diff options
| -rw-r--r-- | .gitattributes | 3 | ||||
| -rw-r--r-- | 36096-0.txt | 2642 | ||||
| -rw-r--r-- | 36096-0.zip | bin | 0 -> 62785 bytes | |||
| -rw-r--r-- | LICENSE.txt | 11 | ||||
| -rw-r--r-- | README.md | 2 |
5 files changed, 2658 insertions, 0 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes new file mode 100644 index 0000000..6833f05 --- /dev/null +++ b/.gitattributes @@ -0,0 +1,3 @@ +* text=auto +*.txt text +*.md text diff --git a/36096-0.txt b/36096-0.txt new file mode 100644 index 0000000..9ad204a --- /dev/null +++ b/36096-0.txt @@ -0,0 +1,2642 @@ +The Project Gutenberg EBook of Emperor Justinian, by Pavlos Karolidis + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Emperor Justinian + +Author: Pavlos Karolidis + +Release Date: May 13, 2011 [EBook #36096] + +Language: Greek + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EMPEROR JUSTINIAN *** + + + + +Produced by Sophia Canoni + + + + +Note: The tonic system has been changed from polytonic to +monotonic, the spelling of the book has not been changed +otherwise. Words in italics are included in _, while bold +words have been included in &. One footnote has been +placed at the end of the book. + +Σημείωση: Το τονικό σύστημα έχει αλλάξει από πολυτονικό +σε μονοτονικό. Κατά τα άλλα έχει διατηρηθεί η ορθογραφία +του βιβλίου. Λέξεις με πλαγίους χαρακτήρες περικλείονται +σε _, ενώ λέξεις με έντονους χαρακτήρες σε &. Μία +υποσημείωση σελίδας έχει μεταφερθεί στο τέλος του +βιβλίου. + + + +Π. ΚΑΡΟΛΙΔΟΥ + + +Ο ΑΥΤΟΚΡΑΤΩΡ +ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΣ + + + +ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ 1905 + + + +ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ +ΠΡΟΣ ΔΙΑΔΟΣΙΝ +ΩΦΕΛΙΜΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ + +ΑΡΙΘ. 71 — ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 1905 + + + + +ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ ΡΑΦΤΑΝΗ-ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ + + + + +Ο ΑΥΤΟΚΡΑΤΩΡ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΣ + + + +&Γενικός χαρακτήρ της βασιλείας τον Ιουστινιανού.& + + + +Μεταξύ των ενδοξοτέρων ηγεμόνων εις την ιστορίαν του +κόσμου, και ιδίως την του Ελληνικού έθνους, είναι ο +αυτοκράτωρ Ιουστινιανός Α', βασιλεύσας κατά τα έτη 527 — +565 μ.Χ. Ο Ιουστινιανός είνε εκ των ηγεμόνων εκείνων, οι +οποίοι καθήμενοι επί θρόνων ισχυρών και διέποντες τας +τύχας μεγάλων κρατών, επέδρασαν επί της τύχης όχι μόνον +των ιδίων αυτών λαών, αλλά και της όλης ανθρωπότητος. + +Ανήλθεν εις τον θρόνον του Ανατολικού Ρωμαϊκού κράτους, +ακριβώς ότε τούτο ευρίσκετο εις την αρχήν της μεγίστης +εξωτερικής του δυνάμεως και της εσωτερικής ακμής του. +Προικισμένος με μεγάλην διάνοιαν και ισχυράν θέλησιν, +προσέτι δε μορφωμένος άριστα πνευματικώς και εμπνεόμενος +από ευγενή φιλοδοξίαν, ειργάσθη δι' όλου του χρόνου της +38ετούς βασιλείας του προς διάπραξιν μεγάλων έργων εν +ειρήνη, και εν πολέμω. Δι' επιτυχών πολέμων έδωκεν εις το +κράτος του έκτασιν διπλασίαν της επί των προκατόχων του +και ανεγνωρίσθη υπό ολοκλήρου της χριστιανικής δυτικής +Ευρώπης ως υπέρτατος κυρίαρχος. Εν ειρήνη επλούτισε και +εκόσμησε το κράτος διά μεγάλων έργων επιστήμης και +τέχνης. Διά συναγωγής παλαιοτέρων και εκδόσεως νέων νόμων +ανέπτυξε και εστερέωσε την εσωτερικήν ευνομίαν και +ευημερίαν του κράτους. Διά λαμπρών μνημείων εστόλισε την +πρωτεύουσαν και άλλας πόλεις και διά μεγαλοπρεπών +χριστιανικών ναών ανύψωσε την χριστιανικήν καλλιτεχνίαν +και δι' αυτής το θρησκευτικόν αίσθημα· εξ άλλου δε διά +της οικοδομής πόλεων, φρουρίων, τειχών, οχυρωμάτων και +της κατασκευής οδών αμαξιτών, γεφυρών, υδραγωγείων, +λουτρώνων, ηγωνίσθη να στερεώση την εξωτερικήν ασφάλειαν +και την εσωτερικήν ευημερίαν των υπηκόων. Προς τούτοις, +προστατεύων το εμπόριον και την βιομηχανίαν, ήνοιξε και +δύο νέας οδούς, και ενεκαίνισε πηγάς πλούτου και +εφευρέσεων βιοτεχνικών εις το κράτος του. Τέλος διά του +ζήλου του υπέρ της χριστιανικής πίστεως ειργάσθη εξ ενός +προς εμπέδωσιν της θρησκευτικής ειρήνης του κράτους, και +εξ άλλου προς διάδοσιν της χριστιανικής πίστεως μεταξύ +βαρβάρων λαών. Δι' όλα ταύτα η βασιλεία του Ιουστινιανού +Α' κατέλαβε θέσιν περιφανή εις την ιστορίαν. Η +εξιστόρησις του βίου του είνε διδακτικωτάτη και αξία +μελέτης διά πάντα Έλληνα. + +Ο Ιουστινιανός Α' είναι ο δέκατος πέμπτος των από +Κωνσταντίνου του Μεγάλου βασιλευσάντων αυτοκρατόρων, +ανελθών εις τον θρόνον τω 527 μ.Χ. ήτοι 197 έτη μετά την +κτίσιν της Κωνσταντινουπόλεως και 190 έτη μετά τον +θάνατον Κωνσταντίνου του Μεγάλου. Ο οίκος του δεν +διεκρίνετο διά την αρχαίαν αριστοκρατικήν καταγωγήν. Ήτο +μεν ανεψιός αυτοκράτορος· αλλ' ο αυτοκράτωρ εκείνος, +Ιουστίνος Α', βασιλεύσας από 518 μέχρι 527 μ.Χ., ήτο ο +πρώτος εκ του οίκου αναδειχθείς και εις τον +αυτοκρατορικόν θρόνον ανελθών. Επί δε του προκατόχου του +αυτοκράτορος Αναστασίου Α' ήτο αρχηγός της αυτοκρατορικής +σωματοφυλακής, και κατήγετο εξ αφανών γονέων έχων πατρίδα +την Μακεδονικήν πόλιν Ταυρήσιον (την ύστερον και νυν +Αχρίδα). Εκεί εγεννήθη και ο Ιουστινιανός τω 483 μ.Χ. Την +νεανικήν του ηλικίαν διήλθεν εις Κωνσταντινούπολιν ως εκ +της θέσεως του θείου του. + +Εκεί δε και εξεπαιδεύθη με επιμέλειαν σπουδάσας κατά +βάθος την νομικήν, προσέτι δε και την φιλοσοφίαν και +θεολογίαν και την μουσικήν και την αρχιτεκτονικήν. Ησκήθη +δε συγχρόνως εις τα στρατιωτικά και ήδη επί της βασιλείας +του θείου του προήχθη εις του στρατηγού το αξίωμα. Επί +της βασιλείας του Ιουστίνου ο Ιουστινιανός, ήδη τέλειος +ανήρ, κατέλαβε σπουδαίαν θέσιν εις την κοινωνίαν και την +πολιτείαν, προήχθη εις το αξίωμα Πατρικίου και εισήχθη +εις την Σύγκλητον. Ένεκα δε της παιδεύσεώς του, της άλλης +πνευματικής υπεροχής και της στενωτάτης συγγενείας προς +τον άκληρον αυτοκράτορα, όχι μόνον ανήλθεν εις το αξίωμα +συμβούλου, αλλά και σχεδόν αυτός διηύθυνε τα του κράτους, +θεωρούμενος ως διάδοχος του θείου του. Ούτως επί της +εννεαετούς βασιλείας του Ιουστίνου Α' (518 — 527) ο +Ιουστινιανός ησκήθη και παρεσκευάσθη προσηκόντως εις το +μέγα έργον του Κυβερνήτου της τότε έτι αχανούς +αυτοκρατορίας. Και ναι μεν δεν υπήρχε νόμος καθιστών τον +θρόνον κληρονομικόν εις οιονδήποτε οίκον αυτοκρατορικόν, +ούτε κατ' έθος, ήτοι νόμον άγραφον, ήτο καθιερωμένον το +σύστημα της κληρονομικής αρχής· αλλ' όμως οσάκις ο +βασιλεύων είχεν υιούς ή άλλους στενούς συγγενείς αξίους +της υπερτάτης αρχής, οι τοιούτοι εθεωρούντο ως φυσικοί +δικαιούχοι του θρόνου και όχι σπανίως ανήρχοντο εις +αυτόν. Τούτο συνέβη και ως προς τον Ιουστινιανόν τω 527. +Τέσσαρας μήνας προ του θανάτου του θείου του, κατά +Απρίλιον του έτους τούτου, προσελήφθη ως συμβασιλεύς, διά +να καταλάβη ασφαλέστερον την αρχήν μετά τον θάνατον του +Ιουστίνου. Έλαβε δε και την τιμητικήν προσηγορίαν +_Αύγουστος_ (το οποίον σημαίνει κυρίως _Σεβαστός_ και είνε +ανάλογον του σημερινού τίτλου μεγαλειότατος). Τον +αύγουστον δε μήνα του αυτού έτους, αποθανόντος του +Ιουστίνου, έγεινε βασιλεύς μονοκράτωρ. + +Ούτως από του 527 π.Χ. ο Ιουστινιανός εκάθητο επί θρόνου +ηγεμονικού, ήρκει δε να έχη την αρετήν του άρχειν διά να +κατασταθή βασιλεύς μεγαλεπήβολος και μεγαλουργός. + +Ο θρόνος της Κωνσταντινουπόλεως ήτο τότε ο λαμπρότατος +της Οικουμένης και ως προς την εσωτερικήν και ως προς την +εξωτερικήν δύναμιν και λάμψιν. Εσωτερικώς, το κράτος +εκείνο ήτο το πλέον πολιτισμένον του κόσμου και το πλέον +ευνομούμενον. Διεφύλαττεν όλους τους θησαυρούς της +πολιτικής σοφίας και της στρατιωτικής τέχνης και όλας τας +παραδόσεις του πνευματικού βίου των δύο μεγαλητέρων λαών +του αρχαίου κόσμου, των Ελλήνων και των Ρωμαίων. +Εξουσίαζε τας λαμπροτέρας και ενδοξοτέρας χώρας των τότε +γνωστών τριών ηπείρων· είχε την τελειοτέραν βιομηχανίαν +και τας εμπορικωτέρας πόλεις του κόσμου, και κατά +συνέπειαν τας φύσει πλουσιωτάτας πηγάς του δημοσίου και +του ιδιωτικού πλούτου. Κωνσταντινούπολις, Αλεξάνδρεια, +Αντιόχεια, Δαμασκός, Βηρυτός, Έφεσος, Σμύρνη, Καισάρεια, +Αδριανούπολις, Θεσσαλονίκη, εν μέρει και αυταί αι Αθήναι, +ήσαν μεγαλοπόλεις και κέντρα ζωηράς πνευματικής και +εμπορικής κινήσεως. Ήτο δε προσέτι εστία και κέντρον της +Χριστιανικής πίστεως, της εκκλησίας και πάσης θεολογικής +επιστήμης. Εξωτερικώς δε το κράτος τούτο ήτο το μέγιστον, +κατά την έκτασιν, ισχυρόν και ως προς την πολιτικήν και +ως προς την στρατιωτικήν δύναμιν, ένδοξον διά το παρελθόν +του και σεβαστόν εις τους ξένους λαούς και μάλιστα τους +χριστιανικούς. Εις την Ευρώπην δεν υπήρχε τότε κανέν +κράτος δυνάμενον να παραβληθή προς αυτό, τουναντίον δε +ολόκληρος η Ευρώπη, και μάλιστα όσον μέρος αυτής τότε +είχε προσέλθη εις τον Χριστιανισμόν, ήτο τρόπον τινά +άμεσον ή έμμεσον, πολιτικόν ή ηθικόν εξάρτημα του κράτους +εκείνου. + +Εν Ευρώπη περιελάμβανε τότε κυρίως τας από του Δανουβίου +μέχρι της Μεσογείου και από της Αδριατικής μέχρι του +Αιγαίου και Ευξείνου εκτεινομένας χώρας (την νυν +Ευρωπαϊκήν Τουρκίαν, Βουλγαρίαν, Σερβίαν, Βοσνίαν, +Ερζεγοβίνην και το βασίλειον το Ελληνικόν)· αλλά και +άλλαι χώραι της Ευρώπης: Ιταλία, Ισπανία, Γαλλία, +Βρεττανία, όχι προ πολλού χρόνου, επί του Κωνσταντίνου +του Μεγάλου και των διαδόχων του, ανήκαν εις το κράτος. +Και αφού δε κατά τον 5 π.Χ. αιώνα κατελήφθησαν υπό +βαρβάρων Γερμανικών εθνών, εθεωρούντο δικαιώματι +κληρονομικαί χώραι του κράτους, δικαιουμένου να τας +υποτάξη εις οιανδήποτε ευκαιρίαν· τινών μάλιστα των χωρών +τούτων οι ηγεμόνες, ως ο των εν Ιταλία Ουστρογότθων, και +επισήμως ανεγνώριζαν την κυριαρχίαν του αυτοκράτορος. +Άλλων δε βαρβάρων οι άρχοντες, καθώς των εν Γαλλία +Φράγκων, τον ανεγνώρισαν ως προστάτην και ηθικόν +κυρίαρχον, λαμβάνοντες τιμητικώς το αξίωμα του _υπάτου_, +και διοριζόμενοι πατρίκιοι εσεμνύνοντο διά τα αξιώματα +ταύτα. Η Βρεττανία, πρώην επαρχία του κράτους, είχε +καταληφθή τω 449 μ.Χ. υπό των βαρβάρων ειδωλολατρών +Άγγλων, οι οποίοι, καθώς και οι τότε ειδωλολάτραι +βάρβαροι Γερμανικοί λαοί της νυν Γερμανίας και των +Σκανδιναυικών χωρών, οι και πρότερον μη υποτεταγμένοι εις +τους Ρωμαίους, δεν είχαν σχέσιν προς το κράτος. +Τουναντίον οι βάρβαροι Γερμανικοί λαοί των σημερινών +Αυστριακών χωρών και οι κατοικούντες περί τον άνω και τον +κάτω Δανούβιον (Γηπίδαι, Λογγοβάρδοι, Έρουλοι) +ανεγνώριζαν ηθικώς την κυριαρχίαν του κράτους. Εις δε τας +χώρας τας εκτεινομένας από του Δανουβίου και του Προύθου +μέχρι του Βόλγα και του Καυκάσου, ήτοι τας νοτίους χώρας +της σημερινής Ευρωπαϊκής Ρωσίας, κατώκουν διάφοροι +Σλαυικοί και Μογγολικοί λαοί, οι οποίοι υπηρέτουν συνήθως +εις τον στρατόν του κράτους ως μισθοφόροι, μεταβαλλόμενοι +ενίοτε και εις ληστρικούς επιδρομείς. Οι κατοικούντες εις +την Κριμαϊκήν και την περί αυτήν χώραν (Βόσπορον) Γότθοι +ήσαν υπήκοοι του κράτους. + +Ούτως εν Ευρώπη το Ανατολικόν Ρωμαϊκόν Κράτος ήτο το +μόνον ισχυρόν και πολιτισμένον, το πολιτικώς ή ηθικώς +άρχον της ηπείρου ταύτης. + +Εν Αφρική η Αίγυπτος μέχρι του Σουδάν ήτο επαρχία του +κράτους. Η Χριστιανική Αιθιοπία (η Αβησσυνία), η +συνδεομένη ηθικώς προς το Ρωμαϊκόν κράτος από των χρόνων +Κωνσταντίνου του Μεγάλου, έτι στενώτερον συνεδέθη επί του +Ιουστινιανού, καθώς θα ίδωμεν. Όλη δε η λοιπή βόρειος +Αφρική, εκτεινομένη από των δυτικών ορίων της Αιγύπτου +μέχρι του Ατλαντικού και περιλαμβάνουσα τας ιστορικωτάτας +χώρας της ηπείρου ταύτης, η ανήκουσα μέχρι του 429 μ.Χ. +εις τον αυτοκράτορα, είχε μεν από του χρόνου εκείνου +καταληφθή υπό βαρβάρου Γερμανικού λαού, των Βανδήλων, +αλλ' εθεωρείτο ακόμη νόμιμος κτήσις της αυτοκρατορίας. Οι +δε διατελούντες υπό τον ζυγόν των βαρβάρων Έλληνες και +Ρωμαίοι κάτοικοι προσεδόκων μετά πόθου την επάνοδον υπό +το σκήπτρον του Χριστιανού αυτοκράτορος. + +Εις την Ασίαν ο αυτοκράτωρ εδέσποζεν όλων των χωρών, όσαι +κατέχονται σήμερον υπό των Οθωμανών, ήτοι της Μικράς +Ασίας, Συρίας, Παλαιστίνης, του μεγαλειτέρου μέρους της +Αρμενίας, Μεσοποταμίας, ήτοι της Ασσυρίας και Βαβυλωνίας. +Και οι Σαρακηνοί Άραβες της βορείου Αραβίας, εις τους +οποίους δεν είχεν ακόμη τότε κηρυχθή η διδασκαλία του +Ισλάμ (ο προφήτης του Ισλάμ εγεννήθη πέντε έτη μετά τον +θάνατον του Ιουστινιανού Α'), ανεγνώριζαν την κυριαρχίαν +του αυτοκράτορος, τεταγμένοι υπό ηγεμόνας υποτελείς. +Ωσαύτως οι άνωθεν της Αρμενίας παρά τον Καύκασον +κατοικούντες τας σήμερον εις το Ρωσικόν κράτος +υποκειμένας χώρας Λαζικήν και Γεωργίαν, ήσαν υπό την +προστασίαν του αυτοκράτορος + +Ούτω το Ανατολικόν Ρωμαϊκόν Κράτος, ήτο το μεγαλείτερον, +το ισχυρότερον και το λαμπρότερον και εις τας τρεις +ηπείρους του αρχαίου κόσμου, επί κεφαλής των πολιτισμένων +χωρών και των τριών ηπείρων. + +Είνε αληθές ότι εις την Ασίαν υπήρχαν τότε και άλλα +κράτη: Περσία, Ινδική, Κίνα, Ιαπωνία. Αλλά εκ τούτων η +μεν Κίνα και η Ιαπωνία εις ουδεμίαν σχέσιν ή συνάφειαν +διετέλουν προς τον λοιπόν κόσμον. Η Ινδία, ήτοι το +Ινδοστάν, ήτο διηρημένη εις μικρά έθνη και κράτη. Μόνον +το Περσικόν κράτος το εις την Μέσην Ασίαν, όπερ δεν ήτο +συνέχεια του εκ της αρχαίας ιστορίας γνωστού Περσικού +κράτους των Αχαιμενιδών, του καταλυθέντος υπό του +Αλεξάνδρου, αλλά νέον Περσικόν κράτος, το καλούμενον +κράτος των Σασσανιδών από του ονόματος της δυναστείας, το +ιδρυθέν τω 226 μ.