diff options
| -rw-r--r-- | .gitattributes | 3 | ||||
| -rw-r--r-- | 36191-0.txt | 4938 | ||||
| -rw-r--r-- | 36191-0.zip | bin | 0 -> 98435 bytes | |||
| -rw-r--r-- | LICENSE.txt | 11 | ||||
| -rw-r--r-- | README.md | 2 |
5 files changed, 4954 insertions, 0 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes new file mode 100644 index 0000000..6833f05 --- /dev/null +++ b/.gitattributes @@ -0,0 +1,3 @@ +* text=auto +*.txt text +*.md text diff --git a/36191-0.txt b/36191-0.txt new file mode 100644 index 0000000..e6d7951 --- /dev/null +++ b/36191-0.txt @@ -0,0 +1,4938 @@ +The Project Gutenberg EBook of Laws and Epinomis, by Plato + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Laws and Epinomis + Volume C + +Author: Plato + +Translator: Kyriakos Zambas + +Release Date: May 22, 2011 [EBook #36191] + +Language: Greek + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LAWS AND EPINOMIS *** + + + + +Produced by Sophia Canoni. Book provided by Iason Konstantinides + + + + +Note: The tonic system has been changed from polytonic to +monotonic. The spelling of the book has not been changed otherwise. +Footnotes have been placed at the end of the book. Although the +page numbers are continuous, at the beginning of a page it seems +as there is missing text. Tis is denoted with [...]. + +Σημείωση: Το τονικό σύστημα έχει αλλάξει από πολυτονικό σε +μονοτονικό. Η ορθογραφία του βιβλίου κατά τα άλλα παραμένει ως +έχει. Οι υποσημειώσεις των σελίδων έχουν τεθεί στο τέλος του βιβλίου. +Αν και οι αριθμοί των σελίδων είναι συνεχείς, στην αρχή μιας σελίδας +φαίνεται να λείπει κείμενο. Αυτό υποδηλώνεται με [...]. + + + +ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΦΕΞΗ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ + + + +ΠΛΑΤΩΝ + + + +ΝΟΜΟΙ ΚΑΙ ΕΠΙΝΟΜΙΣ + + + +ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΚΥΡ. ΖΑΜΠΑ + + + +ΤΟΜΟΣ Γ.' + + + +ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΦΕΞΗ + + + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ ορθά ομιλείς. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν, αφού κανείς κανονίση όσον το δυνατόν τον αριθμόν των δούλων + και την αρμοδιότητά των εις έκαστον βοηθητικόν των έργον, δεν + πρέπει πλέον κατόπιν να σχεδιάση τας κατοικίας; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Βεβαιότατα. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Φαίνεται δε ότι διά την νέαν πόλιν πρέπει σχεδόν να φροντίσωμεν + περί όλης της οικοδομικής προηγουμένως, δηλαδή πώς θα κατασκευασθή + το καθέν από αυτά και τα ιερά και τα τείχη. Αυτά δε ήρχοντο, φίλε + Κλεινία, προηγουμένως από τους γάμους. Τόρα όμως εις την συζήτησίν + μας τα εθέσαμεν δεύτερα, και βεβαίως είναι δυνατόν προς το παρόν να + γίνη κατ' αυτόν τον τρόπον. Όταν όμως εφαρμοσθούν εις την πράξιν, + τότε αυτά, αν θέλη ο θεός, θα τα θέσωμεν προηγουμένως από τους + γάμους και τότε πλέον θα τα εκτελέσωμεν με όλας τας λεπτομερείας. + Τόρα όμως ας τα εξετάσωμεν συντόμως με γενικάς γραμμάς. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Βεβαιότατα. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Εις τους ναούς λοιπόν πρέπει να κτισθή ολόγυρα η αγορά και κατόπιν + κυκλικώς ολόκληρος η πόλις πλησίον των υψηλών τόπων χάριν ασφαλείας + και καθαριότητος, πλησίον δε εις αυτά αι οικοδομαί των αρχόντων και + των δικαστηρίων, εις τα οποία, επειδή είναι πολύ ιερά μέρη, θα + λάβουν και θα αποδώσουν την δικαιοσύνην, και διότι πρόκειται περί + ευσεβών έργων και διότι είναι ιδρύματα των θεών. Μεταξύ δε αυτών + θα είναι και τα δικαστήρια, όπου θα γίνωνται και αι αρμόδιαι δίκαι + των φόνων και όσα αδικήματα είναι άξια θανάτου. Ως προς τα τείχη + όμως, φίλε Μέγιλλε, εγώ θα εσυμφωνούσα με την Σπάρτην, να αφήσωμεν + τα τείχη να κοιμηθούν κάτω εις την γην και να μη τα + ανοικοδομήσωμεν διά τους εξής λόγους. Καλά βεβαίως διαδίδεται περί + αυτών και η ποιητική έκφρασις, ότι πρέπει μάλλον σιδήρινα και + χάλκινα να είναι τα τείχη παρά από χώμα. Αλλά εκτός αυτού πολύ + αξιογέλαστος θα ήτο η ιδική μας συνήθεια να στέλλωμεν έκαστον έτος + εις την χώραν τους νέους, είτε διά να σκάψουν, είτε διά να κάμουν + τάφρους, είτε διά να εμποδίσουν τους εχθρούς και με κάποια + προτειχίσματα, βεβαίως με την πεποίθησιν ότι δεν θα τους + επιτρέψουν να πατήσουν εις τα σύνορα της χώρας μας. Αλλά τότε τι + θέλομεν να προφυλαχθώμεν με τείχος ολόγυρα εις την πόλιν, το + οποίον πρώτον μεν διά την υγείαν διόλου δεν συμφέρει εις τας + πόλεις, εκτός δε τούτου συνηθίζει κάπως να κάμνη μαλθακήν την + διάθεσιν της ψυχής των κατοίκων της, διότι τους παρακινεί να + καταφεύγουν εις αυτό και να μην αντικρούουν τους εχθρούς, ούτε να + στηρίζουν την σωτηρίαν εις το να φρουρούν μερικοί διαρκώς εις + αυτήν νύκτα και ημέραν, αλλά να φρονούν ότι είναι φραγμένοι με + τείχη και με πύλας και ότι, και εάν κοιμούνται, θα έχουν τα μέσα + της σωτηρίας, ως να επλάσθησαν όχι διά να κοπιάζουν, και ως να μη + γνωρίζουν ότι η πραγματική ανάπαυσις δημιουργείται από τους + κόπους; Αντιθέτως όμως πάλιν, νομίζω, από την επονείδιστον + ανάπαυσιν και την οκνηρίαν δημιουργούνται οι κόποι. Αλλά, εάν + είναι ανάγκη να υπάρχη διά τους ανθρώπους κάποιον τείχος, πρέπει + αι οικοδομαί των ιδιωτικών κατοικιών να κτίζωνται ούτω πως εξ + αρχής, ώστε όλη η πόλις να σχηματίζη έν τείχος, διά να έχουν + προφύλαξιν με την κανονικότητα και την ισότητα των οδών όλαι οι + οικίαι, και διά να είναι ευχάριστον θέαμα, όταν η πόλις έχη σχήμα + μιας οικίας, και τότε και διά την ευκολίαν της φρουρήσεως και υπό + πάσαν έποψιν διά την σωτηρίαν της θα ήτο πολύ ανωτέρα. Δι' αυτά δε, + αφού κτισθούν τα πρώτα οικοδομήματα, πρέπει να φροντίζουν κυρίως οι + κατοικούντες εντός, οι δε αστυνόμοι να φροντίζουν και να αναγκάζουν + τους αμελούντας και να τους τιμωρούν. Και γενικώς δε εις την πόλιν + να φροντίζουν διά την καθαριότητα και πώς κανείς ιδιώτης να μη + θέτη χείρα ούτε εις κανέν οικοδόμημα ούτε εις καμμίαν διοχέτευσιν + της πόλεως, και εν γένει αυτοί πρέπει να φροντίζουν διά την καλήν + διοχέτευσιν των υδάτων της βροχής και δι' όσα είναι πρέπον να + γίνουν εντός της πόλεως και εκτός αυτής. Αυτά όλα λοιπόν ας τα + συσκεφθούν αναλόγως της ανάγκης οι νομοφύλακες και ας προσθέτουν + και διά τα άλλα όσα παρέλειψε ο νόμος από αβλεψίαν. Αφού δε + τελειώσουν και αυτά τα πέριξ της αγοράς οικοδομήματα και τα + γυμναστήρια και όλα όσα εκτίσθησαν ως σχολεία και περιμένουν τους + μαθητάς των και τους θεατάς των τα θέατρα, τότε πλέον ας + προχωρήσωμεν εις τα κατόπιν των γάμων, συνεχίζοντες την + νομοθεσίαν. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Βεβαιότατα. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν ας υποθέσωμεν, φίλε Κλεινία, ότι ετελείωσαν οι γάμοι, περί + των οποίων ωμιλήσαμεν. Τόρα δε η δίαιτα έως ότου να γεννηθούν τα + τέκνα δεν πρέπει να διαρκέση ολιγώτερον από έν έτος. Και λοιπόν + πώς πρέπει να ζη ο γαμβρός και η νύμφη εις μίαν πόλιν, η οποία + πρόκειται να υπερτερή τας συνηθισμένας; Λοιπόν η συνέχεια με όσα + είπαμεν δεν είναι το ευκολώτερον πράγμα, αλλά, και αν υπάρχουν εις + τα προηγούμενα πολλά ζητήματα δύσκολα, τούτο είναι πολύ + δυσκολώτερον από εκείνα διά να το παραδεχθή ο λαός. Και όμως + εκείνο, το οποίον μας φαίνεται ορθόν και αληθές, πρέπει βεβαίως να + το ειπούμεν, φίλε Κλεινία. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Βεβαιότατα. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν όστις μελετά να υποδείξη νόμους εις τας πόλεις, δηλαδή πώς + πρέπει να εκτελούν τα δημόσια και κοινωνικά έργα, ενώ διά τα + ιδιωτικά ούτε νομίζει ορθόν τούτο, εφ' όσον το επιβάλλει η ανάγκη, + αλλά φρονεί ότι πρέπει να έχη δικαίωμα έκαστος να ζη την ημέραν + όπως θέλει και ότι δεν πρέπει όλα να γίνωνται με τάξιν, και αφού + παραμελήση ανομοθέτητα τα ιδιωτικά, φρονεί ότι εις τα κοινωνικά + και τα δημόσια θα θελήσουν οι πολίται να ζήσουν με νόμους, αυτός + δεν σκέπτεται ορθώς. Διά ποίον λόγον λοιπόν ελέχθησαν αυτά; Διά + τον εξής, διότι θα παραδεχθώμεν ότι οι νεόνυμφοι δεν πρέπει να + ζουν εις τα συσσίτια διόλου διαφορετικά από τον καιρόν τον + προηγηθέντα του γάμου των. Και αυτό μεν είναι ανεξήγητον βεβαίως, + πώς επεκράτησε κατ' αρχάς εις τα συσσίτια καθώς φαίνεται, ίσως το + επέβαλε κάποιος πόλεμος ή κανέν άλλο παρομοίας δυνάμεως πράγμα, + όταν ευρέθημεν εις μεγάλην στενοχωρίαν από την ολιγανθρωπίαν. Αφού + δε εδοκιμάσαμεν και αναγκάσθημεν να μεταχειρισθώμεν τα συσσίτια, + εφάνη αυτό το νόμιμον ότι είναι πολύ ανώτερον διά την σωτηρίαν + μας, και λοιπόν επεκράτησε με κάποιον παρόμοιον τρόπον ο θεσμός + των συσσιτίων μας. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Αυτό φαίνεται τουλάχιστον πιθανόν. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν αυτό, το οποίον ήτο ανεξήγητον και επίφοβον διά να το + επιβάλη κανείς εις άλλους, τόρα δεν είναι εξ ίσου δύσκολον διά να + το επιβάλη ο νομοθέτης. Αλλά το συνεχόμενον με αυτό το οποίον + επλάσθη ορθόν, εάν γίνεται ορθώς, αλλά τόρα δεν γίνεται εις κανέν + μέρος, και το οποίον σχεδόν κάμνει τους νομοθέτας, καθώς κάμνουν + οι παίζοντες, να γρονθοκοπούν το πυρ και άπειρα παρόμοια ανωφελή, + αυτό δεν είναι ούτε εύκολον να το ειπούμεν ούτε να το εκτελέσωμεν. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Τι είναι αυτό, φίλε Ξένε, το οποίον προσπαθείς να το ειπής, αλλά + φαίνεται ότι πολύ διστάζεις; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Ακούετε, διά να μη χάνεται πολλή ώρα εις μάτην δι' αυτό. Δηλαδή παν + ό,τι μετέχει νόμου και τάξεως μέσα εις μίαν πόλιν δημιουργεί όλα τα + αγαθά, ενώ τα περισσότερα από τα καλώς τακτοποιημένα διαλύουν πολλά + άλλα αδιάτακτα ή κακώς τακτοποιημένα. Και ακριβώς εις αυτό έφθασε η + συζήτησίς μας. Διότι, φίλε Κλεινία και Μέγιλλε, τα μεν ανδρικά + συσσίτια καλώς και, καθώς είπα, θαυμασίως επεκράτησαν από κάποιαν + θεϊκήν ανάγκην, αλλά τα γυναικεία πολύ κακώς έμειναν ανομοθέτητα + και δεν επαρουσιάσθη εις το φως το σύστημα των συσσιτίων των. Αφού + δε και αλλέως αυτό το θηλυκόν γένος μας επλάσθη μυστικώτερον και + απατηλότερον, ένεκα της αδυναμίας, δεν παρελείφθη από ορθήν + υποχώρησιν του νομοθέτου, διά να μείνη ατακτοποίητον. Από την + παράλειψιν δε αυτού πολλά πράγματα μάς καταστρέφονται, ενώ θα ήσαν + καλλίτερα από τόρα, εάν επεριλαμβάνοντο εις την νομοθεσίαν. Διότι + δεν αποτελεί το ήμισυ μόνον, καθώς θα ενόμιζε κανείς, η + ατακτοποίητος παραμέλησις των γυναικών, αλλά όσον χειροτέρα είναι + η θηλυκή φύσις από την αρσενικήν ως προς την αρετήν, τόσον είναι + πλειοτέρα η διαφορά από το διπλάσιον. Λοιπόν είναι καλλίτερον διά + την ευτυχίαν της πόλεως αυτό να επαναφέρωμεν και να διορθώσωμεν + και όλας τας ασχολίας να τας τακτοποιήσωμεν κοινώς μεταξύ των + ανδρών και των γυναικών. Τόρα όμως με τοιούτον τρόπον + παιδαγωγείται το ανθρώπινον γένος, όχι βεβαίως ευτυχή ως προς + αυτό, ώστε ούτε να το ενθυμηθή αυτό είναι δυνατόν εις άλλους + τόπους και πόλεις ο φρόνιμος άνθρωπος, αφού εντελώς ούτε συσσίτια + δεν απεφασίσθη να υπάρχουν εις την πόλιν. Λοιπόν από πού ως πού + δεν θα περιγελασθή κανείς, εάν δοκιμάση να επιβάλη να φαίνεται + φανερά εις τας γυναίκας η εξόδευσις των τροφών και των ποτών; Διότι + δεν υπάρχει άλλο από αυτό, που να το ανεχθή δυσκολώτερον αυτή η + φυλή. Διότι, επειδή συνήθισε να ζη κρυμμένη και στα σκοτεινά, όταν + συρθή εις το φως διά της βίας, θα φέρη πάσαν αντίστασιν και θα + υπερισχύση πολύ περισσότερον από τον νομοθέτην. Λοιπόν αυτή, καθώς + είπα εις άλλο μέρος, δεν θα υπομείνη ούτε τον λόγον ο οποίος + ελέχθη ορθώς, χωρίς να ξεφωνήση με όλα της τα δυνατά, εδώ όμως + πολύ πιθανόν. Εάν λοιπόν νομίζετε ότι δεν πρέπει να μείνη άτυχος η + συζήτησίς μας περί πολιτείας τουλάχιστον από λόγους, είμαι + πρόθυμος να είπω ό,τι είναι αγαθόν και πρέπον, εάν και σεις θέλετε + να ακούσετε· ει δε μη ας το αφήσωμεν. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Καλέ Ξένε, παρά πολύ επιθυμούμεν ημείς τουλάχιστον να το ακούσωμεν. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν ας ακούωμεν. Να μη απορήσετε όμως διόλου, εάν σας φανώ ότι + αρχίζω κάπως από υψηλά. Διότι έχομεν σχόλη και τίποτε δεν μας + βιάζει να μη ερευνώμεν τους νόμους υπό όλας τας επόψεις. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ ορθά το είπες. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν ας επιστρέψωμεν εις όσα ελέχθησαν προηγουμένως. Δηλαδή + πρέπει να εννοήση έκαστος καλά το εξής, ότι η γένεσις των ανθρώπων + ή εντελώς δεν έλαβε καμμίαν αρχήν ποτέ ούτε θα έχη τέλος, αλλά ήτο + πάντοτε και θα υπάρχη διαρκώς, ή το διάστημα της αρχής αφ' ότου + εδημιουργήθη θα αποτελή όλως ανυπολόγιστον χρόνον. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Αμέ πώς αλλέως; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Και λοιπόν; Άραγε οι συνοικισμοί των πόλεων και αι καταστροφαί και + αι διαφόροι εφευρέσεις διά την τάξιν και την αταξίαν και την + εξημέρωσιν και τα ποτά και διάφορα ορεκτικά φαγητά δεν φρονούμεν + ότι έγιναν διαρκώς και εις ολόκληρον την γην, και διάφοροι + μεταβολαί των ωρών, εις τας οποίας τα ζώα υπέστησαν πολυπληθείς + μεταβολάς του οργανισμού των; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς όχι; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Και λοιπόν; Δεν πιστεύομεν άραγε ότι κάποτε ανεφάνησαν εις κάποιον + μέρος αι άμπελοι, ενώ προηγουμένως δεν υπήρχαν; Ομοίως δε και αι + ελαίαι και τα δώρα της Δήμητρος και της Περσεφόνης; Και ότι ο + Τριπτόλεμος έγινε καλλιεργητής των τοιούτων; Εις το διάστημα δε που + δεν υπήρχαν αυτά, άραγε δεν φρονούμεν ότι τα ζώα, καθώς τόρα, + ετρώγοντο μεταξύ των; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Αμέ τι; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Και βεβαίως το να θυσιάζουν οι άνθρωποι ο είς τον άλλον βλέπομεν + ότι και τόρα ακόμη διατηρείται εις πολλά μέρη. Και αντιθέτως + ακούομεν εις άλλα μέρη ότι δεν ετολμούσαν να τρώγουν ούτε βους, + και δεν εχρησίμευαν τα ζώα ως θύματα διά τους θεούς, αλλά τα + γλυκίσματα και καρποί βρεγμένοι εις το μέλι και άλλα παρόμοια αγνά + θύματα, από δε τας σάρκας απεμακρύνοντο, διότι ενόμιζαν ότι όχι + μόνον δεν είναι όσιον να τας τρώγουν, αλλ' ούτε να μολύνουν με + αίμα τους βωμούς των θεών, και κάπως υπήρχεν έν είδος ορφικής ζωής + των τοτινών ανθρώπων, και όλα μεν τα άψυχα τα επροτιμούσαν, τα δε + έμψυχα αντιθέτως τα απέφευγαν όλα. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Είπες πράγματα που και πολύ διαδίδονται και πολύ πιστευτά + φαίνονται. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Προς τι λοιπόν, ημπορεί να μας ειπή κανείς, ελέχθησαν όλα αυτά; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Καλά με επρόλαβες, καλέ Ξένε. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Και λοιπόν, εάν ημπορέσω, φίλε Κλεινία, θα ειπώ την συνέχειαν με + αυτά. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ημπορείς να ειπής. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Βλέπω ότι όλα τα πράγματα των ανθρώπων αποτελούνται από τρεις + ανάγκας και επιθυμίας, εις τας οποίας εάν εφαρμοσθή η αρετή + γίνονται ορθώς, και αντιθέτως, εάν ενεργηθούν κακώς. Αυτά δε είναι + η τροφή μεν και τα ποτόν ευθύς από την γέννησιν, διά την οποίαν + έχει πόθον έμφυτον παν ζώον και είναι φορτωμένον από παραφοράν και + από απείθειαν εις τον λέγοντα ότι πρέπει να κάμη άλλο τίποτε, παρά + να εκπληρώνη τας ηδονάς και επιθυμίας τας περιστρεφομένας εις όλα + αυτά και να σώζεται από όλην την λύπην πάντοτε. Η τρίτη δε και + μεγίστη ανάγκη και ο σφοδρότατος έρως έρχεται τελευταίον, κάμνει + όμως εντελώς φλογισμένους από μανίας τους ανθρώπους, δηλαδή ο + φλεγόμενος με πολλήν ατασθαλίαν διά την διαιώνισιν του είδους. + Αυτά λοιπόν τα τρία νοσήματα πρέπει να προσπαθούμεν να τα + μετατρέψωμεν εις το καλλίτερον και με τρία πράγματα να τα + συγκρατούμεν έξω από το θεωρούμενον ηδονικώτατον, δηλαδή με τον + φόβον και τον νόμον και τον αληθή λόγον, πάντοτε όμως έχοντες ως + βοηθούς τας Μούσας και τους θεούς των αγώνων, οι οποίοι σβύνουν + την αύξησιν και το εκχύλισμα. Και λοιπόν κατόπιν από τους γάμους + ας υποθέσωμεν την γέννησιν των παίδων και κατόπιν την ανατροφήν + και παιδείαν. Και ίσως, ενώ προχωρούν κατ' αυτόν τον τρόπον οι + λόγοι, έκαστος νόμος καταλήξη από ημάς εις τα προηγηθέντα + συσσίτια, διά να φθάσωμεν εις αυτάς τας επιμιξίας και ιδούμεν αν + πρέπει μόνον των ανδρών να υπάρχουν ή και των γυναικών και + πλησιάσαντες αυτά ίσως τα εννοήσωμεν καλλίτερα. Έπειτα θα θέσωμεν + εμπρός από αυτά όσα μένουν ακόμη ανομοθέτητα τακτοποιούντες αυτά + εις την κατάλληλον θέσιν των, και, καθώς είπαμεν προ ολίγου, θα τα + εννοήσωμεν ακριβέστερον και θα ημπορέσωμεν ίσως να θέσωμεν τους + πλέον καταλλήλους και αρμονικούς δι' αυτά νόμους. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ ορθά ομιλείς. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν ας κρατήσωμεν εις την μνήμην μας όσα είπαμεν τόρα. Διότι + ίσως κάποτε λάβωμεν ανάγκην όλων αυτών. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Διά ποία λοιπόν μας παρακινείς; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Όσα ωρίζαμεν με τας τρεις λέξεις. Δηλαδή κάπου ελέγαμεν το φαγητόν + και δεύτερον το ποτόν, και τρίτον κάποιαν μανίαν των αφροδισιακών + ηδονών. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Εντελώς, φίλε Ξένε, θα έχωμεν εις τον νουν μας αυτά που μας + παρακινείς τόρα. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Πολύ καλά. Λοιπόν ας έλθωμεν εις τα γαμήλια, και ας διδάξωμεν τους + νεονύμφους· πώς και με ποίαν μέθοδον πρέπει να τεκνοποιούν, και, αν + δεν υπακούουν, ας τους απειλήσωμεν με κάποιον νόμον. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Η νύμφη και ο γαμβρός πρέπει να σκέπτωνται πώς να παρουσιάσουν εις + την πόλιν όσον το δυνατόν ωραιότερα και καλλίτερα παιδιά. Όλοι όμως + οι άνθρωποι, όταν λαμβάνουν μέρος εις μίαν πράξιν, εάν μεν + προσέχουν καλά και τον εαυτόν των και την πράξιν των, όλα τα + κάμνουν καλά και αγαθά, εάν όμως δεν προσέχουν ή δεν έχουν νουν, + κάμνουν τα αντίθετα. Λοιπόν ας προσέχη και ο γαμβρός την νύμφην + και την τεκνοποιίαν, ομοίως δε και η νύμφη εις το διάστημα προ + πάντων εις το οποίον ακόμη δεν απέκτησαν τέκνα. Ας είναι δε + επιθεωρηταί αυτών αι γυναίκες τας οποίας εξελέξαμεν, είτε + περισσότεραι είτε ολιγώτεραι, όσας και όταν εγκρίνουν να + επιβάλλουν οι άρχοντες, συναθροιζόμεναι κάθε ημέραν εις τον ναόν + της Ειλειθυίας έως έν τρίτον της ώρας, και εκεί αφού συναθροισθούν + ας πληροφορούνται μεταξύ των, αν καμμία βλέπει κανένα άνδρα ή + καμμίαν γυναίκα να προσέχη εις άλλα πράγματα παρά εις τα + επιβαλλόμενα υπό των θυσιών και ιερουργιών, αι οποίαι έγιναν εις + τους γάμους. Η δε τεκνοποιία και η επιτήρησις των τεκνοποιούντων + ας διαρκή δέκα έτη, όχι όμως περισσότερον χρόνον, εάν υπάρχη + πληθώρα γεννήσεων. Αν δε μερικοί μένουν άγονοι εις αυτό το + διάστημα, να χωρίζουν εκ συμφώνου με τους συγγενείς και με τας + επιθεωρούσας γυναίκας σκεπτόμενοι τα συμφερώτερα εις τον καθένα + από τους δύο. Εάν όμως συμβή φιλονικία δι' όσα είναι ορθά και + συμφέροντα εις έκαστον, ας εκλέξουν δέκα από τους νομοφύλακας και + όσα επιτρέψουν και επιβάλλουν αυτοί εις αυτά να εμμένουν. Όταν δε + εισέρχωνται εις τας οικίας των νεονύμφων αι γυναίκες, με συμβουλάς + και με απειλάς ας τους διακόπτουν από τα σφάλματα και από την + αμάθειαν. Εάν δε δεν το κατορθώνουν, ας σπεύδουν να το + ειδοποιήσουν εις τους νομοφύλακας, και εκείνοι ας τους + περιορίζουν. Εάν δε και εκείνοι κάπως δεν το κατορθώσουν, ας το + ανακοινώσουν δημοσίως, και ας τοιχοκολλήσουν ενόρκως ότι + πραγματικώς αδυνατούν να βελτιώσουν τον δείνα και τον δείνα. Όστις + δε καταγραφή ας θεωρήται άτιμος δι' αυτά, εάν δεν νικήση εις το + δικαστήριον τους καταγράψαντας αυτόν. Δηλαδή ας μη προβαίνη ούτε + εις γάμους ούτε εις τας αποτελειώσεις των παιδίων, εάν δε + προχωρήση, όποιος τον τιμωρήση με ξύλον, ας μείνη ατιμώρητος. Αυτά + δε τα ίδια νόμιμα ας ισχύουν και περί γυναικός. + + Δηλαδή ας μη λαμβάνη μέρος εις τους περιπάτους τους γυναικείους και + τας τιμάς και συναντήσεις διά τους γάμους και τας γεννήσεις τέκνων, + εάν καταγραφή ότι ατακτεί και δεν κερδίση την δίκην. Όταν δε + βεβαίως γεννήσουν τέκνα συμφώνως με τους νόμους, εάν κανείς + σχετίζεται με ξένην γυναίκα ή γυνή με άνδρα ξένον, ενόσω μεν αυτοί + τεκνοποιούν, ας λαμβάνουν τας ιδίας τιμωρίας καθώς και όσοι + εξακολουθούν να τεκνοποιούν. Κατόπιν δε όποιος και όποια μεν είναι + σώφρων ας είναι ευυπόληπτος, ο δε αντίθετος ας μη τιμάται, ή + μάλλον ας ατιμάζεται. Και εφ' όσον οι περισσότεροι κρατούν το + ορθόν μέτρον εις αυτά ας αποσιωπώνται χωρίς νόμους, εάν όμως + παρεκτρέπωνται, ας νομοθετηθούν κατ' αυτόν τον τρόπον και ας + εκτελούνται τότε συμφώνως με τους τεθέντας νόμους. Και αρχή μεν + της ζωής δι' έκαστον είναι το πρώτον έτος. Το οποίον πρέπει να + γραφή εις τα πάτρια ιερά ως αρχή και διά τον νέον και διά την + νέαν. Ας γραφή δε πλησίον εις ασβεστωμένον τοίχον με ολόκληρον την + φρατρίαν ο αριθμός των αρχόντων, οι οποίοι εχρημάτισαν εκείνο το + έτος. Της δε φρατρίας να γράφωνται όλοι οι ζώντες πλησίον, οι δε + μεταστάντες να εξαλείφωνται. Όριον δε του γάμου διά μεν την κόρην + ας είναι τα δεκαέξ έτη έως τα είκοσι, ως ανώτερος όρος, διά δε τον + νέον από τριάντα έως τα τριανταπέντε. Ως προς δε την εξουσίαν διά + μεν την γυναίκα τα σαράντα έτη, διά δε τον άνδρα τα τριάντα. Ως + προς δε τον πόλεμον διά μεν τον άνδρα τα είκοσι έως τα εξήντα, διά + δε την γυναίκα, η οποία θα κριθή κατάλληλος να χρησιμοποιηθή εις + τα πολεμικά, αφού τεκνοποιήση, να επιβάλλωμεν εις εκάστην ό,τι + είναι δυνατόν και πρέπον έως τα πενήντα έτη. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Αφού δε γεννηθούν παιδιά αρσενικά και θηλυκά, είναι πλέον πολύ + ορθόν να ομιλήσωμεν διά την ανατροφήν και την εκπαίδευσιν, η οποία + όλως διόλου μεν να παραλειφθή είναι αδύνατον, ίσως όμως φανή + πρέπον να λεχθή μάλλον με διδαχήν και συμβουλήν παρά με νόμους. + Διότι ιδιωτικώς και κατά οικογενείας, όταν συμβαίνουν πολλά και + μικρά και όχι γνωστά εις όλους, ευκόλως θα εισχωρήσουν διαφορετικά + πράγματα από τας συμβουλάς του νομοθέτου ένεκα των διαφόρων + θλίψεων και ηδονών και επιθυμιών εκάστου, και θα καταστήσουν + ποικιλώτατα και ανόμοια μεταξύ των τα ήθη των πολιτών. Αυτό δε + είναι κακόν διά τας πόλεις. Διότι, επειδή είναι μικρά και πολλά, + εάν τα καταστήση επιβλαβή ο νομοθέτης, είναι απρεπές και άσχημον. + Αυτά δε συγχρόνως καταστρέφουν και τους γραπτώς τεθέντας νόμους, + αφού εσυνήθισαν οι άνθρωποι να παρανομούν εις τα μικρά και πολλά. + Ώστε υπάρχει μεν δυσκολία εις το να νομοθετήσωμεν δι' αυτά, αλλ' + όμως να τα αποσιωπήσωμεν είναι αδύνατον. Τι δε εννοώ, πρέπει να + προσπαθήσω να το διασαφήσω παρουσιάζων τρόπον τινά εις το φως + παραδείγματα. Διότι τόρα ομοιάζουν ως να λέγωνται εις το σκότος. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ ορθά ομιλείς. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν ότι μεν η ορθή ανατροφή πρέπει ωρισμένως να αποδεικνύεται + ότι ημπορεί να κατασκευάζη τα σώματα και τας ψυχάς όσον το δυνατόν + ωραιότερα και καλλίτερα, αυτό βεβαίως ελέχθη, νομίζω, ορθώς. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Αμέ τι; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Αλλά, φρονώ, τα ωραιότερα σώματα, διά να ειπούμεν απλούστερον, + πρέπει να γίνωνται εξ αρχής ευθυτενέστατα από την νεαράν ακόμη + ηλικίαν. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Βεβαιότατα. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Και λοιπόν; Δεν εννοούμεν άραγε το εξής, ότι η πρώτη βλάστησις + παντός ζώου γίνεται πολύ υπερβολική και άφθονος, ώστε και πολλοί + διεφιλονίκησαν μεταξύ των, ότι το ανθρώπινον ανάστημα, όσον αυξάνει + κατά τα πρώτα πέντε έτη, δεν διπλασιάζεται κατά τα είκοσι κατόπιν + έτη; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Αυτό είναι αληθές. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Και λοιπόν; Όταν συρρέη πολλή αύξησις χωρίς πολλούς και + συμμετρικούς κόπους, δεν γνωρίζομεν ότι προξενεί άπειρα κακά εις + τα σώματα; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Βεβαιότατα. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν δεν χρειάζονται άραγε τότε οι περισσότεροι κόποι, όταν + προστίθεται η περισσοτέρα θρέψις εις τα σώματα; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Και τι λοιπόν, καλέ Ξένε; Μήπως θέλεις να επιβάλωμεν εις τους + νεογεννήτους και νεωτάτους όσον το δυνατόν πολλούς κόπους; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Διόλου μάλιστα, αλλά και προηγουμένως ακόμη μάλιστα εις τους + τρεφομένους εντός των μητέρων των. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς το εννοείς, λαμπρέ μου άνθρωπε; Ή μήπως εννοείς τους + ευρισκομένους εις την κοιλίαν των μητέρων των; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Μάλιστα. Δεν είναι δε διόλου παράδοξον να αγνοήτε σεις την + γυμναστικήν των εχόντων τοιαύτην ηλικίαν, την οποίαν θα επιθυμούσα + να σας την αναπτύξω, αν και είναι αλλόκοτος. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ καλά. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν είναι δυνατόν να εννοηθή καλλίτερα εις τον τόπον μας, διότι + εκεί τα παιγνίδια παίζονται εις μεγαλιτέραν κλίμακα από όσον + πρέπει. Δηλαδή εις τον τόπον μας όχι μόνον οι παίδες, αλλά και + μερικοί γεροντότεροι ανατρέφουν μερικά πτηνά, και γυμνάζουν αυτά + τα ζώα διά τας μεταξύ των μάχας. Επομένως πολύ απέχουν από το να + νομίζουν ότι πρέπει να είναι μέτριαι αι κοπώσεις, εις τας οποίας + υποβάλλουν αυτά μεταξύ των. Διότι εκτός αυτών τα λαμβάνουν έκαστος + κάτω από την μασχάλην, και τα μεν μικρότερα εις τας χείρας, τα δε + μεγαλίτερα εις την αγκάλην των, και περιπατούν πολλά χιλιόμετρα + χάριν ευρωστίας όχι των ιδικών των σωμάτων, αλλά αυτών των + σφαχτών. Και τουλάχιστον τούτο αποδεικνύει εις τον ικανόν να + αντιληφθή ότι όλα τα σώματα από τους κλονισμούς και τας κινήσεις + ακόπως ωφελούνται, δηλαδή και όσα μόνα των κινούνται και όσα με + αιώρας, ή εις την θάλασσαν ή επί ίππων, και με οποιαδήποτε άλλα + μέσα μεταφέρονται κινητώς, και ένεκα τούτου απορροφούν τας + θρεπτικάς ουσίας των τροφών και των ποτών και είναι ικανά τα μας + αποδώσουν την υγείαν και το κάλλος και όλην την ρωμαλεότητα. + + Λοιπόν, αφού αυτά συμβαίνουν ούτω πως, τι πρέπει ημείς να κάμωμεν + κατόπιν από αυτά; Θέλετε με γέλια νομοθετούντες να ειπούμεν ότι + πρέπει η έγκυος να περιπατή, το δε γεννηθέν να το διαπλάττη ωσάν + κήρινον, ενόσω είναι ελαστικόν, και επί δύο έτη να το σπαργανώνη; + Και ωρισμένως, δεν θα αναγκάζωμεν άραγε και τας τροφούς δι' + επιβολής νομίμου προστίμου πάντοτε να μεταφέρουν τα νήπια ή εις + τας εξοχάς ή εις τους ναούς ή εις τους συγγενείς, έως ότου να + γίνουν ικανά να στηρίζωνται εις τους πόδας των; Τότε δε να + προσέχουν πολύ, ενόσω είναι νεαρά μήπως κάπου στηρίζονται με + πίεσιν και στραβίζονται τα σκέλη των και με υπομονήν να τα + χειραγωγούν έως ότου να συμπληρώση το νεογέννητον τα τρία έτη; Και + δεν πρέπει όσον το δυνατόν αυταί να είναι ισχυραί και όχι ανά + μίαν; Έπειτα δε από αυτά όλα, εάν δεν επιτύχη ο σκοπός, δεν πρέπει + να ορίσωμεν τιμωρίαν διά τας αποτυχούσας; Τι μήπως απέχομεν πολύ + από αυτό; Διότι το προ ολίγου λεχθέν θα συμβή πολύ και αφθόνως. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ποίον; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Το να περιγελασθούμεν πολύ ημείς χωριστά από το ότι ίσως δεν θα + θέλωμεν να υποτασσώμεθα εις τα γυναικεία και δουλοπρεπή ήθη των + τροφών. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ναι, αλλά διά ποίον σκοπόν ενομίσαμεν πρέπον να λεχθούν αυτά; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Διά τον εξής. Εάν μάθη κανείς τα ήθη των κυριάρχων και ελευθέρων + εις εκάστην πόλιν, ίσως έλθη εις την ορθήν σκέψιν, ότι δηλαδή + χωρίς να γίνη ορθώς η ιδιωτική διοίκησις εις τας πόλεις, εις μάτην + θα ήλπιζε κανείς ότι θα αποκτήσουν τα κοινά κάποιαν ασφάλειαν + νομοθετικήν, και όταν σκεφθή αυτά, θα μεταχειρισθή τους νόμους που + είπαμεν τόρα, και εφαρμόζων αυτούς καλώς θα διοική καλώς και την + οικίαν του και την πατρίδα του και θα ευτυχή. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ λογικά ωμίλησες. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν ας μη σταματήσωμεν την τοιαύτην νομοθεσίαν, πριν να + παραστήσωμεν και τας ψυχικάς ασχολίας των νεαρωτάτων κατά τον ίδιον + τρόπον, καθώς εξετάσαμεν τα ζητήματα τα περιστρεφόμενα εις τα + σώματά των. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ καλά. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Ας λάβωμεν λοιπόν διά την ψυχήν και το σώμα των νεαρωτάτων ως + ουσιώδες συστατικόν την θήλασιν και την κίνησιν την γινομένην όσον + το δυνατόν περισσότερον νύκτα και ημέραν, δεχόμενοι ότι είναι + συμφέρουσα και εις όλους μεν τους άλλους, όχι ολιγώτερον όμως εις + τους όλως νεωτάτους, και ακόμη και το να κατοικούν, εάν είναι + δυνατόν κάπως διαρκώς εντός πλοίου. Τόρα όμως πρέπει όσον το + δυνατόν το όμοιον να κάμνωμεν διά τα νεογέννητα παιδιά τα οποία + παιδοκομούμεν. Πρέπει δε να συμπεραίνωμεν και από τα εξής, ότι εκ + πείρας το έλαβαν και έμαθαν ό,τι είναι χρήσιμον αι τροφοί των + μικρών και όσαι υπηρετούν εις τας θεραπείας των Κορυβάντων. Διότι, + όταν θέλουν να αποκοιμίσουν τα άυπνα παιδία αι μητέρες, δεν τα + αφήνουν εις την ησυχίαν των, αλλά, αντιθέτως, τα κινούν, και + διαρκώς τα κουνούν εις τας αγκάλας των, και δεν σιωπαίνουν, αλλά + λέγουν κάποιαν μελωδίαν, και κυριολεκτικώς τα ξεκουφαίνουν, καθώς + γίνονται αι θεραπείαι των μανιακών βακχειών, μεταχειριζόμεναι + αυτήν την κίνησιν του χορού και της μουσικής. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Λοιπόν, καλέ Ξένε, ποία είναι κυρίως η αιτία τούτων κατά την γνώμην + μας; (!) + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Δεν είναι διόλου δυσνόητος. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς δηλαδή; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Τρόμος είναι και τα δύο αυτά πάθη, και οι τρόμοι υπάρχουν από + κάποιαν συνήθειαν της ψυχής. Όταν λοιπόν εις αυτά τα πάθη προσθέτη + κανείς από έξω κλονισμόν, η εξωτερική κίνησις επηρεάζει και νικά + την εσωτερικήν τρομακτικήν κίνησιν, και νικώσα φαίνεται ότι + παρέχει εις την ψυχήν γαλήνην και ησυχίαν, ενώ οι σφυγμοί της + καρδίας εις έκαστον αραιούνται, και όλως προς ευχαρίστησίν των + τους κάμνει διά τον ύπνον μεν επιρρεπείς, εκείνους δε οι οποίοι + αγρυπνούν μέσα εις τους χορούς και τους αυλούς με την βοήθειαν των + θεών, εις τους οποίους ο καθείς θυσιάζει ευοιώνως, τους κάμνει + αντί των μανιακών διαθέσεων να έχουν σωφρονικάς καταστάσεις. Και + αυτά, όσον διά να λεχθούν με αυτήν την συντομίαν, φαίνονται κάπως + λογικά. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Βεβαιότατα. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Εάν δε αυτά έχουν τοιαύτην δύναμιν, πρέπει να εννοήσωμεν από αυτά + και το εξής, ότι δηλαδή πάσα ψυχή ίσως μάλλον από την παιδικήν + ηλικίαν συνηθίζει να κατέχεται από τρόμον. Αυτό δε βεβαίως ημπορεί + κανείς να το ονομάση εξάσκησιν εις την δειλίαν, και όχι πλέον εις + την ανδρείαν. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς όχι; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Αλλά βεβαίως το αντίθετον έργον της ανδρείας αμέσως από την + παιδικήν ηλικίαν θα ειπούμεν ότι είναι να νικά τους αιφνιδίους + τρόμους και φόβους. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ ορθά. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν μεταξύ άλλων και τούτο θα παραδεχθώμεν ότι συντελεί μεγάλως + εις την αρετήν ενός μέρους της ψυχής, δηλαδή η γυμναστική των + εντελώς μικρών παιδίων. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Βεβαιότατα. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Και όμως η γλυκύτης και η δυστροπία της ψυχής δεν αποτελούν μικρόν + μέρος της ευψυχίας και της κακοψυχίας. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς όχι; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν με ποίον τρόπον ημπορεί να εμπνευσθή εις το νεογέννητον + όποιον από αυτά τα δύο θέλομεν, αυτό βεβαίως πρέπει να + προσπαθήσωμεν να το εξηγήσωμεν με όποιον τρόπον και όσον ημπορεί + κανείς να το εκτελέση. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς όχι βεβαίως; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν λέγω την γνώμην του τόπου μας, ότι δηλαδή η μεν τρυφηλότης + κάμνει δύστροπα και ακρόχολα και υπερβολικά εξαπτόμενα τα ήθη των + νέων, το αντίθετον δε και η υπερβολική και αγρία υποδούλωσις τους + κάμνει χαμερπείς και ανελευθέρους και μισανθρώπους και ακαταλλήλους + ως συνοίκους. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς πρέπει λοιπόν όλη η πόλις να ανατρέφη αυτά που ούτε την γλώσσαν + εννοούν, ούτε είναι ικανά να αποκτήσουν την άλλην μόρφωσιν; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Ιδού πώς. Βεβαίως απ' αρχής παν νεογέννητον συνηθίζει να φωνάζη με + δύναμιν, και προ πάντων το ανθρώπινον γένος. Και ωρισμένως + περισσότερον από τα άλλα συνδέεται με τα κλάματα. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Βεβαιότατα. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν αι τροφοί προσέχουσαι τι επιθυμεί, το συμπεραίνουν με την + προσφοράν του ιδίου πράγματος. Δηλαδή εις όποιαν προσφοράν σιωπά, + φρονούν ότι καλά προσφέρουν αυτό το πράγμα, εις όποιαν δε κλαίει + και φωνάζει φρονούν ότι το προσφέρουν όχι καλά. Λοιπόν εις τα + νήπια η εκδήλωσις των πραγμάτων τα οποία αγαπούν και μισούν είναι + τα κλάματα και αι φωναί, τα οποία δεν είναι διόλου καλά σημεία. + Αυτό δε το διάστημα δεν είναι μικρότερον των τριών ετών. (1) + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ ορθά ομιλείς. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν ο δύστροπος και ο άκαμπτος δεν φαίνεται άραγε εις τους δύο + σας ότι είναι κλαψάρης και συνήθως περισσότερον φορτωμένος από + παράπονα παρ' όσον είναι πρέπον εις τον αγαθόν; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Εγώ τουλάχιστον αυτό φρονώ. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Και λοιπόν; Εάν κανείς εις αυτά τα τρία έτη δοκιμάση με όλας τας + μεθόδους πώς το ανατρεφόμενον να δοκιμάση όσον το δυνατόν + ολιγώτερον πόνον και φόβον και λύπην εν γένει, άραγε δεν φρονούμεν + ότι τότε θα καταστήσωμεν περισσότερον καλόγνωμον και επιεική την + ψυχήν του ανατρεφομένου; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Βεβαίως και μάλιστα, φίλε Ξένε, εάν κανείς προπαρασκευάζη δι' αυτό + πολλάς ηδονάς. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Εις αυτό πλέον εγώ δεν ημπορώ να συμφωνήσω με τον Κλεινίαν, + αξιοθαύμαστε φίλε. Διότι βεβαίως αυτή η πράξις είναι η μεγαλειτέρα + από όλας τας καταστροφάς. Διότι συμβαίνει εις την αρχήν πάντοτε της + ανατροφής. Αλλ' ας προσέξωμεν αν λέγομεν τίποτε σπουδαίον. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Λέγε τι εννοείς. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Ότι τόρα η συζήτησίς μας δεν περιστρέφεται εις μικρόν ζήτημα. + Πρόσεχε δε και συ, και κρίνε συγχρόνως ημάς συ, Μέγιλλε. Δηλαδή ο + μεν ιδικός μου διισχυρισμός λέγει ότι δεν πρέπει ούτε τας ηδονάς + πάντοτε να επιδιώκη ο ορθός βίος ούτε εις το έπακρον να αποφεύγη + τας λύπας, αλλά να προτιμά το μέσον, το οποίον, προ ολίγου το + εχαρακτήρισα ως επιείκειαν, την οποίαν βεβαίως διάθεσιν και θεϊκήν + την θεωρούμεν όλοι ευστόχως κατά τινα διάδοσιν μαντικήν. Αυτήν την + διάθεσιν νομίζω ότι πρέπει να επιδιώκη και όστις από ημάς θέλει να + γίνη θείος, και επομένως ούτε εντελώς επιρρεπής να είναι εις τας + ηδονάς, διότι δεν θα ημπορέση να μένη πάντοτε έξω από τας λύπας, + ούτε κανένα άλλον νέον ή γέροντα αρσενικόν ή θηλυκόν να αφήνη να + παθαίνη αυτό το ίδιον, πολύ δε ολιγώτερον το εντελώς νεογέννητον. + Διότι βεβαίως εις όλους εμφυτεύεται εις εκείνην την εποχήν + ισχυρότερον το ήθος από την συνήθειαν. Ακόμη δε εγώ τουλάχιστον, + εάν δεν νομισθώ ότι αστειεύομαι, θα έλεγα ότι πρέπει και τας + εγκύους από όλας τας άλλας γυναίκας να περιποιούμεθα περισσότερον + εκείνο το έτος, πώς να μη απολαύσουν ηδονάς πολλάς και μανιώδεις + ούτε πάλιν λύπας, αλλά να τιμούν την ιλαρότητα και ευμένειαν και + μειλιχιότητα εις όλον το διάστημα (της εγκυμοσύνης). + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Δεν έχεις καμμίαν ανάγκην, καλέ Ξένε, να ερωτάς τον Μέγιλλον, ποίος + από τους δύο μας ωμίλησε ορθότερα. Διότι εγώ ο ίδιος παραδέχομαι + ότι πρέπει όλοι να αποφεύγουν τον βίον της άκρας λύπης και ηδονής, + και ότι πρέπει να διάγουν μέσον βίον κάπως. Επομένως καλά είπες + και καλά ήκουσες συγχρόνως. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Πολύ ορθά βεβαίως, φίλε Κλεινία. Λοιπόν το εξής ας σκεφθώμεν + κατόπιν από αυτά οι τρεις μας. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ποίον; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Ότι όλα αυτά όσα εξετάζομεν, είναι εκείνα τα οποία οι περισσότεροι + τα ονομάζουν άγραφα νόμιμα. Και ό,τι ονομάζουν πατροπαραδότους + νόμους δεν είναι τίποτε άλλο παρά όλα αυτά. Ακόμη δε και ο + τελευταίος περιχυμένος λόγος μας, ότι δηλαδή ούτε νόμους πρέπει να + τα ονομάσωμεν αυτά, ούτε να τα αποσιωπήσωμεν, καλά ελέχθη. Διότι + αυτοί είναι οι δεσμοί όλης της πολιτείας ευρισκόμενοι εις το μέσον + όλων των γραπτώς θεσπισθέντων νόμων και των υπαρχόντων και όσοι + μέλλουν να θεσπισθούν κυριολεκτικώς ως άλλα πατροπαράδοτα και + εντελώς αρχαία νόμιμα. Τα οποία, εάν μεν τεθούν και συνηθισθούν + καλώς, προφυλάττουν με πλήρη ασφάλειαν τους τότε γραφέντας νόμους, + εάν όμως βαδίζουν εσφαλμένως έξω από το καλόν, ωσάν τα + υποστηρίγματα των οικοδομών, τα οποία καταρρέουν εις το μέσον και + κάμνουν να πέσουν το έν εις το άλλο όλα μαζί εκτός των άλλων και + τα καλώς κτισθέντα εις το τέλος, αφού έπεσαν τα πρώτα κάτωθεν. + Αυτά λοιπόν σκεπτόμενοι και ημείς, φίλε Κλεινία, πρέπει να + σφικτοδέσωμεν ολόγυρα την πόλιν σου, η οποία είναι νέα, χωρίς να + παραλείψωμεν το παραμικρόν, όσον μας είναι δυνατόν, από όσα + ονομάζουν νόμους ή συνηθείας ή ασχολίας. Διότι με όλα αυτά + σφικτοδένεται η πόλις, εάν δε είναι χωρισμένα αυτά μεταξύ των, δεν + είναι στερεά. Ώστε δεν πρέπει να απορούμεν, αν πολλά και μικρά μας + φαίνονται ως νόμιμα ή συνήθειαι και πλημμυρούντα μας κάμνουν τους + νόμους μακροτέρους κάπως. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Και συ ορθώς ομιλείς και ημείς αυτά θα έχωμεν στον νουν μας. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν έως εις το τρίτον έτος της ηλικίας, αν κανείς εκτελή αυτά + ακριβώς εις το αγόρι και εις το κορίτσι, και δεν μεταχειρίζεται τα + λεχθέντα ως πάρεργα, δεν θα είναι ασήμαντα διά την ωφέλειαν των + ανατρεφομένων. Και λοιπόν τόρα ίσως είναι ανάγκη να εξετάσωμεν τα + παιγνίδια τα αρμόζοντα εις τα τριετή και τετραετή και πενταετή και + εξαετή ήθη της ψυχής. Και τόρα πλέον πρέπει να τους ελευθερώσωμεν + από την τρυφήν με την τιμωρίαν, όχι όμως την άτιμον, αλλά καθώς + ελέγαμεν διά τους δούλους, δηλαδή να μη τους τιμωρούμεν με ύβρεις + και να εμπνέωμεν οργήν εις τους τιμωρηθέντας, ούτε να τους + αφήνωμεν ατιμωρήτους εις την τρυφηλότητα, αυτό ακριβώς πρέπει να + κάμωμεν και διά τους ελευθέρους. Υπάρχουν δε κάποια έμφυτα + παιγνίδια εις τους τοιούτους, τα οποία, όταν συναντηθούν, σχεδόν + μόνοι των τα εφευρίσκουν. Πρέπει δε πλέον όλα αυτά τα τοιαύτης + ηλικίας παιδία να συναθροίζωνται εις τους ναούς των χωρίων των, + από τριών ετών έως τα έξ, εκάστου χωρίου όλα ομού εις το ίδιον + μέρος. Αι δε τροφοί να φροντίζουν ακόμη διά την ευπρέπειαν και + (μη) ασχημοσύνην των τοιούτων, επί κεφαλής δε αυτών των τροφών και + όλης της συγκεντρώσεως, να επιστατή μία από τας δώδεκα γυναίκας ως + κοσμήτωρ επί έν έτος, από εκείνας που είπαμεν, όποιαν διορίσουν οι + νομοφύλακες. Αυτάς δε ας τας εκλέγουν αι αρμόδιαι διά την + επιμέλειαν των γάμων, ανά μίαν από εκάστην φυλήν και συνομήλικάς + των. Η δε διορισθείσα ας κυριαρχή συχνάζουσα κάθε ημέραν εις τον + ναόν και τιμωρούσα εκάστοτε τον αδικούντα, τον μεν δούλον και την + δούλην και τον ξένον και την ξένην μόνη της με κάποιους υπηρέτας + της πόλεως, τον δε πολίτην, εάν μεν αυτός δυστροπή διά την + τιμωρίαν, ας τον φέρη εις τους αστυνόμους, διά να δικασθή, εάν δε + δεν δυστροπή, τότε και τον πολίτην ας τον τιμωρή η ιδία. Μετά δε + την εξαετή ηλικίαν ας χωρίζεται πλέον το γένος και των δύο φύλων. + Και οι μεν παίδες μαζί με τους παίδας, αι δε παρθένοι επίσης ας + συναναστρέφωνται μεταξύ των. Πρέπει δε να στραφούν και τα δύο μέρη + προς τα μαθήματα, και οι μεν άρρενες εις τους διδασκάλους της + ιππικής και των τόξων και των ακοντίων και της σφενδόνης, εάν δε + κάπως συμβιβάζωνται, έως ότου να μάθουν ας πηγαίνουν και τα θήλεα, + και προ πάντων όσα θέλουν να συνηθίσουν τα όπλα. Διότι βεβαίως η + σημερινή κατάστασις ως προς αυτά δεν είναι γνωστή σχεδόν εις όλους. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ποία; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Ότι τάχα τα δεξιά μας και τα αριστερά μας είναι εκ φύσεως + διαφορετικά ως προς τας χείρας δι' εκάστην πράξιν, καθόσον ως προς + τους πόδας και τα κάτω μέλη είναι βέβαιον ότι δεν έχουν καμμίαν + διαφοράν. Ως προς τας χείρας όμως από ανοησίαν των τροφών και των + μητέρων εμείναμεν ωσάν χωλοί. Διότι η φύσις και των δύο μερών του + σώματος είναι σχεδόν ισόρροπος, αλλά μόνοι μας από συνήθειαν τα + κατεστήσαμεν διάφορα μεταχειριζόμενοι αυτά όχι ορθώς. Δηλαδή εις + όσα έργα δεν υπάρχει σπουδαία διαφορά, λόγου χάριν να + χρησιμοποιούμεν την μεν λύραν με την αριστεράν χείρα, το δε + πλήκτρον με την δεξιάν, εις αυτά δεν δυσκολευόμεθα, καθώς και εις + τα όμοια. Έχοντες δε αυτά ως παραδείγματα, εάν δεν τα εφαρμόσωμεν + και εις άλλα ομοίως, θα ήτο μωρία. Απέδειξε δε αυτά ο νόμος των + Σκυθών, οι οποίοι δεν τεντώνουν μόνον με την αριστεράν το τόξον, + ενώ με την δεξιάν κρατούν το βέλος, αλλά εξ ίσου μεταχειρίζονται + και τας δύο χείρας διά τα δύο αυτά. Πλείστα δε άλλα παρόμοια + παραδείγματα υπάρχουν και εις τας ηνιοχείας και εις άλλα, από τα + οποία ημπορούμεν να εννοήσωμεν, ότι στρεβλώνουν την φύσιν όσοι + κάμνουν τα αριστερά αδυνατώτερα από τα δεξιά. Αυτά δε, καθώς είπα, + δεν είναι τόσον σπουδαία επί κερατίνων πλήκτρων και παρομοίων + οργάνων, έχουν όμως μεγάλην διαφοράν, όταν πρόκειται να + μεταχειρισθή κανείς εις τον πόλεμον σιδηρά είτε τόξα είτε ακόντια + και όλα τα παρόμοια. Διαφέρει δε πάρα πολύ ο μαθών από τον μη + μαθόντα και ο γυμνασμένος από τον αγύμναστον. Διότι καθώς ο + ασκηθείς τελείως εις το παγκράτιον ή την πυγμήν ή την πάλην πρέπει + από μεν τα αριστερά μέρη να μη είναι ανίκανος να πολεμή, και μήτε + να χωλαίνη μήτε εσφαλμένως να έλκη όταν κανείς μοιράζη και εις τα + δύο την δύναμιν και τα αναγκάζη να κοπιάζουν, ακριβώς το ίδιον, + νομίζω, πρέπει να θεωρούμεν ορθόν και διά τα όπλα και διά τα άλλα, + ότι δηλαδή όστις θέλει να έχη διπλά τα αμυντικά και τα επιθετικά + μέσα του δεν πρέπει από αυτά όσον είναι δυνατόν τίποτε να μη αφήση + να μείνη αργόν. Εάν δε βεβαίως εγεννάτο κανείς έχων την φύσιν του + Γηρυόνου ή του Βριάρεω, τότε με τας εκατόν χείρας πρέπει να είναι + ικανός να ρίπτη εκατόν βέλη. Δι' όλα δε αυτά η φροντίς πρέπει να + ανατεθή εις τας αρχούσας και τους άρχοντας, και εκείναι μεν να + γίνουν επιθεωρηταί εις τα παιγνίδια και εις τας τροφούς, αυτοί δε + εις τα μαθήματα, διά να γίνουν όλοι και όλαι αρτιόποδες και + αρτιόχειρες και όσον είναι δυνατόν να μη βλάπτουν διόλου με την + άσκησιν τα φυσικά των χαρίσματα. + + Τα δε μαθήματα ημπορούμεν να ειπούμεν ότι είναι δύο ειδών, και τα + μεν περιστρεφόμενα εις το σώμα αποτελούν γενικώς την γυμναστικήν, + τα δε της καλλιεργείας της ψυχής αποτελούν την μουσικήν. Και πάλιν + της γυμναστικής είναι δύο είδη, ο χορός και η πάλη. Του δε χορού + άλλο είδος είναι η μίμησις της εκφράσεως των ποιημάτων, με την + πιστήν απόδοσιν της μεγαλοπρεπείας και της ελευθεριότητος, και + άλλο το χάριν της ευρωστίας και της ελαφρότητος και της ευμορφίας + των μελών αυτού του σώματος, με απόδοσιν της αρμοδίας κάμψεως και + εκτάσεως εις έκαστον από αυτά, και με εύρυθμον κίνησιν τελείως + διαμοιραζομένην και ομοιόμορφον εις όλον τον χορόν. Και ωρισμένως + ως προς την πάλην όσα μεν ο Ανταίος ή ο Κερκύων με ιδικήν των + εφεύρεσιν εσυστηματοποίησαν διά άχρηστον φιλονικίαν, ή ο Επειός + και ο Άμυκος διά την πυγμήν, επειδή δεν είναι διόλου χρήσιμα διά + την συμμετοχήν εις τον πόλεμον, δεν είναι άξια να τα υμνήσωμεν με + λόγον. Όσα δε εις την ορθήν πάλην εκτελούνται με το γύρισμα των + λαιμών και των χειρών και των πλευρών, μέσα εις τον ανταγωνισμόν + και την αξιοπρεπή διάταξιν χάριν ρωμαλεότητος και υγείας, αυτά + όλα, επειδή είναι χρήσιμα εις όλα, δεν πρέπει να τα παραμελήσωμεν, + αλλά να τα επιβάλωμεν και εις τους μαθητάς και εις τους + διδασκάλους, όταν φθάσωμεν εις το σχετικόν μέρος των νόμων, ώστε + αυτοί μεν όλα αυτά να τα προσφέρουν με εύνοιαν, εκείνοι δε να τα + δέχωνται ευγνωμόνως. Ούτε πάλιν πρέπει να παραλείψωμεν τας + κινήσεις όσαι είναι άξιαι μιμήσεως, καθώς είναι εις τον τόπον + αυτών εδώ των Κουρήτων (2) τα ένοπλα παιγνίδια, εις δε την + Λακεδαίμονα των Διοσκούρων. Εις ημάς δε πάλιν η κόρη και δέσποινα + Περσεφόνη ευχαριστηθείσα από το παιγνίδι του χορού, ενόμισε ότι δεν + πρέπει να παίζη με αδειανά χέρια, αλλά να στολισθή με τελείαν + πανοπλίαν και τότε να εκτελέση τον χορόν. Τα οποία βεβαίως πρέπει + να τα μιμούνται οι νέοι και αι νέαι, τιμώντες την ευχαρίστησιν της + θεάς και χάριν του πολέμου και των εορτών. Οι δε παίδες, από + μικράν ηλικίαν και ενόσω ακόμη δεν πηγαίνουν εις τον πόλεμον, να + κάμνουν επισκέψεις και πομπάς εις όλους τους θεούς στολισμένοι με + όπλα και με ίππους και να κάμνουν ταχύτερον ή βραδύτερον με χορόν + ή με βηματισμόν τας προσευχάς των προς τους θεούς και τους παίδας + των θεών. Ακόμη δε και εις τους αγώνας και τους προαγώνας όχι δι' + άλλα τίποτε, αλλά δι' αυτά πρέπει να προαγωνισθούν. Διότι αυτοί + και εν καιρώ ειρήνης και εις τον πόλεμον είναι χρήσιμοι και έξω + εις την πόλιν και εις τας ιδιωτικάς οικίας, οι δε άλλοι κόποι και + τα παιγνίδια και αι ασχολίαι με τα σώματα δεν ανήκουν εις τους + ελευθέρους, φίλε Μέγιλλε και Κλεινία. + + Λοιπόν αυτό το οποίον εις τους πρώτους λόγους είπα ότι πρέπει να + εξετασθή ως γυμναστική σχεδόν το εξήτασα πλέον και είναι + συμπληρωμένον. Εάν όμως σεις έχετε καμμίαν καλλιτέραν από αυτήν, + φέρετέ την εις το μέσον και ειπέτε την. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Δεν είναι εύκολον, καλέ Ξένε, να αφήσωμεν αυτά και να έχωμεν άλλα + να ειπούμεν διά την γυμναστικήν και τα αγωνίσματα. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν διά τα ερχόμενα κατόπιν δώρα των Μουσών και του Απόλλωνος, + τότε μεν, ως να τα εξηντλήσαμεν εντελώς, ενομίσαμεν ότι πρέπει να + αφήσωμεν μόνον την γυμναστικήν. Τόρα όμως είναι φανερά ποία είναι + και ότι πρέπει να τα ειπούμεν μεταξύ των πρώτων. Λοιπόν ας + ομιλήσωμεν εις την συνέχειαν περί αυτών. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Βεβαίως πρέπει να ομιλήσωμεν. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Ακούσατε λοιπόν εμέ, τον οποίον ηκούσατε και προηγουμένως. Και όμως + πρέπει να προσέχη διά το υπερβολικά παράλογον και ασυνήθιστον και ο + ομιλών και ο ακούων, και μάλιστα τόρα. Δηλαδή εγώ τόρα θα ομιλήσω + λόγον όχι ακίνδυνον, και όμως κάπως θα λάβω θάρρος και δεν θα τον + διακόψω. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ποίον λόγον εννοείς, καλέ Ξένε; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Φρονώ ότι εις όλας τα πόλεις δεν είναι γνωστόν ότι το είδος των + παιγνιδίων είναι σπουδαιότατον διά την νομοθεσίαν και διά την + μονιμοποίησιν ή όχι των τεθέντων νόμων. Διότι, εάν μεν τακτοποιηθή + αυτό και εφαρμοσθή το να παίζουν οι ίδιοι με τους ίδιους όρους και + με τον ίδιον τρόπον πάντοτε και να διασκεδάζουν με τα ίδια + παιγνίδια, τούτο αφήνει και τα σοβαρά νόμιμα να μένουν ήσυχα· εφ' + όσον όμως αυτά τα ίδια μετακινούνται και νεωτερίζουν, και + λαμβάνουν όλας τας μεταβολάς διαρκώς και ποτέ οι νέοι δεν θεωρούν + ευχάριστα τα ίδια ούτε εις τους σχηματισμούς των ιδικών των + σωμάτων ούτε εις τα ίδια σκεύη ομολογούν ότι έγκειται το ωραίον + και το άσχημον, αλλά εκτιμάται υπερόχως όστις νεωτερίζει και + εισάγει κάτι νέον διάφορον από τα συνηθισμένα και ως προς τα + σχήματα και ως προς τα χρώματα και όλα τα παρόμοια, τότε διά την + πόλιν είναι πολύ ορθόν να ειπούμεν ότι δεν υπάρχει καταστροφή + μεγαλιτέρα από αυτήν. Διότι ανεπαισθήτως μετακινούν τα ήθη των + νέων και κάμνουν δι' αυτούς το μεν παλαιόν άτιμον, το δε νέον + έντιμον. Από αυτήν δε, επαναλαμβάνω, και την λέξιν και την + δοξασίαν δεν υπάρχει μεγαλιτέρα ζημία εις όλας τας πόλεις. + Ακούσατε πόσον κακόν θεωρώ ότι είναι αυτό. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Άραγε μήπως εννοείς το να κατακρίνεται η αρχαιότης μέσα εις τας + πόλεις; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Μάλιστα. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Λοιπόν δεν μας έχεις μηδαμινούς ακροατάς εις αυτόν τον λόγον, αλλά + όσον είναι δυνατόν ευνοϊκωτάτους. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Αυτό είναι επόμενον τουλάχιστον. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Λέγε και μη σε μέλει. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Εμπρός λοιπόν ας τον ακούσωμεν εκτενέστερον κάπως ημείς οι ίδιοι + και από ημάς τους ίδιους προερχόμενον (!). Δηλαδή την μεταβολήν + όλων των πραγμάτων εκτός των κακών θα την εύρωμεν πολύ + απατηλοτέραν εις όλας τας εποχάς, τους ανέμους, τας διαίτας των + σωμάτων, τους τρόπους της ψυχής, και γενικώς όχι μόνον εις αυτά + εδώ και όχι και εις εκείνα, αλλά εις όλα, εκτός, καθώς είπα προ + ολίγου, εις τα κακά. Ώστε, εάν κανείς ρίψη έν βλέμμα εις τα σώματα + θα ιδή ότι με όλα μεν τα φαγητά, με όλα δε τα ποτά και τους κόπους + εξοικειώνονται, και, ενώ εις την αρχήν ταράσσονται από αυτά, + κατόπιν ένεκα αυτών των ιδίων με την πολυκαιρίαν αποκτήσαντα + σάρκας σχετικάς με αυτά γίνονται φιλικά συνειθισμένα και γνώριμα + με όλην αυτήν την δίαιταν και διάκεινται άριστα εις την ηδονήν και + την υγείαν. Και, αν τυχόν κάποτε αναγκασθή κανείς να μεταβάλη + πάλιν οποιανδήποτε ευδόκιμον δίαιταν, εις την αρχήν τουλάχιστον + συνταράσσεται από ασθενείας και πολύ αργά αποκαθίσταται εις την + κράσιν του, αφού αποκτήση την συνήθειαν της διαίτης αυτής εκ νέου. + Αυτό λοιπόν το ίδιον πρέπει να φρονούμεν ότι συμβαίνει και εις τας + διανοίας των ανθρώπων και συγχρόνως εις τα φυσικά της ψυχής των. + Δηλαδή με όποιους νόμους ανατραφούν, όταν αυτοί με κάποιαν θεϊκήν + μοίραν μείνουν ακίνητοι εις μακρόν διάστημα, ώστε κανείς να μην + ενθυμήται ούτε να ήκουσε ότι άλλοτε ήσαν διαφορετικοί από σήμερον, + τότε σέβεται και φοβείται η ψυχή να μετακινήση κάτι τι από τα + υπάρχοντα τότε καθεστώτα. Λοιπόν πρέπει έκαστος πολίτης να σκεφθή + μέθοδον, πώς να συμβή τούτο με οποιονδήποτε τρόπον εις την πόλιν. + Λοιπόν εγώ την εξής μέθοδον ευρίσκω. Όλοι θεωρούν μεταβλητά τα + παιγνίδια των νέων, καθώς ελέγαμεν προηγουμένως, και ότι είναι + πραγματικώς παιγνίδια και ότι δεν συμβαίνει μεγίστη πρόοδος ή βλάβη + από αυτά, και διά τούτο δεν τα εμποδίζουν, αλλά τα παρακολουθούν + υποχωρούντες, και δεν σκέπτονται ότι αυτοί, οι οποίοι νεωτερίζουν + εις τα παιγνίδια, θα γίνουν κατόπιν διαφορετικοί άνδρες από + εκείνους, οι οποίοι είναι τόρα και οι οποίοι ήσαν προηγουμένως + παίδες, αφού δε θα γίνουν διαφορετικοί, θα ζητούν άλλον βίον και + τοιουτοτρόπως θα επιθυμήσουν άλλας ασχολίας και νόμους και κατόπιν + από αυτό, ωσάν να ήλθε εις την πόλιν το μεγαλίτερον κακόν, δεν θα + φοβήται κανείς από αυτούς. Και τα μεν άλλα, όταν μεταβάλλωνται, + ολιγώτερα κακά προξενούν, δηλαδή όσα πάσχουν το τοιούτον ως προς + το εξωτερικόν σχήμα (τρόπους). Όσα όμως περιστρέφονται εις τα ήθη + και ευκόλως μεταπίπτουν από τον έπαινον εις την κατάκρισιν, νομίζω + ότι αυτά έχουν ανάγκην της μεγαλιτέρας προσοχής από όλα. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς όχι; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Και λοιπόν; Άραγε πιστεύομεν εις τους προηγουμένους λόγους, όπου + ελέγαμεν, ότι δηλαδή οι ρυθμοί και όλη η μουσική είναι απομίμησις + των τρόπων των καλλιτέρων και των χειροτέρων ανθρώπων, ή πώς + αλλέως; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Διόλου διαφορετική δεν ημπορεί να είναι η γνώμη από μέρους μας. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν δεν φρονούμεν ότι πρέπει να σκεφθώμεν παν μέσον, ώστε οι + παίδες μας να μη επιθυμούν να δοκιμάζουν άλλας μιμήσεις εις τους + χορούς και τας μελωδίας, ούτε να ημπορέση κανείς να τους καταπείση, + όταν τους παρουσιάζη όλων των ειδών τας ηδονάς; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ ορθά ομιλείς. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν κανείς από ημάς γνωρίζει καμμίαν καλλιτέραν τέχνην δι' αυτά + από τους Αιγυπτίους; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ποίαν λοιπόν εννοείς; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Να καθιερωθούν όλοι οι χοροί και όλαι αι μελωδίαι, και να ορισθούν + πρώτον μεν αι εορταί ολοκλήρου του έτους ομού ποίαι πρέπει να + γίνωνται εις την δείνα εποχήν και εις τους δείνα θεούς και εις τους + παίδας αυτών και τους δαίμονας. Έπειτα δε εις εκάστην θυσίαν των + θεών ποία ωδή πρέπει να ψάλλεται και με ποίους χορούς πρέπει να + γεραίρεται η θυσία εκείνη, αυτά να τακτοποιήσουν πρώτον μερικοί, + και όσα ορισθούν να τα καθιερώσουν με θυσίας εις τας Μοίρας και + όλους τους άλλους θεούς όλοι οι πολίται συγχρόνως, εκάστην δηλαδή + ωδήν εις έκαστον θεόν και εις εκάστην από τας άλλας θεότητας. Εάν + δε κανείς έξω από αυτά προσφέρη εις κάποιον θεόν άλλους ύμνους και + χορούς, τότε να έχουν το δικαίωμα οι ιερείς και αι ιέρειαι μετά + των νομοφυλάκων να τους εμποδίζουν ευσεβώς συμφώνως με τον νόμον, + ο δε εμποδιζόμενος, εάν δεν παύη εκουσίως, να υφίσταται εις όλην + του την ζωήν δίκας ασεβείας από τον πρώτον επιθυμούντα. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ ορθά. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Αφού λοιπόν εφθάσαμεν εις αυτό το μέρος του λόγου, ας υποστώμεν ό,τι + αρμόζει εις τον εαυτόν μας. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ως προς τι εννοείς. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Πας νέος βεβαίως, πολύ δε περισσότερον ο ηλικιωμένος, όταν ιδή ή + και ακούση απλώς κανέν έκτροπον και όλως ασυνήθιστον, ποτέ δεν + είναι δυνατόν να κατευνάση την αμφιβολίαν περί αυτού, τόσον + αποτόμως σπεύδων, αλλά θα σταθή ωσάν να ευρίσκεται εις + διασταύρωσιν οδών και να μη γνωρίζη καλά τον δρόμον, είτε τύχη + μόνος του να βαδίζη είτε μαζί με άλλους, και θα ερωτήση τους + άλλους διά την απορίαν του, και δεν θα ξεκινήση προηγουμένως, πριν + να βεβαιωθή με την εξέτασιν της διευθύνσεως, πού άραγε θα τον + οδηγήση. Και λοιπόν και ημείς τόρα το ίδιον πρέπει να κάμωμεν. + Δηλαδή, αφού τόρα εις την συζήτησιν των νόμων μας έτυχε ένας + παράδοξος λόγος, είναι ανάγκη να κάμωμεν όλην την εξέτασιν, και + όχι τόσον ευκόλως να αποφανθώμεν διά τόσον σπουδαίον πράγμα, αφού + έχομεν τόσον μεγάλην ηλικίαν, και να διισχυριζώμεθα ότι ημπορούμεν + εις την στιγμήν να ειπούμεν κάτι τι σαφές. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ ορθά ομιλείς. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν εις αυτό μεν θα δώσωμεν καιρόν, θα το επικυρώσωμεν δε τότε, + όταν το εξετάσωμεν επαρκώς. Αλλά τόρα, διά να μην εμποδισθώμεν + ματαίως να τελειώσωμεν την συνέχειαν της διατάξεως των νόμων + τούτων, ας προχωρήσωμεν προς το τέλος αυτών. Διότι είναι πολύ + πιθανόν, αν θέλη ο θεός, και αυτή όλη η έρευνα εάν τελειώση + ικανοποιητικώς, να μας εξηγήση και αυτήν την τορινήν μας απορίαν. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ καλά ομιλείς, καλέ Ξένε, και ας κάμωμεν καθώς είπες. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν, είπαμεν, ας δεχθώμεν αυτό το παράλογον, δηλαδή να γίνουν + νόμοι αι ωδαί μας, καθώς έκαμαν οι παλαιοί ως προς την κιθαρωδίαν + και τους ωνόμασαν νόμους διά παρόμοιον λόγον, καθώς φαίνεται. Ώστε + πολύ πιθανόν ούτε εκείνοι να μη απεμακρύνοντο από αυτό που λέγομεν + τόρα, αλλά να το εμάντευσε κανείς ωσάν εις τον ύπνον του ή και εις + τον ξύπνον του. Και λοιπόν η απόφασις περί αυτού ας είναι η εξής. + Έξω από τας δημοσίας μελωδίας και τα ιερά και όλους τους χορούς + των νέων κανείς ας μη προφέρη τίποτε περισσότερον ή διαφορετικόν + από τους νόμους ούτε μετακίνησιν να εκτελή. Και ο μεν τοιούτος ας + απομακρύνεται ατιμώρητος, όστις δε δεν υπακούει, καθώς είπαμεν προ + ολίγου, ας τον τιμωρούν οι νομοφύλακες και αι ιέρειαι και οι + ιερείς. Αυτά δε τόρα ας είναι παραδεκτά εις την συζήτησίν μας. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ας είναι παραδεκτά. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Αλλά με ποίον τρόπον ημπορεί κανείς να νομοθετήση αυτά χωρίς να + περιγελασθή; Λοιπόν ας εξετάσωμεν και το εξής ακόμη ως προς αυτά. + Είναι ασφαλέστερον να κατασκευάσωμεν ως είδος εκμαγεία πρώτον με + τον λόγον. Εννοώ δε έν μεν από αυτά τα εκμαγεία να είναι το εξής. + Αφού γίνη θυσία και καούν τα σφάγια συμφώνως με τον νόμον, εάν + κανείς, λέγομεν, ατομικώς παρουσιαζόμενος εις τους βωμούς και τα + ιερά, είτε υιός είτε αδελφός, βλασφημή παντός είδους βλασφημίας, + άραγε τότε δεν θα ειπούμεν ότι εμπνέει με τους λόγους του + απογοήτευσιν και κακήν πρόρρησιν και μαντείαν διά τον πατέρα του + και τους άλλους συγγενείς του; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Αμέ τι; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν εις τα ιδικά μας μέρη αυτό γίνεται, πάντοτε σχεδόν, διά να + εκφρασθώ ούτω πως, εις όλας τας πόλεις. Δηλαδή, όταν καμμία αρχίση + να εκτελέση δημοσίως καμμίαν θυσίαν, κατόπιν έρχεται όχι είς + χορός, αλλά πλήθος χορών, και αφού σταθούν οι χορευταί όχι μακράν + από τους βωμούς αλλά πλησίον αυτών, κάποτε ξεστομίζουν κάθε είδος + βλασφημίας επάνω εις τα ιερά, με λέξεις και με ρυθμούς και με + θρηνωδεστάτας μελωδίας συγκλονίζοντες τας ψυχάς των ακροατών, και + όστις κατορθώση να κάμη την θυσιάζουσαν πόλιν να δακρύση αμέσως, + αυτός αναγνωρίζεται νικητής. Αυτόν λοιπόν τον νόμον άραγε δεν τον + καταργούμεν; Και αν τυχόν γίνη ανάγκη να ακούσουν οι πολίται + τοιαύτας θρηνωδίας, όταν συμβούν όχι ημέραι φαιδραί αλλά + αποφράδες, τότε θα ήτο καλόν μάλλον απ' έξω να έλθουν κάποιοι + χοροί ωδικοί μισθωμένοι, καθώς είναι οι πληρωνόμενοι διά να + συνοδεύουν τους νεκρούς με κάποιαν Καρικήν μούσαν. Ακριβώς αυτό + έπρεπε να γίνεται και εις αυτάς τας ωδάς, και μάλιστα ως επίδειξις + διά τας επικηδείους ωδάς δεν αρμόζουν οι στέφανοι ούτε οι χρυσοί + στολισμοί, αλλά όλως το αντίθετον, διά να τελειώνω όσον το δυνατόν + την ομιλίαν μου περί αυτών. Απλώς δε το εξής σας ερωτώ πάλιν περί + αυτών, αν σας αρέσει αυτό ως πρώτον εκμαγείον με τας ωδάς. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ποίον; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Η ευφημία. Και μάλιστα αν θέλετε να είναι το είδος της ωδής μας + εντελώς εύφημον; Ή θέλετε να μη σας εξαναρωτώ, αλλά να το + παραδέχωμαι ούτως πως; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Βεβαιότατα παραδέξου το. Διότι αυτός ο νόμος επικυρώνεται με όλας + μας τας ψήφους. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν κατόπιν από την ευφημίαν ποίος έρχεται ως δεύτερος νόμος της + μουσικής; Όχι άραγε το να γίνωνται προσευχαί εις τους θεούς, εις + τους οποίους θυσιάζομεν εκάστοτε; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς όχι; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Τρίτος δε νόμος θα είναι, νομίζω, ότι οι ποιηταί πρέπει να + γνωρίζουν ότι αι προσευχαί είναι παρακλήσεις εις τους θεούς. Και + λοιπόν πρέπει αυτοί πολύ να προσέχουν μήπως απατηθούν κάποτε και + ζητήσουν τίποτε κακόν ως αγαθόν. Διότι βεβαίως αυτό το πάθημα θα + ήτο γελοίον, εάν πραγματοποιηθή τοιαύτη ευχή. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Αμέ τι; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν ημείς ολίγον προηγουμένως δεν επείσθημεν εις τον λόγον, ότι + πρέπει ούτε αργυρούς πλούτος ούτε χρυσούς να ευρίσκεται εντός της + πόλεως; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Βεβαιότατα. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν διά ποίον πράγμα να δεχθώμεν ότι χρησιμεύει ως παράδειγμα + αυτός ο διισχυρισμός; Άραγε όχι διά το εξής, ότι δηλαδή το γένος + των ποιητών δεν είναι ικανόν να γνωρίζη τόσον καλά τα αγαθά και τα + μη αγαθά; Λοιπόν, εάν κανείς ποιητής συνθέση με λέξεις ή και με + μελωδίαν εσφαλμένας ευχάς, θα κάμη ημάς τους πολίτας να + προσευχώμεθα τα αντίθετα διά σπουδαιότατα πράγματα. Και όμως, + καθώς ελέγαμεν, από αυτό το σφάλμα δεν θα εύρωμεν πολλά άλλα + μεγαλίτερα. Λοιπόν θέλετε να δεχθώμεν και αυτόν τον νόμον και τον + τύπον ως ένα από τους σχετικούς με την μούσαν; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ποίον; Ειπέ το σαφέστερον εις ημάς. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Ο ποιητής έξω από τα νόμιμα της πόλεως και τα δίκαια ή τα καλά ή τα + αγαθά τίποτε δεν πρέπει να κάμνη, όσα δε συνθέση να μην έχη το + δικαίωμα να τα δείξη εις κανένα ιδιώτην προηγουμένως πριν να + παρουσιασθούν εις τους ιδίους τους εκλεχθέντας δι' αυτά κριτάς και + νομοφύλακας και να εγκριθούν. Σχεδόν δε υπάρχουν οι νομοθέται, τους + οποίους εξελέξαμεν διά τα μουσικά και ο επιμελητής της παιδείας. + Και λοιπόν: Καθώς σας ερώτησα πολλάκις θέλετε να τεθή αυτός ο + νόμος και ο τύπος και αυτό το τρίτον εκμαγείον, ή πώς φρονείτε; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Βεβαίως να τεθή. Αμέ τι; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Κατόπιν δε από αυτά είναι ορθότατον να ψάλλωνται ύμνοι θεών και + εγκώμια ανάμικτα με προσευχάς, και πάλιν κατόπιν από τους θεούς εις + τους δαίμονας και τους ήρωας θα ήσαν αρμόδιαι μαζί με τα εγκώμια αι + προσευχαί. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς όχι; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Κατόπιν δε από αυτά πλέον πρέπει αμέσως να τεθή χωρίς φθόνον ο εξής + νόμος. Όσοι πολίται αποθάνουν, αφού εκτελέσουν με το σώμα των ή με + τας ψυχάς των έργα ένδοξα και κοπιώδη και εφάνησαν ευπειθείς εις + τους νόμους, αυτοί πρέπει να απολαύσουν εγκώμια. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς όχι; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Βεβαίως όμως όσοι ακόμη ζουν δεν είναι φρόνιμον να τους τιμωρούν με + εγκώμια και ύμνους, πριν κανείς να περάση όλην του την ζωήν και να + προσθέση καλόν τέλος. Αυτά δε όλα από ημάς ας γίνουν κοινά διά τους + άνδρας και τας γυναίκας τους πασιγνώστους αγαθούς και τας αγαθάς. + Τας δε ωδάς και τους χορούς πρέπει να τας καθιερώσωμεν ως εξής. + Πολλαί υπάρχουν από τους παλαιούς παλαιαί και καλαί συνθέσεις ως + προς την μουσικήν και μάλιστα επίσης καλοί χοροί διά τα σώματα, + από τους οποίους κανείς δεν φθονεί να εκλέξη το πρέπον και αρμόζον + εις το καθεστώς πολίτευμα. Να εκλέξουν δε κριτάς αυτών όχι + νεωτέρους από τα πενήντα έτη, και όποιον μεν από τα παλαιά + ποιήματα ευρεθή κατάλληλον, να το εγκρίνουν, όποιον δε είναι + ελλιπές ή εντελώς ακατάλληλον, αυτό να το απορρίπτουν ολοτελώς. + Όποιον δε εκλέγεται, να το μεταρρυθμίζουν, αφού το παραλάβουν + ποιητικοί και μουσικοί συγχρόνως άνδρες, εφαρμόζοντες την + ποιητικήν των δύναμιν, από δε τας ηδονάς των και επιθυμίας εις + πολύ ολίγας εμπιστευόμενοι, και ερμηνεύοντες τον σκοπόν του + νομοθέτου να εγκαταστήσουν τον χορόν και την ωδήν όσον το δυνατόν + σύμφωνον με το πνεύμα των. Πάσα δε ατακτοποίητος μελέτη ως προς + την μουσικήν, όταν λάβη τάξιν και όταν δεν προσφερθή η θελκτική + μουσική, είναι πάντοτε πολύ καλλιτέρα. Το ηδονικόν όμως είναι + κοινόν εις όλα τα είδη αυτής. Δηλαδή αναλόγως της μουσικής με την + οποίαν θα ζήση κανείς από την παιδικήν του ηλικίαν έως την ακμαίαν + και σώφρονα, εάν μεν συνηθίση σώφρονα μουσικήν και τακτοποιημένην + και ακούση την αντίθετον, την μισεί και την ονομάζει δουλοπρεπή, + εάν δε ανατραφή με την κοινήν θελκτικήν, λέγει ότι είναι ψυχρά και + αηδής η αντίθετος. Ώστε, καθώς είπαμεν προ ολίγου, το ζήτημα της + ηδονής ή της αηδίας της μιας ή της άλλης δεν κερδίζει τίποτε, εκ + περισσού δε η μεν μία κάμνει καλλιτέρους τους ανατραφέντας με + αυτήν, η δε άλλη χειροτέρους. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ καλά το είπες. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Ακόμη δε θα είναι ανάγκη να διακρίνη κανείς με γενικάς γραμμάς τας + ωδάς, αι οποίαι αρμόζουν εις τα θήλεα και εις τα άρρενα, και + μάλιστα να τας προσαρμόση με τας αρμονίας και με τους ρυθμούς. + Διότι θα είναι φρικώδες να παραφωνή εις όλην την αρμονίαν ή να + εκτροχιάζεται από τον ρυθμόν, όταν έκαστον από αυτά δεν + συμβιβάζεται διόλου με τας μελωδίας. Λοιπόν είναι ανάγκη και αυτών + τους τύπους να νομοθετήση. Είναι δε ανάγκη και εις τα δύο γένη να + αποδίδη κανείς τα κοινά γνωρίσματα, αλλά τα ιδιαίτερα γνωρίσματα + των θηλέων πρέπει να τα εξαίρη με την κυρίαν διαφοράν της φύσεώς + των. Επομένως την μεγαλοπρέπειαν και την ροπήν προς την ανδρείαν + πρέπει να την θεωρήση ως ανδροπρεπή, την δε περισσοτέραν κλίσιν + προς την κοσμιότητα και την σωφροσύνην ως θηλυπρεπέστερον πρέπει + να το αναγράψωμεν εις τον νόμον και εις τον λόγον. Η τάξις λοιπόν + των ωδών αυτή ας είναι. Τόρα πλέον όμως ας ορίσωμεν την + διδασκαλίαν και την παράδοσιν τούτων, δηλαδή με ποιον τρόπον και + ποίοι και πότε πρέπει να κάμνουν έκαστον από αυτά. Καθώς λοιπόν ο + ναυπηγός, θέτων ως βάσιν την αρχήν της ναυπηγήσεως, σχεδιάζει το + σκάρωμα των πλοίων, το ίδιον νομίζω και εγώ ότι κάμνω, δηλαδή, ενώ + προσπαθώ να ξεχωρίσω τα σχέδια των διαφόρων βίων συμφώνως με την + φύσιν της ψυχής των, πραγματικώς θέτω ως βάσιν το σκάρωμα αυτών, + και ορίζω ότι πρέπει να σκεφθώμεν καλά με ποίαν μέθοδον και με + ποίους τρόπους συναναστρεφόμενοι θα ταξιδεύσωμεν όσον το δυνατόν + καλλίτερον εις αυτό το ταξίδι της ζωής. Και λοιπόν τα ανθρώπινα + πράγματα δεν είναι μεν άξια μεγάλης προσοχής, πρέπει όμως να τα + μελετώμεν. Αυτό όμως δεν επιτυγχάνει πάντοτε. Αφού όμως εφθάσαμεν + έως εδώ, εάν ημπορέσωμεν να το εκτελέσωμεν οπωσδήποτε αρμοδίως, + ίσως είναι ανάλογον των δυνάμεών μας. Τι εννοώ όμως άραγε; Εάν μου + υποβάλη κανείς αυτήν την ένστασιν, ίσως έχει δίκαιον. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Βεβαιότατα. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Εγώ φρονώ ότι πρέπει το μεν σπουδαίον να το σπουδάζωμεν, το δε μη + σπουδαίον να μη το σπουδάζωμεν. Εκ φύσεως δε ο μεν θεός είναι άξιος + πάσης της αξιομακαρίστου μελέτης, ο άνθρωπος όμως, καθώς είπαμεν + προηγουμένως, είναι έν παιγνίδιον εφευρημένον από τον θεόν, και + βεβαίως αυτό το έργον αυτού είναι το ανώτερον από όλα. Λοιπόν αυτόν + τον τρόπον πρέπει να ακολουθή και να παίζη όσον το δυνατόν + ωραιότερα παιγνίδια έκαστος ανήρ και εκάστη γυνή εις όλην των την + ζωήν, σκεπτόμενοι αντιθέτως από ό, τι συνηθίζουν τόρα. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Τόρα βεβαίως νομίζουν ότι αι μελέται πρέπει να γίνωνται χάριν των + παιγνιδίων. Δηλαδή τα πολεμικά, τα οποία θεωρούν σπουδαία, νομίζουν + ότι πρέπει να τελειοποιούν χάριν της ειρήνης. Αλλά καθώς φαίνεται + τόρα εν καιρώ πολέμου δεν υπάρχει δι' ημάς ούτε παιγνίδιον ούτε + σπουδή αξιόλογος, ούτε εις το παρόν ούτε εις το μέλλον, η οποία να + λέγωμεν βεβαίως ότι είναι το σπουδαιότερον πράγμα. Πρέπει λοιπόν + έκαστος να διέλθη περισσότερον και καλλίτερον τον ειρηνικόν βίον. + Λοιπόν ποίον είναι το ορθόν; + + Πρέπει να περάση κανείς όλην την ζωήν του παίζων μερικά παιγνίδια + εις τας θυσίας και ψάλλων και χορεύων, ώστε να ημπορέση τους μεν + θεούς να τους καταστήση ευσπλαγχνικούς προς τον εαυτόν του, τους + δε εχθρούς να τους αποκρούη και να τους νικά εις την μάχην. Ποίας + ωδάς ψάλλων και χορεύων θα κάμη αυτά τα δύο, το μεν γενικόν + σχέδιον ελέχθη και ωσάν δρόμοι χωρίζουν εμπρός του, τους οποίους + πρέπει να διαβή έχων ελπίδα ότι και ο ποιητής καλά λέγει τους + στίχους (3) + + Τηλέμαχε, άλλα μόνος θα βρης με το μυαλό σου + Και άλλα ο θεός θα σου τα ειπή. Γιατί εγώ νομίζω + Πως συ με θέλημα θεού εγεννήθης και ανετράφης. + + Αυτό λοιπόν το ίδιον πρέπει να έχουν εις τον νουν των και οι ιδικοί + μας τρόφιμοι και να φρονούν ότι τα λεχθέντα ελέχθησαν + ικανοποιητικώς, μερικά δε και ο δαίμων και ο θεός θα τους + συμβουλεύση ως προς τας θυσίας και τους χορούς εις ποίους και πότε + προσφέροντες αυτάς και εξιλεώνοντες θα ζήσουν συμφώνως με την + φύσιν, το περισσότερον αποτελούντες ταχυδακτυλουργήματα, πολύ δε + ολίγον μετέχοντες της πραγματικότητος. + +ΜΕΓΙΛΛΟΣ. + + Όλως διόλου εξευτελίζεις, καλέ Ξένε, το ανθρώπινον γένος μας. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Μη απορείς, φίλε Μέγιλλε, αλλά συγχώρησέ με. Διότι έρριψα βλέμμα + εις τον θεόν (4) και με την εντύπωσιν εκείνην είπα αυτό που είπα + τόρα. Όμως ας είναι το γένος μας όχι μηδαμινόν, αφού το θέλεις, + αλλ' άξιον κάποιας προσοχής. + + Εις την σειράν όμως κατόπιν από αυτά ελέχθησαν αι οικοδομαί των + γυμναστηρίων και των δημοσίων σχολείων εις τρία μέρη εντός της + πόλεως, έξω δε από την πόλιν πάλιν εις τρία μέρη γυμναστήρια διά + τους ίππους και εκτάσεις τακτοποιημέναι χάριν της τοξικής και των + άλλων ακροβολισμών (σφενδόνης) συγχρόνως χάριν μαθήσεως και + ασκήσεως των νέων. Εάν δε τυχόν δεν ελέχθησαν τότε ικανοποιητικώς, + τάρα ας λεχθούν με την έρευναν των νόμων. Εις όλα δε αυτά να + μένουν διδάσκαλοι ξένοι συμφωνημένοι με μισθόν και να διδάσκουν + εις τους φοιτώντας όσα μαθήματα συντελούν εις τον πόλεμον και όσα + συντελούν εις την μουσικήν. Και όχι μόνον να φοιτά εκείνος, τον + οποίον επιτρέπει ο πατήρ του, όποιον δε δεν επιτρέπει να τον + αμελούν, αλλά καθώς λέγομεν πας ανήρ και παις όσον είναι δυνατόν + πρέπει να μορφωθή υποχρεωτικώς, διότι μάλλον ανήκει εις την πόλιν + παρά εις τους γονείς του. Τα ίδια λοιπόν και περί των θηλέων, δηλ. + ο ιδικός μου νόμος θα ειπή ότι πρέπει και τα θήλεα να γυμνάζωνται + εις όλα, εις όσα και τα άρρενα. Και λέγων τούτο δεν έχω τίποτε να + φοβηθώ ούτε από την ιππικήν ούτε από την γυμναστικήν, ότι τάχα εις + μεν τους άνδρας αρμόζουν, εις δε τας γυναίκας δεν αρμόζουν. Διότι + και από μύθους παλαιούς που έχω ακούσει επείσθην και από σημερινά + σχεδόν γνωρίζω ότι αμέτρητες χιλιάδες γυναικών υπάρχουν εις τα + μέρη του Ευξείνου Πόντου, τας οποίας τας ονομάζουν Σαυρομάτιδας, + αι οποίαι όχι μόνον εις των ίππων αλλά και των τόξων και των άλλων + όπλων την άσκησιν μετέχουν υποχρεωτικώς εξ ίσου με τους άνδρας. + Κάμνω δε από αυτάς τον εξής συλλογισμόν. Λέγω ότι, αφού αυτά είναι + δυνατόν να γίνωνται ούτω πως, τότε είναι εντελώς ανόητα τα + γινόμενα εις τα μέρη μας, δηλαδή ότι δεν εκτελούν με μίαν ψυχήν + και με μίαν ρωμαλεότητα τα ίδια οι άνδρες και αι γυναίκες. Διότι + σχεδόν εις το όλον γίνεται μισή η πόλις από διπλασίαν με τας ιδίας + ασχολίας και τους κόπους. Και όμως αυτό θα ήτο παράδοξον σφάλμα + δι' ένα νομοθέτην. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Φαίνεται βεβαίως. Και όμως, καλέ Ξένε, πάρα πολλά από όσα λέγεις + είναι έξω από τα συνηθισμένα πολιτεύματα. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Αλλ' όμως είπα ότι πρέπει να αφήσωμεν να τελειώση η συζήτησις, όταν + δε τελείωση καλώς, τότε πλέον να εκλέξωμεν ό,τι κρίνομεν ορθόν. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ αρμονικά ωμίλησες και με έκαμες να κάμω παρατηρήσεις ο ίδιος + εις τον εαυτόν μου, διότι τα είπα αυτά. Λέγε λοιπόν τόρα πάλιν ό,τι + σου αρέσει. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Το εξής μου αρέσει, φίλε Κλεινία, που το είπα και προηγουμένως, ότι + δηλαδή, εάν αυτά δεν ήσαν βασανισμένα τελείως με τα έργα ότι είναι + δυνατόν να τελεσθούν, ίσως τότε έπρεπε κάπως να εναντιωθή κανείς + εις τον λόγον μου, ο οποίος δεν δέχεται με κανένα τρόπον τον νόμον + τούτον, και ποτέ δεν θα κατορθώση να εξαλείψη μέσα εις αυτούς την + διαταγήν μας, ώστε να μη λέγωμεν ότι πρέπει να μετέχη όσον το + δυνατόν εξ ίσου εις την παιδείαν το θήλυ με το άρρεν γένος. Και + βεβαίως πρέπει ως εξής να σκεπτώμεθα δι' αυτά. Μήπως, εάν δεν + μετέχουν αι γυναίκες με τους άνδρας από κοινού εις όλην την ζωήν, + δεν θα είναι ανάγκη να δημιουργηθή κάποια ιδιαιτέρα διάταξις δι' + αυτάς. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Βεβαίως είναι ανάγκη. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Ποίαν λοιπόν συμμετοχήν εξ όλων των συνηθιζομένων ημπορούμεν να + θεωρήσωμεν προτιμοτέραν από αυτήν, την οποίαν ημείς τόρα + επιβάλλομεν εις αυτάς; Τάχα αυτήν που εφαρμόζουν εις τας γυναίκας + των οι Θράκες και άλλαι πολλαί φυλαί, δηλαδή να καλλιεργούν την + γην και να βόσκουν αγέλας και ποίμνια και να υπηρετούν χωρίς + καμμίαν διαφοράν από τους δούλους; Ή καθώς ημείς και όλοι οι + κάτοικοι εκείνων των μερών; Δηλαδή εις ημάς το εξής συμβαίνει ως + προς αυτά. Σωριάζομεν, καθώς λέγουν, εις μίαν κατοικίαν όλα τα + πράγματα και τα παραδίδομεν εις τας γυναίκας να τα διαχειρίζωνται + και να διευθύνουν τας σαΐττας και όλην την υφαντικήν. Ή μήπως + πρέπει να δεχθώμεν τον μέσον βαθμόν τούτου, φίλε Μέγιλλε, τον + Λακωνικόν; Δηλαδή ότι πρέπει αι μεν κόραι να μετέχουν εις τα + γυμνάσια και εις την μουσικήν, αι δε γυναίκες να απέχουν από την + υφαντικήν, και να υφαίνουν μίαν ζωήν γυμνασμένην και όχι διόλου + μηδαμινήν και περιφρονημένην, τας δε περιποιήσεις πάλιν και τας + διαχειρίσεις και την ανατροφήν των παίδων να τας καταστήσωμεν + κοινάς. Εις δε τα πολεμικά να μη λαμβάνουν μέρος, ώστε, ούτε αν + παρουσιασθή καμμία επείγουσα ανάγκη να υπερασπισθούν την πόλιν και + τα τέκνα των, να μη ημπορούν εντέχνως να λάβουν μέρος εις τα τόξα + ως άλλαι Αμαζόνες, ούτε να κρατήσουν ασπίδα και δόρυ και να + μιμηθούν την Αθηνάν και να αντικρούσουν γενναίως την εκπόρθησιν + της πατρίδος των και, αν όχι άλλο, τουλάχιστον να ημπορέσουν να + προξενήσουν φόβον εις τους εχθρούς, όταν παρατηρηθούν εις κάποιαν + παράταξιν; Τας δε Σαυρομάτιδας ουδέ εις το ελάχιστον ημπορούν να + τας μιμηθούν, εάν ζουν με αυτόν τον τρόπον, συγκρινόμεναι δε με + αυτάς εκείναι αι γυναίκες θα εφαίνοντο άνδρες. Εις αυτά λοιπόν + όποιος θέλει να επαινή τους νομοθέτας των μερών σας, ας τους + επαινή. Εγώ όμως δεν ημπορώ να ομιλήσω διαφορετικά. Διότι ο + νομοθέτης πρέπει να είναι πλήρης και όχι μισός και το μεν θήλυ να + το παραμελή να εντρυφά με ατακτοποίητον ζωήν, και μόνον διά άρρεν + να φροντίζη καλά, και σχεδόν το ήμισυ της ευτυχισμένης ζωής αντί + της διπλασίας να αφήνη εις την πόλιν. + +ΜΕΓΙΛΛΟΣ. + + Τι θα κάμωμεν, καλέ Κλεινία; θα αφήσωμεν αυτόν τον Ξένον να + καταφέρεται τόσον πολύ εναντίον της Σπάρτης μας; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Μάλιστα. Αφού δηλαδή του εδώσαμεν το θάρρος, ας τον αφήσωμεν έως + ότου να εξετάση εντελώς τους νόμους + +ΜΕΓΙΛΛΟΣ. + + Καλά λέγεις. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Τότε λοιπόν οφείλω άραγε εγώ να προσπαθήσω, να εξηγήσω την + συνέχειαν; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς όχι; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν πόσην πρόοδον θα έχουν εις την ζωήν των οι άνθρωποι, οι + οποίοι τας μεν απολύτους ανάγκας τας έχουν μετρίας, τας δε τέχνας + τας εμπιστεύθησαν εις άλλους, ανέθεσαν δε εις τους δούλους την + γεωργίαν, η οποία φέρει αρκετόν μερίδιον εις ανθρώπους ζώντας + σωφρονικώς, υπάρχουν δε συσσίτια· χωριστά μεν διά τους άνδρας, + παραπλεύρως δε τα των συγγενών των, δηλαδή των τέκνων των και των + θηλέων και των μητέρων των· είναι δε ανατεθειμένον εις τους + άρχοντας και εις τας αρχούσας να απολύουν αυτά εκάστην ημέραν, + αφού επιθεωρήσουν και ιδούν την διαγωγήν των συσσίτων, κατόπιν δε, + αφού κάμη σπονδήν ο άρχων και οι άλλοι εις τους θεούς, εις τους + οποίους είναι καθιερωμένη εκείνη η νυξ και η ημέρα, τότε πλέον να + απέλθουν εις τας οικίας των; Εις τους έχοντας λοιπόν τοιαύτην + διάταξιν άραγε δεν μένει κανέν υποχρεωτικόν και αρμόδιον έργον, + αλλά ως σφακτόν πρέπει έκαστος να ζη, διά να παχαίνη; Λοιπόν + βεβαίως δεν το θεωρούμεν δίκαιον ούτε καλόν, ούτε είναι δυνατόν + ό,τι ζη ούτω πως να μη λάβη ό,τι του αρμόζει, αρμόζει δε εις αργόν + ζώον και οκνηρώς παχυνθέν σχεδόν να φαγωθή από άλλα ζώα υπερβολικά + κατατρυχόμενα και έχοντα ανδρείαν και φιλοπονίαν. Αυτά λοιπόν όλα, + εάν τα ζητήσωμεν με αρκετήν ακρίβειαν, καθώς τόρα, ίσως δεν είναι + δυνατόν να πραγματοποιηθούν, ενόσω δεν αποκτήση έκαστος από ημάς + γυναίκας και παίδας και ιδιαιτέρας κατοικίας ατομικώς. Αλλά, εάν + πραγματοποιηθούν τα ερχόμενα εις δευτέραν σειράν από εκείνα που + λέγομεν, θα ήτο αρκετά καλόν. Λοιπόν εις τους ζώντας κατ' αυτόν τον + τρόπον φρονούμεν ότι δεν απομένει το μικρότερον ούτε το + μηδαμινώτερον καθήκον, αλλά ότι επιβάλλεται από τον δίκαιον νόμον + το ανώτερον από όλα τα καθήκοντα. Δηλαδή από όσα προετοιμάζει η + ασχολία του βίου εις όλα τα άλλα έργα, αυτή η οποία επιδιώκει + νίκην εις τα Πύθια και εις τα Ολύμπια διπλασίας και πολύ + περισσοτέρας ασχολίας, είναι φορτωμένος αυτός ο βίος, ο οποίος + εχαρακτηρίσθη ορθότατα ότι ασχολείται εις την τελειοποίησιν της + αρετής του σώματος και της ψυχής. Δηλαδή δεν πρέπει να γίνεται + κανέν έργον παράκαιρον, το οποίον εμποδίζει να προσφέρη εις το + σώμα του τας καταλλήλους ασκήσεις και την τροφήν, ούτε εις την + ψυχήν του μαθήματα και ήθη, πάσα δε νυξ και ημέρα ανεξαιρέτως + χρησιμοποιουμένη δεν αρκεί σχεδόν εις τον εκτελούντα αυτά να + αποκτήση την τελειότητα και την αυτάρκειαν, Αφού λοιπόν αυτά + επλάσθησαν ούτω πως, πρέπει να δώσουν όλοι οι ελεύθεροι τάξιν εις + την ζωήν των διαρκώς, αρχίζοντες σχεδόν από την μίαν αυγήν έως την + άλλην αυγήν και την ανατολήν του ηλίου. Εάν λοιπόν ο νομοθέτης + αναφέρη πολλά και μικρά ζητήματα, ίσως νομισθή κάπως άσχημος ως + προς την διοίκησιν των οικιών, και ως προς τα άλλα και πόσον + αρμόζει να αγρυπνούν όσοι θέλουν να φυλάξουν όλην την πόλιν + ακριβώς έως το τέλος. Δηλαδή το να κοιμάται ολόκληρον μίαν + οποιανδήποτε νύκτα οποιοσδήποτε πολίτης και να μη είναι φανερός + εις όλους τους υπηρέτας ότι εξυπνά και σηκώνεται πάντοτε πρώτος, + αυτό πρέπει να θεωρηθή από όλους αισχρόν και όχι αρμόζον εις + ελεύθερον, είτε νόμον θελήσωμεν να ονομάσωμεν αυτό είτε ασχολίαν. + Και μάλιστα η οικοδέσποινα της οικίας να σηκώνεται από κάποιαν + υπηρέτριαν και όχι αυτή πρώτη να σηκώνη τας άλλας, είναι εντροπή + να το λέγη εις τον εαυτόν του ο δούλος και η δούλη και ο υπηρέτης + και αν είναι δυνατόν και ολόκληρος η οικία. Αφού δε εξυπνήσουν από + την νύκτα όλοι, πρέπει να εκτελούν πολλά μέρη από τα πολιτικά και + οικογενειακά, οι μεν άρχοντες εις την πόλιν, αι δε οικοδέσποιναι + και οι οικογενειάρχαι εις τας οικίας των. Διότι ο πολύς ύπνος δεν + είναι εκ φύσεως αρμόδιος ούτε εις τα σώματα ούτε εις τας ψυχάς μας + ούτε πάλιν εις τας πράξεις τας περιστρεφομένας εις όλα αυτά. + Δηλαδή, όταν κοιμάται κανείς, δεν έχει καμμίαν αξίαν, καθώς και ο + μη ζων. Όστις όμως από ημάς φροντίζει πολύ διά την ζωήν και την + φρόνησίν του, αυτός αγρυπνεί όσον το δυνατόν περισσότερον καιρόν, + λαμβάνων μόνον όσον είναι χρήσιμον εις την υγείαν του. Αυτό δε δεν + είναι πολύ, όταν γίνη καλή συνήθεια. Οι δε αγρυπνούντες άρχοντες + μέσα εις τας πολιτείας είναι τρομεροί διά τους κακούς εχθρούς και + τους κακούς πολίτας, αγαπητοί δε και τίμιοι εις τους δικαίους και + σώφρονας και ωφέλιμοι εις τον εαυτόν των και εις όλην την πόλιν. + + Λοιπόν, όταν η νυξ διέρχεται κατ' αυτόν τον τρόπον εκτός όλων των + λεχθέντων, ημπορεί και να δώση ανδρείαν εις τας ψυχάς εκάστου + πολίτου. Όταν δε επανέλθη η ημέρα και η αυγή, οι μεν παίδες πρέπει + να βαδίζουν εις τα σχολεία, αλλά χωρίς ποιμένα δεν πρέπει να + μένουν ούτε τα πρόβατα ούτε κανέν άλλο, επομένως ούτε οι παίδες + χωρίς παιδονόμους, ούτε οι δούλοι χωρίς κυρίους. Ο παις όμως από + όλα τα θηρία είναι το πλέον δυσκολομεταχείριστον. Διότι, ενόσω + ακόμη η πηγή της φρονήσεώς του δεν είναι κατηρτισμένη, γίνεται + επικίνδυνον και σφοδρόν και αγερωχότερον από όλα τα ζώα. Διά τούτο + πρέπει να δεσμεύεται με πολλά δεσμά ως είδος χαλινών, πρώτην φοράν + μεν όταν απελευθερώνεται από τας τροφούς και μητέρας του με τους + παιδονόμους χάριν των παιγνιδιών και της ανηλικότητός του, έπειτα + δε και με τους διδάσκοντας οτιδήποτε και με τα μαθήματα ως + ελεύθερος. Εάν δε είναι δούλου παις, οποιοσδήποτε ελεύθερος ας + τιμωρή και τον ίδιον τον παίδα και τον παιδονόμον του και τον + διδάσκαλόν του, εάν κάμνη κανέν τοιούτον σφάλμα. Εάν δε πάλιν + ευρεθή κανείς παρών και δεν τιμωρήση δικαίως, πρώτον μεν ας + υπόκειται εις το μεγαλίτερον όνειδος, όποιος δε από τους + νομοφύλακας προωρίσθη διά την επίβλεψιν των παίδων ας σημειώνη + αυτόν που παρευρέθη και δεν ετιμώρησε, ενώ έπρεπε, ή ετιμώρησε, + καθώς έπρεπε. Πρέπει δε να είναι διορατικός και να φροντίζη + υπερβολικά διά την ανατροφήν των παίδων και να διορθώνη τας φύσεις + αυτών, μετατρέπων πάντοτε προς το αγαθόν συμφώνως με τους νόμους. + + Αλλά τόρα πάλιν πώς θα μορφώνη αυτόν επαρκώς ο νόμος μας; Διότι έως + τόρα δεν είπε τίποτε σαφές ούτε αρκετόν, αλλά μερικά μεν είπε, + μερικά δε όχι. Και όμως πρέπει όσον είναι δυνατόν τίποτε να μην + παραλείψη και να εξηγή πάντα λόγον, διά να γίνεται αυτός εις τους + άλλους εξηγητής και παιδαγωγός. Και λοιπόν τα μεν σχετικά με τον + χορόν και με τα μέλη και τα χοροπηδήματα ελέχθησαν, με ποίον τύπον + πρέπει να εκλεχθούν και να διορθωθούν και να καθιερωθούν, από όσα + δεν είναι μεν τυπωμένα συγγράμματα, χωρίς μέτρα όμως, δεν είπαμεν + ακόμη, καλέ μου διδάσκαλε των παίδων, ποία και με ποίον τρόπον + πρέπει να μεταχειριζώμεθα. Και βεβαίως ως προς τον πόλεμον ποία + πρέπει να μανθάνουν και να μελετούν αυτοί, τα έχεις μέσα εις τον + λόγον. Ως προς τα γράμματα όμως πρώτον, και δεύτερον ως προς την + λύραν και την λογιστικήν, τα οποία είπαμεν ότι χρειάζονται, και ως + προς τα πολεμικά και την οικιακήν οικονομίαν και την διοίκησιν της + πόλεως πώς πρέπει να λάβουν όλοι μέρος, και εκτός αυτών ακόμη όσα + είναι χρήσιμα από τα ερευνώντα τας κινήσεις των επουρανίων και των + άστρων και του ηλίου και της σελήνης εφ' όσον είναι ανάγκη να + ενεργή ως προς αυτά όλη η πόλις. — + + Αλλά ποία λοιπόν εννοούμεν; Την κατάταξιν των ημερών συμφώνως με το + διάστημα των μηνών, και των μηνών συμφώνως με έκαστον έτος, εις + τρόπον ώστε αι ώραι και αι θυσίαι και αι εορταί να λαμβάνουν την + αρμόζουσαν τάξιν εις αυτάς διά της εκτελέσεως αυτών συμφώνως με την + φύσιν, και να παρουσιάζουν την πόλιν ζωντανήν και άγρυπνον και τα + οποία εις μεν τους θεούς αποδίδουν τας τιμάς, τους δε ανθρώπους ως + προς αυτά τους κάμνουν περισσότερον νοήμονας. Όλα αυτά, φίλε μου, + δεν ελέχθησαν καλώς εις σε από τον νομοθέτην. Λοιπόν πρόσεχε καλά + εις όσα πρόκειται να ειπούμεν κατόπιν. Είπαμεν ότι πρώτον από τα + γράμματα δεν έχεις αρκετάς γνώσεις, και ευρήκαμεν έλλειψιν εις τον + λόγον, ότι δεν σου ώρισε ακόμη ακριβώς, αν άραγε πρέπει να + προχωρήση εις την εντέλειαν αυτού του μαθήματος όστις μέλλει να + γίνη πολίτης, ή όλως διόλου ούτε αρχήν να κάμη. Ομοίως δε και διά + την λύραν. Τόρα όμως λέγομεν ότι πρέπει να αρχίση. Και διά μεν τα + γράμματα απαιτούνται εις παίδα ηλικίας δέκα ετών τρία έτη, διά να + αρχίση δε την λύραν, είναι κατάλληλος καιρός το δέκατον τρίτον + έτος της ηλικίας, άλλα δε τρία διά να εξακολουθήση. Και ούτε + περισσότερα από αυτά ούτε ολιγώτερα έτη να επιτρέπεται να σπουδάζη + παρανόμως, έστω αν αυτός είτε ο πατήρ του αγαπά ή μισή τα + μαθήματα. Όστις δε δεν υπακούει ας είναι στερημένος των τιμών των + τέκνων του, τας οποίας θα ειπούμεν ολίγον κατωτέρω. + + Αλλά εις αυτό το διάστημα τι πρέπει να μανθάνουν οι νέοι και τι να + διδάσκουν οι διδάσκαλοι, αυτό πρώτον άκουσε. Λοιπόν, ως προς τα + γράμματα (του αλφαβήτου), πρέπει να σπουδάση έως ότου να γίνη + ικανός να γράφη και να αναγινώσκη. Το να γίνουν όμως μερικοί + τέλειοι εις την ταχυγραφίαν και την καλλιγραφίαν, εάν η φύσις των + δεν προχωρή εις τα ορισθέντα έτη, ας αφεθή κατά μέρος, όσον δε διά + τα μη ψαλλόμενα με την λύραν διδάγματα των ποιητών, τα οποία + υπάρχουν τυπωμένα ως συγγράμματα, άλλα μεν με μέτρον, άλλα δε + χωρίς διαιρέσεις ρυθμικάς, τα οποία μάλιστα λέγονται απλώς πεζά + συγγράμματα, στερούμενα ρυθμού και αρμονίας, μας διεσώθησαν + επικίνδυνα έργα από πάρα πολλούς τοιούτους ανθρώπους. Και αυτά, + λαμπροί μου φίλοι νομοφύλακες, τι θα τα κάμετε; Ή τι αν σας + διατάξη να κάμετε εις αυτά ο νομοθέτης θα είναι ορθή η διαταγή + του; Νομίζω ότι αυτός θα ευρεθή εις μεγάλην απορίαν. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Τι είναι αυτή, καλέ Ξένε, η απορία, την οποίαν μόνος σου αποτείνεις + εις τον εαυτόν σου; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Καλά με επρόλαβες, φίλε Κλεινία. Και λοιπόν εις εσάς, οι οποίοι + μετέχετε εις την συζήτησιν των νόμων (!), είναι ανάγκη να εξηγήσω + τι μου φαίνεται εύκολον και τι όχι. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Λοιπόν; Ως προς αυτά τόρα, τι πάθημα σου συνέβη και τα λέγεις αυτά; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Τόρα θα σου το ειπώ. Δηλαδή πολλάκις δεν είναι εύκολον να ομιλή + κανείς τα αντίθετα από άπειρα άλλα στόματα. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Και πώς; Τάχα ολίγον αντίθετα προς τους πολλούς σου φαίνονται ότι + είναι όσα είπαμεν προηγουμένως περί νόμων; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Αυτό που λέγεις τόρα είναι πολύ αληθές. Δηλαδή, καθώς μου φαίνεται, + με προτρέπεις με τον ίδιον δρόμον, ο οποίος εις πολλούς έγινε + μισητός — ίσως όμως και αγαπητός εις άλλους όχι ολιγωτέρους, και, + αν ολιγωτέρους, όχι όμως χειροτέρους τουλάχιστον — , με αυτούς με + παρακινείς να ριψοκινδυνεύω και να τολμώ να βαδίζω τον δρόμον, τον + οποίον ανοίξαμεν με την νομοθεσίαν της συζητήσεώς μας, χωρίς να + υποχωρώ διόλου. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Αμέ τι; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν δεν υποχωρώ. Λέγω λοιπόν ότι υπάρχουν και πάρα πολλοί + ποιηταί εξαμέτρων στίχων και τριμέτρων και όλων εν γένει των + μέτρων, άλλοι μεν επιδιώκοντες το σοβαρόν, άλλοι δε το αστείον, με + τα οποία λέγουν αυτοί οι αριθμούμενοι εις πολλάς χιλιάδας ότι + πρέπει να ανατρέφουν τους ορθώς εκπαιδευομένους και να τους + κάμνουν εντριβείς, καθιστώντες αυτούς πολύ προσεκτικούς ακροατάς + εις τας αναγνώσεις και πολυμαθείς και μανθάνοντας απ' έξω + ολοκλήρους ποιητάς. Άλλοι δε εκλέγουν από όλους μερικά κεφάλαια + και απανθίζουν μερικά πλήρη ρητά, και λέγουν ότι πρέπει να τα μάθη + απ' έξω όστις θέλει να γίνη αγαθός και σοφός από πολυγνωσίαν και + πολυμάθειαν. Δι' αυτούς λοιπόν με προτρέπεις συ να ειπώ με θάρρος, + τι λέγουν ορθώς και τι όχι; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς όχι; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Τι λοιπόν άραγε πρέπει να ειπώ με μίαν εξήγησιν δι' όλα αυτά, διά + να απαντήσω ικανοποιητικώς; Νομίζω σχεδόν το εξής, το οποίον και ο + καθείς θα μου το συγχωρήση, ότι δηλαδή έκαστος από αυτούς πολλά μεν + έχει ειπεί καλώς, πολλά όμως και αντιθέτως. Αφού δε αυτό συμβαίνει + ούτω πως, νομίζω ότι φέρει κίνδυνον εις τους παίδας η πολυμάθεια. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς λοιπόν και τι συμβουλεύεις εις τον νομοφύλακα; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Ως προς τι εννοείς; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Τι παράδειγμα θα έχη υπ' όψει του, ώστε άλλα μεν να επιτρέπη να τα + μανθάνουν όλοι οι νέοι, άλλα δε να τα εμποδίζη; Λέγε και μη + διστάζεις διόλου. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Αγαπητέ μου Κλεινία, πλησιάζω να είμαι ευτυχής με κάποιον καλόν + τρόπον. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ως προς τι; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Ως προς το να μη ευρίσκωμαι εις πλήρη απορίαν παραδείγματος. Διότι + τόρα έρριψα βλέμμα εις τους λόγους, τους οποίους εσυζητήσαμεν ημείς + από την αυγήν έως εδώ, όχι χωρίς κάποιαν έμπνευσιν, μου φαίνεται, + των θεών, και οπωσδήποτε μου εφάνησαν ότι ομοιάζουν εντελώς με + κάποιαν ποίησιν. Και ίσως δεν είναι διόλου παράδοξον αυτό το + πάθημα που μου συνέβη, δηλαδή να ρίψω βλέμμα εις ιδικούς μας + λόγους τόσον πολλούς μαζί και να ευχαριστηθώ υπερβολικά. Το + κυριώτερον όμως είναι ότι από τους περισσοτέρους λόγους, τους + οποίους έμαθα και ήκουσα εις στίχους ή κατ' αυτόν τον τρόπον + πεζούς, αυτοί εδώ από όλους μου εφάνησαν πρακτικώτεροι και + περισσότερον κατάλληλοι διά να τους ακούουν οι νέοι. Και λοιπόν + εις τον νομοφύλακα και εις τον παιδαγωγόν δεν έχω, καθώς νομίζω, + να ειπώ άλλο καλλίτερον παράδειγμα παρά να προτρέψουν τους + διδασκάλους αυτά να διδάσκουν εις τους παίδας και τα σχετικά και + όμοια με αυτά. Δηλαδή, αν ο ίδιος αναγινώσκη έργα ποιητών ή πεζά + συγγράμματα ή παρευρίσκεται εις συζήτησιν χωρίς γραπτά και εύρη + παρόμοια προς όσα λέγομεν τόρα, να μη τα αμελή διόλου, αλλά να τα + γράφη αμέσως. Και πρώτον μεν να αναγκάζη τους ιδίους τους + διδασκάλους να τα μανθάνουν και να τα επαινούν, εις όσους δε + διδασκάλους δεν αρέσουν αυτά να μη τους έχη συνεργάτας, αλλά μόνον + όσοι είναι ομόψηφοι εις τους επαίνους, αυτούς να χρησιμοποιή και + εις αυτούς να παραδίδη τους νέους, διά να τους διδάσκουν και να + τους εκπαιδεύουν. Αυτός είναι ο λόγος μου εδώ και ούτω πως ας + τελειώνη, εφαρμοζόμενος εις τους γραμματοδιδασκάλους συγχρόνως και + εις τα γράμματα του αλφαβήτου. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ως προς τον σκοπόν μας, φίλε Ξένε, μου φαίνεται ότι δεν + παρεκβαίνομεν από το σχέδιον της συζητήσεώς μας. Αν όμως εις το + σύνολον επιτυγχάνωμεν ή όχι ίσως αυτό είναι δύσκολον να το + διισχυριζώμεθα. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Βεβαίως, φίλε Κλεινία, διότι τούτο τότε μόνον θα εννοηθή καλλίτερα, + καθώς είναι επόμενον, όταν, καθώς έχομεν ειπεί πολλάκις, φθάσωμεν + εις το τέλος της συζητήσεώς μας περί νόμων. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ ορθά. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Τόρα λοιπόν δεν πρέπει άραγε κατόπιν από τον γραμματοδιδάσκαλον να + ομιλήσωμεν διά τον κιθαριστήν; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Αμέ τι; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν νομίζω ότι ημείς ενθυμούμενοι τους προηγουμένους λόγους θα + αποδώσωμεν εις τους κιθαριστάς το αρμόζον μέρος και από την + διδασκαλίαν και από όλην την σχετικήν με αυτά εκπαίδευσιν. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ποίους λόγους λοιπόν εννοείς; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Είπαμεν, νομίζω, ότι οι ψάλται του Διονύσου οι εξήντα ετών πρέπει + να είναι υπερβολικά καλαίσθητοι διά τους ρυθμούς και τας συνθέσεις + των αρμονιών, ώστε από την καλήν και την κακήν μίμησιν των + μελωδιών, αι οποίαι μιμούνται τα πάθη, όσα συμβαίνουν εις την + ψυχήν, να ημπορούν να εκλέγουν τας απομιμήσεις της αγαθής και της + αντιθέτου, και αυτά μεν να τα αποβάλλουν, εκείνα δε να τα + παρουσιάζουν εις το μέσον και να τα εξυμνούν και να μαγεύουν τας + ψυχάς των νέων, προτρέποντες έκαστον να τους ακολουθήση εις την + απόκτησιν της αρετής διά των μιμήσεων. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ ορθά ομιλείς. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν χάριν αυτών πρέπει να μεταχειρίζωνται τους φθόγγους της + λύρας και ο κιθαριστής και ο εκπαιδευόμενος διότι αι χορδαί έχουν + καθαρούς φθόγγους, και να αποδίδουν συμφώνως με τας χορδάς τους + φθόγγους της φωνής των. Την δε υπόκρουσιν και την ποικιλίαν της + λύρας, όταν άλλας μεν μελωδίας αποδίδουν αι χορδαί, άλλας δε ο + συνθέτης της μελωδίας και μάλιστα ως προς την δύναμιν και την + ηρεμίαν, ή την ταχύτητα και την αργοπορίαν και την οξυφωνίαν και + βαρυφωνίαν, διά να την αποδίδουν αρμονικώς με τας αντιθέσεις, + παρομοίως δε τας διαφόρους ποικιλίας των ρυθμών τας + προσαρμοζομένας προς τους φθόγγους της λύρας, όλα αυτά δεν πρέπει + να τα διδάξωμεν εις αυτούς οι οποίοι πρόκειται εντός τριών ετών να + αποκτήσουν ταχέως ό,τι είναι χρήσιμον από την μουσικήν. Διότι τα + αντίθετα συγκρούονται μεταξύ των και μανθάνονται δυσκόλως. Και + όμως πρέπει οι νέοι να μανθάνουν όσον το δυνατόν ευκόλως. Διότι τα + υποχρεωτικά μαθήματά των δεν είναι ολίγα, θα τα υποδείξη δε όσον + προχωρεί η συζήτησις μαζί με τον καιρόν. Αλλά όσον διά την μουσικήν + ας φροντίζη ούτω πως ο παιδαγωγός. Όσον δε διά τας μελωδίας καθ' + εαυτάς και τας λέξεις τας οποίας πρέπει να διδάξουν οι + χοροδιδάσκαλοι (διδάσκαλοι της χωρωδίας) και όλα αυτά ελέχθησαν + εις τα προηγούμενα λεπτομερώς, τα οποία μάλιστα είπαμεν ότι πρέπει + να καθιερωθούν, και να είναι αρμόδια δι' εκάστην εορτήν, διά να + δίδουν δόκιμον ηδονήν εις τας πόλεις και να τας ωφελούν. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Αληθή είναι και αυτά που ελεπτολόγησες. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Τότε λοιπόν είναι πολύ ορθόν να παραλάβη και αυτά ο εκλεχθείς από + ημάς άρχων εις την μουσικήν και να επιμελήται με καλήν τύχην, ημείς + δε ας ομιλήσωμεν περί χορού και περί της γενικής γυμναστικής του + σώματος εκτός εκείνων τα οποία είπαμεν προηγουμένως. Δηλαδή καθώς + διά την μουσικήν προσεθέσαμεν το διδακτικόν μέρος το οποίον + υπελείπετο, ομοίως ας κάμωμεν και περί της γυμναστικής. Διότι οι + παίδες και αι κόραι πρέπει να μανθάνουν να χορεύουν και να + γυμνάζωνται. Δεν είναι έτσι; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Μάλιστα. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Διά τους παίδας λοιπόν οι χορευταί, διά δε τας κόρας αι χορεύτριαι + θα είναι επιτήδειοι να τους γυμνάζουν. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ας είναι έτσι. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν ας προσκαλέσωμεν πάλιν αυτόν που θα έχη τας μεγαλιτέρας + δυσκολίας, δηλαδή τον επιμελητήν των παίδων, ο οποίος δεν θα έχη + πολλήν σχόλην διά να φροντίζη και διά την μουσικήν και διά την + γυμναστικήν. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς λοιπόν θα είναι εις θέσιν, αφού είναι γεροντότερος, να έχη + τόσας φροντίδας; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Εύκολα, φίλε μου. Διότι ο νόμος του επιτρέπει και θα επιτρέψη να + προσλαμβάνη εις αυτήν την εργασίαν όσους θέλει άνδρας και γυναίκας + από τους πολίτας. Θα γνωρίση δε ποίους πρέπει να εκλέξη και θα + θελήση να μη σφάλλη εις αυτά έχων την φρόνιμον εντροπήν, και + γνωρίζων την σπουδαιότητα του αξιώματός του, και σκεπτόμενος + καλώς, ότι, εάν μεν ανατραφούν καλώς οι νέοι, όλα μας πηγαίνουν + καλά, όταν δε όχι καλώς, τότε ούτε πρέπει να το ειπούμεν ούτε + ημείς το λέγομεν, απομακρύνοντες από την νεόκτιστον πόλιν τους + υπερβολικά φιλομάντεις. Λοιπόν είπαμεν πολλά και δι' αυτά, δηλαδή + διά τους χορούς και όλας τας κινήσεις της γυμναστικής. Δηλαδή ως + γυμναστικήν θεωρούμεν και όλας τας κοπώσεις των σωμάτων εις τον + πόλεμον και με την τοξικήν και εν γένει με την ακροβολιστικήν, και + με την πελταστικήν και με όλην την οπλομαχίαν και των τακτικών + μετακινήσεων και όλων των στρατιωτικών πορειών και στρατοπεδεύσεων + και με όσα μαθήματα συντείνουν εις την ιππικήν. Δηλαδή όλων αυτών + πρέπει να υπάρχουν κοινοί διδάσκαλοι, λαμβάνοντες μισθόν από την + πόλιν και μαθηταί αυτών οι παίδες της πόλεως και οι άνδρες και αι + κόραι και αι γυναίκες να γίνουν επιστήμονες όλων αυτών. Και ενόσω + μεν είναι κόραι αι γυναίκες να γυμνασθούν εις όλους τους ενόπλους + χορούς και τας μάχας, αι δε γυναίκες εις τας μετακινήσεις και εις + τας τάξεις και εις την κατάθεσιν και άρσιν των όπλων γυμνασμέναι, + αν όχι δι' άλλο τίποτε, τουλάχιστον αν γίνη κάποτε ανάγκη να + εγκαταλείψουν πανδήμως με όλας τας δυνάμεις των την πόλιν και να + στρατοπεδεύσουν έξω, να είναι ικανοί όσοι θα φυλάξουν τους παίδας + και την άλλην πόλιν δι' αυτό το διάστημα, ή και αντιθέτως (διότι + τίποτε δεν πρέπει κανείς να βεβαιώνη με όρκον, εάν απ' έξω + επιπέσουν οι εχθροί με κάποιαν μεγάλην ρωμαλεότητα και δύναμιν, + είτε βάρβαροι είτε Έλληνες, ώστε να γίνη ανάγκη να εκτελεσθή η + μάχη χάριν αυτής της πόλεως. Τότε βεβαίως θα είναι μεγάλη έλλειψις + της πολιτείας, αι γυναίκες να είναι τόσον αισχρώς αναθρεμμέναι, + ώστε ούτε ως όρνεα πολεμούσαι διά τα τέκνα των εναντίον + οποιουδήποτε ισχυροτάτου ζώου να μη είναι πρόθυμοι να αποθνήσκουν + και να υφίστανται όλους τους κινδύνους, αλλά αμέσως να τρέχουν εις + τα ιερά και να πλημμυρίζουν και βωμούς και ναούς και να αποκτήσουν + φήμην διά το γένος των ανθρώπων, ότι εκ φύσεως είναι το δειλότερον + από όλα τα ζώα. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Μα τον Δία, φίλε Ξένε, δεν θα ήτο διόλου ευπρεπές, οπουδήποτε συμβή + τούτο εις μίαν πόλιν, χωριστά από την δυστυχίαν. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν να θέσωμεν αυτόν τον νόμον, δηλαδή έως εις αυτόν τον βαθμόν + ότι δεν πρέπει αι γυναίκες να αμελούν τα πολεμικά, αλλά όλοι οι + πολίται και αι πολίτιδες να γυμνάζωνται; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Εγώ τουλάχιστον συμφωνώ. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν διά την πάλην μερικά μεν τα είπαμεν, το σπουδαιότερον όμως, + καθώς εγώ φρονώ, δεν το είπαμεν, ούτε είναι εύκολον να κρίνωμεν + αυτό, χωρίς να το αποδεικνύωμεν με το σώμα, ενώ το εξηγούμεν διά + του λόγου. Αυτό λοιπόν τότε μόνον θα το κρίνωμεν, όταν ο λόγος + παρακολουθήσας την εκτέλεσιν μας πληροφορήση τίποτε σαφές και δι' + όλα τα άλλα όσα είπε και ότι με την πολεμικήν σύγκρουσιν όλων των + κινήσεων πάρα πολύ συγγενής είναι η τοιαύτη πάλη, και μάλιστα ότι + αυτήν πρέπει να την συνηθίζωμεν χάριν εκείνης, όχι όμως εκείνην + χάριν αυτής να μανθάνωμεν. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ καλά ωμίλησες. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Προς το παρόν λοιπόν ας σταθούμεν έως εδώ εις το ζήτημα της + παλαιστικής ικανότητος. Διά την άλλην όμως κίνησιν του σώματος + ολοκλήρου, της οποίας το περισσότερον μέρος θα ήτο ορθόν να το + ονομάση κανείς χορόν, πρέπει να δεχθώμεν ότι υπάρχουν δύο είδη + αυτού, το έν το οποίον μιμείται σοβαρώς την κίνησιν των ωραιοτέρων + σωμάτων, και το άλλο το οποίον μιμείται την κίνησιν των + ασχημοτέρων προς εξευτελισμόν, και έπειτα πάλιν δύο είδη του + μηδαμινού και άλλα δύο του σοβαρού. Και λοιπόν του σοβαρού το μεν + έν είναι εν καιρώ πολέμου και με βιαίας κοπώσεις συμπλοκή των + ωραίων σωμάτων και της ανδρικής ψυχής, το δε άλλο όταν ευρίσκεται + εις ευδοκίμησιν η σώφρων ψυχή και εις μετριασμένας ηδονάς, το + οποίον πολύ φυσικά ημπορεί κανείς να το ονομάση ειρηνικόν χορόν. + Λοιπόν από αυτούς τους δύο τον πολεμικόν, ο οποίος διαφέρει από + τον ειρηνικόν, είναι ορθόν να τον ονομάση κανείς πυρρίχιον, ο + οποίος μιμείται και την προσεκτικήν αποφυγήν όλων των επιθέσεων με + παρακάμψεις και υποχωρήσεις διαφόρους και με υπερπήδησιν εις τα + ύψη και με χαμηλώσεις, και τας αντιθέτους από αυτάς κινήσεις, + δηλαδή όσαι προσπαθούν να μιμηθούν τας επιθέσεις με δραστήρια + σχήματα και την ώραν της ρίψεως των τόξων και των ακοντίων και + όλων των κτυπημάτων. Εις αυτά το ορθόν και το τονισμένον το οποίον + μιμείται τα αγαθά σώματα και τας ψυχάς συνίσταται συνήθως εις την + ευθυγραμμίαν των μελών του σώματος, το δε αντίθετον από αυτά δεν + είναι ορθόν. Τον δε ειρηνικόν χορόν πάλιν εις εκάστην λεπτομέρειαν + πρέπει να τον εξετάσωμεν ως εξής, διά να ιδούμεν αν κανείς ορθώς ή + όχι εκτελεί τον ωραίον χορόν κατά φύσιν και αν συγκαταλέγεται εις + τους χορευτάς των ευνομουμένων εθνών. Πρέπει λοιπόν πρώτον να + αναλύσωμεν τον φιλονικούμενον χορόν προηγουμένως χωριστά από τον + αδιαφιλονίκητον. + + Ποίος λοιπόν είναι αυτός και πώς πρέπει να αναλύσωμεν το καθέν + είδος; Όσον μέρος του χορού θεωρείται ως βακχεία και είναι μίμησις + των μεθυσμένων ακολούθων του Βάκχου, οι οποίοι λέγονται Νύμφαι και + Πάνες και Σειληνοί και Σάτυροι, και αι οποίαι εκτελούνται εις + μερικούς καθαρμούς και εις τελετάς, ολόκληρον αυτό το είδος του + χορού δεν είναι εύκολον να το χαρακτηρίσωμεν ούτε ως ειρηνικόν + ούτε ως πολεμικόν ούτε ό,τι άλλο θελήση κανείς. Νομίζω όμως ότι + ημπορούμεν να το χωρίσωμεν κατά τον εξής τρόπον, δηλαδή να το + θέσωμεν έξω από το πολεμικόν και το ειρηνικόν είδος και να το + ονομάσωμεν όχι πολιτικόν αυτό το είδος του χορού, αφού δε το + αφήσωμεν εις αυτόν τον τίτλον να επιστρέψωμεν τόρα εις το + πολεμικόν και ειρηνικόν συγχρόνως, διότι αυτό ακριβώς υπάγεται εις + το θέμα μας. Λοιπόν το μη πολεμικόν είδος της μούσης, το οποίον με + χορούς τιμά και τους θεούς και τους παίδας των θεών ημπορεί να + αποτελέση έν γένος, όταν γίνεται καλώς, τούτο δε ημπορούμεν να το + διαιρέσωμεν εις δύο, το έν μεν είδος αυτού είναι όταν φεύγωμεν τας + κοπώσεις και τους κινδύνους και φθάνωμεν εις τα αγαθά, το οποίον + έχει μεγαλιτέρας ηδονάς, το δε άλλο όταν τα προηγούμενα αγαθά + διατηρούνται και αυξάνουν, το οποίον έχει μετριωτέρας ηδονάς από + εκείνα. Εις αυτά λοιπόν τα είδη πας άνθρωπος, όταν μεν αι ηδοναί + είναι μεγαλίτεραι, κάμνει κινήσεις του σώματος μεγαλιτέρας, όταν + δε μικρότεραι, μικροτέρας, και πάλιν, όταν μεν είναι + αξιοπρεπέστερος και περισσότερον συνηθισμένος εις την εξάσκησιν + της ανδρείας, κάμνει μικροτέρας κινήσεις, όταν δε είναι δειλός και + αγύμναστος εις την σωφροσύνην, κάμνει μεγαλιτέρας και ορμητικωτέρας + μεταβολάς της κινήσεως. Και εν γένει δε, όταν φωνάζη είτε ψάλλων + είτε ομιλών, δεν κρατεί διόλου εις ακινησίαν ολόκληρον το σώμα + του. Διά τούτο η μίμησις των λεγομένων εκτελουμένη με σχήματα + αποτελεί όλα τα είδη της χορευτικής τέχνης. Άλλος λοιπόν από ημάς + κινείται εις όλα αυτά ορθώς, άλλος δε εσφαλμένως. Και βεβαίως και + άλλας πολλάς από τας αρχαίας ονομασίας πρέπει να επαινούμεν ότι + ετέθησαν καλώς, και συμφώνως με την φύσιν, μία δε από αυτάς είναι + και οι χοροί των ευτυχούντων, οι οποίοι είναι μετριασμένοι ως προς + τας ηδονάς, πόσον πραγματικώς ορθώς και μουσικώς τους ωνόμασε + οποιοσδήποτε και αν ήτο και πολύ λογικά έθεσε εις αυτούς κοινόν + όνομα και τους ωνόμασε όλους εμμελείας, και κατ' αυτόν τον τρόπον + δύο είδη του καλού χορού καθιέρωσε, τον πολεμικόν πυρρίχιον, και + την ειρηνικήν εμμέλειαν, εις έκαστον από τους δύο αποδώσας το + πρέπον και αρμόδιον όνομα. Δι' αυτά λοιπόν ο νομοθέτης οφείλει να + περιγράψη τους τύπους των, ο δε νομοφύλαξ να τα εξετάση και να τα + ερευνήση και μαζί με την άλλην μουσικήν να συνθέση τους χορούς και + να μοιράση εις εκάστην πανήγυριν διά τας θυσίας το κατάλληλον + είδος, και, αφού καθιερώση με τοιαύτην τάξιν όλα αυτά, εις το εξής + να μη μετακινή κανέν ούτε σχετικόν με τον χορόν ούτε με την ωδήν, + και με τας ιδίας ηδονάς πάντοτε να διάγη η ιδία πόλις και οι + πολίται, και να μένουν όσον το δυνατόν όμοιοι και να ζουν καλά και + με ευτυχίαν. + + Και λοιπόν έλαβε τέλος το ζήτημα ποίου είδους πρέπει να είναι οι + χοροί των ωραίων σωμάτων και των ευγενών ψυχών. Είναι όμως ανάγκη + να εξετάσωμεν και να γνωρίζωμεν και των ασχήμων σωμάτων και + σκέψεων και τας μιμήσεις τας περιστρεφομένας εις τας γελοίας + κωμωδοποιήσεις, αι οποίαι εκτελούνται με τας λέξεις και με την + ωδήν και με τον χορόν και με όλας αυτάς τας μιμήσεις. Διότι + χωριστά από τα αξιογέλαστα δεν είναι διόλου δυνατόν να μάθη κανείς + τα σπουδαία, καθώς και παν πράγμα, χωρίς το αντίθετον, εάν + πρόκειται κανείς να γίνη φρόνιμος. Να τα εκτελέση όμως και τα δύο + δεν είναι δυνατόν, και αν πρόκειται κανείς να έχη ολίγην δόσιν + αρετής, αλλά ακριβώς διά τούτο πρέπει να τα γνωρίζη, δηλαδή μόνον + και μόνον διά να μη κάμνη ή λέγη από άγνοιαν όσα είναι + αξιογέλαστα, ενώ δεν πρέπει να τα κάμνη, αλλά εις δούλους και εις + μισθωμένους ξένους να επιβάλλη να τα απομιμούνται, μελέτη όμως δι' + αυτά ποτέ να μη γίνεται καμμία ούτε να φανή κανείς από τους + ελευθέρους ότι μανθάνει αυτά, ούτε γυνή ούτε ανήρ, αλλά να φαίνεται + πάντοτε πρωτόπειρος εις αυτάς τας μιμήσεις. Λοιπόν όσα παιγνίδια + περιστρέφονται εις τον γέλωτα, τα οποία μάλιστα τα ονομάζομεν όλοι + κωμωδίαν, ας έχουν αυτήν την διάταξιν εις τον νόμον και την + συζήτησίν μας. Από δε τους σπουδαίους ποιητάς μας τους + καταγινομένους εις την τραγωδίαν, εάν έλθη κανείς να μας ερωτήση + τα εξής· Καλοί μου ξένοι, θέλετε άραγε να συχνάζωμεν εις την πόλιν + και τον τόπον σας ή όχι, και την ποίησίν μας να την μεταφέρωμεν + σωρηδόν, ή πώς εκρίνατε ορθόν να κάμετε ως προς αυτά; Λοιπόν τι + είναι ορθόν να απαντήσωμεν δι' αυτά εις τους θείους αυτούς + ανθρώπους; Δηλαδή εγώ μεν φρονώ τα εξής· Να ειπούμεν: Αγαπητοί + φίλοι ξένοι, ημείς είμεθα οι ίδιοι (!) ποιηταί τραγωδίας όσον το + δυνατόν ωραιοτάτης και συγχρόνως καλλίστης. Τουλάχιστον όλη η + πολιτεία μας αποτελεί μίμησιν του ωραιοτέρου και καλλιτέρου βίου, + και αυτό ακριβώς ημείς φρονούμεν ότι είναι η αληθεστέρα τραγωδία. + Λοιπόν και σεις μεν είσθε ποιηταί, αλλά και ημείς ποιηταί είμεθα + των ιδίων πραγμάτων, ομότεχνοι με σας και ανταγωνισταί του + καλλιτέρου δράματος, το οποίον ακριβώς μόνον ο νόμος επλάσθη διά + να το εκτελή, καθώς είναι η ιδική μας γνώμη. Λοιπόν μη σας περάση + η ιδέα ότι ημείς θα σας αφήσωμεν τόσον εύκολα να στήσετε σκηνάς + εις τον τόπον μας μέσα εις την αγοράν και παρουσιάζοντες + καλλιφώνους ηθοποιούς φωνάζοντας δυνατώτερα από ημάς να σας + επιτρέψωμεν να εκφωνήτε λόγους εμπρός εις τους παίδας και τας + γυναίκας μας και όλον τον λαόν, και να λέγετε διά τα ίδια πράγματα + όχι συμφώνους θεωρίας με τας ιδικάς μας, αλλά συνήθως μάλιστα + πράγματα αντίθετα κατά το πλείστον. Διότι βεβαίως έπρεπε να ήμεθα + παράφρονες και ημείς και όλη η πόλις, η οποία θα σας επέτρεπε να + κάμετε αυτά που λέγομεν τόρα, πριν να τα εξελέγξουν αι αρχαί, αν + είναι ορθά και κατάλληλα να λέγωνται δημοσίως όσα εσυνθέσατε ή όχι. + Τόρα λοιπόν, καλά παιδιά, που είσθε απόγονοι των μαλθακών Μουσών, + παρουσιάσατε πρώτον εις τους άρχοντας τας ιδικάς σας ωδάς πλησίον + των ιδικών μας και, αν μεν φαίνωνται τα λεγόμενά σας τα ίδια ή και + καλλίτερα από τα ιδικά μας, θα σας παραχωρήσωμεν χορόν, ειδεμή, δεν + θα ημπορέσωμεν ποτέ, καλοί μας φίλοι. Αυτά λοιπόν τα έθιμα ας είναι + θεσπισμένα με νόμους ως προς όλους τους χορούς και την μάθησιν + αυτών, δηλαδή χωριστά μεν των δούλων, χωριστά δε των κυρίων, εάν + συμφωνήτε. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Τόρα πλέον (!) πώς δεν συμφωνούμεν βεβαίως; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Ακόμη λοιπόν υπάρχουν τρία μαθήματα διά τους ελευθέρους, πρώτον οι + λογαριασμοί και τα σχετικά με τους αριθμούς, δεύτερον πάλιν η + καταμέτρησις του μήκους και της επιφανείας και του βάθους, τρίτον + δε ποία είναι εκ φύσεως η περίοδος των ουρανίων σωμάτων. Όλα δε + αυτά δεν πρέπει να τα εκτελούν με μεγάλην ακρίβειαν οι + περισσότεροι άνθρωποι αλλά πολύ ολίγοι μόνον. Ποίοι όμως, θα το + ειπούμεν όταν πλησιάσωμεν προς το τέλος (5). Διότι τότε ίσως είναι + πρέπον. Πόσα δε από αυτά είναι αναγκαία εις τον λαόν και πώς είναι + ορθόν να λέγωνται, να μη το γνωρίζουν μεν οι περισσότεροι είναι + εντροπή, να ζητούν όμως όλα με τας λεπτομερείας, δεν είναι εύκολον + ούτε εντελώς δυνατόν. Ό,τι όμως είναι αναγκαίον από αυτά δεν + ημπορούμεν να το αποδιώξωμεν, αλλά φαίνεται ότι όστις εφήρμοσε την + παροιμίαν της ανάγκης και εις τους θεούς, ότι δηλαδή ούτε ο θεός + είναι δυνατόν να πολεμήση την ανάγκην, είχε αυτά υπ' όψει του, εφ' + όσον βέβαια, νομίζω, υπάρχουν ανάγκαι των θεών. Άλλως τε ως προς + τας ανθρωπίνους ανάγκας τας οποίας έχουν υπ' όψει των οι + περισσότεροι, όταν λέγουν αυτήν την παροιμίαν, αυτός ο λόγος είναι + ο ανοητότερος από όλους. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Τότε λοιπόν, καλέ Ξένε, αι ανάγκαι των μαθημάτων, αν δεν είναι + τοιαύται αλλά θείαι, ποίου είδους είναι; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Φρονώ τοιαύται, ώστε, εάν κανείς δεν εκτελέση αυτάς ούτε τας μάθη, + διόλου δεν είναι δυνατόν να γίνη θεός μεταξύ των ανθρώπων, ούτε + δαίμων ούτε ήρως, ώστε να ημπορή να φροντίζη σοβαρώς διά τους + ανθρώπους. Πολύ δε μακράν είναι του να γίνη θείος άνθρωπος, εάν δεν + ημπορή να γνωρίζη ούτε το έν ούτε τα δύο ούτε τα τρία ούτε γενικώς + τα άρτια και τα περιττά, ούτε εντελώς να αριθμή, ούτε να ημπορή να + μετρή τας ώρας της νυκτός και της ημέρας, και να είναι αμαθής της + τροχιάς της σελήνης και του ηλίου και των άλλων άστρων. Όλα αυτά + λοιπόν ότι μεν δεν είναι αναγκαία μαθήματα εις εκείνον όστις θέλει + να μάθη και το ελάχιστον από τα ωραιότερα μαθήματα, θα ήτο πολλή + μωρία και να το σκεφθούμεν. Ποίον όμως είναι το καθέν από αυτά και + πόσα και πότε πρέπει να τα μάθη κανείς και ποίον είναι μαζί με + ποίον, και ποίον χωριστά από τα άλλα και όλην την σύνδεσιν αυτών, + αυτά πρώτον πρέπει κανείς να μάθη ορθώς, διά να εννοήση τα άλλα τα + οποία εξάγονται από αυτά τα μαθήματα. Διότι τοιαύτην ανάγκην μας + επιβάλλει η φύσις, εις την οποίαν φρονούμεν ότι ούτε κανείς θεός + τόρα ημπορεί να αντισταθή ούτε εις το μέλλον. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Βεβαίως, φίλε Ξένε, τόρα που τα είπες έτσι, φαίνεται ότι είναι ορθά + και συμφώνως με την φύσιν. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Μάλιστα έτσι είναι, φίλε Κλεινία, είναι όμως δύσκολον να τα θέσωμεν + εμπρός και να τα νομοθετήσωμεν με αυτόν τον τρόπον. Λοιπόν, εάν + εγκρίνετε, ας αναβάλωμεν να τα νομοθετήσωμεν λεπτομερέστερον άλλην + φοράν. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Μου φαίνεσαι, Ξένε μου, ότι φοβείσαι την ιδικήν μας αμάθειαν εις + αυτά. Λοιπόν δεν έχεις δίκαιον να φοβήσαι. Επομένως όσον δι' αυτά + προσπάθησε να ειπής χωρίς να κρύψης τίποτε. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Φοβούμαι μεν και αυτά που λέγεις τόρα, περισσότερον όμως τρομάζω + εκείνους που ήρχισαν αυτά τα μαθήματα, αλλά τα ήρχισαν κακώς. Διότι + η αμάθεια όλων των πραγμάτων, ποτέ δεν είναι φοβερόν και βαρύ ούτε + το μεγαλίτερον κακόν, αλλά η πολυπειρία και πολυμάθεια με την + κακήν ανατροφήν είναι πολύ μεγαλιτέρα ζημία από αυτάς. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Λέγεις την αλήθειαν. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν πρέπει να παραδεχθώμεν ότι τόσα μόνον πρέπει να μανθάνουν οι + ελεύθεροι, όσα και πλήθος πολύ λαού εις την Αίγυπτον μανθάνει μαζί + με τα γράμματα. Και πρώτον μεν διά τους λογαριασμούς κυριολεκτικώς + σχεδόν διά τους παίδας ευρήκαν μέθοδον με παιγνίδια και με ηδονήν + να τους μανθάνουν, και τοιαύτα είναι τα μοιράσματα μήλων και + στεφάνων τα οποία εφαρμόζονται και εις περισσοτέρους και εις + ολιγωτέρους συγχρόνως, ενώ είναι ο ίδιος αριθμός, έπειτα με τους + εφέδρους, των πυκτών και των παλαιστών και με τον συνδυασμόν των + διά κλήρου και χωριστά και κατά σειράν, καθώς γίνονται εις το πρα + [...] + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ ορθά μας προτρέπεις, και τόρα ας αποκριθώμεν ότι αυτά είναι + αληθή. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Ακόμη όμως και το εξής. Άραγε όλοι οι άνθρωποι ομοίως + ευχαριστούμεθα με όλους τους χορούς, ή πολύ απέχομεν; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ολότελα μάλιστα απέχομεν. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν ποίον ημπορούμεν να δεχθώμεν ότι είναι αυτό που μας απατά; + Άραγε δεν είναι τα ίδια πράγματα ωραία δι' όλους μας, ή είναι μεν, + αλλά δεν φαίνονται ότι είναι τα ίδια; Διότι βεβαίως δεν είναι + δυνατόν να ειπή κανείς ποτέ ότι οι χοροί της κακίας είναι + καλλίτεροι παρά της αρετής, ούτε ότι αυτός μεν ευχαριστείται με τα + σχήματα της μοχθηρίας, οι άλλοι όμως με κάποιαν αντίθετον Μούσαν + προς αυτά. Και βεβαίως οι περισσότεροι νομίζουν ότι ορθότης της + μουσικής είναι η δύναμις η οποία προξενεί εις τας ψυχάς ηδονήν. + Αλλ' αυτό μεν δεν είναι ούτε υποφερτόν ούτε απολύτως όσιον να το + λέγη κανείς, αλλά το εξής είναι περισσότερον πιθανόν να μας πλανά. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ποίον; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Επειδή όσα συμβαίνουν εις τους χορούς είναι μιμήσεις των χαρακτήρων + και γίνονται με πολυειδείς πράξεις και τύχας και ηθοποιίας και + μιμήσεις, τας οποίας εκτελεί έκαστον πρόσωπον, δι' όσους μεν είναι + σύμφωνα με τον χαρακτήρα των όσα εψάλησαν ή και οπωσδήποτε αλλέως + εχορεύθησαν ή εκ φύσεως ή από συνήθειαν ή και από τα δύο, αυτοί μεν + είναι λογικόν να ευχαριστούνται με αυτά και να τα επαινούν και να + τα ονομάζουν καλά, δι' όσους όμως είναι έξω από το φυσικόν των ή + τον χαρακτήρα των ή από κάποιαν συνήθειάν των, αυτοί δεν είναι + δυνατόν ούτε να ευχαριστούνται, ούτε να τα επαινούν, τα ονομάζουν + δε άσχημα. Εις όσους δε αι μεν φυσικαί ιδιότητες είναι ορθαί, αι + δε συνήθειαι αντίθετοι, ή αι μεν συνήθειαι ορθαί, αι δε φυσικαί + ιδιότητες αντίθετοι, αυτοί πάλιν αποδίδουν επαίνους αντιθέτως από + τας ηδονάς. Δηλαδή λέγουν ότι το καθέν από αυτά είναι ηδονικόν, + αλλά και πονηρόν, και εμπρός εις άλλους, τους οποίους θεωρούν + φρονίμους. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Βεβαιότατα. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Εάν όμως μερικά πράγματα δεν επιδέχωνται ούτε άκραν σφοδρότητα ούτε + ηρεμίαν, αλλά μόνον μερικά επιδέχονται, όχι όμως και τα άλλα, συ δε + όλα τα θεωρείς τοιαύτα, πώς νομίζεις ότι ευρίσκεσαι ως προς αυτά; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Βεβαίως άσχημα. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Αλλά πάλιν; Διά το μήκος και το πλάτος προς το βάθος, ή διά το + πλάτος και μήκος μεταξύ των, τάχα όλοι οι Έλληνες δεν φρονούμεν το + ίδιον, ότι δηλαδή είναι δυνατόν να καταμετρηθούν το έν με το άλλο + κατά τινα τρόπον; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Βεβαιότατα. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Εάν όμως πάλιν δεν είναι δυνατόν με κανένα τρόπον απολύτως να + καταμετρηθούν μεταξύ των, όλοι όμως, καθώς είπα, οι Έλληνες τα + θεωρούμεν δυνατά, τάχα δεν αξίζει να εντραπώμεν διά λογαριασμόν + όλων και να ειπούμεν εις αυτούς: Αγαπητοί Έλληνες, ιδού αυτό είναι + έν από εκείνα διά τα οποία είπαμεν ότι είναι εντροπή να μην τα + γνωρίζωμεν, και ότι το να γνωρίζη κανείς τα αναγκαιούντα δεν είναι + τόσον ένδοξον; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς όχι; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Εκτός όμως αυτών υπάρχουν και άλλα συγγενή με αυτά, εις τα οποία + μας συμβαίνουν λάθη όμοια με εκείνα τα λάθη. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ποία δηλαδή; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Τα συμμετρικώς μετρητά μεταξύ των και τα ασύμμετρα, πώς επλάσθησαν + εκ φύσεως. Διότι αυτά όστις τα εξετάζει πρέπει να τα εννοήση + τελείως, ειδεμή θα είναι ολότελα μηδαμινός, και πρέπει πάντοτε να + τα προτείνη εις τον κύκλον των φίλων, και να περνά την ώραν του + γεροντικά με πολύ περισσοτέραν ευχαρίστησιν από τους κύβους και να + συζητή εις τοιαύτα άξια του κόπου διαλείμματα. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ίσως. Τουλάχιστον φαίνεται ότι δεν υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ + των κύβων και αυτών των μαθημάτων. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Αυτά λοιπόν εγώ μεν, φίλε Κλεινία, φρονώ ότι πρέπει να τα μανθάνουν + οι νέοι. Διότι δεν είναι ούτε βλαβερά ούτε δύσκολα, επειδή δε εξ + άλλου μανθάνονται ως παιγνίδια, θα ωφελήσουν, αλλά δεν θα βλάψουν + διόλου την πόλιν. Εάν όμως κανείς φρονή αλλέως, πρέπει να τον + ακούσωμεν. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς όχι; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Και βεβαίως, εάν αποδειχθούν τοιαύτα, είναι φανερόν ότι θα τα + εγκρίνωμεν, εάν όμως δεν αποδειχθούν, θα τα αποκηρύξωμεν. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Βεβαίως είναι φανερόν. Αμέ τι; Λοιπόν, Ξένε μου, ας δεχθώμεν ότι + αυτά είναι από τα αναγκαιούντα μαθήματα, διά να μη αφήνωμεν + χάσματα μεταξύ των νόμων μας. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Ας είναι δεκτά ωσάν ενέχυρα, τα οποία θα τα ελευθερώση το υπόλοιπον + πολίτευμα, εάν δεν αρέσουν διόλου ή εις εμέ τον νομοθετήσαντα ή εις + σας τους δεχθέντας αυτά. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Δίκαιος είναι ο τρόπος της νομοθετήσεως, τον οποίον προτείνεις. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Κατόπιν λοιπόν από αυτά σκέψου την μάθησιν των άστρων διά τους + νέους, αν σας αρέσει καθώς θα την ειπώ ή όχι. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Λέγε και μη σε μέλει. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Και όμως ως προς αυτά υπάρχει ένα πολύ παράδοξον πράγμα, το οποίον + δεν πρέπει να το υποφέρωμεν με κανένα τρόπον απολύτως. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ποίον δηλαδή; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Τον μέγιστον θεόν και ολόκληρον το σύμπαν νομίζομεν ότι δεν πρέπει + ούτε να τον εξετάζωμεν, ούτε να σκοτιζώμεθα ερευνώντες τας αιτίας + του. Διότι δεν είναι ούτε ευσεβές. Και όμως φαίνεται ότι όλως + διόλου το αντίθετον αν γίνη, θα είναι ορθόν. (6) + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς εννοείς; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Είναι παράδοξον αυτό που λέγω και ίσως νομίση κανείς ότι δεν + αρμόζει αυτό εις γέροντας. Αλλά όταν κανείς νομίση ότι ένα μάθημα + είναι καλόν και αληθές και συμφέρον εις την πόλιν και όλως + αγαπητόν εις τον θεόν, τότε πλέον δεν υπάρχει κανείς τρόπος διά να + ημπορέση να μη το ειπή. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ομιλείς πολύ λογικά. Αλλά διά τα άστρα ποίον μάθημα θα εύρωμεν να + είναι τοιούτον; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Αγαπητοί μου, ημπορώ να ειπώ ότι οικτρώς απατώμεθα όλοι οι Έλληνες + διά τους μεγάλους θεούς, δηλαδή τον ήλιον και την σελήνην. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ποία είναι η απάτη; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Νομίζομεν ότι αυτά ποτέ δεν διαγράφουν τον ίδιον δρόμον, καθώς και + μερικά άλλα άστρα, τα οποία ονομάζομεν πλανήτας. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Μα τον Δία, Ξένε μου, αυτό που λέγεις είναι αληθές. Διότι εις όλην + μου την ζωήν και εγώ ο ίδιος είδα πολλάκις και τον αυγερινόν και + τον έσπερον και μερικούς άλλους αστέρας να μη διαγράφουν ποτέ τον + ίδιον δρόμον, αλλά να περιπλανώνται εντελώς. Τον ήλιον όμως + βεβαίως και την σελήνην γνωρίζομεν όλοι ότι κάμνουν πάντοτε τον + ίδιον δρόμον. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Αυτά λοιπόν, φίλε Μέγιλλε και Κλεινία, φρονούμεν ότι πρέπει να + μάθουν περί όλων των ουρανίων θεών οι πολίται και οι νέοι ημών έως + εις το σημείον να μη λέγουν βλασφημίας ως προς αυτά, αλλά να + ευφημούν όταν κάμνουν θυσίας και να προσεύχωνται ευσεβώς. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Αυτό είναι ορθόν, εάν βεβαίως πρώτον είναι δυνατόν αυτό που λέγεις, + έπειτα, και αν τόρα δεν λέγωμεν κανέν από αυτά ορθώς, αφού όμως το + μάθωμεν, θα το λέγωμεν, και συμφωνώ και εγώ ότι πρέπει αυτό που + είναι τόσον σπουδαίον να το μάθωμεν. Αυτά λοιπόν ως να είναι καθώς + τα λέγεις, προσπάθησε και συ να τα εξηγήσης τελείως και ημείς θα + προσπαθήσωμεν να σε παρακολουθήσωμεν μανθάνοντες. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Δεν είναι εύκολον βεβαίως να μάθη κανείς αυτό που λέγω, ούτε και + εντελώς δύσκολον, ούτε και απαιτεί παρά πολύν καιρόν. Απόδειξις δε + είναι το εξής: Εγώ περί αυτών δεν είχα ακούσει, ούτε όταν ήμην + νέος, ούτε προ πολλών ετών, και εν τούτοις θα ημπορούσα να σας τα + εξηγήσω όχι εις πολύν καιρόν. Και όμως, αν ήσαν δύσκολα, βεβαίως + δεν θα ημπορούσα να σας τα εξηγήσω, αφού είμαι τόσον γέρων και + είσθε και σεις τόσον γέροντες. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Λέγεις την αλήθειαν. Αλλά ποίον να είναι αυτό το μάθημα, το οποίον + θεωρείς θαυμάσιον, αλλά πάλιν αρμόδιον διά να το μάθουν οι νέοι, + και τo οποίον ημείς δεν το γνωρίζομεν; Προσπάθησε να μας εξηγηθής + ως προς τούτο τουλάχιστον καθαρά. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Ας προσπαθήσω. Δηλαδή, αγαπητοί μου φίλοι, δεν είναι ορθή η + επικρατούσα εδώ γνώμη περί της σελήνης και του ηλίου και των άλλων + αστέρων, ότι τάχα περιπλανώνται, αλλά όλως το αντίθετον από αυτό. + Διότι έκαστον από αυτά διατρέχει την ιδίαν τροχιάν και όχι πολλάς + αλλά μίαν πάντοτε κυκλικώς, φαίνεται δε απλώς ότι διαγράφει πολλάς. + Επίσης το ταχύτερον από αυτά ουχί ορθώς θεωρείται ως το βραδύτερον, + και το αντίθετον αντιθέτως. Αυτά λοιπόν, εάν μεν επλάσθησαν ούτω + πως, ημείς όμως δεν φρονούμεν ούτω πως, είναι ωσάν να σκεπτώμεθα + ομοίως διά τους ίππους τους τρέχοντας εις την Ολυμπίαν ή τους + άνδρας τους διανύοντας τον δόλιχον και τον ταχύτερον να τον + χαρακτηρίζωμεν ως βραδύτερον, τον δε βραδύτερον ως τον ταχύτερον + από όλους, και συνθέτοντες εγκώμια να ψάλλωμεν τον νικημένον ως + νικητήν, το οποίον, νομίζω, δεν είναι ούτε ορθός ούτε ευχάριστος + τρόπος διά να αποδίδωμεν τα εγκώμια εις τους αγωνιστάς, όσον και + αν είναι άνθρωποι. Αλλά τόρα, αφού εις τους ιδίους τους θεούς τα + ίδια σφάλματα κάμνομεν, τάχα φρονούμεν ότι εκείνο που είναι + γελοίον εκεί και απρεπές, τόρα εδώ, και εμπρός εις αυτούς δεν + είναι διόλου γελοίον ουδέ θεάρεστον μάλιστα όταν ημείς + εγκωμιάζωμεν περί θεών ψευδείς δοξασίας; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Αυτό είναι αληθές, εάν αυτά είναι ούτω πως. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν, εάν μεν αποδείξωμεν ότι αυτά είναι ούτω πως, δεν πρέπει να + μανθάνωμεν έως εις αυτό το σημείον τουλάχιστον, εάν δε δεν τα + αποδείξωμεν, να τα αφήσωμεν; Συμφωνήτε να τα παραδεχθώμεν και αυτά + ούτω πως; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Βεβαιότατα. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Τόρα λοιπόν πρέπει να ειπούμεν ότι ετελείωσαν οι νόμοι ως προς την + εκπαίδευσιν. Πρέπει δε το ίδιον να σκεφθώμεν και διά το κυνήγιον + και δι' όλα τα παρόμοια. Διότι βεβαίως σχεδόν ο νομοθέτης έχει + ανώτερον καθήκον παρά απλώς να θέση τους νόμους και να απαλλαχθή, + και υπάρχει και κάτι άλλο εκτός των νόμων, το οποίον είναι μεταξύ + συμβουλής και νομοθεσίας, το οποίον μάλιστα πολλάκις συνέπεσε να + το αναφέρωμεν εις την συζήτησίν μας, καθώς διά την ανατροφήν των + πολύ μικρών παιδιών. Δηλαδή δεν θέλομεν να τα αφήσωμεν ανεξήγητα, + αλλά πάλιν να νομίζωμεν ότι τα θέτομεν ως νόμους θα ήτο μεγάλη + ανοησία. Αφού όμως καταγραφούν κατ' αυτόν τον τρόπον οι νόμοι και + ολόκληρος η πολιτεία, δεν είναι τέλειος ο έπαινος του + υπερτερούντος πολίτου διά την αρετήν, όταν ειπή κανείς ότι αγαθός + πολίτης είναι όστις υπηρετεί καλλίτερον εις τους γραπτούς νόμους + και υπακούει εις αυτούς. Καλλίτερον είναι να λέγεται ως εξής, ότι + δηλαδή αγαθός είναι όστις συμμορφώνεται με την νομοθεσίαν του + νομοθέτου και ως προς τους επαίνους και τας αποδοκιμασίας και ζη + τέλειον βίον. Αυτός ο λόγος είναι ορθότατος προς έπαινον του + πολίτου, και ο νομοθέτης οφείλει όχι μόνον να γράφη νόμους, αλλά + εκτός των νόμων να παρενείρη μεταξύ των νόμων και όσα του + φαίνονται καλά και όσα άσχημα, ο δε τέλειος πολίτης όχι ολιγώτερον + αυτά να φυλάττη, παρά όσα προλαμβάνονται από τους νόμους με + τιμωρίας, ως μαρτυρίαν δε φέρομεν αυτό το ζήτημά μας. Και + πραγματικώς αυτό καλλίτερα εκφράζει εκείνο το οποίον θέλομεν να + ειπούμεν. Δηλαδή το κυνήγιον είναι ένα ζήτημα πολύπλοκον, αλλά + περιλαμβάνεται τόρα σχεδόν εις μίαν λέξιν. Διότι πολλών ειδών είναι + το κυνήγιον των ενύδρων και πολλών ειδών των πτηνών, περισσοτέρων + δε ακόμη και το κυνήγιον της ξηράς, και δεν πρέπει να εννοούμεν + μόνον το κυνήγιον των ζώων, αλλά και των ανθρώπων και το γινόμενον + εις τον πόλεμον, αλλά και το φιλικόν, το οποίον άλλοτε είναι + αξιέπαινον και άλλοτε αξιοκατάκριτον. Ακόμη δε και αι κλοπαί και + καταδιώξεις των ληστών και των στρατοπέδων είναι κυνήγια. Όταν δε + ο νομοθέτης νομοθετή περί κυνηγίου, ούτε να μη ορίση όλα αυτά + είναι δυνατόν, ούτε πάλιν να θέση εις όλα διατάξεις και πρόστιμα + και να κάμνη νόμους απειλητικούς. + + Τι πρέπει λοιπόν να κάμνη ως προς αυτά; Ο μεν νομοθέτης οφείλει να + επαινέση και να κατακρίνη τα κυνηγετικά εν σχέσει προς τας κοπώσεις + και τας ασχολίας των νέων, ο δε νέος πάλιν, αφού τα ακούση, να + υπακούη, και ούτε η ηδονή ούτε ο κόπος να τον παραπλανά, από όσα δε + επεβλήθησαν απειλητικώς με πρόστιμα εις την νομοθεσίαν ώστε να + προτιμά τα λεχθέντα και επιβληθέντα επαινετικώς και να τα εκτελή. + Αφού λοιπόν είπαμεν αυτά ως προοίμιον, τόρα ίσως γίνη κατάλληλος ο + έπαινος και η κατάκρισις του κυνηγίου, εάν επαινή εκείνο το οποίον + κάμνει καλλιτέρας τας ψυχάς των νέων και κατακρίνη εκείνο που τας + κάμνει χειροτέρας. Λοιπόν ας ειπούμεν την συνέχειαν προσφωνούντες + τους νέους με μίαν ευχήν: Αγαπητοί φίλοι, είθε ποτέ να μη σας + κυριεύση ούτε επιθυμία ούτε μανία του θαλασσινού κυνηγίου, ούτε του + αγκίστρου ούτε γενικώς των ενύδρων ζώων, ούτε άγρυπνοι ούτε + κοιμώμενοι να εκτελήτε με καλαμωτήν αργόν κυνήγιον. Ούτε πάλιν προς + σύλληψιν ανθρώπων εις την θάλασσαν και προς ληστείαν να σας + κυριεύση πόθος και να σας κάμη κυνηγούς σκληρούς και παρανόμους. + Κλοπάς δε εις τους αγρούς και εις την πόλιν ας μη αξιωθή να + φαντασθή ούτε ο τελευταίος. Μήτε πάλιν των πτηνών ο αγαπητός πόθος + ο όχι πολύ φιλελεύθερος να καταλάβη κανένα από τους νέους. Τότε + λοιπόν μόνον των πεζών το κυνήγιον και η παγίδευσις μένει εις τους + αθλητάς, μεταξύ υμών, από τα οποία πάλιν το κυνήγιον των μεν + κοιμωμένων επιτοπίως, το οποίον ωνομάσθη νυκτέρι, και είναι έργον + των αργών ανθρώπων, δεν είναι άξιον επαίνου, ούτε εκείνο που έχει + διαλείμματα των κοπώσεων, και γίνεται με δόκανα και με παγίδας και + όχι ενώ νικάται με την φιλόπονον ψυχήν η αγρία ρωμαλεότης των + θηρίων. Επομένως υπολείπεται μόνον ως καλλίτερον από όλα το + κυνήγιον των τετραπόδων, με ίππους και με σκύλλους και με τα ιδικά + των σώματα, τα οποία όλα τα νικούν με το τρέξιμον και με κτυπήματα + και με βολάς και με τα χέρια των οι κυνηγοί, όσοι φροντίζουν διά + την θείαν ανδρείαν. + + Λοιπόν δι' όλα αυτά έπαινος και κατάκρισις είναι ο λεπτολογημένος + λόγος μας, νόμος δε είναι ο εξής. Αυτούς τους πραγματικώς ιερούς + κυνηγούς ας μη τους εμποδίζη κανείς, οπουδήποτε και οπωσδήποτε + θέλουν να κυνηγούν. Τον δε ξενύχτην, ο οποίος βασίζεται εις τα + δόκανα και εις τα καλάθια, ποτέ να μη τον αφήση κανείς να κυνηγήση + εις κανέν μέρος. Τον δε κυνηγόν των πτηνών εις μεν τα ακαλλιέργητα + μέρη και εις τα βουνά ας μη τον εμποδίζη· εις τα καλλιεργημένα + όμως και εξοχικά προσκυνήματα ας τον εμποδίζη όστις τον συναντά. Ο + δε ψαράς, εκτός των λιμένων και των ιερών ποταμών και των τελμάτων + και των λιμνών, εις όλα τα άλλα ας επιτρέπεται να ψαρεύη, αρκεί να + μη μεταχειρίζεται φράξεις των οπών. Τόρα λοιπόν πρέπει να + θεωρήσωμεν ότι έλαβαν τέλος όλοι οι νόμοι περί εκπαιδεύσεως. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ίσως ομιλείς πολύ ορθά. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Συνέχεια λοιπόν με αυτά είναι να τακτοποιήσωμεν και να + νομοθετήσωμεν τας εορτάς μαζί με τας μαντείας των Δελφών, ποίαι + θυσίαι και εις ποίους θεούς είναι καλόν και ωφέλιμον να γίνωνται + από την πόλιν. Πότε δε να γίνωνται και πόσαι ως προς τον αριθμόν, + σχεδόν ίσως είναι ιδικόν μας έργον να νομοθετήσωμεν μερικά από + αυτά. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ως προς τον αριθμόν (!) πολύ πιθανόν. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν τον αριθμόν ας λέγωμεν πρώτον. Δηλαδή, ας μην είναι διόλου + ολιγώτεραι από τριακοσίας εξήντα πέντε, ούτως ώστε μία τουλάχιστον + αρχή να κάμνη θυσίαν κάθε ημέραν εις ένα θεόν ή δαίμονα υπέρ της + πόλεως και των πολιτών και των κτημάτων των. Δι' αυτά δε ας + συνέλθουν εις συνέλευσιν οι ερμηνευταί και οι ιερείς και αι + ιέρειαι και οι μάντεις μαζί με τους νομοφύλακας και ας + τακτοποιήσουν όσα είναι επόμενον να παραλείψη ο νομοθέτης. Μάλιστα + δε αυτοί οι ίδιοι πρέπει να είναι οι τελεσίδικοι αρμόδιοι και δι' + αυτά τα παραλειπόμενα. Δηλαδή ο μεν νόμος θα ορίση δώδεκα εορτάς + διά τους δώδεκα θεούς, όσοι εδώκαν το όνομα εις εκάστην από τας + φυλάς, διά να θυσιάζουν εις αυτούς μηνιαίας θυσίας και να εκτελούν + χορούς και αγώνας μουσικούς και αθλητικούς, διαμοιράζοντες αυτάς + καθώς αρμόζει και εις αυτούς τους θεούς και εις εκάστην ώραν του + έτους, και ορίζοντες και γυναικείας εορτάς, όσαι πρέπει να + εορτάζωνται χωρίς άνδρας και όσαι όχι. Ακόμη δε και να μη + συγχέωνται οι υποχθόνιοι θεοί με τους θεούς, τους οποίους πρέπει + να ονομάσουν επουρανίους, και με τους ακολούθους αυτών, αλλά να + τους αποχωρίσουν εις τον μήνα του Πλούτωνος τον δωδέκατον συμφώνως + με τον νόμον και δεν πρέπει να δυσαρεστήσουν τον θεόν αυτόν, αφού + είναι πολιτικοί άνθρωποι, διότι αυτός είναι πάντοτε ο καλλίτερος + διά το ανθρώπινον γένος. Διότι, καθώς εγώ ημπορώ να ειπώ σοβαρώς, + η σύνδεσις της ψυχής με το σώμα δεν είναι με κανένα τρόπον ανωτέρα + της διαλύσεως αυτών. Εκτός δε τούτου όσοι θέλουν να ορίσουν αυτά + τελείως πρέπει να σκεφθούν ότι η πόλις μας αυτή όσον καμμία άλλη + από τας σημερικάς έχει μεγάλην σχόλην και αφθονίαν των απολύτως + αναγκαίων, και πρέπει να ζη καλά ως ενιαίον άτομον. + + Αλλά όσοι ζουν με ευτυχίαν πρέπει πρώτον να έχουν το προσόν να μη + αδικούν άλλους ούτε να αδικώνται οι ίδιοι από άλλους. Από αυτά δε + τα δύο το πρώτον δεν είναι πολύ δύσκολον, διά να μη αδικούνται + όμως είναι πολύ δύσκολον να αποκτήσουν την απαιτουμένην δύναμιν + και δεν είναι δυνατόν να αποκτήσουν αυτό, τελείως παρά εάν γίνουν + τελείως αγαθοί. Αυτό λοιπόν το ίδιον είναι δυνατόν να υπάρχη και + διά την πόλιν, δηλαδή, εάν μεν γίνη αγαθή, ο βίος της θα είναι + ειρηνικός, αν όμως είναι κακή, θα είναι πολεμικός και εξωτερικώς + και εσωτερικώς. Αφού δε αυτά είναι σχεδόν καθώς τα είπαμεν, δεν + πρέπει έκαστος εν καιρώ πολέμου να γυμνάζεται διά τον πόλεμον, + αλλά εν καιρώ ειρήνης. Λοιπόν η πόλις η οποία έχει νουν πρέπει + έκαστον μήνα να επιστρατεύεται όχι ολιγώτερον από μίαν ημέραν, και + περισσοτέρας δε, όταν εγκρίνουν και οι άρχοντες, χωρίς να + φοβούνται τας κακοκαιρίας και τους καύσωνας, και οι ίδιοι και αι + γυναίκες και οι παίδες, όταν εγκρίνουν οι άρχοντες να τους + επιστρατεύουν πανδήμως, άλλοτε δε χωριστά έκαστον μέρος. + + Και πρέπει να επινοούνται πάντοτε μερικά παιγνίδια μαζί με τας + θυσίας, διά να γίνωνται μάχαι κάπως πανηγυρικαί, όσον το δυνατόν + τελείως απομιμούμεναι τας πολεμικάς μάχας. Πρέπει δε να μοιράζωνται + βραβεία και δώρα, και να λέγουν μεταξύ των με εγκώμια και με + κατακρίσεις ποίους είδους ανεδείχθη έκαστος και εις τους αγώνας και + εις όλας τας περιστάσεις του βίου και όστις αποδεικνύεται ο + καλλίτερος να τον υπολήπτωνται, όστις δε όχι, να τον κατακρίνουν + (7). Ποιητής δε διά τα τοιαύτα ας μη γίνεται παραδεκτός + οποιοσδήποτε, αλλά όστις πρώτον μεν έχει ηλικίαν όχι κατωτέραν των + πενήντα ετών, όχι όμως πάλιν από εκείνους οι οποίοι ποίησιν μεν + και φιλομουσίαν απέκτησαν αρκετήν, καλόν όμως έργον και διάσημον + δεν έκαμαν ποτέ κανέν. Αλλά μόνον όσοι και οι ίδιοι είναι αγαθοί + και ευυπόληπτοι εις την πόλιν και συγχρόνως είναι εργάται καλών + έργων (!), αυτών τα ποιήματα ας ψάλλωνται, και αν δεν είναι + αριστουργήματα συνθέσεως. + + Η δε κρίσις περί αυτών ας ανατεθή εις τον παιδαγωγόν και εις τους + άλλους νομοφύλακας, και ας αποδώσουν τούτο μόνον το βραβείον εις + αυτούς, δηλαδή εις αυτούς μόνον να υπάρχη άδεια μουσικής + παραστάσεως, εις δε τους άλλους να μη δίδεται καμμία άδεια, ούτε + να τολμά κανείς να ψάλη μουσικήν ανέγκριτον από τους νομοφύλακας, + ούτε ακόμη και αν είναι γλυκυτέρα από τους ύμνους του Θαμύρου και + του Ορφέως, μόνον δε όσα ποιήματα εθεωρήθησαν ιερά και αφιερώθησαν + εις τους θεούς και όσα είναι έργα αγαθών ανδρών ως κατάκρισις ή + έπαινος μερικών προσώπων και ενεκρίθησαν ως κατάλληλα, αυτά να + έχουν αυτό το δικαίωμα. Αυτά τα ίδια δε και περί της εκστρατείας + και περί της αδείας ποιημάτων λέγω ότι πρέπει να εφαρμόζωνται και + εις τας γυναίκας καθώς εις τους άνδρας. Πρέπει δε να ερωτά ο ίδιος + ο νομοθέτης τον εαυτόν του ενδομύχως: Ας προσέξω, τι είδους + πολίτας ανατρέφω, αφού ίδρυσα ολόκληρον την πόλιν; Άραγε όχι + αθλητάς των σπουδαιοτέρων αγώνων, εις τους οποίους υπάρχουν + αμέτρητοι ανταγωνισταί; + + — Βεβαιότατα, θα απαντήση κανείς, πολύ ορθώς ομιλών. + + — Και λοιπόν, εάν επροετοιμάζαμεν πυγμάχους ή παγκρατιαστάς ή + αθλητάς διά κανέν παρόμοιον αγώνισμα, άραγε κατ' ευθείαν θα + επηγαίναμεν εις τον αγώνα χωρίς προηγουμένως να γυμνασθώμεν καμμίαν + ημέραν; Ή μήπως ως πύκται βεβαίως έπρεπε πάρα πολλάς ημέρας προ του + αγώνος να διδαχθώμεν το αγώνισμα και να ασκηθώμεν, απομιμούμενοι + όλας εκείνας τας κινήσεις, τας οποίας θα ημπορούσαμεν να + χρησιμοποιήσωμεν τότε αγωνιζόμενοι διά την νίκην; Και, διά να + πλησιάσωμεν περισσότερον εις την πραγματικότητα, δεν θα εθέταμεν + εις τας πυγμάς αντί ιμάντων πιλήματα, ώστε τα κτυπήματα και ο + τρόπος της αποφυγής των κτυπημάτων να μελετηθούν όσον το δυνατόν + επαρκώς; Ακόμη δε, εάν ετύχαινε έλλειψις περισσοτέρα συγγυμναστών, + τάχα θα εφοβούμεθα μήπως μας περιγελάσουν οι ανόητοι και δεν θα + ετολμούσαμεν να κρεμάσωμεν άψυχον ανδρείκελον και να αγωνιζώμεθα + εναντίον αυτού; Ακόμη περισσότερον δε, εάν λάβωμεν έλλειψιν όλων + απολύτως, και των εμψύχων και των αψύχων, και μη έχοντες + συγγυμναστάς τάχα δεν θα ετολμούσαμεν να σκιαμαχήσωμεν + κυριολεκτικώς με τον εαυτόν μας; Ή τότε πώς άλλως πρέπει να θαυμάση + κανείς την γύμνασιν εις τας χειρονομίας; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Σχεδόν, Ξένε μου, τίποτε άλλο δεν θα εκάμναμεν παρά αυτό που είπες + τόρα. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Και λοιπόν; Άραγε οι μάχιμοι της πόλεώς μας πρέπει να προγυμνασθούν + χειρότερα από αυτούς τους αγωνιστάς, διά να παρουσιασθούν εις τον + σπουδαιότερον από όλους τους αγώνας, δηλαδή διά να πολεμήσουν υπέρ + της σωτηρίας της ιδικής των ψυχής και των παίδων και των χρημάτων + των και ολοκλήρου της πόλεως; Και τάχα θα φοβηθή ο νομοθέτης μήπως + φανούν γελοία αυτά τα μεταξύ των γυμνάσια και δεν θα νομοθετήση να + επιστρατεύωνται κυρίως μεν εκάστην ημέραν τουλάχιστον οι μικροί + χωρίς όπλα, και δεν θα ενισχύση εις αυτά συγχρόνως τους χορούς και + ολόκληρον την γυμναστικήν; Τα δε κάπως εις μεγαλιτέραν κλίμακα + γυμνάσια θα διατάξη να γίνονται όχι ολιγώτερα από μίαν φοράν τον + μήνα και να διαγωνίζωνται μεταξύ των εις όλην την χώραν, + γυμναζόμενοι εις κατάληψιν οχυρωμάτων και εις ενέδρας, και + μιμούμενοι ολόκληρον την πολεμικήν τέχνην να σφαιρομαχούν και να + εκτελούν κτυπήματα ομοιότατα προς τα αληθινά με επικίνδυνους + βολάς, διά να μην είναι εντελώς άφοβον αυτό το μεταξύ των + παιγνίδιον, αλλά να προξενή φόβους και με κάποιον τρόπον να + φανερώνη και τον θαρραλέον και τον δειλόν και εις εκείνον μεν να + αποδίδη τιμάς, εις αυτόν δε προσβολάς, διά να καθιστά χρήσιμον + όλην την πόλιν εις τον αληθινόν αγώνα ισοβίως. Και ωρισμένως, αν + αποθάνη και κανείς με αυτόν τον τρόπον, να θεωρηθή ο φόνος ότι + έγινε ακουσίως, και να γίνη παραδεκτόν ο φονεύς να καθαρθή + συμφώνως με τους νόμους και να είναι αμόλυντος εις τας χείρας, με + την σκέψιν ότι, όταν αποθάνουν όχι πολλοί άνθρωποι, θα γεννηθούν + πάλιν άλλοι όχι κατώτεροι, όταν όμως αποθάνη ο ίδιος ο φόβος, διά + να ειπώ ούτω πως, εις όλα αυτά, δεν θα ευρεθή έλεγχος των + καλλιτέρων και των χειροτέρων, το οποίον δεν είναι διά την πόλιν + ολίγον μεγαλίτερον κακόν από εκείνο. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Συμφωνούμεν ημείς, Ξένε μου, ότι πρέπει όλη η πόλις και να + νομοθετήση και να εκτελή τα τοιαύτα. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Αλλ' άραγε γνωρίζομεν διά ποίαν αιτίαν τόρα σχεδόν εις καμμίαν + πόλιν δεν υπάρχει αυτού του είδους ο χορός και οι αγώνες, εκτός + πολύ ολίγων εξαιρέσεων; Ή να ειπούμεν ότι αιτία είναι η αμάθεια + του λαού και των νομοθετών αυτού; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ πιθανόν. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Διόλου δεν είναι αυτή, αξιομακάριστε Κλεινία. Αλλά πρέπει να + δεχθώμεν δύο αιτίας αυτών και πολύ μάλιστα, δικαιολογημένας. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ποίας; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Η μία είναι ότι η μανία προς τον πλούτον δεν τους αφήνει καιρόν διά + να ασχοληθούν εις άλλα εκτός των κτημάτων των. Όταν δε ολόκληρος η + ψυχή όλων των πολιτών είναι κρεμασμένη από αυτά, δεν είναι δυνατόν + να λάβη φροντίδα δι' άλλα εκτός του καθημερινού κέρδους. Και παν + μάθημα ή ασχολίαν, η οποία οδηγεί εις τούτο — αυτά είναι έκαστος + έτοιμος ιδιαιτέρως να τα μάθη και να ασκηθή, όλα δε τα άλλα τα + περιγελά. Και αυτό μεν πρέπει να ειπούμεν ότι είναι έν και μία + αιτία διά να μη θέλη η πόλις να επιδιώκη ούτε τούτο ούτε κανέν + άλλο καλόν έργον, αλλά από απληστίαν διά τον χρυσόν και τον + άργυρον είναι πρόθυμος έκαστος άνθρωπος να ανέχεται πάσαν τέχνην + και εφεύρεσιν είτε έντιμον είτε άτιμον, εάν πρόκειται να γίνη + πλούσιος, και να εκτελή πάσαν πράξιν είτε ευσεβή είτε ασεβή και + όλως αισχράν, χωρίς να στενοχωρήται διόλου, αρκεί μόνον να έχη τα + μέσα καθώς το ζώον διά να φάγη πολλών ειδών φαγητά και να πίη + επίσης και να απολαύση όλας τας ηδονάς των αφροδισίων. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ ορθά. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν ας δεχθώμεν ότι αυτή που είπα είναι μία από τας αιτίας που + εμποδίζει τας πόλεις και τας κάμνει να μη γυμνάζωνται ούτε εις + κανέν άλλο καλόν ούτε εις τα πολεμικά, αλλά κάμνει εμπόρους και + εμποροπλοιάρχους και υπηρέτας εντελώς τους εκ φύσεως αξιοπρεπείς + ανθρώπους, τους δε ανδρείους, τους κάμνει ληστάς και διαρρήκτας και + ιεροσύλους και φιλοπολέμους και τυραννικούς, ενώ πολλάκις δεν είναι + διόλου αδικημένοι από την φύσιν, αλλά μόνον από την κακήν των + τύχην. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς το εννοείς αυτό; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Πώς ημπορώ βεβαίως εγώ να μη θεωρήσω εντελώς δυστυχείς εκείνους, οι + οποίοι είναι υποχρεωμένοι να περάσουν όλην των την ζωήν με + πειναλέαν ψυχήν; + +ΜΕΓΙΛΛΟΣ. + + Τότε λοιπόν αυτή είναι μία αιτία. Αλλά δευτέραν αιτίαν ποίαν + θεωρείς, καλέ Ξένε; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Καλά μου ενθύμισες. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Λέγεις λοιπόν συ ότι αυτή μεν είναι μία ακόρεστος δίψα εις όλην την + ζωήν, η οποία κάμνει έκαστον πολυάσχολον και εμποδίζει έκαστον να + μη γυμνάζεται καλώς εις τα πολεμικά. Έστω. Τόρα λοιπόν ειπέ μας + την δευτέραν. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Μήπως λοιπόν φρονείτε ότι δεν ομιλώ, αλλά αργοπορώ από στενοχωρίαν; + +ΜΕΓΙΛΛΟΣ. + + Όχι, αλλά μας φαίνεσαι ως να τιμωρής από μίσος αυτήν την συνήθειαν + περισσότερον από όσον πρέπει μέσα εις την τυχαίαν σειράν της + συζητήσεως. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Πολύ ωραία, καλοί μου ξένοι, μου εκάματε παρατηρήσεις. Και δι' αυτό + θα ακούσετε, καθώς φαίνεται, τόρα την συνέχειαν. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Λέγε και μη σε μέλει. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Εγώ φρονώ ότι πταίουν τα ανάξια πολιτεύματα, τα οποία ανέφερα εις + τας προηγουμένας συζητήσεις, δηλαδή η οχλοκρατία και η ολιγαρχία + και η τυραννίς. Διότι από αυτά κανέν δεν είναι πολίτευμα, αλλά + έκαστον είναι ορθόν να λέγεται φατρίευμα. Δηλαδή κανέν από αυτά + δεν κυριαρχεί εκουσίως εις εκουσίους, αλλά ακουσίως εις ακουσίους + πάντοτε με κάποιον εκβιασμόν. Όταν δε φοβήται ο άρχων τον + αρχόμενον, δεν θα τον αφήση ποτέ να γίνη ούτε καλός ούτε πλούσιος + ούτε ισχυρός ούτε ανδρείος ούτε απολύτως πολεμικός. Αυτά τα δύο + λοιπόν είναι σχεδόν πρωτίστη αιτία όλων των κακών, κυρίως όμως + αυτών εδώ είναι η κυριωτέρα αιτία. Αλλά η πολιτεία, την οποίαν + νομοθετούμεν τόρα με την συζήτησίν μας, απέφυγε και τα δύο αυτά. + Διότι και σχόλην έχει όσον το δυνατόν περισσοτέραν, και οι πολίται + είναι ανεξάρτητοι μεταξύ των, και έπειτα πολύ ολίγοι, νομίζω, + ημπορούν να γίνουν φιλάργυροι με αυτούς τους νόμους. Ώστε + πρεπόντως και λογικώς μόνον η εγκατάστασις τοιούτου πολιτεύματος + από όλα τα σημερινά θα δεχθή το είδος των παιγνιδίων και της + εκπαιδεύσεως, τα οποία εξετάσαμεν τελείως εις την συζήτησιν μας. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ καλά. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Τόρα λοιπόν δεν είναι συνέχεια με αυτά να ενθυμηθώμεν τέλος πάντων + όλους τους γυμνικούς αγώνας, ότι δηλαδή όσα μεν αγωνίσματα + χρησιμεύουν διά τον πόλεμον αυτά πρέπει να συνηθίζωμεν και να + ορίζωμεν βραβεία της νίκης, όσα δε δεν χρησιμεύουν να τα αφήσωμεν + κατά μέρος; Ποία δε είναι αυτά, είναι καλόν να λεχθούν από την + αρχήν και να νομοθετηθούν. Και πρώτον δεν πρέπει άραγε να + νομοθετήσωμεν τα περιστρεφόμενα εις το τρέξιμον και εν γένει εις + την ταχύτητα; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πρέπει. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Τουλάχιστον είναι βέβαιον ότι το καταλληλότερον από όλα διά τον + πόλεμον είναι ευκινησία του σώματος, εν μέρει μεν των ποδών, εν + μέρει δε των χειρών. Διά την φυγήν μεν και την σύλληψιν η + ευκινησία των ποδών, διά την συμπλοκήν όμως και την μάχην εκ του + συστάδην είναι ανάγκη της δυνάμεως και ρωμαλεότητος. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Αμέ τι άλλο; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Και όμως καμμία από τας δύο χωρίς όπλα δεν αποκτά την μεγαλιτέραν + χρησιμοποίησιν. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Βεβαίως πώς είναι δυνατόν; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν εις την ιδικήν μας πολιτείαν πρώτον διά τον δρόμον ενός + σταδίου προσκαλεί εις τους αγώνας ο κήρυξ, ο δε αγωνιστής + εισέρχεται κρατών τα όπλα. Δι' άοπλον δε αγωνιστήν δεν θα ορίσωμεν + αγωνίσματα. Πρώτος δε εισέρχεται όστις θα αγωνισθή εις το στάδιον + με τα όπλα, δεύτερος ο αγωνιστής του διαύλου, τρίτος του ιππικού + διαύλου και μάλιστα τέταρτος του δολίχου και πέμπτος ο τελείως + ωπλισμένος διά μήκος εξήντα σταδίων έως εις κάποιον ναόν του + Άρεως, και κατόπιν άλλος βαρύτερον ωπλισμένος, ο οποίος θα + αγωνισθή εις ομαλώτερον δρόμον, ο δε τελευταίος θα είναι τοξότης + φορών όλην την τοξικήν στολήν, θα διατρέξη δε εκατόν στάδια έως + εις τον ναόν του Απόλλωνος και της Αρτέμιδος, διά μέσου βουνών και + ανωμάλου εδάφους. Και, αφού κηρύξωμεν την έναρξιν του αγώνος, θα + περιμένωμεν αυτούς έως ότου να έλθουν, και εις τον νικητήν θα + δώσωμεν έν έκαστον από τα βραβεία. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ ορθά. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Και τόρα ας τα φαντασθώμεν τριών ειδών αυτά τα αγωνίσματα, έν μεν + είδος των παίδων, έν δε των αγενείων νέων, και έν των ανδρών. Και + διά μεν τους αγενείους θα ορίσωμεν τα δύο τρίτα του μήκους του + δρόμου, διά δε τους παίδας τα μισά, είτε με τόξα είτε με όπλα + αγωνίζονται. Διά δε τας γυναίκας και τα κοράσια τα ανήλικα να + αγωνίζωνται γυμνά, εις το στάδιον και τον δίαυλον και τον ιππικόν + δίαυλον και τον δόλιχον, εις το ίδιον τρέξιμον ανταγωνιζόμεναι. Αι + δε έχουσαι ηλικίαν δεκατριών ετών μέχρι του γάμου των, ο οποίος + δεν αναβάλλεται ούτε περισσότερον του εικοστού ούτε ολιγώτερον του + δεκάτου ογδόου έτους της ηλικίας των, πρέπει να καταβαίνουν εις + τον ανταγωνισμόν αυτού του δρόμου με ευπρεπή στολήν. + + Και τα μεν σχετικά με τους δρόμους των ανδρών και των γυναικών ας + είναι αυτά. Εις δε τα σχετικά με την σωματικήν δύναμιν αντί μεν της + πάλης και όλων των ομοίων όσα είναι βαρέα, να ανταγωνίζωνται εις + την ένοπλον μάχην εις προς ένα και δύο προς δύο και ομάδες έως + δέκα προς δέκα μεταξύ των. Όσον δε διά το ζήτημα ποίας νίκας + πρέπει να κερδίση όστις απέκρουσε ή προσέβαλε, καθώς τόρα διά την + πάλην εθέσπισαν οι ειδικοί εις την πάλην, ποίον κατόρθωμα + χαρακτηρίζει τον καλόν παλαιστήν και ποίον τον αδέξιον, κατά τον + ίδιον ακριβώς τρόπον και εδώ πρέπει να προσκαλέσωμεν τους + τελειοτάτους εις την οπλομαχίαν και να τους αναθέσωμεν να + νομοθετήσουν μαζί όλοι, ποίος πρέπει να θεωρήται νικητής εις αυτάς + τας μάχας, δηλαδή τι αν αποκρούση ή πώς αν προσβάλη, και τον + νικημένον ομοίως ποία τάξις τον διακρίνει. Τα ίδια δε ας είναι + νομοθετημένα και διά τα θήλεα μέχρι του γάμου των. Έπειτα πρέπει + ολόκληρον την πελταστικήν να την αντικαταστήσωμεν εις την θέσιν + του παγκρατίου, διά να αγωνίζωνται εις τα τόξα και εις τας πέλτας + και εις τα ακόντια και εις το ρίψιμον λίθων με τας χείρας και με + τας σφενδόνας ορίζοντες πάλιν δι' αυτά νόμους, ώστε να αποδίδωνται + τα βραβεία και αι νίκαι εις τους εκτελούντας καλλίτερον όσα λέγει ο + νόμος ως προς αυτά. + + Κατόπιν είναι η σειρά να τεθούν νόμοι περί ιππικών αγώνων. Λοιπόν + εδώ εις την Κρήτην (8) βεβαίως δεν χρησιμοποιούνται πολλοί ίπποι + ούτε τόσον συχνά. Επομένως είναι ανάγκη και αι μελέται αυτών να + γίνωνται ολιγώτεραι ως προς την ανατροφήν και την άσκησιν. + + Δι' άρμα λοιπόν ούτε υπάρχει απολύτως εις ημάς συντηρητής, ούτε + μεγάλη αφοσίωσις από κανενός εις αυτά, επομένως δεν είναι + κατάλληλον διά τον τόπον να θέσωμεν αγωνίσματα δι' αυτό και να μην + έχωμεν νουν ούτε να φαινώμεθα ότι έχομεν. Εις ίππους δε μόνον + ορίζοντες βραβεία και εις πωλάρια θηλάζοντα και μεσαία και εντελή + θα εγκαταστήσωμεν παιγνίδια σύμφωνα προς την φύσιν της χώρας. Και + λοιπόν μεταξύ όλων αυτών ας υπάρχη ανταγωνισμός και φιλοδοξία, εις + δε τους φυλάρχους και ιππάρχους ας ανατεθή κοινώς η κρίσις όλων, + δηλαδή και των δρόμων και των αγωνιζομένων ενόπλως. Εις τους + στερουμένους δε όπλα ούτε εις τους γυμνικούς αγώνας ούτε εδώ είναι + ορθόν να νομοθετήσωμεν αγωνίσματα. Τοξότης δε έφιππος Κρης δεν + είναι άχρηστος, ούτε ακοντιστής, ώστε ας υπάρχη χάριν διασκεδάσεως + και μεταξύ αυτών άμιλλα και ανταγωνισμός. Διά τα θήλεα δε δεν + είναι ανάγκη με νόμους και διατάξεις να ορίσωμεν υποχρεωτικώς την + συμμετοχήν εις αυτά. Εάν όμως από την προηγουμένην των μόρφωσιν + συνηθίσουν, και αν επιδέχεται η φύσις των και δεν δυσκολεύωνται τα + κοράσια και αι παρθένοι να λαμβάνουν μέρος, να το επιτρέπωμεν και + να μην κατακρίνωμεν αυτάς. + + Λοιπόν τόρα πλέον η αγωνιστική και η μάθησις της γυμναστικής, + δηλαδή και όσα μελετούμεν εις τους αγώνας και όσα κάθε ημέραν εις + τα σχολεία, έλαβαν τέλος. Και μάλιστα και της μουσικής τα μεν + περισσότερα εξετάσθησαν, τα δε περιστρεφόμενα εις τους ραψωδούς και + τα σχετικά με αυτούς, και πόσοι διαγωνισμοί χορών πρέπει να + γίνωνται εις τας πανηγύρεις, όταν διά τους θεούς και τους κατόπιν + των θεών ερχομένους ορισθούν οι μήνες και αι ημέραι και τα έτη, + τότε θα τακτοποιηθούν, είτε κάθε τρία έτη είτε κάθε πέντε είτε + αλλέως όπως μας φωτίσουν οι θεοί ως προς την διάταξιν των ημερών. + Και τότε πλέον θα περιμένωμεν να γίνουν αγώνες και της μουσικής + τακτοποιούμενοι εις τας λεπτομερείας από τους αθλοθέτας και τον + παιδαγωγόν των νέων και τους νομοφύλακας, αφού συνεδριάσουν όλοι + μαζί δι' αυτούς και οι ίδιοι γίνουν νομοθέται, περί του πότε και + ποίος και με ποίους θα αγωνίζωνται εις όλους τους χορούς. Οποίον + δε πρέπει να είναι έκαστον από αυτά ως προς τας λέξεις και τους + στίχους και τας αρμονίας μαζί με τους ρυθμούς και τα χοροπηδήματα, + πολλάκις τα είπε ο πρώτος νομοθέτης και συμφώνως με αυτά πρέπει οι + κατόπιν του να νομοθετούν και αφού κατατάξουν τους αγώνας, καθώς + πρέπει εις κατάλληλον καιρόν δι' εκάστην εορτήν, ας αφήσουν την + πόλιν να πανηγυρίζη εις αυτάς. + + Αυτά λοιπόν και άλλα παρόμοια δεν είναι δύσκολον να κρίνη κανείς με + ποίον τρόπον πρέπει να λάβουν νόμιμον διάταξιν, ούτε πάλιν αν + μετακινηθούν εδώ ή εκεί ημπορούν να φέρουν μέγα κέρδος ή ζημίαν εις + την πόλιν. Όσα όμως δεν έχουν μικράν διαφοράν και δεν είναι εύκολον + να επιβάλη κανείς την γνώμην του ως προς αυτά, κυρίως μεν είναι + έργον του θεού, εάν υπήρχε τρόπος να έλθουν αυτά ως εντολαί από + εκείνον, τόρα όμως σχεδόν απαιτείται κάποιος τολμηρός άνθρωπος, ο + οποίος εκτιμά υπερβολικά την ελευθεροστομίαν και θα ειπή όσα του + φαίνονται ως καλλίτερα διά την πόλιν και τους πολίτας, επιβάλλων + εις διεφθαρμένας ψυχάς το πρέπον και σύμφωνον εις έκαστον + πολίτευμα, ομιλών δε πολεμικώς εναντίον των μεγαλιτέρων επιθυμιών + και μη έχων κανένα άνθρωπον βοηθόν, και μόνον αυτός ακολουθών τον + ορθόν λόγον (!). + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ποίον λόγον εννοούμεν (!) τόρα πάλιν, καλέ Ξένε; Διότι ακόμη ημείς + δεν το εννοούμεν. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Πολύ φυσικά. Και λοιπόν εγώ θα προσπαθήσω να σας εξηγηθώ + σαφέστερον. Δηλαδή, όταν έφθασα εις το ζήτημα της εκπαιδεύσεως, + είδα με την φαντασίαν μου νέους και νέας να σχετίζωνται μεταξύ των + φιλικώς. Μου επήλθε δε, καθώς, είναι επόμενον, να φοβηθώ + συλλογισθείς τι να την κάμη κανείς μίαν τοιαύτην πόλιν, εις την + οποίαν οι νέοι και αι νέαι είναι καλοζωιμένοι, ευτραφείς και + ελευθερωμένοι από κοπώσεις υπερβολικάς και δουλοπρεπείς, αι οποίαι + πάρα πολύ καταπνίγουν την υπερηφά[νειαν] και όλοι σκέπτονται διά + θυσίας και εορτάς και χορούς εις όλην των την ζωήν. Με ποίον + λοιπόν τρόπον μέσα εις αυτήν την πόλιν θα απέχουν από τας + επιθυμίας, αι οποίαι τόσον πολλούς και πολλάς ώθησαν εις τα + έσχατα, τας οποίας ήθελε διατάξει ο λόγος να αποφεύγουν, προσπαθών + να επιβληθή ως νόμος; Και τας μεν άλλας επιθυμίας δεν είναι + παράδοξον να νικούν οι προηγούμενοι νόμοι. Δηλαδή η απαγόρευσις + του πλουτισμού, η οποία είναι υπερόχως αγαθή και συντελεί μεγάλως + εις την σωφροσύνην, και ολόκληρος η μόρφωσις απέκτησε ως προς αυτά + καλούς νόμους, εκτός δε τούτων το βλέμμα των αρχόντων υπεχρεώθη να + μη βλέπη αλλού, αλλά να προσέχη πάντοτε τους νέους. Λοιπόν ως προς + τας άλλας επιθυμίας, όσον είναι δυνατόν εις ανθρώπους, ετέθησαν + ορθώς οι νόμοι. Τόρα όμως ακριβώς διά τους έρωτας προς παίδας + άρρενας και θήλεις, και των γυναικών προς τους άνδρας και των + ανδρών προς τας γυναίκας, από τους οποίους ωρισμένως αμέτρητα + δυστυχήματα συνέβησαν και ιδιωτικώς εις τους ανθρώπους και εις + ολοκλήρους πόλεις, πώς ημπορεί κανείς να λάβη τα μέτρα του, και + ποίον φάρμακον πρέπει να εύρη δι' όλους αυτούς, διά να αποφύγουν + τον τοιούτον κίνδυνον; + + Βεβαίως δεν είναι εύκολον, Κλεινία μου. Διότι, και αν εις πολλά + άλλα όλη η Κρήτη και η Λακεδαίμων δεν μας δίδουν μικράν βοήθειαν + τόρα που νομοθετούμεν νόμους διαφορετικούς από τας συνηθείας των + περισσοτέρων, όμως περί των ερώτων, καθώς το γνωρίζομεν και οι + ίδιοι, είναι εντελώς αντίθετοι. Διότι, εάν κανείς ακολουθήση την + φύσιν και θέση τον προ του Λαΐου νόμον, λέγων ότι είναι ορθόν να + μη συνευρίσκωνται με άρρενας και νέους αφροδισιακώς καθώς με τα + θήλεα, και φέρων ως μάρτυρα την φύσιν των ζώων και αποδεικνύων ως + προς αυτά ότι δεν εγγίζει ο άρρην το άρρεν, διότι τούτο δεν είναι + φυσικόν, θα έλεγε ίσως παραδεκτόν διισχυρισμόν, αλλά συγχρόνως δεν + θα ήτο σύμφωνος με τας ιδικάς σας πόλεις. Εκτός τούτου όμως εκείνο + το οποίον είπαμεν ότι πρέπει πάντοτε να προσέχη ο νομοθέτης, τούτο + δεν συμβιβάζεται με αυτά. Δηλαδή πάντοτε ημείς ερευνώμεν ποίον + πράγμα συντελεί εις την αρετήν των δεχομένων τους νόμους και ποίον + όχι. Λοιπόν, εάν το παραδεχθώμεν αυτό ως καλόν ή όχι αισχρόν, διά + να νομοθετηθή τόρα, ας εξετάσωμεν κατά πόσον θα συντελέση εις την + αρετήν. Άραγε εις την ψυχήν του παραδιδομένου θα εμπνευσθή το ήθος + της ανδροπρεπείας (!), ή εις την ψυχήν του παιδεραστού θα γεννηθή + το ιδεώδες της σωφροσύνης; Ή μήπως αυτά μεν δεν είναι δυνατόν να + παραδεχθή κανείς ποτέ, μάλλον δε όλως το αντίθετον, εις τον + υποχωρούντα εις τας ηδονάς και μη δυνάμενον να αντέχη θα κατακρίνη + κανείς την μαλθακότητα; Αλλά τότε εις τον προσπαθούντα να μιμηθή + τας γυναίκας τάχα δεν θα κατακρίνη την αντιγραφήν του γυναικείου + προτύπου; Λοιπόν ποίος άνθρωπος θα θεσπίση τούτο ως νόμον, αφού + είναι τοιούτον; Σχεδόν κανείς, όταν βεβαίως κρατή εις τον νουν του + αληθινόν νόμον. Πώς λοιπόν θα αποδείξωμεν ότι αυτό είναι αληθές; + Είναι ανάγκη να ερευνήσωμεν την φύσιν της φιλίας και της επιθυμίας + και των λεγομένων ερώτων, εάν θέλωμεν να τα εννοήσωμεν αυτά καλώς. + Δηλαδή αυτά είναι δύο, και από τα δύο ομού σχηματίζεται τρίτον + είδος με ιδιαίτερον όνομα και προξενεί όλην την δυσκολίαν και το + σκότος εις το ζήτημα. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Φίλον βεβαίως ονομάζομεν το όμοιον με το όμοιον κατά την αρετήν και + το ίσον με το ίσον, επίσης δε φίλον και το έχον ανάγκην του + πλουσίου, το οποίον είναι το αντίθετον ως προς το γένος (πτωχόν). + Όταν όμως το καθέν από τα δύο αυτά γίνεται ορμητικόν, το + ονομάζομεν έρωτα. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ ορθά. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν η μεν φιλία των αντιθέτων είναι φοβερά και αγρία και σπανίως + είναι αμοιβαία, η δε των ομοίων είναι ήμερος και αμοιβαία εις όλην + την ζωήν. Ανάμικτος δε από αυτάς τας δύο εάν γίνη, πρώτον μεν δεν + είναι εύκολον να γνωρισθή τι άραγε επιδιώκει να κερδίση όστις έχει + τον τρίτον τούτον έρωτα· έπειτα, επειδή σύρεται από τους δύο + αντιθέτως, ευρίσκεται εις απορίαν, διότι ο μεν είς τον παρορμά να + δοκιμάση το κάλλος, ο δε άλλος του το απαγορεύει. Δηλαδή εκείνος + μεν ερωτεύεται το σώμα και την ακμήν της ωραιότητος ως να + νοστιμεύεται κανέν οπωρικόν και παρακινεί τον εαυτόν του να το + απολαύση, χωρίς να δίδη καμμίαν εκτίμησιν εις την ψυχήν του + αγαπωμένου. Αυτός δε θεωρεί πάρεργον την σωματικήν επιθυμίαν και + μάλλον με την ψυχήν οραματιζόμενος αυτόν παρά ερωτευόμενος, + εκτιμών δε την ψυχήν όσον πρέπει θεωρεί προσβολήν την σωματικήν + απόλαυσιν από το σώμα εκείνου, εντρεπόμενος δε και σεβόμενος την + σωφροσύνην και ανδρείαν και μεγαλοπρέπειαν και φρόνησιν θέλει να + μένη αγνός πάντοτε με αγνόν αγαπητόν. Αυτός δε είναι ο μικτός εκ + των δύο ειδών τρίτος έρως, τον οποίον είπαμεν τόρα. Αφού δε τόσων + ειδών είναι αυτοί, άραγε όλους πρέπει να τους απαγορεύη ο νόμος, + εμποδίζων να υπάρχουν εις τον τόπον μας, ή είναι προφανές ότι τον + μεν έρωτα της αρετής, ο οποίος επιθυμεί να γίνη ο νέος όσον το + δυνατόν καλλίτερος, θα τον επιτρέψωμεν να υφίσταται εις την πόλιν, + τους δε άλλους δύο, εάν είναι τούτο δυνατόν, θα τους + απαγορεύσωμεν; Ή πώς αλλέως να ειπούμεν, φίλε Μέγιλλε; + +ΜΕΓΙΛΛΟΣ. + + Βεβαίως εντελώς ορθά ωμίλησες αυτήν την φοράν (!) περί αυτών, Ξένε + μου. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Φαίνεται, καθώς το υπέθετα, ότι επέτυχα την επιδοκιμασίαν σου, καλέ + μου φίλε. Τι όμως εννοεί ο ιδικός σας νόμος ως προς αυτά, δεν είναι + ανάγκη να το εξετάσω εγώ, αλλά αρκεί να δεχθώ την επιδοκιμασίαν των + λόγων μου. Τον δε Κλεινίαν και άλλην φοράν κατόπιν θα προσπαθήσω να + τον ψάλλω και να τον καταπείσω δι' αυτά τα ίδια. Τόρα δε ας + ακολουθήσω την ανατεθείσαν εις εμέ εντολήν σας και ας εξετάσωμεν + εντελώς τους νόμους. + +ΜΕΓΙΛΛΟΣ. + + Πολύ ορθά ομιλείς. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν έχω τόρα πάλιν μίαν εφεύρεσιν ως προς την θέσπισιν αυτού του + νόμου, εν μέρει μεν εύκολον, εν μέρει όμως δυσκολωτάτην. + +ΜΕΓΙΛΛΟΣ. + + Πώς δηλαδή εννοείς; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Γνωρίζομεν βεβαίως ότι και σήμερον οι περισσότεροι άνθρωποι, αν και + είναι παράνομοι, πολύ καλά και άγια αποτρέπονται από την συνεύρεσιν + των ωραίων όχι ακουσίως, αλλά όσον ημπορείς να φαντασθής εκουσίως. + +ΜΕΓΙΛΛΟΣ. + + Πότε εννοείς; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Όταν υπάρχη αδελφός ή αδελφή ωραία. Και περί υιού δε και θυγατρός ο + ίδιος άγραφος νόμος υπάρχει, και όσον το δυνατόν ασφαλέστατα + προφυλάττει να μη κοιμούνται μαζί, ούτε φανερά ούτε κρυφίως, ή με + κανένα άλλον τρόπον να εγγίζουν ερωτικώς αυτούς. Ακόμη δε ουδέ + επιθυμία της τοιαύτης συνευρέσεως εισέρχεται διόλου εις τον νουν + των περισσοτέρων. + +ΜΕΓΙΛΛΟΣ. + + Λέγεις την αλήθειαν. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν και μόνον μία λέξις δεν καταπαύει όλας αυτάς τας ηδονάς; + +ΜΕΓΙΛΛΟΣ. + + Ποία δηλαδή; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Αν ειπούμεν ότι αυτά δεν είναι διόλου θεάρεστα, αλλά θεομίσητα και + των αισχρών αίσχιστα. Και αιτία τούτου δεν είναι τάχα, ότι κανείς + δεν τα λέγει διαφορετικά αυτά, αλλά εξ αρχής, μόλις γεννηθή + έκαστος από ημάς, ακούει πάντοτε, και παντού να τα λέγουν αυτά, + και πολλάκις τα βλέπει εις τας κωμωδίας και εις τας τραγωδίας, + όταν παριστάνουν Θυέστας ή Οιδίποδας ή Μακαρέας συνευρεθέντας με + τας αδελφάς των κρυφίως, και ανακαλυφθέντας και επιβάλοντας + θάνατον εις τον εαυτόν των ως τιμωρίαν διά το αμάρτημά των; + +ΜΕΓΙΛΛΟΣ. + + Πολύ ορθά το λέγεις, αυτό τουλάχιστον, ότι δηλαδή η διάδοσις έχει + μίαν θαυμασίαν δύναμιν, αφού κανείς δεν θα ημπορέση ούτε να + αναπνεύση έξω από τον νόμον. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν είναι ορθόν το λεχθέν προ ολίγου, ότι, αν ο νομοθέτης θέλη + να δαμάση καμμίαν επιθυμίαν από εκείνας αι οποίαι υποδουλώνουν + υπερβολικά τους ανθρώπους, είναι, εύκολον να εννοήση με ποίον + τρόπον ημπορεί να τας υποδουλώση. Δηλαδή ότι πρέπει να καθιερώση + την φήμην εις όλους τους δούλους και ελευθέρους παίδας και + γυναίκας και όλην την πόλιν ομοίως, και ούτω πως θα εκτελεσθή το + ασφαλέστερον πράγμα ως προς αυτόν τον νόμον. + +ΜΕΓΙΛΛΟΣ. + + Πολύ καλά. Αλλά πώς θα ημπορέσωμεν πάλιν να κάμωμεν όλους να θέλουν + να διαδώσουν το τοιούτον; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Καλά με επρόλαβες. Διότι αυτό εσήμαινε ο ιδικός μου λόγος, ότι εγώ + έχω να μεταχειρισθώ μίαν μέθοδον χάριν αυτού του νόμου, την φυσικήν + χρήσιν της συνουσίας προς τεκνοποίησιν, δηλαδή να απέχουν μεν από + το άρρεν και να μη δολοφονούν το ανθρώπινον γένος εκ προμελέτης, + ούτε να σπείρουν επάνω εις βράχους και εις πέτρας, όπου δεν είναι + δυνατόν να ριζώση και να γονιμοποιηθή, να απέχουν δε από τον + θηλυκόν αγρόν, εντός του οποίου δεν επιθυμεί κανείς να φυτρώση ο + σπόρος του. Ο νόμος λοιπόν αυτός, αν μεν γίνη γενικός και + κυριαρχήση, καθώς τόρα, υπερισχύει διά τας συνουσίας με τους + γονείς, και εάν υπερισχύση, θα φέρη άπειρα αγαθά. Διότι πρώτον μεν + υπάρχει συμφώνως με την φύσιν, και μας κάμνει να απέχωμεν από την + ερωτικήν λύσσαν και μανίαν και όλας τας μοιχείας και από ποτά και + τροφάς υπερμέτρους, και μας κάμνει να είμεθα με τας γυναίκας μας + σχετικοί και φίλοι, και άλλα πολλά αγαθά ημπορούν να προκύψουν, + εάν κανείς ημπορούσε να τον διατηρή. + + Αλλά τόρα ίσως παρουσιασθή κανείς ορμητικός και νέος άνθρωπος, + φορτωμένος από σπέρμα, και ακούων περί του θεσπιζομένου νόμου, μας + κακολογήση ότι θεσπίζομεν ανοήτους και απραγματοποιήτους νόμους, + και αρχίζει να φωνάζη. Αυτά λοιπόν έλαβα και εγώ υπ' όψιν μου και + είπα αυτήν την λέξιν, ότι δηλαδή έχω κάποιαν μέθοδον, εν μέρει μεν + ευκολωτέραν από όλας, εν μέρει δε δυσκολωτέραν, ώστε, αφού τεθή ο + νόμος αυτός, να διατηρηθή. Διότι είναι ευκολώτατον να εννοήσωμεν + ότι είναι δυνατόν τούτο και πώς. Δηλαδή φρονούμεν ότι, εάν + καθιερωθή αυτός ο νόμος επαρκώς, θα δαμάση πάσαν ψυχήν και θα την + κάμη να πείθεται με φόβον τελείως εις τους τεθέντας νόμους. Αλλά + βεβαίως τόσον επροχώρησε τόρα το κακόν, ώστε φαίνεται ότι δεν + είναι δυνατόν να πραγματοποιηθή, καθώς διά την συνήθειαν των + συσσιτίων δεν πιστεύεται ότι είναι δυνατόν ολόκληρος πόλις εις + όλην της την ζωήν να διατηρή αυτά, και ενώ απεδείχθη και εμπράκτως + εφηρμόσθη εις τον τόπον σας, πάλιν όμως διά τας γυναίκας ούτε εις + τον τόπον σας δεν νομίζεται εκ φύσεως κατάλληλον να + πραγματοποιηθή. Δι' αυτήν λοιπόν και εγώ την επιμονήν εις την + απιστίαν είπα ότι είναι πολύ δύσκολον να διατηρηθούν συμφώνως με + τον νόμον. + +ΜΕΓΙΛΛΟΣ. + + Πολύ ορθά ομιλείς. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Ότι δε δεν είναι ανώτερον από τας δυνάμεις του ανθρώπου, αλλά + ημπορεί να πραγματοποιηθή, θέλετε να προσπαθήσω να σας διηγηθώ + κάποιαν διήγησιν, η οποία είναι πειστική; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς όχι; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν, άραγε ευκολώτερον ημπορεί κανείς να απέχη από τα + αφροδισιακά και να εκτελή ορθώς τα οριζόμενα νομίμως ως προς αυτά, + όταν έχη υγιές σώμα και όχι ατελές, ή όταν το έχη μηδαμινόν; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Βεβαίως πολύ περισσότερον δύσκολον είναι, όταν δεν το έχη ατελές. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Και λοιπόν δεν γνωρίζομεν τάχα εκ φήμης τον Ταραντίνον Ίκκον, ο + οποίος ηγωνίσθη εις την Ολυμπίαν καθώς και τους άλλους ότι από + φιλοτιμίαν και τέχνην και διότι, καθώς λέγουν, είχε εις την ψυχήν + του την σώφρονα ανδρείαν, ούτε καμμίαν γυναίκα ήγγισε ποτέ του + ούτε παιδί, εις όλην την διάρκειαν των γυμνασίων του; Και ακριβώς + και διά τον Κρίσωνα και τον Αστύλον και τον Διόπομπον και άλλους + πάρα πολλούς δεν υπάρχει η ιδία διάδοσις; Και όμως από τους + ιδικούς μου και από τους ιδικούς σου συμπολίτας, φίλε Κλεινία, + βεβαίως ήσαν πολύ χειρότερα μορφωμένοι ως προς τας ψυχάς, ως προς + δε τα σώματα ήσαν πολύ περισσότερον σφριγηλοί. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Αυτά είναι αληθή, δηλαδή πολύ διέδιδαν οι παλαιοί περί αυτών των + αθλητών ότι συνέβησαν αυτά πραγματικώς. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Και λοιπόν; Εκείνοι μεν χωρίς αμφιβολίαν χάριν της πάλης και των + δρόμων και των τοιούτων κατώρθωσαν να αποφύγουν πράγμα το οποίον οι + περισσότεροι το θεωρούν ευτυχίαν, οι δε ιδικοί μας παίδες δεν θα + ημπορέσουν να καρτερήσουν διά πολύ ωραιοτέραν νίκην, την οποίαν + ημείς παριστάνοντες ωραιοτάτην από την μικράν των ηλικίαν εις τους + μύθους και εις τας φράσεις μας και εις τα άσματα που ψάλλομεν θα + την επιβάλωμεν μαγευτικώς εις αυτούς, καθώς είναι επόμενον; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ποίαν νίκην; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Το να είναι εγκρατείς των ηδονών, διά να ζουν με ευτυχίαν, ενώ, εάν + νικώνται, θα συμβή όλως το αντίθετον. Εκτός δε τούτου ο φόβος, ότι + αυτό δεν είναι ποτέ με κανένα τρόπον όσιον, δεν θα μας δώση την + δύναμιν να νικήσωμεν όσα ενίκησαν άλλοι, ενώ είναι χειρότεροι; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Αυτό φαίνεται πιθανόν. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Αφού λοιπόν ευρισκόμεθα εις αυτό το σημείον ως προς αυτόν τον + νόμον, από την κακίαν όμως των περισσοτέρων ευρέθημεν εις + στενοχωρίαν, φρονώ ότι ο μεν ιδικός μας νόμος πρέπει κυριολεκτικώς + να περιοδεύη και να ομιλή περί αυτών, ότι δεν πρέπει να είναι οι + συμπολίται μας χειρότεροι από τα όρνεα και από άλλα πολλά ζώα, τα + οποία γεννώνται εις μεγάλας αγέλας και έως ότου να τεκνοποιήσουν + μένουν παρθένα και αμίαντα και αγνά από γάμους, όταν δε έλθουν εις + αυτήν την ηλικίαν, συνδυάζεται προθύμως το άρρεν με το θήλυ και το + θήλυ με το άρρεν και ζουν εις το υπόλοιπον της ζωής των ευσεβώς + και νομίμως, εμμένοντα ασφαλώς εις τας πρώτας συνθήκας της φιλίας. + Και πρέπει από τα ζώα αυτοί να είναι καλλίτεροι. Εάν όμως + διαφθείρωνται από την πλειονοψηφίαν των άλλων Ελλήνων και + βαρβάρων, διότι ακούουν ότι έχει μεγάλην ισχύν μεταξύ αυτών η + λεγομένη άτακτος Αφροδίτη, και ούτω πως δεν είναι ικανοί να + συγκρατούνται, τότε πρέπει να εφεύρωμεν δεύτερον νόμον δι' αυτούς + οι νομοφύλακες και να γίνουν αυτοί νομοθέται. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ποίον νόμον λοιπόν συμβουλεύεις εις αυτούς να νομοθετούμεν, εάν + τους διαφύγη αυτός που νομοθετούμεν τόρα; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Προφανώς τον ερχόμενον δεύτερον κατόπιν από αυτόν, φίλε Κλεινία. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ποίον εννοείς; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Να αφήνουν όσον το δυνατόν αγύμναστον την ορμήν των ηδονών, + μετατοπίζοντες εις άλλα μέρη του σώματος τον χυμόν και την τροφήν + αυτής της ορμής. Τούτο δε ημπορεί να συμβή, εάν δεν επιτρέπεται + αναίδεια εις την χρήσιν των αφροδισίων. Δηλαδή, όταν πάλιν εκτελούν + αυτά σπανίως από εντροπήν, θα την έχουν εις την ράχιν των + αδυνατώτερον κυρίαρχον. Και λοιπόν ας υπάρχη ως συνήθεια και + άγραφος νόμος δι' αυτά να θεωρήται καλόν το να μένουν μυστικά, το + δε να μη μένουν μυστικά αισχρόν, όχι όμως πάλιν και να μη τα + εκτελούν διόλου. Κατ' αυτόν τον τρόπον θα ορισθή εις τους νόμους + ως κατά δεύτερον λόγον καλόν και αισχρόν το τοιούτον, έχον + δευτερεύουσαν ορθότητα, και τους διεφθαρμένους εις τας φυσικάς + κλίσεις, όσους ονομάζομεν ακρατείς, θα συμπεριλάβωμεν εις έν γένος + και θα επιβάλωμεν να μη παρανομούν εις αυτά τα τρία είδη. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ποία δηλαδή είναι τα δύο άλλα; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Πρώτον το ευσεβές και αξιοπρεπές και έπειτα εκείνο το οποίον + επιθυμεί όχι τα σώματα αλλά τους καλούς τρόπους της ψυχής. Αυτά + λοιπόν είναι τόρα ωσάν ευχαί και ως παρηγορίαι, θα ήσαν όμως πολύ + καλλίτερα, εάν επραγματοποιούντο εις τας πόλεις. Ίσως όμως ακόμη + ως προς τον έρωτα επιβάλωμεν έν από τα δύο, ή κανείς να μη τολμά + να χειρονομή εις κανένα από τους ευγενείς και ελευθέρους εκτός της + νομίμου συζύγου του, και να μη σπείρη χωρίς ευλογίαν τέκνα + παλλακίδων ούτε άγονον σποράν αρρένων παρά φύσιν, ή άλλως διά μεν + τα άρρενα θα το εξαλείψωμεν τελείως, διά δε τας γυναίκας, εάν + συνευρεθή κανείς με καμμίαν εκτός εκείνων που ήλθαν εις την οικίαν + του με την ευλογίαν των θεών και με ιερούς γάμους, δηλαδή με + αγορασμένας ή με κάποιον άλλον τρόπον κατακτηθείσας, χωρίς να + αποκρυφθή από όλους τους άνδρας και τας γυναίκας (9), ίσως είναι + ορθόν να θεωρήσωμεν αυτόν εις την νομοθεσίαν μας στερημένον των + δικαιωμάτων του πολίτου ωσάν κάποιον ξενότροπον. Αυτός λοιπόν ο + νόμος είτε τον θεωρήσωμεν ένα είτε δύο, ας υπάρχη διά τα αφροδίσια + και όλα τα ερωτικά, όσα εκτελούμεν συναναστρεφόμενοι ο είς τον + άλλον με τοιαύτας επιθυμίας είτε ορθώς είτε όχι ορθώς. + +ΜΕΓΙΛΛΟΣ. + + Και λοιπόν, φίλε Ξένε, εγώ μεν, σε βεβαιώ, πάρα πολύ θα εδεχόμην + αυτόν τον νόμον, ο δε Κλεινίας τόρα ας ειπή μόνος του, τι φρονεί + δι' αυτά. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Αυτό θα γίνη, φίλε Μέγιλλε, όταν νομίσω κατάλληλον την στιγμήν. + Τόρα όμως ας αφήσωμεν τον Ξένον να προχωρήση εις τους νόμους. + +ΜΕΓΙΛΛΟΣ. + + Πολύ ορθά. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Αλλά τόρα βεβαίως ευρισκόμεθα εις το σημείον της ιδρύσεως + συσσιτίων, τα οποία φρονούμεν ότι εις άλλον μεν τόπον είναι + δύσκολον να ιδρυθούν, εις την Κρήτην όμως ουδείς θα εναντιωθή ότι + πρέπει να γίνη αλλέως. Ως προς τον τρόπον όμως, αν δηλαδή θα + γίνουν καθώς εδώ ή καθώς εις την Λακεδαίμονα, ή αν είναι έξω από + αυτά τα δύο καλλίτερον τρίτον είδος συσσιτίων, αυτό δεν μου + φαίνεται δύσκολον να το εύρωμεν, ούτε ημπορεί να φέρη κανέν μέγα + αγαθόν, εάν εφαρμοσθή. Διότι και τόρα είναι αρμονικώς + τακτοποιημένα. + + Τόρα έρχεται εις την σειράν η προμήθεια των εφοδίων της ζωής κατά + ποίον τρόπον θα γίνεται. Αλλά η προμήθεια εις μεν τας άλλας πόλεις + ίσως είναι ποικίλη και από πολλά μέρη και μάλιστα από διπλάσια μέρη + παρά εις αυτήν εδώ. Διότι και από την γην και από την θάλασσαν + προμηθεύονται τα τρόφιμα οι περισσότεροι των Ελλήνων, ενώ αυτοί εδώ + μόνον από την γην. Διά τον νομοθέτην λοιπόν τούτο είναι + ευκολώτερον. Διότι χρειάζονται όχι πλέον οι μισοί νόμοι (10), αλλά + πολύ ολιγότεροι, και εκτός τούτου περισσότερον αρμόζοντες εις + ελευθέρους ανθρώπους. Δηλαδή από τα εμποροπλοιαρχικά και εμπορικά + και καπηλικά και ξενοδοχικά και τελωνιακά και μεταλλειακά και + δανειστικά και τα σχετικά με τα επιτόκια των τόκων πράγματα και + άπειρα άλλα είναι ελευθερωμένος κατά το πλείστον και τα άφησε κατά + μέρος ο νομοθέτης αυτής της πόλεως, απλώς δε διά γεωργούς και + ποιμένας και μελισσοκόμους και διά τας αποθηκεύσεις αυτών και διά + τους κατασκευαστάς των εργαλείων των θα νομοθετήση, αφού πλέον + ενομοθέτησε τα σπουδαιότερα διά τους γάμους και τας γεννήσεις + παίδων και ανατροφάς, ακόμη δε και διά την εκπαίδευσιν και διά την + εγκατάστασιν των αρχών της πόλεως. Τόρα δε είναι ανάγκη να + προχωρήση εις τους παραγωγείς της τροφής και τους βοηθούς αυτών. + + Και πρώτον λοιπόν ας έχουν αυτοί οι νόμοι το όνομα γεωργικοί. Και + πρώτον ο νόμος του συνοριακού Διός ας ορισθή ούτω πως. Ας μη + μετακινή κανείς τα σύνορα μήτε του ιδικού του συμπολίτου γείτονος + μήτε του συνορεύοντος εις τα μεθόρια ξένου γείτονος, φρονών ότι + αυτό είναι κυριολεκτικώς το να κινή τα ακίνητα. Ας προτιμήση δε + έκαστος και τον μεγαλίτερον βράχον να μετακινήση παρά τον μικρόν + λίθον, ο οποίος ορίζει την φιλίαν και την έχθραν με ένορκον + εγγύησιν των θεών. Δηλαδή το έν μεν εγγυάται ο ομόφυλος Ζευς, το + δε άλλο ο Ξένιος, αυτοί δε οργιζόμενοι επιφέρουν πολέμους + αμειλίκτους. Και όστις μεν υπακούση εις τον νόμον δεν θα δοκιμάση + τας βλάβας της παραβάσεως αυτού, όστις όμως τον περιφρονήση ας + είναι ένοχος εις διπλάς τιμωρίας, μίαν μεν και πρώτην από τους + θεούς, δευτέραν δε από τον νόμον. Δηλαδή κανείς ας μη μετακινή + αυθαιρέτως τα σύνορα των γειτόνων. Αν δε κανείς τα μετακινήση, ας + τον καταγγέλλη όστις θέλει εις τους ιδιοκτήτας, αυτοί δε ας τον + προσκαλέσουν εις το δικαστήριον. Εάν δε κανείς χάση τοιαύτην + δίκην, ας θεωρήση το δικαστήριον ότι προσπαθεί κρυφίως και βιαίως + να κάμη αναδασμόν της γης ο καταδικασθείς και ας του επιβάλη ό,τι + είναι ορθόν να πάθη ή να πληρώση. + + Κατά δεύτερον δε λόγον συμβαίνουν πολλαί και μικραί βλάβαι των + γειτόνων, διότι συχνά συναντώνται και μεγαλώνουν την εχθροπάθειαν + και κάμνουν την γειτονίαν δύσκολον και πολύ πικράν. Διά τούτο + πρέπει να προσέχη πολύ ο γείτων να μη κάμνη εις τον γείτονα τίποτε + το έκτροπον, και ως προς τα άλλα και προ πάντων να προσέχη πολύ + από πάσαν επέκτασιν της καλλιεργείας του. + + Διότι το να βλάψη κανείς δεν είναι δύσκολον, αλλά το κάμνει ο + καθείς, το να ωφελήση όμως δεν ημπορεί να το κάμνη ο καθείς. Όστις + δε καλλιεργεί έδαφος του γείτονος υπερπηδών τα σύνορα, την μεν + βλάβην ας την πληρώνη, διά να θεραπευθή δε από την αναίδειάν του + και την φιλαργυρίαν του ας πληρώση και το διπλάσιον της ζημίας εις + τον παθόντα. Δι' αυτά δε και όλα τα παρόμοια ας διορισθούν + πραγματογνώμονες και δικασταί και εκτιμηταί οι αγρονόμοι, και εις + μεν τα μεγαλίτερα, καθώς είπαμεν προηγουμένως, όλη η τάξις του + δωδεκατημορίου, εις δε τα μικρότερα μόνον οι φρούραρχοι. Και αν + κανείς βόσκη ποίμνια εντός ξένων κτημάτων, ας παρατηρήσουν τας + βλάβας και ας κρίνουν και ας ορίσουν την ποινήν, και εάν κανείς + οικειοποιήται μελίσσια ξένα ευρίσκων τέρψιν εις αυτά και προσελκύων + αυτά με την χαλκοκρουσίαν, ας πληρώνη την ζημίαν. Και εάν καίων + ξυλείαν δεν προφυλάξη την γειτονικήν, ας τιμωρηθή με το πρόστιμον + το οποίον θα αποφασίσουν οι άρχοντες. Επίσης δε και εάν φυτεύων + δεν αφήνη ανάλογον απόστασιν από τα χωράφια του γείτονος, καθώς + και πολλοί νομοθέται είπαν λεπτομερώς, των οποίων τους νόμους + πρέπει να τους χρησιμοποιούμεν συμπληρωματικώς και να μην έχωμεν + απαίτησιν όλα και τα πολύπλοκα και τα μικρά ζητήματα, τα οποία + εθέσπισε και ο τυχών νομοθέτης, να τα νομοθετήση όλα ο νομοθέτης + της πόλεως. + + Λόγου χάριν, υπάρχουν περί των υδάτων εις τους γεωργούς παλαιοί και + καλοί νόμοι, τους οποίους δεν πρέπει να μετακινήσωμεν εις την + συζήτησίν μας, αλλ' όστις θελήση να φέρη νερόν εις τον ιδικόν του + τόπον, ας αρχίση να το μετακομίζη από τα κοινά ρεύματα χωρίς να + αποκόπτη πηγάς γνωστάς κανενός ιδιώτου, ας τα διοχετεύη δε από + όποιον μέρος θέλει εκτός των οικιών και των διαφόρων ιερών και των + μνημείων, χωρίς να σκάπτη άλλο μέρος εκτός των αυλάκων. Εάν δε εις + μερικά μέρη είναι φυσική έλλειψις νερού, από μέσα από την γην η + οποία καταπίνει τα βρόχινα νερά και δεν έχει τας απαραιτήτους + πηγάς, ας ανοίξη πηγάδι εις το χωράφι του έως εις το στρώμα της + αργίλου, και αν εις αυτό το βάθος δεν επιτύχη διόλου νερόν, ας + λαμβάνη νερόν από τους γείτονας, όσον είναι απαραίτητον διά τους + εργάτας. Εάν δε και οι γείτονες το έχουν μετρημένον με ακρίβειαν, + ας ζητήση από τους αγρονόμους να προσδιορίσουν ωρισμένην σειράν + της ημέρας και τότε ας πηγαίνη καθ' ημέραν να λαμβάνη νερόν από + τους γείτονας. + + Εάν δε εις τα βρόχινα νερά ο υψηλότερον καλλιεργών ή και ο + ομότοιχος ζημιώνει τους χαμηλοτέρους, διότι δεν επιτρέπει την + εκροήν, ή αντιθέτως ο υψηλότερα ευρισκόμενος αφήνη όπως τύχη τα + ρεύματα και βλάπτη τον κάτω, και ως προς αυτά δεν δέχωνται να + συνεννοηθούν μεταξύ των, εις μεν την πόλιν ας προσκαλέση όστις + θέλει τον αστυνόμον, εις δε τον αγρόν τον αγρονόμον και ας ορίση + αυτός τι πρέπει να κάμη ο καθείς από τους δύο. Όστις δε δεν τηρεί + την τάξιν ας υποστή τιμωρίαν φθονεράς ψυχής και συγχρόνως + κακεντρεχούς, και, αν καταδικασθή, ας πληρώση διπλασίως την ζημίαν + εις τον παθόντα, εάν δεν θελήση να υπακούση εις τους άρχοντας. + + Των δε οπωρικών πρέπει να κάμνουν χρήσιν όλοι ως εξής. Δύο ειδών + δώρα μας χαρίζει η θεά της γεωργίας· το έν είναι ο αθησαύριστος + καρπός του Διονύσου, το δε άλλο ο κατάλληλος εκ φύσεως διά να + αποθηκευθή. Λοιπόν ας υπάρχη διά τα οπωρικά ο εξής νόμος. Όστις + γευθή άωρα οπωρικά, είτε σταφύλια είτε σύκα, πριν να φθάση ο + καιρός του τρύγου, ο οποίος συμπίπτει με τον Αρκτούρον, είτε εις + τα ιδικά του χωράφια είτε εις ξένα, ας πληρώνη ιερόν πρόστιμον εις + τον Διόνυσον πενήντα δραχμάς, όταν κόπτη από τα ιδικά του, όταν δε + κόπτη από τα γειτονικά, μίαν μναν, εάν δε από άλλα χωράφια, δύο + τρίτα της μνας. Όστις δε θελήση να δοκιμάση το σταφύλι το οποίον + εσχάτως ήρχισαν να το ονομάζουν γενναίον (11) και τα γενναία σύκα, + εάν μεν δρέπη από τα ιδικά του, ας τα απολαμβάνη όπως θέλει και + όταν θέλη, εάν όμως από κτήματα άλλου χωρίς να τον πείση συμφώνως + με τον νόμον (12) ότι δεν πρέπει να σηκώνη ό,τι δεν ετοποθέτησε, + ας τιμωρήται. Εάν δε δούλος χωρίς να πείση τον ιδιοκτήτην δρέπη + κανέν από αυτά, εις κάθε ράγα σταφυλίου και εις κάθε σύκον της + συκής ας τρώγη ισαρίθμους ξυλιές. Ο δε μέτοικος ας αγοράζη τα + ώριμα οπωρικά, αν του αρέσουν να τρώγη τοιαύτα. Εάν δε κανείς + ξένος νεοφερμένος επιθυμήση να φάγη οπωρικά, όταν περνά από τον + δρόμον, τα μεν γενναία ας τα δρέπη, εάν θέλη, ο ίδιος και είς + υπηρέτης του χωρίς πληρωμήν απολαμβάνων φιλοξενίαν, από τα άωρα + όμως και τα παρόμοια ας εμποδίζη ο νόμος τους ξένους να δρέπουν. + Εάν όμως από αμάθειαν εγγίση, κανείς ή ο δούλος του, ο μεν δούλος + να τιμωρήται με ξύλον, ο δε ελεύθερος να εκδιώκεται με συμβουλάς + και ας οδηγήται να δρέπη, τα άλλα οπωρικά, τα οποία δεν + χρησιμεύουν ως αποθηκευμένη σταφίς και ως οίνος και ως ξηρά σύκα. + Όσον δε διά τα απίδια και τα μήλα και τα ρώδια και όλα τα παρόμοια, + ας μην είναι εντροπή να δρέπη κρυφίως κάτι, αλλά όστις συλληφθή, + εάν είναι ηλικίας κάτω των τριάντα ετών, ας κτυπάται και ας + αποκρούη τα κτυπήματα χωρίς τραύματα, δίκη όμως να μην υπάρχη δι' + αυτά εις τον ελεύθερον. Εις δε τον ξένον καθώς εις τα οπωρικά ας + επιτραπή και από αυτά να δρέπη. Εάν δε κανείς γεροντότερος δρέπη + από αυτά, όταν το φάγη επιτοπίως και δεν μετακομίζη τίποτε, καθώς + ο ξένος ας μετέχη όλων αυτών, εάν όμως δεν υπακούη εις τον νόμον, + ας κινδυνεύη να αποκλεισθή από τον αγώνα της αρετής, εάν έως τότε + υπενθυμίση κανείς αυτά εις τους τότε κριτάς. + + Το δε νερόν είναι δι' όλα τα κηπουρικά η απαραίτητος τροφή, αλλά + ευκόλως νοθεύεται. Δηλαδή ούτε η γη ούτε ο ήλιος ούτε οι άνεμοι, οι + οποίοι με το νερόν ζωογονούν τα προϊόντα της γης, δεν είναι εύκολον + να νοθευθούν με δηλητήρια ή με μετακινήσεις ή κλοπάς, εις την φύσιν + όμως του νερού όλα αυτά είναι δυνατόν να γίνουν. Διά τούτο βεβαίως + απαιτείται υπερασπιστής νόμος. Λοιπόν ας υπάρχη ο εξής νόμος περί + αυτού. Αν κανείς νοθεύη εκ προαιρέσεως ξένον νερόν είτε της πηγής + είτε και αποθηκευμένον με φάρμακα ή με σκαψίματα ή με κλοπάς, τότε + όστις ζημιώνεται ας τον εγκαλή εμπρός εις τους αστυνόμους, και ας + ορίζη την αξίαν της βλάβης· εάν δε κανείς καταδικασθή ότι βλάπτει + κάποιον με δηλητηριάσεις, εκτός του προστίμου, ας καθαρίση τας + πηγάς ή το αγγείον του νερού, όπως ορίζουν οι νόμοι των ερμηνευτών + ότι πρέπει να γίνεται η κάθαρσις από τον καθένα. + + Όσον δε διά την συγκομιδήν όλων των προϊόντων, ας επιτρέπεται εις + τον επιθυμούντα να μετακομίζη διά παντός τόπου τα ιδικά του, όταν + ή διόλου δεν ζημιώνη κανένα, ή κερδίζη ο ίδιος τριπλάσιον κέρδος + από την ζημίαν του γείτονος. Εις αυτά δε πραγματογνώμονες να είναι + οι άρχοντες και δι' όλα τα άλλα όσα κανείς εκ προθέσεως βλάπτει + άλλον άνευ της αδείας του διά της βίας ή κρυφίως ή τον ίδιον ή + κάτι τι ιδικόν του με τα ιδικά του κτήματα. Όλα τα παρόμοια αφού + τα αποδείξη εις τους άρχοντας, ας τον τιμωρήση, αν η βλάβη είναι + έως τρεις μνας. Εάν όμως υπάρχη καμμία μεγαλιτέρα καταγγελία του + ενός κατά του άλλου, ας παρουσιάση την δίκην εμπρός εις τα κοινά + δικαστήρια και ας τιμωρήση τον αδικούντα. Εάν δε κανείς από τους + άρχοντας φανή ότι με άδικον γνώμην αποφασίζει τας τιμωρίας, ας + είναι υπόδικος του ζημιωθέντος διά τα διπλάσια. Τα δε αδικήματα + των αρχόντων εις εκάστην δίκην όστις θέλει ας τα εφεσιβάλλη εις τα + κοινά δικαστήρια. Επειδή δε είναι χιλιάδες των χιλιάδων και μικροί + οι νόμοι, συμφώνως με τους οποίους πρέπει να γίνωνται αι τιμωρίαι, + και ως προς την έναρξιν της δίκης και ως προς τας προσκλήσεις και + τους κλητήρας, είτε με δύο είτε με οσουσδήποτε είναι ανάγκη να + προσκληθούν, και ως προς όλα τα παρόμοια, ούτε ανομοθέτητα είναι + δυνατόν να μείνουν, ούτε όμως άξια γέροντος νομοθέτου είναι αυτά, + αλλά οι νέοι ας νομοθετήσουν αυτά συμφώνως με τα προηγούμενα + νομοθετήματα, μιμούμενοι με τα μικρά τα μεγάλα και γνωρίζοντες την + υποχρεωτικήν αυτών ανάγκην έως ότου να φανούν ότι είναι αρκετοί οι + νόμοι. Τότε δε πλέον ας τους καταστήσουν αμετακινήτους και ας ζουν + πλέον έχοντες αυτούς ως μέτρον. + + Ως προς δε τους άλλους τεχνίτας πρέπει να γίνη το εξής. Πρώτον μεν + κανείς εντόπιος ας μη καταγίνεται εις τα τεχνικά επαγγέλματα, ούτε + δούλος ανδρός εντοπίου. Διότι έχει αρκετήν τέχνην και έχουσαν + ανάγκην πολλής ασκήσεως και πολλής διδασκαλίας συγχρόνως ο πολίτης + όστις προσπαθεί να διασώση την κοινήν διακόσμησιν της πόλεως και + να την αποκτήση, πράγμα το οποίον δεν πρέπει να εκτελήται + παρέργως. Δύο όμως επιτηδεύματα ή δύο τέχνας να εκτελή με + ακρίβειαν σχεδόν δεν είναι ικανή καμμία ανθρωπίνη φύσις, ούτε + πάλιν την μίαν να εκτελή ο ίδιος επαρκώς, διά δε την άλλην να + επιθεωρή άλλον ο οποίος την εκτελεί. Αυτό λοιπόν πρέπει πρώτον να + υπάρχη εις την πόλιν. Δηλαδή κανείς σιδηρουργός ας μην είναι + συγχρόνως και κτίστης ούτε πάλιν κτίστης να επιστατή εις άλλους + σιδηρουργούς περισσότερον παρά εις την ιδικήν του τέχνην, + προφασιζόμενος ότι, επειδή επιστατεί εις πολλούς δούλους, οι + οποίοι εργάζονται δι' αυτούς, ευλόγως φροντίζει περισσότερον δι' + αυτούς, διότι από αυτούς έχει περισσότερα εισοδήματα παρά από την + τέχνην του, αλλά μίαν τέχνην να έχη έκαστος πολίτης και από αυτήν + να αποκτά τα προς το ζην. Αυτόν λοιπόν τον νόμον ας τον + λεπτουργήσουν και ας τον διαφυλάττουν οι αστυνόμοι, και τον μεν + εντόπιον, εάν έχη περισσοτέραν κλίσιν εις καμμίαν τέχνην παρά εις + την άσκησιν της αρετής, ας τον τιμωρούν με προσβολάς και με + στερήσεις τιμών, έως ότου να λάβη ευθύν δρόμον, εάν δε κανείς από + τους ξένους επαγγέλλεται δυο τέχνας, να τον τιμωρούν με δεσμά και + με πρόστιμα χρηματικά και με εξορίας από την πόλιν και ας τον + αναγκάζουν να έχη μίαν ιδιότητα και όχι πολλάς. Διά δε τον μισθόν + αυτών και τας εργολαβίας και εάν άλλος κανείς αυτούς ή αυτοί + κανένα άλλον προσπαθήσουν να αδικήσουν, διά ποσόν μεν έως πενήντα + δραχμών ας τους δικάζουν οι αστυνόμοι, διά περισσότερα όμως από + αυτό ας δικάζουν τα κοινά δικαστήρια συμφώνως με τον νόμον. + + Φόρον δε κανείς να μη πληρώνη εις την πόλιν ούτε διά τα εξαγόμενα + πράγματα ούτε διά τα εισαγόμενα. Διά δε το θυμίαμα και όσα άλλα + είναι αποικιακά αρωματικά και την πορφύραν και όλα τα χρώματα διά + την βαφήν όσα δεν παράγει ο τόπος, ή διά καμμίαν άλλην τέχνην, η + οποία έχει ανάγκην εισαγωγής πραγμάτων του εξωτερικού, χωρίς + καμμίαν επείγουσαν ανάγκην ούτε να εισάγη κανείς ούτε καλόν να + εξάγη τίποτε από όσα είναι ανάγκη να μείνουν εντός του τόπου. Δι' + όλα δε αυτά πάλιν να είναι πραγματογνώμονες και επιμεληταί από + τους νομοφύλακας, αφού αφαιρεθούν οι πέντε γεροντότεροι, οι άλλοι + δώδεκα. Διά δε τον πόλεμον και διά τα πολεμικά όργανα, εάν + χρειάζεται ή καμμία τέχνη να εισαχθή ή κανέν φυτόν ή μεταλλικόν + αντικείμενον, ή δεσμευτικόν ή κανέν ζώον κατάλληλον εις τοιαύτην + χρήσιν, ας είναι πληρεξούσιοι διά την εισαγωγήν και εξαγωγήν + τούτων οι ίππαρχοι και οι στρατηγοί, συγχρόνως όμως θα τους δίδη + την άδειαν και θα τα παραδέχεται η πόλις, νόμους δε αρμοδίους δι' + αυτά θα θεσπίσουν αρκετούς οι νομοφύλακες. Καπηλεία όμως προς + κερδοσκοπίαν ούτε αυτού του πράγματος ούτε άλλου κανενός να μη + γίνεται ούτε εις την χώραν ούτε εις την πόλιν. + + Διά την τροφήν δε και την διανομήν των προϊόντων της χώρας εάν + ορισθή το ορθόν συμφώνως κάπως με τον Κρητικόν νόμον, θα είναι + καλόν. Δηλαδή το όλον της παραγωγής των δώδεκα τμημάτων της χώρας + πρέπει να το μοιρασθούν όλοι καθώς και θα εξοδεύεται. + + Έκαστον δε από αυτά τα δωδέκατα, λόγου χάριν του σίτου και της + κριθής και συμφώνως με αυτά και όλα τα άλλα διανεμόμενα προϊόντα + και όλα τα ζώα όσα έχει έκαστος προς πώλησιν, ας διαιρεθούν εις + τρία ίσα μέρη, και το έν μεν μέρος ας προορισθή διά τους + ελευθέρους, το άλλο διά τους δούλους αυτών και το τρίτον διά τους + εργάτας και γενικώς τους ξένους, και αν κανείς από τους + διαμένοντας προσωρινώς χρειάζεται τροφήν και όσοι έρχονται διά + καμμίαν υπόθεσιν της πόλεως ή κανενός ιδιώτου, από όλα τα + αναγκαιούντα το έν τρίτον μόνον ας είναι υποχρεωτικώς προς + πώλησιν, από δε τα άλλα δύο τρίτα τίποτε να μην είναι υποχρεωτικόν + να πωληθή. Πώς λοιπόν ημπορούν αυτά να μοιρασθούν όσον το δυνατόν + ορθότερον; Πρώτον είναι βεβαίως φανερόν ότι άλλοτε μοιράζομεν ίσα + και άλλοτε όχι ίσα. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς εννοείς; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Βεβαίως είναι επόμενον άλλα από αυτά να τα παράγη η γη καλλίτερα + και άλλα χειρότερα. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς όχι; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Και λοιπόν από αυτά τα τρία μέρη κανέν ας μην είναι μεγαλίτερον + ούτε το διδόμενον εις τους κυρίους ή εις τους δούλους ούτε πάλιν + το προωρισμένον διά τους ξένους, αλλά η διανομή ας αποδίδη εις + όλους την ισότητα της ομοιότητος. Αφού όμως έκαστος πολίτης λάβη + τα δύο τρίτα, ας είναι πληρεξούσιος πώς θα μοιράση εις τους + δούλους και τους ελευθέρους, δηλαδή ας μοιράζη όσα θέλει και όποια + θέλει. Το δε πλεόνασμα τούτων πρέπει να μοιράζεται με μέτρα και με + αριθμόν κατά τον εξής τρόπον, δηλαδή αφού γίνουν ίσα με τον + αριθμόν όλων των ζώων όσα τρέφονται από την γην, να τα μοιράζωμεν. + Κατόπιν δε πρέπει δι' έκαστον να ορισθούν χωρισταί κατοικίαι. + Αρμόζει δε εις αυτά η εξής τάξις. + + Πρέπει να υπάρχουν δώδεκα προάστια ανά έν εις το μέσον εκάστου + δωδεκατημορίου, εις έκαστον δε προάστιον πρώτον μεν να χωρισθούν τα + ιερά και η αγορά των θεών και των ακολούθων των θεών δαιμόνων, είτε + αυτοί είναι κάποιοι εντόπιοι των Μαγνήτων (13) είτε ιδρύματα + κανενός άλλου λαού αναφερομένου από την ιστορίαν, αποδίδοντες εις + αυτούς τας τιμάς των παλαιών ανθρώπων. Της δε Εστίας και του Διός + και της Αθηνάς και όστις θεός από τους άλλους είναι αρχηγός του + σχετικού δωδεκατημορίου, να ιδρυθούν παντού ιερά. Πρώτον δε να + κτισθούν κατοικίαι πλησίον αυτών των ιερών, όπου είναι υψηλότερον + το μέρος, διά να είναι όσον το δυνατόν ασφαλής καταφυγή των + φρουρών. Όλην δε την άλλην χώραν να την μοιράσουν εις τους + τεχνίτας διαιρουμένους εις δεκατρία μέρη. Και το μεν έν μέρος να + κατοικήση εντός της πόλεως, αφού και αυτό μοιρασθή πάλιν εις τα + δώδεκα μέρη της πόλεως, εγκαθιστάμενον απ' έξω και κυκλικώς, εις + έκαστον δε προάστιον να συνοικισθούν τα κατάλληλα διά τους + γεωργούς γένη των τεχνιτών. Επιμεληταί δε αυτών θα είναι οι + άρχοντες εκ των αγρονόμων, και θα φροντίζουν πόσους και ποίους + χρειάζεται έκαστος τόπος και πού αν κατοικήσουν θα είναι + ολιγώτερον οχληροί και περισσότερον ωφέλιμοι εις τους γεωργούς. + Εντός δε της πόλεως θα έχουν την ανάλογον επιμέλειαν οι άρχοντες + εκ των αστυνόμων. + + Τόρα δε εις τους αγορανόμους ανήκει να φροντίζουν διά τα καθέκαστα + της αγοράς. Η δε δευτέρα φροντίς αυτών κατόπιν από την επιθεώρησιν + των ιερών της αγοράς μήπως τα έβλαψε κανείς, θα είναι να επιθεωρούν + τας πράξεις των ανθρώπων επιβλέποντες την σωφροσύνην και την + υβριστικότητα και τιμωρούντες τον έχοντα ανάγκην τιμωρίας. + + Από δε τα οψώνια πρώτον μεν να προσέχουν αν, όσα ωρίσθησαν να + πωλούν οι πολίται εις τους ξένους, γίνονται συμφώνως με τον νόμον. + Ο δε νόμος είναι, την πρώτην εκάστου μηνός όποιον μέρος είναι + προωρισμένον να πωληθή εις τους ξένους να το εξάγουν όσοι + αντιπρόσωποι υπάρχουν διά τους πολίτας ξένοι ή δούλοι, και πρώτον + το δωδεκατημόριον του σίτου. Οι δε ξένοι δι' όλον τον μήνα θα + αγοράσουν τον σίτον και όσα πωλούνται εις την αγοράν του σίτου την + πρώτην του μηνός. Την δε δεκάτην του μηνός ας κάμνουν διά τα υγρά + εκείνοι μεν πώλησιν, αυτοί δε αγοράν αρκετήν δι' όλον τον μήνα. + Την δε εικοστήν ας γίνεται αγορά των ζώων όσα έχει ανάγκην έκαστος + να πωλήση ή να αγοράση ο ίδιος, και όσα σκεύη ή πράγματα οι μεν + γεωργοί θα τα πωλήσουν, λόγου χάριν δέρματα ή οποιαδήποτε + ενδύματα, ή πλέγματα, ή συμπιλήματα, ή άλλα παρόμοια, οι δε ξένοι + να τα αγοράσουν από άλλους που έχουν. + + Καπηλικαί δε πωλήσεις τούτων ή της κριθής ή του σίτου, τα οποία + εμοιράσθησαν ως τροφή, και όλης της άλλης τροφής των αστών ας μη + γίνωνται εις τους δούλους, ούτε να αγοράζωνται από κανένα τοιούτον, + εις δε τας αγοραπωλησίας των ξένων ο ξένος ας πωλή εις τους + τεχνίτας και τους δούλους αυτών, και ας πωλούν λιανικώς τον οίνον + και τον σίτον, το οποίον ακριβώς οι περισσότεροι το ονομάζουν + καπηλείαν, και από τα διαμοιρασθέντα ζώα οι κρεοπώλαι ας πωλούν + εις τους ξένους και τους τεχνίτας και τους δούλους αυτών. Όλην δε + την καύσιμον ύλην ας αγοράζη ο ξένος όταν θέλη καθ' ημέραν εις + μεγάλα μεν ποσά από τους αντιπροσώπους των προαστίων, αυτός δε ας + πωλή εις τους ξένους, όσον θέλει και όταν θέλη. Όλα δε τα άλλα + πράγματα και σκεύη όσα χρειάζεται έκαστος, να τα πωλούν + μετακομίζοντες εις την κοινήν αγοράν εκάστου τόπου, και όπου + νομίσουν κατάλληλον οι νομοφύλακες και οι αγορανόμοι μαζί με τους + αστυνόμους ας ορίσουν θέσεις καταλλήλους διά τα οψώνια. Και εις + αυτά τα μέρη να ανταλλάσσουν νόμισμα με πράγμα και πράγμα με + νόμισμα, χωρίς κανείς να κάμη την ανταλλαγήν με πίστωσιν. + + Όστις δε κάμνει πίστωσιν, είτε εισπράξη είτε όχι, να μένη + ευχαριστημένος, διότι δεν υπάρχει δίκη διά τοιαύτας συναλλαγάς. Το + δε αγορασθέν ή πωληθέν αν είναι περισσότερον και με περισσοτέραν + τιμήν από την οριζομένην από τον νόμον, ο οποίος ορίζει τα όρια + και διά τα δύο αυτά, τότε πλέον ας αναγραφή εις τα βιβλία των + νομοφυλάκων το πλεόνασμα και ας εξαλείφεται το έλλειμμα. + + Τα ίδια δε ας γίνωνται και ως προς την καταγραφήν της περιουσίας + των μετοίκων. Ας προβαίνη δε εις την μετοίκισιν όστις θέλει με τας + ρητάς συμφωνίας, ότι δηλαδή επιτρέπεται εις τον επιθυμούντα και + δυνάμενον από τους ξένους να μετοικίση, εάν έχη τέχνην και μένη + εις τον τόπον όχι περισσότερα από είκοσι έτη, αφ' ότου εγγραφή. + Μετοίκιον δε να μη πληρώνη ούτε το ελάχιστον, παρά μόνον να είναι + σώφρων, ούτε πάλιν άλλον φόρον διά καμμίαν αγοράν ή πώλησιν. Όταν + δε συμπληρωθούν τα έτη, να λάβη την περιουσίαν του και να φύγη. + Εάν δε εις αυτά τα έτη τού συμβή να κριθή ως εξυπηρετήσας καλώς τα + συμφέροντα της πόλεως, και έχη πεποίθησιν ότι θα καταπείση την + βουλήν και την συνέλευσιν του λαού και ζητήση ή να εγκριθή κάποια + προθεσμία διά την αναχώρησίν του ή εντελώς να μείνη εις όλην του + την ζωήν, ας παρουσιασθή και ας πείση την πόλιν εις ό,τι ζητεί και + τότε αυτά ας εκτελεσθούν. Εις δε τους παίδας των μετοίκων, οι + οποίοι είναι τεχνίται και έφθασαν εις το δέκατον πέμπτον έτος της + ηλικίας των, της μεν μετοικίας ο χρόνος ας αρχίζη από αυτό το + δέκατον πέμπτον έτος, κατόπιν δε, αφού διαμείνη (ο μέτοικος) + είκοσιν έτη, ας υπάγη όπου αγαπά, εάν δε θέλη να μείνη, ας μείνη + με τους ιδίους όρους. Όστις δε απέρχεται ας εξαλείφη την + καταγραφήν της περιουσίας του, η οποία υπάρχει προηγουμένως εις τα + βιβλία των αρχόντων. + + + +ΒΙΒΛΙΟΝ Θ'. + + + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Κατόπιν δε από αυτά συμφώνως με όλας τας προηγουμένας πράξεις είναι + φυσικόν να τακτοποιηθούν διά νόμων αι δίκαι. Και λοιπόν όσον διά τα + ζητήματα, διά τα οποία πρέπει να γίνωνται δίκαι, άλλα μεν + ελέχθησαν, δηλαδή ως προς την γεωργίαν και τα συναφή με αυτήν, τα + δε σπουδαιότερα δεν ελέχθησαν ακόμη, αλλά ποίαν τιμωρίαν πρέπει να + λαμβάνη το καθέν χωριστά και εις ποίους δικαστάς να υπάγεται, δι' + αυτά τόρα πλέον θα ομιλήσωμεν κατόπιν εκείνων. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ ορθά. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Και βεβαίως είναι κάπως εντροπή όλα να τα ορίζωμεν νομοθετικώς, όσα + πρόκειται να νομοθετήσωμεν τόρα διά την τοιαύτην πόλιν, η οποία + φρονούμεν ότι θα κατοικηθή καλώς και θα απολαύση όλην την ορθότητα + εις την εξάσκησιν της αρετής. Διότι εις τοιαύτην πόλιν και κατ' + αρχήν ακόμη είναι κάπως εντροπή, καθώς είπα, να υποθέσωμεν ότι + ημπορεί να γεννηθή κανείς μετέχων της μοχθηρίας των πολιτών των + άλλων πόλεων, ώστε να χρειασθή προληπτική και απειλητική + νομοθεσία, εάν ευρεθή κανείς, ως να υπάρχη φόβος να γεννηθή κανείς + τοιούτος, και διά να τον αποτρέψωμεν και διά να τιμωρήσωμεν τας + εκτελεσθείσας παρανομίας. Επειδή όμως ημείς δεν νομοθετούμεν καθώς + οι παλαιοί νομοθέται ενομοθέτουν διά τους παίδας των θεών, δηλαδή + τους ήρωας, καθώς λέγει η παράδοσις, οι οποίοι κατήγοντο από + θεούς, ούτε δι' άλλους γεννηθέντας από θεούς, αλλά είμεθα άνθρωποι + και εις ανθρώπων σπέρματα νομοθετούμεν προς το παρόν, δεν είναι + βλασφημία να φοβούμεθα, μήπως γεννηθή κανείς μεταξύ των συμπολιτών + μας κάπως αιμοβόρος, ο οποίος να είναι εις τοιούτον βαθμόν + σκληρός, ώστε να μη κάμπτεται και καθώς εκείνα τα γνωστά σπέρματα + δεν λυώνουν εις το πυρ ομοίως και αυτός να μην αναλύεται εις + δάκρυα από τους νόμους, οι οποίοι είναι τόσον αυστηροί. Δι' αυτούς + λοιπόν θα ορίσω ίσως όχι ευχάριστον νόμον πρώτον περί της + ιεροσυλίας, αν κανείς τολμήση να πράξη τούτο. Και διά τον πολίτην + μεν όστις ανετράφη ορθώς ούτε επιθυμούμεν, ούτε είναι πιθανόν + τόσον πολύ να πάθη αυτήν την ασθένειαν, ίσως όμως οι δούλοι αυτού + και οι ξένοι και οι δούλοι των ξένων δοκιμάσουν πολλά τοιαύτα. Διά + τούτους λοιπόν κυρίως, ουχ ήττον όμως και φοβούμενος την αδυναμίαν + όλης της ανθρωπίνης φύσεως θα ειπώ τον νόμον περί της ιεροσυλίας + και των ομοίων άλλων όσα είναι δυσκολοθεράπευτα και ανίατα + νοσήματα. + + Αλλά πρέπει να ειπούμεν προοίμια όσον το δυνατόν σύντομα εις όλους + αυτούς τους νόμους συμφώνως προς την προηγηθείσαν εξήγησιν. Τα εξής + δε ημπορεί κανείς να ειπή προς τον τοιούτον συνομιλών και + συμβουλεύων αυτόν, τον οποίον σκανδαλίζει κακή επιθυμία όλην την + ημέραν και τον εξυπνά την νύκτα και τον παρακινεί να υπάγη εις + κάποιον ναόν διά να ιεροσυλήση: Αγαπητέ μου, δεν είναι ανθρώπινον + κακόν ούτε θείον αυτό το οποίον σε προτρέπει να υπάγης εις την + ιεροσυλίαν, αλλά κάποιον μικρόβιον λύσσης εμφυτευόμενον εις τους + ανθρώπους κληρονομικώς αλιτήριον από παλαιάς και ανεξιλεώτους + παρανομίας, το οποίον πρέπει να προσέχη έκαστος με όλην την + δύναμίν του. Αλλά ποία είναι η αποφυγή αυτού; Άκουσε. Όταν σου + έρχεται καμμία τοιαύτη σκέψις, τρέξε εις τους εξορκισμούς. Πήγαινε + ικέτης εις τους ναούς των αποτρεπτικών θεών, πήγαινε εις τας + συναναστροφάς των ανδρών των φημιζομένων εις την πόλιν μας ως + αγαθών, και άλλα μεν άκουε, άλλα δε προσπάθησε να τα ειπής ο + ίδιος, ότι δηλαδή πρέπει έκαστος να τιμά τα καλά και τα δίκαια. + Τας δε συναναστροφάς των κακών απόφευγε ανεπιστρεπτί. Και όταν + κάμης αυτά, εάν μεν ελαφρύνεται η ασθένειά σου, καλά, ειδεμή, + θεωρήσας καλλίτερον τον θάνατον, ελευθερώσου από την ζωήν. + + Εις αυτά τα προοίμια που ψάλλομεν ημείς διά τους συλλογιζομένους + όσα είναι έργα ανόσια και πολιτοφθόρα, όταν μεν κανείς υπακούη, ο + νόμος πρέπει να σιωπήση, όταν όμως δεν υπακούη, τότε πρέπει να του + φωνάξη δυνατά. Όστις όμως συλληφθή ιερόσυλος, εάν μεν είναι δούλος + ή ξένος, ας γραφή εις το πρόσωπον και εις τας χείρας του το + έγκλημά του και ας δαρή όσον κρίνουν οι δικασταί και ας διωχθή έξω + από τα σύνορα της χώρας γυμνός. Διότι είναι πιθανόν, εάν τιμωρηθή + ούτω πως, να γίνη καλλίτερος, σωφρονιζόμενος. Διότι δεν γίνεται + καμμία καταδίκη προς το κακόν, όταν γίνεται συμφώνως με τον νόμον, + αλλά κατορθώνει έν από τα δύο. Ή δηλαδή κάμνει καλλίτερον τον + υφιστάμενον την καταδίκην ή ολιγώτερον κακόν. Εάν δε κανείς + πολίτης ευρεθή να πράξη ποτέ κανέν τοιούτον, δηλαδή προς τους + θεούς ή προς τους γονείς του ή προς την πόλιν να κάμη καμμίαν από + τας ακατονομάστους παρανομίας, αυτόν πλέον ας τον θεωρή ο δικαστής + ως αθεράπευτον, λαμβάνων υπ' όψιν ποίαν εκπαίδευσιν και ανατροφήν + από την παιδικήν του ηλικίαν έλαβε και όμως δεν απέφυγε τα μέγιστα + κακά. Ως καταδίκη λοιπόν δι' αυτόν ο θάνατος είναι το μικρότερον + κακόν, τους άλλους όμως θα ωφελήση το παράδειγμά του, εάν + δυσφημισθή και εξαφανισθή έξω από τα σύνορα της χώρας. Εις τα + τέκνα του δε και εις την γενεάν του, εάν μεν παραιτήσουν τας + πατρικάς των έξεις, ας υπάρχη δόξα και διάδοσις έντιμος, ότι καλώς + και ανδροπρεπώς από το κακόν έφυγαν εις το αγαθόν. + + Να δημευθούν δε τα πράγματα κανενός από αυτούς διά την πόλιν δεν + είναι ορθόν, εις την οποίαν πρέπει οι ίδιοι και ίσοι κλήροι να + διατηρούνται διαρκώς. Δι' αυτό, όταν κανείς θεωρηθή άξιος να + καταδικασθή εις πρόστιμον, το πληρώνη όσον υπάρχει κανέν περίσσευμα + εις τον επιδικασθέντα εις αυτόν κλήρον, όχι όμως περισσότερον. Την + δε ακρίβειαν ως προς αυτά ας την προσέχουν οι νομοφύλακες από τας + καταγραφάς και ας πληροφορούν περί της πραγματικής καταστάσεως τους + δικαστάς, διά να μη στερηθή κανείς τον κλήρον του από έλλειψιν + χρημάτων. Εάν δε κανείς θεωρηθή άξιος μεγαλιτέρου προστίμου, εάν + τυχόν δεν είναι πρόθυμοι κάποιοι φίλοι του να εγγυηθούν και να + συμπληρώσουν το ποσόν, διά να τον ελευθερώσουν, ας τιμωρηθή με + δεσμά πολυετή και επιδεικτικά και με προπηλακισμούς. + + Κανείς όμως πολίτης να μη στερήται ποτέ τα πολιτικά δικαιώματα διά + καμμίαν παρανομίαν ούτε να εξορίζεται, αλλά εις θάνατον να + καταδικάζεται ή εις δεσμά ή εις ξυλοκόπημα ή εις καθίσματα + προσβλητικά ή στάσεις ή εξωκλησιασμούς ή χρημάτων πληρωμάς, καθώς + είπαμεν προηγουμένως. Δικασταί δε ας είναι διά τον θάνατον οι + νομοφύλακες και το κατ' εκλογήν εκ των περυσινών αρχόντων + αποτελούμενον δικαστήριον. Τας δε καταγγελίας τούτων και τας + προσκλήσεις μαρτύρων και όσα παρόμοια πρέπει να γίνωνται, αυτά + πρέπει να τα φροντίσουν οι νεώτεροι νομοθέται. + + Ιδικόν μας όμως έργον είναι να νομοθετήσωμεν την χρήσιν της ψήφου. + Εκάστη λοιπόν ψήφος πρέπει να δίδεται φανερά, έμπροσθεν δε, του + κατηγόρου και του κατηγορουμένου, ακριβώς εις το στόμα των, ας + κάθηνται οι δικασταί κατά σειράν ηλικίας, όλοι δε οι πολίται όσοι + έχουν σχόλην ας είναι προσεκτικοί ακροαταί των τοιούτων δικών. Να + εκφωνή δε ένα λόγον πρώτον ο κατήγορος και έπειτα ο κατηγορούμενος. + Κατόπιν δε από αυτούς τους λόγους να αρχίζη να ερωτά ο + γεροντότερος, εισερχόμενος λεπτομερώς εις την εξέτασιν των + λεχθέντων, κατόπιν δε του γεροντοτέρου όλοι οι άλλοι κατά σειράν + ηλικίας να ερωτήσουν δι' οτιδήποτε περί των δύο αντιδίκων έχουν + απορίαν από όσα ελέχθησαν ή δεν ελέχθησαν. Όστις δε δεν έχει + απορίαν ας παραδίδη εις άλλον την σειράν. Από δε τας ερωτήσεις + αφού επισφραγίσουν όσας νομίσουν ως κυριωτέρας, θέτοντες εις το + έγγραφον τας σφραγίδας όλων των δικαστών, να το τοποθετήσουν εις + την εστίαν και πάλιν την επομένην ημέραν να συνεδριάσουν και + ομοίως ανακρίνοντες να τελειώσουν την δίκην και να θέσουν πάλιν + τας σφραγίδας εις τα λεχθέντα. Και, αφού το εκτελέσουν αυτό τρεις + φοράς και αποκτήσουν αποδείξεις και μαρτυρίας αρκετάς, να δώση + έκαστος ιεράν ψήφον και να υποσχεθή εμπρός εις την Εστίαν όσον + είναι δυνατόν ότι θα δικάση δικαίως και ούτω πως να δώση τέλος εις + αυτήν την δίκην. + + Κατόπιν δε από τους θεούς έρχονται τα εγκλήματα προς κατάλυσιν του + πολιτεύματος. Δηλαδή όστις διά να αναδείξη άρχοντα ένα άνθρωπον + υποδουλώνει τους νόμους και κάμνει την πόλιν να παρασύρεται από + σωματεία, και ακριβώς εκτελεί τούτο εκβιαστικώς και διεγείρει + φατριασμούς παρανόμως, αυτόν πρέπει να τον θεωρούμεν ως τον + μεγαλίτερον εχθρόν της πόλεως. Όστις δε δεν μετέχει μεν κανενός + τοιούτου, κατέχει όμως ανώτερα αξιώματα εις την πόλιν και, είτε + είναι εν γνώσει είτε εν αγνοία, δεν έχει το θάρρος να υπερασπισθή + την πατρίδα του, αυτόν πρέπει να τον θεωρούμεν κατά δεύτερον λόγον + κακόν πολίτην. Πας δε ανήρ οσονδήποτε και αν είναι μικρός, ας + καταγγέλλη εις τας αρχάς και ας εγκαλή εις δίκην εκείνον όστις + σχεδιάζει κρυφίως την βιαίαν και παράνομον μεταβολήν του + πολιτεύματος. Δικασταί δε ας γίνουν εις αυτούς καθώς και εις τους + προηγουμένους, η δε πλειονοψηφούσα γνώμη ας επιβάλλη τον θάνατον. + Με μίαν δε λέξιν τα αίσχη του πατρός και αι καταδίκαι των παίδων + να μην επιβαρύνουν κανένα, εκτός εάν κανενός και ο πατήρ και ο + πάππος και ο πατήρ του πάππου κατεδικάσθησαν εις θάνατον. Αυτούς + δε η πόλις με όλην των την περιουσίαν εκτός μόνον όσον στοιχίζει ο + κλήρος των, ας τους αποστέλλη εις την παλαιάν των πατρίδα και + πολιτείαν. Όσοι δε πολίται έχουν τέκνα περισσότερα του ενός όχι + κατώτερα των δέκα ετών, να εκλέξουν με κλήρον δέκα από αυτά, όσα + κρίνει ο πατήρ ή ο πάππος ή από τον πατέρα ή από την μητέρα, και + των κληρωθέντων τα ονόματα να τα στείλουν εις τους Δελφούς. Όποιον + δε εκλέξη ο θεός, αυτόν να εγκαταστήσουν κληρονόμον εις τον + ορφανικόν οίκον με αισιωτέραν τύχην. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ καλά. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Τρίτον δε ας υπάρχη όμοιος νόμος και ως προς το ποίοι θα είναι + δικασταί, και ποίος ο τρόπος της διαδικασίας, δι' όσους κανείς + εγκαλεί εις το δικαστήριον διά προδοσίαν. Ας είναι δε όμοιος αυτός + ο νόμος με τους προηγουμένους και ως προς την διαμονήν των εγγόνων + των ή την εκδίωξιν αυτών από την πατρίδα εξ ίσου και διά τον + προδότην καθώς διά τον ιερόσυλον και τον ανατρέποντα διά της βίας + τους νόμους της πατρίδος. + + Διά δε τον κλέπτην είτε κλέπτει τίποτε σπουδαίον είτε κανέν μικρόν + πράγμα, είς νόμος ας είναι και μία καταδίκη δι' όλους. Δηλαδή το + κλοπιμαίον πρώτον πρέπει να το πληρώση εις το διπλάσιον, εάν + καταδικασθή κανείς εις την τοιαύτην δίκην, και αν έχη αρκετήν άλλην + περιουσίαν έξω από τον κλήρον του διά να πληρώση, εάν δε δεν έχη, + να δεθή έως ότου να πληρώση ή να συμβιβασθή με τον αντίδικόν του. + Εάν δε κατεδικάσθη δημοσία διά κλοπήν, εάν καταπείση την πόλιν ή + πληρώση το κλοπιμαίον εις το διπλάσιον, ας ελευθερωθή από τα + δεσμά. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς δηλαδή εννοούμεν, Ξένε μου, ότι δεν έχει καμμίαν διαφοράν διά + τον κλέπτην αν έκλεψε μεγάλο ή μικρό πράγμα και αν έκλεψε από τα + ιερά και όσια και όσα άλλα είναι ανόμοια ως προς την κλοπήν, διά + τα οποία, ακριβώς διότι είναι ανόμοια, πρέπει ο νομοθέτης να + εφαρμόζη όχι ομοίας τιμωρίας; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Πολύ λαμπρά, φίλε Κλεινία, σχεδόν ως υπνοβάτην με προσέκρουσες και + με εσταμάτησες, και μάλιστα μου ενθύμισες πράγματα, τα οποία και + εγώ προηγουμένως τα εσκέφθην, ότι δηλαδή τα διάφορα νομοθετήματα + ποτέ δεν έγιναν με ορθόν τρόπον, διά να εκφρασθώμεν ούτω πως. Αλλά + τόρα πώς το εννοούμεν και αυτό; Δεν ήτο κακή η παρομοίωσίς μας, + όταν παρωμοιάσαμεν τους σήμερον δεχομένους νομοθεσίας προς δούλους + ιατρευομένους από δούλους. Δηλαδή πρέπει να γνωρίζωμεν καλά, ότι, + αν κάποτε κανείς ιατρός από τους μεταχειριζομένους εμπειρικά + φάρμακα χωρίς να δίδουν εξηγήσεις συναντήση ελεύθερον ιατρόν + εξηγούμενον εις ελεύθερον ασθενή, και ιδή ότι σχεδόν + μεταχειρίζεται φιλοσοφίαν ολόκληρον εις τας οδηγίας του, και ότι + αρχίζει από την αρχήν την ιστορίαν της ασθενείας και ερευνά + ολόκληρον την φυσιολογίαν του σώματος, γρήγορα και δυνατά θα + γελάση και δεν θα ειπή άλλο τίποτε παρά αυτά που έχουν πάντοτε + πρόχειρα οι περισσότεροι από αυτούς τους θεωρουμένους ως ιατρούς. + Δηλαδή θα ειπή, μωρέ άνθρωπε, συ δεν ιατρεύεις τον ασθενή, αλλά + σχεδόν τον διδάσκεις, ως να έχη ανάγκην να γίνη ιατρός και όχι + υγιής. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Λοιπόν, εάν τα ειπή αυτά, δεν θα έχη δίκαιον; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Πολύ πιθανόν, αλλά μόνον εάν συγχρόνως σκεφθή ότι όστις συζητεί + περί νόμων, καθώς ημείς τόρα, αυτός εκπαιδεύει τους πολίτας, αλλά + δεν νομοθετεί. Και λοιπόν άραγε και αυτό δεν θα είχαμεν δίκαιον να + το ειπούμεν ημείς; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ + + Ίσως. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Ημείς όμως έχομεν έν ευτύχημα προς το παρόν. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ποίον δηλαδή; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Το ότι δεν έχομεν καμμίαν απόλυτον ανάγκην να νομοθετήσωμεν + πραγματικώς, αλλά απλώς να σκεφθώμεν περί όλου του πολιτεύματος και + να προσπαθήσωμεν να εννοήσωμεν ποίον είναι το καλλίτερον και το + αναγκαιότερον, και με ποίον τρόπον ημπορεί να εφαρμοσθή καλλίτερον. + Και ακριβώς τόρα, καθώς φαίνεται, εάν θέλωμεν, έχομεν καιρόν να + εξετάσωμεν το καλλίτερον, ειδεμή, το αναγκαιότερον ως προς τους + νόμους. Λοιπόν ας προτιμήσωμεν όποιο μας αρέσει. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Γελοία, καλέ Ξένε, είναι η προβαλλομένη εκλογή μας, και + κυριολεκτικώς θα εγινόμεθα όμοιοι προς νομοθέτας, τους οποίους + εκυρίευσε κάποια υπερβολική μανία πλέον διά να τελειώσουν την + νομοθεσίαν, ως να μην είναι δυνατόν να την αναβάλλουν διά την + αύριον. Και όμως ημείς δόξα τω θεώ έχομεν καιρόν καθώς οι + λιθολόγοι (πετράδες) ή όσοι αρχίζουν κάποιαν άλλην συλλογήν ύλης, + να ξεφορτώσωμεν άφθονα υλικά, και από αυτά να εκλέξωμεν τα + κατάλληλα διά το σύστημα το οποίον πρόκειται να κατασκευάσωμεν, + και μάλιστα να εκλέξωμεν με την ησυχίαν μας. Λοιπόν τόρα ας + θεωρήσωμεν τον εαυτόν μας ότι είμεθα όχι υποχρεωτικώς οικοδόμοι, + αλλά με την ησυχίαν μας ακόμη άλλα μεν ξεχωρίζομεν, άλλα δε + τακτοποιούμεν. Ώστε είναι ορθόν πλέον διά τους νόμους μας να + ειπούμεν ότι άλλους μεν ορίζομεν, άλλους δε ξεχωρίζομεν. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Βεβαίως, φίλε Κλεινία, τουλάχιστον θα γίνη φυσικωτέρα η συζήτησίς + μας περί των νόμων. Δηλαδή ας εξετάσωμεν, δι' όνομα των θεών, το + εξής περί των νομοθετών. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Τι δηλαδή; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Γράμματα βεβαίως, είναι και οι συγγεγραμμένοι λόγοι άλλων πολλών + συγγραφέων εις τας διαφόρους πόλεις, αλλά γράμματα είναι και οι + λόγοι του νομοθέτου. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς δεν είναι; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν άρα γε εις μεν τα συγγράμματα των ποιητών και + όλων εν γένει όσοι χωρίς μέτρα ή με μέτρα συνέγραψαν τας + αναμνήσεις και τας απεταμίευσαν ως συμβουλάς διά τον βίον πρέπει + να προσέχωμεν, εις δε τα συγγράμματα των νομοθετών να μη + προσέχωμεν; Ή πολύ περισσότερον εις αυτά; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ βεβαίως. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Και τάχα δεν αρμόζει αποκλειστικώς μάλιστα εις τον νομοθέτην από + όλους τους γράφοντας να διδάσκη συμβουλευτικώς περί καλών και + αγαθών και δικαίων, ποία είναι και πώς πρέπει να τα εκτελούν όσοι + θέλουν να γίνουν ευτυχείς; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς όχι; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Αλλά τότε βεβαίως δεν είναι εντροπή ο Όμηρος και ο Τυρταίος και οι + άλλοι ποιηταί να θεσπίζουν εκτενέστερον τον τρόπον της ζωής και των + ασχολιών, οι οποίοι τα έγραψαν κακώς, ο δε Λυκούργος και ο Σόλων + και όσοι εν γένει ανεδείχθησαν νομοθέται και έγραψαν γραπτούς + νόμους να τα θεσπίσουν συντομώτερον; Ή μήπως από όλα τα + συγγράμματα εις μίαν πόλιν οι νόμοι πρέπει να αναπτύσσωνται + εκτενέστερον καλώς και εξόχως, τα δε συγγράμματα των άλλων να + ακολουθούν εκείνους, ειδεμή να είναι καταγέλαστα; Θέλεις να + φρονούμεν ούτω πως περί του τρόπου της συγγραφής των νόμων εις τας + πόλεις, δηλαδή ως άλλοι πατέρες και μητέρες αγαπώντες αυτούς και + νοήμονες να φαίνωνται οι γραπτοί νόμοι, και όχι ωσάν τύραννοι και + σατράπαι, δίδοντες διαταγάς και απειλάς, και αφού τους γράψουν εις + τους τοίχους να απαλλάσσωνται; Λοιπόν και ημείς τόρα ας σκεφθώμεν + αν άραγε κατ' αυτόν τον τρόπον πρέπει να αποφασίσωμεν να + ομιλήσωμεν περί των νόμων, είτε έχομεν την ικανότητα είτε όχι, + αλλά τουλάχιστον φαινόμενοι πρόθυμοι. Και όταν βαδίσωμεν με αυτόν + τον δρόμον, αν γίνη ανάγκη να πάθωμεν και τίποτε, ας το πάθωμεν. + Αλλά είθε να είναι αγαθόν, και, αν θέλη ο θεός, είθε να γίνη κατ' + αυτόν τον τρόπον. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Καλά το είπες, και ας κάμωμεν καθώς λέγεις. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν πρέπει να εξετάσωμεν πρώτον καθώς αρχίσαμεν, με ακρίβειαν + περί των ιεροσύλων και περί πάσης κλοπής και όλων των αδίκων + αποκτημάτων, και δεν πρέπει να δυστροπήσωμεν, εάν εις την σειράν + της νομοθεσίας μας άλλα μεν τα εθεσπίσαμεν, άλλα δε τα συζητούμεν + ακόμη. Διότι ημείς τόρα γινόμεθα νομοθέται, και δεν είμεθα ακόμη, + ίσως όμως να γίνωμεν γρήγορα. Εάν λοιπόν συμφωνήτε δι' όσα είπα να + εξετάσωμεν, καθώς είπα, ας τα εξετάσωμεν. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Είμεθα εντελώς σύμφωνοι. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν περί των καλών και των δικαίων, και όλων εν γένει ας + προσπαθήσωμεν να εννοήσωμεν καλά το εξής, δηλαδή πόσον συμφωνούμεν + τόρα και πόσον διαφωνούμεν και ημείς μεταξύ μας, οι οποίοι μάλιστα + διισχυριζόμεθα, αν όχι άλλο τίποτε, τουλάχιστον ότι διαφέρομεν από + τους περισσοτέρους, καθώς και οι περισσότεροι πάλιν μεταξύ των. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ποίας διαφοράς μας σκέπτεσαι λέγων αυτά; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Εγώ θα προσπαθήσω να σου τας εξηγήσω. Εν γένει ως προς την + δικαιοσύνην και τους δικαίους, είτε ανθρώπους είτε πράγματα και + πράξεις, όλοι κάπως συμφωνούμεν ότι όλα αυτά είναι καλά, εις τρόπον + ώστε διά τους δικαίους ανθρώπους και αν τύχη να είναι σωματικώς + άσχημοι, εάν διισχυρίζετο κανείς ως προς το δίκαιον ήθος των + τουλάχιστον ότι είναι ωραιότατοι, σχεδόν δεν είναι δυνατόν να φανή + ότι ομιλεί δυσαρμονικώς. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Τότε λοιπόν ορθώς ομιλεί; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Ίσως. Ας ιδούμεν όμως, αφού είναι καλά όλα όσα σχετίζονται με την + δικαιοσύνην, αν όλων αυτών και τα παθητικά αποτελέσματα είναι ίσα + προς τα ενεργητικά. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Τι δηλαδή; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Η ενέργεια, όταν είναι δικαία, σχεδόν καθ' όσον μετέχει της + δικαιοσύνης, τόσον μετέχει και του καλού. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Αμέ τι; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν και το πάθος, όταν μετέχη του δικαίου, εάν δεχθώμεν ότι + γίνεται αναλόγως καλόν, δεν θα είναι σύμφωνος η απάντησίς μας; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Αυτό είναι αληθές. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Εάν όμως παραδεχώμεθα έν πάθημα ότι είναι δίκαιον, αλλά συγχρόνως + και ότι είναι άσχημον, δεν θα διαφωνήσουν το δίκαιον και το καλόν, + αφού έγιναν δεκτά τα δίκαια ως ασχημότατα; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς το είπες αυτό; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Δεν είναι δύσκολον να το εννοήσης. Δηλαδή οι ολίγον προηγουμένως + θεσπισθέντες από ημάς νόμοι ημπορούν να νομισθούν ότι συμβουλεύουν + όλως διόλου τα αντίθετα από όσα λέγομεν τόρα. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ποία; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Είπαμεν νομίζω ότι ο ιερόσυλος είναι δίκαιον να θανατωθή, ομοίως δε + ο εχθρός των καλώς θεσπισμένων νόμων, και ακριβώς ενώ επρόκειτο να + θέσωμεν πολλούς τοιούτους νόμους εσταματήσαμεν, διότι είδαμεν ότι + αυτά είναι αμέτρητα παθήματα διαφόρου μεγέθους, είναι όμως και + δικαιότερα από όλα τα παθήματα, αλλά και ασχημότερα συγχρόνως. + Μήπως τυχόν δεν φανούν κατ' αυτόν τον τρόπον τα δίκαια με τα καλά + άλλοτε μεν ως το ίδιον πράγμα, άλλοτε δε ως δύο αντίθετα; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Σχεδόν. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Και λοιπόν οι μεν περισσότεροι με τοιαύτην ασυμφωνίαν χαρακτηρίζουν + απροσέκτως τα καλά και τα δίκαια. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Αυτό φαίνεται τουλάχιστον, Ξένε μου. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Τότε λοιπόν την ιδικήν μας γνώμην, καλέ Κλεινία, ας εξετάσωμεν + πάλιν τι φρονεί περί της συμφωνίας αυτών. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ποίας συμφωνίας και από ποίαν γνώμην; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Νομίζω ότι εις τας προηγουμένας μας συζητήσεις εγώ το είπα ρητώς, + αλλά, και αν δεν το είπα προηγουμένως, ειπέτε ότι το λέγω τόρα. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Τι πράγμα; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Ότι όλοι οι κακοί εις όλα είναι ακουσίως κακοί. Αφού δε τούτο είναι + ούτως πως, έπεται λογικώς το εξής συμπέρασμα. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Ποίον εννοείς; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Ότι ο μεν άδικος είναι βεβαίως κακός, αλλά ο κακός είναι ακουσίως + τοιούτος. Αλλά το εκούσιον δεν είναι δυνατόν να εκτελήται ακουσίως. + Επομένως δι' εκείνον ο οποίος θεωρεί την αδικίαν ακούσιον, θα φανή + ότι ακουσίως αδικεί ο αδικών. Και ακριβώς τόρα πρέπει να + συμφωνήσετε μαζί μου. Δηλαδή εγώ λέγω συμφώνως με σας ότι όλοι + αδικούν ακουσίως. Και αν δε κανείς χάριν φιλονικίας ή επιμονής + λέγει ότι είναι ακουσίως άδικοι, αλλά εκουσίως αδικούν οι + περισσότεροι, ο ιδικός μου διισχυρισμός παραδέχεται το πρώτον, όχι + όμως το δεύτερον. Τότε λοιπόν με ποίον τρόπον εγώ θα είμαι + σύμφωνος με τους λόγους μου, εάν σεις, φίλε Κλεινία και Μέγιλλε, + με ερωτήσετε: Αφού λοιπόν, Ξένε μου, αυτά είναι ούτω πως, τι μας + συμβουλεύεις διά την νομοθεσίαν της πόλεως των Μαγνήτων; Να + νομοθετήσωμεν ή όχι; — Πώς όχι; θα ειπώ εγώ. Λοιπόν θα χωρίσης δι' + αυτούς τα ακούσια και τα εκούσια αδικήματα, και των μεν εκουσίων + πραγμάτων και αδικημάτων θα ορίσωμεν μεγαλιτέρας τας τιμωρίας, των + δε άλλων μικροτέρας; Ή δι' όλα εξ ίσου, ως να μην υπάρχουν διόλου + αδικήματα εκούσια; + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ ορθά ομιλείς πραγματικώς, Ξένε μου. Και ακριβώς τι θα κάμωμεν + δι' αυτά που λέγεις τόρα; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Καλά με ερώτησες. Λοιπόν πρώτον ας κάμωμεν το εξής. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Τι πράγμα; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Ας ενθυμηθώμεν ότι προηγουμένως μόλις τόρα δα ελέγαμεν ορθώς ότι ως + προς τα δίκαια επικρατεί μεταξύ μας μεγάλη ταραχή και ασυμφωνία. + Αφού δε σκεφθώμεν αυτό, ας ερωτήσωμεν πάλιν τον εαυτόν μας. Άραγε + χωρίς να εύρωμεν ούτε να ορίσωμεν ποίαν διαφοράν έχουν αυτά μεταξύ + των, τα οποία ωρισμένως εις όλας τας πόλεις από όλους τους + ανέκαθεν διαπρέψαντας νομοθέτας θεωρούνται ως δύο είδη αδικημάτων, + δηλαδή εκούσια και ακούσια και συμφώνως με αυτά κανονίζονται οι + νόμοι, ημείς εδώ θα αποφανθώμεν ως εμπνευσμένοι από θεόν με ολίγας + λέξεις και θα ελευθερωθώμεν, χωρίς να δώσωμεν καμμίαν εξήγησιν, + ότι ορθώς έγινε η οριστική τρόπον τινά νομοθεσία; Αυτό δεν είναι + δυνατόν, αλλ' είναι ανάγκη προ της νομοθεσίας να εξηγήσωμεν ότι + είναι δύο και την διαφοράν μεταξύ των, ώστε, όταν κανείς εφαρμόζη + την δικαιοσύνην εις έκαστον από τους δύο, να ακολουθή τα λεγόμενα + και να είναι ικανός να κρίνη κάπως και το ορθώς νομοθετημένον και + το όχι ορθώς. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Μας φαίνεσαι ότι ομιλείς ορθώς, καλέ Ξένε. Δηλαδή ημείς έν από τα + δύο πρέπει να κάμωμεν, ή να μη λέγωμεν ότι όλα αυτά τα αδικήματα + είναι ακούσια, ή πρώτον να εξηγήσωμεν ότι αυτό ελέχθη ορθώς. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Από αυτά τα δύο λοιπόν το πρώτον δεν είναι δυνατόν εντελώς να γίνη + από εμέ, δηλαδή να λέγω ότι δεν έχει ούτω πως, ενώ φρονώ ότι κατέχω + την αλήθειαν. Διότι αυτό δεν θα ήτο ούτε νόμιμον ούτε όσιον. Λοιπόν + κατά ποίον τρόπον είναι δύο αυτά, εάν δεν διαφέρουν μεταξύ των ως + προς το ακούσιον και εκούσιον, αλλά κατ' άλλον τρόπον, αυτό πρέπει + να εξηγήσωμεν κάπως. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Βεβαιότατα, καλέ Ξένε, αυτό τουλάχιστον δεν ημπορούμεν ημείς να το + φαντασθώμεν αλλέως. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Αυτό θα γίνη. Λοιπόν, καθώς φαίνεται, βλάβαι εις τας σχέσεις και + συναναστροφάς των πολιτών συμβαίνουν πολλαί, και εις αυτά βεβαίως + το εκούσιον και τα ακούσιον παίζει σπουδαίον μέρος. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πώς όχι; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Λοιπόν ας μη θεωρήση κανείς όλας τας βλάβας ως αδικίας, και ας μη + νομίζη ούτω πως διπλάσια τα άδικα τα συμβαίνοντα δι' αυτών, και + άλλα μεν ότι είναι εκούσια, άλλα δε ακούσια. Διότι εις όλα τα + πράγματα αι ακούσιαι βλάβαι δεν είναι κατώτεραι των εκουσίων ούτε + εις το μέγεθος ούτε εις τον αριθμόν. Προσέξετε δε να ίδητε αν λέγω + τίποτε σπουδαίον εις όσα πρόκειται να ειπώ, ή όλως διόλου τίποτε. + Δηλαδή εγώ, φίλε Κλεινία και Μέγιλλε, εάν κανείς αδική κάποιον + χωρίς να θέλη και ακουσίως, δεν παραδέχομαι ότι τον αδικεί μεν, + αλλά ότι ακουσίως τον αδικεί, και επομένως να νομοθετήσω εις την + νομοθεσίαν ότι τούτο είναι ακούσιον αδίκημα, αλλά όλως διόλου ούτε + ως αδικίαν θα θεωρήσω την τοιαύτην βλάβην, εάν συμβή εις κανένα + είτε μεγαλιτέρα είτε μικροτέρα. Πολλάκις μάλιστα, εάν συμβή + ωφέλεια όχι αρμοδία, θα θεωρήσωμεν ότι είναι άδικος ο αίτιος της + ωφελείας, εάν βεβαίως υπερισχύση η ιδική μου ψήφος. Διότι σχεδόν, + φίλοι μου, ούτε εάν κανείς δίδη κάτι εις κάποιον από τα υπάρχοντά + του, ούτε εάν αντιθέτως του αφαιρή κάτι, δεν πρέπει να θεωρήσωμεν + ως απολύτως δίκαιον ή άδικον το τοιούτον, αλλά μόνον αν με δίκαιον + ήθος και τρόπον ωφελεί κανείς κάποιον ή βλάπτει, αυτά μόνον πρέπει + να λάβη υπ' όψιν του ο νομοθέτης και να προσέχη εις αυτά τα δύο, + εις την αδικίαν και την βλάβην, και όσον μεν είναι δυνατόν να + επανορθώνη με τους νόμους του την βλάβην, σώζων το καταστραφέν και + σηκώνων επάνω το ριφθέν κάτω από κάποιον και επαναφέρων εις την + υγείαν το δολοφονηθέν ή πληγωθέν, τέλος δε διά δώρων να εξιλεώση + εμπρός εις τους δράστας και τους παθόντας εκάστην βλάβην και από + εχθρούς να προσπαθήση να τους κάμη φίλους με τους νόμους. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Πολύ καλά είναι αυτά τουλάχιστον. + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Και λοιπόν από τας αδίκους βλάβας και τα άδικα κέρδη, όταν λόγου + χάριν κανείς με αδικίας κάμνη να κερδίση κάποιος, όσα μεν είναι + ευκολοθεράπευτα, ως να είναι ασθένεια της ψυχής, πρέπει να τα + θεραπεύη. Η δε θεραπεία της αδικίας φρονούμεν ότι πρέπει να τείνη + εις το εξής. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ + + Πού; + +ΑΘΗΝΑΙΟΣ. + + Δηλαδή οτιδήποτε άδικον και αν κάμη κανείς, είτε μέγα είτε μικρόν, + ο νόμος θα τον διδάξη και θα τον αναγκάση γενικώς άλλην φοράν το + τοιούτον ή να μη τολμήση ποτέ εκουσίως να το κάμη ή πάρα πολύ + ολιγώτερον, έξω από την πληρωμήν της βλάβης. Δι' αυτό είτε με έργα + ή λόγους, είτε με ηδονάς ή λύπας, είτε με τιμάς ή ατιμίας, είτε με + χρηματικά πρόστιμα ή δώρα, είτε γενικώς με οποιονδήποτε τρόπον θα + κατορθώση κανείς να τον κάμη να μισήση την αδικίαν και να αγαπά ή + να μη μισή την φύσιν του δικαίου, αυτό ακριβώς είναι το καθήκον + των καλλιτέρων νόμων. Όποιον δε αντιληφή ως αθεράπευτον ως προς + αυτό ο νομοθέτης, θα ορίση τιμωρίαν και νόμον διά τους τοιούτους, + επειδή γνωρίζει βεβαίως ότι δι' όλους αυτούς και οι ίδιοι δεν + είναι προτιμότερον να ζουν, και τους άλλους διπλασίως θα + ωφελήσουν, αν απαλλαχθούν από την ζωήν, γινόμενοι παράδειγμα εις + τους άλλους διά να μη αδικούν, κάμνοντες δε έρημον την πόλιν από + κακούς άνδρας. Και λοιπόν διά τα τοιαύτα ο νομοθέτης πρέπει να + αποδίδη θάνατον προς τιμωρίαν των εγκλημάτων, αλλέως όμως όχι + ποτέ. + +ΚΛΕΙΝΙΑΣ. + + Οι λόγοι σου φαίνονται πάρα πολύ ορθοί, αλλά θα ήτο πλέον + ευχάριστον να ακούσωμεν να μας αναπτύξης σαφέστερον την διαφοράν + μεταξύ αδικίας και βλάβης και ποίαν τροποποίησιν λαμβάνουν εις + αυτάς τα εκούσια και τα ακούσια. + + + +Η Σειρά των Αρχαίων Ελλήνων Συγγραφέων, των Εκδόσεων Φέξη, υπήρξεν +ένας σταθμός στα ελληνικά χρονικά. Για πρώτη φορά προσφερόταν +συστηματικά στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό, η αρχαία ελληνική σκέψη +(Ιστορία, φιλοσοφία, ποίηση, δράμα, δικανικός και πολιτικός λόγος) +σε δημιουργικές μεταφορές της, από τους άριστους μεταφραστές του +τόπου, στην πιο σύγχρονη μορφή που πήρε εξελισσόμενο το γλωσσικό +της όργανο. Ο Όμηρος, οι Τραγικοί κι ο Αριστοφάνης, ο Ηρόδοτος, ο +Θουκυδίδης, ο Πλάτων, ο Ξενοφών, ο Αριστοτέλης, ο Θεόκριτος, ο +Θεόφραστος, ο Επίκτητος, ο Πλούταρχος, ο Λουκιανός κλπ. +προσφέρονται και σήμερα, στις κλασικές πια μεταφράσεις των Πολυλά, +Ραγκαβή, Μωραϊτίδη, Κονδυλάκη, Ποριώτη, Γρυπάρη, Τανάγρα, Πολέμη, +Καμπάνη, Καζαντζάκη, Βάρναλη, Αυγέρη, Βουτιερίδη, Ζερβού, +Φιλαδελφέως, Τσοκόπουλου, Σιγούρου, Κ. Χρηστομάνου κλπ, σε μια +σύγχρονη σειρά εκδόσεων βιβλίου τσέπης, πράγμα που επίσης γίνεται +για πρώτη φορά, συστηματικά, στην Ελλάδα. + +Νόμοι και Επινομίς Το πιο ώριμο από τα έργα του Πλάτωνος, σε δώδεκα +βιβλία. Ο διάλογος, στον οποίο δεν παρουσιάζεται πια, διδάσκοντας ή +ελέγχοντας, ο Σωκράτης, μα κάποιος ανώνυμος Αθηναίος, δηλαδή ο +Πλάτων, διεξάγεται κατά το διάστημα μιας πορείας από την Κνωσσό ως +το άντρο του Διός: μιας ημέρας. Στον διάλογο παίρνουνε μέρος ο +Λακεδαιμόνιος Μέγιλος, και ο Κρητικός Κλεινίας, που εκπροσωπούν τα +δύο περιφημότερα αρχαία πολιτεύματα, το μινωικό και το σπαρτιατικό. +Εδώ δε θα συναντήσουμε περιγραφές χαρακτήρων και επεισόδια, κάθε +συζητητής παρουσιάζεται απλά σαν εκπρόσωπος μιας ωρισμένης θεωρίας, +για να διατυπωθή τελικά η ώριμη φιλοσοφική αντίληψη του Πλάτωνος σε +πολιτικό σύστημα, επιδεχτικό εφαρμογής. Η «Επινομίς», αποτελώντας +συνέχεια των «Νόμων» είναι ταυτόχρονα και μια επεξήγησή τους συχνά. +Μεταφραστής ο Κ. Ζάμπας. Τόμοι τέσσερις. + + + + +ΤΙΜΗ ΤΟΜΟΥ ΔΡΑΧΜΕΣ 10 + + + +*** + +1) Σήμερον ένεκα της εξελίξεως της ανθρωπότητος εις τα παιδία των +πόλεων το διάστημα αυτό δεν είναι ανώτερον των δύο ετών. + +2) Οι ιερείς της Ρέας, όμοιοι προς τους Κορύβαντας. Ούτοι εκτός των +ενόπλων χορών των εμιμούντο διά του χορού και τας πανουργίας, τας +οποίας μετεχειρίσθη η Ρέα, διά να δώση τον υιόν της τον Δία, τον +εθνικόν θεόν των Κρητών, από τον τεκνοφάγον Κρόνον. (Ησιόδ. Θεογ. +617). + +3) Ομ. Οδυσσείας Γ. 26. + +4) Ομοία σύγκρισις υπάρχει και εις τον «μείζονα Ιππίαν» + +5) Εις την Επινομίδα. + +6) Σαφέστατα εδώ επικρίνεται ο Σωκράτης, όστις δεν εφρόντιζε διά τα +ουράνια σώματα καθώς το δηλοί εις την Απολογίαν. + +7) Ως εις την Σπάρτην, όπου αι κόραι εις τον χορόν εγκωμίαζαν τους +ανδρείους νέους και επερίπαιζαν τους δειλούς. + +8) Ασφαλής απόδειξις ότι οι νόμοι δεν είναι θεωρία γενική αλλά +αποβλέπει εις την πραγματικότητα. + +9) Εις τας γραμμάς αυτάς υποδηλούται η και αλλαχού διατυπωθείσα +γνώμη του Πλάτωνος περί ιδιωτικού βίου. + +10) Άλλη καλλιτέρα απόδειξις ότι δεν πρόκειται περί γενικής και +θεωρητικής νομοθεσίας, αλλά ειδικής και εφηρμοσμένης. + +11) Η λέξις γενναίος εις την εποχήν αυτήν έλαβε πιθανώς +νεοτερίζουσαν χρήσιν διά τους ωρίμους καρπούς, καθώς περίπου +σήμερον εις το τρώγη — γενναία. Τούτο δεικνύει ότι ο Πλάτων +ηκολούθει την εξέλιξιν της γλώσσης του λαού. + +12) Νόμος του Σόλωνος. + +13) Λαός της Κρήτης αποτελών την νομοθετουμένην υπό του Πλάτωνος +αποικίαν ιδέ αρχήν, βιβλίον Δ. + + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Laws and Epinomis, by Plato + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LAWS AND EPINOMIS *** + +***** This file should be named 36191-0.txt or 36191-0.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/3/6/1/9/36191/ + +Produced by Sophia Canoni. Book provided by Iason Konstantinides + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/36191-0.zip b/36191-0.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ae973a2 --- /dev/null +++ b/36191-0.zip diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt new file mode 100644 index 0000000..6312041 --- /dev/null +++ b/LICENSE.txt @@ -0,0 +1,11 @@ +This eBook, including all associated images, markup, improvements, +metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be +in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES. + +Procedures for determining public domain status are described in +the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org. + +No investigation has been made concerning possible copyrights in +jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize +this eBook outside of the United States should confirm copyright +status under the laws that apply to them. diff --git a/README.md b/README.md new file mode 100644 index 0000000..9b97e0b --- /dev/null +++ b/README.md @@ -0,0 +1,2 @@ +Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for +eBook #36191 (https://www.gutenberg.org/ebooks/36191) |
