initial commit of ebook 36096HEADmain

5 files changed, 2658 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/36096-0.txt b/36096-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..9ad204a
--- /dev/null
+++ b/36096-0.txt
@@ -0,0 +1,2642 @@
+The Project Gutenberg EBook of Emperor Justinian, by Pavlos Karolidis
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Emperor Justinian
+
+Author: Pavlos Karolidis
+
+Release Date: May 13, 2011 [EBook #36096]
+
+Language: Greek
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EMPEROR JUSTINIAN ***
+
+
+
+
+Produced by Sophia Canoni
+
+
+
+
+Note: The tonic system has been changed from polytonic to
+monotonic, the spelling of the book has not been changed
+otherwise. Words in italics are included in _, while bold
+words have been included in &.  One footnote has been
+placed at the end of the book.
+
+Σημείωση: Το τονικό σύστημα έχει αλλάξει από πολυτονικό
+σε μονοτονικό. Κατά τα άλλα έχει διατηρηθεί η ορθογραφία
+του βιβλίου.  Λέξεις με πλαγίους χαρακτήρες περικλείονται
+σε _, ενώ λέξεις με έντονους χαρακτήρες σε &. Μία
+υποσημείωση σελίδας έχει μεταφερθεί στο τέλος του
+βιβλίου.
+
+
+
+Π. ΚΑΡΟΛΙΔΟΥ
+
+
+Ο ΑΥΤΟΚΡΑΤΩΡ
+ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΣ
+
+
+
+ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ 1905
+
+
+
+ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ
+ΠΡΟΣ ΔΙΑΔΟΣΙΝ
+ΩΦΕΛΙΜΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ
+
+ΑΡΙΘ. 71 — ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 1905
+
+
+
+
+ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ ΡΑΦΤΑΝΗ-ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ
+
+
+
+
+Ο ΑΥΤΟΚΡΑΤΩΡ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΣ
+
+
+
+&Γενικός χαρακτήρ της βασιλείας τον Ιουστινιανού.&
+
+
+
+Μεταξύ των ενδοξοτέρων ηγεμόνων εις την ιστορίαν του
+κόσμου, και ιδίως την του Ελληνικού έθνους, είναι ο
+αυτοκράτωρ Ιουστινιανός Α', βασιλεύσας κατά τα έτη 527 —
+565 μ.Χ. Ο Ιουστινιανός είνε εκ των ηγεμόνων εκείνων, οι
+οποίοι καθήμενοι επί θρόνων ισχυρών και διέποντες τας
+τύχας μεγάλων κρατών, επέδρασαν επί της τύχης όχι μόνον
+των ιδίων αυτών λαών, αλλά και της όλης ανθρωπότητος.
+
+Ανήλθεν εις τον θρόνον του Ανατολικού Ρωμαϊκού κράτους,
+ακριβώς ότε τούτο ευρίσκετο εις την αρχήν της μεγίστης
+εξωτερικής του δυνάμεως και της εσωτερικής ακμής του.
+Προικισμένος με μεγάλην διάνοιαν και ισχυράν θέλησιν,
+προσέτι δε μορφωμένος άριστα πνευματικώς και εμπνεόμενος
+από ευγενή φιλοδοξίαν, ειργάσθη δι' όλου του χρόνου της
+38ετούς βασιλείας του προς διάπραξιν μεγάλων έργων εν
+ειρήνη, και εν πολέμω. Δι' επιτυχών πολέμων έδωκεν εις το
+κράτος του έκτασιν διπλασίαν της επί των προκατόχων του
+και ανεγνωρίσθη υπό ολοκλήρου της χριστιανικής δυτικής
+Ευρώπης ως υπέρτατος κυρίαρχος. Εν ειρήνη επλούτισε και
+εκόσμησε το κράτος διά μεγάλων έργων επιστήμης και
+τέχνης. Διά συναγωγής παλαιοτέρων και εκδόσεως νέων νόμων
+ανέπτυξε και εστερέωσε την εσωτερικήν ευνομίαν και
+ευημερίαν του κράτους. Διά λαμπρών μνημείων εστόλισε την
+πρωτεύουσαν και άλλας πόλεις και διά μεγαλοπρεπών
+χριστιανικών ναών ανύψωσε την χριστιανικήν καλλιτεχνίαν
+και δι' αυτής το θρησκευτικόν αίσθημα· εξ άλλου δε διά
+της οικοδομής πόλεων, φρουρίων, τειχών, οχυρωμάτων και
+της κατασκευής οδών αμαξιτών, γεφυρών, υδραγωγείων,
+λουτρώνων, ηγωνίσθη να στερεώση την εξωτερικήν ασφάλειαν
+και την εσωτερικήν ευημερίαν των υπηκόων. Προς τούτοις,
+προστατεύων το εμπόριον και την βιομηχανίαν, ήνοιξε και
+δύο νέας οδούς, και ενεκαίνισε πηγάς πλούτου και
+εφευρέσεων βιοτεχνικών εις το κράτος του. Τέλος διά του
+ζήλου του υπέρ της χριστιανικής πίστεως ειργάσθη εξ ενός
+προς εμπέδωσιν της θρησκευτικής ειρήνης του κράτους, και
+εξ άλλου προς διάδοσιν της χριστιανικής πίστεως μεταξύ
+βαρβάρων λαών. Δι' όλα ταύτα η βασιλεία του Ιουστινιανού
+Α' κατέλαβε θέσιν περιφανή εις την ιστορίαν. Η
+εξιστόρησις του βίου του είνε διδακτικωτάτη και αξία
+μελέτης διά πάντα Έλληνα.
+
+Ο Ιουστινιανός Α' είναι ο δέκατος πέμπτος των από
+Κωνσταντίνου του Μεγάλου βασιλευσάντων αυτοκρατόρων,
+ανελθών εις τον θρόνον τω 527 μ.Χ. ήτοι 197 έτη μετά την
+κτίσιν της Κωνσταντινουπόλεως και 190 έτη μετά τον
+θάνατον Κωνσταντίνου του Μεγάλου. Ο οίκος του δεν
+διεκρίνετο διά την αρχαίαν αριστοκρατικήν καταγωγήν. Ήτο
+μεν ανεψιός αυτοκράτορος· αλλ' ο αυτοκράτωρ εκείνος,
+Ιουστίνος Α', βασιλεύσας από 518 μέχρι 527 μ.Χ., ήτο ο
+πρώτος εκ του οίκου αναδειχθείς και εις τον
+αυτοκρατορικόν θρόνον ανελθών. Επί δε του προκατόχου του
+αυτοκράτορος Αναστασίου Α' ήτο αρχηγός της αυτοκρατορικής
+σωματοφυλακής, και κατήγετο εξ αφανών γονέων έχων πατρίδα
+την Μακεδονικήν πόλιν Ταυρήσιον (την ύστερον και νυν
+Αχρίδα). Εκεί εγεννήθη και ο Ιουστινιανός τω 483 μ.Χ. Την
+νεανικήν του ηλικίαν διήλθεν εις Κωνσταντινούπολιν ως εκ
+της θέσεως του θείου του.
+
+Εκεί δε και εξεπαιδεύθη με επιμέλειαν σπουδάσας κατά
+βάθος την νομικήν, προσέτι δε και την φιλοσοφίαν και
+θεολογίαν και την μουσικήν και την αρχιτεκτονικήν. Ησκήθη
+δε συγχρόνως εις τα στρατιωτικά και ήδη επί της βασιλείας
+του θείου του προήχθη εις του στρατηγού το αξίωμα. Επί
+της βασιλείας του Ιουστίνου ο Ιουστινιανός, ήδη τέλειος
+ανήρ, κατέλαβε σπουδαίαν θέσιν εις την κοινωνίαν και την
+πολιτείαν, προήχθη εις το αξίωμα Πατρικίου και εισήχθη
+εις την Σύγκλητον. Ένεκα δε της παιδεύσεώς του, της άλλης
+πνευματικής υπεροχής και της στενωτάτης συγγενείας προς
+τον άκληρον αυτοκράτορα, όχι μόνον ανήλθεν εις το αξίωμα
+συμβούλου, αλλά και σχεδόν αυτός διηύθυνε τα του κράτους,
+θεωρούμενος ως διάδοχος του θείου του. Ούτως επί της
+εννεαετούς βασιλείας του Ιουστίνου Α' (518 — 527) ο
+Ιουστινιανός ησκήθη και παρεσκευάσθη προσηκόντως εις το
+μέγα έργον του Κυβερνήτου της τότε έτι αχανούς
+αυτοκρατορίας. Και ναι μεν δεν υπήρχε νόμος καθιστών τον
+θρόνον κληρονομικόν εις οιονδήποτε οίκον αυτοκρατορικόν,
+ούτε κατ' έθος, ήτοι νόμον άγραφον, ήτο καθιερωμένον το
+σύστημα της κληρονομικής αρχής· αλλ' όμως οσάκις ο
+βασιλεύων είχεν υιούς ή άλλους στενούς συγγενείς αξίους
+της υπερτάτης αρχής, οι τοιούτοι εθεωρούντο ως φυσικοί
+δικαιούχοι του θρόνου και όχι σπανίως ανήρχοντο εις
+αυτόν. Τούτο συνέβη και ως προς τον Ιουστινιανόν τω 527.
+Τέσσαρας μήνας προ του θανάτου του θείου του, κατά
+Απρίλιον του έτους τούτου, προσελήφθη ως συμβασιλεύς, διά
+να καταλάβη ασφαλέστερον την αρχήν μετά τον θάνατον του
+Ιουστίνου. Έλαβε δε και την τιμητικήν προσηγορίαν
+_Αύγουστος_ (το οποίον σημαίνει κυρίως _Σεβαστός_ και είνε
+ανάλογον του σημερινού τίτλου μεγαλειότατος). Τον
+αύγουστον δε μήνα του αυτού έτους, αποθανόντος του
+Ιουστίνου, έγεινε βασιλεύς μονοκράτωρ.
+
+Ούτως από του 527 π.Χ. ο Ιουστινιανός εκάθητο επί θρόνου
+ηγεμονικού, ήρκει δε να έχη την αρετήν του άρχειν διά να
+κατασταθή βασιλεύς μεγαλεπήβολος και μεγαλουργός.
+
+Ο θρόνος της Κωνσταντινουπόλεως ήτο τότε ο λαμπρότατος
+της Οικουμένης και ως προς την εσωτερικήν και ως προς την
+εξωτερικήν δύναμιν και λάμψιν. Εσωτερικώς, το κράτος
+εκείνο ήτο το πλέον πολιτισμένον του κόσμου και το πλέον
+ευνομούμενον. Διεφύλαττεν όλους τους θησαυρούς της
+πολιτικής σοφίας και της στρατιωτικής τέχνης και όλας τας
+παραδόσεις του πνευματικού βίου των δύο μεγαλητέρων λαών
+του αρχαίου κόσμου, των Ελλήνων και των Ρωμαίων.
+Εξουσίαζε τας λαμπροτέρας και ενδοξοτέρας χώρας των τότε
+γνωστών τριών ηπείρων· είχε την τελειοτέραν βιομηχανίαν
+και τας εμπορικωτέρας πόλεις του κόσμου, και κατά
+συνέπειαν τας φύσει πλουσιωτάτας πηγάς του δημοσίου και
+του ιδιωτικού πλούτου. Κωνσταντινούπολις, Αλεξάνδρεια,
+Αντιόχεια, Δαμασκός, Βηρυτός, Έφεσος, Σμύρνη, Καισάρεια,
+Αδριανούπολις, Θεσσαλονίκη, εν μέρει και αυταί αι Αθήναι,
+ήσαν μεγαλοπόλεις και κέντρα ζωηράς πνευματικής και
+εμπορικής κινήσεως. Ήτο δε προσέτι εστία και κέντρον της
+Χριστιανικής πίστεως, της εκκλησίας και πάσης θεολογικής
+επιστήμης. Εξωτερικώς δε το κράτος τούτο ήτο το μέγιστον,
+κατά την έκτασιν, ισχυρόν και ως προς την πολιτικήν και
+ως προς την στρατιωτικήν δύναμιν, ένδοξον διά το παρελθόν
+του και σεβαστόν εις τους ξένους λαούς και μάλιστα τους
+χριστιανικούς. Εις την Ευρώπην δεν υπήρχε τότε κανέν
+κράτος δυνάμενον να παραβληθή προς αυτό, τουναντίον δε
+ολόκληρος η Ευρώπη, και μάλιστα όσον μέρος αυτής τότε
+είχε προσέλθη εις τον Χριστιανισμόν, ήτο τρόπον τινά
+άμεσον ή έμμεσον, πολιτικόν ή ηθικόν εξάρτημα του κράτους
+εκείνου.
+
+Εν Ευρώπη περιελάμβανε τότε κυρίως τας από του Δανουβίου
+μέχρι της Μεσογείου και από της Αδριατικής μέχρι του
+Αιγαίου και Ευξείνου εκτεινομένας χώρας (την νυν
+Ευρωπαϊκήν Τουρκίαν, Βουλγαρίαν, Σερβίαν, Βοσνίαν,
+Ερζεγοβίνην και το βασίλειον το Ελληνικόν)· αλλά και
+άλλαι χώραι της Ευρώπης: Ιταλία, Ισπανία, Γαλλία,
+Βρεττανία, όχι προ πολλού χρόνου, επί του Κωνσταντίνου
+του Μεγάλου και των διαδόχων του, ανήκαν εις το κράτος.
+Και αφού δε κατά τον 5 π.Χ. αιώνα κατελήφθησαν υπό
+βαρβάρων Γερμανικών εθνών, εθεωρούντο δικαιώματι
+κληρονομικαί χώραι του κράτους, δικαιουμένου να τας
+υποτάξη εις οιανδήποτε ευκαιρίαν· τινών μάλιστα των χωρών
+τούτων οι ηγεμόνες, ως ο των εν Ιταλία Ουστρογότθων, και
+επισήμως ανεγνώριζαν την κυριαρχίαν του αυτοκράτορος.
+Άλλων δε βαρβάρων οι άρχοντες, καθώς των εν Γαλλία
+Φράγκων, τον ανεγνώρισαν ως προστάτην και ηθικόν
+κυρίαρχον, λαμβάνοντες τιμητικώς το αξίωμα του _υπάτου_,
+και διοριζόμενοι πατρίκιοι εσεμνύνοντο διά τα αξιώματα
+ταύτα. Η Βρεττανία, πρώην επαρχία του κράτους, είχε
+καταληφθή τω 449 μ.Χ. υπό των βαρβάρων ειδωλολατρών
+Άγγλων, οι οποίοι, καθώς και οι τότε ειδωλολάτραι
+βάρβαροι Γερμανικοί λαοί της νυν Γερμανίας και των
+Σκανδιναυικών χωρών, οι και πρότερον μη υποτεταγμένοι εις
+τους Ρωμαίους, δεν είχαν σχέσιν προς το κράτος.
+Τουναντίον οι βάρβαροι Γερμανικοί λαοί των σημερινών
+Αυστριακών χωρών και οι κατοικούντες περί τον άνω και τον
+κάτω Δανούβιον (Γηπίδαι, Λογγοβάρδοι, Έρουλοι)
+ανεγνώριζαν ηθικώς την κυριαρχίαν του κράτους. Εις δε τας
+χώρας τας εκτεινομένας από του Δανουβίου και του Προύθου
+μέχρι του Βόλγα και του Καυκάσου, ήτοι τας νοτίους χώρας
+της σημερινής Ευρωπαϊκής Ρωσίας, κατώκουν διάφοροι
+Σλαυικοί και Μογγολικοί λαοί, οι οποίοι υπηρέτουν συνήθως
+εις τον στρατόν του κράτους ως μισθοφόροι, μεταβαλλόμενοι
+ενίοτε και εις ληστρικούς επιδρομείς. Οι κατοικούντες εις
+την Κριμαϊκήν και την περί αυτήν χώραν (Βόσπορον) Γότθοι
+ήσαν υπήκοοι του κράτους.
+
+Ούτως εν Ευρώπη το Ανατολικόν Ρωμαϊκόν Κράτος ήτο το
+μόνον ισχυρόν και πολιτισμένον, το πολιτικώς ή ηθικώς
+άρχον της ηπείρου ταύτης.
+
+Εν Αφρική η Αίγυπτος μέχρι του Σουδάν ήτο επαρχία του
+κράτους. Η Χριστιανική Αιθιοπία (η Αβησσυνία), η
+συνδεομένη ηθικώς προς το Ρωμαϊκόν κράτος από των χρόνων
+Κωνσταντίνου του Μεγάλου, έτι στενώτερον συνεδέθη επί του
+Ιουστινιανού, καθώς θα ίδωμεν. Όλη δε η λοιπή βόρειος
+Αφρική, εκτεινομένη από των δυτικών ορίων της Αιγύπτου
+μέχρι του Ατλαντικού και περιλαμβάνουσα τας ιστορικωτάτας
+χώρας της ηπείρου ταύτης, η ανήκουσα μέχρι του 429 μ.Χ.
+εις τον αυτοκράτορα, είχε μεν από του χρόνου εκείνου
+καταληφθή υπό βαρβάρου Γερμανικού λαού, των Βανδήλων,
+αλλ' εθεωρείτο ακόμη νόμιμος κτήσις της αυτοκρατορίας. Οι
+δε διατελούντες υπό τον ζυγόν των βαρβάρων Έλληνες και
+Ρωμαίοι κάτοικοι προσεδόκων μετά πόθου την επάνοδον υπό
+το σκήπτρον του Χριστιανού αυτοκράτορος.
+
+Εις την Ασίαν ο αυτοκράτωρ εδέσποζεν όλων των χωρών, όσαι
+κατέχονται σήμερον υπό των Οθωμανών, ήτοι της Μικράς
+Ασίας, Συρίας, Παλαιστίνης, του μεγαλειτέρου μέρους της
+Αρμενίας, Μεσοποταμίας, ήτοι της Ασσυρίας και Βαβυλωνίας.
+Και οι Σαρακηνοί Άραβες της βορείου Αραβίας, εις τους
+οποίους δεν είχεν ακόμη τότε κηρυχθή η διδασκαλία του
+Ισλάμ (ο προφήτης του Ισλάμ εγεννήθη πέντε έτη μετά τον
+θάνατον του Ιουστινιανού Α'), ανεγνώριζαν την κυριαρχίαν
+του αυτοκράτορος, τεταγμένοι υπό ηγεμόνας υποτελείς.
+Ωσαύτως οι άνωθεν της Αρμενίας παρά τον Καύκασον
+κατοικούντες τας σήμερον εις το Ρωσικόν κράτος
+υποκειμένας χώρας Λαζικήν και Γεωργίαν, ήσαν υπό την
+προστασίαν του αυτοκράτορος
+
+Ούτω το Ανατολικόν Ρωμαϊκόν Κράτος, ήτο το μεγαλείτερον,
+το ισχυρότερον και το λαμπρότερον και εις τας τρεις
+ηπείρους του αρχαίου κόσμου, επί κεφαλής των πολιτισμένων
+χωρών και των τριών ηπείρων.
+
+Είνε αληθές ότι εις την Ασίαν υπήρχαν τότε και άλλα
+κράτη: Περσία, Ινδική, Κίνα, Ιαπωνία. Αλλά εκ τούτων η
+μεν Κίνα και η Ιαπωνία εις ουδεμίαν σχέσιν ή συνάφειαν
+διετέλουν προς τον λοιπόν κόσμον. Η Ινδία, ήτοι το
+Ινδοστάν, ήτο διηρημένη εις μικρά έθνη και κράτη. Μόνον
+το Περσικόν κράτος το εις την Μέσην Ασίαν, όπερ δεν ήτο
+συνέχεια του εκ της αρχαίας ιστορίας γνωστού Περσικού
+κράτους των Αχαιμενιδών, του καταλυθέντος υπό του
+Αλεξάνδρου, αλλά νέον Περσικόν κράτος, το καλούμενον
+κράτος των Σασσανιδών από του ονόματος της δυναστείας, το
+ιδρυθέν τω 226 μ.Χ. υπό του Αρταξέρξου υιού του Σασσάν,
+είχεν ιστορικήν τινα και πολιτικήν σπουδαιότητα και
+δύναμιν υλικήν και ηθικήν, δυναμένην οπωσδήποτε να
+αντιταχθή προς το Ελληνικόν· και τούτο ακριβώς, καθώς θα
+ίδωμεν, ημφισβήτησε προς τον Ιουστινιανόν την επί της
+Δυτικής Ασίας ηγεμονίαν.
+
+Εκ της ούτω σκιαγραφηθείσης θέσεως του κοινώς καλουμένου
+Βυζαντινού κράτους εν συγκρίσει και απέναντι των εθνών
+και χωρών της λοιπής Ευρώπης, της βορείου Αφρικής και του
+Περσικού κράτους της Ασίας, εννοείται εκ των προτέρων η
+πολιτική η επιβαλλομένη εις μέγαν και μεγαλουργόν
+αυτοκράτορα, οποίος ήτο ο Ιουστινιανός. Ανήρ
+βασιλοπρεπής, αρχικός, δραστήριος έχων ισχυράν συνείδησιν
+της βασιλικής δυνάμεως και της υψηλής και μεγάλης του
+θέσεως, κατείχετο υπό φιλοδοξίας να φανή αληθής Ρωμαίος
+αυτοκράτωρ. Ούτως εξήσκει υπερτάτην κυριαρχίαν επί των
+χωρών, όσαι υπήγοντο μεν πρότερον εις το Ρωμαϊκόν κράτος,
+περιήλθαν δε κατόπιν εις βαρβάρους ηγεμόνας, και εν
+ανάγκη διά της βίας τας υπέτασσεν εις την θέλησίν του ή
+και κατέλυε τας αρχάς των. Φυσικόν δε ήτο να φέρεται προς
+τον υπερήφανον βασιλέα της Περσίας ως υπέρτερος αυτού
+κατά την δύναμιν και το μεγαλείον, και προκαλούμενος να
+πολεμή προς αυτόν ισχυρώς και επιμόνως. Ταύτα εξηγούν εκ
+των προτέρων τας μεγάλας εκστρατείας του Ιουστινιανού εις
+την Αφρικήν και την Ιταλίαν και τους μακροχρονίους και
+επανειλημμένους αγώνας προς τους Πέρσας.
+
+Αλλ' εκτός των τοιούτων μεγάλων πολέμων προς τους
+βαρβάρους της Δύσεως και προς τους Πέρσας, η βασιλεία του
+Ιουστινιανού είχε να παλαίση και προς άλλους εντός του
+Κράτους βαρβάρους εχθρούς. Το κράτος του Ιουστινιανού
+ωμοίαζε, καθώς λέγει Γερμανός ιστορικός, προς μεγάλην
+ευτυχισμένην νήσον πολιτισμού περικυκλουμένην από Ωκεανόν
+βαρβαρότητος. Ακριβώς δε διότι ήτο το μόνον μέγα άσυλον
+του πολιτισμού, διά τούτο περιεστοιχίζετο υπό πολλών
+βαρβάρων λαών. Η γεωγραφική θέσις του ιδίως εν Ευρώπη ήτο
+τοιαύτη, ώστε ευκόλως ο βαρβαρικός κόσμος περιήρχετο εις
+συνάφειαν προς τας κυριωτάτας επαρχίας του κράτους. Διότι
+εις την Ευρώπην μεταξύ των Καρπαθίων ορέων, του ποταμού
+Δανουβίου και προς ανατολάς τούτων μέχρι των Ουραλίων και
+του Καυκάσου κατώκουν πλήθη βαρβάρων ευκόλως
+μεταναστεύοντα. Τα πλήθη εκείνα διερχόμενα τον Δανούβιον
+επροχώρουν προς τον Αίμον, διεχύνοντο εις τας
+κεντρικωτάτας του κράτους επαρχίας, Θράκην και
+Μακεδονίαν, και ηπείλουν και αυτήν ακόμη την πρωτεύουσαν.
