diff options
Diffstat (limited to 'old/62330-8.txt')
| -rw-r--r-- | old/62330-8.txt | 3934 |
1 files changed, 0 insertions, 3934 deletions
diff --git a/old/62330-8.txt b/old/62330-8.txt deleted file mode 100644 index cbf0b9e..0000000 --- a/old/62330-8.txt +++ /dev/null @@ -1,3934 +0,0 @@ -Project Gutenberg's Boesman-Stories, Vol 1 of 4, by G. R. von Wielligh - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and -most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms -of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you'll -have to check the laws of the country where you are located before using -this ebook. - - - -Title: Boesman-Stories, Vol 1 of 4 - Deel I. Mitologie en legendes - -Author: G. R. von Wielligh - -Illustrator: R. F. Keet - -Release Date: June 6, 2020 [EBook #62330] - -Language: Afrikaans - -Character set encoding: ISO-8859-1 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK BOESMAN-STORIES, VOL 1 OF 4 *** - - - - -Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed -Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ for Project -Gutenberg (This file was produced from images generously -made available by The Internet Archive) - - - - - - - - - - BOESMAN-STORIES - - VERSAMEL DEUR - - G. R. VON WIELLIGH, - Oudlandmeter-Generaal van die Z.A. Republiek. - - - DEEL I, MITOLOGIE EN LEGENDES. - - Tekeninge deur R. F. Keet. - - - Alle regte voorbehou. - - Drukkers en Uitgewers: DE NATIONALE PERS, BEPERKT. - 30 Keeromstraat, Kaapstad, - Bloemfontein en Pietermaritzburg. - 1919. - - - - - - - - - -INHOUD. - - - No. Bladsij. - - 'n Paar Woorde vooraf i - 1. Hoe Boesmans Stories vertel 1 - 2. Nag en Duisternis en hulle drie Dogters 9 - 3. Die Berge is die oudste Dogter 17 - 4. Die Wind en die Windvoël 25 - 5. Die Weerklank of Echo 31 - 6. Die Vlaktes is die tweede Dogter 41 - 7. Die Vuur en die 'Nu-Fees 47 - 8. Die Opgewing of Lugspiegeling 53 - 9. Die Waters is die jongste Dogter 59 - 10. Die Reënbees en die Bobiaan 67 - 11. Die groot Waterslang 75 - 12. Die Son is die Kop van Danser Vuurman 85 - 13. Die Maan is die Skoen van die Hotnotsgod 95 - 14. Die Sterre is Kole en As 101 - 15. Die Hamerkopvoël en die Paddas 107 - 16. Die Uil en die Muise 113 - 17. Die Reënboog 119 - 18. Die Hotnotsgod en Bobiane baklei 127 - 19. Die Meid van die Waters 137 - 20. Die geniepsigheid van die Skilpad 143 - 21. Die Môrester is die Hart van Dageraad 149 - 22. Die Aandster is die Oog van Aandskemering 161 - 23. Dampertjie en Spuitertjie skiet met Weerlig 169 - 24. Die Diere vra om Kos en Water 177 - 25. Boesman-Gebede 185 - Naberig 193 - - - - - - - - - -'N PAAR WOORDE VOORAF. - - -Ons het tans die eer om Deel I van ons versameling van Boesman-Stories -die geëerde Publiek aan te bied, met die hoop dat ons val in die -arms van billike beoordelaars. Want om so 'n versameling bijeen te -bring vereis meer geriewe as waaroor ons tans beskik. Ons kan slegs -aanbied wat opoffering, tijd en geduld ons in die hande gestel het, -daar 'n ieder oortuig is dat goeie Boesman-storievertellers reeds -baie uitgedun is. - -As kind het ons vir die eerste maal in 1870 met Wilde Boesmans kennis -gemaak; want dit was in daardie tijd dat ons met ons vader 'n reis -deur dele van Namakwaland, deur Boesmanland en die Hantam onderneem -het. Saands, en ook gedurende die dag, het baie van die oudjies bij -ons wavuur kom aansit om te gesels. Daar was toe nog baie van hulle -wat net van die jag op die ope gronde geleef het. Vir 'n geringe -vergoeding was hulle te gewillig om aan die kleinbasie stories te -vertel wat ons met ope mond en ore ingedrink het. - -In 1876 tot 1878 het ons met opmeting van gronde verskeie -Boesman-veewagters in die Karoo ontmoet; dog dit was nie voor twee jaar -later dat ons regtig die saak in groter erns opgeneem het nie. Want -dit was in 1880 tot 1883 dat ons 'n Landmeterskantoor op die dorp -Calvinia geopen het. Die opmetings van gronde het ons weer terug -na Boesmanland en Agter-Hantam gevoer, alwaar ons baie geleentheid -gekrij het om aantekeninge te maak. - -Aangesien die Boesmans nie as 'n georganiseerde nasie leef nie--sonder -burgerlike of kerklike ontwikkeling--, is dit maklik te verstaan -dat hulle oorleweringe uiteenlopend is. Om hierdie rede kan ook nie -verwag word dat hul hulle stories presies eners sal vertel nie. So -sal ons baie lesers vind wat sal sê: "Ek het die Stories, soos hier -neergeskrijwe, anders hoor vertel." Met dit voor ons, het ons 'n Storie -net so neergeskrijwe as 'n Boesman ons dit op sij gebrekkige manier -vertel het. Vind ons dan later 'n goeie verteller, dan herhaal ons die -Stories aan hom en vra hom wat hij daarvan afweet. Dit het ons geluk -'n paar uitstekende vertellers langs die Hartbees- en Hantamriviere -te ontmoet, en wat ons hier meedeel is mees die vrug wat ons bij -hulle kon insamel. Sommige van hulle was met die Kalaharie goed bekend. - -Ons behandel in hierdie Eerste Deeltjie verhale omtrent die -Boesman-Godeleer (Mitologie) en enige Sprokies (Legendes). Om die -leser nie daarmee te verveel nie, gee ons vereers 20 Stories. Dan -hoop ons in Deel II "Diere-Stories," soos deur Boesmans vertel, mee -te deel. Deel III sal ander vertellings behels. Ons stel ons dus voor -om, net soos met die "Diere-Stories" deur Hotnots, 60 sulke verhale -te gee--dan sal die publiek al taamlik moeg van ons wees. - -Uit die Boesmanversameling sal dit duidelik blijk dat daar wel deeglik -digterlike sin en verhewenheid van gedagtes in sekere mate bij die -Boesmans bestaan. Sommige dinkbeelde is treffend in woorde uitgedruk; -so sê 'n Boesman b.v. eens aan ons: "Baas, watter nuws bring jij vir -ons? Goeie en slegte tijding is nes die wind wat van vér af kom--dit -bring die heerlike en slegte geure met hom saam." - - - -So ver ons uit die verhale opmaak, bestaan onder die Boesmans geen -bepaalde, uitgewerkte stelsel van godsdiensopvatting nie. Dit kan ook -nie anders nie; want onder hulle bestaan geen erkende priesterstand -nie. Iedereen het sij eie begrip oor die mag van goeie en slegte -geeste. Hulle glo dat daar eers 'n flouw lig bestaan het voor die -Son gekom het. Die ougeslag of voorgeslag kon hul verander net soos -hulle wou. Die Son, Maan en Sterre word tesame met die Hotnotsgod -('n sprinkhaansoort) vereer. Die bestaan van dinkbeeldige Diere -(Geeste) word erken en hulde toegebring. So word reën deur die -Reënbees gemaak, fonteinwaters deur die groot Waterslang met die -steen op sij kop, wind word deur 'n Voël gemaak, ens. Hulle glo in -'n opstanding van die afgestorwene, en glo dat die dood later deur -'n Haas in die wêreld gekom het. Hulle begrip van opstanding ontleen -hul aan die Maan, wat ieder maand sterf en weer herleef. - - - -Met die skrijwe van hierdie "Boesman-Stories" het ons die gedagtes -van die Boesmans in ons eie woorde vertolk; want as daar 'n nasie -is wat omslagtig in sij manier van vertel is, dan is dit seker 'n -Boesman: hij kan een en dieselfde ding oor en oor herhaal, wat vir -die wetenskaplike ondersoeker van belang mag wees, maar voorwaar glad -nie vir gewone lesers nie. Daarom het ons 'n eenvoudige taal gekies -om die Stories in te vertel. - -In Europa en Amerika word tot nog vrugtelose pogings aangewend -om gewilde en ingrijpende "Diere-Stories" te skrijwe; hier in -Suidafrika het die Hotnots en Boesmans dié reeds vir ons eeuwe -gelede uitgewerk. Al wat ons te doen het, is om die rijk oes in te -samel. Maar in plaas van dit te doen, is dit ou nuws vir ons, en -so nou en dan verskijn daar 'n Storie in 'n koerant of tijdskrif, -terwijl die gros aan die golwe van verslindende Tijd oorgelaat word -om spoedig die versluierde diepte in te stort. Waarvoor ons nageslag -ons nie "dankie" sal sê nie. - - - DIE SKRIJWER. - - Hendrina, - via Estantia-Stasie, Tvl., - 21 Aug. 1918. - - - - - - - - - -DIE KONINGIN VAN SKEBA. - - -Die Egiptiese Koningin Hatshepsu het meer as 1,500 jaar voor die -geboorte van Christus regeer. Sij het 'n gesantskap met skepe na die -Landpunt (Skeba) gestuur om daar skatte te gaan haal om 'n tempel vir -haar god Amon-Ra te bouw. Die skepe het drie jaar weggeblij en het -goud, edelgesteente en speserije gebring. Die Koningin van daardie land -het self oor land gekom en nog meer skatte saamgebring. Hatshepsu het -die tempel toe te Deir-el-Bahri nabij Tebe in Egipte gebouw. Ter ere -van die optog van die Koningin van Skeba het Hatshepsu 'n tekening -in die tempel laat afskilder en dit is vandag nog te sien. As jij -eendag die geluk het om dié tempel te besoek, let op na die postuur -en kleredrag, na die klein handjies en voetjies, die plat neus en -kroeshare van die Koningin van Skeba. En wie sal nie sê nie: "Dis -'n uitgeknipte Boesmanmeid"? - -Hatshepsu het begin te regeer in 1552 voor die geboorte van Christus -en Salomo in 977 voor die geboorte van Christus, dus was die Koningin -wat Salomo besoek het, 'n ander persoon. - - - - - - - - - -NO. 1. - -HOE BOESMANS STORIES VERTEL. - - - OPMERKINGS:--Hierdie verhaal is nie juis 'n Boesmanstorie nie; - maar ons kan die Stories beter vat as ons met die omgewing, en die - omstandighede waaronder hulle vertel word, bekend is. In hierdie - geval verbeel ons ons dat ons met ons ouers en die vee daar vèr - in Boesmanland in die trekveld langs 'n kolk water is. Ons trek - bestaan uit 'n tentwa, waarnaas 'n groot gerieflike matjiesgoedhuis - staan. Die huis lijk net soos 'n groot miershoop van 8 of 10 voet - hoog, die geboë raamwerk is met matjiesgoed-matte oordek. In die - dag is die huis lekker koel; as dit reën dan swel die matjiesgoed - en word potdig. - - -Kort voor sononder roep ons pa: "Toe kinders, daar kom die vee -werf-toe, loop help met die boklammers!" - -Dit was glad nie nodig om dit aan ons te sê nie; want ons is reeds op -'n draf na die vee se lêplek toe. 'n Bok is mos 'n snaakse dier--die -ma hou haar onnosel asof sij nie haar eie lam ken nie. So hol sij -van een lam na die ander, en die lammers weer hol van een ooi na die -ander--en moenie praat van die gebler wat intussen plaasvind nie. Ons -outa Bamboes maak nooit met 'n lammetjie fout nie--daarvoor is hij -te oplettend; en as ons nog abuis het, dan grijp hij die lam uit ons -hande en sê: "Maskas, basie, julle sien dan al aande die lammers en -julle ken hulle dan nog nie? Is julle dan net so dom as die bokke?" - -Outa Bamboes se ou meid is ook bij, en so neem dit nie te lank nie -of ieder lam het sij moeder, en ons stap gesels-gesels terug na die -wa toe. - -Nou begin ou Bamboes bij ons te pamperlang en sê: "Toe, mij basies, -toe tog, as-jou-blief vra tog aan die oubaas om vir julle outa en ouaia -'n stukkie twak te au" (gee). - -Ons hol dan vooruit wa-toe en vra vir pa, wat net van die beeste af -kom, net soos outa ons dit voorgesê het. - -Waarop pa antwoord: "Is dit al weer so? Sê julle vir ou Bamboes en -sij oumeid, die tabak groei nie op mij rug nie. Hulle moet stadig, -stadig, die tabak is amper op." - -Maar tog, pa gee vir ieder 'n span tabak en sluit die tabakrol weer -in die wakis toe. - -Blijhartig hol ons die twee oudjies ingemoet en oorhandig die -kosbaarheid aan hulle. Dadelik is daar 'n gesoek na die ou knipmes, -ieder snij 'n slaaitjie (pruimpie) af, wat verder aan die sorg -van hulle kieste toevertrouw word. Die owerige word nou nes goud -bewaar. Hierop sê ou Bamboes: "Wag nou, mij basies, nou sal ek vir -julle weer gaan vertel van die gedoentes wat die ouvolk gehad het." - -Hulle twee stap saam na die kookskerm toe, wat net 'n paar treë van -die matjiesgoedhuis afstaan. Ons gaan om die vuur op ons houtblokke en -veldstoeltjies sit; outa en sij oumeid skuif elk 'n klip onder hulle -in en plak hul daarop neer. Ons ouers sit binne om 'n tafeltjie met -ander reisigers gesels. Nou is ons net in ons glorie. - -Die kookskerm is 'n ronde kraaltjie met 'n heining van bossies om. Bo -is dit oop, sodat ons die sterre deur die opstijgende hitte kan sien -dans; tussen ons flikker die gesellige aandvuurtjie. - -Ons word al ongeduldig dat outa Bamboes so 'n lank tijd gebruik om -die pruimpie op sij regte plek in sij kieste te plaas, daarom maan -ons hom uit die staanspoor: "Toe dan, outa, vertel ons die Stories -wat jij ons belowe het." - -Dan val hij weg: "Mij basies en nonnies, nou gaan ek julle van hoeka -(lankal) se dinge vertel. In daardie dae het die witmense nog nie -in hierdie land gewoon nie. Om julle die waarheid te sê: Ek weet nie -of daar toe al witmense gewees het nie; want die vandag se Boesmans -hulle ouers se ouers se ouers was toe nog nie daar nie. Die Son, -die Maan en die Sterre het toe maar eers in daardie dae gekom. Nou -moet julle weet: Dis nie van gister en eergister se dinge wat ek -julle gaan vertel nie. Ek praat van die donker dae...." - -Hier val een van ons die ou in die rede en vra: "Maar, outa, wanneer -het die Son, die Maan en die Sterre dan gekom?" - -Gouw was die antwoord daar: "Wag nou, mij basie, ek sal julle aanstonds -in die gouwheid alles vertel. Wag tot ek daar kom. Julle moet reken -dat ek nie soveel tonge as tande het om alles tegelijk te kan vertel -nie--julle moet mij tijd gee. Ja, in daardie dae het glad 'n ander -soort Boesmans gelewe as nou. Dit was vir hulle maar net 'n oogknip -se werk om hulle in diere te verander. Daarom is baie van die diere, -wat julle nou nog sien, niks anders as daardie ou Boesmans van daardie -tijd nie--hulle loop nou in gedaantes van diere rond." - -Hier las die ouaia 'n woordjie in en sê: "Mij basies en nonnies, -julle moet verstaan, die ou Boesmans het toe baie meer hulle kinders -moes oppas as nou, anders vang daardie ou toornaars gouw-gouw die -kinders. Hulle was nie so slim as ons mense vandag is nie; maar die -goeters kon so gevaarlik getoor het." - -Ou Bamboes vat weer die woord en vertel: "Ja, in daardie dae sien jij -misskien 'n mens staan, jij loop soontoe. As jij daar kom, staan daar -'n boom vol heerlike vrugte en die man is skoonveld-weg. As jij van -die vrugte wil pluk, dan weg is daardie boom, en dan kijk jij in die -tande van 'n Leeuw. Nou stap jij bang-bang agteruit, agteruit, om -weg van daardie gevaarlike ding te kom. Hij verander hom meteens in -'n Springbok, wat dan plesierig rondom jou kom staan pronk. Meteens -is hij 'n Hasie, wat ewe lief in jouw arms kom sit om jouw hande te -lek. So het die ougeslag gemaak, net soos hulle lekker krij--die een -dag is hulle dit en die ander dag weer iets anders. Hulle was toe -net plesierig en vol pret." - -Uit korswil vra een van ons: "En, outa, het daardie ouvolk dan ook -streepkoppe en peperkorreltjies-hare gehad, net soos julle vandag het?" - -Ons kinders lag, ou Bamboes gee 'n gebroke laggie; maar ouaia bestraf -en sê: "Kijk nou, kijk nou, hoe spot die diesvolk se kinders met ons -peperkorrels en streepkoppe." - -Ou Bamboes pak weer die woord en vervolg: "Julle sê dis nie lekker -dae daardie nie; wel ek sê: Gevaarlik of nie gevaarlik nie, trawal -of nie trawal nie, traak mij of traak mij nie--dis algaar dinge -voor ons tijd, waarmee ons nou niks te doen het nie. Wil julle mij -kom vertel dat die Visse in die koue water dit swaarder het as die -koggelmander op die warm sand? Of dat die Skilpad in die reën op die -grond dit natter krij as die Voëls daarbo tussen die nat takke? Nee, -dis hulle geaardheid, en hulle is tevrede daarmee." - -Nou begin outa ons een Storie na die ander te vertel. Nou en dan las -die ouaia 'n woord tussen in en het baie te vertel wat haar ma, haar -ouma, haar tantes en ander ou meide haar vertel het. Haar Stories -is net so mooi en net so boeiend as dié van outa; want sommige -Boesmanmeide is net sulke uitstekende storievertellers as hulle mans. - -Dis wonderlik hoe na 'n Boesman aan die vuur kan sit sonder dat die -hitte hom skroei. Die lekkerste sit van hom is as die rook so onder -sij ken in speel: hij draai dan met 'n kreun en steun die kop opsij -na die kant vanwaar die wind kom en hij kom klaar. Sij oë traan nie -van rook nie. - -As hij uitroep: "hiert!" dan weet ons dat 'n rooi jagspinnekop tussen -ons deur 'n S maak. Ons spring op en roep uit: "Waar's hij, waar's -hij?" maar die Boesmans blij bedaard sit. As 'n Skerpioen uit 'n dik -stomp kruip, dan vat hij 'n stomp vuur en druk dit daarmee sonder erg -dood. Die ander Goggas trap hij eenvoudig met sij strijkijstervoet -dood. En die Wipmiertjies, wat teen sij bene op hardloop? Ag nee, -dis maar niks nie!--hij klap hul met die hand dood. Verder sit hij -perdgerus en steur hom aan niks nie. - -Bij hierdie tijd hoor ons pa uit die matjiesgoedhuis roep: "Ou Bamboes, -ek hoor die Skape bler, hulle trek, toe loop keer hulle weer terug -lêplek-toe." En tot ons roep hij: "Toe kinders, bring die waswater -en kom was, ons wag om te eet!" - -Na die ete word die Boeke gevat, en daarna gaan ons bed-toe, met die -soet voorsmaak om môreaand weer met die lammertjies te help en om -daarna weer Stories te hoor; want thuis op die plaas is dit neusie -verbij met ons, dan is ons met iets anders besig. - - - - - - - - - -NO. 2. - -NAG EN DUISTERNIS EN HULLE DRIE DOGTERS. - - - OPMERKINGS:--Uit hierdie Storie blijk dit dat die Boesmans wel - deeglik oortuig is dat alles uit Duisternis gebore is: dit was - eers aand gewees en toe môre gewees. Die outa wat ons die Stories - vertel het, het altijd die Boesmanwoorde 'Ga en 'Gagen in plaas - van nag en duisternis gebruik. En die Hotnotsgod het hij op sij - Boesmans 'Kaggen genoem. - - -In die ou dae was daar net 'n skemering--net soos op 'n donker -onweersdag. Dit was koud, en die Son, Maan en Sterre het toe nog -nie geskijn nie. Ou 'Ga (nag) en sij ou vrouw 'Gagen (duisternis) -het in 'n klipspelonk gewoon. Hulle het nie seuns gehad nie, maar -net drie dogters. - -Toe die drie meide groot geword het, neem die moeder klein Skilpadjies, -haal die vleis daar uit, boor gaatjies aan die voorpunte van die -doppies, gooi daarin klein klippies, om daarin 'n geraas te maak -as die doppies geskud word; sij snoer die doppies in met 'n riempie -van Bobiaanvel gemaak en hang die snoer om die nek van haar oudste -dogter. Sij verbied die dogter om die snoer van haar hals af te haal, -anders sal die kos in haar buurte opraak. - -Toe neem die moeder weer klein kalbasdoppies, maak die doppies skoon, -gooi daarin saadjies van bessies, snoer dit in 'n touwtjie van die -binnebas van 'n boom gemaak en hang toe die snoer met klein kalbassies -om die nek van haar tweede dogter. Sij verbied hierdie dogter ook om -die snoer van haar hals af te haal, anders sal die veldkos in haar -buurte ook tot niet raak. - -Daarop neem die moeder die ore van Springbokke, slag die buitenste -harige vel daarvan af, neem die binnenste wit pit van die ore en maak -daarvan klein blasies, gooi toe eers daarin droë sand om die sakkies -mooi te laat droog. Toe die sakkies droog was, gooi sij daarin die -harde korrels wat in Springbok-oë is, om 'n geraas te maak, rij die -blasies in met 'n touwtjie van Springboksenings gemaak en hang die -snoer om die nek van die jongste dogter, met die gebod om dit nie -van haar hals af te haal nie. - -Toe roep die vader en moeder die drie dogters om voor die mense te -kom dans om te sien hoe mooi hulle kan dans en om te luister hoe -pragtig die snoere om hulle nekke raas as die drie meide dans. - -Baie mense het van ver gekom om na die pragtige danse van die drie -jongmeide te kijk en het hulle baie verwonder. Maar die jonkmans -was maar versigtig vir die drie meide, omdat hul die drie dansers as -toorhekse beskouw het. Dáároor het die drie hulle nie erg bekommer nie, -want hulle was gelukkig waar hulle was. - -Die Gogga, wat ons die Hotnotsgod, en wat die Boesmans 'Kaggen noem, -en wat nes 'n lang, plat Sprinkhaan lijk, wat sij dik voorpote saam -hou asof hij bid--wel, daardie Hotnotsgod het op 'n bossie gesit -en het aldag sit en kijk en luister hoe die drie jongmeide dans. Om -beter te kan sien en te luister, verander hij hom in 'n groot wilde -bok en kom toe nader en kijk met nuwsgierige oë na die dansers. - -Die ou vader grijp toe sij pijlkoker en boog en bekruip die groot -bok; hij skiet en skiet, maar elke slag was dit mis. Hij kruip toe -weer nader, vat goed korrel en toe raak hij die bok. Die bok hol -'n entjie weg en val dood--of liewers gesê: hij hou hom dood. - -Daarop stap die vader en moeder met die dogters nader om die bok -af te slag. Na hul hom afgeslag het, snij