere pellibus 15 +Laboriosi remiges Ulixei +Volente Circa membra; tunc mens et sonus +Relapsus atque notus in voltus honor. +Dedi satis superque poenarum tibi, +Amata nautis multum et institoribus. 20 +Fugit iuventas et verecundus color +Reliquit ossa pelle amicta lurida, +Tuis capillus albus est odoribus; +Nullum ab labore me reclinat otium; +Urget diem nox et dies noctem, nequest 25 +Levare tenta spiritu praecordia. +Ergo negatum vincor ut credam miser, +Sabella pectus increpare carmina +Caputque Marsa dissilire nenia. +Quid amplius vis? O mare et terra, ardeo, 30 +Quantum neque atro delibutus Hercules +Nessi cruore, nec Sicana fervida +Virens in Aetna flamma; tu, donec cinis +Iniuriosis aridus ventis ferar, +Cales venenis officina Colchicis. 35 +Quae finis aut quod me manet stipendium? +Effare; iussas cum fide poenas luam, +Paratus expiare, seu poposceris +Centum iuvencos, sive mendaci lyra +Voles sonari: 'Tu pudica, tu proba 40 +Perambulabis astra sidus aureum.' +Infamis Helenae Castor offensus vicem +Fraterque magni Castoris, victi prece, +Adempta vati reddidere lumina: +Et tu--potes nam--solve me dementia, 45 +O nec paternis obsoleta sordibus, +Nec in sepulcris pauperum prudens anus +Novendialis dissipare pulveres. +Tibi hospitale pectus et purae manus +Tuusque venter Pactumeius, et tuo 50 +Cruore rubros obstetrix pannos lavit, +Utcumque fortis exsilis puerpera.' +'Quid obseratis auribus fundis preces? +Non saxa nudis surdiora navitis +Neptunus alto tundit hibernus salo. +Inultus ut tu riseris Cotyttia +Volgata, sacrum liberi Cupidinis, +Et Esquilini pontifex venefici +Impune ut urbem nomine impleris meo? +Quid proderit ditasse Paelignas anus, 60 +Velociusve miscuisse toxicum? +Sed tardiora fata te votis manent; +Ingrata misero vita ducendast in hoc, +Novis ut usque suppetas laboribus. +Optat quietem Pelopis infidi pater, 65 +Egens benignae Tantalus semper dapis, +Optat Prometheus obligatus aliti, +Optat supremo collocare Sisyphus +In monte saxum; sed vetant leges Iovis. +Voles modo altis desilire turribus, 70 +Modo ense pectus Norico recludere, +Frustraque vincla gutturi nectes tuo, +Fastidiosa tristis aegrimonia. +Vectabor umeris tunc ego inimicis eques, +Meaeque terra cedet insolentiae. 75 +An quae movere cereas imagines, +Ut ipse nosti curiosus, et polo +Deripere Lunam vocibus possim meis, +Possim crematos excitare mortuos +Desiderique temperare pocula, 80 +Plorem artis in te nil agentis exitus?' + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Odes and Epodes, by Horace + +*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK ODES AND EPODES *** + +This file should be named 8hode10.txt or 8hode10.zip +Corrected EDITIONS of our eBooks get a new NUMBER, 8hode11.txt +VERSIONS based on separate sources get new LETTER, 8hode10a.txt + +Produced by Stan Goodman, Thomas Berger +and the Online Distributed Proofreading Team. + +Project Gutenberg eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the US +unless a copyright notice is included. Thus, we usually do not +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + +We are now trying to release all our eBooks one year in advance +of the official release dates, leaving time for better editing. +Please be encouraged to tell us about any error or corrections, +even years after the official publication date. + +Please note neither this listing nor its contents are final til +midnight of the last day of the month of any such announcement. +The official release date of all Project Gutenberg eBooks is at +Midnight, Central Time, of the last day of the stated month. A +preliminary version may often be posted for suggestion, comment +and editing by those who wish to do so. + +Most people start at our Web sites at: +http://gutenberg.net or +http://promo.net/pg + +These Web sites include award-winning information about Project +Gutenberg, including how to donate, how to help produce our new +eBooks, and how to subscribe to our email newsletter (free!). + + +Those of you who want to download any eBook before announcement +can get to them as follows, and just download by date. This is +also a good way to get them instantly upon announcement, as the +indexes our cataloguers produce obviously take a while after an +announcement goes out in the Project Gutenberg Newsletter. + +http://www.ibiblio.org/gutenberg/etext03 or +ftp://ftp.ibiblio.org/pub/docs/books/gutenberg/etext03 + +Or /etext02, 01, 00, 99, 98, 97, 96, 95, 94, 93, 92, 92, 91 or 90 + +Just search by the first five letters of the filename you want, +as it appears in our Newsletters. + + +Information about Project Gutenberg (one page) + +We produce about two million dollars for each hour we work. The +time it takes us, a rather conservative estimate, is fifty hours +to get any eBook selected, entered, proofread, edited, copyright +searched and analyzed, the copyright letters written, etc. Our +projected audience is one hundred million readers. If the value +per text is nominally estimated at one dollar then we produce $2 +million dollars per hour in 2002 as we release over 100 new text +files per month: 1240 more eBooks in 2001 for a total of 4000+ +We are already on our way to trying for 2000 more eBooks in 2002 +If they reach just 1-2% of the world's population then the total +will reach over half a trillion eBooks given away by year's end. + +The Goal of Project Gutenberg is to Give Away 1 