+
+Τουναντίον εις την Ασίαν το κράτος εφρουρείτο εναντίον
+τοιούτων επιδρομών από του Καυκάσου δι' αυτών των Περσών,
+των άλλως πολεμίως ως επί το πολύ διακειμένων, οι οποίοι
+εφρούρουν τας Καυκασίας ή Κασπίας λεγομένας Πύλας και
+ημπόδιζαν την εις τας Ασιατικάς επαρχίας εισβολήν των
+πέραν του Καυκάσου βαρβάρων. Εναντίον δε των από της
+Κεντρικής και ανατολικής Ασίας βαρβάρων αυτό το Περσικόν
+κράτος απετέλει φραγμόν ισχυρόν και ανυπέρβλητον. Αλλ'
+ένεκα της ευκολίας με την οποίαν εν Ευρώπη οι πέραν του
+Δανουβίου βάρβαροι ηδύναντο να εισβάλουν εις το κράτος,
+συνέβησαν κατά τους χρόνους τούτους και επί της βασιλείας
+του Ιουστινιανού πράγματα παράδοξα. Ενώ ο πολύς στρατός
+του αυτοκράτορος διεξήγε μεγάλους πολέμους εις Αφρικήν,
+Ιταλίαν, Ισπανίαν και επί των ορίων της Περσίας παρά τον
+Καύκασον και τον Τίγρητα, αι κεντρικαί επαρχίαι του
+κράτους, και αυτή ενίοτε η πρωτεύουσα, εξετίθεντο εις
+επιδρομάς βαρβάρων, αι οποίαι ουδέν άλλο ήσαν ή μεγάλαι
+ληστρικαί επιδρομαί.
+
+Θα ίδωμεν ότι ο στρατός συνεκροτείτο κατά το πλείστον εκ
+βαρβάρων. Πλην των ολίγων εκ Μικράς Ασίας ιδίως Ελλήνων
+και Αρμενίων, το μεγαλείτερον μέρος συνίστατο από
+διαφόρους Γερμανικούς λαούς καθώς και από Σλαύους και από
+Μογγολικάς ή Ουννικάς φυλάς. Στρατηγοί δε και αξιωματικοί
+του στρατού ήσαν όχι σπανίως βαρβαρικής καταγωγής:
+Αρμένιοι, Γερμανοί, Ούννοι, ακόμη και Πέρσαι. Αλλά δεν
+δύναταί τις ένεκα τούτου να είπη ότι το κράτος του
+Ιουστινιανού δεν ήτο κατ' ουσίαν Ελληνικόν. Ναι μεν
+ελέγετο επισήμως Ρωμαϊκόν, και ο αυτοκράτωρ εκαλείτο
+Βασιλεύς Ρωμαίων και ο λαός ελέγετο Ρωμαϊκός και οι
+πολίται, Έλληνες κατά μέγιστον μέρος την καταγωγήν και
+την γλώσσαν, ωνομάζοντο Ρωμαίοι. Αλλά το όνομα _Ρωμαίος_
+είχε σημασίαν απλώς πολιτικήν, διότι το κράτος είχε
+προέλθει πολιτικώς εκ του αρχαίου παγκοσμίου Ρωμαϊκού
+κράτους. Οι πολίται εκαλούντο Ρωμαίοι, πρώτον διότι το
+όνομα τούτο πολιτικώς ήτο τότε εν μεγίστη τιμή,
+συνδεόμενον μετά της κοσμοκρατορίας των αρχαίων Ρωμαίων,
+δεύτερον, διότι το όνομα _Έλλην_ είχε λάβει τότε
+θρησκευτικήν σημασίαν και εσήμαινε τον πρεσβεύοντα την
+θρησκείαν των αρχαίων Ελλήνων, ήτοι τον _εθνικόν_, τον
+_ειδωλολάτρην_. Το όνομα _Γραικός_, διά του οποίου οι
+δυτικοί ήρχισαν να ονομάζουν τους Ελληνορρωμαίους της
+Ανατολής, ήτο εις σπανίαν χρήσιν. Σημειωτέον δε, ότι το
+όνομα Ρωμαίος, έχον πολιτικόν απλώς χαρακτήρα μεταξύ των
+ημετέρων, ουδαμώς εσήμαινεν Ιταλούς ή Λατίνους·
+τουναντίον, οι ημέτεροι, ενώ ωνομάζοντο οι ίδιοι Ρωμαίοι,
+εν αντιθέσει εκάλουν Λατίνους τους Ιταλούς και αυτούς
+ακόμη τους κατοίκους της παλαιάς Ρώμης. Ούτω δε κατά
+μικρόν το _Ρωμαίος_ κατέστη παρ' ημίν όνομα εθνικόν και
+διετήρησε την σημασίαν αυτήν εις τας λαϊκάς λέξεις,
+_Ρωμιός, Ρωμηοσύνη, Ρωμαίικο_, και εις το όνομα Ρωμαίος
+(Ουρούμ), διά του οποίου και οι εξ Ασίας κατακτηταί εις
+την επίσημον και εις την κοινήν γλώσσαν των δηλούν τους
+Έλληνας.
+
+Ο πολιτικός και στρατιωτικός οργανισμός του κράτους, εις
+του οποίου τον θρόνον, ανήλθεν ο Ιουστινιανός, ήτο κατά
+μέγα μέρος Ρωμαϊκός, προήρχετο δηλονότι από του
+οργανισμού της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας· και η γλώσσα η
+επίσημος του κράτους ήτο εν μέρει Λατινική. Και αυτός ο
+Ιουστινιανός αυτήν την γλώσσαν καλεί πάτριον, την δε
+Ελληνικήν απλώς _κοινήν_. Και όμως ο Ιουστινιανός ελάλει
+κυρίως την κοινήν αυτήν γλώσσαν, και τους νόμους του
+εξέδωκεν εις αυτήν την γλώσσαν, και προς τον λαόν και
+προς τους συμβούλους του της ελληνικής γλώσσης έκαμνε
+χρήσιν. Εγνώριζε βεβαίως την Λατινικήν και την ελάλει,
+και ως διάκονος των Ρωμαίων αυτοκρατόρων ωνομάζετο και
+αυτός Ρωμαίος, καθώς και όλος ο λαός της αυτοκρατορίας·
+ότι δε το όνομά του, Ιουστινιανός καθώς και το όνομα του
+θείου του Ιουστίνου ήσαν Λατινικά, τούτο ουδόλως μαρτυρεί
+περί Λατινικής καταγωγής· διότι τα Λατινικά καθώς και τα
+Εβραϊκά ονόματα ήσαν τότε συνηθέστατα εις τους Έλληνας,
+σπανιώτερα δε σχετικώς ήσαν τα κυρίως Ελληνικά.
+
+Οπωσδήποτε, το κράτος το καλούμενον επισήμως _Ρωμαϊκόν_,
+υπό δε των Λατίνων _Γραικικόν_, είχε μεν πολλούς και
+ποικίλης καταγωγής λαούς επί του Ιουστινιανού· αλλ' η
+ψυχή του κράτους και η πραγματική δύναμίς του ήτο
+Ελληνική. Έλληνες ήσαν οι αποτελούντες τον κυρίως λαόν
+του, τον πολυπληθέστατον δηλονότι και άρχοντα λαόν, τον
+συγκεντρούντα εν εαυτώ όλον τον πνευματικόν βίον και
+πολιτισμόν. Ελληνική ήτο η γλώσσα η λαλουμένη υπό των
+κατοίκων, και αυτών έτι των αλλογενών. Ελληνική ήτο η
+γλώσσα της οικογενείας, της Εκκλησίας, της παιδεύσεως,
+εις δε τα κυριώτατα και αυτού του κράτους· τέλος δε
+Ελληνική ήτο η συνείδησις και η διάνοια του λαού μεθ'
+όλων των ηθικών πλεονεκτημάτων και μειονεκτημάτων του
+τότε Ελληνισμού.
+
+Αλλά καθώς συμβαίνει σήμερον εις το Ρωσικόν και ιδίως εις
+το Αγγλικόν κράτος, ούτω και εις το αρχαίον εκείνο
+κράτος, κατά τους χρόνους μάλιστα του Ιουστινιανού,
+πολλοί υπήρχαν λαοί εις την αχανή αυτοκρατορίαν
+κυβερνώμενοι υπό του άρχοντος Ελληνικού λαού, αλλ'
+εκπροσωπούμενοι ισχυρώς εις τον στρατόν, ενίοτε δε και
+εις την διοίκησιν του στρατού, όχι δε σπανίως και εις
+αυτά τα πολιτικά και αυλικά αξιώματα. Μήπως εις τον
+Ρωσικόν στρατόν δεν εκπροσωπούνται τώρα τόσοι λαοί μη
+Ρώσοι και μη Σλαύοι; Μήπως ο στρατός του μεγάλου
+Βρεττανικού κράτους δεν σύγκειται εν μέρει και εξ
+αλλοφύλων; Είναι αληθές ότι εις τον στρατόν του
+Ιουστινιανού κατά μείζονα αναλογίαν επεκράτει το μη
+Ελληνικόν βαρβαρικόν στοιχείον· αλλά τούτο έχει την
+ιδιαιτέραν αυτού αιτίαν. Καθ' ους χρόνους το αρχαίον
+Ρωμαϊκόν κράτος κατεστάθη παγκόσμιον εις την Ευρώπην και
+ήλθεν εις συνάφειαν προς τους βαρβάρους, οι αυτοκράτορες
+συνείθιζαν να συγκροτούν τον στρατόν εκ παντοίων λαών των
+κατοικούντων την αχανή αυτοκρατορίαν. Οι λαοί εκείνοι
+ελέγοντο όλοι Ρωμαίοι και απέλαυαν ισοπολιτείας εις το
+κράτος, προπάντων δε συνεκροτούντο οι στρατοί εκ των
+βαρβάρων, οι οποίοι εφαίνοντο αρμοδιώτεροι προς τοιαύτην
+υπηρεσίαν. Έλληνες και Ιταλοί εις μικράν αναλογίαν
+εξεπροσωπούντο εις τον στρατόν, το πλείστον όμως ήτο
+βαρβαρικόν, και η στρατιωτική υπηρεσία ήρχισε να θεωρήται
+εργασία βάναυσος, ανήκουσα μάλλον εις βαρβάρους.
+
+Το κατακόρυφον της βαρβαροκρατίας εις τον Ελληνορρωμαϊκόν
+στρατόν απετέλει η βασιλεία του Αρκαδίου (395 — 410 μ
+Χ.). Αλλ' άνδρες Έλληνες σπουδαίοι κατά μικρόν
+κατεξανέστησαν κατά του τοιούτου συστήματος και της
+τοιαύτης παρανοήσεως της ηθικής σημασίας και της
+σπουδαιότητος του στρατού. Ούτως ο περίφημος λόγιος και
+φιλόσοφος επίσκοπος Πτολεμαΐδος, ο Συνέσιος, εις λόγον
+τον οποίον προσεφώνησεν εις τον Αρκάδιον εν
+Κωνσταντινουπόλει, κατέκρινε σφοδρότατα το τοιούτον
+σύστημα και κατέδειξε τους εξ αυτού κινδύνους, λέγων ότι
+έπρεπεν όχι εις Σκύθας να εμπιστεύεται η φρούρησις του
+κράτους, αλλά εις τους πολίτας του, τους γεωργούς, τους
+λογίους, τους βιομηχάνους. «Δέον, έλεγε, παρά της
+γεωργίας άνδρας αιτήσαι μαχητάς, και τον φιλόσοφον από
+του φροντιστηρίου και τον χειροτέχνην. Τέτακται γαρ ώσπερ
+εν οίκω και πολιτείαις ομοίως το μεν υπερασπίζον κατά το
+άρρεν, το δε εις την επιμέλειαν εστραμμένον των είσω κατά
+το θήλυ· πώς ουν ανεκτόν παρ' ημίν αλλότριον είναι το
+άρρεν; πώς δε ουκ αίσχιον παραχωρήσαι την ευανδροτάτην
+αρχήν ετέροις της εν πολεμώ φιλοτιμίας».
+
+Συνέβαινε δε τη αληθεία κατά τους χρόνους εκείνους πράγμα
+παραδοξότατον και ακατανόητον σήμερον. Γότθοι
+διατελούντες εις την στρατιωτικήν υπηρεσίαν του κράτους
+επολέμουν κατά ομοφύλων Γότθων επιδρομέων. Η
+Κωνσταντινούπολις επί του Αρκαδίου επολιορκείτο υπό
+Γότθων και η φρουρά η υπερασπίζουσα την πόλιν συνέκειτο
+από Γότθους. Η γνώμη του Συνεσίου και των ομοφρόνων δεν
+επεκράτησεν ευθύς, αλλ' εκαρποφόρησε βαθμηδόν. Επί των
+διαδόχων του Αρκαδίου, κατά τον Ε' αιώνα, ήρχισε κατά
+μικρόν ο στρατός να συγκροτήται και εξ Ελλήνων, ιδίως των
+Μικρασιατών Ισαύρων, προσελαμβάνοντο δε και πολλοί
+Αρμένιοι. Οι Μικρασιάται αυτοί και οι Αρμένιοι επί του
+Ιουστινιανού απετέλουν τον πυρήνα του στρατού· αλλ' ουχ
+ήττον και βάρβαροι λαοί απετέλουν το πολυπληθές μέρος του
+και εξηκολούθει ακόμη το σύστημα του πολεμείν κατά
+βαρβάρων δι' άλλων βαρβάρων. Ο Ιουστινιανός τους πολέμους
+εις την Αφρικήν και την Ιταλίαν εναντίον των Γερμανικών
+εθνών διεξήγε δι' άλλων βαρβάρων Γερμανικών και Ουννικών
+λαών. Αλλά βαθμηδόν έτι μάλλον εξελληνίζετο ο στρατός,
+και επί των αμέσων διαδόχων του Ιουστινιανού, Ιουστίνου
+του Β', Μαυρικίου, Φωκά, και ιδίως επί του Ηρακλείου
+εξελληνίσθη εντελώς και έγεινε στρατός εθνικός.
+
+Στρατηγούς μεγάλους είχεν ο Ιουστινιανός τον Βελισάριον
+(Ελληνορρωμαίον), δεύτερον μετά τούτον τον Ναρσήν
+(Αρμένιον το γένος) τον θαλαμηπόλον, έτερον Ναρσήν
+(Αρμένιον και τούτον), Αράτιον (Αρμένιον), Πομπήιον
+(Ελληνορρωμαίον), Ιωάννην τον υιόν του Βιταλιανού
+(Ελληνορρωμαίον), Βαλεριανόν (Ελληνορρωμαίον), Σίτταν
+(Ελληνορρωμαίον), Βούζην (Ελληνορρωμαίον), Βέσσαν
+(Γότθον), Φαράς (Γότθον), Σουνίκαν (Ούννον), Δαγισθαίον
+(Πέρσην αυτόμολον πολεμούντα κατά Περσών), και τον
+υποτελή του αυτοκράτορος Άραβα Αρέθαν ηγεμόνα μέρους της
+Πετραίας Αραβίας. Πολιτικούς δε συμβούλους και υπουργούς
+είχε πολλούς. Μεταξύ αυτών την πρώτην θέσιν είχεν Ιωάννης
+ο Καππαδόκης, ανήρ αντιληπτικώτατος των της κυβερνήσεως
+πραγμάτων, έχων μεγάλην επιτηδειότητα περί το κυβερνάν,
+αλλ' εστερημένος χρηστότητας, φωραθείς πλεονέκτης περί τα
+ίδια και καταχραστής του δημοσίου. Είχε δε ο Ιουστινιανός
+περί εαυτόν και πλήθος νομικών συμβούλων, ο
+επιφανέσταστος των οποίων ήτο ο κουαίστωρ (ήτοι υπουργός
+τρόπον τινά της αστυνομίας ή της δικαιοσύνης)
+Τριβωνιανός.
+
+Άλλο πρόσωπον σπουδαιοτάτην κατέχον θέσιν ήτο η περίφημος
+σύζυγος του Ιουστινιανού, η γενομένη βασιλίς και
+αυτοκράτειρα και Αυγούστα προσαγορευομένη Θεοδώρα. Εν
+Κωνσταντινουπόλει γεννηθείσα και ανατραφείσα η Θεοδώρα,
+πατέρα είχε Κύπριόν τινα, Ακάκιον καλούμενον, θηριοκόμον
+το επάγγελμα. Υποστάσα πολλά εις την αρχήν της νεότητος,
+διά του κάλλους, της χάριτος της σωματικής, και διά των
+πλεονεκτημάτων του πνεύματος κατώρθωσε να ελκύση την
+συμπάθειαν του Ιουστινιανού εις τοιούτον βαθμόν, ώστε
+προτού ανέλθη ούτος εις τον θρόνον, την κατέστησε νόμιμον
+σύζυγόν του, κατόπιν δε την συνανύψωσεν ως βασιλίδα και
+Αυγούσταν εις τον λαμπρότατον θρόνον του κόσμου, έχων
+αυτήν πολύτιμον σύμβουλον και βοηθόν και εις δεινοτάτας
+ενίοτε περιστάσεις.
+
+
+
+&Πολεμικά έργα&.
+
+
+
+Το πρώτον σπουδαίον πολεμικόν έργον της βασιλείας του
+Ιουστινιανού ήτο ο προς τους Πέρσας αγών, ο οποίος ήρχισε
+το 528 μ.Χ. Βασιλεύς της Περσίας, εκ του μνημονευθέντος
+ανωτέρω οίκου των Σασσανιδών ήτο ο Καβάδης (_Κοβάδ_
+περσιστί), βασιλεύων από του 487 μ.Χ. Το Περσικόν κράτος
+των Σασσανιδών από του χρόνου της ιδρύσεώς του (226 μ.Χ.)
+διετέλει εις συχνούς πολέμους προς τους Ρωμαίους
+αυτοκράτορας· κατ' αρχάς μεν προς τους αυτοκράτορας της
+αρχαίας Ρώμης, από δε του Κωνσταντίνου του Μεγάλου προς
+τους Ελληνορρωμαίους αυτοκράτορας της Ανατολής. Οι
+Σασσανίδαι καλούμενοι Πέρσαι βασιλείς, θεωρούντες εαυτούς
+διαδόχους των αρχαίων βασιλέων της Περσίας, των
+Αχαιμενιδών, και κληρονόμους του μεγάλου εν Ασία Περσικού
+κράτους, του καταλυθέντος υπό του Αλεξάνδρου, είχαν την
+αξίωσιν να προσθέσουν εις το κράτος των όλας τας από του
+Αιγαίου μέχρι του Ευφράτου χώρας. Οι πόλεμοι αυτοί ήσαν
+συχνότατοι από του χρόνου της συστάσεως του κράτους των
+Σασσανιδών, αλλ' είχαν γίνη σπανιώτεροι από του τέλους
+του τετάρτου μ.Χ. αιώνος, διότι από του χρόνου εκείνου
+και το Περσικόν κράτος υπέκειτο εις πολλάς βαρβαρικάς
+επιδρομάς, αι οποίαι ημπόδιζαν πάσαν άλλην ενέργειαν των
+βασιλέων της Περσίας. Από τας αρχάς όμως του έκτου μ.Χ.
+αιώνος, ότε περιωρίσθησαν οπωσούν αι βαρβαρικαί
+επιδρομαί, ήρχισαν πάλιν πολεμικαί τινες πράξεις εκ
+μέρους των Περσών, αλλά ταχέως έληξαν. Το δε 526 μ.Χ.,
+ότε εβασίλευεν ακόμη ο Ιουστίνος Α', ο Καβάδης διά
+πρεσβείας έκαμεν εις τον Ιουστίνον πρότασιν εκ πρώτης
+όψεως αρκετά παράδοξον: Εζήτει δηλαδή παρ' αυτού να
+υιοθετήση τον υιόν του Καβάβου Χοσρόην ή, κατ' άλλην
+παράδοσιν, να επιτροπεύση αυτόν μετά τον θάνατον του
+γηραιού πατρός.
+
+Τοιαύται πράξεις δεν ήσαν όλως ασυνήθεις εις την ιστορίαν
+των δύο κρατών. Και ο αυτοκράτωρ Αρκάδιος, προ εκατόν και
+πλέον ετών, είχε καταστήσει διά διαθήκης επίτροπον, ήτοι
+προστάτην του ανηλίκου υιού και διαδόχου του Θεοδοσίου
+του Β' τον βασιλέα της Περσίας Ισδίγερδον, πιθανώς διά να
+προλάβη διά τοιαύτης πολιτικής πάσαν εκ μέρους του
+Ισδιγέρδου εναντίον του κράτους επιβουλήν κατά την
+ανηλικότητα του διαδόχου, ή διά να ασφαλίση την του
+Ισδιγέρδου σύμπραξιν εναντίον τρίτου τινός εξωτερικού ή
+εσωτερικού πολεμίου του Θεοδοσίου Β'. Εις την προκειμένην
+περίστασιν, επειδή ο Καβάδης διάδοχον της αρχής καθίστα
+όχι τον πρωτότοκον, αλλά τον τριτότοκον υιόν του Χοσρόην,
+τον οποίον ιδιαιτέρως ηγάπα, η πρότασις περί υιοθεσίας ή
+επιτροπείας δεν εξελήφθη κατ' αρχάς ως σχέδιον επίβουλον.
+Αλλ' είς των συμβούλων του Ιουστίνου, ο Πρόκλος,
+παρέστησε την πρότασιν ως αποβλέπουσαν εις την
+δημιουργίαν αξιώσεων επί του χριστιανικού θρόνου, και διά
+τούτο απερρίφθη. Την απόρριψιν ηκολούθησεν η κήρυξις
+πολέμου εκ μέρους του Καβάδου.
+
+Ο πόλεμος δεν είχεν ακόμη λάβει μεγάλας διαστάσεις, ότε
+απέθανεν ο Ιουστίνος Α' και ανήλθεν εις τον θρόνον
+οριστικώς ο Ιουστινιανός (527). Επί τούτου, μετά τινας
+όχι αποτελεσματικάς μάχας, συγκροτηθείσας κατά το 528 εν
+Αρμενία και παρά τον Ευφράτην, ο Βελισάριος διορισθείς το
+επόμενον έτος αρχιστράτηγος των Ανατολικών στρατευμάτων
+ενίκησε παρά την περίφημον εν Μεσοποταμία πόλιν Νίσιβιν
+τον εκ 40 χιλ. ανδρών συγκείμενον στρατόν των Περσών,
+ηγούμενος αυτός 25 χιλιάδων μόνον ανδρών. Συγχρόνως δε
+άλλοι στρατηγοί του αυτοκράτορος επροχώρησαν νικηφόροι
+εις την Περσικήν Αρμενίαν ή Περσαρμενίαν (η Αρμενία από
+του 428 μ.Χ., εκλιπόντος του βασιλικού εκεί οίκου, είχε
+διανεμηθή ειρηνικώς μεταξύ του Ρωμαϊκού και του Περσικού
+κράτους), και εκυρίευσαν οχυρά τινα φρούρια. Ο πόλεμος
+εξηκολούθησε και μετά τας επιτυχίας αυτάς των
+στρατευμάτων του Ιουστινιανού, το μεν διότι οι Σαμαρείται
+επανεστάτησαν τότε και εζήτουν να συμπράξουν μετά του
+Καβάδου, το δε διότι ο Άραψ φύλαρχος της Πετραίας Αραβίας
+Αλαμύνδωρ ηπείλει να εισβάλη εις την Συρίαν. Μοίρα του
+αυτοκρατορικού στρατού εξ Ούννων συγκειμένη, υπό την
+αρχηγίαν του Ούννου Σουνίκα, ενίκησε πάλιν τους Πέρσας·
+αλλ' η μεγάλη παρά το Καλλίνικον το 530 συγκροτηθείσα
+μάχη δεν απέβη υπέρ των αυτοκρατορικών όπλων. Ουχ ήττον
+το επόμενον έτος 531 συνωμολογήθη «ειρήνη απέραντος»
+δηλαδή αιώνιος, ως ωνομάσθη εις την συνθήκην, διότι εις
+την Περσίαν απέθανεν ο Καβάδης, και ο ανελθών εις τον
+θρόνον Χοσρόης ήθελε την ειρήνην διά να στερεώση τον
+θρόνον του.