Χ. υπό του Αρταξέρξου υιού του Σασσάν, +είχεν ιστορικήν τινα και πολιτικήν σπουδαιότητα και +δύναμιν υλικήν και ηθικήν, δυναμένην οπωσδήποτε να +αντιταχθή προς το Ελληνικόν· και τούτο ακριβώς, καθώς θα +ίδωμεν, ημφισβήτησε προς τον Ιουστινιανόν την επί της +Δυτικής Ασίας ηγεμονίαν. + +Εκ της ούτω σκιαγραφηθείσης θέσεως του κοινώς καλουμένου +Βυζαντινού κράτους εν συγκρίσει και απέναντι των εθνών +και χωρών της λοιπής Ευρώπης, της βορείου Αφρικής και του +Περσικού κράτους της Ασίας, εννοείται εκ των προτέρων η +πολιτική η επιβαλλομένη εις μέγαν και μεγαλουργόν +αυτοκράτορα, οποίος ήτο ο Ιουστινιανός. Ανήρ +βασιλοπρεπής, αρχικός, δραστήριος έχων ισχυράν συνείδησιν +της βασιλικής δυνάμεως και της υψηλής και μεγάλης του +θέσεως, κατείχετο υπό φιλοδοξίας να φανή αληθής Ρωμαίος +αυτοκράτωρ. Ούτως εξήσκει υπερτάτην κυριαρχίαν επί των +χωρών, όσαι υπήγοντο μεν πρότερον εις το Ρωμαϊκόν κράτος, +περιήλθαν δε κατόπιν εις βαρβάρους ηγεμόνας, και εν +ανάγκη διά της βίας τας υπέτασσεν εις την θέλησίν του ή +και κατέλυε τας αρχάς των. Φυσικόν δε ήτο να φέρεται προς +τον υπερήφανον βασιλέα της Περσίας ως υπέρτερος αυτού +κατά την δύναμιν και το μεγαλείον, και προκαλούμενος να +πολεμή προς αυτόν ισχυρώς και επιμόνως. Ταύτα εξηγούν εκ +των προτέρων τας μεγάλας εκστρατείας του Ιουστινιανού εις +την Αφρικήν και την Ιταλίαν και τους μακροχρονίους και +επανειλημμένους αγώνας προς τους Πέρσας. + +Αλλ' εκτός των τοιούτων μεγάλων πολέμων προς τους +βαρβάρους της Δύσεως και προς τους Πέρσας, η βασιλεία του +Ιουστινιανού είχε να παλαίση και προς άλλους εντός του +Κράτους βαρβάρους εχθρούς. Το κράτος του Ιουστινιανού +ωμοίαζε, καθώς λέγει Γερμανός ιστορικός, προς μεγάλην +ευτυχισμένην νήσον πολιτισμού περικυκλουμένην από Ωκεανόν +βαρβαρότητος. Ακριβώς δε διότι ήτο το μόνον μέγα άσυλον +του πολιτισμού, διά τούτο περιεστοιχίζετο υπό πολλών +βαρβάρων λαών. Η γεωγραφική θέσις του ιδίως εν Ευρώπη ήτο +τοιαύτη, ώστε ευκόλως ο βαρβαρικός κόσμος περιήρχετο εις +συνάφειαν προς τας κυριωτάτας επαρχίας του κράτους. Διότι +εις την Ευρώπην μεταξύ των Καρπαθίων ορέων, του ποταμού +Δανουβίου και προς ανατολάς τούτων μέχρι των Ουραλίων και +του Καυκάσου κατώκουν πλήθη βαρβάρων ευκόλως +μεταναστεύοντα. Τα πλήθη εκείνα διερχόμενα τον Δανούβιον +επροχώρουν προς τον Αίμον, διεχύνοντο εις τας +κεντρικωτάτας του κράτους επαρχίας, Θράκην και +Μακεδονίαν, και ηπείλουν και αυτήν ακόμη την πρωτεύουσαν. + +Τουναντίον εις την Ασίαν το κράτος εφρουρείτο εναντίον +τοιούτων επιδρομών από του Καυκάσου δι' αυτών των Περσών, +των άλλως πολεμίως ως επί το πολύ διακειμένων, οι οποίοι +εφρούρουν τας Καυκασίας ή Κασπίας λεγομένας Πύλας και +ημπόδιζαν την εις τας Ασιατικάς επαρχίας εισβολήν των +πέραν του Καυκάσου βαρβάρων. Εναντίον δε των από της +Κεντρικής και ανατολικής Ασίας βαρβάρων αυτό το Περσικόν +κράτος απετέλει φραγμόν ισχυρόν και ανυπέρβλητον. Αλλ' +ένεκα της ευκολίας με την οποίαν εν Ευρώπη οι πέραν του +Δανουβίου βάρβαροι ηδύναντο να εισβάλουν εις το κράτος, +συνέβησαν κατά τους χρόνους τούτους και επί της βασιλείας +του Ιουστινιανού πράγματα παράδοξα. Ενώ ο πολύς στρατός +του αυτοκράτορος διεξήγε μεγάλους πολέμους εις Αφρικήν, +Ιταλίαν, Ισπανίαν και επί των ορίων της Περσίας παρά τον +Καύκασον και τον Τίγρητα, αι κεντρικαί επαρχίαι του +κράτους, και αυτή ενίοτε η πρωτεύουσα, εξετίθεντο εις +επιδρομάς βαρβάρων, αι οποίαι ουδέν άλλο ήσαν ή μεγάλαι +ληστρικαί επιδρομαί. + +Θα ίδωμεν ότι ο στρατός συνεκροτείτο κατά το πλείστον εκ +βαρβάρων. Πλην των ολίγων εκ Μικράς Ασίας ιδίως Ελλήνων +και Αρμενίων, το μεγαλείτερον μέρος συνίστατο από +διαφόρους Γερμανικούς λαούς καθώς και από Σλαύους και από +Μογγολικάς ή Ουννικάς φυλάς. Στρατηγοί δε και αξιωματικοί +του στρατού ήσαν όχι σπανίως βαρβαρικής καταγωγής: +Αρμένιοι, Γερμανοί, Ούννοι, ακόμη και Πέρσαι. Αλλά δεν +δύναταί τις ένεκα τούτου να είπη ότι το κράτος του +Ιουστινιανού δεν ήτο κατ' ουσίαν Ελληνικόν. Ναι μεν +ελέγετο επισήμως Ρωμαϊκόν, και ο αυτοκράτωρ εκαλείτο +Βασιλεύς Ρωμαίων και ο λαός ελέγετο Ρωμαϊκός και οι +πολίται, Έλληνες κατά μέγιστον μέρος την καταγωγήν και +την γλώσσαν, ωνομάζοντο Ρωμαίοι. Αλλά το όνομα _Ρωμαίος_ +είχε σημασίαν απλώς πολιτικήν, διότι το κράτος είχε +προέλθει πολιτικώς εκ του αρχαίου παγκοσμίου Ρωμαϊκού +κράτους. Οι πολίται εκαλούντο Ρωμαίοι, πρώτον διότι το +όνομα τούτο πολιτικώς ήτο τότε εν μεγίστη τιμή, +συνδεόμενον μετά της κοσμοκρατορίας των αρχαίων Ρωμαίων, +δεύτερον, διότι το όνομα _Έλλην_ είχε λάβει τότε +θρησκευτικήν σημασίαν και εσήμαινε τον πρεσβεύοντα την +θρησκείαν των αρχαίων Ελλήνων, ήτοι τον _εθνικόν_, τον +_ειδωλολάτρην_. Το όνομα _Γραικός_, διά του οποίου οι +δυτικοί ήρχισαν να ονομάζουν τους Ελληνορρωμαίους της +Ανατολής, ήτο εις σπανίαν χρήσιν. Σημειωτέον δε, ότι το +όνομα Ρωμαίος, έχον πολιτικόν απλώς χαρακτήρα μεταξύ των +ημετέρων, ουδαμώς εσήμαινεν Ιταλούς ή Λατίνους· +τουναντίον, οι ημέτεροι, ενώ ωνομάζοντο οι ίδιοι Ρωμαίοι, +εν αντιθέσει εκάλουν Λατίνους τους Ιταλούς και αυτούς +ακόμη τους κατοίκους της παλαιάς Ρώμης. Ούτω δε κατά +μικρόν το _Ρωμαίος_ κατέστη παρ' ημίν όνομα εθνικόν και +διετήρησε την σημασίαν αυτήν εις τας λαϊκάς λέξεις, +_Ρωμιός, Ρωμηοσύνη, Ρωμαίικο_, και εις το όνομα Ρωμαίος +(Ουρούμ), διά του οποίου και οι εξ Ασίας κατακτηταί εις +την επίσημον και εις την κοινήν γλώσσαν των δηλούν τους +Έλληνας. + +Ο πολιτικός και στρατιωτικός οργανισμός του κράτους, εις +του οποίου τον θρόνον, ανήλθεν ο Ιουστινιανός, ήτο κατά +μέγα μέρος Ρωμαϊκός, προήρχετο δηλονότι από του +οργανισμού της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας· και η γλώσσα η +επίσημος του κράτους ήτο εν μέρει Λατινική. Και αυτός ο +Ιουστινιανός αυτήν την γλώσσαν καλεί πάτριον, την δε +Ελληνικήν απλώς _κοινήν_. Και όμως ο Ιουστινιανός ελάλει +κυρίως την κοινήν αυτήν γλώσσαν, και τους νόμους του +εξέδωκεν εις αυτήν την γλώσσαν, και προς τον λαόν και +προς τους συμβούλους του της ελληνικής γλώσσης έκαμνε +χρήσιν. Εγνώριζε βεβαίως την Λατινικήν και την ελάλει, +και ως διάκονος των Ρωμαίων αυτοκρατόρων ωνομάζετο και +αυτός Ρωμαίος, καθώς και όλος ο λαός της αυτοκρατορίας· +ότι δε το όνομά του, Ιουστινιανός καθώς και το όνομα του +θείου του Ιουστίνου ήσαν Λατινικά, τούτο ουδόλως μαρτυρεί +περί Λατινικής καταγωγής· διότι τα Λατινικά καθώς και τα +Εβραϊκά ονόματα ήσαν τότε συνηθέστατα εις τους Έλληνας, +σπανιώτερα δε σχετικώς ήσαν τα κυρίως Ελληνικά. + +Οπωσδήποτε, το κράτος το καλούμενον επισήμως _Ρωμαϊκόν_, +υπό δε των Λατίνων _Γραικικόν_, είχε μεν πολλούς και +ποικίλης καταγωγής λαούς επί του Ιουστινιανού· αλλ' η +ψυχή του κράτους και η πραγματική δύναμίς του ήτο +Ελληνική. Έλληνες ήσαν οι αποτελούντες τον κυρίως λαόν +του, τον πολυπληθέστατον δηλονότι και άρχοντα λαόν, τον +συγκεντρούντα εν εαυτώ όλον τον πνευματικόν βίον και +πολιτισμόν. Ελληνική ήτο η γλώσσα η λαλουμένη υπό των +κατοίκων, και αυτών έτι των αλλογενών. Ελληνική ήτο η +γλώσσα της οικογενείας, της Εκκλησίας, της παιδεύσεως, +εις δε τα κυριώτατα και αυτού του κράτους· τέλος δε +Ελληνική ήτο η συνείδησις και η διάνοια του λαού μεθ' +όλων των ηθικών πλεονεκτημάτων και μειονεκτημάτων του +τότε Ελληνισμού. + +Αλλά καθώς συμβαίνει σήμερον εις το Ρωσικόν και ιδίως εις +το Αγγλικόν κράτος, ούτω και εις το αρχαίον εκείνο +κράτος, κατά τους χρόνους μάλιστα του Ιουστινιανού, +πολλοί υπήρχαν λαοί εις την αχανή αυτοκρατορίαν +κυβερνώμενοι υπό του άρχοντος Ελληνικού λαού, αλλ' +εκπροσωπούμενοι ισχυρώς εις τον στρατόν, ενίοτε δε και +εις την διοίκησιν του στρατού, όχι δε σπανίως και εις +αυτά τα πολιτικά και αυλικά αξιώματα. Μήπως εις τον +Ρωσικόν στρατόν δεν εκπροσωπούνται τώρα τόσοι λαοί μη +Ρώσοι και μη Σλαύοι; Μήπως ο στρατός του μεγάλου +Βρεττανικού κράτους δεν σύγκειται εν μέρει και εξ +αλλοφύλων; Είναι αληθές ότι εις τον στρατόν του +Ιουστινιανού κατά μείζονα αναλογίαν επεκράτει το μη +Ελληνικόν βαρβαρικόν στοιχείον· αλλά τούτο έχει την +ιδιαιτέραν αυτού αιτίαν. Καθ' ους χρόνους το αρχαίον +Ρωμαϊκόν κράτος κατεστάθη παγκόσμιον εις την Ευρώπην και +ήλθεν εις συνάφειαν προς τους βαρβάρους, οι αυτοκράτορες +συνείθιζαν να συγκροτούν τον στρατόν εκ παντοίων λαών των +κατοικούντων την αχανή αυτοκρατορίαν. Οι λαοί εκείνοι +ελέγοντο όλοι Ρωμαίοι και απέλαυαν ισοπολιτείας εις το +κράτος, προπάντων δε συνεκροτούντο οι στρατοί εκ των +βαρβάρων, οι οποίοι εφαίνοντο αρμοδιώτεροι προς τοιαύτην +υπηρεσίαν. Έλληνες και Ιταλοί εις μικράν αναλογίαν +εξεπροσωπούντο εις τον στρατόν, το πλείστον όμως ήτο +βαρβαρικόν, και η στρατιωτική υπηρεσία ήρχισε να θεωρήται +εργασία βάναυσος, ανήκουσα μάλλον εις βαρβάρους. + +Το κατακόρυφον της βαρβαροκρατίας εις τον Ελληνορρωμαϊκόν +στρατόν απετέλει η βασιλεία του Αρκαδίου (395 — 410 μ +Χ.). Αλλ' άνδρες Έλληνες σπουδαίοι κατά μικρόν +κατεξανέστησαν κατά του τοιούτου συστήματος και της +τοιαύτης παρανοήσεως της ηθικής σημασίας και της +σπουδαιότητος του στρατού. Ούτως ο περίφημος λόγιος και +φιλόσοφος επίσκοπος Πτολεμαΐδος, ο Συνέσιος, εις λόγον +τον οποίον προσεφώνησεν εις τον Αρκάδιον εν +Κωνσταντινουπόλει, κατέκρινε σφοδρότατα το τοιούτον +σύστημα και κατέδειξε τους εξ αυτού κινδύνους, λέγων ότι +έπρεπεν όχι εις Σκύθας να εμπιστεύεται η φρούρησις του +κράτους, αλλά εις τους πολίτας του, τους γεωργούς, τους +λογίους, τους βιομηχάνους. «Δέον, έλεγε, παρά της +γεωργίας άνδρας αιτήσαι μαχητάς, και τον φιλόσοφον από +του φροντιστηρίου και τον χειροτέχνην. Τέτακται γαρ ώσπερ +εν οίκω και πολιτείαις ομοίως το μεν υπερασπίζον κατά το +άρρεν, το δε εις την επιμέλειαν εστραμμένον των είσω κατά +το θήλυ· πώς ουν ανεκτόν παρ' ημίν αλλότριον είναι το +άρρεν; πώς δε ουκ αίσχιον παραχωρήσαι την ευανδροτάτην +αρχήν ετέροις της εν πολεμώ φιλοτιμίας». + +Συνέβαινε δε τη αληθεία κατά τους χρόνους εκείνους πράγμα +παραδοξότατον και ακατανόητον σήμερον. Γότθοι +διατελούντες εις την στρατιωτικήν υπηρεσίαν του κράτους +επολέμουν κατά ομοφύλων Γότθων επιδρομέων. Η +Κωνσταντινούπολις επί του Αρκαδίου επολιορκείτο υπό +Γότθων και η φρουρά η υπερασπίζουσα την πόλιν συνέκειτο +από Γότθους. Η γνώμη του Συνεσίου και των ομοφρόνων δεν +επεκράτησεν ευθύς, αλλ' εκαρποφόρησε βαθμηδόν. Επί των +διαδόχων του Αρκαδίου, κατά τον Ε' αιώνα, ήρχισε κατά +μικρόν ο στρατός να συγκροτήται και εξ Ελλήνων, ιδίως των +Μικρασιατών Ισαύρων, προσελαμβάνοντο δε και πολλοί +Αρμένιοι. Οι Μικρασιάται αυτοί και οι Αρμένιοι επί του +Ιουστινιανού απετέλουν τον πυρήνα του στρατού· αλλ' ουχ +ήττον και βάρβαροι λαοί απετέλουν το πολυπληθές μέρος του +και εξηκολούθει ακόμη το σύστημα του πολεμείν κατά +βαρβάρων δι' άλλων βαρβάρων. Ο Ιουστινιανός τους πολέμους +εις την Αφρικήν και την Ιταλίαν εναντίον των Γερμανικών +εθνών διεξήγε δι' άλλων βαρβάρων Γερμανικών και Ουννικών +λαών. Αλλά βαθμηδόν έτι μάλλον εξελληνίζετο ο στρατός, +και επί των αμέσων διαδόχων του Ιουστινιανού, Ιουστίνου +του Β', Μαυρικίου, Φωκά, και ιδίως επί του Ηρακλείου +εξελληνίσθη εντελώς και έγεινε στρατός εθνικός. + +Στρατηγούς μεγάλους είχεν ο Ιουστινιανός τον Βελισάριον +(Ελληνορρωμαίον), δεύτερον μετά τούτον τον Ναρσήν +(Αρμένιον το γένος) τον θαλαμηπόλον, έτερον Ναρσήν +(Αρμένιον και τούτον), Αράτιον (Αρμένιον), Πομπήιον +(Ελληνορρωμαίον), Ιωάννην τον υιόν του Βιταλιανού +(Ελληνορρωμαίον), Βαλεριανόν (Ελληνορρωμαίον), Σίτταν +(Ελληνορρωμαίον), Βούζην (Ελληνορρωμαίον), Βέσσαν +(Γότθον), Φαράς (Γότθον), Σουνίκαν (Ούννον), Δαγισθαίον +(Πέρσην αυτόμολον πολεμούντα κατά Περσών), και τον +υποτελή του αυτοκράτορος Άραβα Αρέθαν ηγεμόνα μέρους της +Πετραίας Αραβίας. Πολιτικούς δε συμβούλους και υπουργούς +είχε πολλούς. Μεταξύ αυτών την πρώτην θέσιν είχεν Ιωάννης +ο Καππαδόκης, ανήρ αντιληπτικώτατος των της κυβερνήσεως +πραγμάτων, έχων μεγάλην επιτηδειότητα περί το κυβερνάν, +αλλ' εστερημένος χρηστότητας, φωραθείς πλεονέκτης περί τα +ίδια και καταχραστής του δημοσίου. Είχε δε ο Ιουστινιανός +περί εαυτόν και πλήθος νομικών συμβούλων, ο +επιφανέσταστος των οποίων ήτο ο κουαίστωρ (ήτοι υπουργός +τρόπον τινά της αστυνομίας ή της δικαιοσύνης) +Τριβωνιανός. + +Άλλο πρόσωπον σπουδαιοτάτην κατέχον θέσιν ήτο η περίφημος +σύζυγος του Ιουστινιανού, η γενομένη βασιλίς και +αυτοκράτειρα και Αυγούστα προσαγορευομένη Θεοδώρα. Εν +Κωνσταντινουπόλει γεννηθείσα και ανατραφείσα η Θεοδώρα, +πατέρα είχε Κύπριόν τινα, Ακάκιον καλούμενον, θηριοκόμον +το επάγγελμα. Υποστάσα πολλά εις την αρχήν της νεότητος, +διά του κάλλους, της χάριτος της σωματικής, και διά των +πλεονεκτημάτων του πνεύματος κατώρθωσε να ελκύση την +συμπάθειαν του Ιουστινιανού εις τοιούτον βαθμόν, ώστε +προτού ανέλθη ούτος εις τον θρόνον, την κατέστησε νόμιμον +σύζυγόν του, κατόπιν δε την συνανύψωσεν ως βασιλίδα και +Αυγούσταν εις τον λαμπρότατον θρόνον του κόσμου, έχων +αυτήν πολύτιμον σύμβουλον και βοηθόν και εις δεινοτάτας +ενίοτε περιστάσεις. + + + +&Πολεμικά έργα&. + + + +Το πρώτον σπουδαίον πολεμικόν έργον της βασιλείας του +Ιουστινιανού ήτο ο προς τους Πέρσας αγών, ο οποίος ήρχισε +το 528 μ.Χ. Βασιλεύς της Περσίας, εκ του μνημονευθέντος +ανωτέρω οίκου των Σασσανιδών ήτο ο Καβάδης (_Κοβάδ_ +περσιστί), βασιλεύων από του 487 μ.Χ. Το Περσικόν κράτος +των Σασσανιδών από του χρόνου της ιδρύσεώς του (226 μ.Χ.) +διετέλει εις συχνούς πολέμους προς τους Ρωμαίους +αυτοκράτορας· κατ' αρχάς μεν προς τους αυτοκράτορας της +αρχαίας Ρώμης, από δε του Κωνσταντίνου του Μεγάλου προς +τους Ελληνορρωμαίους αυτοκράτορας της Ανατολής. Οι +Σασσανίδαι καλούμενοι Πέρσαι βασιλείς, θεωρούντες εαυτούς +διαδόχους των αρχαίων βασιλέων της Περσίας, των +Αχαιμενιδών, και κληρονόμους του μεγάλου εν Ασία Περσικού +κράτους, του καταλυθέντος υπό του Αλεξάνδρου, είχαν την +αξίωσιν να προσθέσουν εις το κράτος των όλας τας από του +Αιγαίου μέχρι του Ευφράτου χώρας. Οι πόλεμοι αυτοί ήσαν +συχνότατοι από του χρόνου της συστάσεως του κράτους των +Σασσανιδών, αλλ' είχαν γίνη σπανιώτεροι από του τέλους +του τετάρτου μ.Χ. αιώνος, διότι από του χρόνου εκείνου +και το Περσικόν κράτος υπέκειτο εις πολλάς βαρβαρικάς +επιδρομάς, αι οποίαι ημπόδιζαν πάσαν άλλην ενέργειαν των +βασιλέων της Περσίας. Από τας αρχάς όμως του έκτου μ.Χ. +αιώνος, ότε περιωρίσθησαν οπωσούν αι βαρβαρικαί +επιδρομαί, ήρχισαν πάλιν πολεμικαί τινες πράξεις εκ +μέρους των Περσών, αλλά ταχέως έληξαν. Το δε 526 μ.Χ., +ότε εβασίλευεν ακόμη ο Ιουστίνος Α', ο Καβάδης διά +πρεσβείας έκαμεν εις τον Ιουστίνον πρότασιν εκ πρώτης +όψεως αρκετά παράδοξον: Εζήτει δηλαδή παρ' αυτού να +υιοθετήση τον υιόν του Καβάβου Χοσρόην ή, κατ' άλλην +παράδοσιν, να επιτροπεύση αυτόν μετά τον θάνατον του +γηραιού πατρός. + +Τοιαύται πράξεις δεν ήσαν όλως ασυνήθεις εις την ιστορίαν +των δύο κρατών. Και ο αυτοκράτωρ Αρκάδιος, προ εκατόν και +πλέον ετών, είχε καταστήσει διά διαθήκης επίτροπον, ήτοι +προστάτην του ανηλίκου υιού και διαδόχου του Θεοδοσίου +του Β' τον βασιλέα της Περσίας Ισδίγερδον, πιθανώς διά να +προλάβη διά τοιαύτης πολιτικής πάσαν εκ μέρους του +Ισδιγέρδου εναντίον του κράτους επιβουλήν κατά την +ανηλικότητα του διαδόχου, ή διά να ασφαλίση την του +Ισδιγέρδου σύμπραξιν εναντίον τρίτου τινός εξωτερικού ή +εσωτερικού πολεμίου του Θεοδοσίου Β'. Εις την προκειμένην +περίστασιν, επειδή ο Καβάδης διάδοχον της αρχής καθίστα +όχι τον πρωτότοκον, αλλά τον τριτότοκον υιόν του Χοσρόην, +τον οποίον ιδιαιτέρως ηγάπα, η πρότασις περί υιοθεσίας ή +επιτροπείας δεν εξελήφθη κατ' αρχάς ως σχέδιον επίβουλον. +Αλλ' είς των συμβούλων του Ιουστίνου, ο Πρόκλος, +παρέστησε την πρότασιν ως αποβλέπουσαν εις την +δημιουργίαν αξιώσεων επί του χριστιανικού θρόνου, και διά +τούτο απερρίφθη. Την απόρριψιν ηκολούθησεν η κήρυξις +πολέμου εκ μέρους του Καβάδου. + +Ο πόλεμος δεν είχεν ακόμη λάβει μεγάλας διαστάσεις, ότε +απέθανεν ο Ιουστίνος Α' και ανήλθεν εις τον θρόνον +οριστικώς ο Ιουστινιανός (527). Επί τούτου, μετά τινας +όχι αποτελεσματικάς μάχας, συγκροτηθείσας κατά το 528 εν +Αρμενία και παρά τον Ευφράτην, ο Βελισάριος διορισθείς το +επόμενον έτος αρχιστράτηγος των Ανατολικών στρατευμάτων +ενίκησε παρά την περίφημον εν Μεσοποταμία πόλιν Νίσιβιν +τον εκ 40 χιλ. ανδρών συγκείμενον στρατόν των Περσών, +ηγούμενος αυτός 25 χιλιάδων μόνον ανδρών. Συγχρόνως δε +άλλοι στρατηγοί του αυτοκράτορος επροχώρησαν νικηφόροι +εις την Περσικήν Αρμενίαν ή Περσαρμενίαν (η Αρμενία από +του 428 μ.