die ou die bok in vier -kwarte. Hij vat 'n agterkwart en die vel en dra dié; sij vrouw dra -die ander agterkwart en binnegoed; die oudste dogter vat 'n voorkwart -en dra dit; die tweede dogter dra die ander voorkwart, terwijl die -jongste dogter die kop met die rugstring daaraan pak en dra. - -Die kop begin toe met die jongste dogter te praat en vra waarom hulle -hom so seer moet maak. Die kop knip sij oë en steun erg pijnlik. - -Die jongste dogter roep uit: "Pa, die bok se kop leef nog--hoor hoe -praat hij met mij en hoor hoe steun hij!" - -Die ander draers neem dit vir korswil op en steur hul nie aan die -praatjies van die jongste suster nie. - -Weer roep die jongste dogter: "Pa, dis regtig waar, die bok se kop -leef nog, hoor hoe hij praat en steun--kijk hij knip oë." - -Ook van hierdie gesegdes van die jongste dogter word geen notiesie -geneem nie. Die draers stap voort. - -Maar toe die jongste dogter vir die derde keer roep en sê: "Pa, -ek smijt net nou die bok se kop met rugstring en al weg: hoor hoe -praat en kreun hij, en kijk hoe knip hij sij oë," toe blij die draers -staan om te kijk. En terwijl hulle blij staan, draai die vier kwarte -hulle bo op die koppe van die draers om. Hulle sit van skrik die vier -kwarte op bossies neer om dié nie vol sand te laat word nie. Elke -kwart draai hom weer reg, want die dorings en skerp punte van die -takkies steek hulle. Toe skrik algaar nog meer en staan eenkanttoe. - -Die een agterkant spring toe op en gaan na sij plek aan die rugstring -en heg hom daar vas, toe spring die ander agterkwart ook op en heg hom -op sij plek vas; daarop spring die een voorkwart op en gaan na sij -plek aan die rugstring toe; daarop volg die ander voorkwart en heg -hom op sij plek vas; toe kruip die ingewande in die afgeslagte bok; -die bok spring na die vel toe, en die vel vouw hom daarop om die bok, -net soos hij tevore was, en die bok staan weer ewe bedaard die draers -te aanskouw. Daarop hol hij op 'n kort galoppie weg en word daarna -weer die Hotnotsgod, wat soos 'n lang, skraal Sprinkhaan lijk. - -So vind die ou vader en sij gesin uit dat 'Kaggen hulle lelik geflous -het. Maar hiermee was dit nie gedaan nie. - -Die Hotnotsgod, na verloop van enige dae, verander drie van sij seuns -in drie jonkmans en hij stuur hul na die drie jongmeide toe. Die drie -meide krij net sin in die drie mooi jongkêrels. En ieder jonkman vat -een van die dogters en trouw met haar. - -Hulle maak toe hutte van bossies en gaan daarin woon; want daar -was volop Wild en veldkos--net soos hulle ma hulle voorspel het--, -solank die drie dogters die snoere om hulle nekke dra. - -Daar het toe ook baie ander Boesmans kom woon, wat op die Wild -en veldkos kom jag maak het. So het daardie plek net 'n plek van -plesier geword. - -Sonder om te twis, het hul daar in vrede saam gewoon; want kos en al -die nodige was daar volop; plesier en pret het daar nie ontbreek nie, -en wat wil hulle meer hê? In een woord, dit was daar 'n lui-lekker -land. - - - - - - - - - -NO. 3. - -DIE BERGE IS DIE OUDSTE DOGTER. - - - OPMERKINGS:--In hierdie Storie word ons vertel omtrent die ontstaan - van Berge. Die verteller het die oudste suster altijd 'Kou genoem, - wat berg in die Boesmantaal beteken. - - -'Kou, die oudste Dogter, en haar man, die seun van die Hotnotsgod, -het vir hulle hutte van bossies gemaak en daarin gewoon. Sij het nooit -die snoer van Skilpaddoppies van haar hals afgehaal nie; so was daar -baie Skilpaaie, en sij kon net soveel vang om te eet as sij wil. Sij -word toe so gek na Skilpadvleis dat sij glad geen lus vir ander kos -krij nie--sij wou net Skilpadvleis eet en niks anders nie. - -Maar 'n Skilpad is 'n diertjie wat stadig loop en lui is--so het -'Kou ook stadig en lui geword. As sij vir haarself gaan Skilpaaie -daar nabij in die veld haal, dan neem dit amper die hele dag vir haar -om die kort entjie daarheen en terug af te stap. Sij doen toe niks -meer vir haar man en kind nie. Die man het eers met haar daaroor -geraas en toe geslaan; maar hij kon net so goed met 'n Skilpad, of -die klippies wat in die Skilpaddoppies was, geraas het. Die man moes -toe voortaan maar alles self alleen doen--ja, hij moes selfs gaan om -vir haar Skilpaaie te vang. - -Hij het altijd gaan jag en veldkos gaan haal, waarvan hij en die -kind gelewe het; want hulle twee wou nie Skilpadvleis alleen eet nie, -uit vrees dat hulle ook net so lui as 'Kou sou word. - -Een dag was die man weg veld-toe om te gaan jag, toe kom daar 'n -Bobiaan en vra aan die kind, waar sij ma is, want hij wil die riempie -hê waarmee die Skilpaddoppies om haar nek ingesnoer is. - -Die kind wou nie vertel waar sij ma is nie, so sê die Bobiaan aan die -kind dat hij daardie riempie wil hê, want dit was gemaak van die vel -van sij broer, en sê dat hij die volgende dag weer sou kom en dan -sou hij die riempie van 'Kou haar nek met geweld kom afpluk. - -Toe die man thuis kom, vertel die kind aan hom hoe brutaal die Bobiaan -was, en smeek sij pa om tog die ander dag nie veld-toe te gaan nie, -maar thuis te blij. - -Die volgende dag kom die Bobiaan net soos hij gesê het, en hij herhaal -sij eis; dog die man grijp na sij pijl en boog en dreig om die Bobiaan -te skiet as hij nie op die daad weggaan nie. - -Die Bobiaan, wat ook een van die ougeslag se mense was, sê dat hij -sal loop, maar waarskuw 'Kou dat hij die volgende dag met 'n kommando -van sij broers sou kom om die riempie te haal, en dan sal hulle die -hutte meteens flenters breek. Daarop stap hij brom-brom weg. - -Die man gaan toe gouw veld-toe om kos in die huis te bring en hij -maak hom gereed vir die aanval op die volgende dag. - -Net soos hij gesê het, kom die Bobiaan die volgende dag met 'n groot -geselskap van sij famielie. - -Die Hotnotsgod, die vader van die man, sit die speletjies bedaard aan -te kijk. Hij verander die man, wat sij seun is, in 'n groot Voël, en -die kind verander hij in die Weerklank, of Echo. Die Voël vlie op en -maak 'n groot wind met sij vlerke, sodat daar 'n dik stof kom en die -Weerklank maak 'n groot geraas. Toe die Voël in die rondte warrel, -ontstaan daar 'n vreeslike warrelwind, wat klippers en stukke hout -rondsmijt. Hier krij 'n Bobiaan 'n slag met 'n klip teen die kop, -daar 'n ander 'n houw met 'n stuk hout, en die sand en stof dwarrel -so verskriklik in die oë van die Bobiane dat hulle verplig was om -uitmekaar te spat en op vlug te gaan. In hulle vlug, daar vér vandaan, -roep hulle uit: "Wag maar, ons sal 'Kou nooit met rus laat nie--op -haar graf sal ons rondstap en die klippe daarvan sal ons gedurig -omkrap en omrol." Maar in ieder geval stap hulle skel-skel voort. - -Maar 'Kou het bij die dag luier en luier geword: sij raak toe in slaap, -en sij slaap, slaap, slaap tot vandag toe nog. Sij het in haar slaap in -'n groot berg verander, om nooit weer wakker te word nie. - -Toe die Bobiane sien hoe 'Kou in berge verander het, was hulle net -blij, en uit weerwraak gaan hulle daar op die berge rinkink; want -hulle het 'Kou mos gesweer dat hul haar graf nie met rus sou laat -nie en het haar voorspel dat hulle die klippe van haar graf gedurig -sou omkeer en rondrol. En hulle maak vandag nog so en sal so maak -tot solank as daar nog 'n Bobiaan te vinde is om klippe om te rol. - -'Kou, die berge, is nie dood nie, maar rus in 'n ewige slaap. - - - - - - - - - -NO. 4. - -DIE WIND EN DIE WINDVOËL. - - - OPMERKINGS:--In hierdie Storie word ons vertel dat die Wind die - gedaante van 'n Voël aangeneem het en nou in 'n gat in die berge - woon. Ook word die menslike Gees as Wind voorgestel: Dieselfde - geloof het die Kaffers ook, wat Wind en Geest met die een woord - I-moya uitdruk. - - -'Kou, die oudste van die drie Dogters, is in Berge verander geword; -haar man, die seun van die Hotnotsgod, is in 'n Voël, of Windvoël -vervorm geword. Hij het toe in 'n gat in 'n klipkrans in die berge -gaan woon. Dis niemand geraai om nabij die gat waarin die Wind woon, -te gaan nie. In dié gat is 'n groot gedruis. Sodra iemand nabij die -gat kom, dan waai daaruit 'n geweldige Wind, wat daardie een teen -die grond smijt, om sij oë met sand en stof te vul. Of anders dwarrel -die Warrelwind daardie een op, op, op in die lug, dra hom vér weg en -laat hom bo uit die lug val. Dan gaan die kwaadgemaakte Wind rond en -waai al die hutte waarin die ander mense woon, aan flenters en voer -die bossies, matte of velle daarvan vér weg dat die eienaars dit nie -gouw weer kan krij nie. So pas op! om die Wind nie kwaad te maak nie, -of om te nabij sij huis te gaan nie. - -Maar die Wind was eers 'n mens, 'n man uit die ougeslag. Hij het -eers op sij voete rondgeloop net soos die ander mense; toe was hij -stil en het met hulle saam gespeel en gejag. Hij het met kieries en -klippe gegooi, of hij het met pijl en boog geskiet. Hij het gesing -en gedans nes die ander mense. - -Maar toe hij 'n Voël geword het, het hij nie meer geloop nie, maar -het net gevlie om sij kos te soek. - -As hij stadig met sij vlerke klap, dan blaas die wind saggies; as -hij vinniger klap, dan waai die wind sterk; maar as die Voël hom op -die grond gaan plat gooi, om met sij voete te skop en krap en dan -met sij vlerke woes die sand en stof opklop, dan trek die banke stof, -die bome buig en kraak, en die lugstroom smijt alles omver waarmee dit -in aanraking kom. Die Boesmans sê: Die Wind waai sterk as die Voël sit. - -Wil die Voël 'n warrelwind laat opkom, dan staan hij met sij pote -op die grond, krap die grond los en draai vinnig met sij oop vlerke -in die rondte. Dan kan 'n mens 'n pilaar stof in die lug sien optrek -en ronddraai. - -As die mense die Voël kwaad gemaak het, dan klap hij vir dae agtereen -met sij vlerke om die wind ver oor berge, vlaktes en seewaters te -stuur. Maar het die mense hom met rus gelaat, dan keer hij terug na -die gat waar hij woon en gaan daarin slaap tot iemand hom weer moveer, -of kom skrik maak. So pas op! Moenie die Wind skrik maak nie. - -Die Windvoël stuur ook sij wind tot binne in die mense en diere. Neem -hij die wind van die mense en diere weg, dan sterf so-een, en dan -sal daar nooit weer asem in die mond en neus van daar die een kom -nie. Die Wind is die Gees wat in die mense woon. - -Iemand moet oppas dat hij nooit die naam van die Voël noem -nie--vernaamlik as die Voël nabij is; want die Voël wil nie dat iemand -somaar sleg van hom moet praat nie. - -So was daar eendag twee opgegroeide kinders wat oor die Voël sit en -gesels het. Die Voël kom daar nabij sit en luister na alles. Een van -hulle sien die Voël sit, hij vat sij boog en skiet na die Voël. Die -ander vat 'n kierie en klippe en gooi na die Voël. Dog geeneen van -hulle kon die Windvoël raak nie. Die Voël blij sit tot hulle ophou -om oor hom te gesels, en toe eers vlie hij uit sij eie weg. - -Maar wat gebeur toe daarop? - -Die Windvoël laat toe eers 'n donker stof in die verte aankom. Daardie -stof peil reguit na daardie twee kinders toe. Die warrelwind grijp -die twee, laat hul eers op hulle koppe staan en draai hul nes tolle -in die rondte. Daarop los die Wind hulle, waarop die twee die vlug -neem. Die Wind agtervolg hul en drijf hul met woede voort. Hulle vlug -agter bome in; maar die Wind breek die boomtakke bo hulle koppe, sodat -hulle lewe in gevaar kom. So moet hulle weer vlug en skuiling agter -rotse gaan soek. Maar toe waai die Wind om die rotse heen en smijt -sand en klippies in hulle gesigte. Dus moes hulle weer vlug. Hulle hol -toe na 'n klipspelonk, en dit geluk hul toe om daarin te kruip. Maar -die Wind waai so geweldig in die klipgrot dat die twee nouwliks hulle -asem kon krij--hulle dwing toe net om te versmoor. - -Die twee moeders sien toe dat hulle twee kinders in groot gevaar -verkeer en weet somaar dat die kinders die Wind kwaad gemaak het. Hulle -neem bossies wat 'n aangename ruik gee as dit gebrand word, en hulle -brand dié; ook neem hulle fijn boegoe en strooi dit in die Wind, -wat net waai in die rigting van die kinders en wat nie waai waar die -ander mense staan en sit nie. Die Wind krij toe die aangename ruik -en bedaar. Ook het die moeders deur sing en musiek die Wind weet te -kalmeer en in 'n aangename stemming te bring. - -En toe eers kon die kinders uit die klipgrot kom. - -Daarop het hulle moeders hulle vertel dat die Wind net soos 'n Hond -is: noem jij sij naam, dan luister hij: praat jij mooi met die Hond, -dan kwispel hij met sij stert. Maar spreek jij daardie Hond kwaai aan -en gooi jij hom met klippe, of slaan hom, dan knor hij en vlie jou in. - -Van toe af weet die mense om nie roekloos met die Wind om te gaan -nie en om hom te respekteer. - - - - - - - - - -NO. 5. - -DIE WEERKLANK, OF ECHO. - - - OPMERKINGS:--In hierdie Storie word die Weerklank voorgestel as - 'n Gees wat mense bedrieg, bespot en weglok. - - -Die Weerklank, of Echo, is die dogter van die Berge--haar pa is die -Wind, wat deur sij dogter spreek. Sij is 'n spotter, wat van korswil -nooit moeg word nie. Die een wat sij uitkoggel, sal moeg en kwaad -word, maar die Weerklank nooit nie! Hoe meer iemand lag of huil, sing -of skel, hoe mooier dit vir haar is. Sonder een woord uit te laat, -sê sij as sij alleen is, alles na wat 'n ander uiter. - -Sij woon daar bij haar ma in die berge: in die diep klowe waar -klipkranse en afgronde is, daar is sij altijd te vinde. Ofskoon -sij lank kan stilblij en nooit uit haar eie gesels nie, slaap sij -nooit nie; want roep iemand, dan gee sij dadelik antwoord; sij is -altijd wakker. - -Die man wat eerste Musiek uitgevind het, se naam is Speelman. Hij -het vir hom verskillende trompetters van Wildhorings gemaak. Van -fluitjiesriet het hij fluite gemaak. Snaarinstrumente het hij van -snare van Wildderms gemaak. Selfs 'n tamboer het nie makeer nie: hij -het 'n pot geneem en het daaroor 'n Springbokvel getrek waarvan die -hare afgemaak was. Speelman kon o, so mooi sing en speel. Daarom het -hij iemand gesoek wat ook net so pragtig kan sing en speel as hij; -maar hij kon die persoon nie vind nie. - -Die mense vertel hom toe dat daar in die klowe so 'n mooi jongmeid -woon, wat net so mooi kan sing en speel. Haar naam is Weerklank--ander -noem haar Echo. - -Speelman stap toe na daardie klowe in die berge toe. Hij begin op -sij wildhoring te blaas, en toe hij antwoord krij, begin hij te -sing. Was hij nie verwonderd nie toe hij hoor dat Echo nog mooier as -hij kan sing? Want 'n weerklank klink altijd mooier as die stem wat -dit weerkaats. - -Hij roep: "Waar is jij!" - -Die antwoord kom: "Waar is jij?" - -Hij antwoord: "Hier is ek; kom jij hiernatoe!" - -Die Echo roep: "Hier is ek; kom jij hiernatoe!" - -Speelman staan op en loop daarnatoe. Onderwijl speel hij op sij -ramkie. Maar toe hij nader bij die plek kom, toe verplaas die klank -haar en gee antwoord van glad 'n ander krans af. Die musiek van die -Weerklank was vir hom te mooi. - -Hij roep: "Waarheen loop jij nou? Wag, ek kom na jou toe!" - -Sij roep: "Waarheen loop jij nou? Wag, ek kom na jou toe!" - -Hij gaan sit en wag en hou aan sing en speel. Maar nou hoor Speelman -dat die stem van meer as een plek kom. Dit maak hom nog meer nuwsgierig -en ongeduldig. En wat nog meer sij nuwsgierigheid en geduld op die -proef stel, is dat die stemme glad nie nader kom nie, maar blij waar -dit is. - -Nou weet hij glad nie hoe hij dit het nie. - -Hij begin toe agter die lokstemme aan te stap. Hoe nader hij kom, hoe -verder uitmekaar die stemme gaan--dan hoor hij een stem, dan twee, -dan drie en dan meer. Hij gee nie moed op nie en hou aan stap. Hij -dwaal toe so ver weg tussen die klowe en gebergtes dat hij eindelik -in die gramadoelas [1] te lande kom om daar te verdwaal. - -Wel, in sulke gramadoelas het Speelman te lande gekom. Stemme ontbreek -nou nie. Die Echo laat haar steeds hoor; maar aan die gebrul van -Leeuws, gehuil van Wolwe, getjank van Jakhalse en geblaf van Bobiane -ontbreek dit nie--om nie eens van die gehoehoe van Uile te praat nie. - -Toe, vir die eerste maal, gevoel Speelman hom in 'n benarde -toestand. Hij maak toe plan om terug te keer. - -Maar watter kant toe nou? - -Hij het toe begin te dwaal en verdwaal. Die eerste wat hom teëkom, -was 'n trop Bobiane. Die ou voorman van hulle vra aan Speelman wat -hij daar op hulle veld kom soek. Die Bobiaanwijfies roep uit: "Snij -sij bene af en gee dié aan ons, dat ons ook kan regop loop." Die -Bobiaankinders roep uit: "Snij sij kop af, dat ons daarmee bal-bal -kan speel; want dit lijk of dit nie kan breek nie." - -Versigtig stap Speelman agteruit tot hij bij 'n boom kom en so gouw -as 'n kat klim hij daarin. Die voormanne van die Bobiane storm die -boom; dog Speelman vat sij groot wildhoring en blaas so hard daarop -dat die klowe daarvan weergalm. Die Bobiaankinders sit 'n keel op, -hol weg en skree dat die berge wou vergaan. Die Bobiaanwijfies vlug -agter hulle kinders aan, en al die ander volg en spaander die rant oor. - -Toe klim Speelman uit die boom en vlug. Hij moes toe sij weg baan deur -Tiere, Wolwe en Jakhalse, wat algaar dreig om hom te verskeur. Maar -geeneen durf aan hom vat as hij op sij musiekinstrumente blaas of -speel nie. - -Hij was moeg, honger, dors en uitgeput en gaan toe sit en rus; dog -ongelukkig val hij in slaap. Toe hij wakker skrik, het 'n Leeuw hom aan -sij toegedraaide karos. Speelman hou asem op en maak of hij dood is. - -Die Leeuw dra hom toe weg om hom aan sij kinders te gee. Maar die Leeuw -word moeg van dra en gaan toe rus. Hij lê Speelman op die grond neer, -maar kijk eers goed of hij wel regtig dood is. Daarop gaan die Leeuw op -'n kort afstand agter 'n klip staan en loer om die hoekie of Speelman -nie roer nie. Maar Speelman het wel effe sij kop gedraai om te kijk -wat die Leeuw nou wil maak. Die Leeuw kom terug en draai Speelman se -kop weer soos dit gelê het en hij gaan toe weer agter daardie groot -rots staan en loer--want dis die ou gewoonte van Leeuws om soiets te -doen om uit te vind of die een regtig dood is. - -Speelman draai toe sij kop effe, net dat hij met een oog kan sien -wat die plan van die Leeuw is. - -Die Leeuw stap verder en staan weer bo oor 'n rantjie te loer. Hij -stap weg, maar kom dadelik gouw weer terug om te loer. Speelman lê -nog stil. Maar toe die Leeuw verdwijn en so lank nie kom kijk nie, -spring Speelman op, klouter 'n steil krans uit en verdwijn aan die -anderkant van die rantjie. Toe die Leeuw met sij kinders terugkom, -was Speelman baie weg. - -Die Leeuw kon die spore van Speelman oor die steil kranse nie volg nie, -en so het Speelman vrijgekom. - -En na lank rondgedwaal te hê, het Speelman sij huis bereik. - -Op hierdie manier het die Weerklank baie mense wat die Echo nie ken -nie, verlei en het hul nes blinde laat ronddwaal en verdwaal tot -iemand die verdwaaldes weer tereg help. - - - - - - - - - -NO. 6. - -DIE VLAKTES IS DIE TWEEDE DOGTER. - - - OPMERKINGS:--In hierdie Storie word ons vertel hoe Grond en die - Vlaktes ontstaan het. Ons ou verteller het die Grond altijd 'Kaun - genoem--dis so na as ons die uitspraak kan opskrijwe, want bijna - iedere Boesmanwoord word met 'n klik van die tong uitgespreek, - en daarbij kom nog so baie ander klanke, waarvoor ons a, b, - c nie toereikend is nie. - - -Die tweede Dogter van 'Ga en 'Gagen het met haar man in hutte van -matjiesgoed gemaak, gaan woon; want sij was baie knap om matte te -maak. Die betowerende invloed van die snoer kalbassies wat om haar -nek gehang het, het baie soorte plante en vrugte in haar buurte laat -groei; so was daar baie matjiesgoed om matte van te maak. - -Die snoer van kalbassies het gemaak dat 'Kaun, die tweede Dogter, glad -nie lus vir vleis gekrij het nie. Daar om haar heen in die veld het -'n oorvloed van eetbare veldvrugte en veldwortels gegroei, sodat sij -nie ver hoef te gaan om genoeg kos te krij nie. Dit het haar ook lui -gemaak, sodat sij, nes haar oudste suster, naderhand niks meer wou -doen nie. Haar man moes toe ook vir alles sorg. Hij het aldag gaan -jag en het genoeg wildvleis vir hom en hulle kind gebring; maar vir -'Kaun moes hij altijd net veldkos bring. - -Eendag, toe die man weg was om vir hulle kos te gaan soek, kom daar -'n Boom, wat aan die kind vra waar sij ma, 'Kaun, is. Hij sê dat 'Kaun -'n snoer kalbassies om haar nek dra, waarvan die touwtjie waarmee -dit vasgeknoop is, van die binnenste bas van die stam van sij broer -gemaak