+
+Εξ άλλου δε και ο Ιουστινιανός ήθελε να στρέψη την
+προσοχήν και την ενέργειάν του προς την Δύσιν, δηλαδή
+προς την Αφρικήν και την Ιταλίαν. Διά της «απεράντου
+ειρήνης» ο Ιουστινιανός απέδιδεν εις τους Πέρσας τα εν
+Αρμενία κυριευθέντα φρούρια, η δε παρά τον Καύκασον
+χριστιανική χώρα Ιβηρία, ήτοι η Γεωργία, υποτελής εις την
+Περσίαν και προ του πολέμου, επανήρχετο πάλιν εις την
+εξουσίαν των, εδίδετο δε αμνηστία εις όλους τους Ίβηρας,
+όσοι κατέφυγαν εις το χριστιανικόν κράτος, και επετρέπετο
+η ελευθέρα εις την πατρίδα των επάνοδος. Εις την
+Μεσοποταμίαν αποκαθίσταντο τα προ του πολέμου όρια. Τέλος
+οι Πέρσαι ανελάμβαναν κατά τας παλαιάς συνθήκας την διά
+στρατού ιδικού των διαφύλαξιν των στενών του Καυκάσου,
+διά να μη εισβάλλουν διά τούτων εις Περσίαν ή εις τας εν
+Ασία Ελληνικάς χώρας βάρβαροι εκ των πέραν του Καυκάσου
+χωρών. Χάριν της υπηρεσίας ταύτης ελάμβαναν παρά του
+αυτοκράτορος εφάπαξ 11 χιλιάδας λίτρας χρυσίου (περίπου
+12,375,000 δρ. αργυράς). Η συνθήκη της ειρήνης επεκυρώθη
+το επόμενον έτος (532) υπό των δύο βασιλέων. Και ούτω μεν
+έληξε το 532 ο τετραετής αυτός πόλεμος.
+
+Κατά το αυτό έτος εξερράγη εις την Κωνσταντινούπολιν
+στάσις δεινή. Έλαβεν αρχήν από τας εις το ιπποδρόμιον
+αντιμαχομένας μερίδας. Οι ιπποδρομικοί αγώνες είχαν
+μεταφερθή εις την Κωνσταντινούπολιν από την Ρώμην, όπου
+ετελούντο εξ αρχαιοτάτων χρόνων. Επί των αυτοκρατορικών
+χρόνων είχαν σχηματισθή μερίδες εις τους ιπποδρόμους
+λαμβάνουσαι το όνομα εκ των χρωμάτων της στολής των
+αρματηλατών, κατά τα οποία ωνομάζοντο και οι ανήκοντες
+εις μίαν ή την άλλην μερίδα _Πράσινοι, Κυανοί, Λευκοί,
+Ερυθροί_. Αλλ' η διαίρεσις περιωρίσθη εν
+Κωνσταντινουπόλει μόνον εις _Πρασίνους__ και __Κυανούς_.
+Κατά μικρόν αι μερίδες αυταί περιελάμβαναν όλους σχεδόν
+τους κατοίκους. Μεταξύ των μερίδων συνέβαιναν πολλάκις
+έριδες αιματηραί λαμβάνουσαι μεγάλας διαστάσεις και
+έχουσαι πολιτικόν χαρακτήρα σοβαρόν, καθ' όσον αι αρχαί,
+και ενίοτε αυτός ο αυτοκράτωρ, εθεωρείτο ότι εδείκνυαν
+εύνοιαν εις την μίαν ή την άλλην μερίδα. Επί του
+Ιουστινιανού δε, το 532, η έρις ήρχισε μεταξύ των δύο
+μερίδων και κατέληξεν εις την ένωσιν και των δύο εναντίον
+του αυτοκράτορος, μεταβληθείσα εις επανάστασιν
+αντιδυναστικήν. Οι στασιασταί εκηρύχθησαν αναφανδόν κατά
+του Ιουστινιανού. Τον καθήρεσαν και ανηγόρευσαν
+αυτοκράτορα τον μέχρι τούδε πιστόν εις αυτόν ανεψιόν του
+Αναστασίου Υπάτιον Α', τον οποίον και έστεψαν εις τον
+ιππόδρομον.
+
+Η θέσις των πραγμάτων ήτο δεινή. Πολλά μέρη της πόλεως
+πλησίον των ανακτόρων κατεστρέφοντο υπό του πυρός των
+στασιαστών. Στρατός πολύς δεν υπήρχεν εντός της πόλεως,
+του δε υπάρχοντος στρατού, και αυτής της αυτοκρατορικής
+φρουράς, ήρχισε να κλονίζεται η προς τον Ιουστινιανόν
+πίστις. Ούτος περιωρισμένος εντός των ανακτόρων εσκέπτετο
+περί του πρακτέου μετά των συμβούλων, παρασκευάζων πλοία
+διά να φύγη. Πράγματι δε όλοι σχεδόν οι περί αυτόν
+συνεβούλευαν την φυγήν. Τότε έσωσε τον αυτοκράτορα διά
+του πνεύματος και της τόλμης της η Θεοδώρα. Λαβούσα τον
+λόγον εις το συμβούλιον, κατέκρινεν εντονώτατα τας περί
+φυγής συμβουλάς. «Την φυγήν, είπε, και αν μας φέρη την
+σωτηρίαν, θεωρώ ολεθρίαν· ο άνθρωπος, επρόσθεσεν, άπαξ
+ελθών εις τον κόσμον είναι αδύνατον να αποφύγη τον
+θάνατον· αλλ' εις τον ανελθόντα άπαξ εις τον θρόνον της
+βασιλείας δεν είναι ανεκτόν να είναι φυγάς· μη γένοιτο να
+στερηθώ την βασιλικήν μου αλουργίδα μηδέ να ζήσω την
+ημέραν εκείνην, κατά την οποίαν ο λαός δεν θα με προσφωνή
+ως βασιλίδα δέσποιναν! Αν θέλης, βασιλεύ, να σώσης απλώς
+την ζωήν σου, ουδόλως τούτο είναι δύσκολον· χρήματα
+έχομεν πολλά· εδώ είναι η θάλασσα, εδώ τα πλοία· σκέψου
+όμως μήπως αφού σωθής εύρης ότι είνε προτιμότερος ο
+θάνατος της τοιαύτης αδόξου σωτηρίας· εις εμέ αρέσκει ο
+παλαιός λόγος: ότι καλόν εντάφιον είνε η βασιλεία».
+
+Οι λόγοι ούτοι ενέπνευσαν θάρρος εις όλους και ο βασιλεύς
+με ανδρειότερον το φρόνημα άφησε πάσαν σκέψιν περί φυγής
+και απεφάσισε να αντισταθή· ανέθεσε δε το έργον της
+αμύνης εις τον στρατηγόν Βελισάριον, προ ολίγου
+επιστρέψαντα εκ του κατά των Περσών πολέμου. Ευτυχώς
+είχεν έλθει τότε εις την Κωνσταντινούπολιν μετά των έξ
+Ερούλων συγκειμένων ταγμάτων του ο στρατηγός Μούνδος, ο
+προ μικρού ανδραγαθήσας παρά τον Δανούβιον εναντίον των
+Βουλγάρων. Ο Βελισάριος διέταξεν έφοδον εναντίον του εις
+τον ιππόδρομον συνηγμένου ενόπλου αλλ' ατάκτου πλήθους. Η
+τολμηρά εμφάνισις του στρατού του Βελισαρίου,
+συμπράττοντος και του Μούνδου, έφεραν την αταξίαν εις το
+πλήθος και, ως συμβαίνει συνήθως εις τοιαύτας
+περιστάσεις, η μάχη μετεβλήθη μετ' ολίγον εις σφαγήν.
+Περισσότεραι των τριάκοντα χιλιάδων εφονεύθησαν την
+ημέραν εκείνην (18 Ιανουαρίου 532). Ο Υπάτιος, φέρων έτι
+το βασιλικόν στέμμα και καθήμενος επί του βασιλικού
+θρόνου εις τον ιππόδρομον, συνελήφθη μετά του αδελφού του
+Πομπηίου υπό των ανθρώπων του Ιουστινιανού, χωρίς να
+προσδράμη κανείς εις βοήθειάν των, και παραδοθέντες εις
+τον Ιουστινιανόν εις τα ανάκτορα ως ένοχοι εσχάτης
+προδοσίας εφονεύθησαν και εδημεύθη η περιουσία των. Αλλ'
+ο Ιουστινιανός απέδωκεν έπειτα εις εκείνους εκ των
+συγγενών, όσοι απεδείχθησαν αθώοι, την δημευθείσαν
+περιουσίαν. Ούτως έληξεν, αφού επί τέσσαρας ημέρας
+τοσούτον σφοδρώς ετάραξε την βασιλεύουσαν πόλιν και
+επέφερε τοσαύτας καταστροφάς ανθρώπων και αποτεφρώσεις
+κτιρίων, η στάσις εκείνη, η κληθείσα στάσις του Νίκα, εκ
+της λέξεως νίκα, την οποίαν είχαν η στασιασταί ως
+σύνθημα.
+
+Έν έτος μετά το γεγονός τούτο επεχείρησεν ο Ιουστινιανός
+νέον σπουδαίον εξωτερικόν πόλεμον εις Αφρικήν εναντίον
+των Βανδήλων.
+
+Οι Βανδήλοι ήσαν έθνος Γερμανικόν βάρβαρον. Περί τα τέλη
+του τετάρτου και τας αρχάς του πέμπτου μ.Χ. αιώνος είχαν
+κατέλθει από τα περί την Βαλτικήν θάλασσαν μέρη, επέρασαν
+τας Γερμανικάς και τας Γαλατικάς χώρας και μετέβησαν εις
+την Ισπανίαν· εκείθεν δε τω 429 μετέβησαν εις την Αφρικήν
+(διά του Ηρακλείου πορθμού, του σημερινού Γιβραλτάρ) και
+κατέλαβαν όλας τας από του Ατλαντικού μέχρι των δυτικών
+ορίων της Αιγύπτου εκτεινομένας χώρας της βορείου Αφρικής
+(τας σήμερον καλουμένας Μαρόκκον, Αλγέριον, Τύνιδα και
+Τρίπολιν της Βαρβαρίας). Οι βάρβαροι αυτοί, υπό τον
+αρχηγόν των Γειζέριχον, φοβερόν διά την βαρβαρότητα, την
+ωμότητα και την πανουργίαν του, κατήντησαν επί μακρόν
+χρόνον η μάστιξ των χωρών της Μεσογείου. Διά πειρατικού
+στόλου ελεηλάτουν τας παραλίους χώρας της Ιταλίας και της
+Ελλάδος, εκυρίευσαν την Σαρδηνίαν και την Κορσικήν, και
+αυτής της Ρώμης επί μικρόν έγειναν κύριοι τω 453 και
+διέπραξαν απείρους διαρπαγάς χρημάτων και πραγμάτων και
+εξανδραποδισμούς ανθρώπων, τους οποίους, έπειτα απέλυαν
+αντί βαρυτάτων λύτρων. Αι φοβεραί πειρατικαί επιδρομαί
+των έφθασαν εις την Ελλάδα από των Ιονίων νήσων και των
+δυτικών παραλίων της Πελοποννήσου μέχρι των νήσων του
+Αιγαίου, και πανταχόθεν εκομίζοντο άπειρα λάφυρα εις το
+ληστρικόν των κράτος. Οι Βανδήλοι των χρόνων εκείνων
+έκαμναν εις τους Έλληνας και τους Ιταλούς τα αυτά και
+χειρότερα από όσα υπέφεραν μέχρι των αρχών του 19ου
+αιώνος οι χριστιανικοί λαοί της Μεσογείου από τους
+κατοικούντας τους ιδίους τόπους της Αφρικής Βερβέρους
+πειρατάς (Τυνησίους και Αλγερινούς). Εις μάτην
+επεχείρησάν τινες των αυτοκρατόρων να τιμωρήσουν τους
+Βανδήλους και τον ηγεμόνα των και να καταλύσουν το
+ληστρικόν εκείνο κράτος. Ούτω το 467 μ.Χ. ο αυτοκράτωρ
+της Ανατολής Λέων Α' από κοινού μετά του εν Ρώμη
+αυτοκράτορος Ανθεμίου εξέπεμψαν μεγάλην στρατιάν
+συγκειμένην από 1100 πλοία και 100 χιλ. στρατιωτών. Και
+όμως την φοβεράν αυτήν δύναμιν, την απαιτήσασαν δαπάνην
+130 χιλ. λιτρών χρυσίου ήτοι 146,255,000 δρ. αργυρών,
+κατώρθωσε να ματαιώση ο πολυμήχανος και παμπόνηρος
+Γειζέριχος καταστρέψας διά πυρός τον στόλον. Και ο μεν
+Γειζέριχος απέθανε τέλος το 474 μ.Χ., αλλ' αι
+ληστοπειρατικαί επιδρομαί των Βανδήλων εξηκολούθουν και
+επί των διαδόχων του. Δεν περιωρίζοντο δε οι Βανδήλοι εις
+το να λυμαίνωνται τας Ιταλικάς και Ελληνικάς χώρας, αλλ'
+επίεζαν δεινώς και τους εγχωρίους Ρωμαίους και Έλληνας
+κατοίκους των χωρών τας οποίας εξουσίαζαν. Τούτους τους
+εμίσουν και ως ορθοδόξους, διότι αυτοί ήσαν χριστιανοί
+Αρειανοί, εξήγειραν δε κατά των Ρωμαίων και Ελλήνων τους
+αρχαιοτέρους βαρβάρους ιθαγενείς της χώρας, τους
+Μαυριτανούς ή Μαυρουσίους και τους Νουμίδας.
+
+Η κατάστασις εφάνη επί μίαν στιγμήν βελτιωθείσα
+οπωσδήποτε, ότε το 523 ανήλθεν εις τον Βανδηλικόν θρόνον
+ο έγγονος του Γειζερίχου (του Ονωρίχου υιός) Ιλδέριχος, ο
+οποίος έπαυσε τους κατά των Ορθοδόξων διωγμούς. Αλλά διά
+τούτο ακριβώς εξεθρονίσθη και εφυλακίσθη το 530,
+βασιλεύοντος του Ιουστινιανού, υπό του συγγενούς του
+Γελιμέρου, ο οποίος κατέλαβε την αρχήν και ήρχισε πάλιν
+να καταδιώκη τους ορθοδόξους. Τότε ο Ιουστινιανός έγραψε
+προς αυτόν γράμματα εν αρχή συμβουλευτικά, έπειτα δε
+απειλητικά. Αφού δε ο Γελίμερος εις μεν τον Ιουστινιανόν
+απήντησε με αυθάδειαν, κατέστησε δε αυστηροτέραν την
+φυλακήν του Ιλδερίχου και των φίλων του, ο Ιουστινιανός
+έσπευσε να περατώση τον προς τους Πέρσας πόλεμον και να
+ανακαλέση τον Βελισάριον εκ της Ασίας διά να αναθέση εις
+αυτόν την διεξαγωγήν του κατά Γελιμέρου πολέμου.
+
+Ο Βελισάριος επανελθών εις Κωνσταντινούπολιν, αφού
+κατέβαλεν εκεί την στάσιν Νίκα, ανέλαβε την αρχηγίαν του
+κατά των Βανδήλων πολέμου. Οι σύμβουλοι του Ιουστινιανού,
+και ιδίως ο Ιωάννης ο Καππαδόκης, απέτρεπαν τον
+αυτοκράτορα της επιχειρήσεως, υπενθυμίζοντες τα
+αποτελέσματα της επί του Λέοντος του μεγάλου εκστρατείας.
+Αλλ' ο αυτοκράτωρ επέμεινε και παρεσκευάσθη στόλος 600
+πλοίων και 30 χιλιάδων ανδρών, στρατιωτών ομού και
+ναυτών, και 3000 ίππων. Ο στόλος ανεχώρησεν από την
+Κωνσταντινούπολιν εν μέσω μεγάλης πομπής και πανηγύρεως,
+αφού ο πατριάρχης Επιφάνιος ετέλεσεν επί της ναυαρχίδας
+ενώπιον του αυτοκράτορος την κανονισμένην δέησιν εις τον
+Ύψιστον.
+
+Ο στόλος έπλευσεν ασφαλώς το μακρόν μέχρι Σικελίας
+διάστημα, εκ της νήσου δε ταύτης παρέλαβαν στρατόν
+επικουρικόν του Ουστρογοτθικού κράτους και έπλευσαν εις
+την παραλίαν της Αφρικής. Ο στρατός απεβιβάσθη εις θέσιν
+εκλεχθείσαν καταλληλότατα υπό του Βελισαρίου και
+απέχουσαν πέντε ημερών οδόν από την Καρχηδόνα, την οποίαν
+οι Βανδήλοι είχαν καταστήσει πρωτεύουσάν των. Μετά
+μεγάλης στρατιωτικής πειθαρχίας και στρατηγικής
+ικανότητος ωδήγησεν ο Βελισάριος τον στρατόν του προς την
+Καρχηδόνα, φιλανθρωπότατα και ηπιώτατα φερόμενος προς
+τους ορθοδόξους εγχώριους, μη ευρίσκων δε κρατεράν
+αντίστασιν εκ μέρους των Βανδήλων. Ούτοι ενεδρεύοντες
+περί την πρωτεύουσαν προσέβαλαν τον στρατόν του
+Βελισαρίου, αλλά ταχέως κατετροπώθησαν και ετράπησαν εις
+φυγήν. Η Καρχηδών, η κατοικουμένη το πλείστον υπό
+Ορθοδόξων Ρωμαίων και Ελλήνων, ήνοιξε τας πύλας της και
+πανηγυρικώς υπεδέχθη τους νικητάς ως ελευθερωτάς. Ο
+Γελίμερος φεύγων έδωκε διαταγάς να φονευθή εις το
+δεσμωτήριον ο Ιλδέριχος μετά των οπαδών του, συναθροίσας
+δε τα λείψανα του στρατού του και καλέσας τους αρχαίους
+Ιθαγενείς Νουμίδας και Μαυρουσίους ετόλμησε και πάλιν να
+αντιταχθή κατά του Βελισαρίου.
+
+Αλλ' εκείνος μετά στρατού αριθμητικώς μικροτέρου
+προσέβαλε περί την πόλιν Βούλλαν και διεσκόρπισε τον
+βαρβαρικόν στρατόν και εκυρίευσε το στρατόπεδον του
+Γελιμέρου με όλους τους θησαυρούς του. Μετά το γεγονός
+τούτο όλαι αι πόλεις και αι χώραι του Βανδηλικού κράτους
+εις την Αφρικήν υπετάγησαν εις τον νικητήν, και ο πόλεμος
+έληξεν εντός τριών μόνον μηνών. Ο Γελίμερος κατέφυγεν εις
+τας απροσίτους κορυφάς των ορέων της Νουμιδίας
+(Αλγερίου), αλλά καταβληθείς μετ' ολίγον από την πείναν
+και από τας κακουχίας παρεδόθη εις τον Βελισάριον. Ο
+νικηφόρος στρατηγός εστρατοπέδευσεν εις την Καρχηδόνα
+εντός αυτών των υπό του Γειζερίχου κτισθέντων ανακτόρων
+και κατέλυσεν οριστικώς το Βανδηλικόν κράτος, αφού ο
+Ιλδέριχος και οι συγγενείς του είχαν φονευθή κατά
+διαταγήν του Γελιμέρου, και προσήρτησεν εις την άμεσον
+αρχήν του αυτοκράτορος όλας τας μέχρι τούδε αποτελούσας
+αυτό χώρας. Μετά ταύτα ο Βελισάριος επέστρεψεν εις την
+Κωνσταντινούπολιν φέρων τον Γελίμερον και τους Γότθους
+μεγιστάνας αιχμαλώτους, καθώς και τα λάφυρα, όσα είχαν
+αρπάσει οι Βανδήλοι εκ των Ρωμαϊκών και των Ελληνικών
+χωρών και εφύλατταν εις την Καρχηδόνα. Μετά μεγάλου
+ενθουσιασμού υπεδέχθησαν εις την Κωνσταντινούπολιν τον εξ
+Αφρικής επιστρέφοντα δαφνοστεφή στρατηγόν και τον
+νικηφόρον στρατόν. Μεγαλοπρεπής δε έγινε κατά το αρχαίον
+Ρωμαϊκόν έθιμον θρίαμβος. Ο Βελισάριος και ο στρατός
+μετέβησαν εις τον Ιππόδρομον, όπου ανέμενεν ο αυτοκράτωρ
+επί του θρόνου. Ο θρίαμβος διέφερε του αρχαίου Ρωμαϊκού
+κατά τούτο, ότι ο νικητής δεν εφέρετο επί άρματος, αλλ'
+εβάδιζε πεζός. Παρηκολούθει δε τους νικητάς ο Γελίμερος
+και οι Γότθοι αιχμάλωτοι και εκομίζοντο κατά το σύνηθες
+όλα τα πολύτιμα λάφυρα του πολέμου: θρόνοι χρυσοί και
+οχήματα και πλήθος πολυτίμων λίθων, επιτραπέζια σκεύη
+χρυσά, και άργυρος και πολλά έπιπλα βασιλικών παλατίων
+(όσα είχε λαφυραγωγήσει πρότερον ο Γειζερίχος εις Ρώμην).
+Εν μέσω δε του χριστιανικού τούτου θριάμβου, τον οποίον
+παρηκολούθει ο λαός μετά φανών και λαμπάδων και ψαλτών
+ψαλλόντων επινικίους ύμνους της Εκκλησίας, ο Γελίμερος
+επανελάμβανε το του Εκκλησιαστού: «Ματαιότης ματαιοτήτων
+τα πάντα ματαιότης».
+
+Εκτός των άλλων λαφύρων εις τον θρίαμβον εκείνον
+εκομίζοντο και τα χρυσά σκεύη του εν Ιερουσαλήμ ναού του
+Σολομώντος. Τα βαρύτιμα σκεύη, κοσμήσαντα τον ναόν της
+Ιερουσαλήμ περί το 1000 π.Χ., εκομίσθησαν εις Βαβυλώνα τω
+588 π.Χ. υπό του Ναβουχοδονόσορος, του βασιλέως των
+Βαβυλωνίων, του καταστρέψαντος τον ναόν. Ότε δε κατά το
+538 εκυριεύθη η Βαβυλών υπό των Περσών και κατελύθη το
+Βαβυλωνιακόν κράτος, απεδόθησαν εις τους εκ της
+Βαβυλωνιακής αιχμαλωσίας επιστρέφοντας Ιουδαίους και
+κατετέθησαν εις τον επί του Δαρείου του Υστάσπους
+ανοικοδομηθέντα ναόν της Ιερουσαλήμ. Μετά 600 περίπου
+έτη, ότε επί του αυτοκράτορος Ουεσπασιανού η Ιερουσαλήμ
+επαναστατήσασα κατά των Ρωμαίων κατεστράφη (70 μ.Χ.) και
+ο ναός επυρπολήθη και κατεσκάφη, τα ιερά σκεύη
+διηρπάγησαν και μετεφέρθησαν ως λάφυρα εις την Ρώμην.