Χ., εκλιπόντος του βασιλικού εκεί οίκου, είχε +διανεμηθή ειρηνικώς μεταξύ του Ρωμαϊκού και του Περσικού +κράτους), και εκυρίευσαν οχυρά τινα φρούρια. Ο πόλεμος +εξηκολούθησε και μετά τας επιτυχίας αυτάς των +στρατευμάτων του Ιουστινιανού, το μεν διότι οι Σαμαρείται +επανεστάτησαν τότε και εζήτουν να συμπράξουν μετά του +Καβάδου, το δε διότι ο Άραψ φύλαρχος της Πετραίας Αραβίας +Αλαμύνδωρ ηπείλει να εισβάλη εις την Συρίαν. Μοίρα του +αυτοκρατορικού στρατού εξ Ούννων συγκειμένη, υπό την +αρχηγίαν του Ούννου Σουνίκα, ενίκησε πάλιν τους Πέρσας· +αλλ' η μεγάλη παρά το Καλλίνικον το 530 συγκροτηθείσα +μάχη δεν απέβη υπέρ των αυτοκρατορικών όπλων. Ουχ ήττον +το επόμενον έτος 531 συνωμολογήθη «ειρήνη απέραντος» +δηλαδή αιώνιος, ως ωνομάσθη εις την συνθήκην, διότι εις +την Περσίαν απέθανεν ο Καβάδης, και ο ανελθών εις τον +θρόνον Χοσρόης ήθελε την ειρήνην διά να στερεώση τον +θρόνον του. + +Εξ άλλου δε και ο Ιουστινιανός ήθελε να στρέψη την +προσοχήν και την ενέργειάν του προς την Δύσιν, δηλαδή +προς την Αφρικήν και την Ιταλίαν. Διά της «απεράντου +ειρήνης» ο Ιουστινιανός απέδιδεν εις τους Πέρσας τα εν +Αρμενία κυριευθέντα φρούρια, η δε παρά τον Καύκασον +χριστιανική χώρα Ιβηρία, ήτοι η Γεωργία, υποτελής εις την +Περσίαν και προ του πολέμου, επανήρχετο πάλιν εις την +εξουσίαν των, εδίδετο δε αμνηστία εις όλους τους Ίβηρας, +όσοι κατέφυγαν εις το χριστιανικόν κράτος, και επετρέπετο +η ελευθέρα εις την πατρίδα των επάνοδος. Εις την +Μεσοποταμίαν αποκαθίσταντο τα προ του πολέμου όρια. Τέλος +οι Πέρσαι ανελάμβαναν κατά τας παλαιάς συνθήκας την διά +στρατού ιδικού των διαφύλαξιν των στενών του Καυκάσου, +διά να μη εισβάλλουν διά τούτων εις Περσίαν ή εις τας εν +Ασία Ελληνικάς χώρας βάρβαροι εκ των πέραν του Καυκάσου +χωρών. Χάριν της υπηρεσίας ταύτης ελάμβαναν παρά του +αυτοκράτορος εφάπαξ 11 χιλιάδας λίτρας χρυσίου (περίπου +12,375,000 δρ. αργυράς). Η συνθήκη της ειρήνης επεκυρώθη +το επόμενον έτος (532) υπό των δύο βασιλέων. Και ούτω μεν +έληξε το 532 ο τετραετής αυτός πόλεμος. + +Κατά το αυτό έτος εξερράγη εις την Κωνσταντινούπολιν +στάσις δεινή. Έλαβεν αρχήν από τας εις το ιπποδρόμιον +αντιμαχομένας μερίδας. Οι ιπποδρομικοί αγώνες είχαν +μεταφερθή εις την Κωνσταντινούπολιν από την Ρώμην, όπου +ετελούντο εξ αρχαιοτάτων χρόνων. Επί των αυτοκρατορικών +χρόνων είχαν σχηματισθή μερίδες εις τους ιπποδρόμους +λαμβάνουσαι το όνομα εκ των χρωμάτων της στολής των +αρματηλατών, κατά τα οποία ωνομάζοντο και οι ανήκοντες +εις μίαν ή την άλλην μερίδα _Πράσινοι, Κυανοί, Λευκοί, +Ερυθροί_. Αλλ' η διαίρεσις περιωρίσθη εν +Κωνσταντινουπόλει μόνον εις _Πρασίνους__ και __Κυανούς_. +Κατά μικρόν αι μερίδες αυταί περιελάμβαναν όλους σχεδόν +τους κατοίκους. Μεταξύ των μερίδων συνέβαιναν πολλάκις +έριδες αιματηραί λαμβάνουσαι μεγάλας διαστάσεις και +έχουσαι πολιτικόν χαρακτήρα σοβαρόν, καθ' όσον αι αρχαί, +και ενίοτε αυτός ο αυτοκράτωρ, εθεωρείτο ότι εδείκνυαν +εύνοιαν εις την μίαν ή την άλλην μερίδα. Επί του +Ιουστινιανού δε, το 532, η έρις ήρχισε μεταξύ των δύο +μερίδων και κατέληξεν εις την ένωσιν και των δύο εναντίον +του αυτοκράτορος, μεταβληθείσα εις επανάστασιν +αντιδυναστικήν. Οι στασιασταί εκηρύχθησαν αναφανδόν κατά +του Ιουστινιανού. Τον καθήρεσαν και ανηγόρευσαν +αυτοκράτορα τον μέχρι τούδε πιστόν εις αυτόν ανεψιόν του +Αναστασίου Υπάτιον Α', τον οποίον και έστεψαν εις τον +ιππόδρομον. + +Η θέσις των πραγμάτων ήτο δεινή. Πολλά μέρη της πόλεως +πλησίον των ανακτόρων κατεστρέφοντο υπό του πυρός των +στασιαστών. Στρατός πολύς δεν υπήρχεν εντός της πόλεως, +του δε υπάρχοντος στρατού, και αυτής της αυτοκρατορικής +φρουράς, ήρχισε να κλονίζεται η προς τον Ιουστινιανόν +πίστις. Ούτος περιωρισμένος εντός των ανακτόρων εσκέπτετο +περί του πρακτέου μετά των συμβούλων, παρασκευάζων πλοία +διά να φύγη. Πράγματι δε όλοι σχεδόν οι περί αυτόν +συνεβούλευαν την φυγήν. Τότε έσωσε τον αυτοκράτορα διά +του πνεύματος και της τόλμης της η Θεοδώρα. Λαβούσα τον +λόγον εις το συμβούλιον, κατέκρινεν εντονώτατα τας περί +φυγής συμβουλάς. «Την φυγήν, είπε, και αν μας φέρη την +σωτηρίαν, θεωρώ ολεθρίαν· ο άνθρωπος, επρόσθεσεν, άπαξ +ελθών εις τον κόσμον είναι αδύνατον να αποφύγη τον +θάνατον· αλλ' εις τον ανελθόντα άπαξ εις τον θρόνον της +βασιλείας δεν είναι ανεκτόν να είναι φυγάς· μη γένοιτο να +στερηθώ την βασιλικήν μου αλουργίδα μηδέ να ζήσω την +ημέραν εκείνην, κατά την οποίαν ο λαός δεν θα με προσφωνή +ως βασιλίδα δέσποιναν! Αν θέλης, βασιλεύ, να σώσης απλώς +την ζωήν σου, ουδόλως τούτο είναι δύσκολον· χρήματα +έχομεν πολλά· εδώ είναι η θάλασσα, εδώ τα πλοία· σκέψου +όμως μήπως αφού σωθής εύρης ότι είνε προτιμότερος ο +θάνατος της τοιαύτης αδόξου σωτηρίας· εις εμέ αρέσκει ο +παλαιός λόγος: ότι καλόν εντάφιον είνε η βασιλεία». + +Οι λόγοι ούτοι ενέπνευσαν θάρρος εις όλους και ο βασιλεύς +με ανδρειότερον το φρόνημα άφησε πάσαν σκέψιν περί φυγής +και απεφάσισε να αντισταθή· ανέθεσε δε το έργον της +αμύνης εις τον στρατηγόν Βελισάριον, προ ολίγου +επιστρέψαντα εκ του κατά των Περσών πολέμου. Ευτυχώς +είχεν έλθει τότε εις την Κωνσταντινούπολιν μετά των έξ +Ερούλων συγκειμένων ταγμάτων του ο στρατηγός Μούνδος, ο +προ μικρού ανδραγαθήσας παρά τον Δανούβιον εναντίον των +Βουλγάρων. Ο Βελισάριος διέταξεν έφοδον εναντίον του εις +τον ιππόδρομον συνηγμένου ενόπλου αλλ' ατάκτου πλήθους. Η +τολμηρά εμφάνισις του στρατού του Βελισαρίου, +συμπράττοντος και του Μούνδου, έφεραν την αταξίαν εις το +πλήθος και, ως συμβαίνει συνήθως εις τοιαύτας +περιστάσεις, η μάχη μετεβλήθη μετ' ολίγον εις σφαγήν. +Περισσότεραι των τριάκοντα χιλιάδων εφονεύθησαν την +ημέραν εκείνην (18 Ιανουαρίου 532). Ο Υπάτιος, φέρων έτι +το βασιλικόν στέμμα και καθήμενος επί του βασιλικού +θρόνου εις τον ιππόδρομον, συνελήφθη μετά του αδελφού του +Πομπηίου υπό των ανθρώπων του Ιουστινιανού, χωρίς να +προσδράμη κανείς εις βοήθειάν των, και παραδοθέντες εις +τον Ιουστινιανόν εις τα ανάκτορα ως ένοχοι εσχάτης +προδοσίας εφονεύθησαν και εδημεύθη η περιουσία των. Αλλ' +ο Ιουστινιανός απέδωκεν έπειτα εις εκείνους εκ των +συγγενών, όσοι απεδείχθησαν αθώοι, την δημευθείσαν +περιουσίαν. Ούτως έληξεν, αφού επί τέσσαρας ημέρας +τοσούτον σφοδρώς ετάραξε την βασιλεύουσαν πόλιν και +επέφερε τοσαύτας καταστροφάς ανθρώπων και αποτεφρώσεις +κτιρίων, η στάσις εκείνη, η κληθείσα στάσις του Νίκα, εκ +της λέξεως νίκα, την οποίαν είχαν η στασιασταί ως +σύνθημα. + +Έν έτος μετά το γεγονός τούτο επεχείρησεν ο Ιουστινιανός +νέον σπουδαίον εξωτερικόν πόλεμον εις Αφρικήν εναντίον +των Βανδήλων. + +Οι Βανδήλοι ήσαν έθνος Γερμανικόν βάρβαρον. Περί τα τέλη +του τετάρτου και τας αρχάς του πέμπτου μ.Χ. αιώνος είχαν +κατέλθει από τα περί την Βαλτικήν θάλασσαν μέρη, επέρασαν +τας Γερμανικάς και τας Γαλατικάς χώρας και μετέβησαν εις +την Ισπανίαν· εκείθεν δε τω 429 μετέβησαν εις την Αφρικήν +(διά του Ηρακλείου πορθμού, του σημερινού Γιβραλτάρ) και +κατέλαβαν όλας τας από του Ατλαντικού μέχρι των δυτικών +ορίων της Αιγύπτου εκτεινομένας χώρας της βορείου Αφρικής +(τας σήμερον καλουμένας Μαρόκκον, Αλγέριον, Τύνιδα και +Τρίπολιν της Βαρβαρίας). Οι βάρβαροι αυτοί, υπό τον +αρχηγόν των Γειζέριχον, φοβερόν διά την βαρβαρότητα, την +ωμότητα και την πανουργίαν του, κατήντησαν επί μακρόν +χρόνον η μάστιξ των χωρών της Μεσογείου. Διά πειρατικού +στόλου ελεηλάτουν τας παραλίους χώρας της Ιταλίας και της +Ελλάδος, εκυρίευσαν την Σαρδηνίαν και την Κορσικήν, και +αυτής της Ρώμης επί μικρόν έγειναν κύριοι τω 453 και +διέπραξαν απείρους διαρπαγάς χρημάτων και πραγμάτων και +εξανδραποδισμούς ανθρώπων, τους οποίους, έπειτα απέλυαν +αντί βαρυτάτων λύτρων. Αι φοβεραί πειρατικαί επιδρομαί +των έφθασαν εις την Ελλάδα από των Ιονίων νήσων και των +δυτικών παραλίων της Πελοποννήσου μέχρι των νήσων του +Αιγαίου, και πανταχόθεν εκομίζοντο άπειρα λάφυρα εις το +ληστρικόν των κράτος. Οι Βανδήλοι των χρόνων εκείνων +έκαμναν εις τους Έλληνας και τους Ιταλούς τα αυτά και +χειρότερα από όσα υπέφεραν μέχρι των αρχών του 19ου +αιώνος οι χριστιανικοί λαοί της Μεσογείου από τους +κατοικούντας τους ιδίους τόπους της Αφρικής Βερβέρους +πειρατάς (Τυνησίους και Αλγερινούς). Εις μάτην +επεχείρησάν τινες των αυτοκρατόρων να τιμωρήσουν τους +Βανδήλους και τον ηγεμόνα των και να καταλύσουν το +ληστρικόν εκείνο κράτος. Ούτω το 467 μ.Χ. ο αυτοκράτωρ +της Ανατολής Λέων Α' από κοινού μετά του εν Ρώμη +αυτοκράτορος Ανθεμίου εξέπεμψαν μεγάλην στρατιάν +συγκειμένην από 1100 πλοία και 100 χιλ. στρατιωτών. Και +όμως την φοβεράν αυτήν δύναμιν, την απαιτήσασαν δαπάνην +130 χιλ. λιτρών χρυσίου ήτοι 146,255,000 δρ. αργυρών, +κατώρθωσε να ματαιώση ο πολυμήχανος και παμπόνηρος +Γειζέριχος καταστρέψας διά πυρός τον στόλον. Και ο μεν +Γειζέριχος απέθανε τέλος το 474 μ.Χ., αλλ' αι +ληστοπειρατικαί επιδρομαί των Βανδήλων εξηκολούθουν και +επί των διαδόχων του. Δεν περιωρίζοντο δε οι Βανδήλοι εις +το να λυμαίνωνται τας Ιταλικάς και Ελληνικάς χώρας, αλλ' +επίεζαν δεινώς και τους εγχωρίους Ρωμαίους και Έλληνας +κατοίκους των χωρών τας οποίας εξουσίαζαν. Τούτους τους +εμίσουν και ως ορθοδόξους, διότι αυτοί ήσαν χριστιανοί +Αρειανοί, εξήγειραν δε κατά των Ρωμαίων και Ελλήνων τους +αρχαιοτέρους βαρβάρους ιθαγενείς της χώρας, τους +Μαυριτανούς ή Μαυρουσίους και τους Νουμίδας. + +Η κατάστασις εφάνη επί μίαν στιγμήν βελτιωθείσα +οπωσδήποτε, ότε το 523 ανήλθεν εις τον Βανδηλικόν θρόνον +ο έγγονος του Γειζερίχου (του Ονωρίχου υιός) Ιλδέριχος, ο +οποίος έπαυσε τους κατά των Ορθοδόξων διωγμούς. Αλλά διά +τούτο ακριβώς εξεθρονίσθη και εφυλακίσθη το 530, +βασιλεύοντος του Ιουστινιανού, υπό του συγγενούς του +Γελιμέρου, ο οποίος κατέλαβε την αρχήν και ήρχισε πάλιν +να καταδιώκη τους ορθοδόξους. Τότε ο Ιουστινιανός έγραψε +προς αυτόν γράμματα εν αρχή συμβουλευτικά, έπειτα δε +απειλητικά. Αφού δε ο Γελίμερος εις μεν τον Ιουστινιανόν +απήντησε με αυθάδειαν, κατέστησε δε αυστηροτέραν την +φυλακήν του Ιλδερίχου και των φίλων του, ο Ιουστινιανός +έσπευσε να περατώση τον προς τους Πέρσας πόλεμον και να +ανακαλέση τον Βελισάριον εκ της Ασίας διά να αναθέση εις +αυτόν την διεξαγωγήν του κατά Γελιμέρου πολέμου. + +Ο Βελισάριος επανελθών εις Κωνσταντινούπολιν, αφού +κατέβαλεν εκεί την στάσιν Νίκα, ανέλαβε την αρχηγίαν του +κατά των Βανδήλων πολέμου. Οι σύμβουλοι του Ιουστινιανού, +και ιδίως ο Ιωάννης ο Καππαδόκης, απέτρεπαν τον +αυτοκράτορα της επιχειρήσεως, υπενθυμίζοντες τα +αποτελέσματα της επί του Λέοντος του μεγάλου εκστρατείας. +Αλλ' ο αυτοκράτωρ επέμεινε και παρεσκευάσθη στόλος 600 +πλοίων και 30 χιλιάδων ανδρών, στρατιωτών ομού και +ναυτών, και 3000 ίππων. Ο στόλος ανεχώρησεν από την +Κωνσταντινούπολιν εν μέσω μεγάλης πομπής και πανηγύρεως, +αφού ο πατριάρχης Επιφάνιος ετέλεσεν επί της ναυαρχίδας +ενώπιον του αυτοκράτορος την κανονισμένην δέησιν εις τον +Ύψιστον. + +Ο στόλος έπλευσεν ασφαλώς το μακρόν μέχρι Σικελίας +διάστημα, εκ της νήσου δε ταύτης παρέλαβαν στρατόν +επικουρικόν του Ουστρογοτθικού κράτους και έπλευσαν εις +την παραλίαν της Αφρικής. Ο στρατός απεβιβάσθη εις θέσιν +εκλεχθείσαν καταλληλότατα υπό του Βελισαρίου και +απέχουσαν πέντε ημερών οδόν από την Καρχηδόνα, την οποίαν +οι Βανδήλοι είχαν καταστήσει πρωτεύουσάν των. Μετά +μεγάλης στρατιωτικής πειθαρχίας και στρατηγικής +ικανότητος ωδήγησεν ο Βελισάριος τον στρατόν του προς την +Καρχηδόνα, φιλανθρωπότατα και ηπιώτατα φερόμενος προς +τους ορθοδόξους εγχώριους, μη ευρίσκων δε κρατεράν +αντίστασιν εκ μέρους των Βανδήλων. Ούτοι ενεδρεύοντες +περί την πρωτεύουσαν προσέβαλαν τον στρατόν του +Βελισαρίου, αλλά ταχέως κατετροπώθησαν και ετράπησαν εις +φυγήν. Η Καρχηδών, η κατοικουμένη το πλείστον υπό +Ορθοδόξων Ρωμαίων και Ελλήνων, ήνοιξε τας πύλας της και +πανηγυρικώς υπεδέχθη τους νικητάς ως ελευθερωτάς. Ο +Γελίμερος φεύγων έδωκε διαταγάς να φονευθή εις το +δεσμωτήριον ο Ιλδέριχος μετά των οπαδών του, συναθροίσας +δε τα λείψανα του στρατού του και καλέσας τους αρχαίους +Ιθαγενείς Νουμίδας και Μαυρουσίους ετόλμησε και πάλιν να +αντιταχθή κατά του Βελισαρίου. + +Αλλ' εκείνος μετά στρατού αριθμητικώς μικροτέρου +προσέβαλε περί την πόλιν Βούλλαν και διεσκόρπισε τον +βαρβαρικόν στρατόν και εκυρίευσε το στρατόπεδον του +Γελιμέρου με όλους τους θησαυρούς του. Μετά το γεγονός +τούτο όλαι αι πόλεις και αι χώραι του Βανδηλικού κράτους +εις την Αφρικήν υπετάγησαν εις τον νικητήν, και ο πόλεμος +έληξεν εντός τριών μόνον μηνών. Ο Γελίμερος κατέφυγεν εις +τας απροσίτους κορυφάς των ορέων της Νουμιδίας +(Αλγερίου), αλλά καταβληθείς μετ' ολίγον από την πείναν +και από τας κακουχίας παρεδόθη εις τον Βελισάριον. Ο +νικηφόρος στρατηγός εστρατοπέδευσεν εις την Καρχηδόνα +εντός αυτών των υπό του Γειζερίχου κτισθέντων ανακτόρων +και κατέλυσεν οριστικώς το Βανδηλικόν κράτος, αφού ο +Ιλδέριχος και οι συγγενείς του είχαν φονευθή κατά +διαταγήν του Γελιμέρου, και προσήρτησεν εις την άμεσον +αρχήν του αυτοκράτορος όλας τας μέχρι τούδε αποτελούσας +αυτό χώρας. Μετά ταύτα ο Βελισάριος επέστρεψεν εις την +Κωνσταντινούπολιν φέρων τον Γελίμερον και τους Γότθους +μεγιστάνας αιχμαλώτους, καθώς και τα λάφυρα, όσα είχαν +αρπάσει οι Βανδήλοι εκ των Ρωμαϊκών και των Ελληνικών +χωρών και εφύλατταν εις την Καρχηδόνα. Μετά μεγάλου +ενθουσιασμού υπεδέχθησαν εις την Κωνσταντινούπολιν τον εξ +Αφρικής επιστρέφοντα δαφνοστεφή στρατηγόν και τον +νικηφόρον στρατόν. Μεγαλοπρεπής δε έγινε κατά το αρχαίον +Ρωμαϊκόν έθιμον θρίαμβος. Ο Βελισάριος και ο στρατός +μετέβησαν εις τον Ιππόδρομον, όπου ανέμενεν ο αυτοκράτωρ +επί του θρόνου. Ο θρίαμβος διέφερε του αρχαίου Ρωμαϊκού +κατά τούτο, ότι ο νικητής δεν εφέρετο επί άρματος, αλλ' +εβάδιζε πεζός. Παρηκολούθει δε τους νικητάς ο Γελίμερος +και οι Γότθοι αιχμάλωτοι και εκομίζοντο κατά το σύνηθες +όλα τα πολύτιμα λάφυρα του πολέμου: θρόνοι χρυσοί και +οχήματα και πλήθος πολυτίμων λίθων, επιτραπέζια σκεύη +χρυσά, και άργυρος και πολλά έπιπλα βασιλικών παλατίων +(όσα είχε λαφυραγωγήσει πρότερον ο Γειζερίχος εις Ρώμην). +Εν μέσω δε του χριστιανικού τούτου θριάμβου, τον οποίον +παρηκολούθει ο λαός μετά φανών και λαμπάδων και ψαλτών +ψαλλόντων επινικίους ύμνους της Εκκλησίας, ο Γελίμερος +επανελάμβανε το του Εκκλησιαστού: «Ματαιότης ματαιοτήτων +τα πάντα ματαιότης». + +Εκτός των άλλων λαφύρων εις τον θρίαμβον εκείνον +εκομίζοντο και τα χρυσά σκεύη του εν Ιερουσαλήμ ναού του +Σολομώντος. Τα βαρύτιμα σκεύη, κοσμήσαντα τον ναόν της +Ιερουσαλήμ περί το 1000 π.Χ., εκομίσθησαν εις Βαβυλώνα τω +588 π.