is, en nou wil die kaal plek aan die stam vrot en sij broer -wil doodgaan. Hij eis die touwtjie om die kaal plek aan die stam mee -te gaan reg dokter. - -Die kind wou nie vertel waar sij ma is nie, toe sê die Boom, wat ook -een van die mense van die ougeslag is, dat hij die volgende dag met -'n hele Houtbos van Bome sal kom om die touwtjie van 'Kaun haar nek -af te skeur. - -Toe die vader thuis kom, vertel die seun alles aan sij pa wat die Boom -gesê het, hij soebat sij pa om tog nie die volgende dag van huis te -gaan nie, want sij ma is bang. - -Gouw stap die man weer veld-toe om baie kos vir die volgende dag te -gaan haal, sodat hulle nie nodig sal hê om honger te lij as die Bome -hulle op een plek vaskeer nie. - -Die volgende dag kom daar 'n hele Houtbos aan saam met die Boom en -hulle stel weer hulle eis om daardie touwtjie, waarmee die kalbassies -om 'Kaun haar nek gebind was, te krij. Die man weier, en die Bome, -met 'n groot gedruis, word net opstandig en maak 'n lawaai. - -Die Hotnotsgod, wat daar nabij aan 'n takkie gesit het, aanskouw -en luister na alles wat daar gebeur. Hij verander toe die man, wat -sij eie seun is, in 'n groot Vuur en die kind verander hij in 'n -Opgewing, of Lugspiegeling. Die Bome word toe bang vir die geweldige -vlamme van die Vuur en hulle spaander die veld in. En die Opgewing, -wat bokant die vlamme dans, tesame met die rook, laat die Vuur nog -afgrijsliker lijk, sodat die Bome nooit weer oor daardie touwtjie, -van die binnebas gemaak, kom pla het nie. - -In hulle vlug roep die Bome terug dat hulle vir 'Kaun nooit met rus -sal laat nie; hulle sal op haar graf kom trap en sal hulle wortels -diep in die graf laat ingroei. - -'Kaun word bij die dag luier en wil niks anders doen as net slaap -nie. Sij krij 'n pijn om haar hals en toe sij wakker skrik van die -pijn, het die pitjies en saadjies wat in die kalbassies is om die -geraas te maak, begin te groei en het hulle wortels deur die hals -in die lijf van 'Kaun laat groei. Niemand kon toe hieraan iets meer -doen nie, so het 'Kaun aan slaap geraak en het toe in die Vlaktes -verander en sij slaap, slaap, slaap vandag nog voort. En die Bome, -tesame met bossies en gras, groei orals oor die Vlaktes; want hulle -het gesê dat hul die graf van 'Kaun nie sal respekteer nie. Daarom is -dit tot vandag toe nog dat die wortels van Bome so graag 'n toegedekte -graf binnedring om hulle om die doodsbeendere te vleg. - -'Kaun, die Vlaktes, is nie dood nie, maar sij slaap net; die -Bome, bossies en gras groei daarop en put gedurig krag daaruit; -maar heeltemaal dood krij vir die Vlaktes is min! Solank as daar 'n -wêreld sal wees, sal daar Vlaktes wees. En solank as daar Vlaktes is, -sal daar Bome, bossies en gras op groei. - -Gedurig werp die veldgewasse hulle sade op die Gronde, en die sade -ontkiem en groei, net soos die pitjies wat in die kalbassies was, -en stuur hulle wortels diep in die hals van die Aarde, naamlik in -die hals van 'Kaun. - - - - - - - - - -NO. 7. - -DIE VUUR EN DIE 'NU-FEES. - - - OPMERKINGS:--In hierdie Storie word die doen en late van Vuur - beskrijwe. Ons ou verteller het die Vuur altijd Danser genoem, - omdat 'n vlam sonder ophou aan dans blij. Die instelling van die - 'Nu-Fees word verklaar. - - -Die Vuur se naam is Danser; maar sij vrouw, 'Kaun, is in die Vlaktes -verander geword. Hij is die seun van die Hotnotsgod en het eers nes -'n mens rondgeloop, gejag en gespeel. Nou is hij Vuur, wat niemand -sal kwaad doen nie, mits 'n mens van sij lijf af blij en hom nie -kwaad maak nie--dan verteer die Vuur alles. - -Nou nog stap Danser nes 'n mens rond; maar meestal kan 'n mens hom -nie sien nie. Want hij maak ook net soos sij broer, die Wind: hij -kruip orals in. Slaan 'n mens klippe teen mekaar, dan spat daar Vuur -uit. Vrijwe 'n mens houtjies teen mekaar, dan ontvlam die hout. Ook -uit die lug kom die Weerlig-Vuur! Ja, die Vuur het ook in mense en -diere ingekruip--al sien ons die Vuur nie in ons of in die diere nie, -tog hij is daar. Want gaan hij uit die mense of diere, dan word hulle -vleis koud, hulle sterf en is dood. - -Ook in die plante sit vuur; want as ons vuur maak, dan kom die Vuur -wat in die plante sit, te voorskijn. - -Maar Danser is nog altijd kwaad vir die Bome omdat hul met sij vrouw, -die Vlaktes, baklei het en omdat hul nou nog met hulle wortels in die -lijf van sij vrouw vasgroei. Daarom brand Danser nog altijd die hout -van Bome; ook die gras en bossies ontsien hij nie. - -Wanneer Danser as 'n mens rondstap, dan is daar groot lig en warmte -op die plek waar hij loop. Die ander mense is dan blij om nabij hom te -wees. Want in daardie dae het die Son, Maan en Sterre nog nie geskijn -nie, en dit was toe taamlik skemer--net soos in swaarbewolkte dae -wanneer iemand nie goed kan sien nie. Maar Danser se kop het geblink -en het vir hom genoeg lig gegee om orals goed rond te sien. Hij het -nooit oor koue gekla nie. - -Maar hij het 'n slegte humeur gehad en wil glad nie geterg wees -nie. Vat iemand aan hom, dan bijt Danser daardie vrijpostige een. Maar -hou ons vrinde met hom, dan blij hij binne ons om ons warm te maak; -ook maak hij ons langs die Vuur warm en gee ons lig as hij voor ons -kom dans en is selfs gewillig om ons kos gaar te maak--dan is hij ewe -plesierig as ons hom genoeg hout gee om mee te baklei--hoe meer hout, -hoe plesieriger is hij. - -Bij 'n seker geleentheid was daar baie Wild en veldkos. Die mense -van daardie tijd het toe 'n groot fees gevier. Daar het baie mense na -daardie fees en dans gekom--aan pret en kos het dit nie ontbreek nie. - -Danser was ook daar; maar aangesien hij nie lig aan sij lijf vertoon -het nie, het niemand hom as die Vuurman herken nie. Maar na hulle -'n rukkie geëet en gedans het, sê hij dat hij die mense sal leer om -vuur te maak. Hij neem toe 'n sagte houtjie en maak aan die sij 'n -holte, lê die houtjie op die grond en gooi die skaafseltjies in die -holte. Toe vat hij fijn gevrijfde grassies en lê dit naas aan. Hij -vat toe 'n dunner en harder stokkie en draai dit tussen sij twee plat -hande vinnig regop rond. Die skaafseltjies vat vuur; daarop begin die -fijn grassies. Hij blaas dit aan en toe ontstaan daar 'n vlam. Hij -lê fijn houtjies op die brandende gras, toe weer dikker hout en daar -bo-op dik stompe. En spoedig brand daar net 'n tamaai groot vuur. - -Die mense het hulle stom verwonder; hulle sing en dans om daardie vuur, -wat so baie lig en warmte gee. Daarop trek Danser 'n wije kring om -die vuur en sê dat hulle die kos binne daardie kring moet bring om te -braai. Want voor daardie tijd het algaar die kos rouw geëet, nes die -Leeuw, Tier, Wolf, Jakhals en Hond vandag nog doen; want hierdie diere -is ook mos mense van die ougeslag wat hulle in diere verander het. - -Die mense proe toe dat gebraaide vleis lekkerder as rouw vleis -smaak. Van daardie dag af word kos gebraai en gekook. - -Buite om die ring waarin die vleis gebraai word, trek Danser weer -'n tweede ring, sodat die mense tussen die braai-ring en die tweede -ring moet dans, sing en musiek maak. Buite om daardie twee ringe is -die buitewêreld waarin 'n mens net alles kan doen wat hij wil. - -Toe was die vrolikheid net groot en uitbundig: die meide klap op hulle -hande, sing en slaan op tamboere; enkele van die mans speel musiek, -terwijl die ander mans dans dat die stof so trek. In die dans buig -en knik hul grappig met hulle koppe vir die meide, wat dit alles met -vrolike gelag begroet. - -Algaar is onder 'n stofdamp; want as daar nie stof is nie, dan lijk -dit ook nie of daar gedans en pret gemaak word nie. Die plesier en -vrolikheid het tot die volgende oggend aangehou, en toe gaan hulle -slaap. - -Die kinders, wat nie meegedans het nie, moes vroeg gaan water haal; -want die dansers het toe al reeds baie dors, daar al die water -gedurende die danserij uitgedrink geword het. - -Van toe af word daar feeste gehou, en is die 'Ku-dans ingevoer. - - - - - - - - - -NO. 8 - -DIE OPGEWING, OF LUGSPIEGELING. - - - OPMERKINGS:--Nes die Weerklank, is die Opgewing, of Lugverheffing, - 'n spotter en verlokker van mense, wat in die veld rondloop. Sij - verblind die mense hulle oë, sodat hulle dinge sien wat glad nie - bestaan nie. - - -Die Opgewing is die Dogter van die Vlaktes en van Vuur. Sij is iemand -wat lekker kan spot en verlok; daarom het hul haar die naam van Antjie -van die Vlaktes, of somaar kortweg, Antjie Vlaktes, gegee. Sij het -getrouw aan haar ouers geblij, het altijd bij hulle blij woon, en dis -daarom dat sij nog altijd bo die vlam van Vuur en op die Vlaktes dans -en daar ronddwaal. - -Die Weerklank, of Echo, kan praat en gesels, maar is onsigbaar; -terwijl dit net anders om is met die Opgewing: sij kan gesien word, -maar kan nie praat nie--sij is doofstom; maar tog so vol streke as -dit kan kom. Sij weet net hoe om met die mense deur drome te gesels, -want sij is die moeder van Drome. Daar bo die vlam en daar op die -Vlaktes kan sij haar goed verstaanbaar maak; want sij gee lewendige, -bedrieglike beelde en is 'n woelige Gees sonder rus. - -Bij 'n seker geleentheid--nog in die dae van ouds--is die grondgebied -van die Boesmans van die ougeslag deur vreemde mense van glad 'n ander -soort oorstroom geword. Daardie vreemdelinge was baie en sterk. Die -Boesmangeslag het toe bang geword, want hulle kon nie hulle man teen -daardie Wildemense staan nie. - -Maar Antjie Vlaktes krij gouw 'n plan om dit vir die Wildemense -onhoudbaar te maak deur hulle in allerhande moeilikhede te lok. Sij -vertoon haar eers as 'n mooi jongmeid. Die seun van die voorman van -die Wildes word verlief op haar, hij volg haar en soek om 'n praatjie -met haar aan te knoop. - -Sij antwoord: "As jij kan doen wat ek kan doen, dan sal ek jou -neem--anders nie." - -Hij willig in, en sij vra hom om te dans. Sij gaan toe in die vorm van -'n flikkerlig bo die vlamme van die Vuur dans. Hij het toe nog nie -vuur geken nie, so wil hij ook doen wat Antjie doen; maar kom in die -vlamme om. Hieroor word die Wildemense kwaad en soek toe van stonde -aan om nie alleen Antjie Vlaktes, maar ook al haar mense te vermoor. - -Die Boesmangeslag ken al die veilige plekke en vlug daarheen en -die Wildes agtervolg hul. Wanneer die Wildemense moeg word en gaan -slaap, dan verskijn Antjie Vlaktes aan hulle in verskrikkende drome -en verskrik hul so dat hulle nie rus kan krij nie en van vrees vlug -hul die veld in. Hul was toe so bang dat hul amper nie wou gaan -slaap nie. Is hul weer in die oop veld, dan dans Antjie Vlaktes in -'n flikkerlig oor die hele veld, sodat die Wildemense niks duidelik -kan beken nie. As Gees van die Vlaktes besit sij 'n wonderlike -toorkrag. Daar in die verte vertoon sij haar as 'n groot pan water of -'n rivier. Langs die waters lijk dit of daar pragtige houtbosse, huise -en hutte staan. Die Wildes meen dat hulle Antjie en haar mense daar -sal krij. Maar op pad daarheen verander die fatsoene van daardie bosse -en waters op verskeie maniere. Nou lijk dit of die rante daarnaasaan -los van die grond staan; dan weer hang die bome kop-na-onder; daarop -sien hul bome in die lug--weg van die grond--groei. - -Die vreemdes voel hul nou in 'n spookland, waar dinge van een fatsoen -in 'n ander oorgaan. Hulle raak toe raad-op en maak toe reeds plan -om weer na hulle eie land terug te keer. - -Toe Antjie van die Vlaktes dit gewaar, was sij net blij. Sij laat -die vreemdelinge algaar in 'n slaap val en verskijn toe aan hulle in -pragtige drome. Hulle sien o, so 'n mooi vlei, waar 'n uitgestrekte pan -water is. Daar was sierlike houtbosse, groot huise en gerieflike hutte -en Wild, so groot as hul nog nooit gesien het nie, in oorvloed. Hulle -droom van die heerlike vrugte en lekker veldkos--sodat hulle monde -somaar begin te water. - -Toe die vreemdes ontwaak, vertel die een aan sij naaste hoe mooi hij -gedroom het. Onder die vertel kijk hulle op, en, ja werklik! daar -sien hul in die verte met hulle oë wat hul in hulle drome gesien -het. Die Springbokke is so groot as bome, en dit lijk of hulle op -vier hoë pale in plaas van bene rondstap--wat nog te praat van die -ander Wild wat nog groter is! - -Die voorman van die Wildemense roep toe sij mense en sê: "Kom laat -ons na daardie pragtige, lekker land stap--ons is netnou daar, en -dan het julle alles wat julle hart begeer. Want ek het reeds in mij -droom al die vet Wild, die heerlike veldvrugte en die lekker veldkos -gesien. Daar kan ons lekker gaan plesier maak. - -Hulle stap toe na daardie lui-lekker land toe. - -Maar vreemd genoeg, hulle stap en stap, maar kom nie nader nie, terwijl -alles so nabij en groot lijk. Hulle hou moed en stap nog haastiger, -en dit lijk of hul nou-nou daar sal aankom; maar net verniet. - -Terwijl alles so na en duidelik lijk, wou hul nie omdraai nie--dit -sal tog te sleg wees; so stap hul nog vinniger, en het so vir 'n lang -tijd aangehou. - -Eensklaps stort die hele spookverskijnsel in niks. Die vreemdes voel -hul toe op koers na hulle eie land toe. En toe hul reg opkijk, was -hul weer terug op hulle ou woonplekke. - -Op hierdie manier het die Opgewing haar mense verlos. - - - - - - - - - -NO. 9 - -DIE WATERS IS DIE JONGSTE DOGTER. - - - OPMERKINGS:--In hierdie Storie word ons vertel van waar die - Waters kom, en wat watervloede kan uitrig. Die Boesmanwoord vir - water is 'Khwa, en so het ons ou verteller ook die jongste Dogter - genoem. Die Boesmans glo dat daar gloeiende weerligstene is. - - -Die jongste Dogter, 'Khwa, het ook met haar man in hutte van -matjiesgoedmatte gemaak, gewoon. Die matte het sij van haar tweede -suster, die Vlaktes, present gekrij. - -'Khwa het baie verskil van haar twee ouer susters. Die snoer van -Springbokore om haar nek het haar net so rats as 'n Springbok -gemaak. En daar 'n Springbok 'n dier is wat snags nie slaap nie, -so het 'Khwa ook maar min geslaap, sij was altijd aan woel, altijd -besig--dis min dat sij tot rus kom. - -Die snoer van Springbokore het haar 'n onweerstaanbare lus vir -Springbokvleis gegee en sij het groot plesier daarin geneem om self -die bokke te gaan jag. Haar man het ook self gejag en veldkos gaan -soek; so het hulle altijd volop kos vir hulle en hulle kind gehad. - -Sij het darem meestal thuis geblij om haar kind op te pas, maar as -die man bij die kind thuis blij, gaan sij veld-toe. - -Eendag was die kind alleen thuis, toe kom daar 'n groot Springbok. Hij -was ook een van die ougeslag van Boesmans. Hij eis die snoer van -Springbokore wat met die senings van 'n Springbok om die nek van -'Khwa vasgebind is. En hij hou hom net kwaad en parmantig. - -Die kind wou ook nie vertel waar sij ma is nie en versoek die bok om -weg te gaan; so nie, dan moet hij die gevolge staan. - -Dog die Springbok antwoord dat hij wel sal weggaan; maar dat hij die -volgende dag met 'n trop van sij broers sou kom om 'Khwa te bestorm -en dood te trap, as sij nie die snoer wil opgee nie. - -Die middag toe die vader thuis kom, vertel die kind alles aan sij pa -wat die Springbok gesê het en versoek sij pa om tog nie die volgende -dag veld-toe te gaan nie. - -Die vader sorg toe vir kos vir die volgende dag, sodat hulle nie -nodig gehad het om honger te lij nie. - -Die dag daarop sien hul hoe die stof van die naderende Springbokke -uitslaan. Hulle word toe bang. - -Dog die Hotnotsgod, wat daar nabij op 'n bossie gesit het, het dit -alles aanskouw. Hij verander toe die man in 'n groot Os, of die -Waterbees, wat ook die Reënbees genoem word, en die kind verander -hij in die groot Waterslang, wat die pragtige skitterende steen op -die kop dra. - -Die Reënbees blaas toe 'n dik misbank uit sij neus en dik swart -reënwolke in die lug, waaruit 'n swaar stortbui val, sodat dit donker -word en daar 'n groot watervloed kom, en die groot Waterslang laat ook -strome water uit die grond opborrel. Die Springbokke moes toe uitswem -en vlug om hulle lewe te red. Hulle het so geskrik dat Springbokke -van daardie dag af nog nie water drink nie. - -Toe die Reënbees en Waterslang na 'Khwa soek, vind hulle uit dat dit -sij is wat in Waters verander het. En daar 'Khwa min rus gehad het -en altijd in beweging was, daarom sal die Waters net so wees--daarin -sal altijd 'n roering en rusteloosheid wees, net soos die See vandag -nog is. - -Die ander mense sien toe die Waters en begin daaraan te proe en hulle -vind uit dat dit 'n goeie iets is om die dors mee weg te neem--van -daardie tijd af drink hulle water. - -Dog daar is ook onder hulle wat nie van die water wil drink nie, -soos die Springbokke, Hasies, Skilpaaie en die Goggas--hulle drink -'n ander soort water, wat hulle nie gouw laat dors krij nie. Maar -net verniet: hulle sal nooit vertel waar daardie water te vinde is nie. - -'Khwa is nou die uitgebreide en rustelose Waters. In strome vloei sij -na die riviere, en die riviere op hulle beurt vloei in die woelige -See. As reën sweef sij in wolke deur die lug; as mistige weer, wat die -asem van die Reënbees is, sweef sij oor die berge en vlaktes--nooit -het sij rus nie; selfs uit die grond borrel sij in fonteine op. - -Die Waters, net soos die ander twee susters, die Berge en die Vlaktes, -is sterk. Die Waters kan groot gewigte mee voer en dra, en swaar -goeters kan daarop drijwe. Sij leef nie alleen bo en onder die grond -nie, maar ook in mense, diere en plante. As sij uit die mense, diere -en plante uitgaan, dan sterf hulle van dors. Dus Water, Vuur (warmte) -en Wind (asem) is wat mense aan lewe hou. Hulle drie sterf nie, -en solank as daar 'n Aarde sal wees, sal daar Water, Vuur en Wind wees. - -Somtijds baklei die drie met mekaar; maar meestal werk hulle saam. Sien -die Boesmans 'n donderstorm nader, dan word gesê: "Vandag twis Water, -Vuur en Wind weer met mekaar." Want die Wolke giet stortbuie uit, die -Vuur skiet vurige donderstene, en die Wind drijf hulle voort totdat -hulle uitbaklei het. Soms reën die Water die Vuur dood, of die Vuur -verkook die Water, of die Wind waai die Water droog en blaas die Vuur -dood. Maar mekaar uitroei, is net verniet! - -Maar die mense maak ook maar net so: om een dag met mekaar vrindelik -te wees en om weer die dag daarop met mekaar te kijf en te twis. Die -diere maak ook net so. - -En dit alles kom net deur die Water, Vuur en Wind wat in die mense -en diere woon. Want as die Water, Vuur en Wind uit die mense en -diere verhuis het, dan sterf die mense en diere en maak dan nie meer -vrindskap of rusie nie. - - - - - - - - - -NO. 10 - -DIE REËNBEES EN DIE BOBIAAN. - - - OPMERKINGS:--Die Reënbees is die groot reënmaker van die Boesmans - net soos die groot Waterslang die watermaker van hulle fonteine - is. Die Boesmanwoord vir "os" is Choro. - - -Die Reënbees is die man van 'Khwa, die Waters. Vroeër was hij 'n -mens wat rondgejag het, te voet gestap het en saam gespeel en gedans -het. Nou is hij 'n bees, wat hom in 'n Reënbul, of in 'n Reënkoei kan -verander. As daar droogte is, en die mense wil reën hê, dan kom hulle -hom haal, lei hom rond en wijs hom al die plekke waar hulle reën wil -hê. Om hom in 'n goeie luim te krij, word om hom gedans, hande geklap -en gesing. Hulle prijs hom en smeek baie mooi bij hom om tog mooi te -laat reën, sodat die velde kan groen word, die Wild en Heuningbije weer -kan terugkom, en dat daar baie veldvrugte, uintjies en veldkos kan kom. - -Hij is mak as hul hom nie kwaad maak nie, en verander hom ook in 'n -koei, sodat hul haar melk kan drink. Waar die Reënbees stap, trek daar -'n misdamp rondom hom; want die mistige weer is sij asem wat hij bij -sij neusgate uitblaas. Op die middag--as hij nie wil laat reën nie--, -dan rus hij, en dan blaas hij nie die misdamp uit nie. - -Eenkeer was daar droogte in die berge waar die Bobiane woon. Die -voorman van die Bobiane gaan die Reënbees vra om tog bij hulle reën -te kom maak. Die Reënbees verander hom toe in 'n koei, sodat die -Bobiaan melk op die reis kan hê; want Bobiane is mos baie gek na melk. - -Daardie Bobiaan was ook een van die ougeslag van Boesmans wat vanmelewe -gelewe het. Hij lei die Reënkoei orals rond en wijs waar hij die reën -wil hê, en net soos hij dors krij, melk hij die Reënkoei en drink -die melk. - -Toe hij klaar het om al die plekke waar dit droog is, te wijs, bring -hij die Reënkoei weer terug. En toe begin dit orals pragtig te reën, -sodat die waters stroom en spoel. - -In plaas van hieroor erkentlik