Trillion eBooks! +This is ten thousand titles each to one hundred million readers, +which is only about 4% of the present number of computer users. + +Here is the briefest record of our progress (* means estimated): + +eBooks Year Month + + 1 1971 July + 10 1991 January + 100 1994 January + 1000 1997 August + 1500 1998 October + 2000 1999 December + 2500 2000 December + 3000 2001 November + 4000 2001 October/November + 6000 2002 December* + 9000 2003 November* +10000 2004 January* + + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation has been created +to secure a future for Project Gutenberg into the next millennium. + +We need your donations more than ever! + +As of February, 2002, contributions are being solicited from people +and organizations in: Alabama, Alaska, Arkansas, Connecticut, +Delaware, District of Columbia, Florida, Georgia, Hawaii, Illinois, +Indiana, Iowa, Kansas, Kentucky, Louisiana, Maine, Massachusetts, +Michigan, Mississippi, Missouri, Montana, Nebraska, Nevada, New +Hampshire, New Jersey, New Mexico, New York, North Carolina, Ohio, +Oklahoma, Oregon, Pennsylvania, Rhode Island, South Carolina, South +Dakota, Tennessee, Texas, Utah, Vermont, Virginia, Washington, West +Virginia, Wisconsin, and Wyoming. + +We have filed in all 50 states now, but these are the only ones +that have responded. + +As the requirements for other states are met, additions to this list +will be made and fund raising will begin in the additional states. +Please feel free to ask to check the status of your state. + +In answer to various questions we have received on this: + +We are constantly working on finishing the paperwork to legally +request donations in all 50 states. If your state is not listed and +you would like to know if we have added it since the list you have, +just ask. + +While we cannot solicit donations from people in states where we are +not yet registered, we know of no prohibition against accepting +donations from donors in these states who approach us with an offer to +donate. + +International donations are accepted, but we don't know ANYTHING about +how to make them tax-deductible, or even if they CAN be made +deductible, and don't have the staff to handle it even if there are +ways. + +Donations by check or money order may be sent to: + +Project Gutenberg Literary Archive Foundation +PMB 113 +1739 University Ave. +Oxford, MS 38655-4109 + +Contact us if you want to arrange for a wire transfer or payment +method other than by check or money order. + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation has been approved by +the US Internal Revenue Service as a 501(c)(3) organization with EIN +[Employee Identification Number] 64-622154. Donations are +tax-deductible to the maximum extent permitted by law. As fund-raising +requirements for other states are met, additions to this list will be +made and fund-raising will begin in the additional states. + +We need your donations more than ever! + +You can get up to date donation information online at: + +http://www.gutenberg.net/donation.html + + +*** + +If you can't reach Project Gutenberg, +you can always email directly to: + +Michael S. Hart <hart@pobox.com> + +Prof. Hart will answer or forward your message. + +We would prefer to send you information by email. + + +**The Legal Small Print** + + +(Three Pages) + +***START**THE SMALL PRINT!**FOR PUBLIC DOMAIN EBOOKS**START*** +Why is this "Small Print!" statement here? You know: lawyers. +They tell us you might sue us if there is something wrong with +your copy of this eBook, even if you got it for free from +someone other than us, and even if what's wrong is not our +fault. So, among other things, this "Small Print!" statement +disclaims most of our liability to you. It also tells you how +you may distribute copies of this eBook if you want to. + +*BEFORE!* YOU USE OR READ THIS EBOOK +By using or reading any part of this PROJECT GUTENBERG-tm +eBook, you indicate that you understand, agree to and accept +this "Small Print!" statement. If you do not, you can receive +a refund of the money (if any) you paid for this eBook by +sending a request within 30 days of receiving it to the person +you got it from. If you received this eBook on a physical +medium (such as a disk), you must return it with your request. + +ABOUT PROJECT GUTENBERG-TM EBOOKS +This PROJECT GUTENBERG-tm eBook, like most PROJECT GUTENBERG-tm eBooks, +is a "public domain" work distributed by Professor Michael S. Hart +through the Project Gutenberg Association (the "Project"). +Among other things, this means that no one owns a United States copyright +on or for this work, so the Project (and you!) can copy and +distribute it in the United States without permission and +without paying copyright royalties. Special rules, set forth +below, apply if you wish to copy and distribute this eBook +under the "PROJECT GUTENBERG" trademark. + +Please do not use the "PROJECT GUTENBERG" trademark to market +any commercial products without permission. + +To create these eBooks, the Project expends considerable +efforts to identify, transcribe and proofread public domain +works. Despite these efforts, the Project's eBooks and any +medium they may be on may contain "Defects". Among other +things, Defects may take the form of incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other +intellectual property infringement, a defective