Χ. υπό του Ναβουχοδονόσορος, του βασιλέως των +Βαβυλωνίων, του καταστρέψαντος τον ναόν. Ότε δε κατά το +538 εκυριεύθη η Βαβυλών υπό των Περσών και κατελύθη το +Βαβυλωνιακόν κράτος, απεδόθησαν εις τους εκ της +Βαβυλωνιακής αιχμαλωσίας επιστρέφοντας Ιουδαίους και +κατετέθησαν εις τον επί του Δαρείου του Υστάσπους +ανοικοδομηθέντα ναόν της Ιερουσαλήμ. Μετά 600 περίπου +έτη, ότε επί του αυτοκράτορος Ουεσπασιανού η Ιερουσαλήμ +επαναστατήσασα κατά των Ρωμαίων κατεστράφη (70 μ.Χ.) και +ο ναός επυρπολήθη και κατεσκάφη, τα ιερά σκεύη +διηρπάγησαν και μετεφέρθησαν ως λάφυρα εις την Ρώμην. +Μετά 383 έτη συληθέντα υπό του Βανδήλου Γειζερίχου +μετεφέρθησαν εις την Αφρικήν και εκείθεν μετά την +κατάλυσιν του Βανδηλικού κράτους μετεκομίσθησαν εις +Κωνσταντινούπολιν διά να κοσμήσουν τον θρίαμβον του +Βελισαρίου. Κατόπιν δε έμελλαν ν' αποσταλούν εις την +Ιερουσαλήμ διά να κατατεθούν όχι εις τον μη υπάρχοντα +πλέον ναόν του Σολομώντος, αλλά εις τον παρά τα θεμέλιά +του ανεγερθέντα υπό του Ιουστινιανού νέον χριστιανικόν +ναόν της Θεοτόκου, τα μέχρι σήμερον Άγια των Αγίων, και +ως μωαμεθανικόν έτι τέμενος, καλούμενα. Ούτως ο Γελίμερος +με όλους τους συγγενείς και ομοφύλους του παρηκολούθει +τον θρίαμβον φέρων επί των ώμων εσθήτα πορφυράν. Ότε δε +έφθασεν εις τον Ιππόδρομον και είδε τον βασιλέα καθήμενον +επί θρόνου υψηλού και τον λαόν όλον της +Κωνσταντινουπόλεως, αναλογισθείς πού κατήντησε, δεν +έκλαυσεν ούτε εστέναξεν, αλλ' επανέλαβε πάλιν την ρήσιν +του Εκκλησιαστού περί ματαιοτήτων. Τότε δε αφαιρεθείσης +της βασιλικής του πορφύρας ηναγκάσθη να πέση εις τους +πόδας του βασιλέως και να τον προσκυνήση ως ικέτης. Ο +Ιουστινιανός γενναίως φερόμενος έδωκε, καθώς και η +Θεοδώρα, πολλά δώρα εις τον Γελίμερον και εις τους +Γότθους μεγιστάνας, παρεχώρησε δε εις αυτούς και μεγάλα +κτήματα εις την Μικράν Ασίαν, όπου να διαβιώσουν εν +ειρήνη, θα κατετάσσετο δε ο Γελίμερος και εις την τάξιν +των Πατρικίων, αν δεν επέμενεν εις τα δόγματα του +Αρειανισμού. Οι λοιποί των Βανδήλων ετάχθησαν εις τον +στρατόν του κράτους αποτελέσαντες ίδιον τάγμα. + +Διά της καταλύσεως του Βανδηλικού κράτους τα όρια της +αυτοκρατορίας εξετάθησαν εις την Αφρικήν από των δυτικών +ορίων της Αιγύπτου μέχρι του Ηρακλείου πορθμού και του +Ατλαντικού Ωκεανού, περιλαμβάνοντα και την Σαρδηνίαν και +την Κορσικήν και τας Βαλεαρίδας νήσους. Ούτως εξεπληρώθη +εν μέρει το ιδεώδες του Ιουστινιανού, ζητούντος να +επαναφέρη το Ρωμαϊκόν κράτος εις το πρότερον μεγαλείον +του. Αλλά το ιδεώδες αυτό δεν ηδύνατο να θεωρηθή τελείως +πραγματούμενον, ενόσω η Ιταλία, η κοιτίς του παγκοσμίου +κράτους της Ρώμης, ενόσω αυτή η Ρώμη, η εστία και +πρωτεύουσα του κράτους τούτου, ευρίσκοντο εις χείρας +βαρβαρικάς, ηθικώς μόνον υποκείμεναι εις την +αυτοκρατορίαν της Κωνσταντινουπόλεως. Διά τούτο μετά την +κατάλυσιν του Βανδηλικού κράτους επωφελήθη ο Ιουστινιανός +εκ της πρώτης δοθείσης αφορμής και ευσχήμου προφάσεως διά +να επέμβη εις τα της Ιταλίας και να υπαγάγη την χώραν υπό +την άμεσον εξουσίαν του. + +Αφ' ότου ο αυτοκράτωρ Κωνσταντίνος μετέφερε την +πρωτεύουσαν του Ρωμαϊκού κράτους από την Ρώμην εις την +Κωνσταντινούπολιν και έθεσε τας βάσεις του +Ελληνορρωμαϊκού κράτους της Ανατολής, η Ρώμη και η Ιταλία +έγιναν τρόπον τινά εξαρτήματα της Κωνσταντινουπόλεως. +Είναι αληθές ότι και μετά τον Κωνσταντίνον τον Μέγαν επί +ελάχιστον χρόνον, και μετά τον Θεοδόσιον τον Μικρόν +διαρκέστερον, το κράτος εκυβερνάτο ενίοτε και εκ των δύο +πρωτευουσών διά δύο αυτοκρατόρων. Αλλ' η ενότης του +κράτους και ως προς τα δύο τμήματα έμεινε κατ' ουσίαν +άθικτος και η Κωνσταντινούπολις ήτο η κυρία και +πραγματική πρωτεύουσα. Από του έτους 476 μ.Χ. οι +μισθοφόροι Γερμανοί πολεμισταί ίδρυσαν εις την Ιταλίαν +κράτος Γερμανικόν, του οποίου ο ηγεμών Οδόακρος +ανεγνώρισε την υπερτάτην κυριαρχίαν του αυτοκράτορος της +Ανατολής. Επίσης και ο καταλύσας το 493 την αρχήν του +Οδοάκρου ηγεμών των Οστρογότθων Θευδέριχος, ο οποίος +εισβαλών εις την Ιταλίαν μετά των Γότθων ίδρυσε κράτος +Οστρογοτθικόν εκταθέν και πέραν των Άλπεων εις την νότιον +Γαλλίαν και προς ανατολάς εις τας Ιλλυρικάς χώρας. Ο +Θευδέριχος απέθανε το 526 μ.Χ. καταλιπών την αρχήν της +Ιταλίας εις τον Αταλάριχον, υιόν της θυγατρός του +Αμαλασούνθης. Επειδή δε ο πατήρ του Γότθος μεγιστάν +Ευθάριχος είχεν αποθάνει προ του Θευδερίχου, τον ανήλικον +Αταλάριχον επετρόπευεν η μήτηρ του, γυνή σώφρων, συνετή, +φιλοδίκαιος, έχουσα παίδευσιν ρωμαϊκήν και φίλη του +Ρωμαϊκού πολιτισμού. Εννοείται ότι η Αμαλασούνθα +ανεγνώριζε την υπερτάτην κυριαρχίαν του Ιουστινιανού και +έπεμψε μάλιστα, καθώς είδαμεν, επικουρικόν στρατόν εις +τον κατά των Βανδήλων πόλεμον. Αφού ο Αταλάριχος απέθανε +πριν ενηλικιωθή, η Αμαλασούνθα υπανδρεύθη το δεύτερον +μετά του συγγενούς Θευδάτου, διά να αφήση κληρονόμον της +αρχής. Αλλ' ο φίλαρχος Θευδάτος εθανάτωσε την +Αμαλασούνθαν έν έτος μετά τους γάμους, διά να μείνη μόνος +άρχων του κράτους (535). Τούτο έδωκεν αφορμήν εις τον +Ιουστινιανόν, ως υπέρτατον κυρίαρχον της Ιταλίας και +προστάτην της φονευθείσης, να κηρύξη ευθύς τον πόλεμον +κατά του φονέως σφετεριστού. Ο Θευδάτος, δειλός και +περιωρισμένου πνεύματος, κατελήφθη από τρόμον και εφάνη +αμέσως πρόθυμος να καταθέση το στέμμα και να μείνη απλούς +επίτροπος της αρχής του αυτοκράτορος, εν ανάγκη δε να +παραιτήση πάσαν αρχήν ασφαλίζων την ζωήν και την +περιουσίαν του. + +Αλλ' η φορά των πραγμάτων ημπόδισε πάσαν τοιαύτην λύσιν. +Αι πολεμικαί πράξεις ήρχισαν ταχέως κατά γην εις την +Δαλματίαν, μετ' ολίγον δε ο νικητής των Βανδήλων +Βελισάριος ήλθε το θέρος του 535 μετά στόλου και στρατού, +πολύ μικροτέρου του καταλύσαντος το Βανδηλικόν κράτος, +εις την Σικελίαν και εγένετο εντός ολίγου κύριος της όλης +νήσου, κατόπιν δε και ολόκληρος η νότιος Ιταλία, από +Ρηγίου μέχρι Νεαπόλεως, υπετάχθησαν αναιμωτί. Και η +Νεάπολις δε, όπου υπήρχεν ισχυρά φρουρά Γοτθική, +κατελήφθη ευκόλως υπό του Βελισαρίου, ο οποίος εισήγαγε +στρατόν εις την πόλιν διά τινος εις αχρηστίαν +περιελθόντος υδραγωγείου. + +Η τοιαύτη ταχεία κατάληψις ολοκλήρου της Σικελίας και της +Κάτω Ιταλίας δεν προήρχετο απλώς εκ της ασθενείας των +εκεί Γοτθικών φρουρών, αλλά και εκ της προθυμίας των +κατοίκων, μεταξύ των οποίων πολλοί εις την Σικελίαν και +την κάτω Ιταλίαν ωμίλουν ακόμη την Ελληνικήν και εθεώρουν +τον εκ Κωνσταντινουπόλεως ερχόμενον στρατόν ως ομόφυλον +ελευθερωτήν, οι δε Ιταλοί εδελεάζοντο εκ του ονόματος του +Ρωμαίου αυτοκράτορος και του Ρωμαϊκού στρατού. + +Μετά την κατάληψιν της Νεαπόλεως ο Βελισάριος εβάδιζε +προς την Ρώμην μετ' ελαχίστου στρατού. Εκ των 7500 ανδρών +του στρατεύματος του άφησεν αρκετόν μέρος ως φρουράν εις +την Σικελίαν και εις την Κάτω Ιταλίαν. Οι Γότθοι +φονεύσαντες τον άνανδρον Θευδάτον ανηγόρευσαν βασιλέα τον +γενναίον μεγιστάνα Ουίτιγιν, συγγενή του βασιλικού οίκου. +Ενώ λοιπόν ο Βελισάριος μετά ολίγων μαχητών εβάδιζε προς +την Ρώμην, ο Ουίτιγις συναθροίσας μέγαν στρατόν επήρχετο +εναντίον του. Τούτο όμως δεν ημπόδισε τον Βελισάριον να +εισέλθη εις την Ρώμην μετά του μικρού του στρατού και να +γίνη δεκτός μετ' αγαλλιάσεως υπό· των κατοίκων ως +ελευθερωτής. Ο Ουίτιγις είχε μάθει ότι ο βασιλεύς των +Φράγκων (της Ανατολικής Γαλλίας) ηπείλει να εισβάλη εις +την άνω Ιταλίαν κατά προτροπήν του Ιουστινιανού, και +επορεύθη προς τα εκεί καταλιπών εις την Ρώμην στρατόν +Γοτθικόν 4000 ανδρών, ο οποίος απεχώρησεν άμα επλησίασεν +ο Βελισάριος. Αλλ' ο Ουίτιγις επέστρεψε ταχέως εκ της Άνω +Ιταλίας, αφού παρεχώρησεν εις τον Θευδέβερτον τας πέραν +των Άλπεων κτήσεις του Οστρογοτθικού κράτους (την +Προβηγκίαν) και επήλθεν εναντίον της Ρώμης μετά 100 +χιλιάδων γενναίων Γότθων πολεμιστών και επολιόρκησε (την +άνοιξιν του 536) τον στρατόν του Βελισαρίου ανερχόμενον +μετά της ελθούσης επικουρίας εις 5000 ανδρών. Η άμυνα της +Ρώμης εναντίον εικοσαπλασίου στρατού είναι εκ των +θαυμασιωτάτων επεισοδίων του πολέμου τούτου. Πόλις +παμμεγίστη, ως ήτο η Ρώμη, έχουσα περιοχήν ολοκλήρων +ωρών, τείχη δε και οχυρώματα πολλαχού ασθενέστατα, έχοντα +ανάγκην μυριάδων φρουρών προς υπεράσπισιν, έπρεπε να +φρουρήται από 100—150 χιλ. στρατού. Και όμως εκεί εφάνη η +στρατηγική μεγαλοφυία του Βελισαρίου. Κατώρθωσε να +αντισταθή επί έν ολόκληρον έτος και εννέα ημέρας και +τέλος να αναγκάση εις υποχώρησιν τον εχθρόν. + +Ο Βελισάριος, μετά την φυγήν του πολιορκητικού στρατού, +λαβών μικράν επικουρίαν, κατεδίωξε τους πολεμίους μέχρι +της οχυράς πρωτευούσης των Ραβέννης και εκεί τους +επολιόρκησεν. Ο βασιλεύς των Οστρογότθων, μολονότι ανήρ +ανδρείος, δεν έδειξεν εις την άμυναν της πρωτευούσης την +στρατηγικήν επιτηδειότητα, την επιδειχθείσαν υπό του +αντιπάλου του εις την πολιορκίαν της Ρώμης. Οι Γότθοι +ταχέως εστενοχωρήθησαν πολιορκούμενοι. Επειδή δε +συγχρόνως μέρος του πολιορκητικού στρατού κατελάμβανεν +υπό διαφόρους αρχηγούς ολόκληρον την Μέσην Ιταλίαν, +συγχρόνως δε Φράγκοι εισέβαλαν εις την Άνω Ιταλίαν, οι εν +Ραβέννη Οστρογότθοι, θαυμάζοντες και άλλως το στρατηγικόν +μεγαλείον του Βελισαρίου, επρότειναν να παραδώσουν την +πόλιν επί τω όρω να κατασταθή αυτός βασιλεύς κυβερνών την +Ιταλίαν ως άλλος αυτοκράτωρ. Ο Βελισάριος επροσποιήθη ότι +δέχεται τας προτάσεις, αφού δε έγινε κύριος της Ραβέννης +(κατά τον Μάιον του 540) εκήρυξεν ότι κατελάμβανε την +πόλιν εν ονόματι του αυτοκράτορος Ιουστινιανού. Έδωκε δε +συγχρόνως αμνηστίαν εις όλους τους Οστρογότθους και +ασφάλειαν ζωής και περιουσίας υπό την προστασίαν του +αυτοκράτορος, καταλυομένου οριστικώς του Οστρογοτθικού +κράτους. + +Όλοι σχεδόν οι εντεύθεν του Πάδου κατοικούντες την +Ιταλίαν Γότθοι ανεγνώρισαν την νέαν τάξιν των πραγμάτων. +Μόνον γενναίοι τινες Γότθοι μεγιστάνες της πέραν του +Πάδου Ιταλίας συνελθόντες έστειλαν πρεσβείαν εις τον +Βελισάριον, διά να υπομνήσουν την δοθείσαν υπόσχεσιν: ότι +έμελλεν αυτός να γίνη βασιλεύς, και παραπονούμενοι διά +την παρασπονδίαν τον ωνόμαζαν _δούλον εθελούσιον_, και +έλεγαν ότι δεν ησχύνετο προτιμών την δουλείαν αντί της +βασιλείας. Ο Βελισάριος απήντησεν ότι ουδέποτε, ενόσω έζη +ο Ιουστινιανός, θα εδέχετο το αξίωμα του βασιλέως. Η +απάντησις αυτή εξηρέθισε τους πέραν του Πάδου Γότθους. +Συνέτεινε δε εις τον εξερεθισμόν των και το άλλο γεγονός, +ότι ο Βελισάριος μετά την άλωσιν της Ραβέννης ανακληθείς +εις Κωνσταντινούπολιν διά να σταλή εις Ασίαν εναντίον των +Περσών, έφερεν εκεί δέσμιον τον Ουίτιγιν και άλλους +ευγενείς Γότθους ως τρόπαια του πολέμου. Καταληφθέντες +υπό ιεράς αγανακτήσεως διά την διαγωγήν του Βελισαρίου +εξηγέρθησαν ως είς άνθρωπος, εκλέξαντες βασιλέα τον +γενναίον Βαδουίλαν ή Τωτίλαν διά να αγωνισθούν υπέρ της +ελευθερίας των. + +Το αίσθημα της εκδικήσεως και η εξέγερσις η εθνική +διεδόθησαν εις όλην την Ιταλίαν. Πολλαί πόλεις και αυτή η +Νεάπολις κατελήφθησαν πάλιν υπό των Γότθων. Τοιούτοι +υπήρξαν οι καρποί της ηθικώς επιμέμπτου διαγωγής του +Βελισαρίου, ο οποίος, καίπερ Χριστιανός ών, δεν εγνώριζεν +ή δεν ενόει την υπό του Αποστόλου Παύλου λεγομένην +μεγάλην αλήθειαν «το καλόν ουκ έστι καλόν, αν μη καλώς +γένηται». Τουναντίον ο νέος Γότθος βασιλεύς, παρεκτός της +γενναιότητος και της ρώμης της σωματικής, είχε και +φρόνησιν ηθικήν και γενναιότητα ψυχικήν. Τούτο μαρτυρεί +και το εξής γεγονός: + +Κατά την άλωσιν της Νεαπόλεως Έλλην εκ Καλαβρίας ελθών +εις τον βασιλέα κατήγγειλεν ένα των δορυφόρων του Γότθου +ως κακοποιήσαντα την θυγατέρα του. Ο Τωτίλας διέταξεν +ευθύς την φυλάκισιν του εγκληματίου, διακρινομένου άλλως +διά την ανδρείαν του. Τότε οι Γότθοι μεγιστάνες +φοβηθέντες περί της τύχης του δορυφόρου εζήτουν θορυβωδώς +την απόλυσίν του. Αλλ' ο Τωτίλας, αγορεύσας προς τους +Γότθους, υπέμνησε πόσον αισχρόν θα ήτο εάν χάριν ενός +μόνου ανθρώπου ητίμαζαν το όνομα των Γότθων, υπέμνησε δε +ότι ο Θεός εις τους πολέμους είνε ίλεως προς τους +δικαίους, όχι προς τους αδικούντας. Μετά τους λόγους του +Τωτίλα οι Γότθοι εγκατέλιπαν τον άνθρωπον εις την τύχην +του. Ο δε Τωτίλας τον εφόνευσε και την περιουσίαν του +έδωκεν εις την κακοποιηθείσαν κόρην. Αι αρεταί του Τωτίλα +και εξ άλλου αι βιαιότητες των αρχηγών του +Ελληνορρωμαϊκού στρατού συνέτειναν ώστε πολλαί άλλαι +πόλεις και χώραι να υποταχθούν εις τους Γότθους. Τέλος ο +Τωτίλας επολιόρκησε και την Ρώμην όχι μετά 100000 ανδρών, +καθώς ο Ουίτινις, αλλά μετά 15 μόνων χιλιάδων. + +Εν τω μεταξύ ο Ιουστινιανός μαθών τα συμβάντα εις την +Ιταλίαν έστειλε πάλιν εκεί τον Βελισάριον (544) +ανακαλέσας αυτόν εκ της Ασίας. Μετά του Βελισαρίου +επανήλθεν επί μικρόν η νίκη εις τα Ρωμαϊκά όπλα, αλλά η +επιτυχία ήτο πρόσκαιρος. Η Ρώμη μετά δεινήν πολιορκίαν +εκυριεύθη υπό του Τωτίλα, ο οποίος και εκεί απηγόρευσεν +αυστηρώς εις τους Γότθους πάσαν σφαγήν, ατίμασιν και +εξανδραποδισμόν των κατοίκων, επέτρεψε δε μόνον την +αφαίρεσιν των τιμαλφών από τας οικίας των πλουσίων. Την +απώλειαν της Ρώμης ηκολούθησαν άλλαι πολλαί ατυχίαι. Ο +Βελισάριος, μη λαμβάνων επικουρίας εκ Κωνσταντινουπόλεως, +εζήτησε παρά του αυτοκράτορος ως _χάριν_ την ανάκλησίν +του. Μετά την δευτέραν ταύτην ανάκλησιν του Βελισαρίου, +οι Οστρογότθοι ενθαρρυνθέντες έτι μάλλον κατέλαβαν σχεδόν +ολόκληρον την Ιταλίαν, κατασκευάσαντες δε και στόλον όχι +μόνον ανέκτησαν την Σικελίαν, την Σαρδηνίαν και την +Κορσικήν, αλλά και ελεηλάτουν τα παράλια της Ηπείρου, της +Αιτωλίας και της Πελοποννήσου. + +Τότε τέλος ο Ιουστινιανός, μολονότι περιπεπλεγμένος εις +τον κατά του Χοσρόου πόλεμον, εθεώρησε ζήτημα τιμής την +ευτυχή περάτωσιν του Γοτθικού πολέμου και απέστειλε +στρατόν σημαντικόν, εκ Γερμανών κατά το πλείστον και εξ +Ούννων και Περσών συγκείμενον, και αρχιστράτηγον τον +γηραιόν αρχιθαλαμηπόλον και στρατηγόν Ναρσήν. Αλλά πριν +φθάση ο Ναρσής εις Ιταλίαν, όπου μετέβη διά ξηράς (διά +Ιλλυρίας και Δαλματίας), οι Οστρογότθοι έπαθαν δύο +ατυχήματα. Ο στόλος των κατεστράφη υπό των Ελλήνων +αρχηγών Ιωάννου και Βαλεριανού πλησίον της Αγκώνος, +ενικήθησαν δε και εις την Σικελίαν κατά κράτος υπό του εκ +Περσαρμενίας στρατηγού Αρταβάνου και ηναγκάσθησαν να +αποχωρήσουν εκ της νήσου (551). Μετά την άφιξιν του +Ναρσή, γενομένης μάχης εν Ταγίναις παρά τα Απέννινα (κατά +τον Ιούλιον του 552), ηγωνίσθησαν ο Τωτίλας και οι Γότθοι +μετά λεοντοθύμου ανδρείας επιτεθέντες επανειλημμένως κατά +των πολεμίων. Αλλά θανάσιμος πληγή, την οποίαν έλαβεν ο +Τωτίλας, έκρινε την μάχην υπέρ των εχθρών. Τα αιματοβαφή +ενδύματα του Τωτίλα εστάλησαν υπό του Ναρσή ως τρόπαιον +εις την Κωνσταντινούπολιν. Ο διάδοχος του Τωτίλου Τηίας +εξηκολούθησε τον αγώνα και ηνάγκασε τον Ναρσήν να +συγκροτήση νέαν κρατεράν μάχην κατά τους πρόποδας του +Βεσουβίου παρά τον ποταμόν Δράκοντα. Εκεί εφονεύθη και ο +Τηίας και κατελύθη οριστικώς η εν Ιταλία αρχή των +Οστρογότθων (553). Είς τα ανδρεία λείψανα του στρατού των +επετράπη να εγκαταλείψουν ελευθέρως την Ιταλίαν. + +Ούτω τω 553 μ.