te wees en baie dankie aan die Reënkoei -te sê, maak hij haar dood--net om die melkuier te krij, om dit met -hom saam te neem. - -Na hij die Reënkoei doodgemaak het, krij hij 'n brandende dors en -'n knaende honger. Hij sien grasgroen karkoere (wilde waatlemoene) -lê; hij stap daarheen om te eet en om die water daarvan te drink. Dog -toe hij daaraan vat, verdroog dit en word stof. - -Die honger en dors kwel hom toe erger, en hij hardloop na 'n fontein -toe, waar daar veldkos en water in oorvloed is. Net toe hij uit -die fontein wou drink, verdroog die fontein. Hij pluk toe van die -sopperige veldkos, dog alles verdor waaraan hij die hand lê. - -Toe word die Bobiaan net benouwd, hij hol reguit na 'n groot kuil -water. Sonder om te wag, spring hij pardoems, daarin. Maar weg is -die water en hij val op droë grond. - -Arrie, nou gaan dit smoor: die honger vat hom straf op, en die dors -kwel hom so dat hij wou beswijk. Nou hol hij reguit ander mense toe -en roep net: "Water, water!" - -Die mense gee hom 'n Volstruiseierdop vol water. Maar net toe hij -wil drink, verdwijn die water. Hij smeek om meer. Hulle gee. Maar net -soos hij sij lippe daaraan sit, weg is die water. Hij bid toe om kos; -maar met die kos het dit glad nie anders gegaan nie. - -Toe vra die mense aan die Bobiaan: "Het jij nie die Choro-koei (of -Reënbees) geslag nie?" - -Hij wou eers lieg; maar hij word vir die dood bang, so antwoord hij: -"Ek het 'n koei geslag; maar ek weet nie of sij die Reënkoei is nie." - -Toe roep die mense uit: "Man, hol na die plek waar jij die Choro-koei -geslag het en roep uit: "Choro, Choro, word weer lewendig--net soos -jij tevore was." - -Sonder 'n oogknip te versuim, weg spring die Bobiaan na die plek toe en -roep uit: "Choro, Choro, word weer lewendig--net soos jij tevore was!" - -Die Reënkoei spring op en staan die Bobiaan ewe treurig aan te -kijk--sij voel net bedroef en kroeserig. - -Die Bobiaan vlie kort om--weer reguit na die mense toe. Die lug was -warm, en hij wou vir die hitte in die koelte gaan sit; maar die koelte -skuif weg na die anderkant van die boom. Hoe nader hij na die koelte -stap, hoe verder die koelte wegskuif. Die mense bring water en kos; -maar net soos tevore: as hij wil drink, verdwijn die water, en as -hij wil eet, weg is die kos. - -Toe vra die mense aan die Bobiaan: "Het jij niks agtergehou nie?" - -Hij antwoord: "Ja, ek het die melkuier vir mij gehou; ek het seer oë -en gebruik die melk daarvoor." - -Toe roep die mense uit: "Hardloop terug en roep uit: "Choro, Choro, -hier is die melkuier, toe word nou eenmaal reg, dat ek ook gesond -kan word." Hij gaan en doen dit. - -Hierop word die Reënkoei weer soos sij tevore was en sij laat dadelik -reën op die plek waar hulle op die oomblik staan. Daar kom toe 'n -vloed water waarop banke Sprinkhane drijf. So het die Bobiaan toe water -en kos genoeg. Dog die vloed rijs hoër en hoër, waardeur die Bobiaan -verplig was in 'n boompie te vlug. Die drijwende Sprinkhane klouter -ook in daardie boompie op, sodat hulle die Bobiaan nes 'n swerm Bije -toepak. Die Bobiaan kon toe nie asem krij nie, en van die gewig van -die Sprinkhane buig die takke, sodat die Bobiaan in doodsangs tot aan -sij nek onder water sit. So nou en dan slaan daar 'n golf oor sij kop. - -In hierdie benouwdheid het die Reënbees die Bobiaan tot die ander -dag laat sit. En toe eers het die Reënbees die waters laat opdroë. - -Toe die Sprinkhane droog en warm word, vlie hulle weg, en toe eers -krij die Bobiaan kans om in vrede huistoe te gaan. - -Maar net verniet, hij het nog nie sij streke laat staan om melkdiere -en jong lammers te moveer nie. - -Die Waterbees se woonplek is langs die groot Waters, en hij is baie -gek na die Wind. Baiekeer gaan die Wind hom roep en wijs dan die -plekke aan waar reën nodig is. So gebeur dit baie kere as die Wind -sterk gewaai het, dat dit op daar die plekke begin te reën. - -Ook die Vuur roep die Reënbees en gaan dan bo in die wolke sit. Hij -bring dan die wolke uit die see op en laat op die land reën. Die -onweer is in sulke gevalle 'n tamaai groot Voël [2], wat weerligstene -uit die wolke op die grond gooi om te wijs waar die reën moet val. - - - - - - - - - -NO. 11 - -DIE GROOT WATERSLANG. - - - OPMERKINGS:--Hierdie Storie is slegs 'n kort verhaal van die - groot Waterslang, wat so 'n vername rol in die Boesmanfabelleer - speel. Ons sal later meer van hom hoor. (Sie ook "Die Brandwag" - van 15 November 1912, bladsij 376). - - -Die groot Waterslang is die dogter van die Waters en Reënbees. Sij kan -haar groot of klein maak--net soos sij verkies. As sij 'n reusagtige -vorm aanneem en swem in 'n rivier, op of af, dan laat sij die waters -in die rivierbed so hoog rijs dat die waters die walle oorstroom; -draai sij haar dwars in die rivier, dan dam die rivier ver op. - -Die groot Waterslang dra 'n pragtige, skitterende steen op haar kop. Op -'n groot afstand is die glans van daardie steen sigbaar, en dit flikker -met uitskietende ligstrale wat die lig van die Maan vér oortref; want -dit kan duidelik op die middag in die helderste sonskijn gesien word. - -Die Waterslang heg 'n groot waarde aan daardie kosbare steen. Nooit -sal sij haar in die water waag nie, of selfs water drink nie, sonder -die steen eers op 'n veilige plek weg te steek. Dit neem haar 'n lang -tijd om 'n veilige wegsteekplek te vind. Het sij so 'n plek gekrij, -dan lig sij haar voorlijf hoog op om beter te kan rondkijk of iemand -haar nie sien nie. Gewaar sij niemand nie, dan eers skuif sij die steen -van haar kop, verberg dit daar veilig en waag haar in die waters. Sij -is egter nooit gerus nie, maar kijk gedurig in die rigting van die -steen om te sien of sij daar niemand in die nabijheid van die steen -gewaar nie. - -Gewaar sij iemand in die nabijheid, dan kom sij windsnel uit die -water en bestorm die persoon en maak hom òf dood òf vermink hom -vir lewenslank. - -Geluk dit iemand om die steen in besit te krij sonder dat die -Waterslang die persoon kan uitvind, dan is so 'n mens vir sij hele -lewe gelukkig; hij word met presente oorlaai, sodat hij naderhand -met al die goed opgeskeep sit. Die Waterslang treur haar dan dood, -na sij 'n ellendige lewe gelei het. - -Maar vind die Waterslang die dief uit, dan word die dief bitter -ongelukkig--sij vrouw en kinders sterf al die eerste dag, en al sij -goed word van hom gesteel of raak somaar sonder oorsaak goedsmoeds -weg. Die dief word sieklik, kwijn en kwijn en sterf naderhand 'n -aaklige dood. - -Daar was eendag 'n jong Boesman van die ougeslag. Hij het die ouvolk -baie oor daardie Waterslang hoor gesels, hoe rijk die slang iemand kan -maak, hoe sij haar mense ken en hoe mooi en goed sij hulle versorg, -hoe sij die Waters vir haar mense in die droë fonteine laat kom; -maar hoe sij aan die anderkant die volste fontein vir vreemdelinge -laat opdroë, terwijl sij die sterkste strome tot niet kan maak. - -Daardie jong Boesman krij 'n plan in sij kop om die Waterslang van -haar steen te ontroof; maar hij verklik sij plan daaromtrent aan -niemand nie. Aldag gaan hij daar ver op 'n koppie vir hom wegsteek om -te loer waar die Waterslang haar steen wegberg. Toe hij die plek al -goed ken, waag hij dit om onder in 'n gat daar bij die plek te gaan -wegkruip. Hij krap gras en bossies oor hom, sodat die Slang sij ruik -nie kan krij nie, en verder lê hij so stil as hij maar kan. - -Op die gewone tijd kom die Slang en verberg haar steen toe op die -plek. Sij seil water-toe om in die groot rivier te gaan baai. - -Toe die jong Boesman dit veilig ag, kruip hij na die steen toe en -draai dit dig toe in baie soorte goed. Daarop kruip hij weer weg en toe -hij uit die gesig was, hol hij so wat hij geleer het. Tot sij geluk, -die Slang het hom nie gesien nie. - -Toe die Slang genoeg in die water gespeel het, gaan sij weer na haar -steen toe. Maar toe sij op die plek kom, was daardie steen weg. Die -eerste wat sij doen, was om spoor te soek. Sij soek en soek, snuffel -en snuffel, en eindelik vind sij tog die spoor en volg dit stap vir -stap tot sij bij die hutte kom waar die jong Boesman woon. - -Arrie, was die mense nie verskrik toe hulle die groot Waterslang -bij hulle sien uitkom nie? Die vurige kijk van die Slang het die -uitwerking dat geeneen kon vlug nie. Want 'n Slang kan mos 'n mens -aantrek dat hij doodstil sit en nie kan wegkom nie. - -Die groot Slang seil tussen hulle in. Sij deursnuffel die klere van -algaar daar. Die jong Boesman het intussen sij lijf van bo tot onder -vol boegoe gesmeer, sodat hij nou glad 'n ander ruik het. Al die -mense sit doodstil sonder te roer. - -Toe die slang niks bij die mense ruik en krij nie, begin sij die -plek deur te snuffel: sij soek onder die kooigoed, in die potte, -onder die velle, tussen die skerms, ja, orals en orals; maar sij vind -niks nie. So seil sij treurig weg. - -Niemand van die mense daar het geweet dat die jong Boesman die steen -gesteel het nie, want hij het die steen in sulke goed toegedraai -dat die ligglans daarvan nie kan deurstraal nie, en het dit op so -'n veilige plek begrawe waar die Slang dit nooit sou krij nie. - -Van daardie dag af was daardie jong Boesman baie gelukkig. Dit het -die ander mense toe agterdog op daardie jong Boesman laat krij. Hulle -het nie min bij hom aangehou om tog daardie steen te gaan wegbring nie. - -Dog hij strij en ontken dat hij die steen het. - -Algaar die mense, sonder dit te kan help, krij hom lief; hulle bring -presente en oorlaai die jongman met soveel geskenke dat hij daarmee -raad-op raak. Hij word bij die dag rijker en leef in oorvloed. - -Maar sij gewete knaag hom; want die Slang begin te kwijn en te treur, -waardeur sij bij die dag uitteer. En sonderling, die Slang het ook -gek na daardie jong Boesman geword; want voorspoed lê mos in sij weg. - -Wat die jongman nog meer besorgd gemaak het, is dat die fonteine in -die buurte skaars van water begin te word. So gaan hij stilletjies -een dag en bring die slangsteen weer na die plek waar hij dit gesteel -het en steek dit op dieselfde plek weg waar die Slang dit verberg het. - -Toe die siek Slang daarop weer na hom toe kom, toe sê hij aan die -Slang: "Kom saam met mij, ek sal gaan om jou te help soek; krij ek -die steen, dan moet jij mij rijk maak." - -Toe hulle bij die plek kom, vra hij aan die Slang waar die Slang die -steen verberg het. Die Slang wijs die plek, en daar vind hulle met -die grootste vreugde weer die steen. - -Die Slang het darem haar guns van die jong Boesman nie onttrek -nie. Albei was voortaan gelukkig, en die Waters in die fonteine het -weer teruggekom; want die Slang ken mos haar eie mense goed en sij -versorg hul in alles na hulle behoefte. So het hierdie gebeurtenis -goed en voorspoedig afgeloop--wat maar heel min gebeur. - - - - - - - - - -NO. 12 - -DIE SON IS DIE KOP VAN DANSER VUURMAN. - - - OPMERKINGS:--Hierdie Storie word op verskillende maniere vertel: - onderstaande is soos deur die beste vertellers verhaal. - - -Danser is die Vuurman, of die Vuurmaker. Hij het eers as 'n mens -rondgestap, uit sij kop het lig en warmte gestraal. Hij is die een -wat vuur in klippe, in die hout en in die wolke geplaas het. Waar hij -stap of gaan, daar is altijd lig en warmte; daarom het hij altijd -'n groot geselskap om hom heen gehad. Die jagters in sij nabijheid -kon sien waar die Wild is, en diegene wat na veldkos soek, kon dit -deur die lig van Danser se kop maklik vind. - -Maar partijkeer is Danser lui om te loop en gaan ewe perdgerus sit. As -die jagters hom soebat om tog verder te loop, sodat hulle die Wild -kan sien, dan sit hij hulle uit te koggel en vra waarom hulle dan -nie self loop en lig maak nie. Ook het hij 'n manier oor hom gehad -om die geskiete Wild van die jagters af te neem. - -Hieroor het die jagters kwaad geword; want die vrouwe is ontevrede -as hulle mans sonder kos thuis kom, en wanneer hulle niks het om -aan die hongerige kinders, wat oor kos huil, te gee nie; so raai die -vrouwe hulle mans aan om Danser maar dood te maak en dan sij kop op -'n lang stok rond te dra, sodat die mense kan sien. - -Een jagter, wat die vrouwpraatjies goedvind, sê: "Goed, laat ons -Danser met gifpijle doodskiet om sij kop op 'n lang stok rond te dra, -sodat ons warmte en lig kan krij." - -'n Tweede jagter merk op: "Ja, dis alles goed en wel; maar wie van -ons se oë is so taai om daardie sterk lig te verdra, en wie se hande -is so taai om daardie warm kop af te snij? Kom praat, laat ek hoor!" - -'n Derde vra: "En waar krij ons 'n stok wat nie van die hitte sal -brand nie?" - -Die vierde een merk op: "Mintig, julle is sleg om planne te maak! Ek -sal julle sê wat ons moet doen: Ons wag net soos Danser deur die water -stap--iets wat hij gereeld doen--, dan draf ons hom met die gifpijle -bij; val hij in die water, dan is sij lig en warmte mos weg." - -Hierop antwoord 'n vijfde en sê: "Jij dink dat jij baie slim is, -maar tog is jij baie dom. Sê mij, wat help dit ons as Danser se lig -en warmte uitgeblus is? Dan sit ons tog weer in dieselfde ou donker -en koue." - -Toe roep algaar gelijk uit: "Dis maar niks! Dis maar niks! Dan is hij -tog eenkeer van ons af en weg om ons nie verder te pla en te terg nie." - -Leeuw, Tier, Wolf, Jakhals, Kat en ander gee te kenne dat hulle met -die moord niks te doen wil hê nie; want hulle kan goed genoeg in die -donker sien. Hulle was ook mense van die ougeslag. - -Maar die ander praters blij bij hulle plan: hulle hou Danser dop; -en net toe hij deur die water stap, skiet algaar gelijk; die pijle -tref hom, hij val vooroor in die water, en dood is die lig en weg is -die warmte. - -Hulle hol nader, snij gouw Danser se kop onder die water af, en -daarop sleep hul sij lijf uit en sit sij kop op die wal neer, om te -kijk wat daarvan gaan word. - -Maar Danser se kop en lijf wou nie doodgaan nie: die kop se oë kijk -rond en draai van een kant na die ander, en die lijf staan op en loop -sonder kop rond. - -Die kop kan sien en praat, maar kan hom nie verroer nie; terwijl die -lijf kan rondloop, maar nie kan sien, hoor, ruik of praat nie. Die -kop roep na die lijf, maar die lijf hoor nie; die lijf weer soek na -die kop, maar kan dit nie vind nie; so loop hij in plaas van nader -na die kop toe, altijd verder en verder weg. - -Die moordenaars van Danser stap toe weg. - -Maar 'n meid stuur haar kinders om die kop van Danser in die lug op -te gooi, sodat daar lig en warmte moet kom. Sij waarskuw haar kinders -om tog mooi op te pas dat die lijf, wat daar rondloop, hulle nie in -die hande krij nie, anders sal die lijf hulle vermoor. - -Die kinders stap toe versigtig daarheen. Die kop begin toe al te -droog en lig te gee, en dit was so warm toe die kinders daaraan vat -dat hul dit meteens in die lug opgooi. - -Toe die moeders dit sien, roep hul uit: "Wind, Wind, kom en vat die -kop hoog op in die blouw lug dat ons kan lig en warmte krij!" Toe kom -daar 'n sterk warrelwind en voer die kop op tot bokant die wolke en -laat dit daar blij. - -Die kop van Danser Vuurman word toe die Son. - -Toe juig al die mense dat daar nou lig en warmte oor die ganse -Aarde is. Nou het hulle genoeg lig en het nie nodig om te verkluim -nie. Hulle roep uit: "O, Son, blij daar en gee ons aldag lig en -warmte! Daarvoor sal ons jou aldag dank en prijs. Groot is die Son, -wat al die mense tegelijk kan sien. Nou is daar lig, wat mense sal -belet om kwaad te doen. Wie nou kwaad doen, wie nou steel, wie nou -moor, sal gesien word. En die Son sal hom met sij hitte verbrand, -sodat die skelm nie meer onder ons sal woon nie." - -Die kop van Vuurman is nou tevrede om daar bo in die lug te blij; -maar hij soek darem nog een streek deur na sij lijf. In die oggende -begin hij te soek bij die berge aan die oostekant. Hij klim soekende -hoër en hoër in die lug op, en as hij hoog genoeg geklim het, sak hij -nog soekende weer af, af, af tot hij aan die berge aan die westekant -kom en duik dan om daar in die diep waters van die See ook te soek. - -Hij deursnuffel al die plekkies op land en onder water om te soek waar -sij lijf is, maar hij vind dit nie, want die lijf het so uitgeteer -en so verpot dat dit nou die fatsoen van 'n Krap aangeneem het. En -nou stap die lijf, nog al die tijd sonder kop, op en af, langs die -waters om die kop te soek. - -As die Son weggaan, dan sorg hij dat die Aarde pik-, pikdonker is; want -in daardie dae was daar nog geen Maan of Sterre om snags te skijn nie. - -So het die mense in daardie dae nie kwaad gedoen nie. Want in die dag -is dit lig, dan sien almaal goed; so het die kwaaddoeners geen kans -gekrij nie. In die nag is dit weer stikdonker, dan kan niemand sien om -rond te loop en kwaad te doen nie--dus moes iemand net maar blij waar -hij is. In die dag het die mense toe gejag en kos gaan soek; in die -nag het hulle gaan slaap en gerus; en daar was toe geen rondloperij -in die donker nie. - -Selfs die wildgediertes moes snags thuis blij en ook hulle kos in -die dag soek. Dit was toe 'n tijd van vrede en gerustheid oor die -ganse Aarde. - - - - - - - - - -NO. 13 - -DIE MAAN IS DIE SKOEN VAN DIE HOTNOTSGOD. - - - OPMERKINGS:--Ook hierdie Storie word op verskeie maniere vertel, - dog ons bepaal ons bij die beste vertellers, wat min of meer alles - in hierdie verhaal insluit. Hier word ons vertel dat die Haas die - oorsaak is dat die Dood die wêreld ingekom het--voor daardie tijd - het die gestorwene of vermoorde altijd weer opgestaan en geleef. - - -Die Hotnotsgod maak vir hom 'n paar netjiese skoene, waarmee hij dood -in sij skik was. Dog een van die skoene--die regter--was hard en dit -druk hom toe net seer aan die regtervoet; so sê hij aan sij dogter, die -Hamerkop (voël) om die skoen in die water te gaan sit om sag te word. - -Hieroor was die groot Waterslang net erg gesteurd, omdat die Hotnotsgod -sij vuil skoen in die water durf laat plaas. Die Waterslang maak die -water in die nag net baie koud, sodat die hele dam die volgende môre -kliphard oorgeijs was. Die skoen sit toe binne in 'n stuk ijs. - -Die Hotnotsgod stuur toe daardie oggend sij dogter, die Hamerkop, -om die skoen te gaan haal. Sij bring dit met die groot stuk blink ijs -daaraan. Hij vererg hom toe so daaroor dat hij die skoen weggooi--op -in die lug. - -Die Hamerkop, wat die Windvoël goed ken, roep uit: "Windvoël, Windvoël, -vat die skoen op, op, op in die lug, dat ons snags ook lig kan hê!" - -Daar kom toe 'n warrelwind, wat die skoen daar bo in die lug bring, -en los dit daar. - -Die skoen met die stuk ijs word toe die Maan. - -Die Maan met die blink stuk ijs daaraan begin toe in die nag te -skijn. Die mense van die ougeslag sien toe vir die eerste keer die -Maan. Hulle dek toe hulle gesigte met hulle hande toe en prijs en -vereer die Maan. Van toe af het hulle snags lig en hoef nie meer in -die donker rond te dwaal nie. Hulle kon toe snags gaan IJstervarke -jag en die Wild bij die waters voorlê en sien om hulle te skiet. - -Hierdie ding het die Son glad nie aangestaan nie; want hij wou net -alleen in die lug geskijn het. Hij soek toe twis met die Maan. Die Son -is warm; want hij is die kop van Danser, die Vuurman. Die Maan is koud; -want hij is die versteende Waters. So probeer die Son om baie hitte -uit te straal om die ijs van die Maan te laat smelt. Die ijs smelt, -smelt, smelt tot net die sool van die skoen van die Hotnotsgod oorblij. - -Toe huil al die mense dat die Maan nou dood is. Die groot Waterslang, -wat vir die waters in die fonteine sorg, hoor die gehuil en laat -'n fontein in die Maan kom om gedurig in die skoen water te maak, -sodat die water ijs kan word. - -Die water in die skoen groei toe gedurig aan tot die hele skoen weer -vol water was; die water word ijs, en die Maan skijn toe weer in -volle krag. - -Die Son spuug toe weer sij warm pijle op die Maan af, sodat die Maan -weer kleiner en kleiner word. Die gesmelte ijs word toe die nagdouw, -of maanwater, en die stukkies ijs word toe kapok en die rijp wat -snags val. - -Toe die Boesmans weer die Nuwe Maan sien, bedek hul weer hulle oë met -albei hande en roep uit: "O, Maan, ons het gedink jij was heeltemaal -dood; maar nou sien ons dat jij weer lewendig na ons teruggekom -het. Nou weet ons dat die Son jou nooit sal doodkrij nie. Jij sal -doodgaan, maar sal altijd weer lewendig word. Maak ons net soos jij, -sodat wanneer ons oud word, ons