+Μετά 383 έτη συληθέντα υπό του Βανδήλου Γειζερίχου
+μετεφέρθησαν εις την Αφρικήν και εκείθεν μετά την
+κατάλυσιν του Βανδηλικού κράτους μετεκομίσθησαν εις
+Κωνσταντινούπολιν διά να κοσμήσουν τον θρίαμβον του
+Βελισαρίου. Κατόπιν δε έμελλαν ν' αποσταλούν εις την
+Ιερουσαλήμ διά να κατατεθούν όχι εις τον μη υπάρχοντα
+πλέον ναόν του Σολομώντος, αλλά εις τον παρά τα θεμέλιά
+του ανεγερθέντα υπό του Ιουστινιανού νέον χριστιανικόν
+ναόν της Θεοτόκου, τα μέχρι σήμερον Άγια των Αγίων, και
+ως μωαμεθανικόν έτι τέμενος, καλούμενα. Ούτως ο Γελίμερος
+με όλους τους συγγενείς και ομοφύλους του παρηκολούθει
+τον θρίαμβον φέρων επί των ώμων εσθήτα πορφυράν. Ότε δε
+έφθασεν εις τον Ιππόδρομον και είδε τον βασιλέα καθήμενον
+επί θρόνου υψηλού και τον λαόν όλον της
+Κωνσταντινουπόλεως, αναλογισθείς πού κατήντησε, δεν
+έκλαυσεν ούτε εστέναξεν, αλλ' επανέλαβε πάλιν την ρήσιν
+του Εκκλησιαστού περί ματαιοτήτων. Τότε δε αφαιρεθείσης
+της βασιλικής του πορφύρας ηναγκάσθη να πέση εις τους
+πόδας του βασιλέως και να τον προσκυνήση ως ικέτης. Ο
+Ιουστινιανός γενναίως φερόμενος έδωκε, καθώς και η
+Θεοδώρα, πολλά δώρα εις τον Γελίμερον και εις τους
+Γότθους μεγιστάνας, παρεχώρησε δε εις αυτούς και μεγάλα
+κτήματα εις την Μικράν Ασίαν, όπου να διαβιώσουν εν
+ειρήνη, θα κατετάσσετο δε ο Γελίμερος και εις την τάξιν
+των Πατρικίων, αν δεν επέμενεν εις τα δόγματα του
+Αρειανισμού. Οι λοιποί των Βανδήλων ετάχθησαν εις τον
+στρατόν του κράτους αποτελέσαντες ίδιον τάγμα.
+
+Διά της καταλύσεως του Βανδηλικού κράτους τα όρια της
+αυτοκρατορίας εξετάθησαν εις την Αφρικήν από των δυτικών
+ορίων της Αιγύπτου μέχρι του Ηρακλείου πορθμού και του
+Ατλαντικού Ωκεανού, περιλαμβάνοντα και την Σαρδηνίαν και
+την Κορσικήν και τας Βαλεαρίδας νήσους. Ούτως εξεπληρώθη
+εν μέρει το ιδεώδες του Ιουστινιανού, ζητούντος να
+επαναφέρη το Ρωμαϊκόν κράτος εις το πρότερον μεγαλείον
+του. Αλλά το ιδεώδες αυτό δεν ηδύνατο να θεωρηθή τελείως
+πραγματούμενον, ενόσω η Ιταλία, η κοιτίς του παγκοσμίου
+κράτους της Ρώμης, ενόσω αυτή η Ρώμη, η εστία και
+πρωτεύουσα του κράτους τούτου, ευρίσκοντο εις χείρας
+βαρβαρικάς, ηθικώς μόνον υποκείμεναι εις την
+αυτοκρατορίαν της Κωνσταντινουπόλεως. Διά τούτο μετά την
+κατάλυσιν του Βανδηλικού κράτους επωφελήθη ο Ιουστινιανός
+εκ της πρώτης δοθείσης αφορμής και ευσχήμου προφάσεως διά
+να επέμβη εις τα της Ιταλίας και να υπαγάγη την χώραν υπό
+την άμεσον εξουσίαν του.
+
+Αφ' ότου ο αυτοκράτωρ Κωνσταντίνος μετέφερε την
+πρωτεύουσαν του Ρωμαϊκού κράτους από την Ρώμην εις την
+Κωνσταντινούπολιν και έθεσε τας βάσεις του
+Ελληνορρωμαϊκού κράτους της Ανατολής, η Ρώμη και η Ιταλία
+έγιναν τρόπον τινά εξαρτήματα της Κωνσταντινουπόλεως.
+Είναι αληθές ότι και μετά τον Κωνσταντίνον τον Μέγαν επί
+ελάχιστον χρόνον, και μετά τον Θεοδόσιον τον Μικρόν
+διαρκέστερον, το κράτος εκυβερνάτο ενίοτε και εκ των δύο
+πρωτευουσών διά δύο αυτοκρατόρων. Αλλ' η ενότης του
+κράτους και ως προς τα δύο τμήματα έμεινε κατ' ουσίαν
+άθικτος και η Κωνσταντινούπολις ήτο η κυρία και
+πραγματική πρωτεύουσα. Από του έτους 476 μ.Χ. οι
+μισθοφόροι Γερμανοί πολεμισταί ίδρυσαν εις την Ιταλίαν
+κράτος Γερμανικόν, του οποίου ο ηγεμών Οδόακρος
+ανεγνώρισε την υπερτάτην κυριαρχίαν του αυτοκράτορος της
+Ανατολής. Επίσης και ο καταλύσας το 493 την αρχήν του
+Οδοάκρου ηγεμών των Οστρογότθων Θευδέριχος, ο οποίος
+εισβαλών εις την Ιταλίαν μετά των Γότθων ίδρυσε κράτος
+Οστρογοτθικόν εκταθέν και πέραν των Άλπεων εις την νότιον
+Γαλλίαν και προς ανατολάς εις τας Ιλλυρικάς χώρας. Ο
+Θευδέριχος απέθανε το 526 μ.Χ. καταλιπών την αρχήν της
+Ιταλίας εις τον Αταλάριχον, υιόν της θυγατρός του
+Αμαλασούνθης. Επειδή δε ο πατήρ του Γότθος μεγιστάν
+Ευθάριχος είχεν αποθάνει προ του Θευδερίχου, τον ανήλικον
+Αταλάριχον επετρόπευεν η μήτηρ του, γυνή σώφρων, συνετή,
+φιλοδίκαιος, έχουσα παίδευσιν ρωμαϊκήν και φίλη του
+Ρωμαϊκού πολιτισμού. Εννοείται ότι η Αμαλασούνθα
+ανεγνώριζε την υπερτάτην κυριαρχίαν του Ιουστινιανού και
+έπεμψε μάλιστα, καθώς είδαμεν, επικουρικόν στρατόν εις
+τον κατά των Βανδήλων πόλεμον. Αφού ο Αταλάριχος απέθανε
+πριν ενηλικιωθή, η Αμαλασούνθα υπανδρεύθη το δεύτερον
+μετά του συγγενούς Θευδάτου, διά να αφήση κληρονόμον της
+αρχής. Αλλ' ο φίλαρχος Θευδάτος εθανάτωσε την
+Αμαλασούνθαν έν έτος μετά τους γάμους, διά να μείνη μόνος
+άρχων του κράτους (535). Τούτο έδωκεν αφορμήν εις τον
+Ιουστινιανόν, ως υπέρτατον κυρίαρχον της Ιταλίας και
+προστάτην της φονευθείσης, να κηρύξη ευθύς τον πόλεμον
+κατά του φονέως σφετεριστού. Ο Θευδάτος, δειλός και
+περιωρισμένου πνεύματος, κατελήφθη από τρόμον και εφάνη
+αμέσως πρόθυμος να καταθέση το στέμμα και να μείνη απλούς
+επίτροπος της αρχής του αυτοκράτορος, εν ανάγκη δε να
+παραιτήση πάσαν αρχήν ασφαλίζων την ζωήν και την
+περιουσίαν του.
+
+Αλλ' η φορά των πραγμάτων ημπόδισε πάσαν τοιαύτην λύσιν.
+Αι πολεμικαί πράξεις ήρχισαν ταχέως κατά γην εις την
+Δαλματίαν, μετ' ολίγον δε ο νικητής των Βανδήλων
+Βελισάριος ήλθε το θέρος του 535 μετά στόλου και στρατού,
+πολύ μικροτέρου του καταλύσαντος το Βανδηλικόν κράτος,
+εις την Σικελίαν και εγένετο εντός ολίγου κύριος της όλης
+νήσου, κατόπιν δε και ολόκληρος η νότιος Ιταλία, από
+Ρηγίου μέχρι Νεαπόλεως, υπετάχθησαν αναιμωτί. Και η
+Νεάπολις δε, όπου υπήρχεν ισχυρά φρουρά Γοτθική,
+κατελήφθη ευκόλως υπό του Βελισαρίου, ο οποίος εισήγαγε
+στρατόν εις την πόλιν διά τινος εις αχρηστίαν
+περιελθόντος υδραγωγείου.
+
+Η τοιαύτη ταχεία κατάληψις ολοκλήρου της Σικελίας και της
+Κάτω Ιταλίας δεν προήρχετο απλώς εκ της ασθενείας των
+εκεί Γοτθικών φρουρών, αλλά και εκ της προθυμίας των
+κατοίκων, μεταξύ των οποίων πολλοί εις την Σικελίαν και
+την κάτω Ιταλίαν ωμίλουν ακόμη την Ελληνικήν και εθεώρουν
+τον εκ Κωνσταντινουπόλεως ερχόμενον στρατόν ως ομόφυλον
+ελευθερωτήν, οι δε Ιταλοί εδελεάζοντο εκ του ονόματος του
+Ρωμαίου αυτοκράτορος και του Ρωμαϊκού στρατού.
+
+Μετά την κατάληψιν της Νεαπόλεως ο Βελισάριος εβάδιζε
+προς την Ρώμην μετ' ελαχίστου στρατού. Εκ των 7500 ανδρών
+του στρατεύματος του άφησεν αρκετόν μέρος ως φρουράν εις
+την Σικελίαν και εις την Κάτω Ιταλίαν. Οι Γότθοι
+φονεύσαντες τον άνανδρον Θευδάτον ανηγόρευσαν βασιλέα τον
+γενναίον μεγιστάνα Ουίτιγιν, συγγενή του βασιλικού οίκου.
+Ενώ λοιπόν ο Βελισάριος μετά ολίγων μαχητών εβάδιζε προς
+την Ρώμην, ο Ουίτιγις συναθροίσας μέγαν στρατόν επήρχετο
+εναντίον του. Τούτο όμως δεν ημπόδισε τον Βελισάριον να
+εισέλθη εις την Ρώμην μετά του μικρού του στρατού και να
+γίνη δεκτός μετ' αγαλλιάσεως υπό· των κατοίκων ως
+ελευθερωτής. Ο Ουίτιγις είχε μάθει ότι ο βασιλεύς των
+Φράγκων (της Ανατολικής Γαλλίας) ηπείλει να εισβάλη εις
+την άνω Ιταλίαν κατά προτροπήν του Ιουστινιανού, και
+επορεύθη προς τα εκεί καταλιπών εις την Ρώμην στρατόν
+Γοτθικόν 4000 ανδρών, ο οποίος απεχώρησεν άμα επλησίασεν
+ο Βελισάριος. Αλλ' ο Ουίτιγις επέστρεψε ταχέως εκ της Άνω
+Ιταλίας, αφού παρεχώρησεν εις τον Θευδέβερτον τας πέραν
+των Άλπεων κτήσεις του Οστρογοτθικού κράτους (την
+Προβηγκίαν) και επήλθεν εναντίον της Ρώμης μετά 100
+χιλιάδων γενναίων Γότθων πολεμιστών και επολιόρκησε (την
+άνοιξιν του 536) τον στρατόν του Βελισαρίου ανερχόμενον
+μετά της ελθούσης επικουρίας εις 5000 ανδρών. Η άμυνα της
+Ρώμης εναντίον εικοσαπλασίου στρατού είναι εκ των
+θαυμασιωτάτων επεισοδίων του πολέμου τούτου. Πόλις
+παμμεγίστη, ως ήτο η Ρώμη, έχουσα περιοχήν ολοκλήρων
+ωρών, τείχη δε και οχυρώματα πολλαχού ασθενέστατα, έχοντα
+ανάγκην μυριάδων φρουρών προς υπεράσπισιν, έπρεπε να
+φρουρήται από 100—150 χιλ. στρατού. Και όμως εκεί εφάνη η
+στρατηγική μεγαλοφυία του Βελισαρίου. Κατώρθωσε να
+αντισταθή επί έν ολόκληρον έτος και εννέα ημέρας και
+τέλος να αναγκάση εις υποχώρησιν τον εχθρόν.
+
+Ο Βελισάριος, μετά την φυγήν του πολιορκητικού στρατού,
+λαβών μικράν επικουρίαν, κατεδίωξε τους πολεμίους μέχρι
+της οχυράς πρωτευούσης των Ραβέννης και εκεί τους
+επολιόρκησεν. Ο βασιλεύς των Οστρογότθων, μολονότι ανήρ
+ανδρείος, δεν έδειξεν εις την άμυναν της πρωτευούσης την
+στρατηγικήν επιτηδειότητα, την επιδειχθείσαν υπό του
+αντιπάλου του εις την πολιορκίαν της Ρώμης. Οι Γότθοι
+ταχέως εστενοχωρήθησαν πολιορκούμενοι. Επειδή δε
+συγχρόνως μέρος του πολιορκητικού στρατού κατελάμβανεν
+υπό διαφόρους αρχηγούς ολόκληρον την Μέσην Ιταλίαν,
+συγχρόνως δε Φράγκοι εισέβαλαν εις την Άνω Ιταλίαν, οι εν
+Ραβέννη Οστρογότθοι, θαυμάζοντες και άλλως το στρατηγικόν
+μεγαλείον του Βελισαρίου, επρότειναν να παραδώσουν την
+πόλιν επί τω όρω να κατασταθή αυτός βασιλεύς κυβερνών την
+Ιταλίαν ως άλλος αυτοκράτωρ. Ο Βελισάριος επροσποιήθη ότι
+δέχεται τας προτάσεις, αφού δε έγινε κύριος της Ραβέννης
+(κατά τον Μάιον του 540) εκήρυξεν ότι κατελάμβανε την
+πόλιν εν ονόματι του αυτοκράτορος Ιουστινιανού. Έδωκε δε
+συγχρόνως αμνηστίαν εις όλους τους Οστρογότθους και
+ασφάλειαν ζωής και περιουσίας υπό την προστασίαν του
+αυτοκράτορος, καταλυομένου οριστικώς του Οστρογοτθικού
+κράτους.
+
+Όλοι σχεδόν οι εντεύθεν του Πάδου κατοικούντες την
+Ιταλίαν Γότθοι ανεγνώρισαν την νέαν τάξιν των πραγμάτων.
+Μόνον γενναίοι τινες Γότθοι μεγιστάνες της πέραν του
+Πάδου Ιταλίας συνελθόντες έστειλαν πρεσβείαν εις τον
+Βελισάριον, διά να υπομνήσουν την δοθείσαν υπόσχεσιν: ότι
+έμελλεν αυτός να γίνη βασιλεύς, και παραπονούμενοι διά
+την παρασπονδίαν τον ωνόμαζαν _δούλον εθελούσιον_, και
+έλεγαν ότι δεν ησχύνετο προτιμών την δουλείαν αντί της
+βασιλείας. Ο Βελισάριος απήντησεν ότι ουδέποτε, ενόσω έζη
+ο Ιουστινιανός, θα εδέχετο το αξίωμα του βασιλέως. Η
+απάντησις αυτή εξηρέθισε τους πέραν του Πάδου Γότθους.
+Συνέτεινε δε εις τον εξερεθισμόν των και το άλλο γεγονός,
+ότι ο Βελισάριος μετά την άλωσιν της Ραβέννης ανακληθείς
+εις Κωνσταντινούπολιν διά να σταλή εις Ασίαν εναντίον των
+Περσών, έφερεν εκεί δέσμιον τον Ουίτιγιν και άλλους
+ευγενείς Γότθους ως τρόπαια του πολέμου. Καταληφθέντες
+υπό ιεράς αγανακτήσεως διά την διαγωγήν του Βελισαρίου
+εξηγέρθησαν ως είς άνθρωπος, εκλέξαντες βασιλέα τον
+γενναίον Βαδουίλαν ή Τωτίλαν διά να αγωνισθούν υπέρ της
+ελευθερίας των.
+
+Το αίσθημα της εκδικήσεως και η εξέγερσις η εθνική
+διεδόθησαν εις όλην την Ιταλίαν. Πολλαί πόλεις και αυτή η
+Νεάπολις κατελήφθησαν πάλιν υπό των Γότθων. Τοιούτοι
+υπήρξαν οι καρποί της ηθικώς επιμέμπτου διαγωγής του
+Βελισαρίου, ο οποίος, καίπερ Χριστιανός ών, δεν εγνώριζεν
+ή δεν ενόει την υπό του Αποστόλου Παύλου λεγομένην
+μεγάλην αλήθειαν «το καλόν ουκ έστι καλόν, αν μη καλώς
+γένηται». Τουναντίον ο νέος Γότθος βασιλεύς, παρεκτός της
+γενναιότητος και της ρώμης της σωματικής, είχε και
+φρόνησιν ηθικήν και γενναιότητα ψυχικήν. Τούτο μαρτυρεί
+και το εξής γεγονός:
+
+Κατά την άλωσιν της Νεαπόλεως Έλλην εκ Καλαβρίας ελθών
+εις τον βασιλέα κατήγγειλεν ένα των δορυφόρων του Γότθου
+ως κακοποιήσαντα την θυγατέρα του. Ο Τωτίλας διέταξεν
+ευθύς την φυλάκισιν του εγκληματίου, διακρινομένου άλλως
+διά την ανδρείαν του. Τότε οι Γότθοι μεγιστάνες
+φοβηθέντες περί της τύχης του δορυφόρου εζήτουν θορυβωδώς
+την απόλυσίν του. Αλλ' ο Τωτίλας, αγορεύσας προς τους
+Γότθους, υπέμνησε πόσον αισχρόν θα ήτο εάν χάριν ενός
+μόνου ανθρώπου ητίμαζαν το όνομα των Γότθων, υπέμνησε δε
+ότι ο Θεός εις τους πολέμους είνε ίλεως προς τους
+δικαίους, όχι προς τους αδικούντας. Μετά τους λόγους του
+Τωτίλα οι Γότθοι εγκατέλιπαν τον άνθρωπον εις την τύχην
+του. Ο δε Τωτίλας τον εφόνευσε και την περιουσίαν του
+έδωκεν εις την κακοποιηθείσαν κόρην. Αι αρεταί του Τωτίλα
+και εξ άλλου αι βιαιότητες των αρχηγών του
+Ελληνορρωμαϊκού στρατού συνέτειναν ώστε πολλαί άλλαι
+πόλεις και χώραι να υποταχθούν εις τους Γότθους. Τέλος ο
+Τωτίλας επολιόρκησε και την Ρώμην όχι μετά 100000 ανδρών,
+καθώς ο Ουίτινις, αλλά μετά 15 μόνων χιλιάδων.
+
+Εν τω μεταξύ ο Ιουστινιανός μαθών τα συμβάντα εις την
+Ιταλίαν έστειλε πάλιν εκεί τον Βελισάριον (544)
+ανακαλέσας αυτόν εκ της Ασίας. Μετά του Βελισαρίου
+επανήλθεν επί μικρόν η νίκη εις τα Ρωμαϊκά όπλα, αλλά η
+επιτυχία ήτο πρόσκαιρος. Η Ρώμη μετά δεινήν πολιορκίαν
+εκυριεύθη υπό του Τωτίλα, ο οποίος και εκεί απηγόρευσεν
+αυστηρώς εις τους Γότθους πάσαν σφαγήν, ατίμασιν και
+εξανδραποδισμόν των κατοίκων, επέτρεψε δε μόνον την
+αφαίρεσιν των τιμαλφών από τας οικίας των πλουσίων. Την
+απώλειαν της Ρώμης ηκολούθησαν άλλαι πολλαί ατυχίαι. Ο
+Βελισάριος, μη λαμβάνων επικουρίας εκ Κωνσταντινουπόλεως,
+εζήτησε παρά του αυτοκράτορος ως _χάριν_ την ανάκλησίν
+του. Μετά την δευτέραν ταύτην ανάκλησιν του Βελισαρίου,
+οι Οστρογότθοι ενθαρρυνθέντες έτι μάλλον κατέλαβαν σχεδόν
+ολόκληρον την Ιταλίαν, κατασκευάσαντες δε και στόλον όχι
+μόνον ανέκτησαν την Σικελίαν, την Σαρδηνίαν και την
+Κορσικήν, αλλά και ελεηλάτουν τα παράλια της Ηπείρου, της
+Αιτωλίας και της Πελοποννήσου.
+
+Τότε τέλος ο Ιουστινιανός, μολονότι περιπεπλεγμένος εις
+τον κατά του Χοσρόου πόλεμον, εθεώρησε ζήτημα τιμής την
+ευτυχή περάτωσιν του Γοτθικού πολέμου και απέστειλε
+στρατόν σημαντικόν, εκ Γερμανών κατά το πλείστον και εξ
+Ούννων και Περσών συγκείμενον, και αρχιστράτηγον τον
+γηραιόν αρχιθαλαμηπόλον και στρατηγόν Ναρσήν. Αλλά πριν
+φθάση ο Ναρσής εις Ιταλίαν, όπου μετέβη διά ξηράς (διά
+Ιλλυρίας και Δαλματίας), οι Οστρογότθοι έπαθαν δύο
+ατυχήματα. Ο στόλος των κατεστράφη υπό των Ελλήνων
+αρχηγών Ιωάννου και Βαλεριανού πλησίον της Αγκώνος,
+ενικήθησαν δε και εις την Σικελίαν κατά κράτος υπό του εκ
+Περσαρμενίας στρατηγού Αρταβάνου και ηναγκάσθησαν να
+αποχωρήσουν εκ της νήσου (551). Μετά την άφιξιν του
+Ναρσή, γενομένης μάχης εν Ταγίναις παρά τα Απέννινα (κατά
+τον Ιούλιον του 552), ηγωνίσθησαν ο Τωτίλας και οι Γότθοι
+μετά λεοντοθύμου ανδρείας επιτεθέντες επανειλημμένως κατά
+των πολεμίων. Αλλά θανάσιμος πληγή, την οποίαν έλαβεν ο
+Τωτίλας, έκρινε την μάχην υπέρ των εχθρών. Τα αιματοβαφή
+ενδύματα του Τωτίλα εστάλησαν υπό του Ναρσή ως τρόπαιον
+εις την Κωνσταντινούπολιν. Ο διάδοχος του Τωτίλου Τηίας
+εξηκολούθησε τον αγώνα και ηνάγκασε τον Ναρσήν να
+συγκροτήση νέαν κρατεράν μάχην κατά τους πρόποδας του
+Βεσουβίου παρά τον ποταμόν Δράκοντα. Εκεί εφονεύθη και ο
+Τηίας και κατελύθη οριστικώς η εν Ιταλία αρχή των
+Οστρογότθων (553). Είς τα ανδρεία λείψανα του στρατού των
+επετράπη να εγκαταλείψουν ελευθέρως την Ιταλίαν.