Χ. ολόκληρος η Ιταλική Χερσόνησος από των +Άλπεων μέχρι του Σικελικού πορθμού, η Σικελία, η Σαρδηνία +και η Κορσική και αι προς ανατολάς της Ιταλίας και πέραν +του Αδριατικού εκτεινόμεναι χώραι μέχρι του άνω Δανουβίου +περιήλθαν εις την άμεσον αρχήν του Ιουστινιανού, ο οποίος +εκυβέρνα την Ιταλίαν και την Σικελίαν δι' επιτρόπου, +καλουμένου Εξάρχου. Αλλά η κυριαρχία αυτή επί ολοκλήρου +της Ιταλίας δεν διήρκεσεν επί πολύ. Η Άνω Ιταλία αφηρέθη +υπό άλλου Γερμανικού έθνους (των Λογγοβάρδων) ευθύς μετά +τον θάνατον του Ιουστινιανού, η δε Μέση Ιταλία και η Ρώμη +μετά 200 περίπου έτη. Αλλ' η Κάτω Ιταλία και η Σικελία, +αι οποίαι ήσαν και Ελληνικώτεραι, έμειναν ηνωμέναι μετά +του Ανατολικού κράτους μέχρι περίπου του δωδεκάτου +αιώνος. Όχι μόνον δε διοικητικώς ήσαν ηνωμέναι μετά του +κράτους, αλλά και ηθικώς μετά του Ελληνισμού. +Χρησιμεύουσαι ως δεσμός μεταξύ της Ελληνικής Ανατολής και +της Λατινικής Δύσεως, συνετέλεσαν μεγάλως εις την εν τη +λοιπή Ιταλία διάδοσιν του Ελληνισμού και των Ελληνικών +γραμμάτων κατά τους Μέσους καλουμένους αιώνας. Τόσον δε +ισχυρός ήτο ο Ελληνισμός εις τας χώρας αυτάς, ώστε και +σήμερον ακόμη, ενώ παρήλθαν 700 έτη από του οριστικού +χωρισμού των από του Ελληνισμού, εις διαφόρους κώμας και +πολίχνας των δύο άκρων της Ιταλίας, της Μεσσαπίας και της +Καλαβρίας, η λαλουμένη υπό του λαού γλώσσα είναι +ελληνική. Και υπό την έποψιν λοιπόν ταύτην η ανάκτησις +της Ιταλίας ήτο ως προς τα αποτελέσματα το σπουδαιότατον +πολεμικόν έργον της βασιλείας του Ιουστινιανού. + +Αλλ' η προς δυσμάς επέκτασις του κράτους της εν +Κωνσταντινουπόλει βασιλείας δεν περιωρίσθη μόνον εις την +Αφρικήν και εις την Ιταλίαν, αλλά περιέλαβε και αυτήν την +Ισπανίαν. Την χώραν εκείνην είχαν καταλάβει περί τας +αρχάς του πέμπτου μ.Χ. αιώνος διάφοροι βάρβαροι +Γερμανικοί λαοί, μεταξύ των οποίων ονομαστότατοι απέβησαν +οι Βησιγότθοι (ήτοι οι δυτικοί λεγόμενοι Γότθοι, +χριστιανοί και αυτοί Αρειανοί) ιδρύσαντες εκεί κράτος. +Εμφύλιοι διενέξεις μεταξύ των Γότθων τούτων επροκάλεσαν +την επέμβασιν του Ελληνορρωμαίου επάρχου της Αφρικής +Λιβερίου. Ούτος απεβίβασε στρατόν εις τα νοτιανατολικά +παράλια της Ισπανίας και κατέλαβε πολλάς σημαντικάς +πόλεις, την Καρθαγένην, την Μαλάγαν, τα Γάδειρα και αυτήν +την κατόπιν περίφημον πρωτεύουσαν του εν Ισπανία Αραβικού +κράτους Κορδούην. Ούτω δε επί του Ιουστινιανού και +αρκετόν μέρος της Ισπανίας περιελήφθη εις το κράτος της +Κωνσταντινουπόλεως. Είναι αληθές ότι ο Ελληνισμός διά της +τοιαύτης επεκτάσεως του κράτους αμείωτον ωφέλειαν είχε +μόνον εκ της ανακτήσεως της Ιταλίας, καθώς εξηγήθη +ανωτέρω, και εκ μέρους της Αφρικής, εκ της Τριπολίτιδος, +όπου υπήρχε συμπαγής ελληνικός πληθυσμός, ενώ εις τας +ανακτηθείσας χώρας σποραδικώς μόνον κατώκουν Έλληνες. Ουχ +ήττον όμως η μεγάλη ηθική λαμπηδών και η γοητεία την +οποίαν ελάμβανε το κράτος, παρείχαν εμμέσως ηθικήν τινα +επέκτασιν δυνάμεως εις τον Ελληνισμόν τον αποτελούντα την +ζωτικήν δύναμιν της αυτοκρατορίας. + +Αλλ' ενώ εξετείνετο το κράτος του Ιουστινιανού προς +δυσμάς εις αλλογενείς ως επί το πλείστον λαούς, συμπαγείς +Ελληνικοί πληθυσμοί εις τας Ελληνικωτάτας χώρας της Ασίας +εξετίθεντο εις δεινούς κινδύνους εκ μέρους του μεγάλου +εχθρού του Ελληνισμού, του βασιλέως της Περσίας. + +Είδαμεν ότι, διαρκούντος του κατά των Γότθων πολέμου εις +την Ιταλίαν, η απέραντος, ήτοι αιώνιος καλουμένη μεταξύ +Ελλήνων και Περσών ειρήνη, η συνομολογηθείσα το 531, +διελύθη, και ότι ήρχισε νέος πόλεμος. Ο πόλεμος αυτός +έγινεν εν μέρει αφορμή να ανακληθή ο Βελισάριος εξ +Ιταλίας και να σταλή εις Ασίαν. Κυρία αιτία του νέου +πολέμου ήτο ότι ο Χοσρόης, ο οποίος είχε σπεύσει μετά τον +Βανδηλικόν πόλεμον να συγχαρή τον Ιουστινιανόν διά την +νίκην, βλέπων τον στρατόν του Ιουστινιανού απασχολούμενον +εις την Ιταλίαν, εθεώρησεν εύκαιρον την περίστασιν προς +πόλεμον. Πλην τούτου και οι Γότθοι είχαν στείλει κρυφίως +πρέσβεις εις τον Χοσρόην, παριστώντες εις αυτόν το +μέγεθος του κινδύνου του απειλούντος το Περσικόν κράτος +ως εκ της υπερμέτρου αυξήσεως της δυνάμεως του +Ιουστινιανού + +Ούτως ο πόλεμος ο διεξαγόμενος παρά τον Τίβεριν εις την +Ιταλίαν εύρισκε τον αντίκτυπόν του παρά τον Ευφράτην και +τον Τίγρητα. Ο Χοσρόης λοιπόν, εκστρατεύσας κατά την +ακμήν του εν Ιταλία αγώνος (551 μ.Χ.), εισέβαλεν εις την +Μεσοποταμίαν και, προχωρήσας ταχέως εις την Συρίαν, +προσέβαλε και κατέλαβε τας πλουσιωτάτας πόλεις, άλλας μεν +εξ εφόδου, άλλας δε εξ επιβουλής, και τας ελεηλάτησε. +Πλην των άλλων πόλεων της Συρίας έπαθε τότε δεινοτάτας +συμφοράς η μεγίστη της Ανατολής Ελληνική πόλις, η δευτέρα +μετά την Κωνσταντινούπολιν μεγάλη πόλις του Ελληνικού +κράτους, ονομαστοτάτη διά τον πλούτον και τον πολιτισμόν +των κατοίκων, διά τα γράμματα και διά την ακμήν του +Χριστιανικού βίου, η Αντιόχεια, η καλουμένη και +Θεούπολις. Κυριευθείσα εξ εφόδου έπαθε τα πάνδεινα· εκ +των κατοίκων άνδρες πολλοί εφονεύθησαν και γυναίκες +πολλαί προς αποφυγήν της αιχμαλωσίας ερρίφθησαν εις τον +ποταμόν Ορόντην και επνίγησαν. Όσοι εκ των κατοίκων δεν +κατώρθωσαν να λυτρωθούν, απήχθησαν υπό του Χοσρόου εις +τας όχθας του Τίγρητος κατά το παράδειγμα των αρχαίων +βασιλέων της Ασσυρίας και Βαβυλωνίας και του Δαρείου +βασιλέως των Περσών. Μόνη η Έδεσσα εκ των μεγάλων πόλεων +της Συρίας και Μεσοποταμίας εσώθη από της Περσικής +αλώσεως και προσήλθεν αρωγός φιλανθρωποτάτη εις τους +δεινοπαθούντας κατοίκους της Αντιοχείας. + +Ο Χοσρόης επροχώρει προς το επίνειον της Αντιοχείας την +πόλιν Σελεύκειαν και, θεώμενος τα κύματα της Ανατολικής +Μεσογείου ως ηλιολάτρης και πυριλάτρης, έθυεν εις τον +Ήλιον και ωνειροπόλει τους εν Μικρά Ασία και εν +Κωνσταντινουπόλει θησαυρούς. Κατά την κρισιμωτάτην +εκείνην στιγμήν εφάνη εις την Συρίαν ο Βελισάριος και +αθορύβως και χωρίς αιματηράς μάχας και μεγάλας ζημίας +κατώρθωσεν ο μέγας στρατηγός δις να αποκρούση τον +υπερόπτην βασιλέα μέχρι του Ευφράτου ποταμού και να +υπερασπίση επιτυχώς την γραμμήν του ποταμού τούτου, η +οποία απετέλει και το ανατολικόν όριον του κράτους. +Αποκρουσθείς ο Χοσρόης πέραν των ορίων του κράτους ήρχισε +να διαπραγματεύεται περί ειρήνης (545). Και αι μεν +διαπραγματεύσεις αύται επί έτη ολόκληρα παραταθείσαι δεν +απέληξαν εις ειρήνην· ουχ ήττον καθ' όλα τα έτη ταύτα +(545 — 549) επεκράτει ανακωχή πραγματική, καίπερ μη +συνωμολογημένη διά συνθήκης. Πριν δε συνομολογηθή η +οριστική ειρήνη, εξερράγη πάλιν ο πόλεμος το 549 και +διήρκεσεν επτά ολόκληρα έτη. + +Αλλά το στάδιον του αγώνος δεν ήτο πλέον η Μεσοποταμία, +αλλά αι παρά τον Καύκασον χώραι. Ο Βελισάριος δεν μετέσχε +του νέου πολέμου, ο οποίος μετά πολλάς μεταβολάς της +τύχης απέβη κατ' ουσίαν υπέρ του Ιουστινιανού. + +Σπουδαίον επεισόδιον του πολέμου τούτου ήτο η διάδοσις +του χριστιανισμού εις τον Καυκάσιον λαόν των Αβαγών, οι +οποίοι μέχρι σήμερον διατηρούν το όνομα και την φυλετικήν +των ύπαρξιν. + +Ο πόλεμος μετά μεγάλας μάχας και πολύν εκατέρωθεν +ηρωισμόν ετελείωσε και η ειρήνη συνωμολογήθη το 556. Δι' +αυτής η μεν τέως αμφισβητουμένη περί τον Καύκασον χώρα, η +καλουμένη Λαζική, εδίδετο οριστικώς εις τον Χριστιανόν +αυτοκράτορα, ο δε Πέρσης μονάρχης απεζημιούτο χρηματικώς, +υποχρεούμενος προς τούτοις να φυλάττη καθώς πρότερον τας +Κασπίας Πύλας. Η συνθήκη εκανόνιζε και τας εμπορικάς +σχέσεις μεταξύ των υπηκόων των δύο κρατών και καθώριζε +τας επί των συνόρων ελευθέρας εμπορικάς αγοράς. +Ιδιαίτεραι διατάξεις απέβλεπαν εις τας λαθρεμπορίας και +εις την ειρηνικήν διευθέτησιν των αναφυομένων κατά τα +μεθόρια αμφισβητήσεων. Διά της συνθήκης ωρίζετο η +συγκρότησις μικτής επιτροπής και εκ των δύο κρατών +συνερχομένης εις ωρισμένον μέρος της μεθορίου· περιείχε +δε και άλλας διατάξεις περί των μεθορίων φρουρίων και +φρουρών αποβλεπούσας εις την εμπέδωσιν της ειρήνης. + +Η επικύρωσις της ειρήνης έγινε δι' επιστολών, μεταξύ +Χοσρόου και Ιουστινιανού ( 1). + + + +&Έκτασις και δύναμις του κράτους του Ιουστινιανού.& + + + +Διά της νέας προς τους Πέρσας συνθήκης τα όρια του +κράτους εξετείνοντο μέχρι του Καυκάσου. Αλλ' ενώ ούτω το +κράτος κατά την απ' Ανατολών προς Δυσμάς διεύθυνσιν +ελάμβανεν έκτασιν από του όρους Άτλαντος και του +Ατλαντικού Ωκεανού μέχρι του Καυκάσου και της Κασπίας +θαλάσσης, συγχρόνως και κατά την από Βορρά προς Νότον +διεύθυνσιν εξέτεινε τεραστίως την πολιτικήν του δύναμιν. +Ο Ιουστινιανός, εξήπλωσεν ειρηνικώς την εν τη βορείω +(Πετραία) Αραβία επικράτειάν του μέχρι των ακτών της +Ερυθράς θαλάσσης, προσθέσας διά του υποτελούς του Άραβος +φυλάρχου Αβουχαράβου μεγάλην έκτασιν εις τας εν Αραβία +κτήσεις του κράτους. + +Προς τούτοις ο Ιουστινιανός συνήψε σχέσεις τινάς +πολιτικάς προς τους Χριστιανούς ηγεμόνας της Αιθιοπίας +(Αβησσυνίας) και της νοτίου Αραβίας (των Ομηριτών ή +Αμοριτών, νυν Γεμέν), Ελλησθεαίον (της Αιθιοπίας) και +Εσιμφαίον (των Ομηριτών). Ο πρώτος έπεμψε δύο των +συμβούλων του εις την Αλεξάνδρειαν διά να ζητήση +επισκόπους και ιερείς. Ο Ιουστινιανός εκπληρών την +επιθυμίαν του Αιθίοπος ηγεμόνος έστειλε πρεσβευτήν μετ' +επιστολής αυτοκρατορικής. Ο βασιλεύς της Αβησσυνίας +εδέχθη με μεγάλην πομπήν τον Έλληνα πρεσβευτήν ως να ήτο +υποτελής του αυτοκράτορος, και ησπάσθη ευλαβώς την +αυτοκρατορικήν επιστολήν, υπεσχέθη δε, κατά την επιθυμίαν +του Ιουστινιανού, να μεταστρέψη την Ινδικήν εμπορίαν της +μετάξης προς την Αβυσσηνίαν, διά να προμηθεύεται η +αυτοκρατορία το πολύτιμον τούτο προϊόν εκείθεν και όχι +εκ της Περσίας, η οποία εισπράττουσα εκ του κράτους της +Κωνσταντινουπόλεως πολλά χρήματα τα εχρησιμοποίει εις τον +εναντίον του πόλεμον. Ο δε βασιλεύς των Ομηριτών ανέλαβε +την υποχρέωσιν να εκστρατεύση από την Αραβίαν (διά της +χώρας της Μασχάτης) εναντίον της Περσίας και να φέρη +αντιπερισπασμόν υπέρ του Ελληνορρωμαϊκού στρατού +πολεμούντος εναντίον των Περσών. Αλλ' η μεν συμφωνία περί +της μετάξης δεν επραγματοποιήθη, καθώς θα ίδωμεν +κατωτέρω· η δε εκστρατεία του Ομηρίτου βασιλέως εις +Περσίαν απέβη δυσχερής ένεκα της μεγάλης αποστάσεως. Ουχ +ήττον, ότε μετ' ολίγον η νότιος Αραβία κατεκτήθη υπό του +Βασιλέως της Αβησσυνίας, εκείνος εξεστράτευσε χάριν του +αυτοκράτορος εναντίον των Περσών. Ούτως η Αβησσυνία και η +νότιος Αραβία ετέθησαν υπό την προστασίαν του εν +Κωνσταντινουπόλει βασιλέως και αι σχέσεις αύται μεταξύ +Αβησσυνίας και του κράτους επί του διαδόχου του +Ιουστινιανού, ένεκα της εις την Αραβίαν εισβολής του +Χοσρόου, επροκάλεσαν μέγαν μεταξύ Ελλήνων και Περσών +πόλεμον αποβάντα εις όλεθρον του Χοσρόου. + +Προς τας μετά της Αιθιοπίας σχέσεις συνδέεται και η +επιτυχώς ενεργηθείσα υπό του Ιουστινιανού διάδοσις του +χριστιανισμού μεταξύ βαρβάρων τινών Αφρικανικών λαών, +Βλεμμύων και Νοβατών κατοικούντων την νυν Νουβίαν ή το +δυτικόν Σουδάν το μεταξύ Αιγύπτου και Αβησσυνίας. +Ταυτοχρόνως δε περίπου, εφρόντισεν ο Ιουστινιανός όπως +και οι εντός της Λιβύης κατοικούντες ιθαγενείς Λίβυες +προσέλθουν εις τον Χριστιανισμόν. Οι λαοί αύτοι +συνεδέθησαν έκτοτε θρησκευτικώς και πολιτικώς μετά του +Χριστιανικού κράτους και απετέλεσαν ηθικόν δεσμόν ενώσεως +μεταξύ του κράτους τούτου και της Αιθιοπίας. Αν δε +ενθυμηθώμεν ότι και οι Γότθοι της Κριμαίας ήσαν υπήκοοι +του κράτους και οι προς βορράν της χερσονήσου +κατοικούντες ανεγνώριζαν την κυριαρχίαν του, εννοούμεν +ότι το κράτος και η πολιτική δύναμις του Ιουστινιανού, +εξαπλουμένη κατά πλάτος από του Ατλαντικού μέχρι της +Κασπίας, εξετείνετο κατά μήκος από του εσωτερικού της +σημερινής Ρωσίας μέχρι του Ινδικού Ωκεανού. Την τοιαύτην +ακριβώς δύναμιν με πολλήν ευγλωττίαν εξέθεταν προς τον +Χοσρόην οι Αρμένιοι οι σταλέντες ως πρέσβεις από εχθρικήν +προς τον Ιουστινιανόν μερίδα λέγοντες· «Τι ουκ εκίνησε +των καθεστώτων; ουχ ημίν φόρου απαγωγήν έταξε· και +Τζάννους τους ομόρους ημών αυτονόμους όντας δεδούλωται +και βασιλείς των αθλίων Λαζών άρχοντα Ρωμαίον επέστησε; +Ου Βοσπορίταις μεν τοις Ούννων κατοικίοις στρατηγούς +έπεμψε; ομαιχμίαν δε πεποίηται προς τας των Αιθιόπων +αρχάς, ων και ανήκοοι Ρωμαίοι το παράπαν ετύγχανον όντες; +Αλλά και Ομηρίτας τε και θάλασσαν την Ερυθράν +περιβέβληται; αφίεμεν γάρ λέγειν την Λιβύην και Ιταλών +πάθη». Εις ταύτα επρόσθεταν οι πρέσβεις τα εξής, με όλην +την μεγάλην υπερβολήν και φοβεράν ποιητικήν έξαρσίν των, +μαρτυρούντα τίνα ιδέαν είχε λάβει ο έξω κόσμος περί της +δυνάμεως του Ιουστινιανού και περί των προς +κοσμοκρατορίαν τάσεων αυτού: «_Η γη τον άνθρωπον ου χωρεί +σύμπασα_· μικρόν εστιν αυτώ πάντων ομού των ανθρώπων +κρατείν. Ο δε και τον αιθέρα περισκοπεί και τους υπέρ την +οικουμένην περιποιείσθαι βουλόμενος». + +Εις τοιούτον ανυπέρβλητον μέγεθος και ύψος δυνάμεως +ανήλθεν επί του Ιουστινιανού το κράτος προ των οφθαλμών +του έξω κόσμου. Αλλά, καθώς είπαμεν, κατά τρόπον εκ +πρώτης όψεως παράδοξον, αλλά κατ' ουσίαν λίαν ευνόητον, η +Αυτοκρατορία, περιλαμβάνουσα σύμπαντα σχεδόν τον τότε +πολιτισμένον κόσμον, ακριβώς διότι ήτο το μόνον +πολιτισμένον εν τω κόσμω κράτος, περιεστοιχίζετο +πανταχόθεν από έθνη βαρβάρων, εις την Ευρώπην δε ιδίως η +συνάφεια προς το βαρβαρικόν ήτο τόσον πλησίον της καρδίας +του κράτους, ώστε πολλάκις, ενώ τα στρατεύματα του +αυτοκράτορος επολέμουν εις τα πέρατα του τότε κόσμου, +βάρβαροι εισεχώρουν ληστρικώς εις τας κεντρικωτάτας χώρας +του κράτους, απειλούντες ενίοτε και αυτήν την +πρωτεύουσαν. Τοιαύτη μεγάλη ληστρική επιδρομή έγινε το +558 υπό των εκ της Νοτίου Ρωσίας ορμησάντων Κοτριγούρων +Ούννων. Αυτοί εισέβαλαν εις τας εντεύθεν του Δανουβίου +επαρχίας του κράτους, διηρημένοι εις τρεις μεγάλας +μοίρας, εκ των οποίων η μεν ώδευσε προς την Μακεδονίαν, +διά να εισβάλη εις την κυρίως Ελλάδα, η δευτέρα εις τον +Ελλήσποντον διά να περάση εις την Μικράν Ασίαν, και η +τρίτη, υπ' αυτόν τον αρχηγόν Ζαβεργάν, προήλασε προς την +Κωνσταντινούπολιν, αφού υπερέβη το μέγα προς το +εσωτερικόν της Θράκης αμυντήριον της πρωτευούσης (το Μέγα +Τείχος) εξασθενήσαν εκ των υπό του σεισμού γενομένων +ρηγμάτων. + +Οι κάτοικοι έντρομοι έβλεπαν τας πυράς των βαρβάρων +στρατοπεδευόντων όχι μακράν της πρωτευούσης, καθόσον +στρατός ενεργός δεν υπήρχεν εις την Κωνσταντινούπολη. +Αλλ' υπήρχεν ο γηραιός Βελισάριος, προ πολλού αποχωρήσας +της ενεργού υπηρεσίας, και αυτός κατά πρόσκλησιν του +Ιουστινιανού ανέλαβε την άμυναν της πρωτευούσης. Μετά +στρατού πολύ μικρού εκ νέων εντελώς αγυμνάστων, ως επί το +πλείστον αγροτών των περιχώρων της Κωνσταντινουπόλεως, ο +Βελισάριος ενίκησε και έτρεψεν εις φυγήν τους εχθρούς. +Ωσαύτως κατεστράφησαν και οι μέχρι του Ελλησπόντου +προελάσαντες βάρβαροι, αποκρουσθέντες υπό της +φιλοπάτριδος αμύνης των εγχωρίων. Η δε προς τας κυρίως +Ελληνικάς χώρας προχωρήσασα μοίρα έφθασε μεν, ερημώνουσα +και λεηλατούσα, μέχρι των Θερμοπυλών, αλλ' αποκρουσθείσα +υπό της εκεί φρουράς, της αμυνομένης εκ των υπό του +Ιουστινιανού κατασκευασθέντων οχυρωμάτων, ηναγκάσθη να +τραπή προς τα οπίσω φέρουσα πλήθος αιχμαλώτων, τους +οποίους ο Ιουστινιανός εξηγόρασε κατόπιν διά χρημάτων. Αι +τοιαύται επιδρομαί ήσαν κυρίως μεγάλαι ληστρικαι +επιδρομαί όχι μεν επικίνδυνοι εις το κράτος, αλλ' εις +τους κατοίκους ολέθριαι. Θα ίδωμεν πώς ειργάσθη +συστηματικώτερον ο Ιουστινιανός προς απόκρουσιν των +τοιούτων επιδρομών. + + + +&Ειρηνικά έργα τον Ιουστινιανού.