weer van vooraf jonk word en nie -sterf nie." - -Die Maan antwoord: "Julle sal oud word en altijd weer jonk word. Daarom -sal julle nooit sterwe nie. Julle sal, as julle oud is, net slaap en -uit daardie slaap sal julle gouw weer jonk ontwaak. Weer sal julle -jag, weer sal julle eet en drink, weer sal julle vrouwens en kinders -bij julle wees; want hulle ook sal nie sterwe nie." - -So het die mense van daardie tijd nooit gesterwe nie. - -Maar hoe het die Dood dan gekom? - -Een aand toe die Maan ewe plesierig skijn, hoor hij 'n jongman -ontroosbaar huil. Hij vra aan die jongman waarom hij so bitter en -bedroefd huil. - -Die jongman antwoord: "Mij moeder is dood, en ek sal haar nooit weer -sien nie." - -Met diep meegevoel sê die Maan: "Wees maar getroos, mij seun. Jouw -ma sal weer lewendig na jou terugkom. Sij slaap net vir 'n rukkie, -maar is nie dood nie." - -Die seun strij en antwoord: "Mij ma is regtig dood, die Wind is uit -haar neusgate gegaan, en die Vuur is uit haar lijf, so haal sij nie -meer asem nie en sij is stijf en koud." - -Die Maan troos hom weer en sê: "Kijk na mij: ieder maand sterf ek -en word gouw weer lewendig, en so sal dit ook met al die mense gaan: -hulle sal net 'n rukkie slaap en weer ontwaak." - -Maar die seun strij toe eers hard met die Maan; waaroor die Maan net -kwaad word. Hij gee die seun met die vuis 'n hou op sij bolip dat -die lip in twee splits, en so verander die jongman op die plek in -'n Haas, wat in die nag en in die maanskijn op die kweekplate gekromd -rondspring. - -Toe sê die Maan: "Om jou ontwil sal ek al die mense vervloek. Hulle -sal voortaan sterwe en nooit weer in lewe terugkeer nie. Maar as hulle -nie met mij strij nie, en nie maak, soos jij, om mij tot leuenaar te -maak nie, dan sal ek mij weer eendag oor al die mense ontferm om hul -eendag uit hulle grafte op te wek." - -So is die Dood deur strij van 'n Haas in die wêreld gekom. - - - - - - - - - -NO. 14 - -DIE STERRE IS KOLE EN AS. - - - OPMERKINGS:--In hierdie Storie word ons vertel van waar die Sterre - kom, en hoe Kwaad op Aarde vermeerder het. - - -Die Maan het voortgekom uit die regtervoetskoen van die Hotnotsgod, -'Kaggen. Die Hotnotsgod maak toe weer 'n ander skoen in plaas -daarvan. Dog, die Maan het daar niks van gehou dat 'Kaggen sij maters, -die skoene, so moet trap as daarmee geloop word nie. So laat die Maan -van die maanwater val, dat die skoene gedurig moet nat wees, sodat -'Kaggen hulle nie kan aantrek nie. - -Die Hotnotsgod roep toe sij ander dogter, wat later die Uil geword het, -en hij sê aan haar om die nat skoene langs die Vuur te gaan plaas om -droog te word. - -Hieroor was die Son weer nie in sij skik nie, dat 'Kaggen sij vuil -skoene naas die Vuur durf plaas. So laat hij die Vuur kwaai vlam, -sodat die skoene kan verbrand. Toe die Hotnotsgod stuur om sij skoene -te haal, was hulle verbrand, waaroor hij nie min met die Uil raas nie. - -Die Uil self was net daaroor vererg en sij vat die kole en gooi dié -in die lug en roep uit: "Toe, kole, word Sterre, dat ons snags lig -het as die Maan en Son slaap!" En tot die gloeiende as sê sij: "Toe, -as, word die Melkweg om die Sterre te help lig gee. Kom gee lig, dat -die mense in die nag kan sien en nie nodig het om thuis te sit nie." - -Toe kom daar weer 'n groot warrelwind en voer die kole en as tot -ver bokant die wolke: die glinsterende kole word toe die flikkerende -Sterre, en die gloeiende as word die Melkweg, wat soos 'n verligte boog -oor die Aarde staan. Toe kom daar genoeg lig om snags rond te stap. - -Toe die Son die volgende dag agter die berge oprijs, sien hij die -Uil sit en hij vra aan haar: "Wie het die lug vol kole en as gegooi?" - -Die Uil antwoord: "Ek; want dis snags so donker dat niemand kan sien -om te loop nie." - -Hierop sê die Son: "Weet jij dat jij 'n groot kwaad aangerig -het? Nou sal die mense in die nag rondstap om kwaad te doen. Ek het -die nagte so donker gemaak dat die mense nie hulle hande voor hulle -oë kon sien nie, en toe moes hulle thuis blij en slaap--die dag is -mos lank genoeg om te jag en rond te loop, om te gesels en om pret -te maak; maar nou sal jij sien dat jij die deur geopen het om kwaad -te doen. Ek sal hard probeer om die Maan uit die lug te krij, sodat -daar geen maanskijn sal kom nie. In die dag sal ek die Sterre voor -mij wegvee. Maar hoe omtrent jou, mij suster? Voortaan sal jij in -die nag met sterrelig moet rondvlie; want sien ek jou in die dag, -dan sal ek jou ook verbrand tot as, nes ek met die skoene gemaak -het. Al wie vir jou sien, sal jou oor daardie dwaas daad bespot. Toe, -gaan weg uit mij gesig en loop boer in die nag! En jij sal sien dat -die Sterre jou bedroef min lig sal gee--net genoeg vir boosdoeners -om kwaad te doen. Die Sterre is te gering om vir julle warmte te gee; -daarom sal julle snags van koue sit rittel en bewe." - -Die Uil vlie toe weg om haar te gaan wegsteek; want waar sij in die -dag rondvlie, word sij bespot. - -En nou sit sij te peins oor wat sij gedoen het--of dit reg of verkeerd -is. Waar sij sit, roep sij uit: "Hò, Hòa," wat in die Boesmantaal -beteken "oplig, opgelig." Daarmee vra sij haar af of sij kwaad gedoen -het deur die kole en as in die lug opgegooi of opgelig te hê. - -Die Son het die Uil in die dag blind gemaak; so het sij van daardie -dag af nooit weer haar broer, die Son, gesien nie. Sij verlustig haar -nou in die Sterre en Melkweg, of Hemelstraat, wat sij self gemaak het. - -Dit het toe so gekom, nes die Son voorspel het; van toe af loop Leeuw, -Tier, Wolf, Jakhals en IJstervark weer snags rond om te moor en te -rowe. Van toe af het die kwaaddoeners vermenigvuldig; want hulle het -nou snags genoeg lig om te sien, terwijl ander hulle nie van veraf -kan beken nie. - - - - - - - - - -NO. 15 - -DIE HAMERKOPVOËL EN DIE PADDAS. - - - OPMERKINGS:--Hierdie Storie lewer ons iets oor die bijgeloof van - Boesmans en vertel hoe die Hamerkopvoël alles in beelde op die - water kan sien. Dit gee ons ook die herkoms van Blomme en Paddas - wat in die water groei en woon. - - -Die Hamerkop is nie somaar vandag se Voël nie. Sij was eers 'n mens -van die ougeslag en is 'n dogter van die Hotnotsgod, wat haar later in -'n Voël verander het. - -Sij is baie goed bevrind met die Waters, wat aan haar die portrette -toon van alles wat gebeur en nog sal gebeur. Al wat die Hamerkop -te doen het, is net om in die Waters te kijk en dan sien sij alles -daarin. In die dag spieël die Son, Lug, Bome, Diere en alles wat daar -nabij is, hulle daarin af. Kleur vir kleur is daarin sigbaar. In -die nag kan ons die Maan, Sterre, Melkweg en al die ander goeters -daarin sien. Selfs as iemand in die donker anderkant die water loop, -dan kan ons hom amper so duidelik sien asof dit in die dag is. - -Maar die Hamerkop sien nog meer in die water as wat die mense kan sien: -Sij sien dinge wat daar ver gebeur, en sij verstaan die betekenis -van dit alles. Ons mense sien dit wel, maar verstaan daar niks van -nie. Daarom moet ons ag slaan op die Hamerkop en luister na wat sij -ons kom vertel. - -Word daar ver 'n kind gebore, of trouw daar mense, of lê daar iemand -siek, of sterf hij, dan het niemand nodig om dit aan die Hamerkop te -kom vertel nie--sij het dit lankal in die Waters gesien. - -Wat sij gesien het, kom sij aan die famielie en vrinde van die persone -in haar eie taal en op haar eie manier vertel. Daarom slaan diegene wat -slim en verstandig is, ag op die Hamerkop, daar sij nie een is wat lieg -nie. 'n Mens kan op haar woord gaan. In die aand, as dit skemer is, -kom sij na die huise van die mense waar sij die tijding wil bring. Sij -vlie oor die huise, skree treurig en vertel dan wat sij te vertel het. - -Sij kan ook dinge vooruit sien en kom dan die betrokke persone -waarskuw om tog nie fout te maak nie. Die Waters is bij haar iets -heiligs. Mors die jongmeide daarin, of laat houtas in die fontein -val, of laat hul 'n pot Water in die Vuur omslaan, dan gaan sij dit -aan die groot Waterslang en aan Danser Vuurman vertel. Hierdie twee -laat dan wolke opkom en gooi daaruit vurige swaar-weer-stene, om die -jongmeide mee te dood. Lê die jongmeide dood, dan spoel die strome -hul na 'n gat Water toe, waar die jongmeide dan Blomme word wat in -die Waters groei om daar tot sieraad van die Waters te wees. - -Daarom is dit dat die moeders vandag nog hulle kinders waarskuw om tog -nie die Waters se Blomme af te pluk nie. Is die kinders stout en stap -in die Water, dan duik die Blomme gouw onder die Waters. Dan kom die -groot Waterslang en trek die ongehoorsame kinders onder die Waters, -en daardie stout kinders word dan Paddas, om vir die groot Waterslang -saands te sing en te dans. - -Die Waterblomme was dus eers jongmeisies, en die Paddas was vroeër -die onwettige kinders, wat ongehoorsaam was. - -Partijkeer, as daar 'n stuk of wat Hamerkoppe bijmekaar is, en hul -sien iets goeds in die Water, dan is hulle vrolik. Hulle word dan -net baie blij en begin somaar van vreugde om mekaar te dans. As hul -nie kom vertel wat hul daar gesien het nie, dan moet ons weet dat -dit goeie tijding vir hulleself is. Maar vlie hulle op en kom na die -persoon wat vir hulle staan kijk het, dan bring hulle die tijding -dat daar baie Wild aan kom is, en sê dat die mense hulle pijle moet -reghou. Hieroor word algaar blij, klap hande en prijs die Hamerkoppe -vir daardie goeie tijding. - -Eendag stuur die mense hulle kinders na die Water toe om drinkwater te -gaan haal. In plaas van gouw te kom, blij die kinders daar speel. Hulle -vat klippe en stokke en gooi en slaan die Paddas daarmee dood. Hieroor -word die Wind kwaad, omdat daardie stout kinders uit onwettigheid die -Paddas, die kinders van die Waters, doodgegooi het. Hij vat daardie -kwaaddoeners van kinders in 'n warrelwind op, voer hul hoog in die -lug, totdat hul binne die wolke kom, en toe verander hij die kinders -in Paddas en dit reën toe Paddas uit die lug, soos ons soms vandag -nog sien. - -Die ouers kom toe na die kinders soek, en was net ontevrede dat hulle -kinders nou in Paddas verander is. Hieroor word die Warrelwind ook -kwaad, verander die ouers ook in Paddas, en laat hul ook saam met die -reën uit die lug val. Op hierdie manier word ongehoorsaamheid gestraf. - -Nou moet die Hamerkop oppas dat die Paddas nie uit die Waters gaan -nie. Krij sij een buitekant, dan maak sij hom dood en eet hom op. Die -werk van die Paddas is dus om saands te sing en te dans. Die babetjies -word in swart karossies toegedraai, sodat geen armpie of beentjie -uitkom nie--net as hulle groter word dan steek hulle eers die armpies -en beentjies uit, en daarop gooi hul die swart karossies weg en is -dan die jong Paddatjies. - -As die winter kom, word die Waters koud, dan vlug die Paddas in droë -gate in die Grond. Maar die Grond is die Dogter wat aan slaap geraak -het. So slaap, slaap die Paddas ook die hele winter deur. Maar as die -donderweer hul met die begin van die somer wek, dan eers skrik hul -wakker en begin weer te sing; want die Waters roep hul om te kom dans. - - - - - - - - - -NO. 16 - -DIE UIL EN DIE MUISE. - - - OPMERKINGS:--In hierdie Storie vind ons nog meer verhaaltjies - van Boesmanbijgeloof en ook van Opstanding. - - -Die Uil is ook 'n Voël van baie groot betekenis. Net soos die -Hamerkopvoël kan hij baie dingetjies sien wat gebeur en nog sal -gebeur. Die onderskeid is net dit: Die Hamerkop sien dinge in die dag -in die Waters, en die Uil sien in die nag aan die Maan en Sterre wat -aan die gang is. Die Uil is mos die Voël wat die Sterre en Hemelstraat -gemaak het, deur kole en as in die lug te gooi. Nou vertel daardie -Sterre en Melkweg haar van alles wat sal plaasvind. Ieder mens het -sij eie Ster. As daar 'n Ster besonder blink, of verskiet, of 'n -stert krij, dan weet die Uil al dadelik wie se Ster dit is, en waar -hij die tijding of boodskap moet gaan bring. - -Die Uil laat haar ook gemaklik betower deur een of ander toornaar, dan -gaan sij bij die huis van die ongewenste persoon nare geluide maak. Kom -so een uit om haar weg te ja, dan val hij op die plek morsdood. - -Ons mense kijk ook na die Sterre. En wat verstaan ons daarvan? Maar -die Uil verstaan alles. Sij let op of die Ster ogies knip, rooi, wit of -blouw word, of die Ster 'n stert, of roei, gaan krij, en dan na watter -kant die Ster verskiet, en na watter kant die stert van die Ster wijs. - -Die Sterre gesels ook met haar deur boodskappe met die Vuurvliegies te -stuur. Op dit alles slaan die Uil ag. Daarom gee diegene wat slim en -vernuftig is, goed gehoor aan die Uil; want sij lieg nie: sij vertel -altijd die waarheid. - -Gooi iemand haar met klippe, bespot en lag hij haar uit, dan kom sij -nie gouw weer nie. Maar bewaar die een as sij dan weer terugkom!--dan -bring sij slegte tijding. Daarom pas op om 'n Uil nie kwaad te doen -nie. Sij vergewe nie en kom later om jou te straf vir wat jij aan -haar gedoen het. - -Die Uil en die Slange is ook goed bevrind. Soms as sij 'n boodskap -het van iemand wat reeds dood is, dan gee sij die boodskap aan 'n -Slang. Daardie Slang seil dan na die graf van daardie persoon wat -die boodskap gestuur het. Hij wag dan daar bij die graf. As iemand -die Slang daar sien, dan moet hij weet dat die afgesterwe persoon -laat weet dat hij gelukkig is, dat hij wens dat sij agtergeblewe -mense ook gelukkig moet wees, en daarom verlang hij dat die mense -'n groot maaltijd en vrolikheid om sij ontwil moet maak. [3] - -Die mense bring dan baie kos, eet en maak vrolikheid. - -Die Maan vertel ook baie dinge aan die Uil; want die Maan kan ver oor -die wêreld sien. Die Uil verstaan die Maan net goed: sij kijk net na -watter kant die horings van die Maan wijs; sij let op na watter kant -die hol bak van die Maan gedraai is. Die Geeste gaan in die hol bak -deur die lug rij; maar namate die holte opvul, gee die Geeste pad, -en as dit Volle Maan is, dan is daar geen plek vir hulle nie--dis -nou uitklimtijd se dinge daardie. - -Nou, die Uil is nie so agterhoudend as sij lijk nie. Sij kom dit aan -ons vertel; maar ons moet mooi luister. - -Daar was eendag 'n oujong en oumeid wat nie na die Uil wou geluister -het nie. Hulle het die Uil met klippe gegooi en haar uitgeskel en tot -leuenaar gemaak, terwijl hulle self leuenaars en bedrieërs was. Die -Uil was so vrindelik om aan daardie twee oues te kom vertel dat hul -dadelik moes vlug; want daar is 'n Leeuw wat na hulle verneem om -hulle op te vreet. - -Die twee oumense roep uit: "Dit jok jij! En dan, ons is glad nie vir -Leeuws bang nie! Ons ken hier nabij net een Leeuw, en van ouderdom -het hij geen tand meer in sij bek nie." Onder die praat laat die Uil -sij mes val; hulle hol toe, tel dit op en wou dit nie weer teruggee -nie. Daarop steek hul die Uil onder die klippers en skel hom met -lelike woorde uit. - -Daarop vlie die Uil bedroef weg. - -In die nag begin dit kliphard te reën. Die onweer was straf. Onderwijl -hoor hul 'n Leeuw in die verte brul en aan die gebrul kon hul hoor -dat die Leeuw nader kom. Toe word hul bang en vlug. Maar toe hul -'n laagte wou deurvlug, was dit kant en wal vol. Hul vlug toe langs -die bruisende stroom op en daar vèr sien hul die vuur van ander mense -brand. Hulle hardloop daarheen en vertel toe aan die mense dat hulle -(die vlugtelinge) koud is, en vra velle om onder in te kruip. Die -mense gee aan die twee vlugtelinge baie velle om hulle in toe te rol. - -Dog die Leeuw het die spore van die twee gevolg, en toe hij bij die -hutte kom, vra hij waar daardie twee vlugtelinge is; want hij wil -hulle hê om hul stukkend te skeur. Dog die mense het jammer vir die -twee gehad, so bring hul 'n halwe Hartbees na die Leeuw. Hij wou -daaraan egter nie eet nie, maar dwing net oor die twee vlugtelinge. - -Toe kom die Uil ook daar en vertel wie dat daardie twee oues is, -dat hulle diewe en leuenaars is. Toe bring die mense die twee uit en -oorhandig hul aan die Leeuw, wat hul op die plek aan flenters skeur, -sonder die bloed eens te lek of 'n stukkie van hulle vleis te eet. - -In die nag het die maanwater op die stukkies vleis geval, daar het -lewe ingekom, en ieder stukkie het 'n Muis geword. - -So het die Muise uit leuenaars, diewe en bedrieërs voortgespruit en -daarom kan hul tot vandag toe nie hulle streke laat nie. - - - - - - - - - -NO. 17 - -DIE REËNBOOG. - - - OPMERKINGS:--In hierdie Storie word ons vertel hoe die Reënboog - ontstaan het en dat die Reënboog 'n goeie verlokker is. - - -Die Reënboog is die Dogter van die Opgewing, of Lugspiegeling. Sij -was ook eers 'n mens van die ougeslag; maar het later die vorm van -die Reënboog aangeneem, en dit het so gekom:-- - -Die Opgewing haar dogter het bij haar daar op die Vlaktes gewoon. Net -soos haar ma, die Opgewing, het die dogter daar groot plesier in gehad -om die gek met iemand te skeer; daarom het sij so baie van mooi klere -aantrek gehou. Sij was ook, net soos haar ma, sonder spraak--jij sien -haar wel, maar hoor haar nooit nie. En tog het sij baie liefhebbers -gehad, waaronder die Windvoël en die Reënbees was. - -Die Windvoël, wat die winde laat waai, het baie na daardie dogter toe -kom kuier. Dan vertoon hij hom as Voël in sij beste veredrag en voer -met hom saam die geure van al die lekkerruikende blomme en kruie. Sij -het egter nie groot sin in die Windvoël gehad nie, maar het meer van -die Reënbees gehou. Maar die Wind is sterker as die Reën--so moes -sij maar haar beurt afwag. - -Een dag kom die Windvoël skoon en netjies aangevlie. Die dogter kon -hom reeds op 'n afstand hoor aankom; want hij klapwiek so liefies -en vrindelik met sij vlerke, wat gebalsem was met die heerlikste -geure. Sij kom uit haar hut en gaan voor haar deur sit en wag. Die -Windvoël kom en gaan ook ewe vrindelik voor haar sit. Sij stap op en -begroet hom deur haar hand oor hom te strijk en hom met die poeier van -lekkerruikende blaartjies te bestrooi. Sij hou haar ewe lief en soet. - -Na hom nog 'n rukkie gestreel te hê, gaan sij ewe liefkosend op sij -rug sit, hij brei sij vlerke uit en daar stijg hij in die lug op en -vlie met haar daar na die berge toe, waar sij huis in 'n klipgrot is. - -Maar daar in daardie kliphuis was 'n koue lug, wat haar glad nie -beval het nie; maar sij laat niks merk nie--bowendien, die plek was -nouw en ongerieflik; maar sij hou haar ewe tevrede. Sij vra toe deur -tekens waar die kos en water is. Dog daar was geen kos en water nie; -so sê die Windvoël vir haar om maar daar 'n bietjie te wag, hij sal -alles gouw gaan haal; want hij weet waar die beste te krij is. - -Hij vlie toe oor die berge, en sij blij daar in die klipgrot wag. Hij -vlie ver en blij 'n goeie ruk weg. - -Toe die Windvoël terugkom, was die dogter skoonweg; want sij het -intussen gevlug en het vir haar daar op die Vlaktes bij haar ma, -die Opgewing, onder die grond gaan wegsteek, waar die Windvoël haar -nooit sou uitsnuffel nie. - -Die Windvoël voel toe dat hij deur die meisie bedroë was en was -daaroor nie min gesteurd nie. Maar haar moeder, die Opgewing, het -goed verstaan om die Windvoël in 'n goeie luim te hou, sodat hij nie -moet kwaad word en alles verwoes nie. - -Die Waterslang, wat ook onder die grond rondseil, het gouw uitgevind -waar die dogter haar nou ophou; sij gaan dit toe aan haar vader, die -Reënbees, vertel. Die Reënbees woon in 'n seekoegat: as hij daarin is, -dan is die gat vol water; maar gaan hij uit om te wei, dan word die -gat droog en 'n misdamp, wat die asem van die Reënbees is, omring hom, -sodat niemand hom in daardie mistige weer kan sien nie. Hij stap toe -reguit na die meisie toe. Alles was stil; want die Windvoël het ver -oor die berge gevlie en sou vir dae wegblij. - -Sij ruik die heerlike ruik van die reën wat die Reënbees maak, en kom -onder uit haar onderaardse woning. Die Reënbees kom voor haar kniel -en gaan ewe lief lê en was net vrindelik. - -Die meisie staan toe op en klop liefkosend met haar hand teen die -Reënbees se nek en strooi oor hom ook fijngemaakte kruiebossies en -lekker-ruikblare. Na sij 'n rukkie met hom gespeel het, gaan sij ewe -plesierig op sij rug sit. Hij staan op en stap met haar--hoog in sij -skik--weg na sij huis, die seekoegat, toe. - -Op weg daarheen sien sij 'n klomp groot bome staan; sij sê toe dat -sij moeg voel en wil eers daar onder die bome gaan rus. Die Reënbees -stap daarnatoe en gaan teen 'n stam