or damaged +disk or other eBook medium, a computer virus, or computer +codes that damage or cannot be read by your equipment. + +LIMITED WARRANTY; DISCLAIMER OF DAMAGES +But for the "Right of Replacement or Refund" described below, +[1] Michael Hart and the Foundation (and any other party you may +receive this eBook from as a PROJECT GUTENBERG-tm eBook) disclaims +all liability to you for damages, costs and expenses, including +legal fees, and [2] YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE OR +UNDER STRICT LIABILITY, OR FOR BREACH OF WARRANTY OR CONTRACT, +INCLUDING BUT NOT LIMITED TO INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE +OR INCIDENTAL DAMAGES, EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE +POSSIBILITY OF SUCH DAMAGES. + +If you discover a Defect in this eBook within 90 days of +receiving it, you can receive a refund of the money (if any) +you paid for it by sending an explanatory note within that +time to the person you received it from. If you received it +on a physical medium, you must return it with your note, and +such person may choose to alternatively give you a replacement +copy. If you received it electronically, such person may +choose to alternatively give you a second opportunity to +receive it electronically. + +THIS EBOOK IS OTHERWISE PROVIDED TO YOU "AS-IS". NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, ARE MADE TO YOU AS +TO THE EBOOK OR ANY MEDIUM IT MAY BE ON, INCLUDING BUT NOT +LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR A +PARTICULAR PURPOSE. + +Some states do not allow disclaimers of implied warranties or +the exclusion or limitation of consequential damages, so the +above disclaimers and exclusions may not apply to you, and you +may have other legal rights. + +INDEMNITY +You will indemnify and hold Michael Hart, the Foundation, +and its trustees and agents, and any volunteers associated +with the production and distribution of Project Gutenberg-tm +texts harmless, from all liability, cost and expense, including +legal fees, that arise directly or indirectly from any of the +following that you do or cause: [1] distribution of this eBook, +[2] alteration, modification, or addition to the eBook, +or [3] any Defect. + +DISTRIBUTION UNDER "PROJECT GUTENBERG-tm" +You may distribute copies of this eBook electronically, or by +disk, book or any other medium if you either delete this +"Small Print!" and all other references to Project Gutenberg, +or: + +[1] Only give exact copies of it. Among other things, this + requires that you do not remove, alter or modify the + eBook or this "small print!" statement. You may however, + if you wish, distribute this eBook in machine readable + binary, compressed, mark-up, or proprietary form, + including any form resulting from conversion by word + processing or hypertext software, but only so long as + *EITHER*: + + [*] The eBook, when displayed, is clearly readable, and + does *not* contain characters other than those + intended by the author of the work, although tilde + (~), asterisk (*) and underline (_) characters may + be used to convey punctuation intended by the + author, and additional characters may be used to + indicate hypertext links; OR + + [*] The eBook may be readily converted by the reader at + no expense into plain ASCII, EBCDIC or equivalent + form by the program that displays the eBook (as is + the case, for instance, with most word processors); + OR + + [*] You provide, or agree to also provide on request at + no additional cost, fee or expense, a copy of the + eBook in its original plain ASCII form (or in EBCDIC + or other equivalent proprietary form). + +[2] Honor the eBook refund and replacement provisions of this + "Small Print!" statement. + +[3] Pay a trademark license fee to the Foundation of 20% of the + gross profits you derive calculated using the method you + already use to calculate your applicable taxes. If you + don't derive profits, no royalty is due. Royalties are + payable to "Project Gutenberg Literary Archive Foundation" + the 60 days following each date you prepare (or were + legally required to prepare) your annual (or equivalent + periodic) tax return. Please contact us beforehand to + let us know your plans and to work out the details. + +WHAT IF YOU *WANT* TO SEND MONEY EVEN IF YOU DON'T HAVE TO? +Project Gutenberg is dedicated to increasing the number of +public domain and licensed works that can be freely distributed +in machine readable form. + +The Project gratefully accepts contributions of money, time, +public domain materials, or royalty free copyright licenses. +Money should be paid to the: +"Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +If you are interested in contributing scanning equipment or +software or other items, please contact Michael Hart at: +hart@pobox.com + +[Portions of this eBook's header and trailer may be reprinted only +when distributed free of all fees. Copyright (C) 2001, 2002 by +Michael S. Hart. Project Gutenberg is a TradeMark and may not be +used in any sales of Project Gutenberg eBooks or other materials be +they hardware or software or any other related product without +express permission.] + +*END THE SMALL PRINT! FOR PUBLIC DOMAIN EBOOKS*Ver.02/11/02*END* + diff --git a/old/8hode10.zip b/old/8hode10.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1d5352b --- /dev/null +++ b/old/8hode10.zip |