— Η νομοθεσία του.& + + + +Ο Ιουστινιανός, ο εκτελέσας τοσαύτα μεγάλα πολεμικά έργα +και διά τούτων ανυψώσας το κράτος εις μέγα ύψος δυνάμεως +και δόξης, ειργάσθη ωσαύτως, καθώς αρμόζει εις μέγαν +βασιλέα, και υπέρ του εσωτερικού μεγαλείου του κράτους +και της ευδαιμονίας των υπηκόων του. Και πρώτον, καθώς +διά των πολεμικών όπλων ειργάσθη υπέρ της εξωτερικής +ασφαλείας του κράτους, ούτω διά των ηθικών όπλων καλής +νομοθεσίας και ευνομίας επεμελήθη να στερεώση την +εσωτερικήν ασφάλειαν. Και ως προς τούτο ο Ιουστινιανός +ανεδείχθη μέγας νομοθέτης. Η νομοθετική εργασία του δεν +περιωρίσθη απλώς εις έκδοσιν νόμων και διατάξεων ιδικών +του. Περισυλλέξας νομοθετήματα του παρελθόντος και +δημιουργήσας ολόκληρον θησαυρόν και σύστημα νομικών +διατάξεων και νομικής διδασκαλίας εδημιούργησε την +νομικήν επιστήμην. Ως εκ τούτου η νομοθετική εργασία του +Ιουστινιανού είναι πολλαπλή και πολυμερής. Οι νόμοι του +Ρωμαϊκού κράτους από της κτίσεως της Ρώμης (754 π. Χ.) +και ιδίως από του έτους 450 π. Χ., — ότε συνετάχθη και +εξεδόθη η περίφημος ρωμαϊκή νομοθεσία, γραφείσα επί +δώδεκα χαλκών πινάκων και διά τούτο δωδεκάδελτος υπό των +Ελλήνων κληθείσα, — επί αιώνας ολοκλήρους αυξανόμενοι διά +των νομικών διατάξεων των ανά παν έτος διαδεχομένων +αλλήλους πραιτώρων, ήτοι ανωτάτων δικαστών (οίτινες +αναλόγως των περιστάσεων ετροποποίουν τους υπάρχοντας +νόμους ή εξέδιδαν νέους) απετέλεσαν μέγαν θησαυρόν +νομικόν. + +Ως εκ της αδιακόπου επεκτάσεως του Ρωμαϊκού κράτους εις +ξένας χώρας και της συναφείας, της κοινωνικής και της +πολιτικής, προς άλλους λαούς, παρήχθη εις το Ρωμαϊκόν +κράτος, ένεκα της διεθνούς ούτως ειπείν νομικής ανάγκης, +παρεκτός του υπάρχοντος κοινού Ρωμαϊκού δικαίου, και το +λεγόμενον «δίκαιον των εθνών» Ελληνικήν έχον την +καταγωγήν. Το νέον τούτο _δίκαιον_ κατέστη μετά μικρόν +επικρατέστερον, ιδίως αφ' ότου ο αυτοκράτωρ Καρακάλλας, +περί τας αρχάς του τρίτου μ.Χ. αιώνος, έδωκε δικαίωμα +Ρωμαίου πολίτου εις όλους τους ελευθέρους πολίτας του +Ρωμαϊκού κράτους. Οι νόμοι, οι διά των πραιτωρικών +διατάξεων ολονέν πολλαπλασιαζόμενοι, έγιναν τόσοι επί του +αυτοκράτορος Αδριανού (περί τας αρχάς του δευτέρου μ.Χ. +αιώνος), ώστε έκτοτε κατενοήθη η ανάγκη της +κωδικοποιήσεως, ήτοι της συστηματικής κατατάξεώς των. Το +έργον τούτο εξετελέσθη υπό του νομοδιδασκάλου Σαλβίου +Ιουλιανού και ο καταρτισθείς κώδιξ νόμων εκλήθη «αιωνία +διάταξις (αιώνιον έδικτον)». Αλλά και κατόπιν παρήχθη +μέγα πλήθος νέων νόμων διά των από του αυτοκράτορος +Αδριανού μέχρι του Ιουστινιανού επί τέσσαρας αιώνας +νόμων, όσους εξέδιδαν οι αυτοκράτορες ασκούντες και +εξουσίαν πραιτώρων και τα εις αυτούς μεταβιβασθέντα +νομοθετικά δικαιώματα του λαού της Ρώμης. + +Η τοιαύτη ανάπτυξις του Ρωμαϊκού δικαίου και η αύξησις +των νόμων παρήγαγαν κατά μικρόν συστηματικήν μάθησιν και +διδασκαλίαν. Εκ τούτου δε ανεδείχθησαν από του τρίτου +μ.Χ. ιδίως αιώνος μεγάλοι Ρωμαίοι νομοδιδάσκαλοι, ο +Γάιος, ο Ουλπιανός, ο Παπινιανός. Αυτοί διά νομικών +συγγραφών ηρμήνευαν την αληθή έννοιαν των διαφόρων νόμων +και έδιδαν αποκρίσεις και λύσεις εις διαφόρους απορίας +και αποφάσεις επί ζητημάτων νομικών. Διά της τοιαύτης +εργασίας των νομοδιδασκάλων παρήχθησαν πολυπληθείς +νομικαί πραγματείαι και χιλιάδες βιβλίων, των οποίων το +περιεχόμενον απετέλει ωσαύτως τεράστιον υλικόν του +Ρωμαϊκού δικαίου. + +Η επί Κωνσταντίνου του Μεγάλου και κατόπιν επικράτησις +της Χριστιανικής Εκκλησίας επέδρασε και επί της +νομοθεσίας του κράτους και έδωκε νέον υλικόν εις το +Ρωμαϊκόν δίκαιον. Η παραγωγή τοιούτου απείρου υλικού, και +μετά το αιώνιον έδικτον του Αδριανού, καθίστα αναγκαίαν +νέαν κατάταξιν συστηματικήν των νόμων, και τοιαύτην νέαν +κατάταξιν και συστηματοποίησιν επεχείρησε και ο +νομοδιδάσκαλος Γρηγοριανός κατά τον τρίτον αιώνα και ο +Ερμογενιανός κατά τον πέμπτον αιώνα. Προς τοιούτον σκοπόν +απέβλεπε και ο περί τας αρχάς του πέμπτου μ.Χ. αιώνος επί +του αυτοκράτορας Θεοδοσίου συνταχθείς και εκδοθείς +ομώνυμος Θεοδοσιανός κώδιξ. Αλλά όλαι αυταί αι εργασίαι +ήσαν ατελείς και η ανάγκη τελειοτέρας και +συστηματικωτέρας και πρακτικώς πλέον ευχρήστου εργασίας +ήτο πάντοτε επαισθητή και επιτακτική καθ' ον χρόνον +ανήλθεν εις τον θρόνον ο Ιουστινιανός, ο μετά ζήλου +σπουδάσας και καλλιεργών την νομικήν επιστήμην. + +Ο αυτοκράτωρ επελήφθη του μεγάλου έργου της +συστηματοποιήσεως ολοκλήρου του μέχρις αυτού +αναπτυχθέντος Ρωμαϊκού δικαίου και προέβη εις το έργον +μεθοδικώς. Και πρώτον ανέθεσε (528) εις δεκαμελή +επιτροπείαν νομοδιδασκάλων την κωδικοποίησιν των από του +Αδριανού εκδοθεισών αυτοκρατορικών διατάξεων. Η εργασία +αυτή ήρχισε κατά το 528 και επερατώθη το 529, μετά έν +ακριβώς έτος, και η γενομένη συλλογή των τοιούτων νόμων +και η συστηματική κατάταξίς των, μετά την αφαίρεσιν όλων +των αντιφάσεων, των περιττολογιών και ταυτολογιών, +απετέλεσε τον Ιουστινιάνειον λεγόμενον κώδικα, +απαρτίζοντα μέρος σπουδαίον του όλου συστήματος του +Ιουστινιανείου δικαίου. Η δευτέρα εργασία, κατά διαταγήν +του αυτοκράτορος εκτελεσθείσα υπό δωδεκαμελούς +επιτροπείας νομοδιδασκάλων υπό την προεδρίαν του +Τριβωνιανού, ήρχισε το 530 και ετελείωσε το 533 (η +δευτέρα και τελειοτέρα έκδοσις η μόνη μέχρις ημών +διασωθείσα έγινε το 536) και ήτο η σύνταξις των +_Διγέστων_ και _Πανδεκτών_. Διά ταύτης μεθοδικώς +συνελέχθη και συνετάχθη κατά τα ουσιώδη όλος ο επί αιώνας +διά των πραιτωρικών διατάξεων και των συγγραφών των +περιφημοτέρων νομοδιδασκάλων παραχθείς θησαυρός της +νομικής. Η επιτροπεία εις την εργασίαν της είχεν υπό +μελέτην 4 χιλάδας νομικών βιβλίων. Το προϊόν της τοιαύτης +νομικής εργασίας περιελήφθη εις 50 βιβλία. + +Παρεκτός των δύο τούτων μεγάλων νομικών εργασιών έγινε +και τρίτη κατά διαταγήν του αυτοκράτορος. Αύτη ήτο είδος +Εισαγωγής· περιελάμβανεν εις τέσσαρα βιβλία τας λεγομένας +_Εισηγήσεις_, ήτοι τας γενικάς αρχάς του Ρωμαϊκού Δικαίου +και απέβλεπε προ πάντων εις την ευχερεστέραν σπουδήν του. +Αλλά δεν περιωρίσθη και εις τούτο μόνον η ενέργεια του +Ιουστινιανού. Επλούτισε και ο ίδιος το Ρωμαϊκόν δίκαιον +εκδίδων πολλούς κατά το διάστημα της βασιλείας του +νόμους, τας καλουμένας _Νεαράς_. Και αι μεν Νεαραί +εξεδόθησαν Ελληνιστί, ο δε Ιουστινιάνειος κώδιξ και οι +Πανδέκται Λατινιστί. Τοιουτοτρόπως απετελέσθη το όλον +σύστημα του Ιουστινιανείου Δικαίου, το περιλαμβάνον κατ' +ουσίαν ολόκληρον το Ρωμαϊκόν Δίκαιον και ούτως +ονομαζόμενον εν τη Επιστήμη. Είναι το έργον τούτο +αθάνατον μνημείον του Ιουστινιανού υπέρ παν άλλο έργον +του και κατέστησε διά παντός ένδοξον και το όνομα και την +μνήμην του μεγάλου βασιλέως εις την ιστορίαν του +πολιτισμού και της επιστήμης. Όλοι οι Ευρωπαϊκοί λαοί +κατά τον μεσαίωνα παρέλαβαν το Ιουστινιάνειον Δίκαιον ως +βάσιν της δικαιοσύνης και μέχρι σήμερον αι θεμελιώδεις +βάσεις του δικαίου και εις την Ελλάδα και εις όλον τον +πολιτισμένον χριστιανικόν κόσμον στηρίζονται επί του +Ιουστινιανείου Δικαίου. Και αυτό το Εκκλησιαστικον ή +Κανονικόν Δίκαιον είναι εις πολλά απόρροια του Ρωμαϊκού. +Εντεύθεν δικαίως οι ιστοριογράφοι το έργον τούτο του +Ιουστινιανού αποκαλούν «αθανασίαν του Ιουστινιανού». + +Αλλά το μεγαλείον των ειρηνικών έργων του Ιουστινιανού +δεν περιωρίσθη μόνον εις τον χώρον του δικαίου και του +νόμου. + +Ο αυτοκράτωρ αυτός, ενώ ως κάτοχος της νομικής μετά ζήλου +και αγάπης καλλιεργήσας την επιστήμην ταύτην +εμεγαλούργησεν την ιστορίαν του δικαίου, και ως λάτρις +της Αρχιτεκτονικής ίδρυσε θαυμαστά μνημεία της τέχνης +ταύτης. + + + +&Κτίσματα και μνημεία αρχιτεκτονικά.& + + + +Τα εις την αρχιτεκτονικήν αναγόμενα έργα της βασιλείας +του Ιουστινιανού, τα καλούμενα _κτίσματα_, είναι διττά. +Τινά τούτων είναι κτίσματα κοινής ωφελείας προς ασφάλειαν +των υπηκόων από των βαρβαρικών επιδρομών ή αποβλέποντα +εις την ευημερίαν των. Τοιαύτα είναι η κτίσις πόλεων, +φρουρίων, τειχών και οχυρωμάτων πόλεων και η κατασκευή +οδών αμαξιτών, γεφυρών, ξενώνων και άλλων φιλανθρωπικών +καταστημάτων, δημοσίων λουτρώνων, κρηνών, οικητηρίων εις +θερμάς πηγάς υδάτων, και προ πάντων υδραγωγείων και +δεξαμενών μεγάλων εις πόλεις και εις φρούρια. Άλλα +κτίσματα του Ιουστινιανού είναι τα κυρίως αρχιτεκτονικά +μνημεία, τα εξωτερικώς μεν συντείνοντα προς διακόσμησιν, +εσωτερικώς δε προς καλλιέργειαν του θρησκευτικού βίου και +προς έξαρσιν του θρησκευτικού αισθήματος. + +Τοιούτοι είναι οι μεγαλοπρεπείς ναοί οι κτισθέντες εις +την πρωτεύουσαν και εις τας επαρχίας. Κτίσματα του πρώτου +είδους έκτισεν ο Ιουστινιανός πολλά και μεγάλα εις τας +Ασιατικάς και εις τας Ευρωπαϊκάς και Αφρικανικάς επαρχίας +του κράτους μεταχειριζόμενος προς τούτο τους αρίστους των +αρχιτεκτόνων (ή ως ελέγοντο τότε, μηχανικών), Ισίδωρον τον +Μιλήσιον και τον ομώνυμον του ανεψιόν, Ανθέμιον τον +Τραλλιανόν και άλλους. Μέγα είναι ιδίως το πλήθος των +νεοκτίστων πόλεων και φρουρίων. Εις την Μεσοποταμίαν το +τέως μικρόν φρούριον και κώμην Δάρας μετέβαλεν εις πόλιν +μεγάλην και φρούριον πρώτης τάξεως καθ' όλους τους +κανόνας της τότε τέχνης. Άλλης εν Μεσοποταμία ονομαστής +πόλεως της Αμίδης (νυν Διαρβεκίρ) ανωκοδόμησε στερεώτερα +τα τείχη. Και τρίτην πόλιν εις την Μεσοποταμίαν παρά τα +Περσικά μεθόρια, την Ράβδο, ατείχιστον και εκτεθειμένην +εις επιβουλάς εχθρών, ωχύρωσε και υδραγωγείον εντός αυτής +κατεσκεύασε. Και άλλας πόλεις και φρούρια εις την +Μεσοποταμίαν, μεταξύ Δάρας και Αμίδης, περί τα δώδεκα εις +ορεινούς τόπους κείμενα, ανωκοδόμησεν ισχυρά· ανύψωσε δε +και εστερέωσε τα εκ του χρόνου κρημνισθέντα τείχη της +Θεοδοσιουπόλεως εις την Μεσοποταμίαν, κατεσκεύασεν +υδραγωγείον και εκόσμησε την πόλιν με κρήνας. Ανωκοδόμησε +και ωχύρωσεν ισχυρότατα το εν καταπτώσει ευρισκόμενον επί +του Ευφράτου φρούριον Κιρκήσιον. Και άλλας δε πόλεις της +Μεσοποταμίας, ή εντελώς ατειχίστους ή ωχυρωμένας με τείχη +ταπεινά, τας ησφάλισε με τείχη ισχυρά· ανώρθωσε δε και τα +τείχη των μεγάλων πόλεων της Μεσοποταμίας Εδέσσης, Κιρρών +και Καλλινίκου. Ούτως ωχύρωσε φρούριόν τι εν Βάλναις, +προσέτι δε τα επίκαιρα φρούρια Σούρα, Ζεύγμα, Ζηνοβίαν +(το υπό της ομωνύμου βασιλίσσης της Παλμύρας κτισθέν), +Νεοκαισάρειαν, Ιεράπολιν, όλα εις την Μεσοποταμίαν. + +Εις την Συρίαν ο βασιλεύς Ιουστινιανός εφρόντισεν +ιδιαιτέρως διά την εκ των συμφορών του Περσικού πολέμου +ανόρθωσιν της Αντιοχείας· ύψωσεν εκ νέου τα τείχη της και +ανωκοδόμησε σχεδόν ολόκληρον την πόλιν την πυρποληθείσαν +υπό των βαρβάρων. Το έδαφος της πόλεως έστρωσε διά λίθων +μεγάλων· έκτισε στοάς και αγοράς και διά ρυμοτομίας +καταλλήλου επλάτυνε τας στενάς οδούς, κατεσκεύασεν +οχετούς και κρήνας, έπειτα δε ίδρυσε και θέατρον, +λουτρώνας και άλλα δημόσια κτίρια· έκτισε δε και +νοσοκομείον ανδρών, νοσοκομείον γυναικών και ξενώνας, και +μεγαλοπρεπείς ιερούς ναούς. Ωσαύτως ετείχισε και επλάτυνε +και εξωράισε και άλλας πόλεις της Συρίας, ιδίως την +Κύρον, την Χαλκίδα (νυν Χαλέπιον)· και της περιφήμου +Παλμύρας ανωκοδόμησε τα τείχη και υδραγωγείον κατεσκεύασε +και φρουράν στρατιωτικήν ετοποθέτησεν εκεί. + +Πλείστας άλλας πόλεις έκτισεν ή ανωκοδόμησεν ο +Ιουστινιανός εις την Ελληνικήν Αρμενίαν, από της εν +Μεσοποταμία Μαρτυρουπόλεως μέχρι της πρωτευούσης της +Αρμενίας Θεοδοσιουπόλεως (Ερζερούμ), και αυτήν την +Θεοδοσιούπολιν ωχύρωσε δι' υψηλών τειχών και διά τάφρων. +Έκτισε πολλά φρούρια εις την χώραν των Τζανών και εις την +παρά την Καύκασον Λαζικήν και παρά το στόμιον της +Αζοφικής θαλάσσης και εις την Κριμαίαν. Είς την Μικράν +Ασίαν ανωκοδόμησε τα τείχη της Νικοπόλεως, Σεβαστείας, +Καισαρείας, της Μωκισσού, της Αντιοχείας της εν Φρυγία, +της εν Κιλικία Μόψου Εστίας, τα Άδανα και την Ταρσόν, εις +την αυτήν χώραν της Μικράς Ασίας έκτισε γεφύρας επί του +Κύδνου ποταμού και ανέκτισε την επί του Σάρου ποταμού +λιθίνην γέφυραν. Την εν Βιθυνία Ελενούπολιν, την +κτισθείσαν προς τιμήν της αυτοκρατείρας Ελένης, αλλ' +αμεληθείσαν επί των προηγουμένων αυτοκρατόρων, επλούτισε +και εκόσμησε δι' υδραγωγείου, βαλανείου και ναών ιερών +και ανακτόρων και δημοσίων κτιρίων. Ωσαύτως έκτισεν +υδραγωγείον εις την Νίκαιαν. Εις την Νικομήδειαν ανώρθωσε +τα κρημνισμένα ανάκτορα, ανωκοδόμησε τα βαλανεία, έκτισεν +δε γέφυραν επί του Σαγγαρίου. Ωσαύτως εις τα Πύθια της +Βιθυνίας πλησίον των θερμών πηγών έκτισε, ανάκτορα +βασιλικά και λουτρώνας και δι' υδραγωγείου έφερεν ύδωρ +πόσιμον. Εις τον Πόντον ανωκοδόμησε τας πόλεις Αμάσειαν +και Τραπεζούντα. + +Προς τούτοις, χάριν της τακτικής διά Προποντίδος εις +Κωνσταντινούπολιν σιταγωγίας, κατεσκεύασεν εις την +Τένεδον ευρυχωροτάτας σιταποθήκας, άστε τα πλοία τα +κομίζοντα σίτον εις την πρωτεύουσαν, οσάκις δεν ηδύναντο +ένεκα εναντίων ανέμων να εισπλεύσουν εις την Προποντίδα, +κατέθεταν τα φορτία των και απέπλεαν χωρίς να χάνουν +καιρόν, ο δε σίτος εις την Κωνσταντινούπολιν εκομίζετο, +καιρού επιτρέποντος, δι' άλλων πλοίων. + +Και τοιαύτα μεν τα εν Ασία κτίσματα του Ιουστινιανού. Εις +την Ευρώπην δε τόσον πολλά φρούρια και πόλεις ηνώρθωσεν, +ώστε είναι αδύνατον να μνημονευθούν όλα ενταύθα. Το +πλήθος των φρουρίων τούτων ήτο προωρισμένον να προφυλάσση +τας χώρας του Κράτους από τας βαρβαρικές επιδρομάς, +εκτίσθησαν δε ή ανωκοδομήθησαν κατά τόπους τα εξής: Εις +την Ήπειρον εκτίσθησαν φρούρια 32, ανεκτίσθησαν δε 26· +εις την Νέαν Ήπειρον (την πέραν του Δυρραχίου ήτοι την +Αλβανίαν) εκτίσθησαν φρούρια 12, ανεκτίσθησαν 24· εις την +Μακεδονίαν εκτίσθησαν και ανεκτίσθησαν εν όλω φρούρια 46· +εις την Θεσσαλίαν 7· εις την Δαρδανίαν (την νυν Σερβίαν) +εκτίσθησαν φρούρια νέα 8, ανωκοδομήθησαν δε 61· εις την +Σαρδικήν (την παρά την Σόφιαν χώραν) εκτίσθησαν και +ανεκτίσθησαν 9· εις την Ροδόπην 100, παρά τας όχθας του +Δανουβίου 45· εις την λοιπήν Μοισίαν και Θράκην 27 μεγάλα +και άλλο πλήθος, αναρίθμητον μικρών, εις δε τας Ιλλυρικάς +χώρας 165. Προς τούτοις έργα οικοδομικά δημόσια, μεγάλα +εξετελέσθησαν και εις την Αίγυπτον (ιδίως εις την +Αλεξάνδρειαν) και εις την λοιπήν Αφρικήν, ιδίως εις την +Καρχηδόνα, η οποία εκοσμήθη δι' αγοράς και βαλανείων και +ιερών ναών πολλά δε φρούρια έκτισεν ή ανωκοδόμησε και εις +την Νουμιδίαν (Αλγερίαν). Φρούρια ισχυρά εκτίσθησαν και +εκατέρωθεν του Ηρακλείου Πορθμού, και ναόν αξιοθέατον +εκεί αφιέρωσεν εις την Θεοτόκον ο Ιουστινιανός, ως +σημείον ότι εκείθεν ήρχιζε το κράτος. Φρούρια έκτισεν ή +ανωκοδόμησε και εις την Σαρδηνίαν. + +Εκτός της κτίσεως πόλεων και φρουρίων, γεφυρών και +υδραγωγείων και δεξαμενών και λουτρών εφρόντισεν ο +Ιουστινιανός και περί της οδοποιίας εις το κράτος, +κατασκευάσας οδούς όχι μόνον εις ομαλούς τόπους, αλλά και +εις ορεινούς. + +Και τοιαύτα μεν είναι τα έργα του Ιουστινιανού τα +αναγόμενα εις την ασφάλειαν του κράτους και εις την +ευημερίαν των κατοίκων. Μνημεία δε αυτού αρχιτεκτονικά +προ πάντων εις την ανύψωσιν του θρησκευτικού αισθήματος +και εις την έξαρσιν του θρησκευτικού βίου αποβλέποντα δεν +είναι ολιγώτερον άξια μνείας. Το μέγιστον και κάλλιστον, +το επιφανέστατον και ονομαστότατον και διά παντός +αθάνατον των αρχιτεκτονικών τούτων μνημείων είναι ο εν +Κωνσταντινουπόλει ανεγερθείς υπό του Ιουστινιανού ναός +της του Θεού Σοφίας. Ο ναός αυτός, κτισθείς το πρώτον υπό +του Κωνσταντίνου και συμπληρωθείς υπό του υιού αυτού +αυτοκράτορος Κωνσταντίου, ήτο αφιερωμένος όχι εις αγίαν +τινά γυναίκα Σοφίαν καλουμένην, αλλ' εις την Σοφίαν του +Θεού, την κατά Σολομώντα πάρεδρον εις τον θρόνον του +Υψίστου, με την οποίαν κατεσκεύασεν ο Θεός τον κόσμον και +εδημιούργησε τον άνθρωπον, ίνα διέπη τον κόσμον τούτον +μετά οσιότητος και δικαιοσύνης. Ο ναός αυτός κατέστη +τάχιστα ο μεγαλήτερος και επισημότερος ναός της +πρωτευούσης καλούμενος και Μεγάλη Εκκλησία. Επί του +αυτοκράτορος Αρκαδίου κατεστράφη εν μέρει υπό του πυρός +και ανωκοδομήθη πάλιν. Αλλ' επί του Ιουστινιανού +κατεστράφη πάλιν ολοσχερώς υπό του πυρός κατά την στάσιν +του Νίκα, περί της οποίας ωμιλήσαμεν ανωτέρω. + +Ο μέγας βασιλεύς Ιουστινιανός ευθύς μετά την καταστροφήν +ανήγειρε τον ναόν πάλιν εκ θεμελίων ως αριστούργημα +αθάνατον Ελληνικής χριστιανικής αρχιτεκτονικής τέχνης. +Αιώνιον μνημείον θαυμάσιον του καλού και σήμερον ακόμη ως +μωαμεθανικόν τέμενος εξαίρει τον θαυμασμόν του κόσμου διά +της εντός αυτού εικονιζόμενης ιδέας του υψηλού και του +καλού. Ο ναός εκτίσθη διά των εις την υπηρεσίαν του +Ιουστινιανού περιφήμων αρχιτεκτόνων Ανθεμίου του +Τραλλιανού και των δύο Μιλησίων Ισιδώρων, θείου και +ανεψιού. Αλλά και ο ίδιος Ιουστινιανός, ως ειδημονέστατος +της αρχιτεκτονικής, επεστάτει εις το έργον, δίδων σοφάς +οδηγίας εις τους μεγάλους αρχιτέκτονας διά της +μεγαλοφυούς αρχιτεκτονικής επινοίας του. Η οικοδομή του +ναού ήρχισε περί τας αρχάς του 532, επερατώθη περί τα +τέλη του 537 και απήτησε δαπάνην περίπου 360 εκατομμ. +δραχμών. Όχι μόνον δε ο μέγας ναός υπό καθόλου τεχνικήν +έποψιν έγινε θαυμάσιος, αλλά κατεσκευάσθη διά τελειοτάτων +συστατικών τεχνικού υλικού. Όλον το αχανές κράτος του +Ιουστινιανού και ιδίως αι εκ της αρχαιότητος διά τα +αρχιτεκτονικά των μνημεία περίφημοι Ελληνικαί πόλεις +έδωκαν το απαιτούμενον υλικόν, ιδίως το των κιόνων, οι +οποίοι εκομίσθησαν εκ των αρχαίων μνημείων. + +Τρία ιδίως ήσαν τα μεγαλήτερα πλεονεκτήματα του ναού η +συμμετρία, η ελαφρότης και προ πάντων το φως. «Φωτί δε +και ηλίου μαρμαρυγαίς υπερφυώς πλήθει (λέγει ο Προκόπιος +ο ιστοριογράφος των χρόνων εκείνων) φαίνοι αν ουκ έξωθεν +καταλάμπεσθαι ηλίω τον χώρον, αλλά την αίγλην εν αυτώ +φύεσθαι· τοσαύτη του φωτός περιουσία και τούτο δη το +ιερόν περικέχυται». Οποίος δε και οπόσος ο εσωτερικός +αμύθητος υλικός πλούτος ο κοσμών τον ναόν μαρτυρεί ο +Προκόπιος λέγων, ότι μόνον του θυσιαστηρίου, δηλαδή του +ιδιαιτέρου ιερού καλουμένου χώρου, ο πλούτος ανήρχετο εις +44 χιλιάδας λίτρας αργύρου. Πόσον ο ναός αυτός διά του +καλλιτεχνικού του μεγαλείου συνετέλει εις την έξαρσιν του +θρησκευτικού αισθήματος μαρτυρεί ο αυτός Προκόπιος, λέγων +ότι εντός αυτού ο «νους του ανθρώπου προς τον Θεόν +επαιρόμενος αεροβατεί, ου μακράν που ηγούμενος αυτόν +είναι, αλλ' εμφιλοχωρείν μάλιστα οις αυτός είλετο». +Τοιούτος ήτο ο ναός ο παμμέγιστος της του Θεού Σοφίας, «ο +ουρανός ο επίγειος, ο θρόνος της δόξης του Θεού, το +Χερουβικόν όχημα και στερέωμα δεύτερον, το πάσης γης +αγαλλίαμα, το ωραίον και ωραίου ωραιότατον», ως λέγει τις +άλλος ιστοριογράφος. + +Ο βασιλεύς Ιουστινιανός, διά της ανεγέρσεως του ναού +τούτου απέβλεπε κυρίως το μεν εις την ανύψωσιν του +θρησκευτικού αισθήματος, το δε εις τον καλλιτεχνικόν +εξωραϊσμόν της πρωτευούσης. Εις τον ναόν της Αγίας Σοφίας +ετελούντο πάσαι αι μεγάλαι θρησκευτικαί και εθνικαί +εορταί και τελεταί. Εκεί εδέετο ο αυτοκράτωρ προς τον +Θεόν υπέρ της νίκης των Χριστιανικών όπλων, ότε απήρχετο +εις εκστρατείας· εκεί μετέβαινεν εν θριάμβω και εδόξαζε +τον Θεόν επιστρέφων νικηφόρως ο αυτοκράτωρ με τον στρατόν +του. Το καλλιτεχνικόν μεγαλείον του ναού εσεβάσθησαν όλοι +αι αιώνες και αυτός δε ο μωαμεθανός κατακτητής, μόλις +κατέλαβε την πόλιν, εις τον ναόν τούτον απ' ευθείας +μετέβη και τον μετέβαλεν εις προσευκτήριον της θρησκείας +του. + +Δεύτερον μέγα εις την πρωτεύουσαν εκκλησιαστικόν κτίσμα +του Ιουστινιανού είνε ο μετά την Αγίαν Σοφίαν +περιφημότατος ναός της Αγίας Ειρήνης. Ο ναός αυτός +εκτίσθη υπό του Μ. Κωνσταντίνου προ της Αγίας Σοφίας, +αλλ' εκάη επίσης κατά την στάσιν του «Νίκα». Κατόπιν +εκτίσθη και αυτός μεγαλοπρεπέστερος υπό του Ιουστινιανού +και σώζεται μέχρι σήμερον χρησιμεύων ως μουσείον +στρατιωτικόν. Άλλους ναούς ιερούς έκτισεν ο Ιουστινιανός +εις την Κωνσταντινούπολιν: τον της Θεοτόκου των Βλαχερνών +(τον εν τω τόπω Βλαχέρναις), προσέτι δε τον της Θεοτόκου +της Πηγής (της Ζωοδόχου Πηγής)· έκτισε τον ναόν της Αγίας +Άννης εις τόπον καλούμενον Δεύτερον και τον ναόν του +Αρχαγγέλου Μιχαήλ εις το Βυζάντιον· τον ναόν των +πρωτοθρόνων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου· ωσαύτως δε τον +ναόν των Αγίων Αποστόλων (τον κτισθέντα υπό του Μ. +Κωνσταντίνου, ο οποίος και ετάφη εντός του περιβόλου του +ναού τούτου ως και οι πρώτοι διάδοχοί του), κατηδάφισε +και ανήγειρεν εκ θεμελίων πολύ μεγαλήτερον και +πολυτελέστερον. Τον ναόν τούτον κατεδαφίσας τω 1453 ο +πορθητής Σουλτάνος ανωκοδόμησεν εις την θέσιν του το +μωαμεθανικόν τέμενος, το καλούμενον εκ του ονόματος του +Σουλτάν Μαχμούτ. + +Ο Ιουστινιανός έκτισε και τους ναούς των αγίων Ακακίου +και Λαυρεντίου και του Κοσμά και Δαμιανού εις τον μυχόν +του Κερατίου Κόλπου, τον του Ιωάννου του Βαπτιστού εις +τον τόπον της πρωτευούσης τον καλούμενον Έβδομον, και +άλλων πολλών αγίων. Προς τούτοις έκτισε ναόν εις το +Ιερείον (Ηραίον) εις την Θεοτόκον και εκατέρωθεν του +Βοσπόρου (εις το στενώτατον μέρος) επί της Ευρωπαϊκής και +επί της Ασιατικής όχθης (εις τας σήμερον Ρούμελη-χισσάρ +και Ανατολού-χισσάρ καλουμένας θέσεις) ναούς του +Αρχαγγέλου Μιχαήλ κατά δε την προς τον Εύξεινον Πόντον +έξοδον έκτισε μεγαλοπρεπή ναόν του αγίου Παντελεήμονος. + +Πλην των ιερών τούτων ο Ιουστινιανός έκτισε την αγοράν +της Κωνσταντινουπόλεως την καλουμένην Αυγουσταίαν (όπου +ίστατο και ανδριάς έφιππος του Ιουστινιανού δικνύων +υπερηφάνως διά της δεξιάς την ηττηθείσαν Ανατολήν), και +μεγαλοπρεπές μέγαρον της Συγκλήτου, το καλούμενον +βουλευτήριον· όχι μακράν δε έκτισεν ανάκτορον λαμπρότατον +μη δυνάμενον να περιγραφή διά λόγου, ως λέγει ο +Προκόπιος, μετά προαυλίου θαυμασίου καλουμένου Χάλκης, +και μεγαλοπρεπών τοίχων υψηλών και ορόφου. Το ανάκτορον +εκοσμείτο διά τοιχογραφιών, αι οποίαι παρίσταναν τους εν +Ιταλία και Αφρική πολέμους του αυτοκράτορος. Έκτισε δε +ανάκτορα και εις το Ιερείον επί της Ανατολικής όχθης του +Βοσπόρου. Πλην τούτων και παλαιόν τινα ξενώνα, κείμενον +μεταξύ της Αγίας Σοφίας και της Αγίας Ειρήνης και +χρησιμεύοντα ως νοσοκομείον, καταστραφέντα κατά την +στάσιν του Νίκα, ανήγειρεν εκ θεμελίων πολύ μεγαλήτερον +και ωραιότερον, κτίσας εντός πλήθος μικρών κατοικιών. +Έκτισε δε και δύο άλλα τοιαύτα φιλανθρωπικά καταστήματα, +συνεργούσης εις τούτο και της αυτοκρατείρας Θεοδώρας. Και +άλλα μικροτέρου λόγου άξια τοιαύτα καταστήματα πολλά +ίδρυσεν ο Ιουστινιανός. Και παλάτιον βασιλικόν επί της +Ανατολικής όχθης του Βοσπόρου κείμενον μετέβαλεν εις +μοναστήριον μεγαλοπρεπές, χρησιμεύον ως άσυλον εις +γυναίκας, αι οποίαι ακουσίως ή εξ ανάγκης περιέπεσαν εις +αμαρτίαν και εζήτουν σωτηρίαν. + +Και ταύτα μεν εις την πρωτεύουσαν. + +Αλλά και εις τας εκτός της πρωτευούσης χώρας του Κράτους +έκτισεν ιερούς ναούς και μοναστήρια και ιδίως όπου διά +των ενεργειών του οι ιθαγενείς βάρβαροι προσήλθαν εις την +Χριστιανικήν πίστιν, καθώς εις την Λιβύην και Νουμιδίαν. +Αφιερούντο δε οι ναοί εκείνοι εις την πολιούχον και +υπέρμαχον στρατηγόν την Θεοτόκον. + +Πολλούς ναούς και μοναστήρια έκτισεν ο Ιουστινιανός εις +τας Ασιατικάς επαρχίας, ιδίως εις την Αρμενίαν, Μικράν +Ασίαν (όπου κατεδαφίσας τον μικρόν εν Εφέσω ναόν του +Ιωάννου Θεολόγου ανωκοδόμησε ναόν μεγαλοπρεπέστατον, +όμοιον προς τον εν Κωνσταντινούπολει, ναόν των Αγίων +Αποστόλων), εν Συρία (ιδίως εν Αντιοχεία και εν αυτή τη +Παλμύρα). Αλλά το περιφανέστατον, ονομαστότατον και +ιστορικώς διασημότατον είνε ο μέχρι σήμερον ως +μωαμεθανικόν τέμενος (κατά το παράδειγμα της Αγίας +Σοφίας) σωζόμενος εν Ιερουσαλήμ ναός της Θεοτόκου, τα +Άγια των Αγίων υπό των Χριστιανών καλούμενος, κτισθείς +εντός του περιβόλου των ανακτόρων του Σολομώντος, +πλησιέστατα του χώρου όπου ήτο κτισμένος ο ναός του +Σολομώντος. Τα Άγια των Αγίων, τα οποία αναφέρονται ως +μέγας ναός και εν τω Κορανίω, μετεβλήθησαν υπό του +Χαλίφου Ομέρ του καταλαβόντος το 637 την Ιερουσαλήμ εις +τέμενος ήτοι Τζαμίον Μωαμεθανικόν επί δε του χώρου του +ναού του Σολομώντος ο Χαλίφης Αβδελμαλέκ (685 — 705 μ. +Χ.) έκτισε τέμενος Μωαμεθανικόν μεγαλοπρεπέστατον. + +Και εις άλλους δε τόπους της Παλαιστίνης έκτισεν ο +Ιουστινιανός ιερά. Εις Σαμάρειαν μετά την καταστολήν της +επαναστάσεως των Σαμαρειτών, αφού πολλοί εκ τούτων έγιναν +Χριστιανοί, επί του όρους Γαριζίου, του ιερού κέντρου των +Σαμαρειτών, έκτισε πέντε ναούς Χριστιανικούς. + +Μέγιστον και σημαντικώτατον εις την ιστορίαν της +Ελληνικής Εκκλησίας και του Ελληνισμού καθόλου είναι το +υπ' αυτού επί της κορυφής του όρους Σινά κτισθέν ιερόν, +το μέχρι σήμερον αποτελούν εν τω μέσω της Αραβικής ερήμου +όασιν και σταθμόν σπουδαιότατον του Ελληνισμού, μαρτύριον +τρανόν της άλλοτε κοσμοκρατείρας αρχής του και σήμερον +ακόμη κεκτημένον όχι μικράν ηθικήν σημασίαν. + +Τέλος δε τοσούτον πολλά και μεγάλα ήσαν τα υπό του +Ιουστινιανού εκτελεσθέντα κτίσματα, ώστε ο Προκόπιος, ο +περιγράψας αυτά εις πέντε ολόκληρα βιβλία, λέγει ότι ο +μεταγενέστερος κόσμος θεώμενος αυτά δεν ήθελε πιστεύσει +ότι «πάντα ανδρός ενός τυγχάνουσιν έργα όντα, αν μη τούτο +δι' ιδίας, συγγραφής ούτως τεκμηριωθή». + + + +&Συγκοινωνία, εμπορία και βιομηχανία&. + + + +Αλλ' η μεγαλοπραγμοσύνη του Ιουστινιανού, απέβλεπεν ιδίως +εις την ανάπτυξιν της συγκοινωνίας και την διά ταύτης +προαγωγήν της εμπορίας και της βιομηχανίας, και του +δημοσίου και του ιδιωτικού πλούτου, των δύο τούτων +μεγάλων πηγών της ευημερίας του λαού. Το Κράτος του +Ιουστινιανού το εκτεινόμενον από των Ηρακλείων στηλών +μέχρι του Περσικού κόλπου και άρχον απ' ευθείας της +Ευρώπης και της Δυτικής Ασίας και βορείου Αφρικής ή +εκτείνον εμμέσως επ' αυτάς την πολιτικήν προστασίαν και +δύναμιν, ήτο το μέγιστον και μοναδικόν εμπόριον, ήτοι +εμπορική αγορά της Ευρώπης, της Δυτικής Ασίας, και της +βορείου και Ανατολικής Αφρικής, και εις το κράτος τούτο +εισέρρεαν εκ πάσης γης τα πάντα. Ότι δε ο Ιουστινιανός +ιδιαιτέρως επρονόει και περί της εμπορικής συναφείας προς +το μέγα Περσικόν κράτος και διά τούτου προς την Κεντρικήν +Ασίαν, περί τούτου μαρτυρεί το κείμενον της προς τον +Χοσρόην συνθήκης του 556, όπου υπήρχαν, καθώς είδαμεν, +ιδιαίτεραι διατάξεις περί της μεταξύ των δύο κρατών +εμπορίας, πλην των άλλων δε και η διάταξις η προνοούσα +περί της αποφυγής της _κλεπτοτελωνίας_ (ή ως λέγομεν +ημείς, του λαθρεμπορίου). Διά των σχέσεων, τας οποίας +συνήψε προς την Αβησσυνίαν, εφρόντιζε κυρίως να διανοίξη +νέας οδούς εμπορικάς εις το κράτος, ιδίως ως προς την +εμπορίαν του πολυτιμοτάτου τότε φυσικού και βιομηχανικού +προϊόντος της μετάξης του καλλιεργουμένου εις την +Ανατολικήν Ασίαν. Είπαμεν ότι ο Ιουστινιανός ήθελεν η +εμπορία αυτή, η γινομένη έως τότε διά της Περσίας, να +διεξάγεται του λοιπού διά της Αβησσυνίας, και δι' εμπόρων +Αβησσυνών. Αλλ' αι ενέργειαί του απέτυχαν, διότι οι +Αβησσυνοί έμποροι δεν κατώρθωσαν να διαγωνισθούν προς +τους Πέρσας εμπόρους, οι οποίοι προλαμβάνοντες τους +Αβησσυνούς εξήγαν όλα τα εις τους λιμένας της Κίνας και +των Ινδιών συγκεντρούμενα προς εξαγωγήν εμπορεύματα +μετάξης. Αλλ' η θεραπεία του κακού ήλθεν άλλοθεν, ενώ +ακόμη εβασίλευεν ο Ιουστινιανός. Κατά τινα παράδοσιν δύο +μοναχοί κατώρθωσαν να εισαγάγουν εις το κράτος κρυφίως εκ +Κίνας μεταξόσπορον, ήτοι ωά βόμβυκος εντός του κοίλου των +ράβδων των· κατ' άλλην δε παράδοσιν Πέρσης τις ελθών εκ +της Κίνας εις την Κωνσταντινούπολιν έφερεν εντός νάρθηκος +τον πρώτον μεταξόσπορον. Όπως και αν έχη το πράγμα, επί +του Ιουστινιανού και διά των φροντίδων και των ενεργειών +του βασιλέως εκείνου εισήχθη το πολύτιμον προϊόν εις το +κράτος και ήρχισεν η παραγωγή της μετάξης, η οποία ήτο +γνωστή εις τους Έλληνας από των χρόνων του Αλεξάνδρου, +ίσως και πρότερον ακόμη, και εκαλείτο Σηρικόν ή Σηρική +(εκ του έθνους των Σηρών, του κατοικούντος την Κίναν ή +την Ινδικήν) και Μηδική, διότι εισήγετο εις το κράτος διά +της Μηδίας και Περσίας, ή διότι παρά των Μήδων πρώτοι οι +Έλληνες έμαθαν την χρήσιν της. Η παραγωγή της μετάξης από +την Κωνσταντινούπολιν διεδόθη και εις την κυρίως Ελλάδα +και ήτο επί αιώνας πολυτιμότατον βιομηχανικόν και +εμπορικόν προϊόν του κράτους. Από δε του δωδεκάτου αιώνος +κατέστη γνωστή η καλλιέργεια εις την Σικελίαν και την +Ιταλίαν και εκείθεν εγενικεύθη εις την Εσπερίαν. Ούτως η +βασιλεία του Ιουστινιανού εδώρησεν εις το Ελληνικόν +κράτος, εμμέσως δε εις την Ευρώπην, έν των γονιμωτάτων +βιομηχανικών και εμπορικών κεφαλαίων του πολιτισμένου +κόσμου. + + + +&Η σημασία της βασιλείας του Ιουστινιανού&. + + + +Του μεγάλου και μεγαλοπράγμονος βασιλέως η προσοχή δεν +περιωρίσθη απλώς εις τα της πολιτείας και εις τα εγκόσμια +συμφέροντα και την υλικήν ευδαιμονίαν των υπηκόων, αλλά +εστράφη και εις τα συμφέροντα τα πνευματικά και εις την +θρησκευτικήν και πνευματικήν ειρήνην του λαού. Το κράτος +από πολλού χρόνου εταράσσετο υπό θρησκευτικών ερίδων και +ιδίως υπό της θρησκευτικής αιρέσεως των Μονοφυσιτών, των +παραδεχομένων μίαν μόνον θείαν φύσιν του Χριστού, η οποία +απερρόφησε την ανθρωπίνην, και όχι δύο φύσεις ασυγχύτως +ηνωμένας, ως ανέκαθεν εδίδασκεν η Εκκλησία. Ο +Ιουστινιανός εκ φύσεως και ανατροφής ήτο ευσεβής, έλαβε +δε και παίδευσιν Θεολογικήν και φιλοσοφικήν. Ειργάσθη +λοιπόν μετά ζήλου εις την κατάπαυσιν των ερίδων +συγκαλέσας την πέμπτην Οικουμενικήν Σύνοδον (554 μ.