van 'n groot boom in die skaduwee -lê. Die meisie blij op sij rug sit, dog strooi weer kruie op die kop -van die Reënbees; hij krij daarvan vaak en val vas in die slaap. - -Toe sij dit gewaar, dros sij stilletjies weg--reguit na haar moeder -op die Vlaktes toe. Toe die Reënbees wakker word, verbeel hij hom -een streek deur dat die meisie nog op sij rug sit, en hij stap toe -na die seekoegat toe. Maar toe hij in die water wil induik, toe eers -gewaar hij dat die meisie weg is. Hij word toe kwaad. - -Maar die moeder van die dogter het reënbossies gebrand--bossies wat -gebrand word om die Reënbees tevrede te stel. So het hij afgekoel -van sij kwaai bui en het nie deur verspoelings skade onder die mense -aangerig nie. - -Die Opgewing het toe haar dogter in 'n Reënboog verander, sodat die -Wind en Reën haar kan sien en bewonder, maar aan haar geen kwaad -kan doen nie. Sij het haar pragtige gekleurde klere behou en pronk -nog daarmee. - - - - - - - - - -NO. 18 - -DIE HOTNOTSGOD EN BOBIANE BAKLEI. - - - OPMERKINGS:--In die Boesmanstories speel die Bobiane nogal - 'n groot rol. Hulle word gewoonlik voorgestel as skrander en - sterk. Hier is weer sprake van 'n Opstanding en wel uit die Waters - - -Die Bobiane is mense van die ougeslag en is van 'n ander famielie as -'Kaggen, die Hotnotsgod. Daarom het hulle nooit ontsien om die ouman -en sij famielie te pla nie. Baiemaal as die kinders van die Hotnotsgod -gaan water haal, dan moveer die Bobiane hulle en ja hul van die water -af weg. Gaan die kinders veldvrugte pluk, of veldkos haal, dan vat -die Bobiane dit af en maak die kinders bowenop seer. Die kinders kom -dan bij hulle pa of oupa, die Hotnotsgod, daaroor kla. - -So stuur 'Kaggen eendag sij seun om stokke te gaan haal. Hij wil -daarvan kieries en 'n boog maak om die Bobiane mee te gooi en te skiet. - -Daar in die veld ontmoet die Bobiane daardie seun en vra aan hom -wat hij daar maak. Hij antwoord: "Ek kom stokke vir mij vader haal: -van hierdie gaan hij kieries maak en van daardie een 'n boog om die -mense te skiet wat op hulle hakskene sit." - -Die Bobiaan roep toe sij maat wat daar naasaan wei, en sê: "Maat, -kom luister hier watter praatjies gesels die seun hierso!" - -Die maat stap nader en sing: - - - "Ek kom nou, - En luister - Na die kind bij jou." - - -En hij vra: "Wat sê daardie seun?" - -Die eerste Bobiaan antwoord: "Hij sê hij kom stokke vir sij pa haal: -daardie stokke is vir kieries, en die ander een vir 'n boog om die -mense wat op hulle hakke sit, mee te gooi en te skiet." - -"A so!" roep die tweede Bobiaan uit en hij roep sij maat wat naas -hom gewei het, en sê: "Kom luister na die stories van hierdie seun!" - -Die derde Bobiaan kom nader en sing ook: - - - "Ek kom nou, - En luister - Na die kind bij jou." - - -Hij vra toe wat die seun gesels, en toe die praatjies van die seun -oorvertel word, roep daardie Bobiaan ook sij maat wat naas hom wei. En -so het iedereen sij maat geroep, totdat algaar kom luister het. - -Die allerlaaste roep hul die ou voorman. Hij kom en sing ook dieselfde -liedjie. Toe hul hom vertel dat die seun kom stokke vir die Hotnotsgod -haal om kieries en 'n boog van te maak om die mense wat op hulle hakke -sit, mee te gooi en te skiet, toe roep die ou uit: "Wie anders word -bedoel as ons! Grijp die seun, vat die stokke af en slaan hom!" - -Die klomp Bobiane bestorm die arme seun en slaan hom met die stokke -en met hulle vuiste dat sij kopbeen breek en sij oog uit die kop -rol. Die seun was toe dood. - -Toe grijp een die oog van die seun en roep uit: "Hier het ek 'n mooi -iets om bal-bal mee te speel. Die Bobiane staan toe reg. Die een wat -die oog vang, roep uit: - - - "Dis mij bal dié!" - Die een wat die oog na die ander gooi, roep uit: - "Dis jouw bal dié!" - En so gaan die rondgooi aan onder die uitroep: - "Dis mij bal dié!". - "Dis jouw bal dié." - - -Hulle speel toe net geesdriftig en val oor mekaar dat die stofdamp -opslaan. - -Die Hamerkopvoël, wat alles gesien het wat daar gebeur, vlie oor na die -Hotnotsgod om te vertel wat die Bobiane aan sij seun gedoen het. Die -ouman spring haastig op, vat sij boog, pijlkoker en knapsak mee en -hij hardloop na die plek toe waar sij seun dood lê. Van ver af sien -hij reeds die stof soos die Bobiane bal-bal speel. Die trane kom in -sij oë en hij begin bedroef oor sij seun te huil. Maar voor hij bij -die Bobiane kom, droë hij die trane van sij oë af, sodat hulle nie -moet sien dat hij gehuil het nie. - -Toe hij daar kom, sit hij sij boog, pijlkoker en knapsak neer, en hij -vra om saam te speel. In plaas van dadelik te antwoord, staan die -Bobiane die ouman met verwondering aan te kijk; want dis nie aldag -dat hul hom te sien krij nie. Die ouman, 'Kaggen, gaan tussen hulle -staan en begin mee te speel. Hulle wou die oog van sij seun nie na hom -toe gooi nie, dog hij spring vooruit en vang die oog toe hul dit na -'n ander Bobiaan gooi. - -Meteens voel die oog dat dit sij vader se vat was, en toe die vader -dit gooi, rol die oog tussen die Bobiane rond. Hulle val oor mekaar -om dit in hande te krij; maar vang ieder skoot mis. Die vader vat -weer die oog en gooi dit na 'n Bobiaan; die oog gaan in die lug op -en verdwijn. Toe roep die Bobiane uit: - - - "Waar is mij bal? - Toe, gee dit hier! - Ek wil dit hê; - Maak gouw, maak gouw!" - - -Die oog het in die knapsak van 'Kaggen onopgemerk ingekruip. Die -Bobiane soek orals rond, maar vind dit nie. Een roep uit: "Kom ons -deursoek die pijlkoker en knapsak!" - -'Kaggen roep uit: "Pas op, as jul aan mij goeters kom!" Maar onopgemerk -pak hij die oog in sij knapsak met sij een hand, verberg dit in -die palm van sij hand. Hij skud die knapsak uit, keer dit om en sê: -"Kijk hier is niks." Daarop sit hij die knapsak weer neer en verberg -die oog daarin. Toe ondersoek hul die pijlkoker en vind ook niks. - -Toe roep die Bobiane algaar tesame uit en sê: - - - "Waar is mij bal? - Toe, gee dit hier! - Ek wil dit hê; - Maak gouw, maak gouw!" - - -En hulle begin die Hotnotsgod met die vuiste te slaan. 'Kaggen slaan -terug, en die geveg word heftig. Die Bobiane was baie in getal en -so raak hul hom baas. 'Kaggen hol na sij goed, pak dit en hol vinnig -weg. Die Bobiane blij agter en soek een streek deur. - -Daar voor bij die water gaan 'Kaggen sit en was hom met water. Hij haal -die oog uit sij knapsak en plaas dit in die water, met die woorde: -"Toe, liggaam van mij seun, kom hiernatoe; kom lê hier in die water -dat jouw oog weer op sij plek kan aangroei, en word weer net soos -jij tevore was." - -Toe kom die liggaam van die seun deur die lug en val bij die oog in -die water. Daarop stap 'Kaggen huistoe; want hij voel siek van die -slaan en veg. - -Toe hij bij sij huis kom, vra een: "Oupa, waarom is jij so vol bloed -en wonde?" - -'Kaggen vertel toe dat die Bobiane sij seun dood gemaak het en met die -oog bal-bal gespeel het. Hij vertel dat hij gaan saam speel het--net om -die oog in hande te krij, en toe raak hul aan baklei. Hierop bestraf -die kleinkind sij oupa en sê: "Oupa is so oud en waarom loop oupa -alleen in die veld rond?" - -Toe 'Kaggen weer alleen was, stap hij van huis reguit na die gat -water toe. Toe hij daar aankom sien hij sij seun buitekant in die son -sit. Die ouman was blij en stap stadig nader; maar die seun hoor hom -en spring pardoems! nes 'n Padda in die water. - -Die ouman draai toe om, gaan huistoe en vat 'n voorvel en 'n karos -vir die seun. Daarop stap hij terug. - -Hij stap weer stadig, en net toe die seun die water wou inspring, -pak die Hotnotsgod hom aan die arm en roep: "Moenie bang wees nie; -ek is jouw vader, 'Kaggen, en jij is mij kind. Dè, hier is klere, -wat ek vir jou gebring het, trek dit aan en kom saam met mij huistoe." - -Op hierdie woorde herken die seun sij vader, en na hij sij voorvel -en karos omgesit het, stap hij saam huistoe. - -Bij die huis vra die kleinkind weer: "Oupa het dan kom vertel dat -oompie dood, en sij oog uit is, en hier is oompie dan gesond terug -bij ons?" - -Die oupa antwoord: "Die waters het hom weer uit die Dode laat -opstaan. Hij is nog swak, en ons algaar moet hom nou mooi oppas tot -hij weer sterk en fris word." - -Die seun het bij die dag sterker geword en is nou gesond. - - - - - - - - - -NO. 19 - -DIE MEID VAN DIE WATERS. - - - OPMERKINGS:--In hierdie Storie word ons vertel van 'n - veronderstelde Gees in die gedaante van 'n vrouw, wat die krag - besit om iemand met haar onsigbare wil die waters in te trek. - - -Daar was 'n jongmeid wat altijd water bij 'n fontein gaan haal -het. Daar nabij die fontein was 'n groot gat water, en in daardie -gat water het pragtige Blomme gegroei. Haar ma het haar dogter altijd -gewaarskuw om tog nie daardie mooi Blomme te gaan pluk nie; want hulle -is jongmeide wat na die water weggevoer was om daar Blomme te word. - -Maar daardie Blomme was vir daardie jongmeid tog te aantreklik, -en die versoeking om hulle te pluk was tog te groot, sodat sij die -drang om hulle te pluk nie kon weerstaan nie. Sij wou dit maar net -eenmaal waag. Sij stap daardie gat water in, maar toe verdwijn die -Blomme onder die water, en die groot Waterslang trek meteens die -jongmeid ook in die water. Die jongmeid word toe nie in 'n Blom of -Padda verander nie; maar sij blij mens, wat die krag krij om ander -mense met haar onsigbare wil die waters in te trek--buitekant die -water het sij daardie mag nie besit nie. Sij was dus mens, maar kon -net soos 'n Padda in die water en daar buitekant lewe. So stap sij -van een gat water na die ander rond. - -Die jongmeid het toe die Meid van die Waters geword. - -In die water besit sij die mag om mense op onsigbare wijse in te -trek; daar buitekant betower sij weer die mense met haar skoonheid, -sodat hulle haar onwillekeurig volg. - -Toe haar ma en die ander mense merk dat die jongmeid nie terugkom -nie, gaan hul na haar soek. Hulle krij haar bij die fontein nie; -toe stap hulle na die groot seekoegat, en daar sien hul haar karos en -haar armringe lê. Die moeder begin te huil, dinkende dat haar dogter -verdrink het. - -Maar hulle voel nou dat daardie seekoegat 'n groot aantrekkingskrag -gekrij het; so word hul bang om na aan die kant te staan. Algaar huil -en gaan tekeer; want almaal het daardie jongmeid so lief gehad. - -Meteens hoor hulle 'n vrouwspersoon daar bij die onderste seekoegat -sing; hulle kijk op en daar sien hul haar staan. Maar nou is sij -mooier en sij het pragtiger ringe om haar arms en bene--ook haar -voorskoot skitter, o, so mooi. - -Hulle hol daarheen en roep haar op haar naam. Sij blij daar staan, -groet hul met wenke van haar hande, sij lag met hulle, en toe hul -nabij was, spring sij in die gat dat die water so spat. - -Toe slaan haar moeder hande saam en roep uit: "Mij kind het van -daardie Blomme van die Waterslang gaan pluk en nou moet sij ook bij -die Waterslang gaan woon. O, mij dogter het nou 'n Toorgees geword!" En -sij huil bitter en almaal met haar, en hulle stap bedroef huistoe. - -Die broer van die jongmeid sê toe aan sij ouers dat hij sij suster -van die groot Waterslang sal gaan verlos. Hulle vra aan hom hoe hij -dit sou doen; want wie kan daardie groot Waterslang baas raak? - -Hij antwoord dat hij die blink steen op die kop van die Slang sou -gaan steel; want sonder daardie steen is die Slang mos magteloos en -kan niks doen nie. - -Hulle raai hom dit ten sterkste af; want as daardie groot Waterslang -magteloos is, dan sal al die fonteine vanself opdroog. - -Maar die broer van die jongmeid wou hom nie van sij plan laat afbring -nie, en werp teë dat hij dan die Reënbees sal krij om baie te laat -reën, en dan sal hulle altijd volop water hê. - -Die ouers wijs hulle seun daarop dat die Reënbees die vader van die -groot Waterslang is, en dat hij vir 'n lang tijd nie sal laat reën -nie--net om hulle van dors te laat omkom. Maar vir hierdie waarskuwing -het die broer van die Meid geen ore gehad nie. - -Hij stap weg om die groot Waterslang te gaan beloer om te sien waar sij -die steen gaan wegsteek eer sij in die water gaan. Hij krij haar net -toe sij rondseil. Maar die Slang kom sij planne agter en sij bestorm -hom eer hij die steen in hande gehad het. Sij verander hom toe in -'n ou Skurwepadda, wat gewoonlik ver van die water boer. Sij boog -verander sij in 'n ou bros stok, sij pijlkoker val aan stukkies, en -die pijle daarin verdor sij in kaf. Hij het nog nie vrouw en kinders -gehad nie, so het die groot Slang net sij ouers gestraf om al die -fonteine te laat opdroog. Maar die Meid van die Waters het jammer vir -haar ouers gevoel en het hulle toegelaat om bij die seekoegat water -te kom skep sonder hulle in die gat in te sleep--op hierdie manier -is hul van die dood gered geword. - -Maar die Meid van die Waters, of somaar kortweg, die Watermeid, leef -vandag nog; sij woon nog in al die diep gate water; so waarskuw die -moeders altijd hulle kinders om tog nie nabij die kant van die diep -waters te gaan nie; want dan sal die Watermeid die kinders in die diep -waters intrek, waar hul in Paddas verander word. Om hierdie rede is die -kinders tot vandag toe nog bang vir groot seekoegate en blij daar weg. - - - - - - - - - -NO. 20 - -DIE GENIEPSIGHEID VAN DIE SKILPAD. - - - OPMERKINGS:--In hierdie Storie krij ons bepaald te doen met - 'n Bosegees, wat sij vermaak daarin gehad het om mense te pijnig. - - -In die dae van die ougeslag was daar 'n Toorheks, wat alte graag mense -seer gemaak het. Sij het verskeie gedaantes aangeneem, maar het haar -meestal vertoon in die gestalte van 'n groot Skilpad. Dit was nooit -bekend geword dat sij ooit iemand goed gedoen het nie. - -Om haar streke beter uit te voer, het sij haar altijd siek aangestel, -waarmee sij die mense jammer vir haar laat krij het. En as die mense -vir haar kom dokter, dan sit hulle aan die pen. - -As 'n Skilpad het sij maar min geëet en gedrink. Verder het sij -'n lui-lekker lewe gelei. - -Bij 'n seker geleentheid lê sij in die skaduwee van 'n bos. Daar -kom toe 'n man verbij, en sij roep uit: "Mij liewe ou broer, kom tog -nader! Ek het so 'n ondraaglike pijn in mij nek, kom vrijwe tog mij -nek in met vet." - -Die man kom nader, vat die vet, kniel voor haar en begin haar nek te -vrijwe. Meteens ruk die groot Skilpad haar nek in die dop, en vas -sit daardie man se hand. Hij brul van pijn en soebat mooi dat sij -tog haar kop moet uitsteek dat hij sij hand kan uitruk. Maar alle -smekings was verniet. Hij grijp met die ander hand 'n klip en skrop -daarmee die dop, en van daardie grilligheid steek sij haar kop uit, -en toe eers kon hij sij hand uitruk. Maar al die vleis en velle was -daarvan af--net die kaal senings en bene het oorgeblij. - -Net toe kom daar 'n ander man verbij, en die groot Skilpad roep uit: -"Mij liewe ou broer, kom smeer tog mij nek met vet--ek het daar so -'n vreeslike pijn in dat ek daarvan kan beswijk." - -Die eerste man steek gouw sij seer hand onder sij karos en sit, -met sij pijn, bedaard aan te kijk wat nou sal gebeur. - -Die groot Skilpad steek haar nek lang uit, en die man begin die nek -met vet in te vrijwe. Meteens ruk die Skilpad haar nek gouw in, en -vas sit daardie tweede man se hand ook. Hij krul en skree van pijn; -maar los is min. - -Die eerste man wil toe wegstap, en laat die ander so in sij smarte -sit. Die tweede man roep uit: "Ou broer, waarom het jij mij so 'n -stel laat aftrap?" - -Die eerste man haal toe sij hand onder die karos uit en wijs hoe dit -lijk, en sê: "Ek voel net soos jij nou daar voel," en hij gaan weg. - -Die tweede man, wat toe nog vassit, vat met sij ander hand sij kierie -en begin op die dop van die groot Skilpad te timmer. Toe steek die -Skilpad haar kop uit, en hij ruk toe gouw sij hand uit. Maar die -velle en vleis het daarvan afgeskeur. Hij stap toe ook huistoe, -so te sê blind van pijn. - -Die twee mans het op dieselfde plek gewoon, en hulle stap toe saam -huistoe. Toe hulle thuis kom, was die Maan nog jonk. Soggends, as -hulle opstaan, neem hul van die douw, wat die water van die Maan is, -en was hulle hande daarmee. En namate die Maan groei, so ook groei -die vleis oor hulle kaal senings en bene. Toe die Maan vol was, -was hulle hande volkome gesond en was weer net soos dit tevore was. - -Daarna stap die twee mans saam die veld in en krij die ou Skilpad -weer op 'n ander plek lê. Weer roep sij: "Mij liewe twee broers, -kom smeer tog mij bene met vet, ek het vretende pijne daarin, sodat -ek van die krampe kan doodgaan." - -Die twee mans stap nader en maak nes of hul haar bene met vet wil -smeer, maar rol die ou Skilpad op haar rug en stop klippe rondom haar, -sodat sij nie weer kan reg rol nie. Hulle stap toe weg, onder die -vermoeding dat hulle haar gestraf het. - -Daar voor ontmoet hul twee Kraaie. Hulle betower die Kraaie, sodat -waar hul Skilpaaie op die lijf mag loop, hul dan die vleis van die -Skilpaaie lewendig moet uitpik. Hulle stuur toe die twee Kraaie na die -groot Skilpad toe om haar vleis lewendig uit haar dop te skeur. Maar -die ou Toorheks het van alles geweet en hou haar gereed; want sij -voel geen pijn nie. - -Toe die Kraaie daarheen vlie, roep die een uit: - - - "Die ou is maer, die ou is maer!" - - -Die ander Kraaie antwoord: - - - "Haar oog is vet, haar oog is vet!" - - -Toe die Kraaie daar kom, val hul meteens op die Skilpad aan en pluk -haar vleis lewendig uit haar dop. Maar sij is 'n ou Toorheks en voel -daar net niks van nie, en laat die Kraaie maar hulle gang gaan. Sij -het wel gemaak of sij seer krij. - -Toe die Kraaie die dop skoon uitgepik het, vlie hulle weg om die -tijding aan die twee mans te bring. Die twee mans was baie blij om -die berig te krij, en hulle spring in die rondte en dans van vreugde. - -Maar net soos die twee mans die Kraaie betower het om Skilpaaie te -vreet, net so het die ou Toorheks die Bije betower om mense te steek -waar hul die mense ook al krij. - -Oor 'n ruk loop een van die mans in die veld rond en sien daar die -leë Skilpaddop lê. Hij tel dit op om dit te bekijk. Maar daar het -'n swerm Bije ingetrek, en die Bije pak daardie man en steek hom dat -hij nie weet waar in te kruip nie--want die man se lijf was amper -kaal en met min klere bedek. Hij neem die vlug huistoe, maar op weg -beswijk hij van pijn en val neer. Hij gooi toe stof in die lug. Die -mense thuis weet wat daardie stofgooierij beteken; hulle storm toe, -tel die man op en dra hom onder groot smarte huistoe. - -Onderwijl het die ander man daar bij die leë Skilpaddop aangekom. Hij -tel ook die dop op om dit te bekijk, en die Bije pak hom ook en steek -hom dat hij nie weet waar in te kruip nie. Hij vlug ook huistoe; maar -val ook van pijn op die weg neer. Hij neem ook toevlug tot stofgooi -in die lug. Net toe die mense die eerste man in sij huis neersit, -sien hul die tweede stofgooierij. Hulle storm daarheen en vind die -tweede man ook in sij smarte. Hul dra hom ook huistoe. En die twee -was lank siek voor hul gesond geword en rondgeloop het. - - - - - - - - - -NO. 21 - -DIE MÔRESTER IS DIE HART VAN DAGERAAD. - - - OPMERKINGS:--Hierdie Storie het ons hoor vertel op Katkop, - Limoenkop en op Klipfontein, langs Hantamrivier (dist. Calvinia), - en daaruit is die inhoud saam gestel. Wolf bij die Boesman is 'n - slim man, en hier word vertel waarom hij 'n uitgeteerde agtervoet - het: ook waarom die Rooikat klossies hare aan die punte van sij - ore het en net vleis eet. - - -Die Son was eers 'n mens van die ougeslag, en het toe in die lig -van sij blink gesig rondgestap, gejag en plesier gemaak. Maar die -ander ouvolk het boos op hom geword en het hom toe vermoor, en hulle -kinders het die Son se skitterende kop in die lug gegooi, alwaar dit -aldag nog skijn. - -Die oudste seun van die ouman was baie gek na sij vader, en word toe -die boodskapdraer van sij vader en het verskeie werkies vir die ouman -verrig. Die naam van die seun was Dageraad. - -Sij eerste werk vroeg in die oggend was om die liggies van die -Sterretjies dof te maak, en dan die blouw lug uit te hang, waaragter -die Sterretjies verberg blij. Daarna staan die Son uit sij bed op; en -die werk vir die seun vir die dag is dan afgedaan. Hij gaan dan jag, -kos grawe of gesels. - -Sodra sij ou vader, die Son, sij dagwerk verrig het, en van moegheid -saands aan die westekant op die rantjies gaan sit, dan stap die tweede -seun, wat Aandskemering heet, oor, om