+
+Ούτω τω 553 μ.Χ. ολόκληρος η Ιταλική Χερσόνησος από των
+Άλπεων μέχρι του Σικελικού πορθμού, η Σικελία, η Σαρδηνία
+και η Κορσική και αι προς ανατολάς της Ιταλίας και πέραν
+του Αδριατικού εκτεινόμεναι χώραι μέχρι του άνω Δανουβίου
+περιήλθαν εις την άμεσον αρχήν του Ιουστινιανού, ο οποίος
+εκυβέρνα την Ιταλίαν και την Σικελίαν δι' επιτρόπου,
+καλουμένου Εξάρχου. Αλλά η κυριαρχία αυτή επί ολοκλήρου
+της Ιταλίας δεν διήρκεσεν επί πολύ. Η Άνω Ιταλία αφηρέθη
+υπό άλλου Γερμανικού έθνους (των Λογγοβάρδων) ευθύς μετά
+τον θάνατον του Ιουστινιανού, η δε Μέση Ιταλία και η Ρώμη
+μετά 200 περίπου έτη. Αλλ' η Κάτω Ιταλία και η Σικελία,
+αι οποίαι ήσαν και Ελληνικώτεραι, έμειναν ηνωμέναι μετά
+του Ανατολικού κράτους μέχρι περίπου του δωδεκάτου
+αιώνος. Όχι μόνον δε διοικητικώς ήσαν ηνωμέναι μετά του
+κράτους, αλλά και ηθικώς μετά του Ελληνισμού.
+Χρησιμεύουσαι ως δεσμός μεταξύ της Ελληνικής Ανατολής και
+της Λατινικής Δύσεως, συνετέλεσαν μεγάλως εις την εν τη
+λοιπή Ιταλία διάδοσιν του Ελληνισμού και των Ελληνικών
+γραμμάτων κατά τους Μέσους καλουμένους αιώνας. Τόσον δε
+ισχυρός ήτο ο Ελληνισμός εις τας χώρας αυτάς, ώστε και
+σήμερον ακόμη, ενώ παρήλθαν 700 έτη από του οριστικού
+χωρισμού των από του Ελληνισμού, εις διαφόρους κώμας και
+πολίχνας των δύο άκρων της Ιταλίας, της Μεσσαπίας και της
+Καλαβρίας, η λαλουμένη υπό του λαού γλώσσα είναι
+ελληνική. Και υπό την έποψιν λοιπόν ταύτην η ανάκτησις
+της Ιταλίας ήτο ως προς τα αποτελέσματα το σπουδαιότατον
+πολεμικόν έργον της βασιλείας του Ιουστινιανού.
+
+Αλλ' η προς δυσμάς επέκτασις του κράτους της εν
+Κωνσταντινουπόλει βασιλείας δεν περιωρίσθη μόνον εις την
+Αφρικήν και εις την Ιταλίαν, αλλά περιέλαβε και αυτήν την
+Ισπανίαν. Την χώραν εκείνην είχαν καταλάβει περί τας
+αρχάς του πέμπτου μ.Χ. αιώνος διάφοροι βάρβαροι
+Γερμανικοί λαοί, μεταξύ των οποίων ονομαστότατοι απέβησαν
+οι Βησιγότθοι (ήτοι οι δυτικοί λεγόμενοι Γότθοι,
+χριστιανοί και αυτοί Αρειανοί) ιδρύσαντες εκεί κράτος.
+Εμφύλιοι διενέξεις μεταξύ των Γότθων τούτων επροκάλεσαν
+την επέμβασιν του Ελληνορρωμαίου επάρχου της Αφρικής
+Λιβερίου. Ούτος απεβίβασε στρατόν εις τα νοτιανατολικά
+παράλια της Ισπανίας και κατέλαβε πολλάς σημαντικάς
+πόλεις, την Καρθαγένην, την Μαλάγαν, τα Γάδειρα και αυτήν
+την κατόπιν περίφημον πρωτεύουσαν του εν Ισπανία Αραβικού
+κράτους Κορδούην. Ούτω δε επί του Ιουστινιανού και
+αρκετόν μέρος της Ισπανίας περιελήφθη εις το κράτος της
+Κωνσταντινουπόλεως. Είναι αληθές ότι ο Ελληνισμός διά της
+τοιαύτης επεκτάσεως του κράτους αμείωτον ωφέλειαν είχε
+μόνον εκ της ανακτήσεως της Ιταλίας, καθώς εξηγήθη
+ανωτέρω, και εκ μέρους της Αφρικής, εκ της Τριπολίτιδος,
+όπου υπήρχε συμπαγής ελληνικός πληθυσμός, ενώ εις τας
+ανακτηθείσας χώρας σποραδικώς μόνον κατώκουν Έλληνες. Ουχ
+ήττον όμως η μεγάλη ηθική λαμπηδών και η γοητεία την
+οποίαν ελάμβανε το κράτος, παρείχαν εμμέσως ηθικήν τινα
+επέκτασιν δυνάμεως εις τον Ελληνισμόν τον αποτελούντα την
+ζωτικήν δύναμιν της αυτοκρατορίας.
+
+Αλλ' ενώ εξετείνετο το κράτος του Ιουστινιανού προς
+δυσμάς εις αλλογενείς ως επί το πλείστον λαούς, συμπαγείς
+Ελληνικοί πληθυσμοί εις τας Ελληνικωτάτας χώρας της Ασίας
+εξετίθεντο εις δεινούς κινδύνους εκ μέρους του μεγάλου
+εχθρού του Ελληνισμού, του βασιλέως της Περσίας.
+
+Είδαμεν ότι, διαρκούντος του κατά των Γότθων πολέμου εις
+την Ιταλίαν, η απέραντος, ήτοι αιώνιος καλουμένη μεταξύ
+Ελλήνων και Περσών ειρήνη, η συνομολογηθείσα το 531,
+διελύθη, και ότι ήρχισε νέος πόλεμος. Ο πόλεμος αυτός
+έγινεν εν μέρει αφορμή να ανακληθή ο Βελισάριος εξ
+Ιταλίας και να σταλή εις Ασίαν. Κυρία αιτία του νέου
+πολέμου ήτο ότι ο Χοσρόης, ο οποίος είχε σπεύσει μετά τον
+Βανδηλικόν πόλεμον να συγχαρή τον Ιουστινιανόν διά την
+νίκην, βλέπων τον στρατόν του Ιουστινιανού απασχολούμενον
+εις την Ιταλίαν, εθεώρησεν εύκαιρον την περίστασιν προς
+πόλεμον. Πλην τούτου και οι Γότθοι είχαν στείλει κρυφίως
+πρέσβεις εις τον Χοσρόην, παριστώντες εις αυτόν το
+μέγεθος του κινδύνου του απειλούντος το Περσικόν κράτος
+ως εκ της υπερμέτρου αυξήσεως της δυνάμεως του
+Ιουστινιανού
+
+Ούτως ο πόλεμος ο διεξαγόμενος παρά τον Τίβεριν εις την
+Ιταλίαν εύρισκε τον αντίκτυπόν του παρά τον Ευφράτην και
+τον Τίγρητα. Ο Χοσρόης λοιπόν, εκστρατεύσας κατά την
+ακμήν του εν Ιταλία αγώνος (551 μ.Χ.), εισέβαλεν εις την
+Μεσοποταμίαν και, προχωρήσας ταχέως εις την Συρίαν,
+προσέβαλε και κατέλαβε τας πλουσιωτάτας πόλεις, άλλας μεν
+εξ εφόδου, άλλας δε εξ επιβουλής, και τας ελεηλάτησε.
+Πλην των άλλων πόλεων της Συρίας έπαθε τότε δεινοτάτας
+συμφοράς η μεγίστη της Ανατολής Ελληνική πόλις, η δευτέρα
+μετά την Κωνσταντινούπολιν μεγάλη πόλις του Ελληνικού
+κράτους, ονομαστοτάτη διά τον πλούτον και τον πολιτισμόν
+των κατοίκων, διά τα γράμματα και διά την ακμήν του
+Χριστιανικού βίου, η Αντιόχεια, η καλουμένη και
+Θεούπολις. Κυριευθείσα εξ εφόδου έπαθε τα πάνδεινα· εκ
+των κατοίκων άνδρες πολλοί εφονεύθησαν και γυναίκες
+πολλαί προς αποφυγήν της αιχμαλωσίας ερρίφθησαν εις τον
+ποταμόν Ορόντην και επνίγησαν. Όσοι εκ των κατοίκων δεν
+κατώρθωσαν να λυτρωθούν, απήχθησαν υπό του Χοσρόου εις
+τας όχθας του Τίγρητος κατά το παράδειγμα των αρχαίων
+βασιλέων της Ασσυρίας και Βαβυλωνίας και του Δαρείου
+βασιλέως των Περσών. Μόνη η Έδεσσα εκ των μεγάλων πόλεων
+της Συρίας και Μεσοποταμίας εσώθη από της Περσικής
+αλώσεως και προσήλθεν αρωγός φιλανθρωποτάτη εις τους
+δεινοπαθούντας κατοίκους της Αντιοχείας.
+
+Ο Χοσρόης επροχώρει προς το επίνειον της Αντιοχείας την
+πόλιν Σελεύκειαν και, θεώμενος τα κύματα της Ανατολικής
+Μεσογείου ως ηλιολάτρης και πυριλάτρης, έθυεν εις τον
+Ήλιον και ωνειροπόλει τους εν Μικρά Ασία και εν
+Κωνσταντινουπόλει θησαυρούς. Κατά την κρισιμωτάτην
+εκείνην στιγμήν εφάνη εις την Συρίαν ο Βελισάριος και
+αθορύβως και χωρίς αιματηράς μάχας και μεγάλας ζημίας
+κατώρθωσεν ο μέγας στρατηγός δις να αποκρούση τον
+υπερόπτην βασιλέα μέχρι του Ευφράτου ποταμού και να
+υπερασπίση επιτυχώς την γραμμήν του ποταμού τούτου, η
+οποία απετέλει και το ανατολικόν όριον του κράτους.
+Αποκρουσθείς ο Χοσρόης πέραν των ορίων του κράτους ήρχισε
+να διαπραγματεύεται περί ειρήνης (545). Και αι μεν
+διαπραγματεύσεις αύται επί έτη ολόκληρα παραταθείσαι δεν
+απέληξαν εις ειρήνην· ουχ ήττον καθ' όλα τα έτη ταύτα
+(545 — 549) επεκράτει ανακωχή πραγματική, καίπερ μη
+συνωμολογημένη διά συνθήκης. Πριν δε συνομολογηθή η
+οριστική ειρήνη, εξερράγη πάλιν ο πόλεμος το 549 και
+διήρκεσεν επτά ολόκληρα έτη.
+
+Αλλά το στάδιον του αγώνος δεν ήτο πλέον η Μεσοποταμία,
+αλλά αι παρά τον Καύκασον χώραι. Ο Βελισάριος δεν μετέσχε
+του νέου πολέμου, ο οποίος μετά πολλάς μεταβολάς της
+τύχης απέβη κατ' ουσίαν υπέρ του Ιουστινιανού.
+
+Σπουδαίον επεισόδιον του πολέμου τούτου ήτο η διάδοσις
+του χριστιανισμού εις τον Καυκάσιον λαόν των Αβαγών, οι
+οποίοι μέχρι σήμερον διατηρούν το όνομα και την φυλετικήν
+των ύπαρξιν.
+
+Ο πόλεμος μετά μεγάλας μάχας και πολύν εκατέρωθεν
+ηρωισμόν ετελείωσε και η ειρήνη συνωμολογήθη το 556. Δι'
+αυτής η μεν τέως αμφισβητουμένη περί τον Καύκασον χώρα, η
+καλουμένη Λαζική, εδίδετο οριστικώς εις τον Χριστιανόν
+αυτοκράτορα, ο δε Πέρσης μονάρχης απεζημιούτο χρηματικώς,
+υποχρεούμενος προς τούτοις να φυλάττη καθώς πρότερον τας
+Κασπίας Πύλας. Η συνθήκη εκανόνιζε και τας εμπορικάς
+σχέσεις μεταξύ των υπηκόων των δύο κρατών και καθώριζε
+τας επί των συνόρων ελευθέρας εμπορικάς αγοράς.
+Ιδιαίτεραι διατάξεις απέβλεπαν εις τας λαθρεμπορίας και
+εις την ειρηνικήν διευθέτησιν των αναφυομένων κατά τα
+μεθόρια αμφισβητήσεων. Διά της συνθήκης ωρίζετο η
+συγκρότησις μικτής επιτροπής και εκ των δύο κρατών
+συνερχομένης εις ωρισμένον μέρος της μεθορίου· περιείχε
+δε και άλλας διατάξεις περί των μεθορίων φρουρίων και
+φρουρών αποβλεπούσας εις την εμπέδωσιν της ειρήνης.
+
+Η επικύρωσις της ειρήνης έγινε δι' επιστολών, μεταξύ
+Χοσρόου και Ιουστινιανού ( 1).
+
+
+
+&Έκτασις και δύναμις του κράτους του Ιουστινιανού.&
+
+
+
+Διά της νέας προς τους Πέρσας συνθήκης τα όρια του
+κράτους εξετείνοντο μέχρι του Καυκάσου. Αλλ' ενώ ούτω το
+κράτος κατά την απ' Ανατολών προς Δυσμάς διεύθυνσιν
+ελάμβανεν έκτασιν από του όρους Άτλαντος και του
+Ατλαντικού Ωκεανού μέχρι του Καυκάσου και της Κασπίας
+θαλάσσης, συγχρόνως και κατά την από Βορρά προς Νότον
+διεύθυνσιν εξέτεινε τεραστίως την πολιτικήν του δύναμιν.
+Ο Ιουστινιανός, εξήπλωσεν ειρηνικώς την εν τη βορείω
+(Πετραία) Αραβία επικράτειάν του μέχρι των ακτών της
+Ερυθράς θαλάσσης, προσθέσας διά του υποτελούς του Άραβος
+φυλάρχου Αβουχαράβου μεγάλην έκτασιν εις τας εν Αραβία
+κτήσεις του κράτους.
+
+Προς τούτοις ο Ιουστινιανός συνήψε σχέσεις τινάς
+πολιτικάς προς τους Χριστιανούς ηγεμόνας της Αιθιοπίας
+(Αβησσυνίας) και της νοτίου Αραβίας (των Ομηριτών ή
+Αμοριτών, νυν Γεμέν), Ελλησθεαίον (της Αιθιοπίας) και
+Εσιμφαίον (των Ομηριτών). Ο πρώτος έπεμψε δύο των
+συμβούλων του εις την Αλεξάνδρειαν διά να ζητήση
+επισκόπους και ιερείς. Ο Ιουστινιανός εκπληρών την
+επιθυμίαν του Αιθίοπος ηγεμόνος έστειλε πρεσβευτήν μετ'
+επιστολής αυτοκρατορικής. Ο βασιλεύς της Αβησσυνίας
+εδέχθη με μεγάλην πομπήν τον Έλληνα πρεσβευτήν ως να ήτο
+υποτελής του αυτοκράτορος, και ησπάσθη ευλαβώς την
+αυτοκρατορικήν επιστολήν, υπεσχέθη δε, κατά την επιθυμίαν
+του Ιουστινιανού, να μεταστρέψη την Ινδικήν εμπορίαν της
+μετάξης προς την Αβυσσηνίαν, διά να προμηθεύεται η
+αυτοκρατορία το πολύτιμον τούτο προϊόν εκείθεν και όχι
+εκ της Περσίας, η οποία εισπράττουσα εκ του κράτους της
+Κωνσταντινουπόλεως πολλά χρήματα τα εχρησιμοποίει εις τον
+εναντίον του πόλεμον. Ο δε βασιλεύς των Ομηριτών ανέλαβε
+την υποχρέωσιν να εκστρατεύση από την Αραβίαν (διά της
+χώρας της Μασχάτης) εναντίον της Περσίας και να φέρη
+αντιπερισπασμόν υπέρ του Ελληνορρωμαϊκού στρατού
+πολεμούντος εναντίον των Περσών. Αλλ' η μεν συμφωνία περί
+της μετάξης δεν επραγματοποιήθη, καθώς θα ίδωμεν
+κατωτέρω· η δε εκστρατεία του Ομηρίτου βασιλέως εις
+Περσίαν απέβη δυσχερής ένεκα της μεγάλης αποστάσεως. Ουχ
+ήττον, ότε μετ' ολίγον η νότιος Αραβία κατεκτήθη υπό του
+Βασιλέως της Αβησσυνίας, εκείνος εξεστράτευσε χάριν του
+αυτοκράτορος εναντίον των Περσών. Ούτως η Αβησσυνία και η
+νότιος Αραβία ετέθησαν υπό την προστασίαν του εν
+Κωνσταντινουπόλει βασιλέως και αι σχέσεις αύται μεταξύ
+Αβησσυνίας και του κράτους επί του διαδόχου του
+Ιουστινιανού, ένεκα της εις την Αραβίαν εισβολής του
+Χοσρόου, επροκάλεσαν μέγαν μεταξύ Ελλήνων και Περσών
+πόλεμον αποβάντα εις όλεθρον του Χοσρόου.
+
+Προς τας μετά της Αιθιοπίας σχέσεις συνδέεται και η
+επιτυχώς ενεργηθείσα υπό του Ιουστινιανού διάδοσις του
+χριστιανισμού μεταξύ βαρβάρων τινών Αφρικανικών λαών,
+Βλεμμύων και Νοβατών κατοικούντων την νυν Νουβίαν ή το
+δυτικόν Σουδάν το μεταξύ Αιγύπτου και Αβησσυνίας.
+Ταυτοχρόνως δε περίπου, εφρόντισεν ο Ιουστινιανός όπως
+και οι εντός της Λιβύης κατοικούντες ιθαγενείς Λίβυες
+προσέλθουν εις τον Χριστιανισμόν. Οι λαοί αύτοι
+συνεδέθησαν έκτοτε θρησκευτικώς και πολιτικώς μετά του
+Χριστιανικού κράτους και απετέλεσαν ηθικόν δεσμόν ενώσεως
+μεταξύ του κράτους τούτου και της Αιθιοπίας. Αν δε
+ενθυμηθώμεν ότι και οι Γότθοι της Κριμαίας ήσαν υπήκοοι
+του κράτους και οι προς βορράν της χερσονήσου
+κατοικούντες ανεγνώριζαν την κυριαρχίαν του, εννοούμεν
+ότι το κράτος και η πολιτική δύναμις του Ιουστινιανού,
+εξαπλουμένη κατά πλάτος από του Ατλαντικού μέχρι της
+Κασπίας, εξετείνετο κατά μήκος από του εσωτερικού της
+σημερινής Ρωσίας μέχρι του Ινδικού Ωκεανού. Την τοιαύτην
+ακριβώς δύναμιν με πολλήν ευγλωττίαν εξέθεταν προς τον
+Χοσρόην οι Αρμένιοι οι σταλέντες ως πρέσβεις από εχθρικήν
+προς τον Ιουστινιανόν μερίδα λέγοντες· «Τι ουκ εκίνησε
+των καθεστώτων; ουχ ημίν φόρου απαγωγήν έταξε· και
+Τζάννους τους ομόρους ημών αυτονόμους όντας δεδούλωται
+και βασιλείς των αθλίων Λαζών άρχοντα Ρωμαίον επέστησε;
+Ου Βοσπορίταις μεν τοις Ούννων κατοικίοις στρατηγούς
+έπεμψε; ομαιχμίαν δε πεποίηται προς τας των Αιθιόπων
+αρχάς, ων και ανήκοοι Ρωμαίοι το παράπαν ετύγχανον όντες;
+Αλλά και Ομηρίτας τε και θάλασσαν την Ερυθράν
+περιβέβληται; αφίεμεν γάρ λέγειν την Λιβύην και Ιταλών
+πάθη». Εις ταύτα επρόσθεταν οι πρέσβεις τα εξής, με όλην
+την μεγάλην υπερβολήν και φοβεράν ποιητικήν έξαρσίν των,
+μαρτυρούντα τίνα ιδέαν είχε λάβει ο έξω κόσμος περί της
+δυνάμεως του Ιουστινιανού και περί των προς
+κοσμοκρατορίαν τάσεων αυτού: «_Η γη τον άνθρωπον ου χωρεί
+σύμπασα_· μικρόν εστιν αυτώ πάντων ομού των ανθρώπων
+κρατείν. Ο δε και τον αιθέρα περισκοπεί και τους υπέρ την
+οικουμένην περιποιείσθαι βουλόμενος».
+
+Εις τοιούτον ανυπέρβλητον μέγεθος και ύψος δυνάμεως
+ανήλθεν επί του Ιουστινιανού το κράτος προ των οφθαλμών
+του έξω κόσμου. Αλλά, καθώς είπαμεν, κατά τρόπον εκ
+πρώτης όψεως παράδοξον, αλλά κατ' ουσίαν λίαν ευνόητον, η
+Αυτοκρατορία, περιλαμβάνουσα σύμπαντα σχεδόν τον τότε
+πολιτισμένον κόσμον, ακριβώς διότι ήτο το μόνον
+πολιτισμένον εν τω κόσμω κράτος, περιεστοιχίζετο
+πανταχόθεν από έθνη βαρβάρων, εις την Ευρώπην δε ιδίως η
+συνάφεια προς το βαρβαρικόν ήτο τόσον πλησίον της καρδίας
+του κράτους, ώστε πολλάκις, ενώ τα στρατεύματα του
+αυτοκράτορος επολέμουν εις τα πέρατα του τότε κόσμου,
+βάρβαροι εισεχώρουν ληστρικώς εις τας κεντρικωτάτας χώρας
+του κράτους, απειλούντες ενίοτε και αυτήν την
+πρωτεύουσαν. Τοιαύτη μεγάλη ληστρική επιδρομή έγινε το
+558 υπό των εκ της Νοτίου Ρωσίας ορμησάντων Κοτριγούρων
+Ούννων. Αυτοί εισέβαλαν εις τας εντεύθεν του Δανουβίου
+επαρχίας του κράτους, διηρημένοι εις τρεις μεγάλας
+μοίρας, εκ των οποίων η μεν ώδευσε προς την Μακεδονίαν,
+διά να εισβάλη εις την κυρίως Ελλάδα, η δευτέρα εις τον
+Ελλήσποντον διά να περάση εις την Μικράν Ασίαν, και η
+τρίτη, υπ' αυτόν τον αρχηγόν Ζαβεργάν, προήλασε προς την
+Κωνσταντινούπολιν, αφού υπερέβη το μέγα προς το
+εσωτερικόν της Θράκης αμυντήριον της πρωτευούσης (το Μέγα
+Τείχος) εξασθενήσαν εκ των υπό του σεισμού γενομένων
+ρηγμάτων.
+
+Οι κάτοικοι έντρομοι έβλεπαν τας πυράς των βαρβάρων
+στρατοπεδευόντων όχι μακράν της πρωτευούσης, καθόσον
+στρατός ενεργός δεν υπήρχεν εις την Κωνσταντινούπολη.
+Αλλ' υπήρχεν ο γηραιός Βελισάριος, προ πολλού αποχωρήσας
+της ενεργού υπηρεσίας, και αυτός κατά πρόσκλησιν του
+Ιουστινιανού ανέλαβε την άμυναν της πρωτευούσης. Μετά
+στρατού πολύ μικρού εκ νέων εντελώς αγυμνάστων, ως επί το
+πλείστον αγροτών των περιχώρων της Κωνσταντινουπόλεως, ο
+Βελισάριος ενίκησε και έτρεψεν εις φυγήν τους εχθρούς.
+Ωσαύτως κατεστράφησαν και οι μέχρι του Ελλησπόντου
+προελάσαντες βάρβαροι, αποκρουσθέντες υπό της
+φιλοπάτριδος αμύνης των εγχωρίων. Η δε προς τας κυρίως
+Ελληνικάς χώρας προχωρήσασα μοίρα έφθασε μεν, ερημώνουσα
+και λεηλατούσα, μέχρι των Θερμοπυλών, αλλ' αποκρουσθείσα
+υπό της εκεί φρουράς, της αμυνομένης εκ των υπό του
+Ιουστινιανού κατασκευασθέντων οχυρωμάτων, ηναγκάσθη να
+τραπή προς τα οπίσω φέρουσα πλήθος αιχμαλώτων, τους
+οποίους ο Ιουστινιανός εξηγόρασε κατόπιν διά χρημάτων. Αι
+τοιαύται επιδρομαί ήσαν κυρίως μεγάλαι ληστρικαι
+επιδρομαί όχι μεν επικίνδυνοι εις το κράτος, αλλ' εις
+τους κατοίκους ολέθριαι. Θα ίδωμεν πώς ειργάσθη
+συστηματικώτερον ο Ιουστινιανός προς απόκρουσιν των
+τοιούτων επιδρομών.
+
+
+
+&Ειρηνικά έργα τον Ιουστινιανού.— Η νομοθεσία του.&
+
+
+
+Ο Ιουστινιανός, ο εκτελέσας τοσαύτα μεγάλα πολεμικά έργα
+και διά τούτων ανυψώσας το κράτος εις μέγα ύψος δυνάμεως
+και δόξης, ειργάσθη ωσαύτως, καθώς αρμόζει εις μέγαν
+βασιλέα, και υπέρ του εσωτερικού μεγαλείου του κράτους
+και της ευδαιμονίας των υπηκόων του. Και πρώτον, καθώς
+διά των πολεμικών όπλων ειργάσθη υπέρ της εξωτερικής
+ασφαλείας του κράτους, ούτω διά των ηθικών όπλων καλής
+νομοθεσίας και ευνομίας επεμελήθη να στερεώση την
+εσωτερικήν ασφάλειαν. Και ως προς τούτο ο Ιουστινιανός
+ανεδείχθη μέγας νομοθέτης. Η νομοθετική εργασία του δεν
+περιωρίσθη απλώς εις έκδοσιν νόμων και διατάξεων ιδικών
+του. Περισυλλέξας νομοθετήματα του παρελθόντος και
+δημιουργήσας ολόκληρον θησαυρόν και σύστημα νομικών
+διατάξεων και νομικής διδασκαλίας εδημιούργησε την
+νομικήν επιστήμην. Ως εκ τούτου η νομοθετική εργασία του
+Ιουστινιανού είναι πολλαπλή και πολυμερής. Οι νόμοι του
+Ρωμαϊκού κράτους από της κτίσεως της Ρώμης (754 π. Χ.)
+και ιδίως από του έτους 450 π. Χ., — ότε συνετάχθη και
+εξεδόθη η περίφημος ρωμαϊκή νομοθεσία, γραφείσα επί
+δώδεκα χαλκών πινάκων και διά τούτο δωδεκάδελτος υπό των
+Ελλήνων κληθείσα, — επί αιώνας ολοκλήρους αυξανόμενοι διά
+των νομικών διατάξεων των ανά παν έτος διαδεχομένων
+αλλήλους πραιτώρων, ήτοι ανωτάτων δικαστών (οίτινες
+αναλόγως των περιστάσεων ετροποποίουν τους υπάρχοντας
+νόμους ή εξέδιδαν νέους) απετέλεσαν μέγαν θησαυρόν
+νομικόν.
+
+Ως εκ της αδιακόπου επεκτάσεως του Ρωμαϊκού κράτους εις
+ξένας χώρας και της συναφείας, της κοινωνικής και της
+πολιτικής, προς άλλους λαούς, παρήχθη εις το Ρωμαϊκόν
+κράτος, ένεκα της διεθνούς ούτως ειπείν νομικής ανάγκης,
+παρεκτός του υπάρχοντος κοινού Ρωμαϊκού δικαίου, και το
+λεγόμενον «δίκαιον των εθνών» Ελληνικήν έχον την
+καταγωγήν. Το νέον τούτο _δίκαιον_ κατέστη μετά μικρόν
+επικρατέστερον, ιδίως αφ' ότου ο αυτοκράτωρ Καρακάλλας,
+περί τας αρχάς του τρίτου μ.Χ. αιώνος, έδωκε δικαίωμα
+Ρωμαίου πολίτου εις όλους τους ελευθέρους πολίτας του
+Ρωμαϊκού κράτους. Οι νόμοι, οι διά των πραιτωρικών
+διατάξεων ολονέν πολλαπλασιαζόμενοι, έγιναν τόσοι επί του
+αυτοκράτορος Αδριανού (περί τας αρχάς του δευτέρου μ.Χ.
+αιώνος), ώστε έκτοτε κατενοήθη η ανάγκη της
+κωδικοποιήσεως, ήτοι της συστηματικής κατατάξεώς των. Το
+έργον τούτο εξετελέσθη υπό του νομοδιδασκάλου Σαλβίου
+Ιουλιανού και ο καταρτισθείς κώδιξ νόμων εκλήθη «αιωνία
+διάταξις (αιώνιον έδικτον)». Αλλά και κατόπιν παρήχθη
+μέγα πλήθος νέων νόμων διά των από του αυτοκράτορος
+Αδριανού μέχρι του Ιουστινιανού επί τέσσαρας αιώνας
+νόμων, όσους εξέδιδαν οι αυτοκράτορες ασκούντες και
+εξουσίαν πραιτώρων και τα εις αυτούς μεταβιβασθέντα
+νομοθετικά δικαιώματα του λαού της Ρώμης.
+
+Η τοιαύτη ανάπτυξις του Ρωμαϊκού δικαίου και η αύξησις
+των νόμων παρήγαγαν κατά μικρόν συστηματικήν μάθησιν και
+διδασκαλίαν. Εκ τούτου δε ανεδείχθησαν από του τρίτου
+μ.Χ. ιδίως αιώνος μεγάλοι Ρωμαίοι νομοδιδάσκαλοι, ο
+Γάιος, ο Ουλπιανός, ο Παπινιανός. Αυτοί διά νομικών
+συγγραφών ηρμήνευαν την αληθή έννοιαν των διαφόρων νόμων
+και έδιδαν αποκρίσεις και λύσεις εις διαφόρους απορίας
+και αποφάσεις επί ζητημάτων νομικών. Διά της τοιαύτης
+εργασίας των νομοδιδασκάλων παρήχθησαν πολυπληθείς
+νομικαί πραγματείαι και χιλιάδες βιβλίων, των οποίων το
+περιεχόμενον απετέλει ωσαύτως τεράστιον υλικόν του
+Ρωμαϊκού δικαίου.
+
+Η επί Κωνσταντίνου του Μεγάλου και κατόπιν επικράτησις
+της Χριστιανικής Εκκλησίας επέδρασε και επί της
+νομοθεσίας του κράτους και έδωκε νέον υλικόν εις το
+Ρωμαϊκόν δίκαιον. Η παραγωγή τοιούτου απείρου υλικού, και
+μετά το αιώνιον έδικτον του Αδριανού, καθίστα αναγκαίαν
+νέαν κατάταξιν συστηματικήν των νόμων, και τοιαύτην νέαν
+κατάταξιν και συστηματοποίησιν επεχείρησε και ο
+νομοδιδάσκαλος Γρηγοριανός κατά τον τρίτον αιώνα και ο
+Ερμογενιανός κατά τον πέμπτον αιώνα. Προς τοιούτον σκοπόν
+απέβλεπε και ο περί τας αρχάς του πέμπτου μ.Χ. αιώνος επί
+του αυτοκράτορας Θεοδοσίου συνταχθείς και εκδοθείς
+ομώνυμος Θεοδοσιανός κώδιξ. Αλλά όλαι αυταί αι εργασίαι
+ήσαν ατελείς και η ανάγκη τελειοτέρας και
+συστηματικωτέρας και πρακτικώς πλέον ευχρήστου εργασίας
+ήτο πάντοτε επαισθητή και επιτακτική καθ' ον χρόνον
+ανήλθεν εις τον θρόνον ο Ιουστινιανός, ο μετά ζήλου
+σπουδάσας και καλλιεργών την νομικήν επιστήμην.
+
+Ο αυτοκράτωρ επελήφθη του μεγάλου έργου της
+συστηματοποιήσεως ολοκλήρου του μέχρις αυτού
+αναπτυχθέντος Ρωμαϊκού δικαίου και προέβη εις το έργον
+μεθοδικώς. Και πρώτον ανέθεσε (528) εις δεκαμελή
+επιτροπείαν νομοδιδασκάλων την κωδικοποίησιν των από του
+Αδριανού εκδοθεισών αυτοκρατορικών διατάξεων. Η εργασία
+αυτή ήρχισε κατά το 528 και επερατώθη το 529, μετά έν
+ακριβώς έτος, και η γενομένη συλλογή των τοιούτων νόμων
+και η συστηματική κατάταξίς των, μετά την αφαίρεσιν όλων
+των αντιφάσεων, των περιττολογιών και ταυτολογιών,
+απετέλεσε τον Ιουστινιάνειον λεγόμενον κώδικα,
+απαρτίζοντα μέρος σπουδαίον του όλου συστήματος του
+Ιουστινιανείου δικαίου. Η δευτέρα εργασία, κατά διαταγήν
+του αυτοκράτορος εκτελεσθείσα υπό δωδεκαμελούς
+επιτροπείας νομοδιδασκάλων υπό την προεδρίαν του
+Τριβωνιανού, ήρχισε το 530 και ετελείωσε το 533 (η
+δευτέρα και τελειοτέρα έκδοσις η μόνη μέχρις ημών
+διασωθείσα έγινε το 536) και ήτο η σύνταξις των
+_Διγέστων_ και _Πανδεκτών_. Διά ταύτης μεθοδικώς
+συνελέχθη και συνετάχθη κατά τα ουσιώδη όλος ο επί αιώνας
+διά των πραιτωρικών διατάξεων και των συγγραφών των
+περιφημοτέρων νομοδιδασκάλων παραχθείς θησαυρός της
+νομικής. Η επιτροπεία εις την εργασίαν της είχεν υπό
+μελέτην 4 χιλάδας νομικών βιβλίων. Το προϊόν της τοιαύτης
+νομικής εργασίας περιελήφθη εις 50 βιβλία.
+
+Παρεκτός των δύο τούτων μεγάλων νομικών εργασιών έγινε
+και τρίτη κατά διαταγήν του αυτοκράτορος. Αύτη ήτο είδος
+Εισαγωγής· περιελάμβανεν εις τέσσαρα βιβλία τας λεγομένας
+_Εισηγήσεις_, ήτοι τας γενικάς αρχάς του Ρωμαϊκού Δικαίου
+και απέβλεπε προ πάντων εις την ευχερεστέραν σπουδήν του.
+Αλλά δεν περιωρίσθη και εις τούτο μόνον η ενέργεια του
+Ιουστινιανού. Επλούτισε και ο ίδιος το Ρωμαϊκόν δίκαιον
+εκδίδων πολλούς κατά το διάστημα της βασιλείας του
+νόμους, τας καλουμένας _Νεαράς_. Και αι μεν Νεαραί
+εξεδόθησαν Ελληνιστί, ο δε Ιουστινιάνειος κώδιξ και οι
+Πανδέκται Λατινιστί. Τοιουτοτρόπως απετελέσθη το όλον
+σύστημα του Ιουστινιανείου Δικαίου, το περιλαμβάνον κατ'
+ουσίαν ολόκληρον το Ρωμαϊκόν Δίκαιον και ούτως
+ονομαζόμενον εν τη Επιστήμη. Είναι το έργον τούτο
+αθάνατον μνημείον του Ιουστινιανού υπέρ παν άλλο έργον
+του και κατέστησε διά παντός ένδοξον και το όνομα και την
+μνήμην του μεγάλου βασιλέως εις την ιστορίαν του
+πολιτισμού και της επιστήμης. Όλοι οι Ευρωπαϊκοί λαοί
+κατά τον μεσαίωνα παρέλαβαν το Ιουστινιάνειον Δίκαιον ως
+βάσιν της δικαιοσύνης και μέχρι σήμερον αι θεμελιώδεις
+βάσεις του δικαίου και εις την Ελλάδα και εις όλον τον
+πολιτισμένον χριστιανικόν κόσμον στηρίζονται επί του
+Ιουστινιανείου Δικαίου. Και αυτό το Εκκλησιαστικον ή
+Κανονικόν Δίκαιον είναι εις πολλά απόρροια του Ρωμαϊκού.
+Εντεύθεν δικαίως οι ιστοριογράφοι το έργον τούτο του
+Ιουστινιανού αποκαλούν «αθανασίαν του Ιουστινιανού».
+
+Αλλά το μεγαλείον των ειρηνικών έργων του Ιουστινιανού
+δεν περιωρίσθη μόνον εις τον χώρον του δικαίου και του
+νόμου.
+
+Ο αυτοκράτωρ αυτός, ενώ ως κάτοχος της νομικής μετά ζήλου
+και αγάπης καλλιεργήσας την επιστήμην ταύτην
+εμεγαλούργησεν την ιστορίαν του δικαίου, και ως λάτρις
+της Αρχιτεκτονικής ίδρυσε θαυμαστά μνημεία της τέχνης
+ταύτης.
+
+
+
+&Κτίσματα και μνημεία αρχιτεκτονικά.&
+
+
+
+Τα εις την αρχιτεκτονικήν αναγόμενα έργα της βασιλείας
+του Ιουστινιανού, τα καλούμενα _κτίσματα_, είναι διττά.
+Τινά τούτων είναι κτίσματα κοινής ωφελείας προς ασφάλειαν
+των υπηκόων από των βαρβαρικών επιδρομών ή αποβλέποντα
+εις την ευημερίαν των. Τοιαύτα είναι η κτίσις πόλεων,
+φρουρίων, τειχών και οχυρωμάτων πόλεων και η κατασκευή
+οδών αμαξιτών, γεφυρών, ξενώνων και άλλων φιλανθρωπικών
+καταστημάτων, δημοσίων λουτρώνων, κρηνών, οικητηρίων εις
+θερμάς πηγάς υδάτων, και προ πάντων υδραγωγείων και
+δεξαμενών μεγάλων εις πόλεις και εις φρούρια. Άλλα
+κτίσματα του Ιουστινιανού είναι τα κυρίως αρχιτεκτονικά
+μνημεία, τα εξωτερικώς μεν συντείνοντα προς διακόσμησιν,
+εσωτερικώς δε προς καλλιέργειαν του θρησκευτικού βίου και
+προς έξαρσιν του θρησκευτικού αισθήματος.
+
+Τοιούτοι είναι οι μεγαλοπρεπείς ναοί οι κτισθέντες εις
+την πρωτεύουσαν και εις τας επαρχίας. Κτίσματα του πρώτου
+είδους έκτισεν ο Ιουστινιανός πολλά και μεγάλα εις τας
+Ασιατικάς και εις τας Ευρωπαϊκάς και Αφρικανικάς επαρχίας
+του κράτους μεταχειριζόμενος προς τούτο τους αρίστους των
+αρχιτεκτόνων (ή ως ελέγοντο τότε, μηχανικών), Ισίδωρον τον
+Μιλήσιον και τον ομώνυμον του ανεψιόν, Ανθέμιον τον
+Τραλλιανόν και άλλους. Μέγα είναι ιδίως το πλήθος των
+νεοκτίστων πόλεων και φρουρίων. Εις την Μεσοποταμίαν το
+τέως μικρόν φρούριον και κώμην Δάρας μετέβαλεν εις πόλιν
+μεγάλην και φρούριον πρώτης τάξεως καθ' όλους τους
+κανόνας της τότε τέχνης. Άλλης εν Μεσοποταμία ονομαστής
+πόλεως της Αμίδης (νυν Διαρβεκίρ) ανωκοδόμησε στερεώτερα
+τα τείχη. Και τρίτην πόλιν εις την Μεσοποταμίαν παρά τα
+Περσικά μεθόρια, την Ράβδο, ατείχιστον και εκτεθειμένην
+εις επιβουλάς εχθρών, ωχύρωσε και υδραγωγείον εντός αυτής
+κατεσκεύασε. Και άλλας πόλεις και φρούρια εις την
+Μεσοποταμίαν, μεταξύ Δάρας και Αμίδης, περί τα δώδεκα εις
+ορεινούς τόπους κείμενα, ανωκοδόμησεν ισχυρά· ανύψωσε δε
+και εστερέωσε τα εκ του χρόνου κρημνισθέντα τείχη της
+Θεοδοσιουπόλεως εις την Μεσοποταμίαν, κατεσκεύασεν
+υδραγωγείον και εκόσμησε την πόλιν με κρήνας. Ανωκοδόμησε
+και ωχύρωσεν ισχυρότατα το εν καταπτώσει ευρισκόμενον επί
+του Ευφράτου φρούριον Κιρκήσιον. Και άλλας δε πόλεις της
+Μεσοποταμίας, ή εντελώς ατειχίστους ή ωχυρωμένας με τείχη
+ταπεινά, τας ησφάλισε με τείχη ισχυρά· ανώρθωσε δε και τα
+τείχη των μεγάλων πόλεων της Μεσοποταμίας Εδέσσης, Κιρρών
+και Καλλινίκου. Ούτως ωχύρωσε φρούριόν τι εν Βάλναις,
+προσέτι δε τα επίκαιρα φρούρια Σούρα, Ζεύγμα, Ζηνοβίαν
+(το υπό της ομωνύμου βασιλίσσης της Παλμύρας κτισθέν),
+Νεοκαισάρειαν, Ιεράπολιν, όλα εις την Μεσοποταμίαν.
+
+Εις την Συρίαν ο βασιλεύς Ιουστινιανός εφρόντισεν
+ιδιαιτέρως διά την εκ των συμφορών του Περσικού πολέμου
+ανόρθωσιν της Αντιοχείας· ύψωσεν εκ νέου τα τείχη της και
+ανωκοδόμησε σχεδόν ολόκληρον την πόλιν την πυρποληθείσαν
+υπό των βαρβάρων. Το έδαφος της πόλεως έστρωσε διά λίθων
+μεγάλων· έκτισε στοάς και αγοράς και διά ρυμοτομίας
+καταλλήλου επλάτυνε τας στενάς οδούς, κατεσκεύασεν
+οχετούς και κρήνας, έπειτα δε ίδρυσε και θέατρον,
+λουτρώνας και άλλα δημόσια κτίρια· έκτισε δε και
+νοσοκομείον ανδρών, νοσοκομείον γυναικών και ξενώνας, και
+μεγαλοπρεπείς ιερούς ναούς. Ωσαύτως ετείχισε και επλάτυνε
+και εξωράισε και άλλας πόλεις της Συρίας, ιδίως την
+Κύρον, την Χαλκίδα (νυν Χαλέπιον)· και της περιφήμου
+Παλμύρας ανωκοδόμησε τα τείχη και υδραγωγείον κατεσκεύασε
+και φρουράν στρατιωτικήν ετοποθέτησεν εκεί.
+
+Πλείστας άλλας πόλεις έκτισεν ή ανωκοδόμησεν ο
+Ιουστινιανός εις την Ελληνικήν Αρμενίαν, από της εν
+Μεσοποταμία Μαρτυρουπόλεως μέχρι της πρωτευούσης της
+Αρμενίας Θεοδοσιουπόλεως (Ερζερούμ), και αυτήν την
+Θεοδοσιούπολιν ωχύρωσε δι' υψηλών τειχών και διά τάφρων.
+Έκτισε πολλά φρούρια εις την χώραν των Τζανών και εις την
+παρά την Καύκασον Λαζικήν και παρά το στόμιον της
+Αζοφικής θαλάσσης και εις την Κριμαίαν. Είς την Μικράν
+Ασίαν ανωκοδόμησε τα τείχη της Νικοπόλεως, Σεβαστείας,
+Καισαρείας, της Μωκισσού, της Αντιοχείας της εν Φρυγία,
+της εν Κιλικία Μόψου Εστίας, τα Άδανα και την Ταρσόν, εις
+την αυτήν χώραν της Μικράς Ασίας έκτισε γεφύρας επί του
+Κύδνου ποταμού και ανέκτισε την επί του Σάρου ποταμού
+λιθίνην γέφυραν. Την εν Βιθυνία Ελενούπολιν, την
+κτισθείσαν προς τιμήν της αυτοκρατείρας Ελένης, αλλ'
+αμεληθείσαν επί των προηγουμένων αυτοκρατόρων, επλούτισε
+και εκόσμησε δι' υδραγωγείου, βαλανείου και ναών ιερών
+και ανακτόρων και δημοσίων κτιρίων. Ωσαύτως έκτισεν
+υδραγωγείον εις την Νίκαιαν. Εις την Νικομήδειαν ανώρθωσε
+τα κρημνισμένα ανάκτορα, ανωκοδόμησε τα βαλανεία, έκτισεν
+δε γέφυραν επί του Σαγγαρίου. Ωσαύτως εις τα Πύθια της
+Βιθυνίας πλησίον των θερμών πηγών έκτισε, ανάκτορα
+βασιλικά και λουτρώνας και δι' υδραγωγείου έφερεν ύδωρ
+πόσιμον. Εις τον Πόντον ανωκοδόμησε τας πόλεις Αμάσειαν
+και Τραπεζούντα.
+
+Προς τούτοις, χάριν της τακτικής διά Προποντίδος εις
+Κωνσταντινούπολιν σιταγωγίας, κατεσκεύασεν εις την
+Τένεδον ευρυχωροτάτας σιταποθήκας, άστε τα πλοία τα
+κομίζοντα σίτον εις την πρωτεύουσαν, οσάκις δεν ηδύναντο
+ένεκα εναντίων ανέμων να εισπλεύσουν εις την Προποντίδα,
+κατέθεταν τα φορτία των και απέπλεαν χωρίς να χάνουν
+καιρόν, ο δε σίτος εις την Κωνσταντινούπολιν εκομίζετο,
+καιρού επιτρέποντος, δι' άλλων πλοίων.
+
+Και τοιαύτα μεν τα εν Ασία κτίσματα του Ιουστινιανού. Εις
+την Ευρώπην δε τόσον πολλά φρούρια και πόλεις ηνώρθωσεν,
+ώστε είναι αδύνατον να μνημονευθούν όλα ενταύθα. Το
+πλήθος των φρουρίων τούτων ήτο προωρισμένον να προφυλάσση
+τας χώρας του Κράτους από τας βαρβαρικές επιδρομάς,
+εκτίσθησαν δε ή ανωκοδομήθησαν κατά τόπους τα εξής: Εις
+την Ήπειρον εκτίσθησαν φρούρια 32, ανεκτίσθησαν δε 26·
+εις την Νέαν Ήπειρον (την πέραν του Δυρραχίου ήτοι την
+Αλβανίαν) εκτίσθησαν φρούρια 12, ανεκτίσθησαν 24· εις την
+Μακεδονίαν εκτίσθησαν και ανεκτίσθησαν εν όλω φρούρια 46·
+εις την Θεσσαλίαν 7· εις την Δαρδανίαν (την νυν Σερβίαν)
+εκτίσθησαν φρούρια νέα 8, ανωκοδομήθησαν δε 61· εις την
+Σαρδικήν (την παρά την Σόφιαν χώραν) εκτίσθησαν και
+ανεκτίσθησαν 9· εις την Ροδόπην 100, παρά τας όχθας του
+Δανουβίου 45· εις την λοιπήν Μοισίαν και Θράκην 27 μεγάλα
+και άλλο πλήθος, αναρίθμητον μικρών, εις δε τας Ιλλυρικάς
+χώρας 165. Προς τούτοις έργα οικοδομικά δημόσια, μεγάλα
+εξετελέσθησαν και εις την Αίγυπτον (ιδίως εις την
+Αλεξάνδρειαν) και εις την λοιπήν Αφρικήν, ιδίως εις την
+Καρχηδόνα, η οποία εκοσμήθη δι' αγοράς και βαλανείων και
+ιερών ναών πολλά δε φρούρια έκτισεν ή ανωκοδόμησε και εις
+την Νουμιδίαν (Αλγερίαν). Φρούρια ισχυρά εκτίσθησαν και
+εκατέρωθεν του Ηρακλείου Πορθμού, και ναόν αξιοθέατον
+εκεί αφιέρωσεν εις την Θεοτόκον ο Ιουστινιανός, ως
+σημείον ότι εκείθεν ήρχιζε το κράτος. Φρούρια έκτισεν ή
+ανωκοδόμησε και εις την Σαρδηνίαν.
+
+Εκτός της κτίσεως πόλεων και φρουρίων, γεφυρών και
+υδραγωγείων και δεξαμενών και λουτρών εφρόντισεν ο
+Ιουστινιανός και περί της οδοποιίας εις το κράτος,
+κατασκευάσας οδούς όχι μόνον εις ομαλούς τόπους, αλλά και
+εις ορεινούς.
+
+Και τοιαύτα μεν είναι τα έργα του Ιουστινιανού τα
+αναγόμενα εις την ασφάλειαν του κράτους και εις την
+ευημερίαν των κατοίκων. Μνημεία δε αυτού αρχιτεκτονικά
+προ πάντων εις την ανύψωσιν του θρησκευτικού αισθήματος
+και εις την έξαρσιν του θρησκευτικού βίου αποβλέποντα δεν
+είναι ολιγώτερον άξια μνείας. Το μέγιστον και κάλλιστον,
+το επιφανέστατον και ονομαστότατον και διά παντός
+αθάνατον των αρχιτεκτονικών τούτων μνημείων είναι ο εν
+Κωνσταντινουπόλει ανεγερθείς υπό του Ιουστινιανού ναός
+της του Θεού Σοφίας. Ο ναός αυτός, κτισθείς το πρώτον υπό
+του Κωνσταντίνου και συμπληρωθείς υπό του υιού αυτού
+αυτοκράτορος Κωνσταντίου, ήτο αφιερωμένος όχι εις αγίαν
+τινά γυναίκα Σοφίαν καλουμένην, αλλ' εις την Σοφίαν του
+Θεού, την κατά Σολομώντα πάρεδρον εις τον θρόνον του
+Υψίστου, με την οποίαν κατεσκεύασεν ο Θεός τον κόσμον και
+εδημιούργησε τον άνθρωπον, ίνα διέπη τον κόσμον τούτον
+μετά οσιότητος και δικαιοσύνης. Ο ναός αυτός κατέστη
+τάχιστα ο μεγαλήτερος και επισημότερος ναός της
+πρωτευούσης καλούμενος και Μεγάλη Εκκλησία. Επί του
+αυτοκράτορος Αρκαδίου κατεστράφη εν μέρει υπό του πυρός
+και ανωκοδομήθη πάλιν. Αλλ' επί του Ιουστινιανού
+κατεστράφη πάλιν ολοσχερώς υπό του πυρός κατά την στάσιν
+του Νίκα, περί της οποίας ωμιλήσαμεν ανωτέρω.
+
+Ο μέγας βασιλεύς Ιουστινιανός ευθύς μετά την καταστροφήν
+ανήγειρε τον ναόν πάλιν εκ θεμελίων ως αριστούργημα
+αθάνατον Ελληνικής χριστιανικής αρχιτεκτονικής τέχνης.
+Αιώνιον μνημείον θαυμάσιον του καλού και σήμερον ακόμη ως
+μωαμεθανικόν τέμενος εξαίρει τον θαυμασμόν του κόσμου διά
+της εντός αυτού εικονιζόμενης ιδέας του υψηλού και του
+καλού. Ο ναός εκτίσθη διά των εις την υπηρεσίαν του
+Ιουστινιανού περιφήμων αρχιτεκτόνων Ανθεμίου του
+Τραλλιανού και των δύο Μιλησίων Ισιδώρων, θείου και
+ανεψιού. Αλλά και ο ίδιος Ιουστινιανός, ως ειδημονέστατος
+της αρχιτεκτονικής, επεστάτει εις το έργον, δίδων σοφάς
+οδηγίας εις τους μεγάλους αρχιτέκτονας διά της
+μεγαλοφυούς αρχιτεκτονικής επινοίας του. Η οικοδομή του
+ναού ήρχισε περί τας αρχάς του 532, επερατώθη περί τα
+τέλη του 537 και απήτησε δαπάνην περίπου 360 εκατομμ.
+δραχμών. Όχι μόνον δε ο μέγας ναός υπό καθόλου τεχνικήν
+έποψιν έγινε θαυμάσιος, αλλά κατεσκευάσθη διά τελειοτάτων
+συστατικών τεχνικού υλικού. Όλον το αχανές κράτος του
+Ιουστινιανού και ιδίως αι εκ της αρχαιότητος διά τα
+αρχιτεκτονικά των μνημεία περίφημοι Ελληνικαί πόλεις
+έδωκαν το απαιτούμενον υλικόν, ιδίως το των κιόνων, οι
+οποίοι εκομίσθησαν εκ των αρχαίων μνημείων.
+
+Τρία ιδίως ήσαν τα μεγαλήτερα πλεονεκτήματα του ναού η
+συμμετρία, η ελαφρότης και προ πάντων το φως. «Φωτί δε
+και ηλίου μαρμαρυγαίς υπερφυώς πλήθει (λέγει ο Προκόπιος
+ο ιστοριογράφος των χρόνων εκείνων) φαίνοι αν ουκ έξωθεν
+καταλάμπεσθαι ηλίω τον χώρον, αλλά την αίγλην εν αυτώ
+φύεσθαι· τοσαύτη του φωτός περιουσία και τούτο δη το
+ιερόν περικέχυται». Οποίος δε και οπόσος ο εσωτερικός
+αμύθητος υλικός πλούτος ο κοσμών τον ναόν μαρτυρεί ο
+Προκόπιος λέγων, ότι μόνον του θυσιαστηρίου, δηλαδή του
+ιδιαιτέρου ιερού καλουμένου χώρου, ο πλούτος ανήρχετο εις
+44 χιλιάδας λίτρας αργύρου. Πόσον ο ναός αυτός διά του
+καλλιτεχνικού του μεγαλείου συνετέλει εις την έξαρσιν του
+θρησκευτικού αισθήματος μαρτυρεί ο αυτός Προκόπιος, λέγων
+ότι εντός αυτού ο «νους του ανθρώπου προς τον Θεόν
+επαιρόμενος αεροβατεί, ου μακράν που ηγούμενος αυτόν
+είναι, αλλ' εμφιλοχωρείν μάλιστα οις αυτός είλετο».
+Τοιούτος ήτο ο ναός ο παμμέγιστος της του Θεού Σοφίας, «ο
+ουρανός ο επίγειος, ο θρόνος της δόξης του Θεού, το
+Χερουβικόν όχημα και στερέωμα δεύτερον, το πάσης γης
+αγαλλίαμα, το ωραίον και ωραίου ωραιότατον», ως λέγει τις
+άλλος ιστοριογράφος.
+
+Ο βασιλεύς Ιουστινιανός, διά της ανεγέρσεως του ναού
+τούτου απέβλεπε κυρίως το μεν εις την ανύψωσιν του
+θρησκευτικού αισθήματος, το δε εις τον καλλιτεχνικόν
+εξωραϊσμόν της πρωτευούσης. Εις τον ναόν της Αγίας Σοφίας
+ετελούντο πάσαι αι μεγάλαι θρησκευτικαί και εθνικαί
+εορταί και τελεταί. Εκεί εδέετο ο αυτοκράτωρ προς τον
+Θεόν υπέρ της νίκης των Χριστιανικών όπλων, ότε απήρχετο
+εις εκστρατείας· εκεί μετέβαινεν εν θριάμβω και εδόξαζε
+τον Θεόν επιστρέφων νικηφόρως ο αυτοκράτωρ με τον στρατόν
+του. Το καλλιτεχνικόν μεγαλείον του ναού εσεβάσθησαν όλοι
+αι αιώνες και αυτός δε ο μωαμεθανός κατακτητής, μόλις
+κατέλαβε την πόλιν, εις τον ναόν τούτον απ' ευθείας
+μετέβη και τον μετέβαλεν εις προσευκτήριον της θρησκείας
+του.
+
+Δεύτερον μέγα εις την πρωτεύουσαν εκκλησιαστικόν κτίσμα
+του Ιουστινιανού είνε ο μετά την Αγίαν Σοφίαν
+περιφημότατος ναός της Αγίας Ειρήνης. Ο ναός αυτός
+εκτίσθη υπό του Μ. Κωνσταντίνου προ της Αγίας Σοφίας,
+αλλ' εκάη επίσης κατά την στάσιν του «Νίκα». Κατόπιν
+εκτίσθη και αυτός μεγαλοπρεπέστερος υπό του Ιουστινιανού
+και σώζεται μέχρι σήμερον χρησιμεύων ως μουσείον
+στρατιωτικόν. Άλλους ναούς ιερούς έκτισεν ο Ιουστινιανός
+εις την Κωνσταντινούπολιν: τον της Θεοτόκου των Βλαχερνών
+(τον εν τω τόπω Βλαχέρναις), προσέτι δε τον της Θεοτόκου
+της Πηγής (της Ζωοδόχου Πηγής)· έκτισε τον ναόν της Αγίας
+Άννης εις τόπον καλούμενον Δεύτερον και τον ναόν του
+Αρχαγγέλου Μιχαήλ εις το Βυζάντιον· τον ναόν των
+πρωτοθρόνων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου· ωσαύτως δε τον
+ναόν των Αγίων Αποστόλων (τον κτισθέντα υπό του Μ.
+Κωνσταντίνου, ο οποίος και ετάφη εντός του περιβόλου του
+ναού τούτου ως και οι πρώτοι διάδοχοί του), κατηδάφισε
+και ανήγειρεν εκ θεμελίων πολύ μεγαλήτερον και
+πολυτελέστερον. Τον ναόν τούτον κατεδαφίσας τω 1453 ο
+πορθητής Σουλτάνος ανωκοδόμησεν εις την θέσιν του το
+μωαμεθανικόν τέμενος, το καλούμενον εκ του ονόματος του
+Σουλτάν Μαχμούτ.
+
+Ο Ιουστινιανός έκτισε και τους ναούς των αγίων Ακακίου
+και Λαυρεντίου και του Κοσμά και Δαμιανού εις τον μυχόν
+του Κερατίου Κόλπου, τον του Ιωάννου του Βαπτιστού εις
+τον τόπον της πρωτευούσης τον καλούμενον Έβδομον, και
+άλλων πολλών αγίων. Προς τούτοις έκτισε ναόν εις το
+Ιερείον (Ηραίον) εις την Θεοτόκον και εκατέρωθεν του
+Βοσπόρου (εις το στενώτατον μέρος) επί της Ευρωπαϊκής και
+επί της Ασιατικής όχθης (εις τας σήμερον Ρούμελη-χισσάρ
+και Ανατολού-χισσάρ καλουμένας θέσεις) ναούς του
+Αρχαγγέλου Μιχαήλ κατά δε την προς τον Εύξεινον Πόντον
+έξοδον έκτισε μεγαλοπρεπή ναόν του αγίου Παντελεήμονος.
+
+Πλην των ιερών τούτων ο Ιουστινιανός έκτισε την αγοράν
+της Κωνσταντινουπόλεως την καλουμένην Αυγουσταίαν (όπου
+ίστατο και ανδριάς έφιππος του Ιουστινιανού δικνύων
+υπερηφάνως διά της δεξιάς την ηττηθείσαν Ανατολήν), και
+μεγαλοπρεπές μέγαρον της Συγκλήτου, το καλούμενον
+βουλευτήριον· όχι μακράν δε έκτισεν ανάκτορον λαμπρότατον
+μη δυνάμενον να περιγραφή διά λόγου, ως λέγει ο
+Προκόπιος, μετά προαυλίου θαυμασίου καλουμένου Χάλκης,
+και μεγαλοπρεπών τοίχων υψηλών και ορόφου. Το ανάκτορον
+εκοσμείτο διά τοιχογραφιών, αι οποίαι παρίσταναν τους εν
+Ιταλία και Αφρική πολέμους του αυτοκράτορος. Έκτισε δε
+ανάκτορα και εις το Ιερείον επί της Ανατολικής όχθης του
+Βοσπόρου. Πλην τούτων και παλαιόν τινα ξενώνα, κείμενον
+μεταξύ της Αγίας Σοφίας και της Αγίας Ειρήνης και
+χρησιμεύοντα ως νοσοκομείον, καταστραφέντα κατά την
+στάσιν του Νίκα, ανήγειρεν εκ θεμελίων πολύ μεγαλήτερον
+και ωραιότερον, κτίσας εντός πλήθος μικρών κατοικιών.
+Έκτισε δε και δύο άλλα τοιαύτα φιλανθρωπικά καταστήματα,
+συνεργούσης εις τούτο και της αυτοκρατείρας Θεοδώρας. Και
+άλλα μικροτέρου λόγου άξια τοιαύτα καταστήματα πολλά
+ίδρυσεν ο Ιουστινιανός. Και παλάτιον βασιλικόν επί της
+Ανατολικής όχθης του Βοσπόρου κείμενον μετέβαλεν εις
+μοναστήριον μεγαλοπρεπές, χρησιμεύον ως άσυλον εις
+γυναίκας, αι οποίαι ακουσίως ή εξ ανάγκης περιέπεσαν εις
+αμαρτίαν και εζήτουν σωτηρίαν.
+
+Και ταύτα μεν εις την πρωτεύουσαν.
+
+Αλλά και εις τας εκτός της πρωτευούσης χώρας του Κράτους
+έκτισεν ιερούς ναούς και μοναστήρια και ιδίως όπου διά
+των ενεργειών του οι ιθαγενείς βάρβαροι προσήλθαν εις την
+Χριστιανικήν πίστιν, καθώς εις την Λιβύην και Νουμιδίαν.
+Αφιερούντο δε οι ναοί εκείνοι εις την πολιούχον και
+υπέρμαχον στρατηγόν την Θεοτόκον.
+
+Πολλούς ναούς και μοναστήρια έκτισεν ο Ιουστινιανός εις
+τας Ασιατικάς επαρχίας, ιδίως εις την Αρμενίαν, Μικράν
+Ασίαν (όπου κατεδαφίσας τον μικρόν εν Εφέσω ναόν του
+Ιωάννου Θεολόγου ανωκοδόμησε ναόν μεγαλοπρεπέστατον,
+όμοιον προς τον εν Κωνσταντινούπολει, ναόν των Αγίων
+Αποστόλων), εν Συρία (ιδίως εν Αντιοχεία και εν αυτή τη
+Παλμύρα). Αλλά το περιφανέστατον, ονομαστότατον και
+ιστορικώς διασημότατον είνε ο μέχρι σήμερον ως
+μωαμεθανικόν τέμενος (κατά το παράδειγμα της Αγίας
+Σοφίας) σωζόμενος εν Ιερουσαλήμ ναός της Θεοτόκου, τα
+Άγια των Αγίων υπό των Χριστιανών καλούμενος, κτισθείς
+εντός του περιβόλου των ανακτόρων του Σολομώντος,
+πλησιέστατα του χώρου όπου ήτο κτισμένος ο ναός του
+Σολομώντος. Τα Άγια των Αγίων, τα οποία αναφέρονται ως
+μέγας ναός και εν τω Κορανίω, μετεβλήθησαν υπό του
+Χαλίφου Ομέρ του καταλαβόντος το 637 την Ιερουσαλήμ εις
+τέμενος ήτοι Τζαμίον Μωαμεθανικόν επί δε του χώρου του
+ναού του Σολομώντος ο Χαλίφης Αβδελμαλέκ (685 — 705 μ.
+Χ.) έκτισε τέμενος Μωαμεθανικόν μεγαλοπρεπέστατον.
+
+Και εις άλλους δε τόπους της Παλαιστίνης έκτισεν ο
+Ιουστινιανός ιερά. Εις Σαμάρειαν μετά την καταστολήν της
+επαναστάσεως των Σαμαρειτών, αφού πολλοί εκ τούτων έγιναν
+Χριστιανοί, επί του όρους Γαριζίου, του ιερού κέντρου των
+Σαμαρειτών, έκτισε πέντε ναούς Χριστιανικούς.
+
+Μέγιστον και σημαντικώτατον εις την ιστορίαν της
+Ελληνικής Εκκλησίας και του Ελληνισμού καθόλου είναι το
+υπ' αυτού επί της κορυφής του όρους Σινά κτισθέν ιερόν,
+το μέχρι σήμερον αποτελούν εν τω μέσω της Αραβικής ερήμου
+όασιν και σταθμόν σπουδαιότατον του Ελληνισμού, μαρτύριον
+τρανόν της άλλοτε κοσμοκρατείρας αρχής του και σήμερον
+ακόμη κεκτημένον όχι μικράν ηθικήν σημασίαν.
+
+Τέλος δε τοσούτον πολλά και μεγάλα ήσαν τα υπό του
+Ιουστινιανού εκτελεσθέντα κτίσματα, ώστε ο Προκόπιος, ο
+περιγράψας αυτά εις πέντε ολόκληρα βιβλία, λέγει ότι ο
+μεταγενέστερος κόσμος θεώμενος αυτά δεν ήθελε πιστεύσει
+ότι «πάντα ανδρός ενός τυγχάνουσιν έργα όντα, αν μη τούτο
+δι' ιδίας, συγγραφής ούτως τεκμηριωθή».
+
+
+
+&Συγκοινωνία, εμπορία και βιομηχανία&.
+
+
+
+Αλλ' η μεγαλοπραγμοσύνη του Ιουστινιανού, απέβλεπεν ιδίως
+εις την ανάπτυξιν της συγκοινωνίας και την διά ταύτης
+προαγωγήν της εμπορίας και της βιομηχανίας, και του
+δημοσίου και του ιδιωτικού πλούτου, των δύο τούτων
+μεγάλων πηγών της ευημερίας του λαού. Το Κράτος του
+Ιουστινιανού το εκτεινόμενον από των Ηρακλείων στηλών
+μέχρι του Περσικού κόλπου και άρχον απ' ευθείας της
+Ευρώπης και της Δυτικής Ασίας και βορείου Αφρικής ή
+εκτείνον εμμέσως επ' αυτάς την πολιτικήν προστασίαν και
+δύναμιν, ήτο το μέγιστον και μοναδικόν εμπόριον, ήτοι
+εμπορική αγορά της Ευρώπης, της Δυτικής Ασίας, και της
+βορείου και Ανατολικής Αφρικής, και εις το κράτος τούτο
+εισέρρεαν εκ πάσης γης τα πάντα. Ότι δε ο Ιουστινιανός
+ιδιαιτέρως επρονόει και περί της εμπορικής συναφείας προς
+το μέγα Περσικόν κράτος και διά τούτου προς την Κεντρικήν
+Ασίαν, περί τούτου μαρτυρεί το κείμενον της προς τον
+Χοσρόην συνθήκης του 556, όπου υπήρχαν, καθώς είδαμεν,
+ιδιαίτεραι διατάξεις περί της μεταξύ των δύο κρατών
+εμπορίας, πλην των άλλων δε και η διάταξις η προνοούσα
+περί της αποφυγής της _κλεπτοτελωνίας_ (ή ως λέγομεν
+ημείς, του λαθρεμπορίου). Διά των σχέσεων, τας οποίας
+συνήψε προς την Αβησσυνίαν, εφρόντιζε κυρίως να διανοίξη
+νέας οδούς εμπορικάς εις το κράτος, ιδίως ως προς την
+εμπορίαν του πολυτιμοτάτου τότε φυσικού και βιομηχανικού
+προϊόντος της μετάξης του καλλιεργουμένου εις την
+Ανατολικήν Ασίαν. Είπαμεν ότι ο Ιουστινιανός ήθελεν η
+εμπορία αυτή, η γινομένη έως τότε διά της Περσίας, να
+διεξάγεται του λοιπού διά της Αβησσυνίας, και δι' εμπόρων
+Αβησσυνών. Αλλ' αι ενέργειαί του απέτυχαν, διότι οι
+Αβησσυνοί έμποροι δεν κατώρθωσαν να διαγωνισθούν προς
+τους Πέρσας εμπόρους, οι οποίοι προλαμβάνοντες τους
+Αβησσυνούς εξήγαν όλα τα εις τους λιμένας της Κίνας και
+των Ινδιών συγκεντρούμενα προς εξαγωγήν εμπορεύματα
+μετάξης. Αλλ' η θεραπεία του κακού ήλθεν άλλοθεν, ενώ
+ακόμη εβασίλευεν ο Ιουστινιανός. Κατά τινα παράδοσιν δύο
+μοναχοί κατώρθωσαν να εισαγάγουν εις το κράτος κρυφίως εκ
+Κίνας μεταξόσπορον, ήτοι ωά βόμβυκος εντός του κοίλου των
+ράβδων των· κατ' άλλην δε παράδοσιν Πέρσης τις ελθών εκ
+της Κίνας εις την Κωνσταντινούπολιν έφερεν εντός νάρθηκος
+τον πρώτον μεταξόσπορον. Όπως και αν έχη το πράγμα, επί
+του Ιουστινιανού και διά των φροντίδων και των ενεργειών
+του βασιλέως εκείνου εισήχθη το πολύτιμον προϊόν εις το
+κράτος και ήρχισεν η παραγωγή της μετάξης, η οποία ήτο
+γνωστή εις τους Έλληνας από των χρόνων του Αλεξάνδρου,
+ίσως και πρότερον ακόμη, και εκαλείτο Σηρικόν ή Σηρική
+(εκ του έθνους των Σηρών, του κατοικούντος την Κίναν ή
+την Ινδικήν) και Μηδική, διότι εισήγετο εις το κράτος διά
+της Μηδίας και Περσίας, ή διότι παρά των Μήδων πρώτοι οι
+Έλληνες έμαθαν την χρήσιν της. Η παραγωγή της μετάξης από
+την Κωνσταντινούπολιν διεδόθη και εις την κυρίως Ελλάδα
+και ήτο επί αιώνας πολυτιμότατον βιομηχανικόν και
+εμπορικόν προϊόν του κράτους. Από δε του δωδεκάτου αιώνος
+κατέστη γνωστή η καλλιέργεια εις την Σικελίαν και την
+Ιταλίαν και εκείθεν εγενικεύθη εις την Εσπερίαν. Ούτως η
+βασιλεία του Ιουστινιανού εδώρησεν εις το Ελληνικόν
+κράτος, εμμέσως δε εις την Ευρώπην, έν των γονιμωτάτων
+βιομηχανικών και εμπορικών κεφαλαίων του πολιτισμένου
+κόσμου.
+
+
+
+&Η σημασία της βασιλείας του Ιουστινιανού&.
+
+
+
+Του μεγάλου και μεγαλοπράγμονος βασιλέως η προσοχή δεν
+περιωρίσθη απλώς εις τα της πολιτείας και εις τα εγκόσμια
+συμφέροντα και την υλικήν ευδαιμονίαν των υπηκόων, αλλά
+εστράφη και εις τα συμφέροντα τα πνευματικά και εις την
+θρησκευτικήν και πνευματικήν ειρήνην του λαού. Το κράτος
+από πολλού χρόνου εταράσσετο υπό θρησκευτικών ερίδων και
+ιδίως υπό της θρησκευτικής αιρέσεως των Μονοφυσιτών, των
+παραδεχομένων μίαν μόνον θείαν φύσιν του Χριστού, η οποία
+απερρόφησε την ανθρωπίνην, και όχι δύο φύσεις ασυγχύτως
+ηνωμένας, ως ανέκαθεν εδίδασκεν η Εκκλησία. Ο
+Ιουστινιανός εκ φύσεως και ανατροφής ήτο ευσεβής, έλαβε
+δε και παίδευσιν Θεολογικήν και φιλοσοφικήν. Ειργάσθη
+λοιπόν μετά ζήλου εις την κατάπαυσιν των ερίδων
+συγκαλέσας την πέμπτην Οικουμενικήν Σύνοδον (554 μ.Χ.),
+διά της οποίας καθώς και διά του ιδικού του κύρους
+επέτυχε την λύσιν της έριδος. Αυτός ο αυτοκράτωρ ως
+θεολόγος συγχρόνως δε και μουσικός εποίησε το μέχρι
+σήμερον εις την εκκλησίαν ψαλλόμενον τροπάριον κατά την
+λειτουργίαν προ της Μικράς Εισόδου: «Ο μονογενής υιός και
+λόγος του θεού αθάνατος υπάρχων και διά την ημετέραν
+σωτηρίαν κτλ . . . Σαρκωθείς δε εκ της αγίας Θεοτόκου και
+αειπαρθένου Μαρίας ατρέπτως ενανθρωπήσας· είς ων της
+Αγίας Τριάδος, συνδοξαζόμενος τω Πατρί και τω Αγίω
+Πνεύματι, σώσον ημάς». Εις το τροπάριον αυτό εκτίθεται
+σαφώς και το δόγμα της εκκλησίας ως προς το μνημονευθέν
+ζήτημα των φύσεων του Χριστού.
+
+Τοιαύτη εν συντόμω υπήρξεν η βασιλεία του Ιουστινιανού,
+γονιμωτάτη και πλουσιωτάτη εις πολλά και ποικίλα έργα εν
+πολέμω και εν ειρήνη. Τα έργα ταύτα μαρτυρούν βεβαίως ότι
+ο Ιουστινιανός υπήρξεν αληθής βασιλεύς και η βασιλεία του
+ως λαμπροτάτη και ενδοξοτάτη εθαυμάσθη δικαίως υπό των
+συγχρόνων και υπό των μεταγενεστέρων. Βεβαίως δεν έλειπαν
+και μερικά σκοτεινά σημεία εις την όλην λαμπράν εικόνα,
+διότι ουδέν ανθρώπινον έργον είναι τέλειον και ουδεμία
+βασιλεία η κυβέρνησις όσον και αν μεγαλουργήση, είναι
+απηλλαγμένη καί τινων κακών. Και του Ιουστινιανού η
+βασιλεία, μεταξύ των συγχρόνων είχε μεν τους μεγάλους
+επαινέτας, αλλ' είχε και τους ολίγους δυσμενώς προς αυτόν
+διακειμένους. Και ήτο δυνατόν ανήρ τοσαύτην συγκεντρών
+εις τας χείρας του εξουσίαν, των πάντων επιλαμβανόμενος,
+τα πάντα αυτός εκτελών, το βασιλικόν αξίωμα ως ουδείς των
+προ αυτού καταστήσας αυταρχικήν μοναρχίαν, αληθή
+αυτοκρατορικήν αρχήν, να μη προκαλή εναντίον της
+κυβερνήσεως αντιπολίτευσιν, μη δυναμένην μεν να εκδηλωθή
+διά λόγου και διά γραφής, αλλ' ουχ ήττον δυσμενέστατα
+καθ' εαυτήν κρίνουσαν τας Κυβερνητικάς πράξεις;
+
+Άλλως τε όχι μεν αυτός ο αυτοκράτωρ Ιουστινιανός, αλλ' οι
+υπ' αυτού εκλεγόμενοι πολιτικοί και στρατιωτικοί άρχοντες
+του κράτους και αυτοί οι αυλικοί του δεν ήσαν άνθρωποι
+άμεμπτοι ηθικώς. Ο Ιωάννης Καππαδόκης, ο κατέχων τρόπον
+τινά θέσιν πρωθυπουργού, ήτο ανήρ δυνατώτατος μεν το
+πνεύμα και ικανώτατος «γνώναι τα δέοντα», αλλά συγχρόνως
+πονηρός, πλεονέκτης και παντελώς απαίδευτος· ο Βελισάριος
+ήτο μέγας στρατηγός, αλλ' όχι απηλλαγμένος καί τινος
+δουλοπρεπείας. Τοιούτοι ήσαν πολύ περισσότερον ο Ναρσής
+και οι άλλοι στρατηγοί· ο Τριβωνιανός ήτο μεν εις άκρον
+πεπαιδευμένος ανήρ και μέγας νομοδιδάσκαλος, αλλ' όχι
+αυστηρών ηθικών αρχών εις τον βίον, φιλήδονος δε και
+πλεονέκτης. Πάσα λοιπόν κατά των ανθρώπων τούτων
+υπολανθάνουσα αντιπολίτευσις εστρέφετο και κατά του
+Ιουστινιανού. Τοιούτου δέ τινος αντιπολιτευτικού
+φρονήματος προϊόν και έκφρασις υπήρξεν ανέκδοτος τις
+ιστορία, εκδοθείσα μετά τον θάνατον του Ιουστινιανού και
+αποδιδομένη εις αυτόν τον μέγαν εξυμνητήν της βασιλείας
+του Ιουστινιανού ιστοριογράφον Προκόπιον. Εις την
+ιστορίαν αυτήν διά ζοφερωτάτων χρωμάτων παριστάνεται η
+όλη κυβέρνησις του βασιλέως και ο ιδιωτικός βίος της
+Θεοδώρας ο προ του γάμου της μετά του Ιουστινιανού, καθώς
+και άλλων ανδρών της αυλής ο βίος. Καθ' όμοιον τρόπον
+περιγράφεται και ο οικογενειακός βίος του Βελισαρίου και
+μάλιστα της γυναικός του Αντωνίνης.
+
+Η προς κακολογίαν τάσις της «Ανεκδότου ιστορίας»
+προβαίνει τόσον, ώστε όχι μόνον αι γενόμεναι εις το
+κράτος βαρβαρικαί επιδρομαί και αι εκ τούτων ζημίαι να
+αποδίδωνται εις τα σφάλματα του Ιουστινιανού, αλλά και
+αύται αι φυσικαί θεομηνίαι εις τας αμαρτίας του. Τοιαύται
+θεομηνίαι ήσαν οι μεγάλοι σεισμοί οι γενόμενοι κατά τα
+έτη 527 και 529, ότε πολλαί του κράτους πόλεις έπαθαν
+δεινάς συμφοράς, ιδίως δε η Αντιόχεια, η Βηρυτός (όπου
+κατέπεσε και το κτίριον της Νομικής σχολής καταθάψαν τους
+εντός αυτής σπουδάζοντας νέους ευγενών οίκων), η
+Κωνσταντινούπολις, η Κόρινθος, το Δυρράχιον. Ωσαύτως δε ο
+φοβερός λοιμός, ο οποίος κατά το έτος 531 και ιδίως το
+542 μ.Χ. εξ Αιγύπτου αναφανείς έκαμε μεγάλην φθοράν όχι
+μόνον εις το κράτος το ελληνικόν, αλλά και εις την
+Περσίαν και εις το πλείστον της Ευρώπης. Ο λοιμός ήτο
+όμοιος προς τον του 429 π. Χ. κατά τον Πελοποννησιακόν
+πόλεμον εκ Λιβύης εις Αθήνας ενσκήψαντα και προς τον πολύ
+μετά τον Ιουστινιανόν το 747 μ.Χ. επί του Κωνσταντίνου
+του Ε' μαστίσαντα πάλιν το κράτος, πολλάκις δε και μέχρι
+των καθ' ημάς χρόνων αναφανέντα εις πολλά μέρη της
+οικουμένης. Και τοιαύται μεν κατηγορίαι, ελεγχόμεναι
+αμέσως ως ανυπόστατοι, μαρτυρούν απλώς το ανυπόστατον και
+τερατωδώς υπερβολικόν και των άλλων πιθανωτέρων
+φαινομένων κατηγοριών κατά της κυβερνήσεως του
+Ιουστινιανού.
+
+Η μόνη ουσιαστική κατηγορία η γενομένη υπό πολλών κατά
+του Ιουστινιανού είναι ότι ούτος έκλεισε το 529 μ.Χ. ή
+βραδύτερον την εν Αθήναις φιλοσοφικήν σχολήν, την απ'
+αιώνων εις την πόλιν ταύτην υπάρχουσαν. Αλλ' η πράξις
+εκείνη προήλθεν εκ του προς την Χριστιανικήν πίστιν ζήλου
+του, διότι η εν Αθήναις Σχολή εκπροσωπούσα τον αρχαίον
+Ελληνικόν κόσμον, εκ του πνεύματος της ενταύθα
+διδασκομένης φιλοσοφίας εθεωρείτο και ως λείψανον του
+αρχαίου ειδωλολατρικού βίου. Σημειωτέον δε ότι επί του
+Ιουστινιανού, μολονότι προ 150 ήδη ετών διά νόμων είχε
+καταργηθή εις το κράτος η ειδωλολατρεία, υπήρχαν ακόμη
+φανεροί και κρύφιοι μυριάδες εκ των θιασωτών της αρχαίας
+Ελληνικής θρησκείας, δυσμενώς εννοείται διακείμενοι προς
+την πολιτείαν του μεγάλου και πανισχύρου αυτοκράτορος και
+θερμοτάτου ζηλωτού και υπερμάχου της Χριστιανικής
+πίστεως.
+
+Ο Ιουστινιανός κατεκρίθη υπό τινων και ως λίαν δεσποτικός
+μονάρχης. Είναι αληθές ότι ο Ιουστινιανός διά του αρχικού
+χαρακτήρος και διά του ηθικού μεγαλείου του κατέστησε την
+αρχήν την αυτοκρατορικήν ισχυροτάτην, «πρώτος, ως λέγει ο
+Αγαθίας, εν τοις κατά το Βιζάντιον βεβασιλευκόσιν
+αυτοκράτωρ ονόματί τε και πράγματι αποδεδειγμένος». Αλλ'
+ακριβώς εις την τοιαύτην δύναμιν της αυτοκρατορικής
+αρχής, την οποίαν δύναμιν περιεποίησεν εις εαυτόν διά της
+περί το άρχειν αρετής, εφάνη και μεγαλόψυχος και
+μετριοπαθής, συγχωρήσας και αυτούς τους επιβουλεύσαντας
+την ζωήν του. Το ότι έκ τινος δίκης περί επιβουλής κατά
+της ζωής του αυτοκράτορος ανεμίχθη αδίκως και το όνομα
+του Βελισαρίου, δεν ήτο τούτο σφάλμα, του Ιουστινιανού, ο
+οποίος και εις την περίστασιν αυτήν εφάνη γενναιόψυχος.
+Είναι δε μύθος το βραδύτερον λεχθέν ότι ο Βελισάριος
+στερηθείς την περιουσίαν περιήλθε περί τα έσχατα του βίου
+εις κατάστασιν επαίτου. Η διάδοσις αυτή προήλθε βέβαια εκ
+της συγχύσεως των περί Βελισαρίου λεγομένων προς τα περί
+του Ιωάννου Καππαδόκου αληθώς λεγόμενα, ο οποίος, αφού
+έπαθεν άξια των όσων έπραξε κακών, κατήντησε να τελευτήση
+τον βίον εν τη εξορία επαιτών «άρτον ή οβολόν εκ των
+προσπιπτόντων». Λέγει δε ο Προκόπιος περί της μεγαθυμίας
+του Ιουστινιανού προς τους επιβουλεύοντας κατά του θρόνου
+και της ζωής αυτού: «τεκμήριον δε της του βασιλέως
+φιλανθρωπίας και τούτο ότι οι επιβουλεύσαντες κατ' αυτού
+μέχρι φόνου όχι μόνον διετηρήθησαν εις την ζωήν, αλλά και
+των αξιωμάτων ως στρατηγών, υπάτων και πατρικίων δεν
+εστερήθησαν». Εξαίρων δε την τοιαύτην φιλανθρωπίαν του
+ήθους και το γενναίον και μεγάθυμον του φρονήματος του
+Ιουστινιανού τον παραβάλλει προς το ιδεώδες Ομηρικών
+βασιλέων («επεί και πατήρ ως ήπιός εστι καθ' Όμηρον»).
+
+Τέλος παρά πάντα τα λεχθέντα υπό των συγχρόνων και των
+μεταγενεστέρων κατά της πολιτείας και των πράξεων του
+Ιουστινιανού, οποία δύνανται να λεχθούν και κατά πάσης εν
+τω κόσμω βασιλείας, η μεγάλη ιστορία του κόσμου εξύμνησεν
+ανέκαθεν και εξυμνεί το μεγαλείον της βασιλείας ταύτης. Ο
+Ιουστινιανός υπό του συγχρόνου του Χριστιανικού κόσμου
+ετιμάτο ως μέγας βασιλεύς της Οικουμένης. Ο Προκόπιος
+εκφράζων την επίσημον των συγχρόνων γνώμην λέγει περί της
+βασιλείας του Ιουστινιανού, ότι ούτος «παραλαβών την
+πολιτείαν πλημμελώς κινουμένην, μεγέθει μεν αυτήν μείζω
+τε και πολλώ επιφανεστέραν ειργάσατο, εξελάσας ενθένδε
+τους εκ παλαιού βιασαμένους αυτήν βαρβάρους . . πολλάς
+προσεποίησεν ήδη τη Ρωμαίων αρχή πολιτείας αλλοτρίας,
+_πόλεις δε αναρίθμους_ δεδημιούργηκεν ου πρότερον ούσας·
+πλανωμένην δ' ευρών την περί Θεού δόξαν (ένεκεν των
+αιρέσεων), αναιρέσας τας πεπλανημένας ιδέας, διεπράξατο
+εν τω βεβαίω της πίστεως επί μιας ιστάναι κρηπίδος· προς
+δε και τους νόμους λαβών τω τε παμπληθεί σκοτεινούς όντας
+και συγκεχυμένους, αποκαθάρας αυτούς της τερθρείας . .
+ευδαίμονι βίω την πολιτείαν συνώκισεν. Αλλά και βαρβάροις
+πανταχόθεν υποκειμένην την Ρωμαίων αρχήν στρατιωτών τε
+πλήθει επέρρωσε και οχυρωμάτων οικοδομίαις απάσας αυτής
+τας εσχατιάς ετειχίσατο». Ακολούθως ο Προκόπιος,
+παραβάλλων τον Ιουστινιανόν προς τον υπό του Ξενοφώντος
+ως ιδεώδες μεγάλου μονάρχου εξυμνηθέντα βασιλέα των
+Περσών Κύρον τον μέγαν, θεωρεί την του Κύρου αρχήν
+παιδιάν, παραβαλλομένην προς την του Ιουστινιανού ως προς
+την εσωτερικήν και την εξωτερικήν αξίαν. Τέλος ο
+Προκόπιος θεωρεί τον Ιουστινιανόν ως το ιδεώδες βασιλέως
+λέγων «ον δη και φύσει βασιλέα καλών τις, οίμαι, ορθώς αν
+είποι».
+
+
+
+&Η ιστορική αθανασία και το ιστορικόν κλέος του
+Ιουστινιανού&.
+
+
+
+Αλλ' εάν ο σύγχρονος του Ιουστινιανού Ελληνικός κόσμος
+ούτως έκρινε τα κατά τον Ιουστινιανόν, όχι με ολιγώτερον
+θαυμασμόν και ευλάβειαν ητένισε προς τον άνδρα ο
+Ευρωπαϊκός μεσαιωνικός κόσμος.
+
+Ο βασιλεύς ούτος καθ' όλον τον μεσαίωνα υπό των σοφών της
+Ευρώπης νομοδιδασκάλων ετιμήθη ως δημιουργός της νομικής
+επιστήμης. Μεταξύ δε των χριστιανών ηγεμόνων της Ευρώπης
+κατά τον μεσαίωνα εθεωρείτο το ιδεώδες Χριστιανού
+βασιλέως. Οι βασιλείς της Γερμανίας, οι λεγόμενοι και
+αυτοκράτορες του εν τη Δύσει Αγίου Ρωμαϊκού κράτους,
+εσεμνύνοντο καλούντες εαυτούς διαδόχους του Ιουστινιανού
+και κληρονόμους της εν Ευρώπη αρχής του. Αυτοί οι λαοί
+της Ιταλίας τον εθεώρουν ως νόμιμον διάδοχον των Ρωμαίων
+αυτοκρατόρων και την υπ' αυτού ανάκτησιν της Ιταλίας
+εθεώρουν αποκατάστασιν της νομίμου εν Ιταλία
+αυτοκρατορικής αρχής. Ευγλωττότατος κήρυξ της
+επικρατούσης εις την Ιταλίαν και την λοιπήν Ευρώπην περί
+τα τέλη ακόμη του Μεσαίωνος μεγάλης ιδέας περί
+Ιουστινιανού έγεινεν ο πρώτος μέγας της αναγεννωμένης
+Ιταλίας και της όλης Ευρώπης ποιητής Δάντης. Αυτός εις το
+περίφημον επικόν ποίημα το καλούμενον Θείαν Κωμωδίαν
+περιγράφων την κατά φαντασίαν περιπλάνησίν του εις τον
+Άδην και την διά του Καθαρτηρίου εις την Παράδεισον
+μετάβασιν βλέπει εντός του Παραδείσου τον Ιουστινιανόν
+περιβεβλημένον αίγλην φωτός εξαισίαν θαμβούσαν την
+όρασιν. Η δε αγία μορφή αποκαλύπτεται διά των λέξεων
+«Ήμην Καίσαρ, είμαι Ιουστινιανός Cesare fui, sono
+Gustinianos»,)  εις αντίθεσιν της εφημέρου εν τω κόσμω
+αρχής του ως αυτοκράτορος προς την αθανασίαν, την οποίαν
+απέκτησεν εις την ιστορίαν ως Ιουστινιανός, και αυτός ως
+ενσάρκωσις μεγάλου αυτοκράτορος νομοθέτου εικονίζει και
+ερμηνεύει εκ του ύψους της αθανασίας, διά του λόγου του
+προς τον μέγαν ποιητήν, ολόκληρον την μέχρι των χρόνων
+του ποιητού αυτού ιστορίαν της Ρώμης, της Ιταλίας και της
+Ευρώπης και τα εκ ταύτης διδάγματα.
+
+Αλλ' αν η Ευρώπη και ολόκληρος ο πολιτισμένος κόσμος μετά
+θαυμασμού και σεβασμού ευγνώμονος ατενίζουν προς την
+μεγαλοπρεπή ιστορικήν μορφήν του Ιουστινιανού, του
+ιδρυτού της συστηματικής επιστήμης του δικαίου, του
+προαγαγόντος το κράτος του Χριστιανισμού εις τας τρεις
+ηπείρους, του ηγεμόνος του εκπροσωπούντος εις ύψιστον
+βαθμόν την Ρωμαϊκήν κοσμοκρατορίαν υπό την ιδέαν την
+Χριστιανικήν, η Ελλάς και το Ελληνικόν έθνος ιδιαίτερον
+οφείλουν σεβασμόν εις την μνήμην του βασιλέως, διά του
+οποίου το Ελληνικόν Χριστιανικόν κράτος της
+Κωνσταντινουπόλεως ανήλθεν εις ανυπέρβλητον ύψος
+εξωτερικού και εσωτερικού μεγαλείου, του αυτοκράτορος,
+του κτίσαντος ή ανοικοδομήσαντος τόσας πόλεις εις τας
+Ελληνικάς χώρας της Ασίας, της Ευρώπης και της Αφρικής,
+του καταλιπόντος αθάνατον μνήμην εις την ιστορίαν της
+Εκκλησίας, του ιδρύσαντος τόσα μνημεία της Ελληνικής
+τέχνης και μεγαλοφυίας, του κτίσαντος τον ναόν της Αγίας
+Σοφίας!
+
+
+
+ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
+
+
+
+Σελ.
+  Γενικός χαρακτήρ της βασιλείας του Ιουστινιανού.... 5
+  Πολεμικά έργα..................................... 22
+  Έκτασις και δύναμις του κράτους του Ιουστινιανού.. 51
+  Ειρηνικά έργα του Ιουστινιανού.— Η νομοθεσία του . 56
+  Κτίσματα και μνημεία αρχιτεκτονικά................ 62
+  Συγκοινωνία, εμπορία και βιομηχανία............... 74
+  Η σημασία της βασιλείας του Ιουστινιανού.......... 77
+  Η ιστορική αθανασία και το ιστορικόν κλέος του
+  Ιουστινιανού...................................... 84
+
+***
+
+1) Ο Ιουστινιανός γράφων προς τον «αδελφόν» του Χοσρόην
+(μόνον τους βασιλείς της Περσίας προσηγόρευαν αδελφούς οι
+Χριστιανοί αυτοκράτορες) απαριθμεί τας συνήθεις τιμητικάς
+προσωνυμίας, όσας και εις τον πρόλογον του Κώδικός του
+παραθέτει· «Ο Αυτοκράτωμ Καίσαρ, Φλαύιος Ιουστινιανός ο
+Αλαμανικός, Γοτθικός, Φραγκικός, Γερμανικός, Αντικός,
+Αλανικός, Βανδηλικός, Αφρικανός (νικητής δηλονότι πάντων
+τούτων των εθνών), ευσεβής, ευτυχής, νικητής και
+τροπαιούχος, αεισέβαστος Αύγουστος (Λατινιστί semper
+Augustus).» Η δε επιστολή τον Χοσρόου είχε περσιστί τους
+εξής τίτλους· «Θείος, αγαθός, ειρηνοπάτριος, αρχαίος
+Χοσρόης, βασιλεύς βασιλέων, ευτυχής, ευσεβής, αγαθοποιός,
+ω τινι θεοί μεγάλην τύχην και μεγάλην βασιλείαν δεδώκασι,
+γίγας γιγάντων, ος εκ θεού χαρακτηρίζεται, Ιουστινιανώ
+Καίσαρι αδελφώ ημετέρω».
+
+
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Emperor Justinian, by Pavlos Karolidis
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EMPEROR JUSTINIAN ***
+
+***** This file should be named 36096-0.txt or 36096-0.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/3/6/0/9/36096/
+
+Produced by Sophia Canoni
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/36096-0.zip b/36096-0.zip
new file mode 100644
index 0000000..b13a8ed
--- /dev/null
+++ b/36096-0.zip
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..679213f
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #36096 (https://www.gutenberg.org/ebooks/36096)