Χ.), +διά της οποίας καθώς και διά του ιδικού του κύρους +επέτυχε την λύσιν της έριδος. Αυτός ο αυτοκράτωρ ως +θεολόγος συγχρόνως δε και μουσικός εποίησε το μέχρι +σήμερον εις την εκκλησίαν ψαλλόμενον τροπάριον κατά την +λειτουργίαν προ της Μικράς Εισόδου: «Ο μονογενής υιός και +λόγος του θεού αθάνατος υπάρχων και διά την ημετέραν +σωτηρίαν κτλ . . . Σαρκωθείς δε εκ της αγίας Θεοτόκου και +αειπαρθένου Μαρίας ατρέπτως ενανθρωπήσας· είς ων της +Αγίας Τριάδος, συνδοξαζόμενος τω Πατρί και τω Αγίω +Πνεύματι, σώσον ημάς». Εις το τροπάριον αυτό εκτίθεται +σαφώς και το δόγμα της εκκλησίας ως προς το μνημονευθέν +ζήτημα των φύσεων του Χριστού. + +Τοιαύτη εν συντόμω υπήρξεν η βασιλεία του Ιουστινιανού, +γονιμωτάτη και πλουσιωτάτη εις πολλά και ποικίλα έργα εν +πολέμω και εν ειρήνη. Τα έργα ταύτα μαρτυρούν βεβαίως ότι +ο Ιουστινιανός υπήρξεν αληθής βασιλεύς και η βασιλεία του +ως λαμπροτάτη και ενδοξοτάτη εθαυμάσθη δικαίως υπό των +συγχρόνων και υπό των μεταγενεστέρων. Βεβαίως δεν έλειπαν +και μερικά σκοτεινά σημεία εις την όλην λαμπράν εικόνα, +διότι ουδέν ανθρώπινον έργον είναι τέλειον και ουδεμία +βασιλεία η κυβέρνησις όσον και αν μεγαλουργήση, είναι +απηλλαγμένη καί τινων κακών. Και του Ιουστινιανού η +βασιλεία, μεταξύ των συγχρόνων είχε μεν τους μεγάλους +επαινέτας, αλλ' είχε και τους ολίγους δυσμενώς προς αυτόν +διακειμένους. Και ήτο δυνατόν ανήρ τοσαύτην συγκεντρών +εις τας χείρας του εξουσίαν, των πάντων επιλαμβανόμενος, +τα πάντα αυτός εκτελών, το βασιλικόν αξίωμα ως ουδείς των +προ αυτού καταστήσας αυταρχικήν μοναρχίαν, αληθή +αυτοκρατορικήν αρχήν, να μη προκαλή εναντίον της +κυβερνήσεως αντιπολίτευσιν, μη δυναμένην μεν να εκδηλωθή +διά λόγου και διά γραφής, αλλ' ουχ ήττον δυσμενέστατα +καθ' εαυτήν κρίνουσαν τας Κυβερνητικάς πράξεις; + +Άλλως τε όχι μεν αυτός ο αυτοκράτωρ Ιουστινιανός, αλλ' οι +υπ' αυτού εκλεγόμενοι πολιτικοί και στρατιωτικοί άρχοντες +του κράτους και αυτοί οι αυλικοί του δεν ήσαν άνθρωποι +άμεμπτοι ηθικώς. Ο Ιωάννης Καππαδόκης, ο κατέχων τρόπον +τινά θέσιν πρωθυπουργού, ήτο ανήρ δυνατώτατος μεν το +πνεύμα και ικανώτατος «γνώναι τα δέοντα», αλλά συγχρόνως +πονηρός, πλεονέκτης και παντελώς απαίδευτος· ο Βελισάριος +ήτο μέγας στρατηγός, αλλ' όχι απηλλαγμένος καί τινος +δουλοπρεπείας. Τοιούτοι ήσαν πολύ περισσότερον ο Ναρσής +και οι άλλοι στρατηγοί· ο Τριβωνιανός ήτο μεν εις άκρον +πεπαιδευμένος ανήρ και μέγας νομοδιδάσκαλος, αλλ' όχι +αυστηρών ηθικών αρχών εις τον βίον, φιλήδονος δε και +πλεονέκτης. Πάσα λοιπόν κατά των ανθρώπων τούτων +υπολανθάνουσα αντιπολίτευσις εστρέφετο και κατά του +Ιουστινιανού. Τοιούτου δέ τινος αντιπολιτευτικού +φρονήματος προϊόν και έκφρασις υπήρξεν ανέκδοτος τις +ιστορία, εκδοθείσα μετά τον θάνατον του Ιουστινιανού και +αποδιδομένη εις αυτόν τον μέγαν εξυμνητήν της βασιλείας +του Ιουστινιανού ιστοριογράφον Προκόπιον. Εις την +ιστορίαν αυτήν διά ζοφερωτάτων χρωμάτων παριστάνεται η +όλη κυβέρνησις του βασιλέως και ο ιδιωτικός βίος της +Θεοδώρας ο προ του γάμου της μετά του Ιουστινιανού, καθώς +και άλλων ανδρών της αυλής ο βίος. Καθ' όμοιον τρόπον +περιγράφεται και ο οικογενειακός βίος του Βελισαρίου και +μάλιστα της γυναικός του Αντωνίνης. + +Η προς κακολογίαν τάσις της «Ανεκδότου ιστορίας» +προβαίνει τόσον, ώστε όχι μόνον αι γενόμεναι εις το +κράτος βαρβαρικαί επιδρομαί και αι εκ τούτων ζημίαι να +αποδίδωνται εις τα σφάλματα του Ιουστινιανού, αλλά και +αύται αι φυσικαί θεομηνίαι εις τας αμαρτίας του. Τοιαύται +θεομηνίαι ήσαν οι μεγάλοι σεισμοί οι γενόμενοι κατά τα +έτη 527 και 529, ότε πολλαί του κράτους πόλεις έπαθαν +δεινάς συμφοράς, ιδίως δε η Αντιόχεια, η Βηρυτός (όπου +κατέπεσε και το κτίριον της Νομικής σχολής καταθάψαν τους +εντός αυτής σπουδάζοντας νέους ευγενών οίκων), η +Κωνσταντινούπολις, η Κόρινθος, το Δυρράχιον. Ωσαύτως δε ο +φοβερός λοιμός, ο οποίος κατά το έτος 531 και ιδίως το +542 μ.Χ. εξ Αιγύπτου αναφανείς έκαμε μεγάλην φθοράν όχι +μόνον εις το κράτος το ελληνικόν, αλλά και εις την +Περσίαν και εις το πλείστον της Ευρώπης. Ο λοιμός ήτο +όμοιος προς τον του 429 π. Χ. κατά τον Πελοποννησιακόν +πόλεμον εκ Λιβύης εις Αθήνας ενσκήψαντα και προς τον πολύ +μετά τον Ιουστινιανόν το 747 μ.Χ. επί του Κωνσταντίνου +του Ε' μαστίσαντα πάλιν το κράτος, πολλάκις δε και μέχρι +των καθ' ημάς χρόνων αναφανέντα εις πολλά μέρη της +οικουμένης. Και τοιαύται μεν κατηγορίαι, ελεγχόμεναι +αμέσως ως ανυπόστατοι, μαρτυρούν απλώς το ανυπόστατον και +τερατωδώς υπερβολικόν και των άλλων πιθανωτέρων +φαινομένων κατηγοριών κατά της κυβερνήσεως του +Ιουστινιανού. + +Η μόνη ουσιαστική κατηγορία η γενομένη υπό πολλών κατά +του Ιουστινιανού είναι ότι ούτος έκλεισε το 529 μ.Χ. ή +βραδύτερον την εν Αθήναις φιλοσοφικήν σχολήν, την απ' +αιώνων εις την πόλιν ταύτην υπάρχουσαν. Αλλ' η πράξις +εκείνη προήλθεν εκ του προς την Χριστιανικήν πίστιν ζήλου +του, διότι η εν Αθήναις Σχολή εκπροσωπούσα τον αρχαίον +Ελληνικόν κόσμον, εκ του πνεύματος της ενταύθα +διδασκομένης φιλοσοφίας εθεωρείτο και ως λείψανον του +αρχαίου ειδωλολατρικού βίου. Σημειωτέον δε ότι επί του +Ιουστινιανού, μολονότι προ 150 ήδη ετών διά νόμων είχε +καταργηθή εις το κράτος η ειδωλολατρεία, υπήρχαν ακόμη +φανεροί και κρύφιοι μυριάδες εκ των θιασωτών της αρχαίας +Ελληνικής θρησκείας, δυσμενώς εννοείται διακείμενοι προς +την πολιτείαν του μεγάλου και πανισχύρου αυτοκράτορος και +θερμοτάτου ζηλωτού και υπερμάχου της Χριστιανικής +πίστεως. + +Ο Ιουστινιανός κατεκρίθη υπό τινων και ως λίαν δεσποτικός +μονάρχης. Είναι αληθές ότι ο Ιουστινιανός διά του αρχικού +χαρακτήρος και διά του ηθικού μεγαλείου του κατέστησε την +αρχήν την αυτοκρατορικήν ισχυροτάτην, «πρώτος, ως λέγει ο +Αγαθίας, εν τοις κατά το Βιζάντιον βεβασιλευκόσιν +αυτοκράτωρ ονόματί τε και πράγματι αποδεδειγμένος». Αλλ' +ακριβώς εις την τοιαύτην δύναμιν της αυτοκρατορικής +αρχής, την οποίαν δύναμιν περιεποίησεν εις εαυτόν διά της +περί το άρχειν αρετής, εφάνη και μεγαλόψυχος και +μετριοπαθής, συγχωρήσας και αυτούς τους επιβουλεύσαντας +την ζωήν του. Το ότι έκ τινος δίκης περί επιβουλής κατά +της ζωής του αυτοκράτορος ανεμίχθη αδίκως και το όνομα +του Βελισαρίου, δεν ήτο τούτο σφάλμα, του Ιουστινιανού, ο +οποίος και εις την περίστασιν αυτήν εφάνη γενναιόψυχος. +Είναι δε μύθος το βραδύτερον λεχθέν ότι ο Βελισάριος +στερηθείς την περιουσίαν περιήλθε περί τα έσχατα του βίου +εις κατάστασιν επαίτου. Η διάδοσις αυτή προήλθε βέβαια εκ +της συγχύσεως των περί Βελισαρίου λεγομένων προς τα περί +του Ιωάννου Καππαδόκου αληθώς λεγόμενα, ο οποίος, αφού +έπαθεν άξια των όσων έπραξε κακών, κατήντησε να τελευτήση +τον βίον εν τη εξορία επαιτών «άρτον ή οβολόν εκ των +προσπιπτόντων». Λέγει δε ο Προκόπιος περί της μεγαθυμίας +του Ιουστινιανού προς τους επιβουλεύοντας κατά του θρόνου +και της ζωής αυτού: «τεκμήριον δε της του βασιλέως +φιλανθρωπίας και τούτο ότι οι επιβουλεύσαντες κατ' αυτού +μέχρι φόνου όχι μόνον διετηρήθησαν εις την ζωήν, αλλά και +των αξιωμάτων ως στρατηγών, υπάτων και πατρικίων δεν +εστερήθησαν». Εξαίρων δε την τοιαύτην φιλανθρωπίαν του +ήθους και το γενναίον και μεγάθυμον του φρονήματος του +Ιουστινιανού τον παραβάλλει προς το ιδεώδες Ομηρικών +βασιλέων («επεί και πατήρ ως ήπιός εστι καθ' Όμηρον»). + +Τέλος παρά πάντα τα λεχθέντα υπό των συγχρόνων και των +μεταγενεστέρων κατά της πολιτείας και των πράξεων του +Ιουστινιανού, οποία δύνανται να λεχθούν και κατά πάσης εν +τω κόσμω βασιλείας, η μεγάλη ιστορία του κόσμου εξύμνησεν +ανέκαθεν και εξυμνεί το μεγαλείον της βασιλείας ταύτης. Ο +Ιουστινιανός υπό του συγχρόνου του Χριστιανικού κόσμου +ετιμάτο ως μέγας βασιλεύς της Οικουμένης. Ο Προκόπιος +εκφράζων την επίσημον των συγχρόνων γνώμην λέγει περί της +βασιλείας του Ιουστινιανού, ότι ούτος «παραλαβών την +πολιτείαν πλημμελώς κινουμένην, μεγέθει μεν αυτήν μείζω +τε και πολλώ επιφανεστέραν ειργάσατο, εξελάσας ενθένδε +τους εκ παλαιού βιασαμένους αυτήν βαρβάρους . . πολλάς +προσεποίησεν ήδη τη Ρωμαίων αρχή πολιτείας αλλοτρίας, +_πόλεις δε αναρίθμους_ δεδημιούργηκεν ου πρότερον ούσας· +πλανωμένην δ' ευρών την περί Θεού δόξαν (ένεκεν των +αιρέσεων), αναιρέσας τας πεπλανημένας ιδέας, διεπράξατο +εν τω βεβαίω της πίστεως επί μιας ιστάναι κρηπίδος· προς +δε και τους νόμους λαβών τω τε παμπληθεί σκοτεινούς όντας +και συγκεχυμένους, αποκαθάρας αυτούς της τερθρείας . . +ευδαίμονι βίω την πολιτείαν συνώκισεν. Αλλά και βαρβάροις +πανταχόθεν υποκειμένην την Ρωμαίων αρχήν στρατιωτών τε +πλήθει επέρρωσε και οχυρωμάτων οικοδομίαις απάσας αυτής +τας εσχατιάς ετειχίσατο». Ακολούθως ο Προκόπιος, +παραβάλλων τον Ιουστινιανόν προς τον υπό του Ξενοφώντος +ως ιδεώδες μεγάλου μονάρχου εξυμνηθέντα βασιλέα των +Περσών Κύρον τον μέγαν, θεωρεί την του Κύρου αρχήν +παιδιάν, παραβαλλομένην προς την του Ιουστινιανού ως προς +την εσωτερικήν και την εξωτερικήν αξίαν. Τέλος ο +Προκόπιος θεωρεί τον Ιουστινιανόν ως το ιδεώδες βασιλέως +λέγων «ον δη και φύσει βασιλέα καλών τις, οίμαι, ορθώς αν +είποι». + + + +&Η ιστορική αθανασία και το ιστορικόν κλέος του +Ιουστινιανού&. + + + +Αλλ' εάν ο σύγχρονος του Ιουστινιανού Ελληνικός κόσμος +ούτως έκρινε τα κατά τον Ιουστινιανόν, όχι με ολιγώτερον +θαυμασμόν και ευλάβειαν ητένισε προς τον άνδρα ο +Ευρωπαϊκός μεσαιωνικός κόσμος. + +Ο βασιλεύς ούτος καθ' όλον τον μεσαίωνα υπό των σοφών της +Ευρώπης νομοδιδασκάλων ετιμήθη ως δημιουργός της νομικής +επιστήμης. Μεταξύ δε των χριστιανών ηγεμόνων της Ευρώπης +κατά τον μεσαίωνα εθεωρείτο το ιδεώδες Χριστιανού +βασιλέως. Οι βασιλείς της Γερμανίας, οι λεγόμενοι και +αυτοκράτορες του εν τη Δύσει Αγίου Ρωμαϊκού κράτους, +εσεμνύνοντο καλούντες εαυτούς διαδόχους του Ιουστινιανού +και κληρονόμους της εν Ευρώπη αρχής του. Αυτοί οι λαοί +της Ιταλίας τον εθεώρουν ως νόμιμον διάδοχον των Ρωμαίων +αυτοκρατόρων και την υπ' αυτού ανάκτησιν της Ιταλίας +εθεώρουν αποκατάστασιν της νομίμου εν Ιταλία +αυτοκρατορικής αρχής. Ευγλωττότατος κήρυξ της +επικρατούσης εις την Ιταλίαν και την λοιπήν Ευρώπην περί +τα τέλη ακόμη του Μεσαίωνος μεγάλης ιδέας περί +Ιουστινιανού έγεινεν ο πρώτος μέγας της αναγεννωμένης +Ιταλίας και της όλης Ευρώπης ποιητής Δάντης. Αυτός εις το +περίφημον επικόν ποίημα το καλούμενον Θείαν Κωμωδίαν +περιγράφων την κατά φαντασίαν περιπλάνησίν του εις τον +Άδην και την διά του Καθαρτηρίου εις την Παράδεισον +μετάβασιν βλέπει εντός του Παραδείσου τον Ιουστινιανόν +περιβεβλημένον αίγλην φωτός εξαισίαν θαμβούσαν την +όρασιν. Η δε αγία μορφή αποκαλύπτεται διά των λέξεων +«Ήμην Καίσαρ, είμαι Ιουστινιανός Cesare fui, sono +Gustinianos»,) εις αντίθεσιν της εφημέρου εν τω κόσμω +αρχής του ως αυτοκράτορος προς την αθανασίαν, την οποίαν +απέκτησεν εις την ιστορίαν ως Ιουστινιανός, και αυτός ως +ενσάρκωσις μεγάλου αυτοκράτορος νομοθέτου εικονίζει και +ερμηνεύει εκ του ύψους της αθανασίας, διά του λόγου του +προς τον μέγαν ποιητήν, ολόκληρον την μέχρι των χρόνων +του ποιητού αυτού ιστορίαν της Ρώμης, της Ιταλίας και της +Ευρώπης και τα εκ ταύτης διδάγματα. + +Αλλ' αν η Ευρώπη και ολόκληρος ο πολιτισμένος κόσμος μετά +θαυμασμού και σεβασμού ευγνώμονος ατενίζουν προς την +μεγαλοπρεπή ιστορικήν μορφήν του Ιουστινιανού, του +ιδρυτού της συστηματικής επιστήμης του δικαίου, του +προαγαγόντος το κράτος του Χριστιανισμού εις τας τρεις +ηπείρους, του ηγεμόνος του εκπροσωπούντος εις ύψιστον +βαθμόν την Ρωμαϊκήν κοσμοκρατορίαν υπό την ιδέαν την +Χριστιανικήν, η Ελλάς και το Ελληνικόν έθνος ιδιαίτερον +οφείλουν σεβασμόν εις την μνήμην του βασιλέως, διά του +οποίου το Ελληνικόν Χριστιανικόν κράτος της +Κωνσταντινουπόλεως ανήλθεν εις ανυπέρβλητον ύψος +εξωτερικού και εσωτερικού μεγαλείου, του αυτοκράτορος, +του κτίσαντος ή ανοικοδομήσαντος τόσας πόλεις εις τας +Ελληνικάς χώρας της Ασίας, της Ευρώπης και της Αφρικής, +του καταλιπόντος αθάνατον μνήμην εις την ιστορίαν της +Εκκλησίας, του ιδρύσαντος τόσα μνημεία της Ελληνικής +τέχνης και μεγαλοφυίας, του κτίσαντος τον ναόν της Αγίας +Σοφίας! + + + +ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ + + + +Σελ. + Γενικός χαρακτήρ της βασιλείας του Ιουστινιανού.... 5 + Πολεμικά έργα..................................... 22 + Έκτασις και δύναμις του κράτους του Ιουστινιανού.. 51 + Ειρηνικά έργα του Ιουστινιανού.— Η νομοθεσία του . 56 + Κτίσματα και μνημεία αρχιτεκτονικά................ 62 + Συγκοινωνία, εμπορία και βιομηχανία............... 74 + Η σημασία της βασιλείας του Ιουστινιανού.......... 77 + Η ιστορική αθανασία και το ιστορικόν κλέος του + Ιουστινιανού...................................... 84 + +*** + +1) Ο Ιουστινιανός γράφων προς τον «αδελφόν» του Χοσρόην +(μόνον τους βασιλείς της Περσίας προσηγόρευαν αδελφούς οι +Χριστιανοί αυτοκράτορες) απαριθμεί τας συνήθεις τιμητικάς +προσωνυμίας, όσας και εις τον πρόλογον του Κώδικός του +παραθέτει· «Ο Αυτοκράτωμ Καίσαρ, Φλαύιος Ιουστινιανός ο +Αλαμανικός, Γοτθικός, Φραγκικός, Γερμανικός, Αντικός, +Αλανικός, Βανδηλικός, Αφρικανός (νικητής δηλονότι πάντων +τούτων των εθνών), ευσεβής, ευτυχής, νικητής και +τροπαιούχος, αεισέβαστος Αύγουστος (Λατινιστί semper +Augustus).» Η δε επιστολή τον Χοσρόου είχε περσιστί τους +εξής τίτλους· «Θείος, αγαθός, ειρηνοπάτριος, αρχαίος +Χοσρόης, βασιλεύς βασιλέων, ευτυχής, ευσεβής, αγαθοποιός, +ω τινι θεοί μεγάλην τύχην και μεγάλην βασιλείαν δεδώκασι, +γίγας γιγάντων, ος εκ θεού χαρακτηρίζεται, Ιουστινιανώ +Καίσαρι αδελφώ ημετέρω». + + + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Emperor Justinian, by Pavlos Karolidis + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EMPEROR JUSTINIAN *** + +***** This file should be named 36096-0.txt or 36096-0.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/3/6/0/9/36096/ + +Produced by Sophia Canoni + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/36096-0.zip b/36096-0.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b13a8ed --- /dev/null +++ b/36096-0.zip diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt new file mode 100644 index 0000000..6312041 --- /dev/null +++ b/LICENSE.txt @@ -0,0 +1,11 @@ +This eBook, including all associated images, markup, improvements, +metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be +in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES. + +Procedures for determining public domain status are described in +the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org. + +No investigation has been made concerning possible copyrights in +jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize +this eBook outside of the United States should confirm copyright +status under the laws that apply to them. diff --git a/README.md b/README.md new file mode 100644 index 0000000..679213f --- /dev/null +++ b/README.md @@ -0,0 +1,2 @@ +Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for +eBook #36096 (https://www.gutenberg.org/ebooks/36096) |