sij vader, die Son, in sij bed -te sit. Dan is Aandskemering ook vrij om te doen wat hij wil. Maar -nooit het Dageraad en Aandskemering--al was hulle broers--van mekaar -gehou nie; so het hulle ver van mekaar gaan woon. - -Eendag, na Dageraad, na ou gewoonte, vroeg opgestaan het en kos en -water na sij ou vader, die Son, se bed gebring het, stap hij rond -en sien 'n mooi jongmeid van die ougeslag. Wolf se dogter was ook -daar. Dageraad wou met die mooi jongmeid trouw; maar Wolf se dogter -was te smoor verlief op die skone Dageraad; sij word jaloers. - -Dageraad trouw met die mooi jongmeid, en hulle het toe later 'n mooi -meisiekind gehad. Die ouers, en algaar, was baie gek na die kind--net -Wolf se dogter nie. - -Op 'n ander dag, toe Dageraad die werk van sij ou vader, die Son, -klaargemaak het, toe neem hij sij vrouw en kind veld-toe, hij lê die -kind in die koelte onder 'n bossie, en gaan jag; onderwijl grawe sij -vrouw en haar jong suster mierrijs. - -Jakhals kom daar en wil met die kindjie speel; maar die kind wou niks -met hom te doen hê nie. Toe kom Wolf se dogter daar en wil ook met -die kindjie speel; maar die kind wil ook met haar niks te doen hê -nie. Daarop kom Bobiaan daar en wou ook pret met die kindjie maak, -dog eweneens wou die kind met hom ook niks te doen hê nie. Ten laaste -kom Swart Kraai daar; maar sij praatjies het die kind nie aangestaan -nie. Maar toe die moeder die kindjie optel en met haar speel, toe lag -en spring die kind in haar moeder se arms; want sij het haar moeder -geken en was blij om bij haar weer te wees. - -Jakhals word jaloers en draf weg. Wolf se dogter word jaloers en gaan -bij haar vader, wat daar nabij was, kla en huil oor die belediging -wat die onskuldige kindjie aan haar gedoen het. - -Wolf erg hom somaar in sij hart en roep uit: "Dis jouw eie slegtigheid -dat jij nie die vrouw van Dageraad geword het nie; hoekom het Dageraad -dan die ander meid gevat en nie vir jou nie?" - -Maar toe sij so bitter huil, krij hij vir haar jammer en sê: "Ek -sal jou vertel wat jij moet doen om die vrouw van Dageraad te word: -Neem van die swartagtige sweet wat agter jouw skouerblaaie sit, en -gooi dit op die mierrijs wat Dageraad se vrouw sal eet, en jij sal -sien wat sal gebeur." - -Wolf se dogter hol gouw terug en gaan toe na die hut waar die vrouw van -Dageraad die mierrijs sit en was. Ongemerk gooi sij van haar armsweet -op die gewaste mierrijs. En toe die rijs gaar gemaak was, eet die -vrouw daarvan; maar sê aan haar jonger suster: "Moenie van hierdie -rijs eet nie, want ek voel ek word gek en raak van mij verstand af." - -Daarop val die ringe om haar nek af, en lê op die grond; toe val -haar armbande af, en lê op die grond; toe weer die ringe wat om haar -enkels was; daarop val haar karos en velrok af, en algaar blij op die -grond lê. Die dogter van Wolf vat dit alles en trek haar daarmee aan -en sit die ringe vir haar om. - -Die vrouw van Dageraad voel dat sij 'n wilde dier word, en sij hol die -veld in. Haar jong suster hol, met die kind agter haar rug, agterna en -wou haar vang en vashou. Dog die vrouw hol ver en vlug 'n kol riete in. - -Die jonger suster roep uit: "Wag eers, en laat jouw kind drink," -daarop oorhandig sij bij die rietkol die kind aan die moeder. - -"Ja, gee haar hier, dat ek mij kind kan voed, eer ek 'n wilde dier -word!" - -En toe die kindjie versadig was, gee sij die kind weer terug, en sê aan -haar jonger suster: "Kom môre vroeg weer, dat ek die kind kan voed; -want ek voel dat ek in mij harsings gekrink raak. Ek voel ek word -'n verskeurende dier." - -Hierop vat die jonger suster die kind, stap huistoe, en die vrouw -gaan gouw weer in die riete lê. - -Die aand kom Dageraad thuis en dog toe dat Wolf se dogter sij vrouw -was, en vra: "Waarom laat jul die kind so huil?" Waarop sij skoonsuster -geen antwoord gee nie, maar sus die kind in slaap. - -Die oggend, toe Dageraad lig maak, hol die suster met die kind na -die rietkol en roep uit: "Suster, suster! hier is ek met jouw kind!" - -Die moeder kom uit die riete, vat die kind, en na sij haar kind -gevoed het, gee sij dit aan haar jonger suster terug en sê: "Jij moet -vanmiddag die kind weer bring, sodat, eer ek 'n verskeurende dier is, -ek mij kind weer kan voed." - -Die jonger suster het só op die middag, en ook teen die aand, gedoen. - -Daardie aand gee die ouvolk 'n 'Ku-dans; dan klap die meide op hulle -hande, die volk kom voor die meide flikkers maak, buig en knik met -hulle koppe. Die dogter van Wolf dink dat hul die 'Ku-dans vir haar -gemaak het, dog sij sit in die donker, met haar rug na die dansers -toe. Ook was sij bang om die ringe om haar nek, arms en bene te laat, -maar lê dié naas haar, waar sij sit. - -Toe Dageraad sij flikkers voor sij skoonsuster kom maak en haar op -die skouer klop, vlie sij kortom en roep uit: "Waarom maak jij nie -liewers jouw flikkers voor jouw Wolf-vrouw nie? Daar sit sij!" - -En sij wijs haar met die vinger uit. - -Toe eers gewaar Dageraad dat dit nie sij vrouw was nie; hij grijp -sij asgaai, om haar daarmee dood te steek. Dog Wolf se dogter was te -gouw, spring op, trap met haar een agterpoot in die vuur, ontvlug, -en die asgaai steek vas op die plek waar sij gesit het. Haar poot -was erg verbrand. - -Dit was toe al laat in die nag--amper dagbreek--, en Dageraad was -kwaad vir sij skoonsuster dat sij die geheim van hom verberg het, -en roep uit: "Kom wijs mij waar mij vrouw is!" - -Maar die skoonsuster antwoord: "As jij lig maak, dan kan ek jou -die plek gaan wijs; want jouw vrouw het in 'n verskeurende dier--'n -Leeuwin--verander." - -Dageraad maak lig. - -Toe roep die ander ouvolk uit: "Laat ons bokke voor ons uitdrijwe, -sodat die Leeuwin van die bokke, en nie vir ons kan vang nie." - -Hulle ja toe die bokke vooruit, en die skoonsuster gaan die plek wijs. - -Toe hul bij die plek aankom, sê die skoonsuster aan Dageraad: "Kom -kruip agter mij weg." - -Hij gaan agter haar staan en koes. Die ander volk gaan weer agter hom -staan en koes, sodat die vrouw net haar jonger suster kan sien. Toe -roep daardie jonger suster uit: "Suster, suster, kom uit! Ek het jouw -kind gebring, sodat jij haar kan voed." - -Die vrouw kom toe uit en sien die bokke staan. Sij gaan een vang; -en toe storm die jonger suster en die volk saam met Dageraad; hul pak -die vrouw, wat nou 'n Leeuwin is, en hou haar vas. Hulle vat van die -inhoud van die bok se ingewande en dokter haar daarmee en begin toe -haar vel af te trek. - -Maar sij roep uit: "Laat die hare op die punte van mij ore blij, -anders word ek doof en kan dan glad nie hoor nie." - -Hulle trek toe die leeuwvel van haar lijf af, dog laat die lang hare -op die punte van haar ore staan. Sij word weer die mooi meid wat sij -vroeër was; maar verander spoedig in die groot Rooikat, wat vandag -nog die klossies lang hare aan die punte van sij ore het. - -Met dit al, blij sij die vrouw van Dageraad; want eindelik het sij -die mooi meid geblij. En daar sij met mierrijs getoor was, eet 'n -Rooikat net vleis en nie rijsmiere nie. - -Sij het weer haar eie kind kon oppas; en daardie dogter het kinders -gehad, en die kinders het ook kinders gehad. Algaar is in Sterre -verander geword; en daardie Sterre volg nou hulle ouers agterna en -is nou die blinkste Sterre aan die hemel. - -Toe Wolf se dogter thuis kom, vertel sij al die leed wat hul haar -aangedoen het, ook dat Dageraad haar met die asgaai wou doodgegooi -het. Toe kook Wolf se bloed van boosaardigheid. Hij neem daar en dan -'n besluit om Dageraad dood te maak. - -Hij stap in die nag na die plek waar Dageraad slaap, en pak hom. Hij -vermoor hom en begin hom af te slag. Maar net toe hij die liggaam -oopsnij, vlie die skitterende Hart daaruit en trek in die lug op, -en het van toe af die Môrester geword. Dis toe dat hij sij vrouw, -kinders en kleinkinders kom haal het, om bij hom aan die sonop kant -van die lug te woon. Dog die groot blink Môrester moet ons verstaan, -is die Hart van Dageraad. - - - - - - - - - -NO. 22 - -DIE AANDSTER IS DIE OOG VAN AANDSKEMERING. - - - OPMERKINGS:--Hierdie Storie het ons eenmaal hoor vertel, en wel - op die plaas Zoovoorbij, langs Hantamrivier, dist. Calvinia. Daar - was een aand in 1881 'n Boesman-danspartijtjie, toe het een van - die outas sij talent in storie-vertel laat hoor. - - -Die twee seuns van die Son, Dageraad en Aandskemering, het van hulle -jong dae af al nie met mekaar kon klaarkom nie. As kinders, het hulle -altijd getwis en nie bijmekaar wou slaap nie. Dageraad se werk het -met dagbreek tot sonuit geduur, en hij het nie sulke goeie oë gehad -nie--dus het hij gewoonlik saands vroeg gaan slaap. As hij in die -nag opblij, dan moet daar 'n groot vuur wees om vir hom lig te maak. - -Maar Aandskemering het twee groot oë gehad, wat in die donker nes -twee vlamme vuur blink. Sij werk het met sononder begin en geduur tot -donker; dan rinkink hij in die nag, of gaan jag en kos soek. Daar hij -glad niks van sij broer, Dageraad, gehou het nie, was sij eerste werk -om sij vader, die Son, in sij bed te sit en dan kos en water vir sij -moeggeloopte vader te gee. Dan gaan hij die blouw lug, wat Dageraad -in die oggend uitgehang het, afpluk, sodat die Sterretjies weer kans -kan krij om aan die hemel te flikker en skitter. - -Een oggend, toe Aandskemering van sij jag huiswaarts keer, en Dageraad -gereedmaak om lig te maak--dus net met die begin van dagbreek--, -ontmoet die twee broers en begin somaar uit die staanspoor te -twis. Hulle pak mekaar en slaan vuis. Dageraad grijp sand en stof en -wou dié in die groot oë van Aandskemering gooi--dog dit was mis. Toe -roep Dageraad uit: "Hierdie sand en stof sal Muskiete en Muggies -word, om jou saands en snags te bijt." Aandskemering, nie links nie, -grijp water, om in die nouw ogies van Dageraad te gooi--en ook dit -was mis. Toe roep hij uit: "Dit sal Douw word, om jou pad vir jou -soggends nat te maak!" - -Deur Dageraad nie sulke goeie oë gehad het nie, kan almaal wat in die -oggendskemering rondloop, ook nie so goed sien nie, terwijl, aan die -anderkant, Aandskemering groot oë gehad het; daarom kan algaar beter -in die aand as grouw voor dag sien. - -Wolf se dogter, wat so verlief was op Dageraad en hom nie as haar man -kon krij nie, het tog man gekrij; maar spoedig was sij weduwee deur -die sterfte van haar man. Sij word nog meer verlief op Aandskemering, -die ander broer. - -Maar Aandskemering het al 'n ander mooi meisie, met groot oë, vir -hom uitgekies en was met haar getrouwd. - -Wolf se dogter gaan weer na haar vader, Wolf, toe, om sij raad te vra, -en versoek hom om hierdie slag tog beter raad te gee as die laaste -keer met Dageraad. Die ou krap sij kop 'n rukkie en dink diep. Hij -gee daardie dink op en roep uit: "Loop vra vir jouw ma." - -Sij stap na haar ma, wat meer kennis van sulke sake het as haar pa, -en vra haar om raad. - -"Kijk, mij kind, jij is 'n weduwee; jouw man en kindjie is -dood. Aandskemering en sij vrouw het ook 'n kindjie, na wie hulle -baie gek is. Ek sal jou raai om daardie kindjie te gaan steel; en vind -Aandskemering later uit dat jij die kind het, sal hij jou trouw--net -terwille van die kind. Maar voor jij gaan, laat ek jou worteltjies -gee om die ouers van die kind te toor." - -Wolf se dogter vat die worteltjies, maal dié fijn en stap daarmee -weg. Bij Aandskemering se huis staan net 'n pot op die vuur te -kook. Dit was skemeraand toe sij daar aankom, en Aandskemering was toe -nog nie thuis nie. Wolf se dogter, toe sij bij die vuur verbij kom, -roep uit: "A, watter kos kook julle vanaand? Ek het die ruik daarvan -al ver kon snuiwe." - -Sij maak of sij die kos in die pot omroer, en met hierdie geleentheid -gooi sij skelmpies die toorgoed daarin. - -Aandskemering het laat weggeblij. Sij vrouw het honger gekrij en begin -te eet. Intussen steel Wolf se dogter die kind, wat aan slaap geraak -het, en vlug daarmee. Want die moeder het ook vas in die slaap geval. - -Toe Aandskemering die nag thuis kom, lê sij vrouw, tot sij -verwondering, vas in die slaap--dis mos iets wat sij in die dag moet -doen. Hij maak haar wakker; maar sij was glad deurmekaar. Hulle soek -die kind, maar vind dit nêrens nie. Want die moeder haar geheue het -verlore geraak, en sij kon niks vertel nie. - -Die vader, bij hierdie tijd, het ook honger gehad. Hij wou van die kos -in die pot eet; maar dit het ook bij hierdie tijd bitter geword. Toe -vind hij uit dat die kos betower was. Hij gaan gouw sij eie worteltjies -grawe en eet dié; en bring daarvan ook aan sij vrouw. Sij kouw net -effentjies daaraan, word 'n bietjie reg, maar word bang, en wou nie -meer daarvan eet nie. Al wat sij toe kan herinner, is haar kind, -en dat 'n dier bij haar was. Maar sij verbeel haar dat daardie dier -'n groot Muis was. Sij word toe so venijnig op Muise dat sij hulle -vermoor waar sij hulle krij. Dog sij self verander langsaam in die -gedaante van 'n Uil. Net soos haar man, Aandskemering, skemerlig maak, -dan ontwaak sij, vlie weg om die Muise te vermoor en dan op die tak -van 'n boom te gaan sit om hoe-hoo, hoe-hoo oor haar kind te huil. - -Toe Wolf se dogter dit alles bemerk, toe begrijp sij dat dit nou haar -tijd is om haar lijf na haar beminde, Aandskemering, aan te bring; -en sij kom met die kind agter haar rug aangestap. Dadelik herken die -kind sij vader, steek sij armpies na hom huilend uit; dog sij moeder, -wat in 'n Uil verander is, ken hij glad nie meer nie. Sij vader neem -hom in sij arms, dog die kind het ook verander, sodat sij vader hom -nie as sij eie kind kon eien nie. En terwille van die kind, wat hom -gedurig omhels en pa-pa noem, neem hij ook Wolf se dogter tot vrouw, -wat nou te danig verlieferig op hom is. - -Kort daarop kom teen die aand 'n Hamerkopvoël aangevlie. Nou 'n -Hamerkop is 'n voël wat alles in die water kan sien wat gebeur; want -alles spieël hul in die water af. Daardie Hamerkop het oor die hut -van Aandskemering gevlie, waarin die famielie van Aandskemering sit -en gesels. Hij roep toe vir Uil, wat so treurig oor haar kind kerm; -en haar man, Aandskemering, stap saam. - -Wolf se dogter sit in die hut luister hoe Hamerkop alles vertel hoe -sij die famielie betower het. Sij grijp die kind en vlug met hom op -haar rug weg. Toe hierdie bedrog ontdek word, word Aandskemering -so boos dat hij sij pijl en boog grijp om Wolf se dogter dood te -skiet. Maar hij was te laat--sij het reeds weggevlug. - -Hij agtervolg haar tot bij Wolf se huis en skop daar toe 'n bombarie -op. Maar Wolf bring hom, na baie redeneer te hê, tot bedaring, en sê: -"Aandskemering, kom stap saam met mij na daardie klipkrans toe, en -ek sal jou daar wijs dat jouw vrouw en kind daar fris en gesond sit -en op jou wag." - -Die twee stap saam, en toe hul op die rantjie van die afgrond staan, -stoot Wolf vir Aandskemering die afgrond af. Aandskemering val daar -onder. Een van sij blink oë bars op die plek, dog die ander vlie in -die lug op en word toe die groot blink Aandster. - -Die kindjie treur en treur oor sij ouers en wil nou nie meer tevrede -bij Wolf se dogter wees nie. Hij het weggekwijn, tot hij 'n IJstervark -geword het, wat uitkom as dit skemeraand word en sorg om voor dagbreek -in die klipskeur thuis te wees. Uil sit nou nog te kerm oor haar kind, -terwijl Wolf nog al aande vir Aandskemering agter die westerantjie -die afgrond instort. - - - - - - - - - -NO. 23 - -DAMPERTJIE EN SPUITERTJIE SKIET MET WEERLIG. - - - OPMERKINGS:--Dampertjie is 'n swart-blouw Goggatjie met - 'n langwerpige ronde lijf. As hij aangeroer word dan slaan - daar 'n swart-blouw damp uit sij lijf. Spuitertjie is 'n vaal - langwerpige plat Gogga--hulle stap gewoonlik twee bij mekaar. Sodra - hij aangeroer word, dan spuit daar gewoonlik 'n helder straal - vloeistof uit sij lijf, wat vreeslik in die oë brand. In hierdie - Storie word 'n ander verhaal gegee hoe wolke ontstaan het; ook kom - die Boesman-bijgeloof uit dat swart weerlig doodslaan en nie die - blink weerlig nie. Die rijm-gedeelte het ons 'n bietjie verbeter, - daar die verteller dit uit Boesmans aan ons vertaal het. - - -Toe die Son nog 'n Mens van die ougeslag was en rondgeloop het, het -sij maters hom vermoor. 'n Ander man het 'n entjie daarvandaan op -'n miershoop gesit en het die hele moord aanskouw. Hij het gesien dat -Wolkop (of Wolkkop) die aanvoerder van die moordenaars was. Ook het -hij gesien hoe Wolkop se vrouw en ander meide hulle kinders gestuur -het om die kop van die Son in die lug te gooi. Na dit was hul gerus. - -Toe eers gewaar Wolkop dat die ander man dit alles gesit en aankijk -het. Wolkop stap na die man toe en sê: "Hoor, as jij gaan vertel -wie die Son vermoor het, dan vang ons jou en snij jou lewendig aan -touwtjies vleis! Jij maak jouw mond nie oop nie." - -Die man was maar van die bang soort en hij belowe hand en mond om -met niemand daaroor te praat nie. - -Maar die moordgeheim kwel hom daarna baie, en hij voel, as hij dit nie -vertel nie, dat sij hart sal bars, en dat die spokerij snags nie bij -hom sal ophou nie. Dog aan die anderkant was hij bang om in touwtjies, -so lewendig-lewendig, gesnij te word. Daarom maak hij liewers sij -mond nie oop nie, en maak vir hom sulke kos wat hij tussen sij lippe -kan opsuie. - -'n Ou Towenaar kom bij hom en praat met hom; maar die man wou geen -antwoord gee nie--te bang om sij mond oop te maak dat die geheim sal -uitvlug en bekend word. - -Die ou Towenaar sê daarop: "As jij nie jouw gedagte uitpraat nie, -dan sal jouw hart bars, en jij sal op die plek doodval." - -Die man voel dit, dog hij was te bang om aan vleistouwtjies gesnij -te word; hij gee nog geen antwoord nie en stap weg. - -Hij voel sij hart swel, en die sweet tap hom af. Hij kom bij 'n ou -erdvarkgat, hij staan te dink, hij maak die bek van die gat toe, -en laat net 'n klein gaatjie oop; daarin praat hij hierdie woorde: - - - "Dis Wolkop, die vabond; - Dis Wolkop en maters; - Ook Wolkop se kinders, - Wat kwaad doen en stil blij-- - Dis hulle!" - - "Ek praat nou maar reguit: - Ek het dit gesien, ja; - Maar moet mij bek hou, of - Hul snij mij aan riempies-- - Sê hulle! - - "Maar hou ek mij bek toe, - Dan bars mij ou hartsak. - Nou hoor hier: Die Sonman - Het hulle gemartel-- - Dis hulle!" - - -Voor die woorde kon uitkom, prop hij die gaatjie toe, en die woorde -blij binne in die geslote erdvarkgat. Toe was daardie man nie meer -bang om sij mond oop te maak, lekker te eet en na hartelus te gaap nie. - -'n Ruk daarna hardloop 'n klomp gemsbokke oor die gat; een van die -bokke trap met sij poot 'n gat deur tot in die groot gat, en toe -kom daar 'n swart-blouw damp deur die deurtrapplek. Die damp was die -woorde wat al vermuf het. 'n Lewerkie wat daar nabij was, gaan kijk; -en toe hoor hij van daardie woorde wie aanvoerder van die moordenaars -van die ouman, die Son, was. Ewe blij vlie hij op in die lug, dartel -rond en herhaal wat hij gehoor het--iets wat hij nou nog soggends doen -om in die lug met vrolike gesang die boodskap aan die Son te bring. - -Die ou Towenaar, wat 'n stokoud broer van die Son is, luister na -die woorde wat die Lewerkie sing, en hij stap reguit na die man -toe wat daardie woorde in die erdvarkgat toegeprop het, en hij vra: -"Hoekom het jij vir jou doofstom aangestel toe ek die ander dag met -jou gepraat het? Nou, omdat jij die kwaad verberg het, sal jij in 'n -Swart Goggatjie verander. Op die warm sand, wat die Son geskroei het, -sal jij trap om jouw pote te brand. En daardie woorde, wat in die -erdvarkgat vermuf het, sal 'n damp wees wat uit jouw lijf sal slaan." - -En die man verander op die plek in 'n Gogga, wat ons 'n Dampertjie -noem. - -Dampertjie se suster, wat naas hom gesit het, huil en gaan tekeer en -wou die Towenaar met sand of klippe gooi; dog hij verander haar ook in -'n Dampertjie, wat toe bij haar broer woon. - -Dadelik stap die ou Towenaar na Wolkop toe en vra hom waarom hij en -sij maters die Son gemartel en vermoor het. Wolkop wou nog strij; maar -toe die ou Towenaar sij aandag tot die lied van die Lewerkie trek, -hoor hij dat die voëltjie sing dat dit die woorde van Dampertjie is; -en hij kon nie meer strij nie. - -Toe sê die ou Towenaar teen Wolkop: "Jou sal ek ook in 'n Gogga -verander; die pijle waarmee jij mij ou broer, die Son, geskiet het, -sal nou in water verander, wat soos vuur sal brand. Voortaan sal jij -die Spuitertjie-Gogga wees, wat ook op die hete sand sal rondhol, -wat die Son so warm geskroei het." Van toe af word Wolkop die -Spuitertjie-Gogga. - -Spuitertjie was nou baie boos op Dampertjie en soek nou net een streek -deur om hom, waar hij hom krij, dood te maak. In die veld krij hij -Dampertjie se suster; hij steel haar en vlug ver met haar weg. - -Dampertjie het orals na sij suster rond gesoek, dog kon haar nie -vind nie. Eindelik ontmoet hij vir Hotnotsgod, en dié vertel hom -dat Spuitertjie haar gesteel en met haar gevlug het. Dampertjie was -boos, en hij stap na die plek waar sij suster sit en treur. Hij vind -haar, vat haar hand, en broer en suster vlug weer terug. Sij grijp -Spuitertjie se knapsak, waarin hij die brandwater opberg, hang dit -om haar hals, en draf naas haar broer, en die twee loop wat hul -geleer het. - -Spuitertjie ontdek die vlugterij gouw. Hij hol allangs die maanhaar -van 'n rantjie, vanwaar hij Dampertjie en sij suster mooi in die -vlakte kan herken. Hij maak wit donderwolke; want waar Dampertjie -vlug, het hij weer swart donderwolke gemaak. Spuitertjie skiet uit -die wit wolke met blink weerlig, dog Dampertjie sê aan sij suster: -"Moenie bang word nie; kom loop aan die ander kant van mij, dan kan -hij jou nie raak nie." Dampie skerm die weerligstraal weg. Die sak -met die brandwater skommel in die knapsak en ruk en pluk die suster -in haar drafstap rond. - -Dampertjie kon vir Spuitertjie daar op die rantjie, en tussen die -klippe, nie goed beken nie; daarom kon hij nie raakskote met sij swart -weerlig skiet nie; dog hij peil op die plek waar die wit lig vandaan -kom. Hulle vlug en vlug haastiger. Spuitertjie kom en kom, en blij -hol langs die maanhaar van die rantjie, dan voor, dan agter die klippe. - -Hij skiet weer blink weerlig, dog Dampertjie skerm dit met sij arm af, -en gooi weer van die swart weerlig na Spuitertjie se kant toe. Hij -moedig sij suster aan om gouw te loop. - -Eindelik sien hij vir Spuitertjie bo teen die lug op die rantjie staan, -hij skiet 'n swart weerligstraal op hom af. Raak! Spuitertjie val en -skop met sij voete op die grond: die gedreun daarvan is die gerommel -van die donderweer. - -Dampertjie moedig sij suster steeds aan om flink aan te draf. Die -wit wolke pak swaar op die rantjie, waar Spuitertjie lê en skop. Die -gedreun rommel hard. Die swart wolke pak dik bokant en om Dampertjie -en sij suster, wat nou eers hard vlug, solank Spuitertjie magteloos -op die grond lê dreunings skop. - -Hulle was toe al nabij die huis. Hulle drafstap slaan oor in hardloop; -want Dampertjie soek nou na doktersgoed, daar die slaan van die wit -weerlig teen sij lijf en kop hom hoofpijn gegee het. - -Sij suster het toe vir hom gedokter; want sij was blij om weer thuis -te wees. En Spuitertjie het nooit weer tot verhaal gekom om hulle -gedurig te pla nie. - -Die Boesmans sê: Die swart weerlig maak geen geraas nie en slaan dood; -dog die blink weerlig maak wel 'n geraas, maar slaan nie dood nie. - - - - - - - - - -NO. 24 - -DIE DIERE VRA OM KOS EN WATER. - - - OPMERKINGS:--Sommige van die Geeste-Stories van Boesmans is nogal - heel mooi opgestel; dog vir kinders, wat alte graag daarna luister, - vind die ouers dit nie so doeltreffend as gewone stories nie; - so het ons goed gevind om sulke verhaaltjies te onderdruk, en - waar hul nogal op die toneel verskijn, met hul so min kennis te - maak as moontlik; dog dié soort stories staan in nouw verbinding - met Boesmangodeleer. Die geestegedeelte van hierdie storie is - onderdruk--dus lees maar voort. - - Dis lig te begrijp dat storievertellers nie altijd met mekaar - raadpleeg nie: vandaar verskeie verklarings van dieselfde - geskiedenis. So krij ons hier ander verklarings as in die - allereerste verhale. - - -Toe die Diere en ook die Mense gemaak was, het hulle nie kos en water -gehad nie. Toe moet die een Dier die ander se vleis eet en sij bloed -drink. Maar dit gee 'n uitroeierij onder hulle af; dog wat anders kon -hul doen? Hulle huil toe oor hulle toestand en soek om verbetering. 'n -Baie groot Olifant, wat so groot is dat hij oor 'n rantjie of koppie -kan sien, praat toe en sê: "As ek dood is, sal ek dit baie lekkerder hê -as nou. Dan is ek 'n groot Gees, wat geen kos en water nodig het nie; -want Geeste eet en drink nie; en as ek 'n Gees is, sal ek vir julle -algaar sôre. Mij bene sal ek laat bome word, wat vrugte vir julle -kan lewer; mij senings sal plante word, wat op die grond rank en vir -julle waterige waatlemoene en wilde komkommers dra, en mij hare sal -op die grond groei en gras word. Dan sal julle oorgenoeg kos hê." - -Die Diere vra: "Hoelank gaan jij nog lewe? En hoelank moet ons nog -wag? Want 'n Olifant word baie oud." - -Hij antwoord: "Hoelank ek gaan lewe, weet ek nie. Al wat julle te -doen het, is: julle moet julle tijd afwag." - -Daarop vra die Diere weer: "Waar krij ons water om te drink?" - -Hierop gee die groot ou Slang, met die blink steen op sij kop, -antwoord: "So gek om dood te gaan, is ek nie; maar ek sal oor 'n plan -nadink om water te maak. As ek dood is, kan ek dit nie doen nie." - -Van al die Diere wat sterk genoeg is om die groot Olifant dood te -maak, is die groot Slang met die blink steen op sij kop die enigste; -want hij is nie alleen baie sterk nie, maar daarbij ook baie giftig. - -Daardie groot Slang roep toe uit: "Groot Olifant, jij het jouw eie -vonnis uitgespreek. Jij moet woord hou! Op die plek moet jij dood, -dan sal jij en ons algaar gelukkiger wees as nou." - -Hierop maak die groot Slang 'n aanval op die groot Olifant, en bijt -hom met sij gif dood. Toe het al die Diere vereers genoeg kos en -drank aan die vleis en bloed van die Olifant. Dieselfde aand sien die -Diere die groot Gees van die Olifant, met twee groot vurige oë en bek, -rondstap; maar die Gees stap weg en doen vir hulle niks nie. - -So het hij aand vir aand kom kijk na sij aas, waaraan die Diere eet -tot daar glad niks meer oorgeblij het nie as net die bene, senings -en hare. Toe praat die Gees met die bene, die senings en hare, dat -hul bome, rankplante en gras moet word, wat kos aan die Diere moet -verskaf, en dat hul hulle eie sade moet dra, om hulle self verder -voort te plant. - -Toe kom daar bome, rankplante en gras. - -Maar daar was toe nog geen water nie. Hiervoor het die groot Slang -mos belowe om te sorg. Hieroor spreek die Diere toe die groot Slang -aan en vra hom waarom hij nog langer versuim om water te maak. - -Op die plek kruip hij onder die grond en maak toe die onderaardse -waters, wat in fonteine staan of uitborrel. - -Die gras en bome langs die fonteinplekke groei toe welig en geil; -maar die plante op die berge en vlaktes kwijn, verlep en verdor. Toe -huil daardie plante en soebat die Sterretjies en Maan om tog van -hulle water snags op die bome, rankplante en gras uit te giet. - -Maar die Maan en Sterre antwoord dat hul net genoeg water vir hulle -eie gebruik het, en daarvan nie kan spaar nie. - -Daarop huil die plante wat op die berge en vlaktes groei. Die plante -aan die waterbronne huil ook saam oor die lot van hulle broers en -susters. Hierdie rouwgekerm was te veel vir die Maan en Sterre, -wat toe ook met die dorstiges bitterlik saamhuil; en hulle trane val -snags in druppels op die blare van die plante, sodat hulle soggends -nat gedouw is. - -Die geval nou is: Die Diere het genoeg drinkwater bij die fonteine, -wat deur die groot Waterslang gemaak is; ook die plante wat bij die -fonteinplekke groei het volop water; maar die berge en vlaktes is -droog en dor. Dan kom daarbij nog: Die sonstrale is warm en dorstig, -en die wind is dor en ook dorstig; daarom lek daardie sonstrale en -wind die douwtrane soggends vroeg op. - -Daar was 'n groot Bees, wat baie graag gras geëet het, en hij kon nie -genoeg daarvan krij om te eet nie. Hij sê toe dat hij reën sal maak om -orals op die velde te laat uitstort. Hij neem van die waters van die -fonteine en gooi dit in die lug. Hij stap van fontein na fontein en -smijt water in die lug. Die winde kom van ver af en drijwe al daardie -waters bo in die lug saam om wolke te vorm; dan vervoer hij die wolke, -wat reën uitskud, oor die velde; en so het die eerste reëns ontstaan. - -Later, as daar droogte oor die land kom, word daardie Reënbees -rondgelei om die plekke te wijs waar dit droog is. Die plekke wat hul -hom nie kom wijs nie, blij droog tot hul hom eendag daardie plekke -gaan wijs. - -Van toe af was daar genoeg kos en water vir al die Diere. - -Maar partij Diere was te moorddadig en wederstrewig en kon nie ophou -om te moor en te verslind nie. Hulle wou glad nie veldvrugte en gras -eet nie. Leeuw, Tier, Wolf, die Wildekatte, Valk, Uil en nog baie -ander het tot daardie klas behoort, om niks anders as vleis te wil eet -nie. Aasvoël het gesê hij is met die aas van die dooie Diere tevrede. - -En so bestaan die wêreld vandag nog: Die een leef van die ander, -en sonder die ander kan die een nie bestaan nie. - - - - - - - - - -NO. 25 - -BOESMAN-GEBEDE. - - - OPMERKINGS:--Die Boesmans is deeglik bewus daarvan dat daar hoër - Magte oor Mens en Bees geplaas is. Waar die Magte hul huisves, - is nie so 'n duidelik uitgemaakte saak bij hulle nie. Maar die - Son, die Maan, die Sterre en denkbeeldige Geeste of Diere besit, - volgens hulle beskouwing, sulke mag. Daarom wend die Boesmans - hul om hulp en leiding na daardie hemelbolle of na skeppings van - hulle eie gedagtes. 'n Boesman besit 'n groter godsdienssin as - bijvoorbeeld die Kaffers. Hij ken 'n Opperwese onder 'n bepaalde - naam: die Kaffer het nie so 'n woord as GOD in sij taal nie. Albei - rasse glo in die opstanding van die Dode; maar van 'n bepaalde - Hemel of Paradijs of Hel het hul geen begrip nie. Hulle saligheid - bestaan uit oorvloed en voorspoed, hulle straf uit honger, - verdriet en verdrukking. - - -Die winternagte is koud en lank. As 'n getrouwe vader moet die Boesman -vir vleis vir sij vrouw en kinders sorg en moet reeds soggends, bij -skaarste van Wild, vroeg uitkruip om te gaan jag; die meid met haar -kinders gaan soms onbeskermd veldkos in die vorm van vrugte, wortels -en uintjies soek. Daarom is hulle blij as die Son uitkom om hulle warm -te maak, sodat die daaglikse laste vir hulle nie so swaar word nie. - -As die Son uitkom na 'n bitter koue en hongerige nag, dan draai die -vader of moeder hulle gesigte, met die hande voor die oë, na die -oprijsende Son; en partijkeer sê hul aan hulle kinders om dit ook te -doen. Dan roep hij of sij uit: "O, Son, ek is so blij om jou weer -volmaak terug te sien en opstaan om jouw werk, sonder moegword, te -aanvaar. Maak mij net so sterk as jij, dat, as ek agter die wild jag, -ek nie moeg, honger en dors krij nie. Jouw gesig blink van warmte: mij -tande kletter van die koue. Jouw gesig blink, omdat jij dit volop het: -mij gesig is verrimpel van koue, honger en dors. Skink mij van jouw -oorvloed. Gooi na mij daardie orige kos wat jij nie nodig het nie. Gee -mij van jouw warmte dat ek nie hoef te verkluim nie. Vat mij arm, as -ek na wild skiet, dat mij pijl die wildding mag tref. Dink daaraan: -Jij het volop: ek en mij famielie lij baie dae knaende honger." - -Daarop gaan hul vleitig aan jag. As die Son te warm gedurende die -dag word, smeek hul om verligting en koelte. - -Gaan die Son die aand onder, en lê 'n nag met koue en honger voor -hulle, dan draai hul weer hulle gesigte, met hande voor die oë, na -die verdwijnende Son en smeek: "Weer is 'n dag verbij, en ons mae is -nog honger, en die koue begin weer om aan ons uitgeteerde liggame -te kouw en vreet. Die Leeuw is skaam vir jou, die Tier is bang vir -jou, en die Wolf is skuw vir jou. As jij ons verlaat, dan staan hul -van hulle lêplekke op, om vir ons met ons vrouwe en kinders op te -vreet. Blij bij ons, om ons warmte en beskerming te gee. Maar as jij -moet gaan, blij dan tog asseblief nie so danig lank weg nie. Kom gouw; -want sonder jou wil ons nie alleen wees nie." - -As dit Nuwe Maan word, dan kijk die Boesmans gedurig na die plek -waar hul die jong Maan verwag. En wanneer een die vernuwde Maan -sien--die Maan wat dood was en weer lewendig geword het--en wijs een -die strepie Maan aan, dan kijk hul weer na die plek waar hij wijs. En -sien hul die Maan, dan sluit hulle die oë met hulle hande en roep uit: -"Dis Nuwe Maan! Weer Nuwe Maan! Neem mij ou gesig van mij weg. Gee mij -jouw nuwe gesig. Neem mij gesig weg, wat nie so plesierig voel nie en -altijd treur, en gee mij jouw vrolike en plesierige gesig, wat sterf -en weer lewendig word, wat kwijn en weer lag. Maak mij gesig dat dit -net so word--al treur ek, dan herleef mij vrolike gesig weer. Want -toe ons gedink het dat jij dood was, het jij tog gelewe; want hier is -jij om ons troos en lewe te gee. Skink mij van die vreugde wat jij -daarbo geniet, dat ek ook, as ek sterwe, weer lewendig word, om die -altijddurende vreugde daarbo te kom geniet. Jij het tog vroeër gesê -ons sal nie sterwe nie; maar sal weer uit ons slaap ontwaak. Maar -die Haas wou nie glo nie en strij met jou, en nou word ons terwille -van die Haas gestraf om te sterwe. Ag, neem dié straf van ons weg -dat ons net weer effens die doodslaap insluimer en weer ontwaak." - -Is dit Volle Maan, dan word weer gebede van dieselfde aard opgesê--net -word daarbij gevoeg: "Die Son skiet vinnig met sij pijle. Hij skiet -raak met sij pijle, en daarom skiet hij stukkie vir stukkie van die -Volle Maan af. Maar hou moed! Jij is onsterflik!" - -Die Sterre verdien ook baie die godsdienstige aandag van die -Boesmans--vernaamlik die Planete en die groot skitterende Sterre. In -die somer is daar 'n soort Sprinkhaan-Gogga wat saands "Tsau, -Tsau!" skree; dog die Boesmans wil nie weet dat dit 'n groot Gogga is -wat so "Tsau, Tsau!" maak nie, en sê dis die Sterre. Hulle beweer dat -die Sterre die blink oë van Leeuws, Tiers, Wolwe, Jakhalse, Katte en -Springbokke vervloek, omdat hulle ook in die donker blink. Daarom -sê hul dis die Sterre wat "Tsau, Tsau!" snags in die somernagte -roep--hulle vervloek net wie blink oë het. - -As 'n groot blink Ster saands bokant die bergrante sij verskijning -maak, dan word in die grootste eerbied uitgeroep: "Vat mij hart, -wat gebrek lij. Gee mij jouw hart, wat in oorvloed klop. Want ek glo -nie dat jij gebrek kan lij nie. Alles daarbo bij jou rol en skitter -in oorvloed. Vat mij maag, wat so beestelik honger voel, mij maag, -mij maag, wat brand van gebrek. Gee mij jouw maag, wat gevul is met -die lekkerste kos. Jij lij nooit honger nie; daarom is jij so groot, -so vet en so blink. Vat mij arm, wat so sleg skiet, wat nie kan raak -skiet nie. Al hou mij oog hoe mooi korrel, dit is mis en blij mis. Gee -mij jouw arm, waarmee jij so net skiet--altijd raak en nooit mis -nie. Dan sal ek, en mij vrouw, en mij kinders, en algaar ons mense -genoeg kos krij, dat ons gesigte ook kan blink, dat ons harte ook -kan skitter, dat ons ook so skoon en vet kan word. Toe help ons; -help ons--en help ons mooi!" - -Op hierdie manier kom al hulle vereerde Wesens aan die beurt. Iedereen -word na sij aard aangespreek. - -Om die Hotnotsgod, 'Kaggen, word hande geklap en gedans: Sij naam -staan hoog. Hulle roep uit: "Jij, 'Kaggen, hou jouw kop hoog. Jij -vat raak waar jij grijp. Leer ons jouw slag, en ons sal nie gebrek -hê nie. Jij eet gulsig, maar jij eet lekker. Volopkos is jouw naam!" - -Vir die denkbeeldige Waterslang roep hul uit: "Jouw bors roggel, omdat -dit vol water is. Die Sterre het jou lief--daarom blink die steen op -jouw kop. Gee ons water in die woestijn, waar die vreemdeling van dors -moet sterwe. Gee ons water waar geen water is nie. Kruip onder die -grond, waarheen ons voetspore heenloop. Waar ons trap met ons voet, -laat die water onder die grond daarnatoe stroom. Maar stop die fonteine -dig toe as jij die getrap van vreemdelinge hoor. Met jou as ons vrind -lij ons nooit geen dors nie. Maar die vreemdeling moet jij haat wat -ons wild kom skiet en verja, wat ons en ons kinders kom verdrijwe." - -Die Waterbees word in tijd van droogte aangeroep: "Waar wei jij nou in -die groen-grasvleie? Jij het lekker; maar ons wild word maer en trek na -ander volop streke weg. Ons bene is moeg om die wild te agtervolg. Kom -gouw, kom gouw! Ons kom jou haal, om hier te laat reën, dat die wild -kan terugkom. Ons hoor die geblaas van jouw neus. Mistige-weerwolke -stoom daar uit. Die asem van jouw neus ruik soet en verkwik die dorre -veld. Jouw voetstappe trippel oor die grond soos 'n Kwagga wat gaan -drink. Windmaker is jouw naam!" - - - - - - - - - -NABERIG. - - -Ons het die "Boesman-Stories" in vier Deeltjies geskrijwe:-- - -Deel I bied ons tans aan, en handel oor die godeleer en vertellings -wat in nouw verband staan met die Boesman se godsdienstige opvattings. - -Deel II sal bevat dierstories, soos deur Boesmans vertel. Dadelik sal -opgemerk word dat die Boesman se verhale van die Diere glad anders -klink as die Hottentotstories. Bij die Boesmans is Wolf glad nie die -domkop en Jakhals altijd die slim man nie. - -Deel III sal bevat gemingde verhale wat betrekking het op die Boesmans -hulle gebruike en gewoontes. - -Deel IV sal eweneens bevat gemingde vertellings wat meer van 'n -avontuurlike aard is. - -Die Boesman-stories is maar nog baie onbekend, en daar bestaan -geen beter hoop om hulle later beter te ken nie. Dus hoop ons dat -oningewijdes van baie dingetjies in hierdie "Boesman-Stories" sal -hoor wat hulle nog nooit ter ore gekom het nie--daar sal minstens -'n honderd sulke sprokies meegedeel word. - -Die lewensaard, die strijd om te bestaan en die gedagtes van 'n -Boesman, wat aan uitsterwe is, is wel interessant genoeg om te volg, -en voer ons eeuwe terug in die gees, al staan ons nou op die treetjies -van Heden. - - - Die Skrijwer. - - - - - - - - - -NOTAS - - -[1] Die woord gramadoelas is 'n Afrikaanse woord, wat beteken 'n -aaneengeskakelde, woeste en onbewoonde gebergte, waar 'n mens net sien -koppe, rante, klowe, kranse, afgronde en houtbosse, wat algaar met -'n blouwkristalhemelgewelf oordek is. - -[2] Die Kaffers het dieselfde geloof, dat die Swareweer 'n groot -Voël is, wat die wolke uit die see gaan haal, en sê verder dat 'n -mens daardie Voël met 'n asgaai kan doodgooi--maar dan moet daardie -persoon net gouw wees. - -[3] Dit is ook 'n Kaffer-bijgeloof. - - - - - - -End of Project Gutenberg's Boesman-Stories, Vol 1 of 4, by G. R. von Wielligh - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK BOESMAN-STORIES, VOL 1 OF 4 *** - -***** This file should be named 62330-8.txt or 62330-8.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/6/2/3/3/62330/ - -Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed -Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ for Project -Gutenberg (This file was produced from images generously -made available by The Internet Archive) - - -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United -States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive -specific permission. If you do not charge anything for copies of this -eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook -for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, -performances and research. They may be modified and printed and given -away--you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks -not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the -trademark license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country outside the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you'll have to check the laws of the country where you - are located before using this ebook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm web site -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and The -Project Gutenberg Trademark LLC, the owner of the Project Gutenberg-tm -trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org Section 3. Information about the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is in Fairbanks, Alaska, with the -mailing address: PO Box 750175, Fairbanks, AK 99775, but its -volunteers and employees are scattered throughout numerous -locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt -Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to -date contact information can be found at the Foundation's web site and -official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - |