diff options
| -rw-r--r-- | .gitattributes | 3 | ||||
| -rw-r--r-- | 35020-0.txt | 5989 | ||||
| -rw-r--r-- | 35020-0.zip | bin | 0 -> 95356 bytes | |||
| -rw-r--r-- | LICENSE.txt | 11 | ||||
| -rw-r--r-- | README.md | 2 |
5 files changed, 6005 insertions, 0 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes new file mode 100644 index 0000000..6833f05 --- /dev/null +++ b/.gitattributes @@ -0,0 +1,3 @@ +* text=auto +*.txt text +*.md text diff --git a/35020-0.txt b/35020-0.txt new file mode 100644 index 0000000..29499da --- /dev/null +++ b/35020-0.txt @@ -0,0 +1,5989 @@ +The Project Gutenberg EBook of Theaetetus, by Plato + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Theaetetus + +Author: Plato + +Translator: Kyriakos Zambas + +Release Date: January 20, 2011 [EBook #35020] + +Language: Greek + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK THEAETETUS *** + + + + +Produced by Sophia Canoni. Book provided by Iason Konstantinides + + + + +& _ footnotes, παροράματα · + + +Note: The tonic system has been changed from polytonic to monotonic. +Errors indicated in a Table of Errors have been corrected in the +text. The spelling of the book has not been changed otherwise. Words +with bold characters are enclosed in &. Words in italics are enclosed +in _. Footnotes have been converted to endnotes. Pages 104, 105 and +109 are indicated within the text, so that one can understand the +references to them in the prologue. The length of the first lines of +pages 104 and 105 have been kept as in the text of the book, so that +their numbers are as in the prologue. + + +Σημείωση: Το τονικό σύστημα έχει αλλάξει από πολυτονικό σε μονοτονικό. +Το κείμενο έχει λάβει υπόψη τον πίνακα παροραμάτων. Κατά τα άλλα έχει +διατηρηθεί η ορθογραφία του βιβλίου. Λέξεις με έντονους χαρακτήρες +περικλείονται σε &. Λέξεις με πλάγιους χαρακτήρες περικλείονται σε _. +Οι υποσημειώσεις σελίδων έχουν μεταφερθεί στο τέλος του βιβλίου. Οι +σελίδες 104, 105 και 109 έχουν ένδειξη μέσα στο κείμενο, ώστε κανείς +να μπορεί να καταλάβει τις αναφορές του προλόγου. Το μήκος των πρώτων +στίχων των σελίδων 104 και 105 είναι το ίδιο με του βιβλίου, ώστε η +αρίθμηση των γραμμών να είναι ως και στον πρόλογο. + + +ΠΛΑΤΩΝΟΣ + + +ΘΕΑΙΤΗΤΟΣ + + +ΜΕΤΑΦΡΑΣIΣ + +ΚΥΡ. ΖΑΜΠΑ + +ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΦΕΞΗ + + + +ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΦΕΞΗ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ + + + +Π Λ Α Τ Ω Ν Ο Σ +ΘΕΑΙΤΗΤΟΣ + +ΜΕΤΑΦΡΑΣΙΣ +ΚΥΡ. ΖΑΜΠΑ + +ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ +ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ ΦΕΩΡΓΙΟΥ ΦΕΞΗ + + + +ΠΡΟΛΟΓΟΣ + + + +1. Περιεχόμενον. + +Ο Θεαίτητος ως προς το περιεχόμενον ηδύνατο κάλλιστα να ονομασθή +θεωρία της γνώσεως ή _περί γνώσεως_. Και όμως αντί της τόσον γνωστής +και κανονικής, και τότε καθώς και σήμερον, λέξεως _γνώσις_ +απροσδόκητον, προβάλλει, εις τον Θεαίτητον ο πρωτοφανής όρος διά την +καθ' όλου Ελληνικήν γλώσσαν _επιστήμη_, και όχι μόνον διήκει εις +ολόκληρον τον προκείμενον διάλογον, αλλά και εις τον Σοφιστήν και τον +Πολιτικόν, οι οποίοι και αποτελούν συμπλήρωσιν του ιδίου θέματος. Το +παράδοξον τούτο φαινόμενον ευρίσκει την λύσιν του μόνον εις τον +Κρατύλον, ο οποίος, καθώς εθίξαμεν εκεί, αποτελεί την βάσιν της +σειράς αυτής των ανωτέρων φιλοσοφικών έργων του Πλάτωνος. Εάν +συγκρίνωμεν τα δύο χωρία του Κρατύλου, όπου γίνεται λόγος περί +επιστήμης (σελ. 58 και 104), εξάγομεν ότι η φθογγική ή μουσική +έκφρασις αυτής της λέξεως ήρεσε εξαιρετικώς εις τον Πλάτωνα, διά να +εκφράζη την τελείαν εκείνην ενέργειαν της ψυχής, η οποία επέρχεται +σαφώς εις την ωριμωτέραν ηλικίαν, και συνίσταται εις το να εξέρχεται +ως προβολεύς η ψυχική μας αντίληψις επάνω εις τα πράγματα, και να τα +περιλαμβάνει ρεαλιστικώς διά της διαισθητικής και τηλεπαθικής πλέον +και σχεδόν προφητικής δυνάμεώς της. (Ίδε και _συμφέρον_ Κρατ. σελ. 66 +και _ευφροσύνη_ σελ. 71. + +2. Άλλοι όροι επιστημονικοί. + +Και δεν είναι μόνον η λέξις _επιστήμη_ η οποία ενισχύει την +γνησιότητα των ετυμολογιών του Κρατύλου. Πολύ περισσότερον ενισχύει +αυτήν η εν σελίδι 109 ετυμολογία του ομηρικού &κηρ& (καρδία) από το +&κηρός&, από την οποίαν δεν έχει καμμίαν παραδοξοτέραν ετυμολογίαν ο +Κρατύλος. Ώστε οι αθετούντες εκείνον ας προχωρήσουν και εις τον +Θεαίτητον. Και αυτή μεν η πλάνη δεν έχει ανάγκην περισσοτέρας +αναιρέσεως, αλλά ημείς ενταύθα τονίζομεν ότι, όστις εις εκάστην +σελίδα του Θεαιτήτου δεν αναγνωρίζει μίαν τελειοτέραν ανάπτυξιν των +θεωριών του Κρατύλου και ιδίως του τελευταίου μέρους, εκ του οποίου +και παραδείγματα αυτολεξεί θα εύρη, αυτός δεν ενόησε ούτε τον +Θεαίτητον ούτε την βαθμιαίαν εξέλιξιν των θεωριών του Πλάτωνος και +ιδίως της τελειοτέρας αυτών διατυπώσεως, ως θα ίδωμεν και εις τους +μετ' αυτόν διαλόγους. Εκ των άλλων όρων την _δόξαν_ μετεφράσαμεν ως +_κρίσιν_ όχι διότι ακριβώς ισοδυναμεί η κρίσις προς την _δόξαν_, αλλά +διότι εν μέρει πλησιάζει και τείνει να φθάση αυτήν. Η _δόξα_ δηλαδή +του Πλάτωνος δεν είναι άλλη από την συνήθως περιφρονουμένην (και +μάλιστα εμπαιζομένην εν Μενεξένω) κοινήν ή λαϊκήν γνώμην, ως πάντοτε +πλανωμένην. Οπωσδήποτε όμως αυτή η ιδία είναι ο υποτυπώδης τύπος της +κατόπιν ακραιφνούς και επιστημονικής Αριστοτελικής κρίσεως. Ο δε +&λόγος& είναι κυρίως η διά της γλώσσης διατύπωσις της κρίσεως και +αποτελεί επίσης αρχικόν και υποτυπώδη τύπον του ορισμού, όστις +τελειοποιείται και σαφηνίζεται εις τον Σοφιστήν και τον Πολιτικόν, οι +οποίοι υπό αυτήν την έποψιν αποτελούν το συμπλήρωμα του Θεαιτήτου. + +3. Αι ειρωνείαι. + +Άλλο φαινόμενον άξιον προσοχής εις ολόκληρον τον Θεαίτητον είναι αι +ειρωνείαι, όχι αι Σωκρατικαί και πικραί, αλλά αι πλατωνικώτεραι και +αγαθαί και καλλιτεχνικαί, αι οποίαι καθιστούν ολόκληρον τον διάλογον +τερπνόν, ως ένα χιουμοριστικώτατον σημερινόν ανάγνωσμα. Κατά δε την +συνήθειαν των νεωτέρων φιλολογιών μετεχειρίσθημεν εις τα κυριώτερα +μέρη αυτής το ειρωνικόν σημείον του εν παρενθέσει ερωτηματικού ή +θαυμαστικού σημείου. Αι πολυπληθέστεραι ειρωνείαι, ευρίσκονται εις +τον λόγον του Σωκράτους (σελ. 51 έ), όταν υπερασπίζεται δήθεν τον +Πρωταγόραν, ενώ κατ' ουσίαν τον προπηλακίζει και τον εξευτελίζει. Και +πρέπει αυτός ο λόγος ολόκληρος να αντιστραφή εις το αντίθετον, ως +φοβερόν μεν κατηγορητήριον της βλακώδους αντιφάσεως του Πρωταγόρου, +ως ύψιστον δε εγκώμιον της Πλατωνικής διανοίας. + +Μία τοιαύτη ειρωνεία ωρισμένως η εξοχωτέρα λανθάνει εις το παρανοηθέν +και διαστραφέν χωρίον 190 α «ως γε μη ειδώς σοι αποφαίνομαι» τα +οποίον πρέπει να διορθωθή κάπως: «οίον έγωγε μη ειδώς τι σοι +αποφαίνομαι» και κυριολεκτικώς μεν σημαίνει (καθώς το μετεφράσαμεν +σελ. 109): «Καθώς εγώ, όταν δεν γνωρίζω τι να σου απαντήσω», κατ' +ουσίαν όμως κρύπτει την αληθινήν σημασίαν: Καθώς το παθαίνεις συ, +όταν συλλογίζεσαι και δεν γνωρίζεις τι να μου απαντήσης. + +4. Πίναξ των συνδυασμών. + +Και τόρα παραλείποντες μερικάς διορθώσεις του κειμένου και +συμπληρώσεις, αι οποίαι δεν έχουσι μεγάλην σημασίαν διά την +μετάφρασιν, ερχόμεθα εις την σελίδα 104 της οποίας τους 14 +συνδυασμούς παρουσιάζομεν επί το μαθηματικώτερον εις τον εν τέλει του +προλόγου προσηρτημένον πίνακα ούτως ώστε και αυτοί ευκολώτατα να +εννοηθούν, αλλά προ πάντων να συντελέσουν εις την διασάφησιν των +δυσκολιών της σελίδος 105 (στίχ. 5—8) ιδία διά τους ειδικώς εις την +σπουδήν του Πλάτωνος ασχολουμένους. + +Εκάστη περίπτωσις του πίνακος αναγινώσκεται, εάν θέσωμεν ως +υποκείμενον ό,τι είναι γραμμένον άνωθεν της στήλης του αριθμού 1 και +ως κατηγορούμενον ό,τι είναι άνωθεν του 2. + +Αι περιπτώσεις αριθμούνται εις τον πίνακα με αύξοντα αραβικόν αριθμόν +και είναι 14. Αντιστοιχούν δε εις εκάστην περίοδον της σελίδος 104 +και μόνον η περίπτωσις 5 έχει διά την μετάβασιν 2 περιόδους και η 9, +χάριν διασαφήσεως. + +Εκ του πίνακος φαίνεται ότι του πρώτου συστήματος μόνον τέσσαρες +περιπτώσεις είναι δυναταί (1—4), ομοίως δε και του δευτέρου (4—8). +Εις το τρίτον όμως σύστημα πλην των περιπτώσεων 9, 10, 11, +επιτρέπονται και αι περιπτώσεις α, β, γ, δ, ομοίως δε εις το τέταρτον +σύστημα πλην των περιπτώσεων 12, 13, 14 επιτρέπονται και οι +συνδυασμοί Α, Β, Γ, Δ. Περιπλέον δε ήτο δυνατόν να σχηματισθούν και +ανάμικτοι συνδυασμοί εκ του τρίτου και τετάρτου συστήματος ομού. + +Αυτοί λοιπόν οι συνδυασμοί οι σημειούμενοι με γράμματα υπονοούντα, +εις το τέλος της σελίδος 104 ως υπολειπόμεναι περιπτώσεις, αι οποίοι +αναλύονται εις την σελίδα 105 στίχ. 4—8. + +Ότι πρόκειται ενταύθα περί συνθέτων συνδυασμών και δυσκολωτέρων +φαίνεται από την κατόπιν απάντησιν του Θεαιτήτου, ο οποίος ομολογεί +ότι τόρα δεν εννοεί πλέον τίποτε. + +Αλλά καθώς είναι το κείμενον εις το πρώτον ήμισυ αρμόζει τελείως η +συγχώνευσις των περιπτώσεων α και β. Ενώ όμως το δεύτερον ήμισυ +έπρεπε να αποδίδη τον συνδυασμόν γ και δ, παρέχει ατοπώτατα μίαν +βλακώδη επανάληψιν της περιπτώσεως 9 συντόμως διατυπουμένην. Ημείς μη +δυνάμενοι να φαντασθώμεν τοιούτον μνημονικόν λάθος εις βάρος του +Πλάτωνος συμπληρώνομεν το δεύτερον ήμισυ, επαναλαμβάνοντες το τέλος +του πρώτου και τροποποιούντες τα υπόλοιπα πολύ ελαφρά ως εξής: + +129 d) Και ά μη οίδεν αισθάνεται δε, ών οίδεν αύ και αισθάνεται, ή ων +οίδεν αλλά μη αισθάνεται. = Και όσα δεν γνωρίζω αλλά βλέπω να τα +νομίσω ως άλλα από όσα γνωρίζω και βλέπω, ή γνωρίζω αλλά δεν βλέπω +(ούτω διορθωτέοι οι στίχοι 7—8 της σελίδος 105). + Κ. ΖΑΜΠΑΣ + + + +ΟΔΗΓΙΑΙ ΠΡΟΣ ΑΝΑΛΥΣΙΝ ΤΟΥ ΠΙΝΑΚΟΣ + + + +1. Ανάλυσις των περιπτώσεων του πίνακος 5—8. + + 5 = Ό,τι βλέπω το νομίζω — ως άλλο το οποίον βλέπω. + 6 = Ό,τι βλέπω το νομίζω — ως άλλο το οποίον δεν βλέπω. + 7 = Ό,τι δεν βλέπω το νομίζω — ως άλλο το οποίον δεν βλέπω. + 8 = Ό,τι δεν βλέπω το νομίζω — ως άλλο το οποίον βλέπω. + +2.Ανεύρεσις αυτών υπό πλήρη μορφήν εις την σελ. 104. + + Περίπτωσις 5 = Σελίς 104 στίχ. 10 - 11 + Περίπτωσις 6 = Σελίς 104 στίχ. 12 + Περίπτωσις 7 = Σελίς 104 στίχ. 13 + Περίπτωσις 8 = Σελίς 104 στίχ. 14 - 15 + +ΠΙΝΑΞ + + + Ό,τι γνωρίζω| Ό,τι δεν γνωρίζω + 1 1 2| + 2 1 | 2 + 3 2| 1 2 + 4 2| 1 + + Ό,τι βλέπω | Ό,τι δεν βλέπω + 5 1 2 | + 6 1 | 2 + 7 | 1 2 + 8 2 | 1 + + Ό,τι γνωρίζω| Ό,τι γνωρίζω |Ό,τι βλέπω + και βλέπω | (δεν βλέπω) |(δεν γνωρ.) + 9 1 2 | | + 10 1 | 2 | + 11 1 | | 2 + α 2 | 1 | + β | 1 | 2 + γ 2 | | 1 + δ | 2 | 1 + + Ό,τι δεν γν. + και δεν βλ. | Ό, τι δεν γν. | Ό,τι δεν βλ. + 12 1 2 | | + 13 1 | 2 | + 14 1 | | 2 + Α 2 | 1 | + Β | 1 | 2 + Γ 2 | | 1 + Δ 2 | 1 + + + +ΠΛΑΤΩΝΟΣ + + + +ΘΕΑΙΤΗΤΟΣ +(ή περί επιστήμης) + + +ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ ΕΥΚΛΕΙΔΗΣ - ΤΕΡΨΙΩΝ - ΣΩΚΡΑΤΗΣ - ΘΕΟΔΩΡΟΣ - +ΘΕΑΙΤΗΤΟΣ + + + +Ευκλείδης. + Καλέ Τερψίων, τόρα γλήγορα ήλθες από τον αγρόν ή έχεις πολλήν ώραν; + +Τερψίων. + Είναι αρκετή ώρα. Και ακριβώς εσένα εζητούσα στην αγορά και απορούσα, + διότι δεν κατώρθωσα να σε εύρω. (11) + +Ευκλείδης. + Βέβαια, διότι δεν ήμην μέσα εις την πόλιν. + +Τερψίων. + Πού ήσο λοιπόν; + +Ευκλείδης. + Ενώ κατέβαινα εις τον λιμένα απήντησα τον Θεαίτητον, ο οποίος + μετεφέρετο από το στρατόπεδον της Κορίνθου εις τας Αθήνας. + +Τερψίων. + Ζωντανός ή αποθαμένος; + +Ευκλείδης. + Μόλις έζη ακόμη, διότι ευρίσκεται εις αθλίαν κατάστασιν και από + μερικάς πληγάς, περισσότερον όμως τον θερίζει η επιδημία η οποία + ενέσκηψε εις το στράτευμα. + +Τερψίων. + Μήπως είναι η δυσεντερία; + +Ευκλείδης. + Μάλιστα. + +Τερψίων. + Κρίμα στον άνθρωπον, ο οποίος διατρέχει κίνδυνον καθώς λέγεις. + +Ευκλείδης. + Είναι λαμπρός άνθρωπος, καλέ Τερψίων, αφού και αυτήν την φοράν ήκουσα + να τον εγκωμιάζουν μερικοί διά την μάχην. + +Τερψίων. + Αυτό δεν είναι διόλου παράδοξον, αλλά θα ήτο πλέον παράδοξον, αν δεν + ήτο τοιούτος. Πώς όμως δεν κατέλυσε εδώ εις τα Μέγαρα; + +Ευκλείδης. + Εβιάζετο διά την πατρίδα. Άλλως τε και εγώ πολύ τον παρεκάλεσα και + τον συνεβούλευσα, αλλά αυτός δεν ήθελε. Και λοιπόν, αφού τον + προέπεμψα και επέστρεψα, κατόπιν ενθυμήθην τον Σωκράτην και τον + εθαύμασα πόσον προφητικώς ωμίλησε μεταξύ άλλων και περί τούτου. Διότι + μου φαίνεται, ότι ολίγον πριν αποθάνη συνήντησεν αυτόν, ενώ ήτο ακόμη + παλικαράκι, και αφού τον εσχετίσθη και ωμίλησε μαζί του, εξετίμησε + μεγάλως τα φυσικά του προσόντα. Και όταν εγώ επήγα εις τας Αθήνας, + μου διηγήθη τους λόγους που συνεζήτησε με αυτόν, οι οποίοι ήσαν πολύ + αξιόλογοι, και μου είπε ότι χωρίς άλλο αυτός θα διακριθή όταν φθάση + εις ηλικίαν. + +Τερψίων. + Καθώς φαίνεται, είπε την αλήθειαν. Όμως ποίοι ήσαν εκείνοι οι λόγοι; + Σου είναι εύκολον να τους διηγηθής; + +Ευκλείδης. + Όχι μα τον Δία, τουλάχιστον όχι απ' έξω. Έγραψα όμως αναμνηστικά τότε + αμέσως μόλις επέστρεψα εις την πατρίδα, κατόπιν δε οσάκις μου εδίδετο + καιρός τους έγραφα, και οσάκις ηρχόμην εις τας Αθήνας, ερωτούσα εκ + νέου τον Σωκράτη δι' όσα δεν ενθυμούμην, και επιστρέφων εδώ τους + εδιόρθωνα. Ώστε σχεδόν ολόκληρον τον λόγον τον έχω γραμμένον. + +Τερψίων. + Το γνωρίζω, διότι και άλλοτε μου το είπες. Και σε βεβαιώ ενώ πάντοτε + είχα σκοπόν να σε παρακαλέσω να μου τον παρουσίασης, το ανέβαλλες έως + τόρα. Τι μας εμποδίζει όμως τόρα να τον διέλθωμεν; Εγώ τουλάχιστον + έχω απόλυτον ανάγκην να αναπαυθώ, διότι έρχομαι από τον αγρόν. + +Ευκλείδης. + Αλλά και εγώ προέπεμψα τον Θεαίτητον έως εις τον Ερινεόν και επομένως + έχω και εγώ ανάγκην αναπαύσεως. Λοιπόν ας υπάγωμεν, και ενώ θα + ξεκουραζώμεθα θα μας τον αναγινώσκη το παιδί. + +Τερψίων. + Πολύ ορθά ομιλείς. + +Ευκλείδης. + Και λοιπόν το βιβλίον, καλέ Τερψίων, είναι τούτο εδώ. Το έγραψα δε + κατ' αυτόν τον τρόπον, όχι δηλαδή να μου το διηγήται ο Σωκράτης, + καθώς μου το διηγείτο, αλλά να συνομιλή με τα πρόσωπα, με τα οποία + μου είπε ότι συνωμίλησε. Αυτοί δε είπε ότι είναι ο γεωμέτρης + Θεόδωρος και ο Θεαίτητος. Και λοιπόν ενώ τον έγραφα, διά να μη με + δυσκολεύουν αι παρεμβαλλόμεναι μεταξύ των διαφόρων λόγων διηγήσεις, + είτε οσάκις λέγει περί του εαυτού του ο Σωκράτης παραδείγματος χάριν + «και εγώ απήντησα» ή «και εγώ είπα», είτε περί του αποκρινομένου ότι + παρεδέχθη ή «δεν παρεδέχθη», δι' όλα αυτά, τον έγραψα ως να συνομιλή + ο ίδιος με αυτούς και αφήρεσα αυτάς τας παρεμβολάς. + +Τερψίων. + Διόλου δεν έκαμες άσχημα, Ευκλείδη μου. + +Ευκλείδης. + Εμπρός, παιδί, πάρε το βιβλίον στο χέρι και λέγε. + +Σωκράτης. + Εάν ενδιεφερόμην περισσότερον δι' όσα συμβαίνουν εις την Κυρήνην, + καλέ Θεόδωρε, θα ερωτούσα διά τα εκεί και διά τους κατοίκους της, εάν + υπάρχουν εκεί μερικοί νέοι καταγινόμενοι εις την γεωμετρίαν ή εις την + άλλην φιλοσοφίαν. Τόρα όμως εγώ εκτιμώ ολιγώτερον εκείνους από τους + εδώ, και περισσότερον επιθυμώ να μάθω, ποίοι από τους νέους εις τον + τόπον μας δίδουν ελπίδας ότι θα αναδειχθούν. Αυτά λοιπόν και μόνος + μου τα εξετάζω όσον μου είναι δυνατόν, και τους άλλους ερωτώ, όσους + βλέπω ότι προτιμούν να τους σχετίζωνται οι νέοι. Εσέ δε ωρισμένως σε + σχετίζονται όχι ολίγοι και δικαίως. Διότι είσαι άξιος, όχι μόνον διά + τα άλλα, αλλά και διά την γεωμετρίαν. Εάν λοιπόν εσχετίσθης κανένα + που να αξίζη τον κόπον, πολύ θα με ευχαριστήσης να μου το ειπής. + +Θεόδωρος. + Και πραγματικώς, Σωκράτη μου, αξίζει τον κόπον και εγώ να σου ειπώ + και συ να το ακούσης, τι παλικαράκι εγνώρισα μεταξύ των συμπολιτών + σας. Και αν ήτο πολύ ωραίος, θα εφοβούμην πολύ να κάμω λόγον, μήπως + με νομίση κανείς ότι του ρίχτηκα. Τόρα όμως — και σε παρακαλώ να με + συγχωρής — δεν είναι ωραίος, και σου ομοιάζει πολύ και ως προς την + σιμότητα της μύτης και ως προς την προεξοχήν των οφθαλμών. Αυτά όμως + τα έχει εις μικρότερον βαθμόν από σε. Επομένως ομιλώ χωρίς να + φοβούμαι. Αλλά σε βεβαιώ από όσους εσχετίσθην έως τόρα — και είναι + παρά πολλοί οι τοιούτοι — κανένα ακόμη δεν είδα να έχη τόσον πολλά + φυσικά χαρίσματα, όσον αυτός. Διότι το να είναι επιδεκτικός μαθήσεως, + όσον κανείς άλλος, και πάλιν γλυκύς καθ' υπερβολήν και χωριστά από + αυτά ανδρείος περισσότερον από κάθε άλλον, εγώ αυτό ούτε το + εφανταζόμην ότι είναι δυνατόν να γίνη, ούτε βλέπω να υπάρχουν πολλοί + τοιούτοι. Αλλά όσοι είναι καθώς αυτός ζωηροί και ευφυείς και με καλόν + μνημονικόν, συνήθως έχουν και εξάψεις ζωηράς, και σύρονται + απερισκέπτως καθώς τα ανερμάτιστα πλοία, και γίνονται περισσότερον + εξωφρενικοί παρά ανδρείοι. Όσοι δε πάλιν είναι εμβριθέστεροι, είναι + κάπως βραδυκίνητοι εις την μάθησιν και ολονέν λησμονούν. Αυτός όμως + τόσον κανονικά και απταίστως και αποτελεσματικώς παρακολουθεί τα + μαθήματα και τας συζητήσεις με πολλήν γλυκύτητα εις τους τρόπους, + ωσάν να χύνεται λάδι χωρίς κρότον, ώστε απορεί κανείς πώς αυτός, + τόσον νέος, τόσον καλά τα καταφέρνει. + +Σωκράτης. + Καλά νέα μου φέρεις. Αλλά τίνος παιδί είναι αυτός; + +Θεόδωρος. + Μου είπαν το όνομά του, αλλά το ελησμόνησα. Αλλ' ιδού από αυτούς που + μας πλησιάζουν είναι ο μεσαίος. Διότι προ ολίγου πήγαν έξω εις το + στάδιον να αλειφθούν έλαιον αυτός και μερικοί φίλοι του, που βλέπεις + μαζί του, και τόρα καθώς μου φαίνεται ηλείφθησαν και έρχονται εδώ. + Λοιπόν πρόσεξε μήπως τον γνωρίζεις. + +Σωκράτης. + Τον γνωρίζω. Είναι ο υιός του Ευφρονίου από το Σούνιον. Και + πραγματικώς, φίλε μου, ο πατήρ του ήτο καθώς συ μου παρέστησες + τούτον, και κατά τα άλλα άνθρωπος καθώς πρέπει, και ο οποίος, + σημείωσε, άφησε πολύ μεγάλην περιουσίαν. Όμως το όνομα του νέου αυτού + δεν το γνωρίζω. + +Θεόδωρος. + Το όνομά του, Σωκράτη μου, είναι Θεαίτητος. Αλλά την περιουσίαν + νομίζω ότι την κατέστρεψαν κάποιοι επίτροποι. Είναι όμως και εις την + ελευθεριότητα διά το χρήμα αξιοθαύμαστος. + +Σωκράτης. + Μου παριστάνεις ευγενή αυτόν τον άνθρωπον, και σε παρακαλώ, ειπέ του + να έλθη να καθίση πλησίον μας. + +Θεόδωρος. + Αυτό γίνεται. Θεαίτητε, έλα εδώ κοντά εις τον Σωκράτη. + +Σωκράτης. + Ναι βέβαια, καλέ Θεαίτητε, διά να μελετήσω και εγώ πάλιν τον εαυτόν + μου, τι είδους πρόσωπον έχω. Διότι ο Θεόδωρος λέγει ότι έχω όμοιον με + το ιδικόν σου. Αλλ' αν οι δύο μας είχαμεν ο καθείς μίαν λύραν, και + μας έλεγε ότι είναι χορδισμέναι ομοίως, φρονείς ότι έπρεπε αμέσως να + τον πιστεύσωμεν, ή να εξετάσωμεν αν είναι μουσικός και τα λέγη αυτά; + +Θεαίτητος. + Έπρεπε να εξετάσωμεν. + +Σωκράτης. + Και λοιπόν δεν είναι αληθές, ότι, αν εβλέπαμεν ότι είναι μουσικός, θα + τον επιστεύαμεν, αν όμως δεν είναι μουσικός, δεν θα επιστεύαμεν; + +Θεαίτητος. + Πολύ ορθά. + +Σωκράτης. + Τόρα όμως νομίζω, εάν ενδιαφερώμεθα οπωσδήποτε διά την ομοιότητα του + προσώπου μας, πρέπει να ερωτήσωμεν αν είναι ζωγραφικός και τα λέγει + αυτά, ή μήπως δεν είναι. + +Θεαίτητος. + Έτσι φαίνεται. + +Σωκράτης. + Λοιπόν σε ερωτώ, είναι ζωγραφικός ο Θεόδωρος; + +Θεαίτητος. + Όχι, εξ όσων εγώ τουλάχιστον γνωρίζω. + +Σωκράτης. + Άραγε δεν είναι ούτε γεωμετρικός; + +Θεαίτητος. + Αυτό μάλιστα, καλέ Σωκράτη. + +Σωκράτης. + Άραγε και αστρονομικός και λογιστής και μουσικός και ό,τι άλλο + σχετίζεται με την μόρφωσιν; + +Θεαίτητος. + Αυτή είναι η γνώμη μου. + +Σωκράτης. + Και λοιπόν. Εάν μεν λέγη ότι είμεθα όμοιοι ως προς ένα ή άλλο μέλος + του σώματος και μας επαινή ή μας κατακρίνη κάπου, δεν αξίζει τον + κόπον να δώσωμεν προσοχήν εις τους λόγους του. + +Θεαίτητος. + Ίσως όχι. + +Σωκράτης. + Εάν όμως του ενός από τους δύο μας εγκωμιάζη την ψυχήν ως προς την + αρετήν και την σοφίαν, άραγε δεν είναι δίκαιον εκείνος μεν ο οποίος + θα ακούση αυτά να είναι πρόθυμος να εξετάση τον εγκωμιασθέντα, αυτός + δε πάλιν να παρουσιάση τον εαυτόν του με προθυμίαν; + +Θεαίτητος. + Πολύ ορθά, Σωκράτη μου. + +Σωκράτης. + Είναι καιρός λοιπόν, φίλε μου Θεαίτητε, συ μεν να παρουσιασθής, εγώ + δε να σε εξετάσω. Διότι μάθε ότι ο Θεόδωρος έως τόρα και άλλους πάρα + πολλούς εγκωμίασε εμπρός μου και ξένους και συμπολίταις, κανένα όμως + δεν εγκωμίασε όσον εσέ. + +Θεαίτητος. + Πολύ καλά, Σωκράτη μου. Πρόσεξε όμως μήπως τα έλεγε αστεϊζόμενος. + +Σωκράτης. + Δεν είναι τοιούτος ο χαρακτήρ του Θεοδώρου. Λοιπόν μην αθετείς την + συμφωνίαν μας με την πρόφασιν ότι τα λέγει αστεϊζόμενος, διά να μην + αναγκασθή να το δηλώση. Ώστε με θάρρος μείνε πιστός εις την + συμφωνίαν. + +Θεαίτητος. + Μάλιστα πρέπει να πράξω αυτό, αφού σου αρέσει. + +Σωκράτης. + Λοιπόν λέγε μου, μήπως μανθάνεις από τον Θεόδωρον κανέν μέρος της + γεωμετρίας; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Και αστρονομίαν και αρμονίαν και λογιστικήν; + +Θεαίτητος. + Προσπαθώ οπωσδήποτε. + +Σωκράτης. + Και εγώ, παιδί μου, προσπαθώ να μάθω και από τούτον και από άλλους, + οποιοιδήποτε μου φανούν ότι έχουν κάποιαν ειδικότητα εις αυτά. Και ως + προς τα άλλα μεν πηγαίνω αρκετά καλά εις αυτά, έχω όμως μίαν μικράν + απορίαν, την οποίαν πρέπει να εξετάσω μαζί με σε και με τους + παρευρισκομένους. Λοιπόν λέγε μου σε παρακαλώ, άραγε μάθησις δεν + είναι το να γίνη κανείς σοφώτερος εις ό,τι μανθάνει; + +Θεαίτητος. + Πώς όχι; + +Σωκράτης. + Με σοφίαν δε, νομίζω, είναι σοφοί οι σοφοί. + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Μήπως όμως αυτό το πράγμα διαφέρει διόλου από την επιστήμην; + +Θεαίτητος. + Ποίον; + +Σωκράτης. + Η σοφία. Ή μήπως εις ό,τι είναι επιστήμονες δεν είναι εις τα ίδια + συγχρόνως και σοφοί; + +Θεαίτητος. + Τι άλλο; + +Σωκράτης. + Επομένως είναι το ίδιον πράγμα η επιστήμη και η σοφία; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Ακριβώς λοιπόν αυτή είναι η απορία μου, και αυτό δεν ημπορώ να + χωνεύσω εις τον νουν μου καλά, τι είναι άραγε η επιστήμη. Λοιπόν + μήπως είναι δυνατόν να το ειπή κανείς από ημάς; Τι λέγετε; Ποίος θα + το ειπή πρώτος; Και όποιος σφάλη και σφάλη επανειλημμένως, θα τον + ονομάσωμεν όνον, καθώς λέγουν τα παιδιά όταν παίζουν σφαίρας. Όποιος + δε περάση τους άλλους χωρίς λάθος, θα γίνη βασιλεύς εις ημάς και θα + διατάξη να του αποκριθούμεν ό,τι ζητήση. Διατί σιωπάτε; Μήπως, καλέ + Θεόδωρε, από την λογομανίαν μου γίνομαι αγενής, επειδή έχω ζήλον να + σας παρακινήσω να συζητήτε και να γίνετε μεταξύ σας φίλοι και να + ομιλήσθε; + +Θεόδωρος. + Διόλου μάλιστα, Σωκράτη μου, δεν είναι αγένεια αυτό, αλλ' όμως + παρακίνησε κανένα από τους νέους να σου απαντήση. Διότι εγώ μεν είμαι + ασυνήθιστος εις αυτήν την διαλεκτικήν, και εξ άλλου δεν το επιτρέπει + η ηλικία μου να συνηθίσω, ενώ εις τούτους είναι και πρέπον και είναι + δυνατόν να προοδεύσουν πολύ. Διότι πραγματικώς η νεότης εις όλα + προοδεύει, ώστε καθώς ήρχισες, μην αφίνης τον Θεαίτητον, άλλα ερώτα + αυτόν. + +Σωκράτης. + Ακούεις λοιπόν, καλέ Θεαίτητε, τι λέγει ο Θεόδωρος; εις τον οποίον, + νομίζω, ούτε συ θα θελήσης να μην υπακούσης, ούτε είναι ορθόν, συ + νεώτερος να μην υπακούης εις άνδρα σοφόν εις τοιαύτα ζητήματα, ο + οποίος σε διατάσσει. Ώστε ειπέ καλά και ευγενώς, τι νομίζεις ότι + είναι η επιστήμη; + +Θεαίτητος. + Βεβαίως, Σωκράτη μου, αφού συ το απαιτείς είναι ανάγκη να γίνη. Διότι + είμαι βέβαιος ότι και αν κάμω κανέν λάθος θα μου το διορθώσετε. + +Σωκράτης. + Βεβαιότατα, αν είμεθα εις θέσιν. + +Θεαίτητος. + Λοιπόν εγώ νομίζω, ότι και όσα μανθάνει κανείς από τον Θεόδωρον είναι + επιστήμαι, δηλαδή η γεωμετρία και αυτά τα οποία είπες συ προ ολίγου, + και πάλιν η υποδηματοποιία και αι τέχναι των άλλων εργατών, και όλαι + ομού και εκάστη χωριστά, δεν είναι άλλο τίποτε παρά επιστήμη. + +Σωκράτης. + Με ευγένειαν, φίλε μου, και με φιλοδωρίαν αν και σου εζητήσαμεν έν, + συ μας έδωκες πολλά, και αντί ενός απλού πράγματος συ μας έδωκες + ποικιλίαν. + +Θεαίτητος. + Πώς; Τι εννοείς με τούτο, καλέ Σωκράτη; + +Σωκράτης. + Ίσως δεν είναι τίποτε. Όμως θα σου ειπώ τι εννοώ. Όταν λέγης + υποδηματοποιίαν, μήπως εννοείς άλλο τίποτε παρά επιστήμην της + κατασκευής υποδημάτων; + +Θεαίτητος. + Τίποτε άλλο. + +Σωκράτης. + Και λοιπόν; όταν λέγης ξυλουργικήν, μήπως εννοείς άλλο τίποτε παρά + την επιστήμην κατασκευής ξυλίνων επίπλων! + +Θεαίτητος. + Ούτε τότε. + +Σωκράτης. + Λοιπόν και εις τα δύο αυτά άραγε δεν ορίζεις το πράγμα μόνον, του + οποίου είναι επιστήμη κάθε μία; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Αλλά, καλέ Θεαίτητε, η ερώτησις δεν ήτο αυτή, δηλαδή τι παράγει η + επιστήμη; ουδέ πόσαι είναι αι επιστήμαι, διότι δεν ερωτήσαμεν με + σκοπόν να τας μετρήσωμεν, αλλά απλώς ηθελήσαμεν να μάθωμεν τι πράγμα + είναι η ιδία η επιστήμη. Ή μήπως δεν εκφράζομαι καλώς; + +Θεαίτητος. + Πολύ ορθά μάλιστα. + +Σωκράτης. + Λοιπόν λάβε υπ' όψιν σου και το εξής· Εάν κανείς μας ερωτήση διά + κανέν από τα μηδαμινά και πρόχειρα πράγματα, παραδείγματος χάριν διά + την λάσπην, τι πράγμα είναι, και ημείς του απαντήσωμεν, ότι είναι η + λάσπη των αγγειοπλαστών, η λάσπη των κοροπλαστών και η λάσπη των + πλινθοποιών, δεν θα φανώμεν γελοίοι; + +Θεαίτητος. + Ίσως. + +Σωκράτης. + Πρώτον βεβαίως, διότι νομίζομεν, ότι μας ενόησεν αυτός ο οποίος + ερώτησε από την απάντησίν μας, όταν του είπαμεν η λάσπη, και + επροσθέσαμεν είτε η λάσπη των κοροπλαστών είτε η λάσπη άλλων + οποιωνδήποτε εργατών. Ή μήπως φρονείς ότι εννοεί ο άλλος ένα όνομα, + όταν δεν γνωρίζη την σημασίαν του; + +Θεαίτητος. + Διόλου μάλιστα. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν δεν εννοεί ούτε την επιστήμην των υποδημάτων, όστις δεν + γνωρίζει τι είναι επιστήμη. + +Θεαίτητος. + Όχι βέβαια. + +Σωκράτης. + Επομένως δεν εννοεί την υποδηματοποιίαν ούτε καμμίαν άλλην τέχνην, + όστις δεν γνωρίζει τι είναι επιστήμη. + +Θεαίτητος. + Πολύ ορθά. + +Σωκράτης. + Επομένως είναι γελοία η απάντησις από εκείνον όστις ερωτήθη τι είναι + επιστήμη, εάν απαντήση ένα όνομα μιας τέχνης, διότι απαντά τι παράγει + η επιστήμη, ενώ δεν το ερωτήσαμεν αυτό. + +Θεαίτητος. + Φαίνεται. + +Σωκράτης. + Και έπειτα βεβαίως ήτο δυνατόν να απαντήση με το τίποτε και συντόμως, + και όμως εκείνος διέτρεξε ένα απέραντον δρόμον. Παραδείγματος χάριν + ακόμη και εις την ερώτησιν της λάσπης ήτο δυνατόν να δώση μίαν + πρόχειρον και απλήν απάντησιν, ότι το χώμα όταν αναμιχθη με το νερόν + γίνεται λάσπη, και να αφήση κατά μέρος τι είδους λάσπη. + +Θεαίτητος. + Πραγματικώς, καλέ Σωκράτη, τόρα, καθώς το είπες, φαίνεται + ευκολώτερον. Μου φαίνεται όμως ότι ερωτάς πράγμα, το οποίον και μόνοι + μας ημείς το εσκέφθημεν προ ολίγου συνομιλούντες, εγώ και ο + συνονόματός σου Σωκράτης απ' εδώ. + +Σωκράτης. + Τι πράγμα, καλέ Θεαίτητε; + +Θεαίτητος. + Ο Θεόδωρος απ' εδώ μας εσχεδίασε γεωμετρικά σχήματα διά τας ρίζας των + αριθμών καθώς την ρίζαν του αριθμού 3 και την ρίζαν του 5, και + απεδείκνυε ότι δεν είναι σύμμετροι με την ρίζαν του 1. Και επροχώρησε + κατ' αυτόν τον τρόπον εις την ρίζαν εκάστου αριθμού έως εις τον 17. + Εις αυτήν όμως κάπως εσταμάτησε. Τότε λοιπόν ημείς εσκέφθημεν ότι + πρέπει, αφού αι ρίζαι εφαίνοντο άπειροι κατά τον αριθμόν, να + δοκιμάσωμεν να τας συμπεριλάβωμεν εις έν όνομα, με το οποίον να + ονομάζωμεν όλας αυτάς τας δυνάμεις. + +Σωκράτης. + Αι λοιπόν ευρήκατε κανέν όνομα; + +Θεαίτητος. + Νομίζω ότι ευρήκαμεν. Πρόσεξε όμως και συ. + +Σωκράτης. + Λέγε. + +Θεαίτητος. + Διαιρέσαμεν εις δύο πάντα αριθμόν και όστις μεν είναι δυνατόν να δώση + ίσα επί ίσα τον παρωμοιάσαμεν κατά τα σχήμα προς τετράγωνον και τον + ωνομάσαμεν τετράγωνον και ισόπλευρον. + +Σωκράτης. + Πολύ καλά εκάματε. + +Θεαίτητος. + Και λοιπόν τους διαμέσους αριθμούς καθώς είναι το 3 και το 5 και κάθε + αριθμός, ο οποίος δεν είναι δυνατόν να δώση ίσα επί ίσα, αλλά δίδει ή + περισσότερα επί ολιγώτερα ή ολιγώτερα επί περισσότερα και τον + περιλαμβάνει μία πλευρά μεγαλητέρα και μία μικροτέρα, αυτόν πάλιν τον + παρωμοιάσαμεν κατά το σχήμα με προμήκη και τον ωνομάσαμεν προμήκη + αριθμόν. + +Σωκράτης. + Πολύ καλά. Αλλά κατόπιν τι εκάματε; + +Θεαίτητος. + Όσαι μεν γραμμαί τετραγωνίζουν τον ισόπλευρον και ισόπεδον αριθμόν + τας ωνομάσαμεν μήκος, όσαι δε τετραγωνίζουν τον προμήκη αριθμόν, τας + ωνομάσαμεν ρίζας, επειδή κατά το μήκος δεν είναι σύμμετροι με εκείνας + τας γραμμάς, αλλά μόνον με τα εμβαδά, τα οποία σχηματίζουν. Το ίδιον + εκάμαμεν και διά τα στερεά. + +Σωκράτης. + Πολύ περίφημα εκάματε, παιδιά μου. Ώστε μου φαίνεται ότι ο Θεόδωρος + δεν θα ενοχοποιηθή ως ψευδομάρτυς. + +Θεαίτητος. + Και όμως, καλέ Σωκράτη, εις αυτό το οποίον ερωτάς περί της επιστήμης + δεν θα ημπορέσω να απαντήσω καθώς απήντησα περί μήκους και περί + ρίζης. Μολονότι μου φαίνεται ότι ζητείς ένα παρόμοιον πράγμα. Ώστε + τόρα πάλιν αποδεικνύεται ψεύτης ο Θεόδωρος. + +Σωκράτης. + Και πώς; εάν σε επαινούσε διά την ταχύτητά σου και έλεγε, ότι δεν + είδε έως τόρα άλλον τόσον ταχύν μεταξύ των νέων, έπειτα όμως συ έτυχε + να νικηθής εις τον δρόμον από ένα ακμαίον και τάχιστον, νομίζεις ότι + ολιγώτερον είναι αληθείς οι έπαινοι τούτου; + +Θεαίτητος. + Όχι. + +Σωκράτης. + Μήπως όμως νομίζεις ότι είναι μικρόν πράγμα να εύρης τι είναι + επιστήμη, καθώς προ ολίγου ελέγαμεν, και όχι έν από τα υψηλότερα; + +Θεαίτητος. + Μα τον Δία εγώ τουλάχιστον το νομίζω έν από τα υψηλότερα. + +Σωκράτης. + Λοιπόν μην αποθαρρύνεσαι και πίστευε ότι λέγεις κάτι τι σπουδαίον, + προσπάθησε όμως με κάθε τρόπον να μας ειπής και περί των άλλων και + περί της επιστήμης, τι πράγμα είναι. + +Θεαίτητος. + Όσον διά προθυμίαν, καλέ Σωκράτη, δεν θα μείνω οπίσω. + +Σωκράτης. + Εμπρός λοιπόν. Και σε βεβαιώ καλά είχες αρχίσει προ ολίγου. Δοκίμασε + να μιμηθής την απάντησιν, την οποίαν έδωκες περί ριζών, καθώς αυτάς + ενώ είναι πολλαί τας περιέλαβες ως μίαν κατηγορίαν, ομοίως προσπάθησε + να χαρακτηρίσης με μίαν λέξιν τας πολλάς επιστήμας. + +Θεαίτητος. + Σε βεβαιώ, Σωκράτη μου, πολλάκις εδοκίμασα να το εξετάσω αυτό, οσάκις + ήκουα να διαδίδουν τας ερωτήσεις, τας οποίας συνηθίζεις συ να + προβάλλης. Αλλά ούτε μόνος μου ημπορώ να πείσω τον εαυτόν μου, ότι + ευρήκα ικανοποιητικήν απάντησιν, ούτε ήκουσα κανένα άλλον να ομιλή + καθώς προτρέπεις συ. Και μολαταύτα όμως δεν θα αποφύγω να προσπαθήσω, + +Σωκράτης. + Βέβαια, καλέ Θεαίτητε, διότι συ δεν είσαι κούφος, αλλά κάτι θα + γεννήση το μυαλό σου. + +Θεαίτητος. + Δεν ηξεύρω τι να ειπώ, Σωκράτη μου. Σου λέγω όμως αυτό, το οποίον + συμβαίνει. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν, κακομοίρη μου, δεν έμαθες ότι εγώ είμαι υιός μαίας πολύ + ικανής και σοβαράς, δηλαδή της Φαιναρέτης; + +Θεαίτητος. + Αυτό μάλιστα το ήκουσα. + +Σωκράτης. + Άραγε και ότι εξασκώ το ίδιον επάγγελμα με εκείνην, το ήκουσες και + αυτό; + +Θεαίτητος. + Διόλου δεν το ήκουσα. + +Σωκράτης. + Αι λοιπόν γνώριζέ το από εμέ. Αλλά μην τύχη και με καταδώσης εις + άλλους. Διότι εγώ, καλέ φίλε, το έχω μυστικά αυτό το επάγγελμα. Αυτοί + δε επειδή δεν το γνωρίζουν δεν διαδίδουν περί εμού αυτήν την είδησιν, + αλλά λέγουν ότι είμαι πολύ ακατανόητος και κάμνω τους ανθρώπους να + απορούν. Αί το ήκουσες και αυτό; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Θέλεις να σου ειπώ ποία είναι η αιτία; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Λοιπόν σκέψου όλην την υπόθεσιν μιας μαίας, και τότε ευκολώτερον θα + εννοήσης τι θέλω να ειπώ. Θα γνωρίζεις δηλαδή ότι καμμία από αυτάς + δεν ξεγεννά άλλας ενόσω η ιδία εγκυμονεί και γεννά, αλλά αφού πλέον + δεν έχει ικανότητα να γεννήση. + +Θεαίτητος. + Πολύ ορθά. + +Σωκράτης. + Αιτία δε τούτου λέγουν ότι είναι η Άρτεμις, η οποία ενώ δεν γίνεται + λεχόνα έλαβε υπό την προστασίαν της τας λεχόνας. Και λοιπόν εις μεν + τας στείρας δεν επέτρεψε να εξασκούν την μαιευτικήν, διότι η + ανθρωπίνη φύσις δεν έχει την δύναμιν να εξασκή την τέχνην εκείνων, τα + οποία δεν εδοκίμασε. Και μόνον εις τας μη γεννώσας ένεκα της + περασμένης ηλικίας επέβαλε το επάγγελμα τούτο διά να τας τιμήση ένεκα + της ομοιότητος προς αυτήν. + +Θεαίτητος. + Βεβαίως. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν δεν σου φαίνεται ότι και τούτο είναι επόμενον και μάλιστα + λογικόν, ότι δηλαδή όσαι κυοφορούν και όσαι δεν κυοφορούν ευκολώτερον + γνωρίζονται από τας μαίας παρά από τας άλλας; + +Θεαίτητος. + Βεβαιότατα. + +Σωκράτης. + Εκτός τούτου αι μαίαι δίδουν κάτι μικρά ιατρικά και κάμνουν και + μερικά διαβάσματα, ώστε κατορθόνουν να προκαλέσουν τους πόνους και να + τους καταστήσουν μαλακωτέρους αν θέλουν, και να γεννήσουν όσαι έχουν + δυστοκίαν, και αν κριθή αναγκαίον να εκτρώσουν το έμβρυον, κάμνουν + την έκτρωσιν. + +Θεαίτητος. + Αυτά είναι γνωστά. + +Σωκράτης. + Αλλ' όμως άραγε έμαθες και το εξής περί αυτών· ότι και προξενήτριαι + είναι πολύ επιτήδειαι, διότι είναι εμπειρόταται εις το να διακρίνουν + ποία πρέπει να συζήση με τον δείνα άνδρα διά να αποκτήση όσον είναι + δυνατόν καλλίτερα παιδιά; + +Θεαίτητος. + Αυτό δεν το γνωρίζω τόσον καλά. + +Σωκράτης. + Και όμως μάθε ότι περισσότερον δι' αυτό υπερηφανεύονται παρά διά την + ομφαλοτομίαν. Κάμε δε την εξής σκέψιν. Νομίζεις ότι είναι η ιδία + τέχνη ή διαφορετική, το να τρυγήσωμεν τους καρπούς από την γην και + πάλιν το να γνωρίζωμεν εις ποίον χώμα πρέπει να φυτεύσωμεν το δείνα + φυτόν και τον δείνα σπόρον; + +Θεαίτητος. + Όχι, αλλά η ιδία τέχνη είναι. + +Σωκράτης. + Ως προς την γυναίκα όμως, φίλε μου, άλλη μεν νομίζεις ότι είναι η + τέχνη αυτής της διαγνώσεως και άλλη του τρύγου. + +Θεαίτητος. + Δεν φαίνεται να είναι άλλη. + +Σωκράτης. + Βέβαια όχι. Αλλά επειδή απέτυχε πολλάκις η ένωσις ενός ανδρός με μίαν + γυναίκα, εις το οποίον αποδίδεται το όνομα της μαστροπείας, + αποφεύγουν αι μαίαι την προξενείαν, διότι είναι σεμναί και φοβούνται + μήπως εξ αιτίας αυτής αποκτήσουν εκείνην την δυσφημίαν. Αλλέως όμως + μόνον αι αληθιναί μαίαι είναι επόμενον και να προξενεύουν ορθώς. + +Θεαίτητος. + Έτσι φαίνεται. + +Σωκράτης. + Λοιπόν το μεν έργον των μαιών αυτά τα κατορθώματα έχει, είναι όμως + κατώτερον από το ιδικόν μου. Διότι εις τας γυναίκας, δεν προστίθεται + και η δυσκολία, άλλοτε μεν να γεννούν φανταστικά και άλλοτε αληθινά, + και τούτο να μη είναι εύκολον να το διακρίνη κανείς. Διότι, αν + επροστίθετο και τούτο, τότε το ανώτερον και το καλλίτερον έργον διά + τας μαίας θα ήτο να κρίνουν ποίον είναι αληθινόν και ποίον δεν είναι. + Ή μήπως δεν το παραδέχεσαι; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Εις την ιδικήν μου όμως μαιευτικήν, όλα μεν τα άλλα υπάρχουν καθώς + και εις εκείνας, η διαφορά όμως είναι ότι ξεγεννώ άνδρας και όχι + γυναίκας και ότι επιβλέπω να γεννήσουν αι ψυχαί των και όχι τα σώματά + των. Είναι δε πολύ σπουδαίον τούτο εις την τέχνην μας, δηλαδή η + ικανότης εις το να εξακριβώσωμεν διά παντός μέσου, άραγε φάντασμα και + ψευδές γεννά ο νους του νέου ή πραγματικόν και αληθές. Άλλως και εγώ + έχω το ίδιον με τας μαίας, ότι δηλαδή είμαι άγονος, και αυτό το + οποίον πολλοί με ωνείδισαν έως τόρα, ότι δηλαδή τους μεν άλλους + ερωτώ, ο ίδιος όμως δεν δίδω καμμίαν απάντησιν, διότι δεν έχω να δώσω + σοφήν απάντησιν, και τούτο ακόμη είναι αληθές. Αιτία δε αυτού του + πράγματος είναι η εξής. Ο θεός μου επέβαλε μόνον να ξεγεννώ, όχι όμως + και να γεννώ. Δι' αυτό λοιπόν ο ίδιος μεν δεν είμαι πολύ σοφός, ουδέ + έχω να αναφέρω καμμίαν ανακάλυψιν, η οποία να είναι έργον της ιδικής + μου ψυχής. Όσοι όμως με σχετίζονται εις την αρχήν φαίνονται αμαθείς, + μερικοί μάλιστα φαίνονται πολύ αμαθείς, όλοι όμως, όσον προχωρεί η + σχέσις μας και αν τους επιτρέψη ο θεός, προοδεύουν εις θαυμάσιον + βαθμόν καθώς κρίνουν και οι ίδιοι και ο άλλος κόσμος. Αν και είναι + ολοφάνερον ότι από εμέ ποτέ δεν εδιδάχθησαν τίποτε, αλλά οι ίδιοι από + τον εαυτόν των ανεκάλυψαν και συγκρατούν πολλάς και καλάς ιδέας. Όσον + όμως διά το ξεγέννημα πρωτουργός είναι ο θεός και εγώ. Τούτο + αποδεικνύεται από το εξής. Πολλοί έως τόρα δεν το εγνώριζαν τούτο και + απέδιδαν εις τον εαυτόν των την αιτίαν της προόδου των, δι' αυτό με + επεριφρόνησαν εμέ, ή εξ ιδίων, ή αφού κατεπείσθησαν από άλλους, και + με εχωρίσθησαν, πολύ πριν έλθη η κατάλληλος στιγμή, και τότε πλέον + όλα τα άλλα πνευματικά των προϊόντα έγιναν εξαμβλώματα ένεκα των + κακών των σχέσεων, και όσα είχα ξεγεννήσει εγώ τα ανέθρεψαν κακώς και + κατεστράφησαν, εις το τέλος δε απεδείχθησαν αμαθείς και εις τον + εαυτόν των και εις τους άλλους. Είς από αυτούς είναι και ο Αριστείδης + Λυσιμάχου και πολλοί άλλοι. Από τούτους όμως, όταν έλθουν πάλιν εις + εμέ και με παρακαλούν να γίνουν και αυτοί συνομιληταί μου + μεταχειριζόμενοι υπερβολικήν επιμονήν, μερικούς μεν με εμποδίζει το + δαιμόνιόν μου να τους σχετίζωμαι, μερικούς όμως μου το επιτρέπει και + τότε πάλιν αυτοί κάμνουν προόδους. Και λοιπόν όσοι με σχετίζονται + παθαίνουν και το εξής, καθώς αι γεννώσαι γυναίκες. Δηλαδή έχουν + πόνους και στενοχωρίας ημέραν και νύκτα πολύ περισσότερον από + εκείνας. Αυτούς όμως τους πόνους γνωρίζει να τους καταπαύη η ιδική + μου τέχνη. Και όσον μεν δι' αυτούς, αυτό κάμνω. Ενίοτε όμως, φίλε + Θεαίτητε, όσοι μου φανούν ότι δεν έχουν τίποτε να γεννήσουν, αφού + αντιληφθώ ότι δεν έχουν διόλου την ανάγκην μου, εγώ πολύ προθύμως + τους συνιστώ εις άλλους και, δόξα τω θεώ, αρκετά καλά μαντεύω ποίους + πρέπει να σχετισθούν διά να ωφεληθούν. Από αυτούς πάρα πολλούς + συνέστησα εις τον Πρόδικον, και αρκετούς εις άλλους σοφούς και + θαυμασίους ανθρώπους. Αυτά λοιπόν, καλέ μου φίλε, τα εμάκρυνα ολίγον, + διότι σε υποπτεύομαι καθώς και μόνος σου φρονείς, ότι έχεις πόνους + και θα γεννήσης κάτι τι. Λοιπόν εμπιστεύσου εις εμέ ως υιόν της μαίας + και έμπειρον της μαιευτικής, και προσπάθησε όσον σου είναι δυνατόν να + απαντήσης εις όσα θα σ' ερωτήσω. Και αν εγώ, εννοείται, παρατηρών όσα + λέγεις, εύρω κανέν ότι είναι φάντασμα και όχι αληθινόν, και επομένως + το αποσπάσω και το αφήσω κατά μέρος, μη μου αγριεύεις καθώς κάμνουν + διά τα παιδιά των αι πρωτότοκοι γυναίκες. Διότι έως τόρα, λαμπρέ μου + άνθρωπε, μου έδειξαν τοιαύτας διαθέσεις, ώστε, σε βεβαιώ, ήσαν + έτοιμοι να με δαγκάσουν, καθ' ην στιγμήν αποσπώ από την ψυχήν των + καμμίαν φλυαρίαν, και νομίζουν ότι αυτό εγώ δεν το κάμνω διά το καλόν + των. Διότι είναι πολύ μακράν διά να εννοήσουν ότι κανείς θεός δεν + θέλει το κακόν των ανθρώπων, και ούτε και εγώ κάμνω με κακήν πρόθεσιν + κανέν από αυτά, αλλά διότι δεν μου είναι συγχωρημένον να επιτρέψω να + υπάρχη το ψεύδος και να εξαφανίσω την αλήθειαν, ώστε προσπάθησε πάλιν + από την αρχήν, καλέ Θεαίτητε, να ειπής τι είναι επιστήμη. Και ποτέ να + μην ειπής ότι δεν είσαι ικανός. Διότι, εάν θέλη ο θεός και αν συ + δείξης ανδρισμόν, θα φανής ικανός. + +Θεαίτητος. + Και βέβαια, Σωκράτη μου, αφού συ τόσον πολύ με προτρέπεις, είναι + εντροπή μου να μη προσπαθήσω με κάθε τρόπον να ειπώ ό,τι μου είναι + δυνατόν. Λοιπόν μου φαίνεται ότι, όστις γνωρίζει επιστημονικώς κάτι + τι, αισθάνεται αυτό το οποίον γνωρίζει, και καθώς τουλάχιστον μου + φαίνεται αυτήν την στιγμήν, η επιστήμη δεν είναι τίποτε άλλο παρά + αίσθησις. + +Σωκράτης. + Πολύ καλά και με γενναιότητα το είπες, παιδί μου. Και βέβαια έτσι + πρέπει να εκφράζης την γνώμην σου. Τόρα όμως ας το εξετάσωμεν αυτό οι + δύο μαζί, άραγε είναι γόνιμον ή ανύπαρκτον. Λέγεις ότι η αίσθησις + είναι επιστήμη; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Πραγματικώς αυτός ο ορισμός της επιστήμης, τον οποίον είπες, σχεδόν + δεν είναι περιφρονητέος, αλλά είναι ο ίδιος με εκείνον τον οποίον + έλεγε ο Πρωταγόρας. Διότι αυτός λέγει ότι ο πήχυς που μετρά όλα τα + πράγματα είναι ο άνθρωπος, διά να ευρίσκη ότι τα υπάρχοντα υπάρχουν, + και τα μη υπάρχοντα δεν υπάρχουν. Μήπως το ανέγνωσες αυτό πουθενά; + +Θεαίτητος. + Το ανέγνωσα μάλιστα πολλές φορές. + +Σωκράτης. + Άραγε λοιπόν δεν εννοεί επάνω κάτω ότι, όπως φαίνεται εις εμέ το κάθε + πράγμα, τοιούτον είναι δι' εμέ, και όπως εις εσέ τοιούτον διά σε + πάλιν, είσαι δε άνθρωπος και συ καθώς και εγώ; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα αυτό φαίνεται ότι εννοεί. + +Σωκράτης. + Και είναι βεβαίως ορθόν να δεχθώμεν ότι, αφού είναι σοφός αυτός ο + άνθρωπος, δεν λέγει φλυαρίας. Και λοιπόν ας τον παρακολουθήσωμεν. + Άραγε ενίοτε, όταν φυσά άνεμος, δεν συμβαίνει την ιδίαν στιγμήν άλλος + μεν να κρυόνη, άλλος όμως να μη κρυόνη; και πάλιν άλλος μεν να κρυόνη + ολίγον, άλλος δε πάρα πολύ; + +Θεαίτητος. + Βεβαιότατα. + +Σωκράτης. + Τι φρονείς λοιπόν, τον άνεμον εκείνον καθ' εαυτόν πρέπει να τον + ονομάσωμεν ψυχρόν, ή όχι ψυχρόν; ή θα δεχθώμεν την γνώμην του + Πρωταγόρα, ότι δι' εκείνον μεν ο οποίος κρυόνει είναι ψυχρός, δι' + εκείνον όμως ο οποίος δεν κρυόνει δεν είναι ψυχρός; + +Θεαίτητος. + Αυτό φρονώ. + +Σωκράτης. + Δεν θα δεχθώμεν ακόμη ότι και φαίνεται κατ' αυτόν τον τρόπον εις + έκαστον από αυτούς τους δύο; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Αυτό δε το φαίνεται δεν σημαίνει ότι τον αισθάνεται; + +Θεαίτητος. + Βεβαίως αυτό σημαίνει. + +Σωκράτης. + Η φαινομενικότης λοιπόν και η αίσθησις είναι το ίδιον πράγμα και ως + προς τα θερμά και ως προς όλα τα παρόμοια. Διότι, όπως τα αισθάνεται + έκαστος, τοιαύτα είναι σχεδόν αυτά εις έκαστον. + +Θεαίτητος. + Έτσι φαίνεται. + +Σωκράτης. + Η αίσθησις λοιπόν αναφέρεται πάντοτε εις το υπάρχον και δεν είναι + ψευδής. + +Θεαίτητος. + Φαίνεται. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν μα τας Χάριτας θα ήτο σχεδόν πάνσοφος ο Πρωταγόρας και + εις ημάς μεν τον κοινόν λαόν είπε αυτό αινιγματωδώς, εις τους μαθητάς + του όμως έλεγε υπό εχεμύθειαν την αλήθειαν. + +Θεαίτητος. + Πώς το εννοείς αυτό, καλέ Σωκράτη; + +Σωκράτης. + Εγώ θα σου δώσω μίαν εξήγησιν, η οποία είναι σπουδαία. Ότι δηλαδή + κανέν πράγμα δεν είναι έν και το αυτό, και ούτε είναι δυνατόν να + δώσης ορθόν όνομα εις οποιονδήποτε πράγμα, αλλά αν μεν το ονομάσης + μέγα, θα φανή συγχρόνως και μικρόν, και αν πάλιν το ονομάσης βαρύ, θα + φανή και ελαφρόν, και όλα εν γένει ομοίως, διότι κανέν πράγμα δεν + είναι έν, ούτε έχει μίαν ωρισμένην, ή άλλην οποιανδήποτε ποιότητα. + Αλλά από την μεταφοράν και την κίνησιν και την ανάμιξιν του ενός προς + το άλλο γίνονται όλα, όσα λέγομεν ότι δήθεν υπάρχουν. Και όμως δεν τα + ονομάζομεν ορθώς, διότι κανέν δεν υπάρχει ποτέ, αλλά πάντοτε γίνεται. + Και ως προς τούτο όλοι οι σοφοί κατά σειράν εκτός του Παρμενίδου + συμφωνούν, καθώς είναι ο Πρωταγόρας και ο Ηράκλειτος και ο Εμπεδοκλής + και από τους ποιητάς οι κορυφαίοι των δύο ειδών της ποιήσεως, ήτοι ο + Επίχαρμος από το μέρος της κωμωδίας και ο Όμηρος από το μέρος της + τραγωδίας, ο οποίος είπε: + + &Ο Ωκεανός εγέννησε θεούς και η γραία Τηθύς.& + + Και τα πάντα εθεώρησε ως γεννηθέντα από την ροήν και κίνησιν. Ή + νομίζεις ότι δεν είναι αυτό; + +Θεαίτητος. + Αυτό νομίζω. + +Σωκράτης. + Ποίος λοιπόν ημπορεί να εναντιωθή εις τόσον μέγα στρατόπεδον με + αρχιστράτηγον τον Όμηρον χωρίς να γίνη γελοίος; + +Θεαίτητος. + Δεν είναι εύκολον αυτό, Σωκράτη μου. + +Σωκράτης. + Βέβαια δεν είναι, καλέ Θεαίτητε. Άλλως τε και τα εξής αποτελούν + ισχυρούς λόγους, ότι δηλαδή εκείνο το οποίον είναι και γίνεται το + δίδει η κίνησις, εκείνο δε το οποίον δεν είναι και χάνεται το δίδει η + ηρεμία. Διότι και αυτό το ίδιον το θερμόν και το πυρ, το οποίον + μάλιστα γεννά και επιτηρεί και τα άλλα, γεννάται από την κίνησιν και + την τριβήν, αυτά δε τα δύο είναι κινήσεις. Ή μήπως από αυτά δεν + παράγεται το πυρ; + +Θεαίτητος. + Βεβαίως από αυτά. + +Σωκράτης. + Αλλά και το γένος των ζώων από αυτά τα ίδια παράγεται. + +Θεαίτητος. + Πώς όχι; + +Σωκράτης. + Και πάλιν τι φρονείς; η υγεία των σωμάτων δεν φθείρεται από την + ακινησίαν και αργίαν, ενώ από την γυμναστικήν και την κίνησιν ως επί + το πλείστον διατηρείται; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Αλλά τόρα άραγε η υγιής κατάστασις της ψυχής δεν είναι αληθές ότι από + την μάθησιν και την σπουδήν, αι οποίαι είναι κινήσεις, λαμβάνει + μαθήματα και διατηρείται και γίνεται καλλιτέρα, ενώ από την ησυχίαν, + οποία είναι η έλλειψις σπουδής και αμάθεια, δεν μανθάνει τίποτε και + περιπλέον λησμονεί όσα έμαθε; + +Θεαίτητος. + Βεβαιότατα. + +Σωκράτης. + Η κίνησις λοιπόν δεν είναι το ωφέλιμον και ως προς την ψυχήν και ως + προς το σώμα, το δε άλλο όλως το αντίθετον; + +Θεαίτητος. + Έτσι φαίνεται. + +Σωκράτης. + Θέλεις να σου αναφέρω ακόμη και την νηνεμίαν και την γαλήνην, διά να + ιδής ότι αι μεν ακινησίαι φέρουν σήψιν και καταστροφήν, ενώ τα + αντίθετα είναι σωτήρια; Και τόρα θέτω την κορωνίδα εις τας αποδείξεις + μου ότι ο Όμηρος (2), όταν λέγη χρυσήν σειράν, δεν εννοεί άλλο παρά + τον ήλιον, και εξηγεί ότι, εφ' όσον υπάρχει αυτή η περιφορά του + ηλίου, όλα τα πράγματα υπάρχουν και διατηρούνται μεταξύ των θεών και + των ανθρώπων, εάν όμως αυτός σταματήση, ως να είναι δεμένος, όλα τα + πράγματα θα καταστραφούν και θα γίνουν όλα, καθώς λέγομεν συνήθως, + άνω κάτω. + +Θεαίτητος. + Το κατ' εμέ, καλέ Σωκράτη, νομίζω ότι αυτό εννοούν αυτά τα οποία + λέγει. + +Σωκράτης. + Λοιπόν, καλέ μου φίλε, δέξου το εξής. Πρώτον ως προς τους οφθαλμούς, + ότι αυτό το οποίον ονομάζεις χρώμα λευκόν δεν είναι κανέν πράγμα το + οποίον υφίσταται έξω από τους οφθαλμούς σου, ούτε μέσα εις αυτούς, + ούτε πρέπει να προσδιορίσης δι' αυτό ιδιαίτερον τόπον, διότι τότε + πλέον θα είχε ωρισμένην θέσιν και θα έμενε σταθερόν, και δεν θα + ευρίσκετο εις τον δρόμον της γεννήσεως. + +Θεαίτητος. + Πώς όμως; + +Σωκράτης. + Ας ακολουθήσωμεν την προηγουμένην αρχήν παραδεχόμενοι ότι δεν υπάρχει + κανέν πράγμα μόνον του ως έν. Και τότε θα εννοήσωμεν ότι το μαύρον + και το λευκόν και οποιονδήποτε άλλο χρώμα εσχηματίσθη από την + προσβολήν των οφθαλμών εις την σχετικήν κίνησιν, και επομένως παν + ό,τι ονομάζομεν ιδιαίτερον χρώμα δεν είναι ούτε αυτό το οποίον + προσβάλλει, ούτε αυτό το οποίον προσβάλλεται, αλλά κάτι τι εις το + μέσον και ιδιαίτερον δι' ένα έκαστον από ημάς. Ή μήπως συ θα + διισχυρισθής ότι όπως φαίνεται εις σε έκαστον χρώμα, το ίδιον + φαίνεται και εις τον σκύλλον και εις οποιονδήποτε άλλο ζώον; + +Θεαίτητος. + Όχι, μα τον Δία. + +Σωκράτης. + Και λοιπόν; άραγε εις άλλον άνθρωπον φαίνεται έν οποιονδήποτε πράγμα + όμοιον όπως εις σε; Επιμένεις πολύ εις αυτό; ή παραδέχεσαι μάλλον ότι + ουδέ εις τον ίδιον εαυτόν σου δεν φαίνεται όμοιον, διότι ποτέ δεν + είσαι όμοιος με τον εαυτόν σου; + +Θεαίτητος. + Μάλλον παραδέχομαι το δεύτερον παρά το πρώτον. + +Σωκράτης. + Διότι, εάν εκείνο το οποίον μετρούμεν, ή το οποίον απτόμεθα, ήτο + μέγα, ή λευκόν, ή θερμόν, δεν ήτο δυνατόν να γίνη διαφορετικόν όταν + συμπέση με άλλο, αφού αυτό το ίδιον δεν μεταβάλλεται. Εάν δε πάλιν το + μετρούμενον αυτό ή το εφαπτόμενον είχε μίαν από αυτάς τας ιδιότητας, + δεν ήτο δυνατόν να μεταβληθή αυτό το ίδιον, όταν το πλησιάση κανέν + άλλο, ή πάθη τίποτε αυτό το οποίον το πλησιάζει, χωρίς να πάθη αυτό + το ίδιον. Αλλέως, φίλε μου, είμεθα αναγκασμένοι να υποχωρούμεν + ευκόλως και να παραδεχώμεθα παράδοξα και γελοία πράγματα, καθώς θα + έλεγε ο Πρωταγόρας και πας όστις προσπαθεί να ειπή τα ίδια με + εκείνον. + +Θεαίτητος. + Πώς δηλαδή και ποία είναι αυτά; + +Σωκράτης. + Λάβε ένα μικρόν παράδειγμα και αμέσως θα τα εννοήσης όλα. Έχομεν καθ' + υπόθεσιν έξ αστραγάλους. Εάν θέσης απέναντι των τέσσαρας, λέγομεν ότι + εκείνοι είναι περισσότεροι από τούτους τους τέσσαρας και μάλιστα + μιάμιση φοράν, εάν όμως θέσης απέναντι των δώδεκα, λέγομεν ότι είναι + ολιγώτεροι και μάλιστα οι μισοί. Και δεν δεχόμεθα εις αυτό καμμίαν + αντίρρησιν. Ή μήπως συ δέχεσαι; + +Θεαίτητος. + Δεν δέχομαι. + +Σωκράτης. + Και λοιπόν; Αν σε ερωτήση ο Πρωταγόρας ή άλλος κανείς, καλέ Θεαίτητε, + είναι δυνατόν ένα πράγμα με άλλον τρόπον να γίνη μεγαλείτερον ή + περισσότερον παρά διά της αυξήσεως; Τι θα απαντήσης; + +Θεαίτητος. + Σωκράτη μου, εάν μεν απαντήσω συμφώνως προς την τελευταίαν αυτήν + ερώτησιν, θα ειπώ ότι δεν είναι δυνατόν. Εάν όμως απαντήσω συμφώνως + προς την προηγουμένην, θα ειπώ ότι είναι δυνατόν, διότι θα προσέχω + μήπως περιέλθω εις αντίφασιν. + +Σωκράτης. + Μα την Ήραν πολύ καλά θα απαντήσης και σαν θεός. Με την διαφοράν, + καθώς φαίνεται, ότι αν απαντήσης ότι είναι δυνατόν, θα συμβή εκείνο + το οποίον λέγει ο Ευριπίδης. Δηλαδή η μεν γλώσσα μας δεν θα αποδειχθή + ψευδής, θα αποδειχθή όμως ψευδής ο νους μας. + +Θεαίτητος. + Αυτό είναι αληθές. + +Σωκράτης. + Και λοιπόν, αν εγώ και συ ήμεθα δεινοί και σοφοί, από εκείνους οι + οποίοι εξήτασαν όλα τα βάθη της σκέψεως, θα είχαμεν καιρόν τόρα πλέον + να δοκιμάζωμεν ο είς τον άλλον, συναντώμενοι ως σοφισταί εις μίαν + τοιαύτην μάχην, καθ' ην να προσβάλλωμεν ο είς τους λόγους του άλλου. + Τόρα όμως, επειδή είμεθα αμαθείς, πρέπει βεβαίως πρώτον να τα + εξετάσωμεν μόνα των αυτά τα οποία έχομεν εις τον νουν μας, αν είναι + σύμφωνα μεταξύ των, ή μήπως δεν είναι διόλου σύμφωνα. + +Θεαίτητος. + Βεβαιότατα αυτό επιθυμώ και εγώ. + +Σωκράτης. + Και εγώ βεβαίως. Τότε λοιπόν, αφού είναι έτσι, δεν είναι καλόν με την + ησυχίαν μας, αφού έχομεν πολύν καιρόν εις την διάθεσίν μας, να τα + εξετάσωμεν και πάλιν από την αρχήν, χωρίς να θυμόνωμεν, αλλά + πραγματικώς ερευνώντες τον εαυτόν μας, δηλαδή τι είναι άραγε αυτά τα + φαντάσματα που έχομεν εις την ψυχήν μας; Και πρώτον, καθώς νομίζω θα + δεχθώμεν, όταν τα εξετάζωμεν, ότι ποτέ κανέν πράγμα δεν γίνεται + μεγαλείτερον ούτε μικρότερον ούτε κατά τον όγκον ούτε κατά τον + αριθμόν, εν όσω μένει ίσον προς τον ίδιον εαυτόν του. Δεν είναι έτσι; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Δεύτερον θα δεχθώμεν βεβαίως, ότι εκείνο εις το οποίον δεν + προστίθεται και δεν αφαιρείται τίποτε, ούτε αυξάνει ποτέ ούτε + ελαττόνεται, αλλά είναι πάντοτε ίσον. + +Θεαίτητος. + Είμαι εντελώς σύμφωνος. + +Σωκράτης. + Άραγε δεν θα δεχθώμεν και τρίτον ότι εκείνο το οποίον δεν ήτο + προηγουμένως, αλλά έγινε κατόπιν, είναι αδύνατον να υπάρξη χωρίς να + γίνεται διαρκώς; + +Θεαίτητος. + Αυτό φρονώ. + +Σωκράτης. + Αί λοιπόν αυταί αι τρεις γνώμαι, καθώς νομίζω, συγκρούονται μεταξύ + των εντός της ψυχής μας, όταν λέγωμεν εκείνα τα οποία είπαμεν διά + τους αστραγάλους, ή όταν ειπούμεν ότι εγώ εις την ηλικίαν που + ευρίσκομαι, χωρίς να μεγαλώσω ούτε να πάθω το αντίθετον εντός ενός + έτους, τόρα μεν είμαι μεγαλείτερος από σε τον νέον, αργότερα όμως + μικρότερος, ενώ εγώ δεν έχασα διόλου από τον όγκον μου, αλλά μόνον συ + εμεγάλωσες. Διότι την δευτέραν φοράν είμαι ό,τι δεν ήμην εις την + αρχήν, χωρίς να γίνω τοιούτος. Διότι χωρίς να μεταβληθώ δεν είναι + δυνατόν να γίνω τίποτε, και χωρίς να χάσω τίποτε από τον όγκον μου + δεν είναι δυνατόν να γίνω μικρότερος. Και άλλα βέβαια άπειρα + συμβαίνουν κατ' αυτόν τον τρόπον, εάν παραδεχθώμεν αυτά. Με + παρακολουθείς βέβαια, καλέ Θεαίτητε, τουλάχιστον δεν μου φαίνεσαι + ασυνήθιστος εις τας τοιαύτας συζητήσεις. + +Θεαίτητος. + Μάλιστα, και σε βεβαιώ, Σωκράτη μου, ότι απορώ καθ' υπερβολήν πώς + συμβαίνουν αυτά τα πράγματα και κάποτε τα συλλογίζομαι και ζαλίζομαι. + +Σωκράτης. + Και βέβαια, φίλε μου, ο Θεόδωρος φαίνεται ότι πολύ ορθά μαντεύει περί + της φύσεως σου, διότι αυτό το πάθος του θαυμασμού είναι ασφαλές + σημείον φιλοσοφικής διανοίας. Πραγματικώς δεν υπάρχει άλλη αρχή της + φιλοσοφίας από αυτήν. Και φαίνεται ότι δεν κάμνει λανθασμένην + γενεαλογίαν εκείνος, ο οποίος είπε ότι η Ίρις κατάγεται από τον + Θαύμαν. Ειπέ μου όμως, εννοείς τόρα διατί τα πράγματα είναι καθώς τα + είπαμεν συμφώνως με την αρχήν του Πρωταγόρα, ή όχι ακόμη; + +Θεαίτητος. + Όχι ακόμη, νομίζω. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν θα μου χρεωστής χάριν, εάν ερευνήσω μαζί σου ενός ανδρός + ή μάλλον πολλών διασήμων ανδρών την αληθινήν γνώμην, την οποίαν + απέκρυψαν. + +Θεαίτητος. + Πώς δεν θα σου χρεωστώ χάριν, και πολλήν μάλιστα; + +Σωκράτης. + Άκουε λοιπόν και πρόσεχε ολόγυρα μήπως μας ακούση κανείς από τους + αμυήτους. Αυτοί δε είναι όσοι νομίζουν ότι δεν υπάρχει τίποτε άλλο + παρά μόνον ό,τι είναι δυνατόν να συλλάβουν χειροπιαστά, τας πράξεις + όμως και τας γενέσεις και παν ό,τι είναι αόρατον δεν παραδέχονται ότι + έχουν ύπαρξιν. + +Θεαίτητος. + Πραγματικώς, καλέ Σωκράτη, αυτοί οι άνθρωποι είναι σκληροί και + ανοικονόμητοι. + +Σωκράτης. + Ναι, παιδί μου, είναι παρά πολύ αμαθείς. Άλλοι όμως, των οποίων θα + σου ειπώ τόρα τα μυστήρια, είναι νοστιμώτεροι. Η δε αρχή των, από την + οποίαν εξαρτώνται και αυτά τα οποία ελέγαμεν προ ολίγου, είναι η + εξής. Ότι το παν είναι κίνησις και τίποτε άλλο, της δε κινήσεως + υπάρχουν δύο είδη και είναι ως προς το ποσόν έκαστον εκ των δύο + άπειρον, δύναμιν δε έχει το μεν έν ενεργητικήν, το δε άλλο παθητικήν, + Και από την συσχέτισιν και την τριβήν των δύο τούτων μεταξύ των + παράγονται προϊόντα άπειρα κατά τον αριθμόν και δίδυμα, το έν + αισθητόν και το άλλο αίσθησις, η οποία πάντοτε εξέρχεται και γεννάται + μαζί με το αισθητόν. Και αι μεν αισθήσεις είναι όσαι έλαβαν από ημάς + τα εξής ονόματα, οράσεις, ακοαί, οσφρήσεις, ψύξεις και καύσεις, + έπειτα ηδοναί και λύπαι και επιθυμίαι και φόβοι, και άλλαι, χωρίς + τέλος μεν, όσαι δεν έλαβαν όνομα, πολυπληθείς όμως και όσαι έλαβαν. + Και πάλιν το είδος των αισθητών γεννάται μαζί με εκάστην από αυτάς, + καθώς με τας όψεις τας ποικιλωτάτας γεννώνται χρώματα ποικιλώτατα, με + τας ακοάς δε επίσης φωναί, και με τας άλλας αισθήσεις γεννώνται τα + άλλα αισθητά. Λοιπόν τι σχέσιν έχει αυτός ο μύθος με τα προηγούμενα, + Θεαίτητε; άραγε το ενόησες; + +Θεαίτητος. + Όχι τόσον καλά, Σωκράτη μου. + +Σωκράτης. + Τότε πρόσεξε μήπως φθάσωμεν εις το συμπέρασμα. Δηλαδή θέλει να είπη + ότι όλα αυτά, καθώς τα είπαμεν, κινούνται, υπάρχει όμως εις την + κίνησιν αυτών ταχύτης και βραδύτης. Επομένως το μέρος το οποίον είναι + βραδύ συγκρατεί την κίνησιν εις τον ίδιον χώρον ως προς τα ερχόμενα + πλησίον του και τα γονιμοποιεί, τα δε γεννώμενα κατ' αυτόν τον τρόπον + γίνονται βραδύτερα. Και αντιθέτως το ταχύτερον μέρος εξασκεί την + κίνησίν του και εις τα μακρινά και τα γονιμοποιεί, και το γεννώμενον + κατ' αυτόν τον τρόπον έχει περισσοτέραν ταχύτητα. Διότι μεταφέρεται + εις το διάστημα και η κίνησίς του συνίσταται εις αυτήν την μεταφοράν. + Όταν λοιπόν ο οφθαλμός και κανέν από τα ανάλογα προς αυτόν πλησιάση + και γεννήση την λευκότητα με την σύμφυτον προς αυτήν αίσθησιν, τα + οποία ήτο αδύνατον να γεννηθούν, εάν έκαστον από εκείνα τα δύο + εκινείτο προς άλλο πράγμα, τότε πλέον καθ' ην στιγμήν μετακινείται η + μεν όρασις προς τους οφθαλμούς, η δε λευκότης προς εκείνο το οποίον + γεννά από κοινού το χρώμα, ο μεν οφθαλμός βεβαίως παραγεμίζεται από + όρασιν και βλέπει, και τούτο δεν είναι όρασις, αλλά οφθαλμός ο οποίος + βλέπει. Και εκείνο το οποίον από κοινού εγέννησε το χρώμα + παραγεμίζεται από λευκότητα, και πάλιν τούτο δεν είναι λευκότης, αλλά + λευκόν. Αδιάφορον αν έτυχε να χρωματισθή με αυτό το χρώμα είτε ένα + ξύλον είτε ένας λίθος είτε οποιονδήποτε άλλο πράγμα. Και τα άλλα + βεβαίως κατά τον ίδιον τρόπον πρέπει να τα εννοήσωμεν, το σκληρόν και + το θερμόν και όλα τα όμοια, ότι δηλαδή μόνον του το καθ' έν δεν είναι + τίποτε, καθώς και τότε το ελέγαμεν, αλλά διά της συσχετίσεως μεταξύ + των γίνονται τα πάντα και παντοειδή ένεκα της κινήσεως. Άλλως τε, + λέγουν αυτοί, δεν είναι δυνατόν να εννοήσωμεν ακλονήτως ούτε το + ενεργητικόν από αυτά ούτε το παθητικόν μόνον του, διότι ούτε το + ενεργητικόν είναι τίποτε πριν συσχετισθή με το παθητικόν, ούτε το + παθητικόν πριν συσχετισθή με το ενεργητικόν. Εκτός τούτου εκείνο το + οποίον σχετιζόμενον με έν πράγμα είναι ενεργητικόν, όταν πλησιάση εις + άλλο, πιθανόν να φανή παθητικόν. Έπεται λοιπόν από όλα αυτά, καθώς + ελέγαμεν εις την αρχήν, ότι κανέν πράγμα δεν είναι έν λαμβανόμενον + καθ' εαυτό, αλλά γίνεται εν σχέσει προς άλλο τι. Την δε ύπαρξιν + πρέπει να την αφαιρέσωμεν από παντού, αφίνω ότι και ημείς οι ίδιοι + πολλάκις ηναγκάσθημεν προηγουμένως να την μεταχειρισθώμεν ένεκα της + συνηθείας και της ανεπιστημοσύνης μας. Αυτό όμως δεν πρέπει να + γίνεται, καθώς λέγει η γνώμη των σοφών, ούτε να επιτρέπωμεν εις + κανένα άλλον ούτε εις εμέ, είτε αυτήν την λέξιν είτε καμμίαν άλλην η + οποία εκφράζει στασιμότητα, αλλά να τα εκφράζωμεν κατά φύσιν ως + γινόμενα και κατασκευαζόμενα και καταστρεφόμενα και μεταβαλλόμενα. + Διότι, εάν κανείς παραστήση στάσιμον με τον λόγον του έν πράγμα, + είναι εύκολον να εξελεγχθή. Πρέπει δε να εκφραζώμεθα κατ' αυτόν τον + τρόπον και ως προς τα μέρη και ως προς το άθροισμα των πολλών μερών, + από εκείνα τα οποία λέγονται άνθρωπος και λίθος και έν άτομον ή είδος + ζώου. Αυτά λοιπόν, καλέ Θεαίτητε, άραγε σου αρέσουν και θέλεις να τα + δοκιμάσης, αν σου αρέσουν; + +Θεαίτητος. + Δεν ξεύρω τι να σου ειπώ, Σωκράτη μου, διότι ακόμη και διά σε δεν + ημπορώ να εννοήσω τι συμβαίνει· άραγε τα παραδέχεσαι και τα λέγεις, ή + θέλεις να δοκιμάσης εμέ. + +Σωκράτης. + Ελησμόνησες, φίλε μου, ότι εγώ μεν ούτε γνωρίζω ούτε αναγνωρίζω + τίποτε από αυτά ως ιδικόν μου γέννημα, αλλά είμαι στείρος εις τοιαύτα + πράγματα. Προσπαθώ όμως να ξεγεννήσω σε και δι' αυτό σου λέγω + διαβάσματα και σου δίδω να δοκιμάσης μέρη καθενός από τους σοφούς, + έως ότου να φέρω εις φως την ιδικήν σου γνώμην. Όταν δε έβγη αυτή, + τότε πλέον εγώ θα εξετάσω αν είναι κούφη ή γόνιμος. Ώστε με θάρρος + και με καρτερίαν απάντησε καλώς και ανδρείως, ποία είνε η γνώμη σου + εις όσα σε ερωτώ. + +Θεαίτητος. + Ερώτα λοιπόν. + +Σωκράτης. + Λέγε λοιπόν πάλιν, αν παραδέχεσαι το ότι δεν υπάρχει κανέν πράγμα, + αλλά γίνεται πάντοτε και το αγαθόν και το καλόν και όλα όσα ελέγαμεν + προ ολίγου. + +Θεαίτητος. + Πραγματικώς, όταν σε ακούω να ομιλής κατ' αυτόν τον τρόπον μου + φαίνεται ότι είνε παρά πολύ ορθά και πρέπει να φρονούμεν καθώς είπες. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν ας μη παραλείψωμεν εκείνο το οποίον υπολείπεται ακόμη από + αυτό. Και υπολείπεται να ομιλήσωμεν περί ονείρων και ασθενειών και + μεταξύ άλλων περί μανίας, και περί όσων λέγονται παρακρούσεις και + οφθαλμαπάται ή άλλαι παραισθήσεις. Διότι γνωρίζεις ότι εις όλα αυτά + ομολογουμένως φαίνεται ότι ελέγχεται ως ψευδής ο λόγος τον οποίον + ελέγαμεν προ ολίγου, ότι δηλαδή ασφαλέστατα, όταν ευρισκώμεθα εις + αυτά τα κακά, έχομεν ψευδείς αισθήσεις, και πολύ απέχει από να είναι + αληθινά όσα φαίνονται εις έκαστον, αλλά όλως το αντίθετον, τίποτε δεν + είναι αληθινόν από όσα φαίνονται. + +Θεαίτητος. + Πολύ καλά ομιλείς, καλέ Σωκράτη. + +Σωκράτης. + Λοιπόν τι έχει πλέον, παιδί μου, να μου απαντήση εκείνος ο οποίος + θεωρεί ως επιστήμην την αίσθησιν, και νομίζει ότι, καθώς φαίνονται τα + πράγματα εις έκαστον, τοιαύτα είναι δι' εκείνον εις τον οποίον + φαίνονται; + +Θεαίτητος. + Εγώ, καλέ Σωκράτη, φοβούμαι να ειπώ πάλιν ότι δεν ηξεύρω τι να ειπώ, + διότι το είπα και προ ολίγου και συ με εμάλωσες. Διότι πραγματικώς + δεν ημπορώ να διαμφισβητήσω ότι οι μανιακοί και οι ονειρευόμενοι δεν + έχουν ψευδή γνώμην, αφού άλλοι μεν από αυτούς νομίζουν ότι είναι + θεοί, άλλοι δε ότι είναι πτερωτοί και βλέπουν εις τον ύπνον των ότι + πετούν. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν δεν συλλογίζεσαι ουδέ την άλλην σκεπτικότητά των ως προς + αυτά, και μάλιστα ως προς το όνειρον με την πραγματικότητα; + +Θεαίτητος. + Ποία είναι αυτή; + +Σωκράτης. + Αυτό το οποίον νομίζω ότι ήκουσες πολλάκις αυτούς να το ερωτούν, + δηλαδή και ποίαν τάχα απόδειξιν έχομεν να παρουσιάσωμεν, όταν θελήση + κανείς να μας ερωτήση, μήπως αυτήν την στιγμήν κοιμώμεθα και όλαι μας + αι σκέψεις είναι όνειρα, ή είμεθα έξυπνοι και ομιλούμεν μεταξύ μας + αληθινά. + +Θεαίτητος. + Και πραγματικώς, καλέ Σωκράτη, είναι ακατανόητον με ποίαν απόδειξιν + θα ημπορέσωμεν να το αποδείξωμεν, διότι όλα ανταποκρίνονται και εις + τας δύο περιπτώσεις ως να αντιστρέφουν. Διότι και αυτά τα οποία + λέγομεν τόρα, δεν είναι διόλου δύσκολον να ιδούμεν ότι τα λέγομεν και + εις τον ύπνον μας. Και πάλιν, όταν εις το όνειρον βλέπομεν ότι + διηγούμεθα, είναι πολύ δυσδιάκριτος η ομοιότης τούτων με εκείνα. + +Σωκράτης. + Βλέπεις λοιπόν ότι το να εναντιώνεται κανείς δεν είναι δύσκολον, αφού + φιλονεικείται ακόμη αν υπάρχει διαφορά μεταξύ πραγματικότητος και + ονείρου, αφού μάλιστα είναι ίσος ο χρόνος του ύπνου και της + εγρηγόρσεως και η ψυχή μας συγκρούεται προς τον εαυτόν της κατά τα + δύο αυτά χρονικά διαστήματα, και επιμένει ότι χωρίς άλλο η γνώμη + εκείνης της στιγμής είναι αληθινή. Επομένως όσον χρόνον λέγομεν ότι + είναι αληθινά αυτά εδώ, άλλον τόσον λέγομεν ότι είναι αληθινά εκείνα. + Και με την ιδίαν επιμονήν διισχυριζόμεθα και το έν και το άλλο. + +Θεαίτητος. + Καμμία αμφιβολία δεν υπάρχει περί τούτου. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν το ίδιον δεν ισχύει και διά τας ασθενείας και τας μανίας + με μόνην την διαφοράν του χρόνου, ο οποίος εις αυτάς δεν μοιράζεται + εξ ίσου; + +Θεαίτητος. + Πολύ ορθά. + +Σωκράτης. + Και λοιπόν; Άραγε από το ποσόν του χρόνου θα κριθή η αλήθεια; + +Θεαίτητος. + Αυτό βέβαια θα ήτο διά πολλούς λόγους γελοίον. + +Σωκράτης. + Τότε έχεις συ να αποδείξης με κανένα άλλον τρόπον, ποία από αυτάς τας + γνώμας είναι αληθινή; + +Θεαίτητος. + Όχι, νομίζω. + +Σωκράτης. + Άκουσε λοιπόν από εμέ, τι λέγουν δι' αυτά αυτοί οι οποίοι λέγουν ότι, + όσα φαίνονται είναι αληθή και εις όποιον φαίνονται. Και νομίζω ότι + ερωτούν ως εξής: Καλέ Θεαίτητε, εκείνο το οποίον είναι όλως διόλου + διάφορον πράγμα, μήπως έχει καμμίαν δύναμιν κοινήν κάπως με το άλλο; + Αλλά μη νομίσης ότι αυτό το οποίον ερωτώμεν είναι εν μέρει μεν το + ίδιον, εν μέρει δε διάφορον, αλλά ότι είναι εντελώς διάφορον. + +Θεαίτητος. + Τότε λοιπόν είναι αδύνατον να έχη κάτι τι κοινόν ή ως προς την + δύναμιν ή ως προς άλλην ιδιότητα, όταν είναι εντελώς άλλο πράγμα. + +Σωκράτης. + Αλλά τότε δεν έπεται κατ' ανάγκην, ότι πρέπει να παραδεχθώμεν ότι το + τοιούτον είναι και ανόμοιον; + +Θεαίτητος. + Αυτή είναι η γνώμη μου. + +Σωκράτης. + Επομένως, όταν συμβή κανέν πράγμα να γίνεται όμοιον ή ανόμοιον προς + άλλο είτε και προς τον εαυτόν του, εφ' όσον μεν γίνεται όμοιον δεν θα + το χαρακτηρίσωμεν ως το ίδιον, εφ' όσον δε γίνεται ανόμοιον ως + διάφορον; + +Θεαίτητος. + Είναι ανάγκη. + +Σωκράτης. + Αλλά προηγουμένως δεν ελέγαμεν ότι πολλά και άπειρα είναι τα + ενεργητικά και πάλιν πολλά και άπειρα επίσης τα παθητικά; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Και ακόμη ότι, όταν έν πράγμα αναμιγνύεται με άλλο και κατόπιν πάλιν + με άλλο, δεν θα γεννήση τα ίδια αλλά διάφορα; + +Θεαίτητος. + Βεβαιότατα. + +Σωκράτης. + Δεν λέγομεν λοιπόν και δι' εμέ και δι' εσέ και διά τα άλλα πράγματα + ομοίως, ότι παραδείγματος χάριν ο Σωκράτης υγιαίνει και πάλιν ο + Σωκράτης ασθενεί; λοιπόν τι φρονείς, το δεύτερον είναι όμοιον με το + πρώτον; + +Θεαίτητος. + Άραγε εννοείς τον ασθενή Σωκράτη να τον συγκρίνωμεν με τον υγιή, + δηλαδή ολόκληρον το δεύτερον να το συγκρίνωμεν προς ολόκληρον το + πρώτον; + +Σωκράτης. + Καλά με επρόλαβες, αυτό ακριβώς εννοώ. + +Θεαίτητος. + Τότε βεβαίως είναι ανόμοιον. + +Σωκράτης. + Επομένως δεν είναι και άλλο πράγμα, αφού είναι ανόμοιον; + +Θεαίτητος. + Είναι κατ' ανάγκην. + +Σωκράτης. + Και ότι κοιμάται και ότι κάμνει όλα όσα είπαμεν, θα το παραδεχθής και + αυτό; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Δεν είναι αληθές, ότι έκαστον από όσα εκ φύσεως είναι ενεργητικά + αλλέως θα με μεταχειρισθούν όταν συναντήσουν εμέ τον Σωκράτη υγιή, + και αλλέως όταν με συναντήσουν ασθενή; + +Θεαίτητος. + Πώς είναι δυνατόν να γίνη διαφορετικά; + +Σωκράτης. + Επομένως δεν θα γεννήσωμεν διάφορα πράγματα εγώ ο οποίος πάσχω και + εκείνο το οποίον ενεργεί; + +Θεαίτητος. + Πώς όχι; + +Σωκράτης. + Παραδείγματος χάριν, όταν πίνω οίνον, δεν μου φαίνεται νόστιμος και + γλυκύς; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Διότι βεβαίως, συμφώνως προς όσα παρεδέχθημεν, το ενεργητικόν και το + παθητικόν εγέννησαν μαζί γλυκύτητα και αίσθησιν, τα οποία και τα δύο + κινούνται μαζί, και η μεν αίσθησις προερχομένη από το παθητικόν μέρος + έκαμε την γλώσσαν να αισθάνεται, η δε γλυκύτης μεταβαίνουσα από τον + οίνον προς αυτόν, κατέστησε τον οίνον γλυκύν διά την υγιή γλώσσαν, + όχι μόνον να φαίνεται, αλλά και να είναι. + +Θεαίτητος. + Πολύ ορθά, έτσι εμείναμεν σύμφωνοι εις αυτά προηγουμένως. + +Σωκράτης. + Όταν όμως με συναντήση ασθενή, δεν είναι αληθές πρώτον μεν ότι δεν με + εύρε τον ίδιον, διότι με συνήντησε ανόμοιον; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Και τόρα πάλιν αρνείσαι, ότι εγέννησαν άλλα πράγματα ο ασθενής αυτός + Σωκράτης και η γεύσις του οίνου, δηλαδή εις την γλώσσαν μίαν αίσθησιν + της πικρότητος και εις τον οίνον μίαν γεννηθείσαν και κινουμένην + πικρότητα, ο οίνος όμως δεν είναι πλέον πικρότης αλλά πικρός, καθώς + και εγώ δεν είμαι πλέον αίσθησις αλλά αισθανόμενος; + +Θεαίτητος. + Το παραδέχομαι καθ' ολοκληρίαν. + +Σωκράτης. + Λοιπόν είναι αδύνατον και εις εμέ να γίνω άλλο τίποτε από το να έχω + αυτήν την αίσθησιν, διότι το άλλο έχει άλλην αίσθησιν και κάμνει + διαφορετικόν και άλλον τον αισθανόμενον. Αλλά και εκείνο το οποίον + ενεργεί επάνω μου δεν είναι δυνατόν, αν συναντήση άλλο πράγμα, να + γεννήση το ίδιον και να γίνη το ίδιον, διότι από άλλο πράγμα θα + γεννήση άλλο και θα γίνη διαφορετικόν. + +Θεαίτητος. + Πολύ ορθά. + +Σωκράτης. + Και πάλιν εγώ δεν θα γίνω τοιούτος διά τον εαυτόν μου, ούτε εκείνο θα + γίνη τοιούτον διά τον εαυτόν του. + +Θεαίτητος. + Όχι βεβαίως. + +Σωκράτης. + Αλλά κατ' ανάγκην και εγώ, όταν αισθάνωμαι, θα αισθάνωμαι κάτι τι, + διότι είναι αδύνατον να αισθάνωμαι απλώς χωρίς κάτι τι. Και εκείνο + πάλιν γίνεται διά κάποιον, όταν γίνεται γλυκύ ή πικρόν ή κάτι τι + παρόμοιον, διότι το να γίνη γλυκύ, όχι όμως γλυκύ διά κάποιον, είναι + αδύνατον πράγμα. + +Θεαίτητος. + Είμαι συμφωνότατος. + +Σωκράτης. + Τόρα λοιπόν, καθώς φρονώ, μεταξύ εμού και αυτού του πράγματος μένει + να προστεθή το είναι, εάν είμεθα, ή το γίνεται, εάν γινώμεθα, αφού η + ανάγκη συνδέει την ύπαρξίν μας μόνον μεταξύ μας χωρίς να την συνδέη + με κανέν από τα άλλα, ούτε και με τον ίδιον τον εαυτόν μας. Μένει + δηλαδή μόνον μεταξύ των να συνδεθούν, ώστε, είτε το ονομάσωμεν αυτό + είναι, είτε το ονομάσωμεν γίνεται, πρέπει να λέγωμεν ότι είναι ή + γίνεται διά κάτι τι, ή κάτι τι, ή ως προς κάτι τι. Το ίδιον όμως ότι + είναι ή ότι γίνεται μόνον του, ούτε ημείς πρέπει να το ειπούμεν ούτε, + αν το ειπή άλλος, να το δεχθώμεν, συμφώνως βέβαια με όσα είπαμεν έως + τόρα. + +Θεαίτητος. + Είμαι συμφωνότατος, Σωκράτη μου. + +Σωκράτης. + Λοιπόν, αφού αυτό το οποίον ενεργεί εις εμέ, υπάρχει εις εμέ και όχι + εις κανένα άλλον, δεν θα δεχθώμεν ότι εγώ πάλιν αισθάνομαι αυτό και + όχι άλλος; + +Θεαίτητος. + Πώς όχι; + +Σωκράτης. + Επομένως πολύ ωραία το είπες, ότι η επιστήμη δεν είναι άλλο τίποτε + παρά η αίσθησις, και κατ' αυτόν τον τρόπον όλαι αι γνώμαι + ταυτίζονται, διότι κατά τον Όμηρον και τον Ηράκλειτον και ολόκληρον + αυτήν την φυλήν όλα κινούνται ως ρεύματα, κατά δε τον Πρωταγόραν τον + σοφώτατον ο άνθρωπος είναι ο πήχυς ο οποίος μετρά όλα τα πράγματα, + κατά δε τον Θεαίτητον, συμφώνως με αυτά που είπαμεν, η αίσθησις είναι + επιστήμη. Δεν είναι έτσι, καλέ Θεαίτητε; Δέχεσαι ότι τούτο είναι ένα + είδος νεογέννητον ιδικόν σου παιδί, και ιδικόν μου ξεγέννημα; Ή πώς + αλλέως; + +Θεαίτητος. + Κατ' ανάγκην είναι, Σωκράτη μου, καθώς το λέγεις. + +Σωκράτης. + Αυτό λοιπόν, καθώς φαίνεται, με πολλήν κόπον τέλος πάντων το + εγεννήσαμεν, οτιδήποτε και αν είναι. Τόρα όμως μετά τον τοκετόν + πρέπει να πανηγυρίσωμεν τα αμφιδρόμιά του (3) και να κάμωμεν κυκλικόν + τρέξιμον με τον λόγον ωσάν αληθινό παιδί, και να προσέξωμεν μήπως δεν + αξίζει τον κόπον να το αναθρέψωμεν, αλλά είναι κούφον και ανύπαρκτον. + Άραγε μήπως συ εννοείς με κάθε τρόπον να αναθρέψης το ιδικόν σου + γέννημα και όχι να το πετάξης, ή θα δεχθής να βλέπης να το + εξελέγχωμεν και δεν θα θυμώσης πολύ, ωσάν πρωτότοκος γυνή, εάν σου το + πάρη κανείς; + +Θεόδωρος. + Θα το δεχθή ο Θεαίτητος, καλέ Σωκράτη, διότι δεν είναι διόλου + δύστροπος. Αλλά δι' όνομα θεού ειπέ μου, μήπως πάλιν δεν είναι αυτά + ορθά. + +Σωκράτης. + Χωρίς να σε κολακεύω, καλέ Θεόδωρε, συ είσαι λογόφιλος και λαμπρός, + διότι με νομίζεις ότι είμαι κανένα σακκί γεμάτο λόγους, και ημπορώ να + βγάλω και να ειπώ τόρα πάλιν ότι δεν είναι ορθά αυτά. Και δεν + αντελήφθης τι συμβαίνει, ότι δηλαδή κανείς από τους λόγους δεν + βγαίνει από μέσα μου, αλλά πάντοτε από εκείνον ο οποίος συζητεί μαζί + μου, εγώ όμως τίποτε περισσότερον δεν γνωρίζω, παρά μόνον να συλλάβω + λόγον από άλλον σοφόν και να τον παραδεχθώ γνωρίζω αρκετά καλά. Και + τόρα λοιπόν τούτο θα προσπαθήσω να κάμω από αυτόν εδώ, και όχι να το + ειπώ ο ίδιος. + +Θεόδωρος. + Συ τα λέγεις πολύ καλά, Σωκράτη μου, και κάμε όπως θέλεις. + +Σωκράτης. + Άραγε, φίλε μου Θεόδωρε, γνωρίζεις τι πράγμα θαυμάζω εις τον φίλον + σου Πρωταγόραν; + +Θεόδωρος. + Τι πράγμα; + +Σωκράτης. + Όλα τα άλλα όσα λέγει πολύ μου αρέσουν, ότι δηλαδή εκείνο το οποίον + φαίνεται εις έκαστον αυτό είναι και πραγματικόν. Απορώ όμως διά την + αρχήν του λόγου διότι δεν είπε εις την αρχήν της «Αληθείας» του ότι + όλων των πραγμάτων ο πήχυς είναι ο χοίρος, ή ο πίθηκος, ή κανέν άλλο + χειρότερον ακόμη από όλα όσα έχουν αίσθησιν, διά να κάμη την αρχήν + του λόγου του μεγαλοπρεπή και περιφρονητικήν προς ημάς και να + επιδεικνύη ότι ημείς μεν τον θαυμάζομεν διά την σοφίαν του ωσάν θεόν, + αυτός όμως, ως φαίνεται, δεν ήτο ως προς την φρόνησιν καλλίτερος ουδέ + από ένα μικρόν βάτραχον, και όχι πλέον από κανένα άλλον άνθρωπον. Ή + πώς θέλεις να φρονούμεν, καλέ Θεόδωρε; Διότι, εάν πραγματικώς + πρόκειται να είναι δι' έκαστον αληθής πάσα γνώμη την οποίαν + σχηματίζει με τας αισθήσεις του, και όχι να κρίνη ο είς καλλίτερον το + πάθημα του άλλου, ούτε να έχη περισσότερον κύρος εις το να κρίνη ο + είς την γνώμην του άλλου, αν είναι ορθή η ψευδής, αλλά, καθώς + επαναλάβαμεν πολλάκις, μόνος του ο καθείς θα έχη την ατομικήν του + γνώμην, όλαι όμως αυταί αι γνώμαι θα είναι ορθαί και αληθιναί, τότε + λοιπόν, καλέ μου φίλε, διά ποίον λόγον τάχα ο μεν Πρωταγόρας είναι + σοφός, ώστε να κρίνεται άξιος να διδάσκη και άλλους με μεγάλους + μισθούς, ημείς δε αμαθέστεροι και πρέπει να λαμβάνωμεν μαθήματα από + εκείνον, αφού ο καθείς είναι ο ίδιος ο πήχυς της ιδικής του σοφίας; + Πώς να μη υποθέσωμεν ότι τα λέγει αυτά ο Πρωταγόρας, διά να μας + εμπαίζη; Αφίνω πλέον κατά μέρος το άτομόν μου και την ιδικήν μου + τέχνην την μαιευτικήν, πόσον αποδεικνύεται γελοία, καθώς νομίζω, και + όλη η ασχολία εις την συζήτησιν. Διότι το να εξετάζη και να εξελέγχη + ο είς του άλλου την γνώμην και την φαντασίαν, αφού είναι ορθή η γνώμη + του καθενός, δεν είναι άραγε μεγάλη και ελεεινή φλυαρία, εάν είναι + αληθινή η «Αλήθεια» του Πρωταγόρου, και αν δεν αστειεύθη, όταν + ωμίλησε από τα άδυτα του βιβλίου αυτού; + +Θεόδωρος. + Καλέ Σωκράτη, είναι ιδικός μας φίλος και αυτός καθώς το είπες και προ + ολίγου. Δι' αυτό λοιπόν δεν ήθελα να εξελεγχθή ο Πρωταγόρας με την + ιδικήν μου ομολογίαν, αλλά πάλιν ούτε και εις εσέ δεν θέλω να + εναντιωθώ παρά την γνώμην μου. Ώστε πάρε πάλιν τον Θεαίτητον. Είμαι + βέβαιος ότι και προ ολίγου πολύ αρμονικά εφαίνετο ότι δέχεται την + γνώμην σου. + +Σωκράτης. + Άραγε, καλέ Θεόδωρε, και όταν υπάγης εις την Λακεδαίμονα και + επισκεφθής τας παλαίστρας, θα έχης την αξίωσιν να βλέπης άλλους + γυμνούς, μερικούς με ελεεινά σώματα, και συ δεν θα ξεγυμνωθής διά να + δείξης το σώμα σου; + +Θεόδωρος. + Διατί όχι, εάν επρόκειτο να μου το επιτρέψουν και να πεισθούν εις + τους λόγους μου; Ακριβώς καθώς τόρα νομίζω ότι θα σας πείσω, εμέ μεν + να με αφήσετε θεατήν και να μη με σύρετε εις το γυμναστήριον, αφού + πλέον είμαι χονδροκόκκαλος, και να παλαίβετε μόνον με αυτόν που είναι + νεώτερος και ευκαμπτότερος. + +Σωκράτης. + Εάν αυτό, αγαπητέ μου Θεόδωρε, είναι αρεστόν εις εσέ, τότε και εις + εμέ δεν είναι μισητόν, διά να το ειπούμεν ωσάν παροιμίαν. Ώστε πάλιν + πρέπει να αποταθώ εις τον σοφόν Θεαίτητον. Λοιπόν λέγε μου, καλέ + Θεαίτητε, πρώτον μεν εις όσα προ ολίγου είπαμεν, δεν απορείς και συ + πώς τόσον έξαφνα αναδεικνύεσαι όχι κατώτερος εις την σοφίαν από + οποιονδήποτε άνθρωπον ή θεόν ακόμη; Ή μήπως νομίζεις ότι ο πήχυς του + Πρωταγόρου ολιγώτερον εφαρμόζεται εις τους θεούς παρά εις τους + ανθρώπους; + +Θεαίτητος. + Μα τον Δία δεν το νομίζω αυτό, και ακριβώς πολύ απορώ, καθώς είπες, + όταν με ερώτησες. Διότι την ώραν που εξετάζαμεν πώς εννοούν, ότι + εκείνο το οποίον νομίζει έκαστος αυτό είναι και αληθινόν δι' αυτόν + που το νομίζει, τότε μου εφαίνετο ότι ελέγετο πολύ ορθά. Τόρα όμως + αμέσως μετεβλήθη εις το αντίθετον. + +Σωκράτης. + Αυτό συμβαίνει, διότι είσαι νέος, καλό παιδί, και διά τούτο ακούεις + προθύμως τας διαλέξεις και πείθεσαι. Λοιπόν εις αυτά θα απαντήση ο + Πρωταγόρας ή άλλος κανείς εις την θέσιν του: Φιλόμουσοι κύριοι, + παίδες και γέροντες, σεις, ενώ συνεδριάζετε και συζητείτε, + παρουσιάζετε εις το μέσον τους θεούς, τους οποίους εγώ τους επέταξα + έξω και από το να συζητώμεν και από το να γράφωμεν περί αυτών, αν + υπάρχουν ή δεν υπάρχουν. Και λέγετε πράγματα τα οποία μόνον ο λαός θα + τα παρεδέχετο, αν τα ήκουε, ότι δηλαδή είναι τρομερόν πράγμα αν δεν + θα είναι ανώτερος κατά την σοφίαν πας άνθρωπος από οποιονδήποτε + κτήνος. Και δεν παρουσιάζετε καμμίαν απόδειξιν πειθαναγκαστικήν, αλλά + μεταχειρίζεσθε την πιθανότητα. Και όμως, αν ο Θεόδωρος ή άλλος κανείς + από τους γεωμέτρας μετεχειρίζετο αυτήν την πιθανότητα εις την + γεωμετρίαν, δεν θα άξιζε να τον ακούη κανείς. Σκεφθήτε λοιπόν αν συ + και ο Θεόδωρος θα δεχθήτε να ομιλούμεν περί αυτών των πραγμάτων με + πιθανότητας και εικασίας. + +Θεαίτητος. + Βεβαίως, καλέ Σωκράτη, και συ και ημείς θα ελέγαμεν ότι αυτό δεν + είναι ορθόν. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν πρέπει να εξετάσωμεν, καθώς φαίνεται, κατ' άλλον τρόπον, + συμφώνως προς όσα λέγεις συ και ο Θεόδωρος. + +Θεαίτητος. + Βεβαιότατα κατ' άλλον τρόπον. + +Σωκράτης. + Λοιπόν ας εξετάσωμεν ως εξής: αν πραγματικώς είναι το ίδιον πράγμα η + αίσθησις και η επιστήμη, ή είναι διαφορετικόν. Διότι εις αυτό + καταλήγει όλη η συζήτησίς μας, και προς χάριν αυτού ανεστατώσαμεν όλα + αυτά τα πολλά και τα παράξενα. Είσαι σύμφωνος; + +Θεαίτητος. + Συμφωνότατος. + +Σωκράτης. + Ε λοιπόν θα παραδεχθώμεν ότι όσα πράγματα αισθανόμεθα με την όρασιν + και με την ακοήν, όλα αυτά συγχρόνως και τα γνωρίζομεν; Παραδείγματος + χάριν, πριν να μάθωμεν την γλώσσαν των βαρβάρων, θα λέγωμεν ότι δεν + τους ακούομεν όταν ομιλούν, ή ότι και τους ακούομεν και τους + εννοούμεν; Επίσης και διά τα γράμματα, όταν δεν τα γνωρίζωμεν και τα + βλέπωμεν τι θα ειπούμεν, ότι δεν τα βλέπομεν ή θα επιμένωμεν να + λέγωμεν ότι τα γνωρίζομεν, αφού τα βλέπομεν; + +Θεαίτητος. + Καλέ Σωκράτη, τόσον μέρος μόνον θα ειπούμεν ότι γνωρίζομεν από αυτά, + όσον βλέπομεν και ακούομεν. Δηλαδή από τα γράμματα μεν θα ειπούμεν + ότι βλέπομεν και γνωρίζομεν το σχήμα και το χρώμα, από δε την γλώσσαν + ότι ακούομεν και γνωρίζομεν μόνον τον υψίφωνον και βαρύφωνον + τονισμόν. Όσα όμως εξηγούν οι γραμματοδιδάσκαλοι διά τα γράμματα και + οι διερμηνείς διά την γλώσσαν, αυτά ούτε τα αισθανόμεθα με την όρασιν + ή με την ακοήν, αλλ' ούτε και τα γνωρίζομεν. + +Σωκράτης. + Περίφημα τα λέγεις, καλέ Θεαίτητε, και δεν αρμόζει να εναντιωθώ εις + αυτούς τους λόγους σου, διά να μεγαλώνης. Κύτταζε όμως ότι μας + πλησιάζει και κάτι άλλο και σκέψου πώς θα το αποδιώξωμεν. + +Θεαίτητος. + Ποίον δηλαδή; + +Σωκράτης. + Το εξής: εάν μας ερωτήση κανείς άραγε είναι δυνατόν, όταν κανείς γίνη + επιστήμων εις ένα πράγμα, εφ' όσον ακόμη το διατηρεί εις την μνήμην + του, ακριβώς τότε που το ενθυμείται να μη το γνωρίζη επισταμένως αυτό + το οποίον ενθυμείται. Και μου φαίνεται ότι είπα πολυλογίας, ενώ ήθελα + να ερωτήσω, αν, όταν μάθη κανείς έν πράγμα και το ενθυμήται, δεν το + γνωρίζει. + +Θεαίτητος. + Πώς γίνεται αυτό, καλέ Σωκράτη; Αυτό θα ήτο βεβαίως τερατώδες. + +Σωκράτης. + Μήπως λοιπόν εγώ φλυαρώ; Πρόσεξε δε: άραγε δεν παραδέχεσαι ότι η + όρασις και η ακοή είναι αισθήσεις; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Λοιπόν όστις είδε κάτι τι, δεν έγινε επιστήμων αυτού, συμφώνως προς + όσα είπαμεν προ ολίγου; + +Θεαίτητος. + Βεβαίως. + +Σωκράτης. + Αλλά πώς; Δεν παραδέχεσαι αυτό το οποίον λέγομεν μνήμην; + +Θεαίτητος. + Το παραδέχομαι. + +Σωκράτης. + Πώς την εννοείς; ως μνήμην ενός πράγματος ή όχι; + +Θεαίτητος. + Ως μνήμην ενός πράγματος βεβαίως. + +Σωκράτης. + Αυτά τα πράγματα δεν είναι επάνω κάτω όσα έμαθε κανείς και ησθάνθη; + +Θεαίτητος. + Τι άλλο βεβαίως; + +Σωκράτης. + Δηλαδή ό,τι είδε κανείς, το ενθυμείται κάποτε; + +Θεαίτητος. + Το ενθυμείται. + +Σωκράτης. + Άραγε και όταν ακόμη κλείση τους Οφθαλμούς του, ή μήπως το λησμονεί + τότε; + +Θεαίτητος. + Θα ήτο παράλογον, καλέ Σωκράτη, να το ειπή κανείς αυτό. + +Σωκράτης. + Και όμως είναι ανάγκη να το ειπούμεν, αν πρόκειται να διασώσωμεν τον + προηγούμενον λόγον, άλλως τον εχάσαμεν. + +Θεαίτητος. + Και εγώ το υποπτεύομαι αυτό, μα τον Δία, αλλά δεν το εννοώ τελείως, + ειπέ λοιπόν πώς. + +Σωκράτης. + Ιδού πώς: Είπαμεν βεβαίως ότι όστις βλέπει έγινε επιστήμων εκείνου + του πράγματος το οποίον βλέπει. Διότι η όρασις και η αίσθησις και η + επιστήμη παρεδέχθημεν ότι είναι το ίδιον. + +Θεαίτητος. + Βεβαιότατα. + +Σωκράτης. + Αλλά όστις βλέπει και έγινε επιστήμων αυτού του πράγματος το οποίον + έβλεπε, εάν τόρα κλείση τους οφθαλμούς του, το ενθυμείται και όμως + δεν το βλέπει. Το παραδέχεσαι; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Αλλά δεν το βλέπει σημαίνει δεν το γνωρίζει, αφού το βλέπει θα + ειπή το γνωρίζει. + +Θεαίτητος. + Έχεις δίκαιον. + +Σωκράτης. + Επομένως εκείνο εις το οποίον έγινε κανείς επιστήμων, ενώ ακόμη το + ενθυμείται πρέπει να μην το γνωρίζη, επειδή δεν το βλέπει, αλλά τούτο + εάν εγίνετο είπαμεν ότι θα ήτο τερατώδες. + +Θεαίτητος. + Πολύ ορθά. + +Σωκράτης. + Επομένως φαίνεται ότι φθάνομεν εις το άτοπον, εάν παραδεχθώμεν ότι η + επιστήμη και η αίσθησις είναι το ίδιον πράγμα. + +Θεαίτητος. + Έτσι φαίνεται. + +Σωκράτης. + Επομένως πρέπει να δεχθώμεν ότι άλλο είναι το έν και άλλο το άλλο. + +Θεαίτητος. + Σχεδόν. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν, καθώς φαίνεται, πρέπει να ερευνήσωμεν από την αρχήν τι + είναι επιστήμη. Και όμως, καλέ Θεαίτητε, τι κάμνομεν; + +Θεαίτητος. + Ως προς τι; + +Σωκράτης. + Μου φαίνεται ότι ωσάν πετεινοί αναξιοπρεπείς πριν να νικήσωμεν, + απεμακρύνθημεν από την συζήτησιν, διά να τραγωδήσωμεν. + +Θεαίτητος. + Πώς δηλαδή; + +Σωκράτης. + Μου φαίνεται ότι κατά την εριστικήν μέθοδον εμείναμεν σύμφωνοι εις + λέξεις και αφού με αυτάς ενικήσαμεν, μένομεν ευχαριστημένοι. Και ενώ + ημείς δεν καυχώμεθα ως εριστικοί αλλά ως φιλόσοφοι, χωρίς να το + εννοήσωμεν κάμνομεν τα ίδια με εκείνους τους ακατονοήτους ανθρώπους. + +Θεαίτητος. + Ακόμη δεν εννοώ αυτό το οποίον λέγεις. + +Σωκράτης. + Εγώ όμως θα προσπαθήσω να σου αναπτύξω τι εννοώ. Ερωτήσαμεν δηλαδή, + αν, όστις μάθη και ενθυμείται έν πράγμα, το γνωρίζει ή όχι, και αφού + είπαμεν ότι όστις είδε κάτι τι και έκλεισε τους οφθαλμούς του, το + ενθυμείται και όμως δεν το βλέπει, με αυτό απεδείξαμεν ότι δεν το + γνωρίζει και συγχρόνως το ενθυμείται. Αυτό όμως είναι αδύνατον. Και + κατ' αυτόν τον τρόπον πήγε χαμένος ο λόγος του Πρωταγόρου και ο + ιδικός σου ότι η επιστήμη και η αίσθησις είναι το ίδιον πράγμα. + +Θεαίτητος. + Έτσι φαίνεται. + +Σωκράτης. + Και όμως αυτό δεν θα εγίνετο, νομίζω, καλέ μου φίλε, εάν έζη ακόμη ο + πατήρ του ενός από τους δύο αυτούς λόγους, αλλά θα τον υπερήσπιζε + πολύ. Τόρα όμως ημείς τον ευρήκαμεν ορφανόν και τον εξευτελίζομεν. + Διότι δεν τον υπερασπίζουν και οι κηδεμόνες ακόμη, τους οποίους άφησε + ο Πρωταγόρας, εκ των οποίων ένας είναι και ο Θεόδωρος απ' εδώ. Αλλά + τότε σχεδόν ημείς οι ίδιοι πρέπει να τον βοηθήσωμεν, χάριν της + δικαιοσύνης. + +Θεόδωρος. + Σε βεβαιώ, καλέ Σωκράτη, δεν είμαι εγώ από τους κηδεμόνας, αλλά + μάλλον ο Καλλίας Ιππονίκου. Ημείς όμως κυρίως συγκατανεύσαμεν από + θεωρητικούς λόγους της γεωμετρίας. Θα σου γνωρίζωμεν όμως χάριν, εάν + τον βοηθήσης. + +Σωκράτης. + Το παραδέχομαι, καλέ Θεόδωρε. Πρόσεξε λοιπόν να ιδής ποίου είδους + είναι η βοήθειά μου. Διότι χειρότερα ακόμη από τα προηγούμενα είναι + δυνατόν να παραδεχθή κανείς, εάν δεν προσέχη εις τας λέξεις με τας + οποίας συνήθως λέγομεν, ότι μένομεν ή δεν μένομεν σύμφωνοι. Θέλεις + εις εσέ να ειπώ το πώς, ή εις τον Θεαίτητον; + +Θεόδωρος. + Και εις τους δύο καλλίτερα, αλλά ας απαντά ο νεώτερος, διότι, εάν + κάμη λάθος, θα είναι ολιγώτερον εντροπή του. + +Σωκράτης. + Τόρα λοιπόν ερωτώ την παραλογωτέραν ερώτησιν, η οποία, νομίζω, είναι + η εξής: άραγε είναι δυνατόν ο ίδιος όστις γνωρίζει κάτι τι, αυτό το + οποίον γνωρίζει να μην το γνωρίζη; + +Θεόδωρος. + Λοιπόν, φίλε Θεαίτητε, τι θέλεις να απαντήσωμεν; + +Θεαίτητος. + Εγώ νομίζω ότι είναι αδύνατον. + +Σωκράτης. + Δεν είναι αδύνατον, εάν δεχθής ότι η όρασις είναι επιστήμη. + Πραγματικώς τι θα απαντήσης εις την αναπόφευκτον ερώτησιν, όταν καθώς + λέγουν πέσης στον λάκκον, και αφού κάποιος σου κλείση με το χέρι τον + ένα οφθαλμόν σου, σε ερωτήση αν βλέπεις το ένδυμά του με τον κλειστόν + σου οφθαλμόν; + +Θεαίτητος. + Βεβαίως δεν θα ειπώ ότι βλέπω με αυτόν, θα είπω όμως, καθώς μου + φαίνεται, ότι βλέπω με τον άλλον. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν συγχρόνως βλέπεις και δεν βλέπεις το ίδιον πράγμα; + +Θεαίτητος. + Ένα τέτοιο πράγμα κάπως. + +Σωκράτης. + Δεν πρόκειται περί τούτου, θα ειπή εκείνος, ούτε σε ερώτησα εγώ το + πώς, αλλά αν το ίδιον πράγμα το γνωρίζεις και δεν το γνωρίζεις. Τόρα + δε αποδεικνύεσαι ότι το ίδιον πράγμα το βλέπεις και δεν το βλέπεις. + Εξάλλου όμως παρεδέχθης ότι η όρασις ισοδυναμεί προς την επιστήμην, + και η έλλειψις οράσεως προς την έλλειψιν επιστήμης. Από αυτά λοιπόν + κάμε συλλογισμόν και εύρε το συμπέρασμα. + +Θεαίτητος. + Κάμνω τον συλλογισμόν και ευρίσκω ότι εξάγεται το αντίθετον από ό,τι + παρεδέχθην εις την αρχήν. + +Σωκράτης. + Και ίσως, περισπούδαστε φίλε μου, επάθαινες περισσότερα ακόμη, εάν σε + ερωτούσε κανείς, αν υπάρχει επιστήμη οξύνους και επιστήμη αμβλύνους, + και αν εκ του πλησίον υπάρχει επιστήμη, από μακράν όμως όχι, και + αναλόγως επί ταχύτητος και αργοπορίας και χίλια δύο άλλα, ημπορούσε + να σε ερωτήση, όταν σε εύρη εις το καρτέρι ένας καλός στρατιώτης + πληρωμένος, την ώραν που έλεγες ότι είναι το ίδιον πράγμα η επιστήμη + και η αίσθησις, και αφού κάμη έφοδον εις την ακοήν και την όσφρησιν + και τας άλλας αισθήσεις, αρχίση να σε εξελέγχη ορμών εναντίον σου και + μη παραιτούμενος, πριν θαυμάσης την πολύκροτον σοφίαν του και + συλληφθείς από αυτόν, ο όποιος, αφού σε υποτάξη και σε δέση + χειροπόδαρα, τότε πλέον θα εζητούσε όσα λύτρα ήτο δυνατόν να δεχθής + διά να σε ελευθερώση. Ίσως όμως θα ειπής, άραγε ποίον λόγον θα είχε + να ειπή ο Πρωταγόρας προς βοήθειαν των συμμάχων του; Δεν είναι χρέος + μας να προσπαθήσωμεν να το εύρωμεν; + +Θεαίτητος. + Βεβαιότατα. + +Σωκράτης. + Πρώτον, νομίζω, θα ειπή όλα αυτά, όσα λέγομεν ημείς υπερασπιζόμενοι + αυτόν, και έπειτα, νομίζω, θα κάμη έφοδον περιφρονών ημάς και λέγων: + Να τέτοιος είναι ο Σωκράτης ο προκομμένος, επειδή ένα μικρό παιδί + εφοβήθη, όταν το ερώτησε αν είναι δυνατόν ο ίδιος άνθρωπος το ίδιον + πράγμα συγχρόνως να το ενθυμήται και να μη το γνωρίζη, και επειδή από + τον φόβον του είπε όχι, διότι αυτό δεν ήτο εις θέσιν να προβλέψη το + αποτέλεσμα, τάχα απέδειξε το άτομόν μου γελοίον εις τους λόγους. Και + όμως, κοιμισμένε μου, Σωκράτη, το πράγμα έχει ως εξής. Όταν κανέν από + όσα είπα εγώ το εξετάζης με την συζήτησιν, τότε, εάν μεν ο ερωτηθείς + απήντησε καθώς θα απαντούσα εγώ και έχη λάθος, το λάθος είναι ιδικόν + μου, αν όμως αυτός απαντήση διαφορετικά από εμέ, τότε πταίει ο ίδιος + ο ερωτηθείς. Και τόρα παραδείγματος χάριν νομίζεις ότι παραδέχομαι + εγώ, ότι ενθυμείται κανείς εκείνο το οποίον έπαθε, τόρα που δεν + πάσχει πλέον, αφού η μνήμη είναι κάτι τι, το οποίον είχε όταν έπασχε; + Πολύ απέχω από αυτό. Ή νομίζεις πάλιν ότι θα δυσκολευθώ να σου + απαντήσω ότι είναι δυνατόν ο ίδιος άνθρωπος το ίδιον πράγμα και να το + γνωρίζη και να μη το γνωρίζη; Ή αν κανείς δειλιάση να ειπή αυτό, θα + σου χαρίση ποτέ το ότι εκείνος ο οποίος μετεβλήθη είναι ο ίδιος ό,τι + ήτο πριν μεταβληθή; Ή μάλλον θα δεχθή ότι είναι ένας αυτός και όχι + πολλοί, και αυτοί οι πολλοί ότι γίνονται άπειροι, αφού παραδεχόμεθα + ότι συμβαίνει μεταβολή, εάν βεβαίως πρόκειται να προφυλαττώμεθα από + το να καταστρατηγή ο ένας τους λόγους του άλλου; Ευλογημένε μου, θα + ειπή πάλιν εκείνος, αν ημπορής πολέμησε με περισσοτέραν γενναιότητα + αυτό το οποίον είπα, και απόδειξε ως ψευδές ότι δεν υπάρχουν + ιδιαίτεραι αισθήσεις εις έκαστον από ημάς, ή, αφού υπάρχουν + ιδιαίτεραι αισθήσεις, απόδειξε ότι δεν έπεται πάλιν εκ τούτου, ότι, + εκείνο, που φαίνεται εις έκαστον, γίνεται τοιούτον ή είναι (διά να + μεταχειρισθώ την λέξιν είναι) δι' αυτόν μόνον. Όταν όμως αναφέρης + χοίρους και πιθήκους, όχι μόνον συ ο ίδιος φαίνεσαι χοίρος, αλλά + πείθεις και εκείνους οι οποίοι σε ακούουν, να φαίνωνται χοίροι εις τα + συγγράμματά μου, και δεν κάμνεις καλά (!). Διότι εγώ ναι μεν + διισχυρίζομαι, ότι η αλήθεια είναι καθώς την έγραψα, δηλαδή όχι + έκαστος από ημάς είναι ο πήχυς και διά τα υπάρχοντα και διά τα μη + υπάρχοντα, απείρως όμως διαφέρει ο είς από τον άλλον ακριβώς εις αυτό + το ίδιον, ότι δηλαδή άλλα υπάρχουν και φαίνονται εις τον ένα και άλλα + εις τον άλλον. Επομένως πολύ απέχω από το να ειπώ ότι δεν υπάρχει + σοφία και σοφός άνθρωπος, αλλά ακριβώς αυτόν τον ίδιον ονομάζω σοφόν, + ο οποίος εις ένα οποιονδήποτε από ημάς, εις τον οποίον τα πράγματα + φαίνονται και είναι κακά, θα τα μεταβάλη και θα τα κάμη να φαίνωνται + και να είναι αγαθά. Έπειτα μη με πολεμής εις τας λέξεις, αλλά με τον + εξής τρόπον εννόησε σαφέστερον τι θέλω να ειπώ. Ενθυμήσου δηλαδή τι + ελέγαμεν προηγουμένως, ότι εις τον ασθενή φαίνονται και είναι πικρά + τα φαγητά που τρώγει, εις δε τον υγιή το αντίθετον και είναι και + φαίνονται. Και λοιπόν από αυτούς τους δύο δεν είναι ανάγκη να κάμωμεν + σοφώτερον κανένα, διότι ούτε μας είναι δυνατόν. Ούτε και πρέπει να + τους χαρακτηρίσωμεν και να ειπούμεν, ότι ο μεν ασθενής είναι αμαθής, + διότι έχει αυτήν την γνώμην, ο δε υγιής είναι σοφός, διότι έχει + διαφορετικήν γνώμην. Αλλά απλώς πρέπει το έν να το μεταβάλλωμεν εις + το άλλο, διότι η δευτέρα κατάστασις είναι προτιμοτέρα. Το ίδιον δε + και εις την εκπαίδευσιν, την άλλην κατάστασιν πρέπει να την + μεταβάλλωμεν εις το καλλίτερον. Και ενώ ο ιατρός μεταχειρίζεται + φάρμακα διά την μεταβολήν, ο σοφιστής μεταχειρίζεται λόγους. Δε θέλω + όμως να ειπώ ότι, έναν άνθρωπον που έχει ψευδή γνώμην είναι δυνατόν + να τον κάμης κατόπιν να έχη αληθινήν, διότι ούτε είναι δυνατόν να έχη + κανείς γνώμην διά τα μη υπάρχοντα, ούτε να φρονή άλλα από όσα πάσχει, + αυτά δε είναι εκάστοτε αληθινά (!). Νομίζω μόνον ότι εκείνον ο οποίος + ένεκα της μοχθηράς ψυχικής του καταστάσεως φρονεί παρόμοια προς την + κατάστασίν του, η αγαθή κατάστασις τον κάμνει να φρονή άλλα + φρονήματα, τα οποία ακριβώς μερικοί από αμάθειαν τα ονομάζουν + αληθινά, εγώ όμως παραδέχομαι μεν ότι είναι καλλίτερα τα δεύτερα από + τα πρώτα, όχι όμως και αληθέστερα, Και τους σοφούς, αγαπητέ μου φίλε + Σωκράτη, πολύ απέχω να τους ονομάζω βατράχους, αλλά ως προς τα σώματα + τους ονομάζω ιατρούς, ως προς δε τα φυτά γεωργούς. Διότι λέγω ότι και + αυτοί εις τα φυτά, όταν κανέν από αυτά ασθενή, του αφαιρούν τας κακάς + αισθήσεις και του δίδουν καλάς και υγιεινάς αισθήσεις και αληθείας, + οι δε σοφοί και καλοί ρήτορες κάμνουν τας πόλεις να νομίζουν, ότι + είναι δίκαια τα καλά και όχι τα κακά (!). Διότι όσα εις εκάστην πόλιν + φαίνονται δίκαια και καλά, αυτά είναι δίκαια και καλά δι' αυτήν εν + όσω τα θεωρεί ως τοιαύτα. Ο σοφός όμως, από εκεί που είναι όλα εις + αυτούς κακά, τα κάμνει να είναι και να φαίνωνται καλά. Το ίδιον και ο + σοφιστής, εάν είναι ικανός να παιδαγωγή κατ' αυτόν τον τρόπον τους + εκπαιδευομένους, είναι σοφός και άξιος να λαμβάνη πολλά χρήματα από + τους εκπαιδευθέντας. Και κατ' αυτόν τον τρόπον άλλος είναι σοφώτερος + από άλλον και κανείς δεν έχει ψευδή γνώμην, και εσέ, είτε θέλεις είτε + δεν θέλεις, θα σε ανεχθώμεν να είσαι ο πήχυς (!). Διότι με αυτό + ενισχύεται αυτός ο λόγος μου (!). Τον οποίον αν συ είσαι ικανός να + τον πολεμήσης από την αρχήν, πολέμησέ τον με συνεχή λόγον, ή, αν + προτιμάς με ερωτήσεις, έστω με ερωτήσεις. Διότι και τούτο δεν πρέπει + να το αποφύγη, απ' εναντίας μάλιστα πρέπει να το επιδιώκη όστις έχει + νουν. Κάμε όμως ως εξής· μην είσαι άδικος εις τας ερωτήσεις, διότι + είναι πολύ παράλογον, αφού λέγεις ότι φροντίζεις διά την αρετήν (!), + να μην κάμνης τίποτε ολιγώτερον από το να είσαι άδικος εις τους + λόγους. Αδικία δε είναι εις αυτά τα πράγματα όταν κανείς δεν κάμνη + διάκρισιν μεταξύ εριστικής ομιλίας και συζητήσεως, και εις μεν την + πρώτην αστειεύεται και σφάλλει όσον ημπορεί, εις δε την συζήτησιν + σοβαρεύεται και διορθώνει τον αντικρυνόν του, δεικνύων μόνον τα + σφάλματα εις τα οποία υπέπεσε μόνος του ή εξ αιτίας των προηγουμένων + διδασκάλων του!). Διότι, αν κάμης έτσι, τότε θα κατακρίνουν τον + εαυτόν των διά την ταραχήν και την απορίαν όσοι συζητούν μαζί σου, + και όχι εσέ, και σε μεν θα σε εκτιμήσουν και θα σε ζητήσουν πάλιν, + τον εαυτόν των δε θα τον μισήσουν και θα τον απαρνηθούν, διά να + εγκολπωθούν την φιλοσοφίαν, με σκοπόν να γίνουν διαφορετικοί και να + ξεφορτωθούν την προηγουμένην των κατάστασιν. Εάν όμως κάμνης το + αντίθετον από αυτά, καθώς κάμνουν οι περισσότεροι, το αντίθετον θα + συμβή εις σε και εις τους ακροατάς σου, αντί να γίνουν φιλόσοφοι θα + τους κάμης να μισούν αυτό το πράγμα, όταν μεγαλώσουν. Εάν λοιπόν + θέλης να με ακούσης, καθώς σου είπα και προηγουμένως, όχι με έχθραν + ούτε πολεμικώς, αλλά με επιείκειαν και αληθινήν συγκατάβασιν, θα + σκεφθής, τι άραγε εννοούμεν, όταν λέγωμεν ότι τα πάντα κινούνται, και + ότι εκείνο το οποίον φαίνεται εκείνο και υπάρχει εις έκαστον, και εις + τα άτομα και εις ολόκληρον την πόλιν. Και από αυτά κατόπιν θα κρίνης + αν είναι το ίδιον πράγμα ή διαφορετικόν η επιστήμη και η αίσθησις και + αν δεν προέρχονται όλα, καθώς είπαμεν προ ολίγου, από την συνήθειαν + των βημάτων και των ονομάτων, τα οποία οι περισσότεροι τα σύρουν όπως + τύχη και προξενούν δυσκολίας όσας ημπορείς να φαντασθής ο είς εις τον + άλλον. Αυτά, καλέ Θεόδωρε, είχα να είπω πρώτος εγώ κατά τας δυνάμεις + μου προς βοήθειαν του φίλου σου, και είναι ολίγα από τα ολίγα που + γνωρίζω. Αν όμως έζη ο ίδιος θα υπερασπίζετο τους λόγους του με + περισσότερον μεγαλείον. + +Θεόδωρος. + Αστειεύεσαι, Σωκράτη μου, διότι με πολλήν ανδρείαν υπερήσπισες αυτόν + τον άνθρωπον. + +Σωκράτης. + Σε ευχαριστώ διά τους λόγους σου, καλέ μου φίλε, και ειπέ μου σε + παρακαλώ, ενόησες προ ολίγου ότι ο Πρωταγόρας κάπου μας προσέβαλε, + λέγων ότι συζητούμεν με ένα μικρό παιδί και ότι εκμεταλλευόμεθα τον + φόβον αυτού του παιδιού, ενώ συζητούμεν τα ιδικά του διδάγματα, διά + τούτο τα θεωρεί αστεία και αποδίδων σπουδαιότητα εις τον πήχυν όλων + των πραγμάτων μας προέτρεψε να καταγίνωμεν εις τα διδάγματά του; + +Θεόδωρος. + Πώς δεν το ενόησα, καλέ Σωκράτη; + +Σωκράτης. + Και λοιπόν; Προτείνεις να τον ακούσωμεν; + +Θεόδωρος. + Πολύ μάλιστα. + +Σωκράτης. + Βλέπεις λοιπόν ότι όλοι οι παρόντες εκτός σού είναι παιδιά. Εάν + λοιπόν πρόκειται να τον ακούσωμεν αυτόν τον άνθρωπον, πρέπει εγώ και + συ με ερωτήσεις και απαντήσεις να σπουδάσωμεν τον λόγον του, διά να + μη έχη παράπονον ως προς τούτο τουλάχιστον, ότι δηλαδή, ενώ + αστειευόμεθα εμπρός εις παλικαράκια, τάχα εξετάσαμεν αυτόν τον λόγον. + +Θεόδωρος. + Και πώς; Τάχα ο Θεαίτητος δεν ημπορεί καλλίτερα από πολλούς + πωγωνοφόρους να παρακολουθήση την έρευναν του λόγου; + +Σωκράτης. + Όχι όμως και από εσέ καλλίτερα, καλέ Θεόδωρε. Ώστε μην νομίζης ότι + εγώ μεν έχω χρέος να υπερασπισθώ με κάθε τρόπον τον φίλον σου ο + οποίος απέθανε, συ όμως όχι, αλλ' εμπρός, αγαπητέ, ακολούθησέ με + ολίγον έως ότου να εννοήσωμεν, αν πρέπει συ να θεωρηθής διά τα + γεωμετρικά σχήματα ο πήχυς που τα μετρά, ή όλοι θα γίνωμεν καθώς συ + αυτάρκεις και εις την αστρονομίαν και εις τα άλλα εις τα οποία + υπάρχει λόγος να είσαι συ ανώτερος. + +Θεόδωρος. + Δεν είναι εύκολον, Σωκράτη μου, όταν κανείς κάθηται μαζί σου να μη + λάβη μέρος εις την συζήτησιν. Εγώ όμως προ ολίγου ωμίλησα εις τον + αέρα, όταν ενόμιζα ότι συ θα μου επιτρέψης να απέχω, και δεν θα με + αναγκάσης καθώς κάμνουν οι Λακεδαιμόνιοι. Συ όμως μου φαίνεσαι ότι + πλησιάζεις τον Σκείρωνα(4) περισσότερον. Διότι οι μεν Λακεδαιμόνιοι + επιβάλλουν έν από τα δύο, ή να φύγης ή να γυμνωθής προς πάλην, συ + όμως μου φαίνεται ότι το κάμνεις καθώς ο Ανταίος (5). Διότι όποιος + σου πλησιάση, δεν τον αφίνεις να φύγη πριν τον αναγκάσης να ετοιμασθή + και να παλαίση με τους λόγους. + +Σωκράτης. + Περίφημα εχαρακτήρισες την ασθένειάν μου, καλέ Θεόδωρε. Εγώ όμως + είμαι δυνατώτερος από εκείνους. Διότι έως τόρα με ευρήκαν στον δρόμον + χιλιάδες ωσάν τον Ηρακλέα και τον Θησέα ανδρειωμένοι εις τους λόγους + και με εξεκούφαναν. Εγώ όμως πάλιν δεν παραιτούμαι. Τόσον πολύ με + εκυρίευσε κάτι τι ωσάν ανίκητος έρως δι' αυτάς τας ασκήσεις. Δι' αυτό + λοιπόν μην αποφεύγης και συ από φθόνον να συγκρουσθής μαζί μου και να + ωφελήσης συγχρόνως και τον εαυτόν σου και εμέ. + +Θεόδωρος. + Εγώ πλέον δεν αντιλέγω τίποτε, ώστε φέρε με όπου θέλεις. Χωρίς άλλο + πρέπει να δεχθώ με υπομονήν το γραφτό, το οποίον ως μοίρα θα μου + διαγράψης συ, όταν θα με εξελέγχης. Σε ειδοποιώ όμως ότι δεν θα + ημπορέσω να σε χρησιμεύσω περισσότερον από ό,τι με επρότεινες. + +Σωκράτης. + Αλλά και τόσον είναι αρκετόν. Και σε παρακαλώ πολύ πρόσεχε εις αυτό, + μήπως λησμονήσωμεν και συζητήσωμεν παιδαριωδώς, και κατόπιν πάλιν μας + το ονειδίση κανείς τούτο. + +Θεόδωρος + Και βέβαια θα προσπαθήσω όσον μου είναι δυνατόν. + +Σωκράτης. + Λοιπόν ας πάρωμεν πάλιν το προηγούμενον εκείνο και ας ιδούμεν, άραγε + έχομεν δίκαιον ή όχι να οργιζώμεθα και να κατακρίνωμεν τον λόγον, + διότι παρουσίαζε τον καθένα αυτάρκη διά την φρόνησιν. Και ο + Πρωταγόρας συνεφώνησε μαζί μας ότι διακρίνονται μερικοί και ως προς + το καλλίτερον και ως προς το χειρότερον, οι οποίοι ακριβώς είναι οι + σοφοί. Δεν είναι έτσι; + +Θεόδωρος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Και λοιπόν, εάν μεν ήτο ο ίδιος παρών και συνεφώνει, χωρίς να τον + υπερασπιζώμεθα ημείς μόνοι μας και να δίδωμεν συγκατάθεσιν, δεν θα + ήτο ανάγκη να τα επαναλάβωμεν διά να βεβαιωθώμεν. Τόρα όμως ίσως + κανείς θελήση να ακυρώση την συγκατάθεσίν μας χάριν εκείνου. Διά + τούτο είναι ωραιότερον να εξηγηθούμεν μεταξύ μας καλλίτερα ως προς + αυτό. Διότι δεν είναι μικρά η διαφορά, αν το παραδεχθώμεν κατά τούτον + τον τρόπον, ή κατά τον αντίθετον. + +Θεόδωρος. + Λέγεις την αλήθειαν. + +Σωκράτης. + Λοιπόν ας μην ανοίξωμεν άλλας συζητήσεις, αλλά από τον λόγον του + ιδίου ας λάβωμεν την συγκατάθεσιν όσον το δυνατόν συντομώτερα. + +Θεόδωρος. + Πώς; + +Σωκράτης. + Ιδού πώς: Λέγει, νομίζω, ότι, εκείνο το οποίον φαίνεται εις έκαστον, + αυτό είναι και πραγματικόν εις εκείνον εις τον οποίον φαίνεται; + +Θεόδωρος. + Αυτό το λέγει πραγματικώς. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν, καλέ Πρωταγόρα, και ημείς εδώ προτείνομεν γνώμην + ανθρώπου ή μάλλον όλων των ανθρώπων, και λέγομεν ότι κανείς δεν + υπάρχει, ο οποίος εις άλλα μεν δεν νομίζει τον εαυτόν του σοφώτερον + από τους άλλους, εις άλλα δε άλλους σοφωτέρους από τον εαυτόν του, + και μάλιστα εις τους μεγαλιτέρους κινδύνους, καθώς όταν + ταλαιπωρούνται εις τας εκστρατείας ή από τα νοσήματα ή από την + τρικυμίαν, και αποβλέπη ο καθείς εις τον αρχηγόν του ωσάν θεόν και + από αυτόν περιμένη την σωτηρίαν του, ο οποίος δεν έχει καμμίαν άλλην + διαφοράν παρά τας γνώσεις. Και εις όλα τα άλλα πράγματα καθημερινώς + οι άνθρωποι ζητούν διδασκάλους και άρχοντας διά τον εαυτόν των και τα + άλλα ζώα και διά τας εργασίας, διότι επίσης νομίζουν ότι αυτοί είναι + ικανοί να διδάσκουν και να είναι αρχηγοί. Και εις όλα αυτά τα + πράγματα τι άλλο θα ειπούμεν, παρά ότι οι ίδιοι αυτοί άνθρωποι + παραδέχονται, ότι υπάρχει σοφία και αμάθεια εις τον εαυτόν των; + +Θεόδωρος. + Τίποτε άλλο. + +Σωκράτης. + Λοιπόν αυτοί δεν νομίζουν ότι η μεν σοφία είναι αληθινή νόησις, η δε + αμάθεια ψευδής γνώμη; + +Θεόδωρος. + Τι άλλο βεβαίως; . + +Σωκράτης. + Λοιπόν, καλέ Πρωταγόρα, τι θα απαντήσωμεν εις αυτά; Άραγε θα δεχθώμεν + ότι πάντοτε οι άνθρωποι έχουν αληθινήν γνώμην, ή άλλοτε μεν αληθινήν + άλλοτε δε ψευδή; Διότι και από τα δύο αυτά εξάγεται ότι δεν έχουν + πάντοτε αληθινήν γνώμην, αλλά άλλοτε αληθινήν και άλλοτε ψευδή. Και + λάβε υπ' όψιν σου, καλέ Θεόδωρε, ότι πιθανόν να θελήση κανείς από + τους οπαδούς του Πρωταγόρα ή συ ο ίδιος ακόμη να αντιλέξης, ότι + διόλου δεν νομίζει ο ένας τον άλλον ότι είναι αμαθής και έχει ψευδή + γνώμην. + +Θεόδωρος. + Ναι αλλά αυτό κανείς δεν θα το παραδεχθή, καλέ Σωκράτη. + +Σωκράτης. + Και όμως αυτό επιβάλλει κατ' ανάγκην ο λόγος ο οποίος λέγει, ότι όλων + των πραγμάτων ο πήχυς που τα μετρά είναι ο άνθρωπος. + +Θεόδωρος. + Πώς δηλαδή; + +Σωκράτης. + Όταν συ κάμνης μόνος σου μίαν κρίσιν, και έρχεσαι εις εμέ και μου + λέγης μίαν γνώμην περί ενός πράγματος, τότε εγώ σε αφίνω να θεωρής + αληθινήν την γνώμην σου σύμφωνα με τον λόγον του Πρωταγόρα, αλλά τάχα + εις ημάς τους άλλους δεν επιτρέπεται να γίνωμεν επικριταί της ιδικής + σου κρίσεως, ή νομίζεις ότι θα παραδεχθώμεν ότι συ έχεις πάντοτε + αληθινήν γνώμην; Ή μήπως σε αντικρούσουν εκάστοτε χιλιάδες από τους + αντιφρονούντας, νομίζοντες ότι συ έχεις ψευδή κρίσιν και γνώμην; + +Θεόδωρος. + Μα τον Δία, χιλιάδες των χιλιάδων υπάρχουν, καθώς λέγει ο Όμηρος, οι + οποίοι θα με φέρουν εις δύσκολον θέσιν. + +Σωκράτης. + Και λοιπόν; θέλεις να παραδεχθώμεν ότι εκείνην την στιγμήν συ, διά + μεν τον εαυτόν σου έχεις αληθινήν γνώμην, διά τας χιλιάδας όμως των + ανθρώπων έχεις ψευδή; + +Θεόδωρος. + Αυτό νομίζω ότι είναι το αναγκαίον συμπέρασμα αυτού του λόγου. + +Σωκράτης. + Ο ίδιος όμως ο Πρωταγόρας τι νομίζει; Δεν θα αναγκασθή να παραδεχθή + ότι, εάν ούτε αυτός ενόμιζε ότι ο πήχυς των πραγμάτων είναι ο + άνθρωπος, ούτε ο πολύς κόσμος νομίζει, καθώς και πράγματι δεν + νομίζει, τότε εις κανένα δεν υπάρχει αυτή η «αλήθεια» την οποίαν + εκείνος συνέγραψε; Εάν δε πάλιν αυτός μεν ενόμιζε τούτο, ο πολύς όμως + κόσμος δεν συμμερίζεται την γνώμην του, γνωρίζεις ότι πρώτον μεν όσον + περισσότεροι είναι εκείνοι, οι οποίοι δεν δέχονται αυτήν την γνώμην, + από εκείνους οι οποίοι την παραδέχονται, τόσον περισσότερον είναι + ψευδής παρά αληθινή; + +Θεόδωρος. + Κατ' ανάγκην, αφού η αλήθεια και το ψεύδος κανονίζεται από τον + αριθμόν των γνωμών (!). + +Σωκράτης. + Εκτός τούτου το νοστιμώτερον είναι το εξής: Αφού εκείνος λέγει ότι + όλοι έχουν αληθινήν γνώμην, βεβαίως παραδέχεται ότι είναι αληθινή η + γνώμη εκείνων οι οποίοι εναντιώνονται εις την γνώμην του, και + νομίζουν ότι έχει ψευδή γνώμην. + +Θεόδωρος. + Βεβαίως. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν δεν θα παραδεχθή ότι η ιδική του γνώμη είναι ψευδής, αφού + την γνώμην εκείνων οι οποίοι νομίζουν, ότι αυτός ψεύδεται την + παραδέχεται ως αληθινήν; + +Θεόδωρος. + Κατ' ανάγκην. + +Σωκράτης. + Γνωρίζεις ακόμη ότι οι άλλοι δεν παραδέχονται διά τον εαυτό των, ότι + έχουν ψευδή γνώμην + +Θεόδωρος. + Βεβαίως δεν παραδέχονται. + +Σωκράτης. + Αυτός όμως πάλιν παραδέχεται και αυτήν την γνώμην των ως αληθινήν, + συμφώνως προς όσα έγραψε. + +Θεόδωρος. + Έτσι φαίνεται. + +Σωκράτης. + Επομένως όλοι και πρώτος πρώτος ο Πρωταγόρας (!) θα διαφιλονική την + ιδικήν του γνώμην ή μάλλον, αφού δέχεται ότι έχει αληθινήν γνώμην + εκείνος ο οποίος εναντιώνεται εις αυτόν, τότε ο ίδιος ο Πρωταγόρας + παραδέχεται ότι ούτε ο κύων ούτε ο τυχών άνθρωπος είναι πήχυς διά + κανέν πράγμα το οποίον δεν έμαθε. Δεν είναι έτσι; + +Θεόδωρος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Λοιπόν αφού διαφιλονικείτε από όλους, τότε δεν θα είναι αληθινή η + γνώμη του Πρωταγόρα, ούτε δι' άλλον κανένα, ούτε διά τον ίδιον εαυτόν + του. + +Θεόδωρος. + Καλέ Σωκράτη, πάρα πολύ κατατρέχομεν τον φίλον μου. + +Σωκράτης. + Όχι μόνον αυτό, φίλε μου, αλλά πολύ πιθανόν και να παρατρέχωμεν την + αλήθειαν. Και βέβαια είναι λογικόν αφού εκείνος ήτο γέρων να ήτο + σοφώτερος από ημάς. Και αν από κανένα μέρος έβγαζε την κεφαλήν έως + τον λαιμόν και μας έβλεπε, χωρίς άλλο θα με κατέκρινε εμέ ως φλύαρον + και εσέ διότι συγκατανεύεις, και αμέσως θα εχώνετο εις το χώμα διά να + φύγη μακράν από ημάς. Ημείς όμως, καθώς νομίζω, έχομεν χρέος να + δείξωμεν ποίαν γνώμην έχομεν, και την γνώμην μας αυτήν να την + εκφράζωμεν πάντοτε ειλικρινώς. Λοιπόν και τόρα δεν θα δεχθώμεν, ότι, + αφού πας τις παραδέχεται ότι υπάρχει και σοφώτερος άλλος από άλλον, + υπάρχει και αμαθέστερος; + +Θεόδωρος. + Εγώ τουλάχιστον αυτό φρονώ. + +Σωκράτης. + Άραγε φρονείς ακόμη ότι μένει ακλόνητος και ως προς κείνο το οποίον + οι ίδιοι επροσθέσαμεν διά να υπερασπισθώμεν τον Πρωταγόραν, ότι + δηλαδή τα περισσότερα πράγματα, όπως φαίνονται, τοιαύτα και είναι εις + έκαστον, ως τα θερμά, τα ξηρά, τα γλυκά και όλα όσα είναι αυτής της + κατηγορίας; Και ότι εάν εις μερικά αναγνωρίζη ότι διαφέρει ο είς από + τον άλλον, το πολύ εις τα υγιεινά και νοσώδη ημπορεί να δεχθή, ότι + οιονδήποτε γύναιον, ή παιδίον, ή θηρίον δεν είναι εις θέσιν να + θεραπευθή μόνον του, χωρίς να γνωρίζη το υγιεινόν, και ότι εις τούτο + προ πάντων ο είς διαφέρει του άλλου; + +Θεόδωρος. + Αυτή είναι η γνώμη μου. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν και διά τα πολιτικά είναι πραγματικώς καλά και αισχρά και + δίκαια και άδικα και όσια και ανόσια όσα παραδεχθή εκάστη πόλις και + νομοθετήση διά τον εαυτόν της, και επομένως ως προς αυτά δεν είναι + σοφώτερον ούτε ένα άτομον από άλλο άτομον, ούτε μία πόλις από άλλην + πόλιν. Μόνον όμως εις το να νομοθετή όσα συμφέρουν προ πάντων ή δεν + συμφέρουν εις την ιδίαν, θα αναγνωρίση πάλιν ότι έχει διαφοράν ο είς + σύμβουλος από τον άλλον και η μία γνώμη της πόλεως από την άλλην ως + προς την αλήθειαν, και δεν θα τολμήση να ειπή ότι όσα νομοθετήση μία + πόλις, διότι ενόμισε ότι συμφέρουν εις αυτήν, ωρισμένως αυτά θα την + ωφελήσουν περισσότερον από παν άλλο. Ενώ εκεί, που είπα προηγουμένως, + δηλαδή εις τα δίκαια και άδικα και όσια και ανόσια, είναι πρόθυμοι να + διισχυρίζωνται ότι κανέν από αυτά δεν έχει εκ φύσεως την ουσίαν του, + αλλά παν ό,τι νομίση η κοινή γνώμη, τούτο γίνεται αληθές και μόνον + όσον χρόνον το νομίζει. Επί τέλους δε και όσοι δεν έχουν εντελώς την + γνώμην του Πρωταγόρα με αυτά σχεδόν κάμνουν τον φιλόσοφον. Ημείς + όμως, καλέ Θεόδωρε, από τον ένα λόγον πηγαίνομεν εις τον άλλον και + από τον μεγαλίτερον εις τον μικρότερον. + +Θεόδωρος. + Και μήπως δεν έχομεν καιρόν, καλέ Σωκράτη; + +Σωκράτης. + Φαίνεται. Και σε βεβαιώ, αξιοθαύμαστε φίλε, πολλάκις το παρετήρησα + καθώς και τόρα, ότι ήτο επόμενον όσοι χάνουν πολύν καιρόν εις την + φιλοσοφίαν, όταν παρουσιασθούν εις τα δικαστήρια να φαίνωνται γελοίοι + ρήτορες. + +Θεόδωρος. + Πώς λοιπόν το εξηγείς; + +Σωκράτης. + Σχεδόν όσοι κυλίονται μέσα εις τα δικαστήρια και τα παρόμοια από + μικροί, συγκρινόμενοι με όσους εμεγάλωσαν μέσα εις την φιλοσοφίαν και + τας παρομοίας σπουδάς, είναι ωσάν δούλοι απέναντι ελευθέρων. + +Θεόδωρος. + Πώς δηλαδή; + +Σωκράτης. + Διότι οι μεν πρώτοι έχουν πάντοτε καιρόν, καθώς είπες, και συνομιλούν + με ησυχίαν και χωρίς βίαν. Καθώς ημείς τόρα εδώ τρεις φοράς με αυτήν + αλλάζομεν λόγον. Το ίδιον κάμνουν και εκείνοι, όταν τους αρέση εκείνο + που τους κατεβαίνει περισσότερον από το προκείμενον, καθώς αρέσει εις + ημάς. Και δεν τους μέλει αν ομιλούν πολλήν ώραν ή συντόμως, αρκεί να + επιτύχουν την αλήθειαν, ενώ αυτοί οι άλλοι ομιλούν πάντοτε βιαστικά — + διότι τους βιάζει το νερόν της κλεψύδρας (6) που τρέχει — και δεν + επιτρέπει να ομιλήσουν δι' έν ζήτημα το οποίον επιθυμούν, διότι ο + αντίδικος στέκει επάνω από το κεφάλι των και τους πιέζει και + αναγινώσκει σχέδιον, έξω από το οποίον δεν επιτρέπεται κατά τον νόμον + να ομιλούν, και το οποίον ακριβώς λέγεται αντωμοσία. Και οι λόγοι των + πάλιν λέγονται πάντοτε δι' ένα δούλον, καθώς είναι αυτοί, καθήμενοι + εμπρός εις ένα σατράπην, ο οποίος κρατεί εις το χέρι του την + δικαιοσύνην, και αι δίκαι ποτέ δεν γίνονται διά το τίποτε, αλλά + πάντοτε διά το ατομικόν των συμφέρον και πολλάκις αγωνίζονται διά να + σώσουν το κεφάλι των. Επομένως από όλα αυτά γίνονται φωνασκοί και + οξύθυμοι και γνωρίζουν να κολακεύουν τον σατράπην με τους λόγους των + και να τον ευχαριστήσουν με κάτι τι πραγματικόν, και είναι + μικροπρεπείς και στρεψόδικοι. Διότι την αύξησιν και την ευθύτητα και + την ελευθερίαν της ψυχής των την αφήρεσε η μακροχρόνιος δουλεία, η + οποία τους αναγκάζει να κάμνουν στραβά πράγματα, διότι εν όσω ακόμη + αι ψυχαί των είναι τρυφεραί, επιβάλλει εις αυτούς μεγάλους κινδύνους + και φόβους και επειδή δεν ημπορούν να τους υποφέρουν εντός του + δικαίου και της αληθείας, αμέσως προσπαθούν να απατήσουν και να + αδικήσουν ο είς τον άλλον και πέφτουν και τσακίζονται. Επομένως + γίνονται εις το τέλος άνδρες από παιδιά χωρίς καμμίαν ψυχικήν υγείαν, + και νομίζουν πλέον ότι έγιναν φοβεροί και σοφοί. Και αυτοί μεν, + αγαπητέ Θεόδωρε, είναι τοιούτοι. Αυτούς όμως, όσοι ανήκουν εις τον + ιδικόν μας χορόν θέλεις άραγε να τους χαρακτηρίσωμεν και αυτούς, ή να + τους αφήσωμεν και να έλθωμεν πάλιν εις την συζήτησίν μας, ώστε, καθώς + ελέγαμεν και προ ολίγου, να μην κάμνωμεν μεγάλην κατάχρησιν εις την + ελευθερίαν και αλλαγήν των λεγομένων; + +Θεόδωρος. + Όχι, καλέ Σωκράτη, αλλά ας τους χαρακτηρίσωμεν. Διότι αυτό το είπες + πολύ ωραία, ότι δηλαδή ημείς όσοι αποτελούμεν τούτον τον χορόν δεν + είμεθα υπηρέται των λόγων, αλλά οι λόγοι είναι ως άλλοι δούλοι μας, + και έκαστος από αυτούς περιμένει να συμπληρωθή, όταν μας έλθη η + όρεξις. Διότι εις τον χορόν μας δεν επιβλέπει ούτε δικαστής ούτε + θεατής, καθώς εις τους ποιητάς, διά να μας κατακρίνη και να μας + επιβληθή. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν, αφού το θέλεις, νομίζω ότι πρέπει να ομιλήσωμεν περί των + κορυφαίων. Διότι προς τι κανείς να αναφέρη τους αναξίους διά τας + φιλοσοφικάς συζητήσεις; Και λοιπόν αυτοί από μικράν ηλικίαν πρώτον + μεν διά να υπάγουν εις την αγοράν δεν γνωρίζουν τον δρόμον, ούτε + γνωρίζουν πού είναι το δικαστήριον, ή το βουλευτήριον, ή κανέν άλλο + κοινόν της πόλεως συνέδριον. Τους δε νόμους και τα ψηφίσματα τα + προφορικά ή γραπτά, ούτε τα βλέπουν, ούτε τα ακούουν. Τρεχάματα δε + διά συλλόγους διά να καταλάβουν την εξουσίαν και συνεδριάσεις και + γεύματα και πατινάδες με οργανοπαικτρίας, ούτε εις το όνειρόν των δεν + τους κατεβαίνει να τα βλέπουν. Εάν δε εις την πόλιν γεννηθή κανείς + από μεγάλην ή μικράν οικογένειαν, ή αν εις κανένα συμβή δυστύχημα εξ + αιτίας των προγόνων του, είτε άνδρες είναι είτε γυναίκες, + περισσότερον το αγνοούν αυτό, παρά πόσας σταγόνας έχει η θάλασσα. Και + ύστερα από όλα αυτά δεν γνωρίζουν ακόμη και ότι δεν τα γνωρίζουν. + Διότι διά να έχουν υπόληψιν δεν τα αμελούν και αυτά, αλλά πραγματικώς + το σώμα των μόνον ευρίσκεται μέσα εις την πόλιν, ενώ η ψυχή των όλα + αυτά τα θεωρεί μικρά και μηδαμινά και τα περιφρονεί και περιφέρεται, + καθώς λέγει ο Πίνδαρος, καταμετρούσα και τα κάτωθεν της γης και την + επιφάνειαν αυτής και σπουδάζουσα αστρονομικώς τον ουρανόν και εις όλα + τα μέρη ερευνώσα την φύσιν έκαστου πράγματος του σύμπαντος, χωρίς να + περιορίζη τον εαυτόν της εις τα πλησίον. + +Θεόδωρος. + Πώς το εννοείς αυτό, καλέ Σωκράτη; + +Σωκράτης. + Καθώς ο Θαλής, καλέ Θεόδωρε, ενώ εξήταζε τα άστρα και έβλεπε υψηλά, + έπεσε εις ένα πηγάδι και μία Θράκισσα ωραία και νόστιμη υπηρέτρια + λέγουν ότι τον επερίπαιξε, διότι όσα μεν είναι εις τον ουρανόν έχει + πόθον να τα γνωρίση, ενώ όσα είναι εμπρός εις τα πόδια του δεν τα + γνωρίζει. Και ο ίδιος εμπαιγμός εφαρμόζεται εις όλους, όσοι + καταγίνονται εις την φιλοσοφίαν. Διότι πραγματικώς ο τοιούτος διά μεν + τον πλησίον του και τον γείτονά του δεν έχει είδησιν, όχι μόνον τι + κάμνει, αλλά σχεδόν ακόμη και αν είναι άνθρωπος ή κανέν κτήνος. Το τι + όμως είναι ο άνθρωπος και τι αρμόζει εις την ανθρωπίνην φύσιν να + κάμνη ή να πάσχη, διαφορετικόν από τα άλλα ζώα, κάθεται και το + εξετάζει με πολύν κόπον. Με εννοείς, φίλε Θεόδωρε, ή όχι; + +Θεόδωρος. + Σε εννοώ και λέγεις την αλήθειαν. + +Σωκράτης. + Δι' αυτό λοιπόν, φίλε μου, ο τοιούτος και εις τας ιδιωτικάς του + συναναστροφάς και εις τας κοινωνικάς του σχέσεις, καθώς έλεγα εις την + αρχήν, όταν εντός δικαστηρίου ή εις κανέν άλλο μέρος αναγκασθή να + συζητήση διά πράγματα που είναι εμπρός εις τα πόδια του και εις την + μύτην του, γίνεται γελοίος όχι μόνον ενώπιον των Θρακισσών αλλά και + όλου του λαού, διότι πίπτει εις πηγάδια και εις διαφόρους δυσκολίας + ένεκα της αμαθείας του, και τότε η εντροπή του είναι τρομερά, διότι + προξενεί εντύπωσιν αβελτηρίας. Διότι και εις τας ύβρεις δεν έχει + συνήθειαν ποτέ να υβρίζη κανένα, αφού δεν γνωρίζει κανέν σφάλμα + κανενός, επειδή δεν τους εσπούδασε. Επειδή λοιπόν δεν έχει να ειπή + τίποτε, γίνεται γελοίος. Και πάλιν εις τους επαίνους και τα καυχήματα + των άλλων φανερώνεται ότι γελά όχι προσποιητώς αλλά πραγματικώς και + φαίνεται ότι είναι ακριτολόγος. Διότι και όταν ακούη να εγκωμιάζεται + ηγεμών ή βασιλεύς νομίζει ότι ακούει να καλοτυχίζουν κανένα + χοιροβοσκόν ή ποιμένα, διότι αρμέγει πολύ γάλα. Νομίζει μάλιστα ότι + αυτοί οι βασιλείς βόσκουν ένα ζώον δυστροπώτερον και επιφοβώτερον από + εκείνα και επειδή δεν έχουν καιρόν να παιδευθούν, γίνονται κατ' + ανάγκην όχι ολιγώτερον αγροίκοι και απαίδευτοι από τους βοσκούς. Όταν + πάλιν ακούση περί κτημάτων ότι κάποιος θαυμάζεται, διότι έχει + περισσότερα από δέκα χιλιάδες στρέμματα, αυτός νομίζει ότι είναι πολύ + ολίγα διότι συνηθίζει να τα συγκρίνη προς όλην την γην. Προ πάντων δε + όταν επαινούν την καταγωγήν και λέγουν ότι είναι ευγενής όστις + αποδείξη ότι έχει επτά πάππους πλουσίους, αυτός νομίζει ότι δεν + βλέπουν διόλου μακράν, όταν επαινούν, και ότι ένεκα της αμαθείας των + δεν είναι εις θέσιν να ρίπτουν εκάστοτε βλέμμα εις το όλον, ούτε να + υπολογίσουν, ότι πάππους και προγόνους έχει ο καθείς πολλάς χιλιάδας + και εις το διάστημα αυτό αναρίθμητοι υπήρξαν πλούσιοι και πτωχοί + βασιλείς και δούλοι βάρβαροι και Έλληνες πολλάκις διά τον καθένα. + Όσοι όμως υπερηφανεύονται, διότι έχουν κατάλογον είκοσι πέντε + προγόνων και αναβιβάζουν την καταγωγήν των εις τον Ηρακλέα του + Αμφιτρύωνος, φαίνονται εις αυτό παράξενοι διά την μικρολογίαν των, + Ότι όμως από τον υιόν του Αμφιτρύωνος και άνω υπήρχε άλλος εικοστός + πέμπτος πρόγονος και από εκείνον άλλος πεντηκοστός και ήτο καθώς τον + έκαμε η τύχη του, γελά διότι δεν ημπορούν να το υπολογίσουν και να + αποδιώξουν την χαυνότητα από την ανόητον ψυχήν των. Εις όλα αυτά + λοιπόν ο τοιούτος περιπαίζεται από τον λαόν, διότι εις το ένα ζήτημα + ημπορεί να υπερηφανεύεται, καθώς φαίνεται, ενώ όσα είναι εμπρός εις + τους πόδας του, τα αγνοεί και έχει απορίας εις έκαστον από αυτά. + +Θεόδωρος. + Λέγεις εντελώς πράγματα, που συμβαίνουν, καλέ Σωκράτη. + +Σωκράτης. + Όταν όμως, φίλε μου, σύρη ο ίδιος κανένα εις το δικαστήριον και του + επιτρέψη κανείς να αφήση κατά μέρος την μικροσυζήτησιν: Όχι, εγώ + αδικώ εσέ, όχι, συ αδικείς εμέ, και να υψωθή εις την εξέτασιν της + καθ' αυτό δικαιοσύνης και αδικίας διά να εύρη τι διαφέρουν αυτά το έν + από το άλλο και από όλα τα άλλα πράγματα, ή από την μικροσυζήτησιν, + αν ο βασιλεύς είναι ευτυχής, διότι έχει πολύ χρήμα, να υψωθή εις την + εξέτασιν της βασιλείας και εν γένει της ανθρωπίνης ευτυχίας, ή + αθλιότητος, διά να εύρη τι είναι το καθέν από αυτά και με ποίον + τρόπον αρμόζει εις την φύσιν του ανθρώπου το μεν έν από αυτά να το + αποκτήση, το δε άλλο να το αποφύγη, θριαμβεύει. Όταν πάλιν περί όλων + αυτών γίνη ανάγκη να ομιλήση ο μικρόψυχος εκείνος και οξύθυμος και + δικανικός, αυτός πάλιν κάμνει τα αντίστροφα. Διότι ζαλίζεται ωσάν + κρεμασμένος υψηλά και βλέπει με βλέμμα μετεωρισμένον και επειδή είναι + ασυνήθιστος και αδημονεί και απορεί και τραυλίζει, δεν λέγω ότι + γίνεται γελοίος εις τας Θρακίσσας ούτε και εις κανένα άλλον + απαίδευτον, διότι αυτό δεν το εννοούν, γίνεται όμως γελοίος εις τους + λαβόντας αντίθετον ανατροφήν από την ανδραποδώδη. Ιδού λοιπόν ο + χαρακτήρ ενός εκάστου από αυτούς τους δύο, καλέ Θεόδωρε, ο μεν ένας + ανετράφη πραγματικώς με ελευθερίαν και με άνεσιν, τον οποίον ακριβώς + ονομάζεις φιλόσοφον, και δεν θεωρεί προσβολήν να τον νομίζουν + μωρόπιστον και ότι δεν αξίζει τίποτε, όταν περιεπλεχθή εις υπηρεσίας + δουλικάς, λόγου χάριν να μη γνωρίζη να δέση ένα στρωματόδεμα, ή να + κατασκευάζη ένα νόστιμον φαγητόν, ή να ειπή δύο έξυπνα λόγια. Ο άλλος + πάλιν όλα αυτά ημπορεί να τα εκτελέση επιτηδείως και ταχέως, δεν + ημπορεί όμως να ενδυθή με επιτηδειότητα ελευθέρου ανθρώπου, ουδέ + εγνώρισε την αρμονίαν των λόγων, διά να εξυμνήση την αληθινήν ζωήν + των θεών και των ανθρώπων που ευτυχούν. + +Θεόδωρος. + Εάν, καλέ Σωκράτη, οι λόγοι σου έπειθαν όλους καθώς εμέ, θα + επληθύνετο η ειρήνη εις τον κόσμον και θα ήτο μικροτέρα η δυστυχία. + +Σωκράτης. + Και όμως ούτε να εξαλειφθή το κακόν είναι δυνατόν, καλέ Θεόδωρε, + διότι είναι ανάγκη να υπάρχει πάντοτε μία αντίθεσις προς το αγαθόν + ούτε πάλιν ημπορεί να έχη θέσιν μεταξύ των θεών, αλλά μόνον εις την + θνητήν φύσιν και εις τούτον τον τόπον περιφέρεται εξ ανάγκης. Διά + τούτο πρέπει να προσπαθήσωμεν να φύγωμεν το γρηγορώτερον από τον + κόσμον τούτον εις εκείνον. Φυγή δε είναι το να γίνωμεν όσον το + δυνατόν όμοιοι με τον θεόν, η δε ομοίωσις συνίσταται εις το να + γίνωμεν δίκαιοι και ευσεβείς μαζί με την φρόνησιν. Αλλά βεβαίως, φίλε + μου, δεν είναι τόσον εύκολον να πείση κανείς άλλον, ότι όχι διά τους + λόγους διά τους οποίους λέγει ο λαός πρέπει να αποφεύγη το πονηρόν + και να ζητή την αρετήν, δηλαδή διά να φαίνεται ότι δεν είναι κακός, + αλλά αγαθός. Διότι αυτά μου φαίνονται ότι είναι φλυαρία γραϊδίων, η + δε αλήθεια είναι η εξής: ο θεός δεν είναι άδικος με κανένα τρόπον εις + καμμίαν περίστασιν, αλλ' όσον το δυνατόν είναι δίκαιος εις την + εντέλειαν, και κανέν άλλο πράγμα δεν είναι ομοιότερον με αυτόν, παρά + εκείνος από ημάς ο οποίος θα γίνη δίκαιος εις την εντέλειαν. Αυτό + είναι εκείνο το οποίον κάμνει ένα άνθρωπον πραγματικώς θαυμάσιον, και + πάλιν ουτιδανόν και άνανδρον. Διότι η μεν γνώσις αυτού είναι αληθινή + σοφία και αρετή, η δε άγνοια είναι φανερά αμάθεια και κακία. Αι άλλαι + όμως φαινομενικαί ικανότητες και σοφίαι εις μεν την διαχείρισιν των + πολιτικών είναι βάρος εις τους άλλους, εις δε τας τέχνας είναι + χονδροειδία. Και λοιπόν εις εκείνον ο οποίος αδικεί και ομιλεί η + κάμνει ασεβή πράγματα, το καλλίτερον είναι να μη τον θεωρήσωμεν + τρομερόν εις την πανουργίαν. Διότι αυτοί ευχαριστούνται να ακούουν + τοιαύτην κατηγορίαν και νομίζουν ότι δεν είναι φλύαροι, αφού άλλως + είναι βάρος της γης, αλλά ότι είναι άνθρωποι καθώς πρέπει να είναι + εις μίαν πόλιν όσοι θέλουν να σωθούν. Πρέπει λοιπόν να ειπούμεν την + αλήθειαν, ότι δηλαδή τόσον περισσότερον είναι ό,τι δεν υποθέτουν, + όσον περισσότερον δεν το γνωρίζουν. Διότι αγνοούν την ζημίαν της + αδικίας, την οποίαν διόλου δεν πρέπει να αγνοή κανείς. Διότι αδικία + δεν είναι αυτό που νομίζεται συνήθως, δηλαδή οι δαρμοί και οι + θάνατοι, τα οποία πολλάκις τα παθαίνουν όσοι δεν είναι άδικοι, αλλά + εκείνη την οποίαν είναι αδύνατον να την αποφύγουν. + +Θεόδωρος. + Ποίαν λοιπόν εννοείς; + +Σωκράτης. + Υπάρχουν, φίλε μου, δύο πρότυπα δείγματα εις την φύσιν, το θείον το + οποίον είναι ευτυχέστατον και ο αντίθεος ο οποίος είναι ο αθλιώτατος + και όμως δεν τα βλέπουν και από την ηλιθιότητά των και την + υπερβολικήν ανοησίαν των χωρίς να το αισθάνωνται γίνονται όμοιοι με + τον δεύτερον από τα άδικα έργα των και ανόμοιοι με το πρώτον. Δι' + αυτό λοιπόν πληρώνουν τα αντίποινα εν όσω ζουν ζωήν ανάλογον με αυτόν + που ομοιάζουν. Και αν ελέγαμεν εις αυτούς ότι, αν δεν αποκηρύξουν την + επιτηδειότηταν, όταν θα αποθάνουν, δεν θα τους δεχθή εκείνος ο + καθαρός από το κακόν τόπος και ότι εις την παρούσαν ζωήν πάντοτε θα + απολαμβάνουν τα ανάλογα προς την διαγωγήν των, κακοί αυτοί με άλλους + κακούς συντρόφους, τότε προ πάντων θα φανούν τρομεροί και πανούργοι + ως να τους τα λέγη αυτά κανείς ανόητος. + +Θεόδωρος. + Πολύ ορθά, Σωκράτη μου. + +Σωκράτης. + Το γνωρίζω αγαπητέ μου φίλε. Ένα πράγμα όμως συμβαίνει εις αυτούς, + δηλαδή αν γίνη ανάγκη ατομικώς να δώσουν και να λάβουν τον λόγον δι' + εκείνους τους οποίους κατακρίνουν και δεχθούν αξιοπρεπώς να + υπομείνουν πολύν χρόνον και να μη φύγουν ανάνδρως, τότε παραδόξως, + φίλε μου, εις το τέλος δεν αρέσουν οι ίδιοι τον εαυτόν των, δι' όσα + λέγουν, και όλη των εκείνη η ρητορική μαραίνεται, ώστε να μην έχουν + καμμίαν διαφοράν από μικρά παιδιά. Και αυτά μεν, επειδή είναι έξω της + υποθέσεως, ας τα αφήσωμεν. Άλλως θα συσσωρευθούν πολλά διαρκώς και θα + κατακαλύψουν τον λόγον, τον οποίον αρχίσαμεν. Ώστε ας έλθωμεν εις τα + προηγούμενα, αν είσαι σύμφωνος και συ. + +Θεόδωρος. + Καλέ Σωκράτη, εγώ ευχαριστούμαι πολύ να ακούω τοιαύτα ζητήματα, διότι + είναι ευκολώτερον εις την γεροντικήν μου ηλικίαν να παρακολουθώ, εάν + όμως συ θέλης, ας επανέλθωμεν εις τα πρώτα πάλιν. + +Σωκράτης. + Δεν εφθάσαμεν λοιπόν εις το μέρος εκείνο του λόγου, εις το οποίον + ελέγαμεν ότι όσοι παραδέχονται ότι τα όντα μετακινούνται και ότι + εκείνο το οποίον νομίζει έκαστος, αυτό και υπάρχει δι' εκείνον ο + οποίος το νομίζει, εις όλα μεν τα άλλα και προ πάντων εις τα δίκαια + είναι πρόθυμοι να διισχυρίζωνται ότι ωρισμένως όσα νομοθετήση μία + πόλις, αφού τα εγκρίνη, αυτά είναι και δίκαια δι' αυτήν που τα + ενομοθέτησε, εφ' όσον μένουν; Ως προς το αγαθόν όμως ουδείς είναι + τόσον ανδρείος ώστε να τολμά να διισχυρίζεται ότι και όσα νομίση + ωφέλιμα η πόλις και τα νομοθετήση, είναι ωφέλιμα όσον χρόνον μένουν. + Εκτός εάν απλώς λέγωμεν το όνομα. Αλλά τούτο πάλιν θα ήτο εμπαιγμός + δι' όσα λέγομεν. Δεν είναι έτσι; + +Θεόδωρος. + Βεβαιότατα. + +Σωκράτης. + Όστε ας μην ομιλούμεν διά το όνομα αλλά διά το πράγμα, το οποίον + εκφράζει το όνομα. + +Θεόδωρος. + Μάλιστα, ας μην ομιλούμεν. + +Σωκράτης. + Αλλά το πράγμα το οποίον εκφράζει το όνομα, έχει υπ' όψει της η πόλις + όταν νομοθετή, και όσον της είναι δυνατόν κάμνει όλους τους νόμους + ωφελιμωτάτους διά τον εαυτόν της. Ή νομίζεις ότι βλέπει εις άλλο + τίποτε όταν νομοθετή; + +Θεόδωρος. + Διόλου μάλιστα. + +Σωκράτης. + Αί λοιπόν, άραγε επιτυγχάνει πάντοτε ή σφάλλει εις πολλά πράγματα + εκάστη πόλις; + +Θεόδωρος. + Εγώ νομίζω ότι εις πολλά σφάλλει. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν τα ίδια θα τα παραδεχθή έκαστος πολύ ευκολώτερον, εάν + κανείς ερωτήση περί ολοκλήρου του είδους εις το οποίον ανήκει και το + ωφέλιμον, νομίζω δε ότι εις τούτο ανήκει και ο μέλλων χρόνος. Διότι + όταν νομοθετούμεν θέτομεν τους νόμους διά να είναι ωφέλιμοι εις τον + κατόπιν χρόνον, αυτό δε πολύ καλά ημπορούμεν να το ονομάσωμεν μέλλον. + +Θεόδωρος. + Βεβαιότατα. + +Σωκράτης. + Εμπρός λοιπόν ας ερωτήσωμεν τον Πρωταγόραν ή κανένα από τους οπαδούς + του. Δεν λέγετε σεις, κύριε Πρωταγόρα, ότι όλων των πραγμάτων ο πήχυς + που τα μετρά είναι ο άνθρωπος, δηλαδή των λευκών, των βαρέων, των + ελαφρών και όλων ανεξαιρέτως των τοιούτων, διότι έχει εντός του το + κριτήριον δι' όλα αυτά και όπως τα αισθάνεται, τοιαύτα τα νομίζει, + και τα νομίζει πραγματικά διά τον εαυτόν του. Δεν είναι έτσι; + +Θεόδωρος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Αλλ' άραγε, κύριε Πρωταγόρα, και διά τα μέλλοντα έχει εντός του το + κριτήριον, και όπως νομίζει ότι θα συμβούν, τοιαύτα πραγματικώς θα + συμβούν εις αυτόν που τα ενόμισε; Λόγου χάριν ως προς τα θερμά, εάν + κανείς αμαθής νομίση ότι θα τον πιάση θέρμη, θα έχη πραγματικώς αυτήν + την θερμότητα και αν άλλος, ιατρός όμως αυτός, ειπή το εναντίον, τότε + κατά την γνώμην ποίου από αυτούς τους δύο θα δεχθούμεν ότι θα συμβή + το μέλλον; Ή μήπως θα γίνη συμφώνως με την γνώμην και του ενός και + του άλλου και διά μεν τον ιατρόν δεν θα είναι θερμός, ουδέ + θερμασμένος, διά δε τον εαυτόν του θα είναι και τα δύο μαζί; + +Θεόδωρος. + Αυτό πραγματικώς θα ήτο κωμικόν. + +Σωκράτης. + Ακόμη δε νομίζω ότι και ως προς την γλυκύτητα ή στυφάδα την οποίαν + μέλλει να αποκτήση ο οίνος έχει κύρος η γνώμη του αμπελουργού και όχι + του κιθαριστού. + +Θεόδωρος. + Τι άλλο βεβαίως; + +Σωκράτης. + Ούτε πάλιν διά την αρμονίαν ή δυσαρμονίαν, η οποία θα συμβή εις το + μέλλον, ημπορεί να έχη καλλιτέραν γνώμην ο γυμναστής από τον + μουσικόν, πράγμα το οποίον κατόπιν και ο γυμναστικός θα το παραδεχθή + ότι είναι αρμονικόν. + +Θεόδωρος. + Όχι βεβαίως. + +Σωκράτης. + Επίσης και όστις μέλλει να κάμη το γεύμα του χωρίς να γνωρίζη + μαγειρικήν, όταν ετοιμάζεται τα φαγητόν, δεν έχει ολιγώτερον κύρος η + γνώμη του από τον μάγειρον διά την ευχαρίστησιν την οποίαν τούτο θα + προξενήση; Διότι όσον διά την ευχαρίστησιν η οποία υπάρχει ή υπήρξε, + τόρα πλέον ας παύσωμεν να φιλονεικούμεν, περί εκείνης όμως η οποία + μέλλει να νομισθή και να υπάρξη εις έκαστον τι φρονείς; άραγε είναι ο + καλλίτερος κριτής αυτός ο ίδιος διά τον εαυτόν του; Η μήπως συ, κύριε + Πρωταγόρα, δεν θα διδάξης καλλίτερα από οποιονδήποτε αναρμόδιον τι + είναι πιθανόν να συμβή εις έκαστον από ημάς εις το δικαστήριον, όσον + εξαρτάται από τους λόγους; + +Θεόδωρος. + Πραγματικώς, φίλε μου Σωκράτη, πάρα πολύ εκείνος εβεβαίωνε ότι ο + ίδιος είναι εις αυτό ανώτερος από όλους. + +Σωκράτης. + Και έκαμνε καλά μα τον Δία, αγαπητέ μου φίλε. Άλλως βεβαίως κανείς + δεν θα εκάθητο να συζητή μαζί του και να πληρώνη τόσον πολύ χρήμα, + εάν δεν κατέπειθε τους συνομιλητάς του, ότι και εκείνο το οποίον εις + το μέλλον θα υπάρξη και θα νομισθή ούτε μάντις ούτε άλλος κανείς + ημπορεί να το κρίνη καλύτερον από τον εαυτόν του. + +Θεόδωρος. + Πολύ ορθά. + +Σωκράτης. + Αί λοιπόν και αι νομοθεσίαι και το ωφέλιμον δεν ανήκουν εις το + μέλλον, και δεν ομολογεί πας τις ότι κατ' ανάγκην πολλάκις μία πόλις, + η οποία θέτει νόμους, δεν επιτυγχάνει το ωφελιμώτερον από όλα; + +Θεόδωρος. + Πολύ μάλιστα. + +Σωκράτης. + Επομένως δικαίως ημπορούμεν να ειπούμεν εις τον διδάσκαλόν σου, ότι + είναι ηναγκασμένος να παραδεχθή ότι υπάρχει σοφώτερος ένας άλλος από + κάθε άλλον, και ο σοφώτερος αυτός βεβαίως είναι ο πήχυς που μετρά τα + πράγματα. Εγώ όμως ο αμαθής δεν υπάρχει η παραμικρά ανάγκη να γίνω + πήχυς καθώς με ηνάγκαζε να γίνω με το καλό και με την βίαν ο λόγος + τον οποίον είπα με το μέρος εκείνου. + +Θεόδωρος. + Μου φαίνεται, καλέ Σωκράτη, ότι με αυτά περισσότερον εξελέγχεται + ψευδής ο λόγος του, ο οποίος όμως εξελέγχεται και με το ότι + παραδέχεται ως εγκύρους τας γνώμας των άλλων, διότι αύται + απεδείχθησαν ότι δεν παραδέχονται κατ' ουδένα τρόπον αληθείς τους + λόγους εκείνου. + +Σωκράτης. + Και με άλλους πολλούς τρόπους, καλέ Θεόδωρε, είναι εύκολον να + εξελεχθή το ότι δεν είναι αληθινή η γνώμη του καθενός. Αλλά ως προς + τα πάθη τα οποία συμβαίνουν εις έκαστον, από τα οποία προέρχονται αι + αισθήσεις και αι γνώμαι αι οποίαι τας συνοδεύουν, είναι δυσκολώτερον + να αποδείξωμεν ότι δεν είναι αληθή. Πιθανόν όμως να απατώμαι, διότι + ίσως είναι αψευδείς, και ίσως να λέγουν την αλήθειαν όσοι + διισχυρίζονται ότι είναι σαφείς και επιστημονικαί. Ώστε πιθανόν και ο + Θεαίτητος απ' εδώ να μη απέτυχε, όταν είπε ότι είναι το ίδιον πράγμα + η αίσθησις και η επιστήμη. Δι' αυτό λοιπόν πρέπει να πλησιάσωμεν + περισσότερον εις το ζήτημα, καθώς το επέβαλλε ο λόγος τον οποίον είπα + υπερασπιζόμενος τον Πρωταγόραν, και να ερευνήσωμεν αυτήν την + κινουμένην ουσίαν, αν λέγει τίποτε το ορθόν ή είναι σαθρά. + Τουλάχιστον περί αυτής έως τόρα δεν έγινε μικρός πόλεμος ούτε μεταξύ + ολίγων ανθρώπων. + +Θεόδωρος. + Πολύ απέχει του να είναι μικρά, εις την Ιωνίαν μάλιστα, διαρκώς + μεγαλόνει. Διότι οι φίλοι του Ηρακλείτου με μεγάλην ανδρείαν δίδουν + τα έξοδα προς χάριν αυτού του λόγου. + +Σωκράτης. + Δι' αυτό, φίλε Θεόδωρε, ακόμη περισσότερον είναι ανάγκη να εξετάσωμεν + και μάλιστα από την αρχήν, πώς την υποστηρίζουν οι ίδιοι. + +Θεόδωρος. + Βεβαιότατα. Διότι, φίλε μου Σωκράτη, δι' αυτούς τους λόγους του + Ηρακλείτου, ή καθώς συ λέγεις του Ομήρου και των άλλων ακόμη + αρχαιοτέρων, όσοι ευρίσκονται εις τα μέρη της Εφέσου και καυχώνται + ότι είναι έμπειροι οι ίδιοι μεν δεν είναι ικανοί να συζητήσουν + καλλίτερον από τους εξωφρενικούς. Διότι πραγματικώς μετακινούνται και + αυτοί καθώς λέγουν τα συγγράμματα. Το να μείνουν όμως σταθεροί εις + ένα λόγον και εις μίαν ερώτησιν και με ησυχίαν να απαντήσουν εις την + σειράν των και να ερωτήσουν και αυτοί, τούτο ολιγώτερον υπάρχει εις + αυτούς από το μηδενικόν. Ή μάλλον πολύ κάτω από το μηδέν. Διότι οι + άνθρωποι αυτοί δεν έχουν ουδέ την παραμικράν ησυχίαν. Αλλ' αν + ερωτήσης κανένα παίρνουν στο στόμα κάτι λεξείδια αινιγματώδη, ωσάν + τόξα μέσα από την φαρέτραν, και σου τα πετούν, και αν θελήσης να του + ζητήσης κανενός εξήγησιν τι είπε, θα την έχεις πάθη με άλλο λεξείδιον + με πρωτοφανή σημασίαν, και ποτέ δεν θα τελείωσης καμμίαν υπόθεσιν με + κανένα από αυτούς. Αλλ' ούτε και οι ίδιοι μεταξύ των τελειώνουν, αλλά + προσέχουν παρά πολύ να μην αφήσουν τίποτε να μείνη στερεόν, ούτε εις + τον λόγον ούτε εις τας ψυχάς των, επειδή νομίζουν, καθώς μου + φαίνεται, ότι αυτό είναι στασιμότης. Αυτοί όμως την στασιμότητα την + πολεμούν υπερβολικά, και όσον ημπορούν την εκδιώκουν από παντού. + +Σωκράτης. + Ίσως, φίλε μου Θεόδωρε, αυτούς τους ανθρώπους τους είδες μόνον την + ώραν που πολεμούν, και δεν τους επέτυχες όταν έχουν ειρήνην, διότι + δεν είναι φίλοι σου. Εγώ όμως νομίζω ότι αυτά τα λέγουν εις τους + μαθητάς των, την ώραν του σχολείου, τους οποίους θέλουν να τους + κάμουν ομοίους με τον εαυτόν των. + +Θεόδωρος. + Πού τους ευρήκαν τους μαθητάς, ευλογημένε μου; Διότι από αυτούς ουδέ + μαθητής γίνεται ο είς του άλλου, αλλά φυτρώνουν μόνοι των, + κυριευόμενοι από ενθουσιασμόν με ό,τι τύχη, και ο είς τον άλλον δεν + τον θεωρεί τίποτε. Από αυτούς λοιπόν, καθώς ήθελα να ειπώ, δεν θα + λάβης ποτέ λόγον ούτε με το καλό ούτε με την βίαν. Δι' αυτό πρέπει να + λάβωμεν εμπρός μας αυτούς τους ιδίους ωσάν ένα πρόβλημα και να τους + εξετάσωμεν. + +Σωκράτης. + Πολύ καλά το λέγεις. Λοιπόν αυτό το πρόβλημα δεν είναι αυτά τα οποία + εμάθαμεν από τους αρχαίους, οι οποίοι τα κρύπτουν από τον λαόν με + τους στίχους των, ότι δηλαδή η πηγή όλων των πραγμάτων, η οποία είναι + ο Ωκεανός και η Τηθύς, δεν είναι άλλο παρά ρεύματα και διαρκώς + κινούνται; Πράγματα τα οποία μόνον οι νεώτεροι τα λέγουν φανερά διά + να φανούν σοφώτεροι, διά να μάθουν και οι υποδηματοποιοί την σοφίαν + των και να μη νομίζουν πλέον βλακωδώς ότι άλλα μεν από τα όντα + κινούνται, άλλα δε στέκονται, αλλά να μάθουν ότι όλα κινούνται και να + τιμούν αυτούς. Παρ' ολίγον όμως να λησμονήσω, φίλε μου Θεόδωρε, ότι + άλλοι πάλιν είπαν το αντίθετον από αυτούς, παραδείγματος χάριν ότι + μένει ακίνητον εκείνο το οποίον ονομάζεται ον, και τα άλλα όσα + διισχυρίζονται οι Μέλισσοι και οι Παρμενίδαι αντιθέτως προς όλους + αυτούς, ότι δηλαδή έν είναι τα πάντα και μένει ακίνητον εις την θέσιν + του, διότι δεν υπάρχει χώρος εις τον οποίον να μετακινηθή. Λοιπόν, + φίλε μου, τι θα κάμωμεν με όλους αυτούς; Διότι ολίγον κατ' ολίγον + επροχωρήσαμεν και χωρίς να το εννοήσωμεν επέσαμεν εις το μέσον αυτών + των δύο μερών. Και αν δεν λάβωμεν τα μέτρα μας να φύγωμεν, θα + τιμωρηθουμεν καθώς εκείνοι οι οποίοι μέσα εις τας παλαίστρας παίζουν + επάνω εις την γραμμήν, και τότε τους σύρουν και από τα δύο μέρη + αντιθέτως. Δι' αυτό μου φαίνεται ότι πρέπει πρώτον να εξετάσωμεν το + έν μέρος από το οποίον αρχίσαμεν, δηλαδή αυτούς που κινούνται (!). + Και αν μεν ιδούμεν ότι λέγουν κάτι τι, τότε θα σύρωμεν τον εαυτόν μας + προς αυτούς και θα προσπαθήσωμεν να ξεφύγωμεν από τους άλλους. Εάν + όμως ιδούμεν ότι το αντίθετον κόμμα των ενιζόντων, λέγει αληθέστερα, + τότε θα τρέξωμεν πάλιν με το μέρος αυτών, φεύγοντες από εκείνους οι + οποίοι κινούν τα ακίνητα. Αν δε πάλιν και οι δύο φανούν ότι δεν + λέγουν τίποτε ορθόν, τότε θα είμεθα γελοίοι (!), αφού ημείς που + είμεθα μηδαμινοί νομίζομεν ότι κάτι λέγομεν, αυτούς δε που είναι + παμπάλαιοι και πάνσοφοι άνθρωποι τους αποδοκιμάζομεν. Πρόσεξε λοιπόν, + φίλε Θεόδωρε, αν συμφέρει να προχωρήσωμεν εις τόσον μεγάλον κίνδυνον. + +Θεόδωρος. + Βεβαίως δεν είναι διόλου υποφερτόν, Σωκράτη μου, να μη συσκεφθώμεν τι + λέγουν τα κόμματα αυτών των ανθρώπων. + +Σωκράτης. + Τότε βέβαια πρέπει να σκεφθώμεν, αφού συ είσαι πρόθυμος. Εγώ λοιπόν + νομίζω ότι ως προς την κίνησιν η αρχή της σκέψεως είναι να εύρωμεν, + τι εννοούν όταν λέγουν ότι τα πάντα κινούνται. Θέλω δε να ειπώ το + εξής: Άραγε ένα είδος κινήσεως παραδέχονται, ή δύο, καθώς νομίζω εγώ, + αλλά ας μη το νομίζω μόνον εγώ αλλά και συ λάβε μέρος, διά να + υποφέρωμεν το βάρος μαζί, αν γίνη ανάγκη. Λοιπόν λέγε: άραγε δεν + ονομάζεις κίνησιν όταν ένα πράγμα αλλάζη τόπον ή και στρέφεται εις + τον ίδιον τόπον; + +Θεόδωρος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Τούτο λοιπόν ας το θεωρήσωμεν έν είδος κινήσεως. Όταν όμως μένη μεν + εις τον ίδιον τόπον, αλλά γηράσκη, ή γίνεται μαύρον από λευκόν, ή + σκληρόν από μαλακόν, ή παθαίνη καμμίαν άλλην μεταβολήν, άραγε δεν + αξίζει να το ονομάσωμεν αυτό δεύτερον είδος κινήσεως; + +Θεόδωρος. + Εγώ τουλάχιστον αυτό φρονώ. + +Σωκράτης. + Και βέβαια είναι λογικόν. Λοιπόν αυτά τα δύο είδη της κινήσεως + παραδέχομαι, την μεταβολήν και την μεταφοράν. + +Θεόδωρος. + Πολύ ορθά λέγεις. + +Σωκράτης. + Αφού λοιπόν διαιρέσαμεν την κίνησιν εις δύο, τόρα ας συζητήσωμεν με + αυτούς που λέγουν ότι τα πάντα κινούνται και ας τους ερωτήσωμεν: + Άραγε παραδέχεσθε ότι όλα κινούνται με τας δύο κινήσεις, δηλαδή ότι + συγχρόνως μεταφέρονται και μεταβάλλονται, ή άλλο μεν με τας δύο + κινήσεις, άλλο όμως με μίαν; + +Θεόδωρος. + Μα τον Δία εγώ δεν ημπορώ να απαντήσω. Νομίζω όμως ότι θα παραδεχθούν + ότι όλα κινούνται και με τας δύο κινήσεις. + +Σωκράτης. + Αλλέως, φίλε μου, θα παραδεχθούν ότι κινούνται και στέκονται + συγχρόνως, και τότε τόσον είναι ορθόν να ειπούν ότι όλα κινούνται, + όσον και ότι όλα στέκονται. + +Θεόδωρος. + Πολύ ορθά ομιλείς. + +Σωκράτης. + Αφού λοιπόν πρέπει όλα να κινούνται, η δε ακινησία να μην υπάρχη εις + κανέν, τότε βεβαίως όλα κινούνται με όλην την κίνησιν διαρκώς. + +Θεόδωρος. + Είναι ανάγκη. + +Σωκράτης. + Πρόσεξε λοιπόν, σε παρακαλώ, εις το εξής: Δεν ελέγαμεν ότι την + γέννησιν της θερμότητος και της λευκότητος και οποιουδήποτε άλλου από + τα όμοια, αυτοί την εξηγούν ούτω πως, ότι δηλαδή έκαστον από αυτά + μεταφέρεται μαζί με την αίσθησιν μεταξύ του ενεργητικού και του + παθητικού, και το μεν παθητικόν γίνεται αισθητόν και όχι πλέον + αίσθησις, το δε ενεργητικόν γίνεται έν ωρισμένον είδος και όχι + γενικώς ποιότης; Ίσως όμως η ποιότης σου φαίνεται παράδοξον όνομα και + συγχρόνως δεν εννοείς το πράγμα με αυτήν την γενικήν έκφρασιν. Ώστε + άκουσε χωριστά τα μέρη του. Δηλαδή το ενεργητικόν δεν γίνεται ούτε + θερμότης ούτε λευκότης, αλλά θερμόν και λευκόν και τα άλλα ομοίως. + Διότι ενθυμείσαι βεβαίως ότι αυτό ελέγαμεν και προηγουμένως, ότι + δηλαδή κανέν δεν είναι έν μόνον του, ούτε πάλιν το ενεργητικόν ή + παθητικόν, αλλά από αυτά τα δύο, αφού πλησιάσουν μεταξύ των, + γεννώνται αι αισθήσεις και τα αισθητά και άλλα μεν αποκτούν μίαν + ωρισμένην ποιότητα, άλλα δε την αίσθησιν αυτής. + +Θεόδωρος. + Πώς δεν το ενθυμούμαι; + +Σωκράτης. + Και λοιπόν τα άλλα μεν, ας τα αφήσωμεν κατά μέρος, χωρίς να + σκοτιζώμεθα αν τα λέγουν κατά τον ένα ή τον άλλον τρόπον. Εκείνο όμως + χάριν του οποίου τα λέγομεν, ας προσέχωμεν όταν τους ερωτούμεν: + Κινούνται και ρέουν, λέγετε, τα πάντα; Δεν είναι έτσι; + +Θεόδωρος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Άραγε όχι με τας δύο κινήσεις, τας οποίας διεκρίναμεν, δηλαδή με την + μεταφοράν και με την μεταβολήν; + +Θεόδωρος. + Πώς όχι; αφού πρόκειται να είναι τελεία η κίνησίς των; + +Σωκράτης. + Λοιπόν εάν μόνον μετεφέροντο χωρίς να μεταβάλλωνται, θα ημπορούσαμεν + ίσως να ειπούμεν ποίου είδους είναι αυτά τα οποία ρέουν, όταν + μεταφέρονται. Ή όχι; + +Θεόδωρος. + Πολύ ορθά. + +Σωκράτης. + Αφού όμως δεν παραδεχόμεθα ούτε αυτό ως μόνιμον, ότι δηλαδή + μεταφέρεται ως λευκόν αυτό που ρέει, αλλά ότι μεταβάλλεται, ώστε να + υπάρχη ροή και αυτού του ιδίου, δηλαδή της λευκότητος, και μεταβολή + αυτού εις άλλο χρώμα, άραγε διά να μη αποδειχθή ότι μένει με αυτό το + χρώμα, είναι ποτέ δυνατόν να του αποδώσωμεν ένα οιονδήποτε χρώμα, + ώστε να είναι ορθός ο χαρακτηρισμός του; + +Θεόδωρος. + Πού να ευρεθή τοιούτον μηχάνημα, καλέ Σωκράτη, δι' αυτό το χρώμα ή + διά κανέν άλλο από αυτά, αφού διαρκώς την ώραν που το λέγομεν + ξεφεύγει, διότι είπαμεν ότι ρέει διαρκώς; + +Σωκράτης. + Και τι θα απαντήσωμεν δι' οποιανδήποτε αίσθησιν, λόγου χάριν την + όρασιν ή την ακοήν; μένει ποτέ εντός αυτής το να βλέπη ή να ακούη; + +Θεόδωρος. + Βεβαίως δεν μένει, αφού τα πάντα κινούνται. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν δεν έχομεν δικαίωμα να την χαρακτηρίσωμεν ούτε ως όρασιν + περισσότερον παρά έλλειψιν οράσεως, ούτε ως άλλην καμμίαν αίσθησιν + περισσότερον παρά έλλειψιν αυτής, αφού όλα κινούνται απολύτως. + +Θεόδωρος. + Όχι βέβαια. + +Σωκράτης. + Και όμως η αίσθησις είναι επιστήμη, καθώς είπαμεν εγώ και + ο Θεαίτητος. + +Θεόδωρος. + Το είπατε αυτό. + +Σωκράτης. + Επομένως δεν απαντήσαμεν περισσότερον διά την επιστήμην παρά διά την + έλλειψιν επιστήμης, όταν μας ερώτησαν τι είναι επιστήμη. + +Θεόδωρος. + Αυτό εκάματε, καθώς φαίνεται. + +Σωκράτης. + Ωραία διόρθωσις της απαντήσεώς μας είναι αυτή, που εφάνημεν πρόθυμοι + να αποδείξωμεν ότι τα πάντα κινούνται, διά να φανή πλέον ορθή εκείνη + η απάντησις(!). Και όμως καθώς φαίνεται, εάν όλα κινούνται, πάσα + απάντησις, δι' οτιδήποτε απαντά κανείς, αποδεικνύεται ορθή, είτε + ειπής ότι είναι ούτω πως είτε ότι δεν είναι, και μάλιστα αν θέλης + ειπέ το καλλίτερον ότι γίνεται, διά να μη παραστήσωμεν τον εαυτόν μας + ως ακίνητον με τον λόγον μας. + +Θεόδωρος. + Πολύ ορθά ομιλείς. + +Σωκράτης. + Με την εξαίρεσιν βέβαια, καλέ Θεόδωρε, ότι εγώ δεν είπα και ούτω πως + και όχι ούτω πως. Και πραγματικώς και αυτό το ούτω πως δεν πρέπει να + το λέγωμεν, διότι τότε δεν είναι δυνατόν να κινήται αυτό το ούτω πως + (!). Ούτε πάλιν πρέπει να λέγωμεν: όχι ούτω πως, διότι και αυτό δεν + θα εκινείτο. Αλλά άλλην καμμίαν λέξιν πρέπει να νομοθετήσουν αυτοί οι + οποίοι λέγουν αυτήν την θεωρίαν, διότι τόρα δεν υπάρχει κατάλληλος + λέξις διά την υπόθεσίν των εκτός ίσως το: με κανένα τρόπον (!). Προ + πάντων όμως ίσως τούτο αρμόζει εις αυτούς, διότι είναι απεριόριστον + (!)(7). + +Θεόδωρος. + Πραγματικώς αυτή η γλώσσα είναι η αρμοδιωτέρα δι' αυτούς. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν; φίλε Θεόδωρε, και από τον επιστήθιον σου φίλον είμεθα + απηλλαγμένοι, και πλέον δεν δεχόμεθα τον λόγον του, ότι δηλαδή πας + άνθρωπος είναι πήχυς όλων των πραγμάτων, εκτός εάν είναι κανείς + φρόνιμος. Και την επιστήμην δεν την παραδεχόμεθα ως αίσθησιν διά της + μεθόδου της κινήσεως των πάντων, εκτός εάν μας ειπή άλλο τίποτε ο + Θεαίτητος απ' εδώ. + +Θεόδωρος. + Έξοχα το είπες, Σωκράτη μου. Διότι τόρα, που έλαβαν τέλος αυτά, + πρέπει και εγώ κατά την συμφωνίαν μας να απαλλαχθώ από το να απαντώ + εις εσέ, αφού πλέον έλαβε τέλος η συζήτησίς μας διά τον λόγον του + Πρωταγόρου. + +Θεαίτητος. + Μη, σας παρακαλώ, καλέ Θεόδωρε, πριν τόρα πάλιν ο Σωκράτης και συ + ερωτήσετε εκείνους, οι οποίοι λέγουν ότι το παν μένει ακίνητον, καθώς + προ ολίγου είχατε σκοπόν. + +Θεόδωρος. + Συ που είσαι νέος, καλέ Θεαίτητε, διδάσκεις ημάς τους γεροντοτέρους + να κάμνωμεν αδικίαν και να παραβαίνωμεν τας συμφωνίας; Τότε λοιπόν + ετοιμάσου, διά να δώσης λόγον διά τα επίλοιπα εις τον Σωκράτη. + +Θεαίτητος. + Εάν θέλη, διατί όχι. Εγώ, σε βεβαιώ, ευχαριστούμαι να τον ακούω, όταν + ομιλή δι' όσα λέγω εγώ. + +Θεόδωρος. + Ιππικόν άνδρα προκαλείς εις την πεδιάδα, όταν προκαλής τον Σωκράτην + εις την συζήτησιν. Ερώτα τον λοιπόν και θα ακούσης. + +Σωκράτης. + Ναι, αλλά εγώ, φίλε Θεόδωρε, δεν έχω σκοπόν να ακούσω τον Θεαίτητον + εις ό,τι αυτός επιβάλλει. + +Θεόδωρος. + Διατί άραγε δεν θα τον ακούσης; + +Σωκράτης. + Διότι τον Μέλισσον και τους άλλους οι οποίοι λέγουν ότι το παν είναι + έν ακίνητον, και αυτούς μεν τους εντρέπομαι μήπως τους εξετάσωμεν με + βαναυσότητα, αλλά πάλιν δεν τους εντρέπομαι περισσότερον από τον + Παρμενίδην ο οποίος είναι μόνος. Ο Παρμενίδης όμως μου φαίνεται, + καθώς λέγει ο Όμηρος (8), ότι είναι συγχρόνως σεβαστός και τρομερός. + Διότι εγώ εσχετίσθην αυτόν τον άνθρωπον, όταν ήμην πολύ νέος, ενώ + αυτός ήτο γέρων, και μου εφάνη ότι έχει βαθύτητα όλως διόλου ασυνήθη. + Δι' αυτό φοβούμαι μήπως ημείς και τους λόγους του δεν εννοούμεν και + πολύ περισσότερον απέχομεν να εννοήσωμεν τι είχε εις τον νουν του, + όταν έλεγε αυτούς. Και το κυριώτερον, εκείνο διά το οποίον ακριβώς + αρχίσαμεν την συζήτησιν μας, δηλαδή τι πράγμα είναι άραγε η επιστήμη, + φοβούμαι μήπως αυτό μείνη ανεξέταστον, διότι διαρκώς μας έρχονται + πατινάδες από λόγους, εάν έχη κανείς καιρόν να τους ακούη. Άλλως τε + και αυτός ακόμη τον οποίον εστήσαμεν έχει τόσον ατελείωτον έκτασιν, + ώστε αν μεν το εξετάσωμεν παρέργως, θα αναξιοπαθήση, εάν δε όσον + χρειάζεται, θα παραταθή και χάνεται πλέον το ζήτημα της επιστήμης. + Από αυτά όμως δεν πρέπει να γίνη ούτε το έν ούτε το άλλο, αλλά πρέπει + ημείς να προσπαθήσωμεν να ελευθερώσωμεν τον Θεαίτητον από όσα + εγκυμονεί διά την επιστήμην. + +Θεόδωρος. + Βέβαια, αφού το θέλεις, αυτό πρέπει να γίνη. + +Σωκράτης. + Λοιπόν, φίλε Θεαίτητε, τόσον μόνον πρόσεξε ως προς εκείνα τα οποία + είπαμεν. Δηλαδή απήντησες ότι η αίσθησις είναι επιστήμη. Δεν είναι + έτσι; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Εάν λοιπόν σε ερωτήση κανείς: Με τι βλέπει τα λευκά ο άνθρωπος και με + τι ακούει τους οξείς και βαρείς ήχους; Νομίζω ότι θα έλεγες με τα + μάτια του και με τα αυτιά του. + +Θεαίτητος. + Βεβαιότατα. + +Σωκράτης. + Συνήθως η πρόχειρος χρήσις των ονομάτων και των βημάτων άνευ της + ακριβούς εξετάσεως δεν είναι αγένεια, αλλά μάλλον το αντίθετον από + αυτό είναι δουλοπρεπές. Κάποτε όμως είναι και αναγκαίον, καθώς λόγου + χάριν τόρα είναι ανάγκη να προσέξωμεν εις την απάντησιν που έδωκες, + κατά τι δεν είναι ορθή. Πρόσεξε να ιδής, ποία είναι ορθοτέρα + απάντησις; Εκείνο με το οποίον βλέπομεν είναι οφθαλμός, ή εκείνο διά + μέσου του οποίου βλέπομεν; Και πάλιν εκείνο με το οποίον ακούομεν + είναι αυτί, ή εκείνο διά μέσου του οποίου ακούομεν; + +Θεαίτητος. + Εκείνα διά μέσου των οποίων αισθανόμεθα ένα πράγμα, μου φαίνεται + περισσότερον, καλέ Σωκράτη, παρά με τα οποία αισθανόμεθα. + +Σωκράτης. + Διότι βεβαίως, παιδί μου, θα ήτο φρίκη εάν είχαμεν εντός μας + εγκαθέτους πολλάς αισθήσεις, ως να είμεθα δούρειοι ίπποι, και δεν + συγκεντρούνται όλα αυτά εις μίαν γνώσιν, είτε θέλεις να την ονομάσης + αυτήν ψυχήν, είτε οτιδήποτε άλλο, με την οποίαν αισθανόμεθα ημείς διά + μέσου αυτών ως άλλων οργάνων, όσα είναι αισθητά. + +Θεαίτητος. + Πραγματικώς τούτο μου φαίνεται ορθότερον παρά εκείνο. + +Σωκράτης. + Αλλ' άραγε διά ποίον λόγον σου λέγω αυτάς τας λεπτολογίας; Διά να + ιδούμεν αν υπάρχει έν και το αυτό πράγμα, με το οποίον ημείς διά + μέσου μεν των οφθαλμών μας φθάνομεν έως εις τα λευκά και τα μαύρα, + διά μέσου δε των άλλων αισθήσεων εις άλλα παρόμοια, και αν ημπορείς + όλα αυτά να τα αποδώσης εις το σώμα, όταν ερωτηθής. Ίσως όμως είναι + καλλίτερον συ να απαντάς και να τα λέγης αυτά, παρά εγώ να + παραβαρύνωμαι διά σε. Και λοιπόν λέγε μου. Εκείνα διά μέσου των + οποίων αισθάνεσαι τα θερμά και τα σκληρά και τα ελαφρά και τα γλυκά, + δεν τα θεωρείς όλα μέρη του σώματος; ή μήπως κανενός άλλου; + +Θεαίτητος. + Όχι κανενός άλλου. + +Σωκράτης. + Άραγε θα παραδεχθής ακόμη ότι, όσα αισθάνεσαι διά μέσου μιας + δυνάμεως, είναι αδύνατον να τα αισθανθής διά μέσου άλλης, ως λόγου + χάριν, όσα αισθάνεσαι διά μέσου της ακοής, να τα αισθανθής διά μέσου + της οράσεως, και αντιστρόφως, όσα αισθάνεσαι διά μέσου της οράσεως, + να τα αισθανθής διά μέσου της ακοής; + +Θεαίτητος. + Και πώς δεν θα το παραδεχθώ; + +Σωκράτης. + Επομένως, εάν έχης εις τον νουν σου κάτι κοινόν δι' αυτά τα δύο, αυτό + το κοινόν διά τα δύο δεν είναι δυνατόν να το αισθανθής ούτε διά μέσου + του ενός μόνου από αυτά, ούτε διά μέσου του άλλου. + +Θεαίτητος. + Όχι βέβαια. + +Σωκράτης. + Διά την φωνήν όμως και τα χρώματα μαζί, δεν έχεις άραγε εις τον νουν + σου αυτό το ίδιον, δηλαδή τι είναι και τα δύο; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Και ακόμη ότι το καθέν από τα δύο είναι διάφορον μεν από το άλλο, + όμοιον όμως με τον εαυτόν του; + +Θεαίτητος. + Πώς αλλέως; + +Σωκράτης. + Και ότι τα δύο μαζί είναι δύο, χωριστά όμως το καθέν είναι έν; + +Θεαίτητος. + Και αυτό. + +Σωκράτης. + Αί λοιπόν και αν είναι όμοια το έν με το άλλο ή ανόμοια, δεν είσαι + άραγε ικανός να το σκεφθής; + +Θεαίτητος. + Πιθανόν. + +Σωκράτης. + Αυτά λοιπόν όλα διά μέσου ποίου οργάνου τα σκέπτεσαι δι' αυτά τα δύο; + Διότι βεβαίως ούτε διά μέσου της ακοής, ούτε διά μέσου της οράσεως + είναι δυνατόν να συλλάβης το κοινόν δι' αυτά. Ακόμη δε και το εξής + είναι απόδειξις δι' όσα λέγομεν. Ότι δηλαδή αν ήτο δυνατόν να + σκεφθώμεν διά τα δύο μαζί, άραγε είναι αλμυρά ή όχι, θα γνωρίζης να + μου ειπής διά μέσου ποίου οργάνου θα το σκεφθής, και αυτό δεν είναι + ούτε η όρασις ούτε η ακοή, αλλά κάτι άλλο. + +Θεαίτητος. + Πώς δεν θα είναι άλλο, αφού είναι η διά μέσου της γλώσσης ενεργούσα + δύναμις; + +Σωκράτης. + Πολύ καλά το είπες. Τόρα όμως η διά μέσου ποίου οργάνου ενεργούσα + δύναμις θα φανερώση εις σε το κοινόν εις όλα αυτά, διά μέσου της + οποίας εκφράζεις το ότι υπάρχουν ή δεν υπάρχουν, και όλα τα άλλα, όσα + προ ολίγου ερωτούσαμεν δι' όλα αυτά; εις όλα αυτά ποία όργανα θα + παραδεχθής διά μέσου των οποίων αισθάνεται έκαστον από αυτά η εντός + ημών αισθανομένη δύναμις; + +Θεαίτητος. + Χωρίς άλλο εννοείς την ύπαρξιν και ανυπαρξίαν, και την ομοιότητα και + την ανομοιότητα, και την ταυτότητα και την διάκρισιν, και ακόμη το έν + και τους άλλους αριθμούς. Είναι δε φανερόν ότι ερωτάς: διά μέσου + ποίου οργάνου του σώματός μας άραγε αισθανόμεθα με την ψυχήν μας και + τον άρτιον και περιττόν αριθμόν και όλα τα άλλα όσα είναι συνέπεια + τούτων. + +Σωκράτης. + Έξοχα παρακολουθείς, καλέ Θεαίτητε, και αυτά ακριβώς σε ερώτησα. + +Θεαίτητος. + Ναι, αλλά μα τον Δία, Σωκράτη μου, εγώ τουλάχιστον δεν έχω να + απαντήσω τίποτε άλλο, εκτός ότι κατ' αρχήν ουδέ υπάρχει καν δι' αυτά + ιδιαίτερον όργανον, καθώς δι' εκείνα, αλλά μόνη της η ψυχή διά μέσου + της δυνάμεώς της φαίνεται ότι επιθεωρεί τα κοινά εις όλα αυτά. + +Σωκράτης. + Εύγε, καλέ Θεαίτητε, συ είσαι ωραίος και όχι άσχημος, καθώς έλεγε ο + Θεόδωρος. Διότι όστις ομιλεί καλά είναι ωραίος και αγαθός. Εκτός δε + του ωραίου μου έκαμες ευεργεσίαν, διότι με απήλλαξες από μίαν μεγάλην + πολυλογίαν, αφού νομίζεις ότι άλλα μεν η ψυχή επιθεωρεί διά μέσου της + ιδικής της δυνάμεως, άλλα δε διά μέσου των δυνάμεων του σώματος. + Διότι αυτό ακριβώς ενόμιζα και εγώ, ήθελα όμως να το παραδεχθής και + συ. + +Θεαίτητος. + Αι λοιπόν το παραδέχομαι. + +Σωκράτης. + Εις ποία λοιπόν από τα δύο κατατάσσεις την ύπαρξιν; Διότι αυτό προ + πάντων συμβαδίζει με όλα τα πράγματα. + +Θεαίτητος. + Εγώ μεν την κατατάσσω μεταξύ εκείνων τα οποία συλλαμβάνει μόνη της η + ψυχή. + +Σωκράτης. + Άραγε και την ομοιότητα και ανομοιότητα και την ταυτότητα και + διάκρισιν; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Αλλά το ωραίον και το άσχημον και το αγαθόν και το κακόν; + +Θεαίτητος. + Νομίζω ότι μεταξύ των πρώτων η ψυχή και αυτών των πραγμάτων επιθεωρεί + την ουσίαν, συλλογιζομένη μόνη της τα παρελθόντα και τα παρόντα εν + συγκρίσει προς τα μέλλοντα. + +Σωκράτης. + Στάσου λοιπόν. Δεν παραδέχεσαι ότι αυτή του μεν σκληρού την + σκληρότητα θα την αισθανθή διά της επαφής, ομοίως δε και του μαλακού + την μαλακότητα; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Την ουσίαν (ύπαρξίν) των όμως και το τι είναι και την αντίθεσιν του + ενός προς το άλλο, και πάλιν την ύπαρξιν αυτής της αντιθέσεως μόνη + της η ψυχή προσπαθεί να τα κρίνη επιστρέφουσα πολλάκις εις αυτά και + συγκρίνουσα το έν με το άλλο. + +Θεαίτητος. + Βεβαιότατα. + +Σωκράτης. + Και λοιπόν μόλις γεννηθούν και οι άνθρωποι και τα ζώα αμέσως δεν + έχουσι την αίσθησιν των πραγμάτων, όσα προχωρούν διά μέσου του + σώματος προς την ψυχήν; Ενώ οι συλλογισμοί δι' αυτά και ως προς την + ύπαρξιν και ως προς την ωφέλειαν έρχονται με πολύν κόπον και με τον + καιρόν διά μέσου πολλών δυσκολιών και διά της εκπαιδεύσεως, και πάλιν + εις όσους έρχονται; + +Θεαίτητος. + Πολύ ορθά! + +Σωκράτης. + Είναι λοιπόν δυνατόν να επιτύχη την αλήθειαν δι' εκείνο, διά το + οποίον δεν επιτυγχάνει ουδέ την ύπαρξιν; + +Θεαίτητος. + Αδύνατον. + +Σωκράτης. + Και εις ό,τι πράγμα δεν επιτύχη κανείς την αλήθειαν, είναι δυνατόν να + γίνη επιστήμων αυτού; + +Θεαίτητος. + Πώς είναι δυνατόν, καλέ Σωκράτη; + +Σωκράτης. + Επομένως εις τα παθήματα δεν υπάρχει επιστήμη, αλλά μόνον εις τον + συλλογισμόν αυτών. Διότι καθώς φαίνεται, εδώ μεν είναι δυνατόν να + συλλάβωμεν την ύπαρξιν και την αλήθειαν, εκεί όμως είναι αδύνατον. + +Θεαίτητος. + Έτσι φαίνεται. + +Σωκράτης. + Αί λοιπόν το ίδιον θεωρείς εκείνο και τούτο, αφού έχουν τόσον μεγάλην + διαφοράν; + +Θεαίτητος. + Όχι, διότι δεν είναι δίκαιον. + +Σωκράτης. + Τι όνομα λοιπόν αποδίδεις εις εκείνο, δηλαδή το να βλέπης, να ακούης, + να οσφραίνεσαι, να κρυώνης, να θερμαίνεσαι; + +Θεαίτητος. + Αίσθησιν το ονομάζω εγώ· τι άλλο βέβαια; + +Σωκράτης. + Άραγε ολόκληρον αυτό το ονομάζεις αίσθησιν; + +Θεαίτητος. + Κατ' ανάγκην. + +Σωκράτης. + Δηλαδή αυτό, το οποίον δεν έχει την ικανότητα να συλλάβη την + αλήθειαν, διότι δεν συλλαμβάνει ουδέ την ύπαρξιν. + +Θεαίτητος. + Όχι βέβαια. + +Σωκράτης. + Επομένως ούτε την επιστήμην. + +Θεαίτητος. + Ούτε. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν, φίλε Θεαίτητε, δεν είναι δυνατόν να είναι το ίδιον + πράγμα η αίσθησις και η επιστήμη. + +Θεαίτητος. + Όχι, καθώς φαίνεται, καλέ Σωκράτη. Τόρα μάλιστα έγινε εντελώς φανερόν + ότι η επιστήμη είναι διάφορος από την αίσθησιν. + +Σωκράτης. + Αλλά ημείς δεν αρχίσαμεν την συζήτησιν μας δι' αυτό και μόνον, δηλαδή + διά να εύρωμεν τι δεν είναι η επιστήμη, αλλά τι είναι. Τόρα όμως + τόσον μόνον επροχωρήσαμεν, ώστε διόλου να μην την ζητούμεν μέσα εις + την αίσθησιν, αλλά εις εκείνο το όνομα, οποιονδήποτε είναι αυτό το + οποίον έχει η ψυχή, όταν μόνη της ασχολήται εις τα υπάρχοντα. + +Θεαίτητος. + Αυτό βεβαίως, καλέ Σωκράτη, καθώς εγώ νομίζω, ονομάζεται κρίσις. + +Σωκράτης. + Πολύ καλά το νομίζεις, φίλε μου. Και τόρα πάλιν πρόσεξε από την αρχήν + αφού σβύσης όλα τα προηγούμενα, μήπως εννοείς τίποτε περισσότερον, + αφού επροχώρησες εις αυτό το σημείον. Και τόρα πάλιν λέγε τι είναι + επιστήμη. + +Θεαίτητος. + Να την ονομάσωμεν ολόκληρον την επιστήμην κρίσιν, Σωκράτη μου, δεν + είναι δυνατόν, διότι υπάρχει και ψευδής κρίσις. Σχεδόν όμως η αληθής + κρίσις είναι επιστήμη και αυτό θεώρησε ως απάντησίν μου. Διότι, ενώ + προχωρούμεν, αν δεν το εγκρίνωμεν καθώς και το προηγούμενον, τότε θα + προσπαθήσωμεν να ειπούμεν άλλο. + +Σωκράτης. + Και βέβαια έτσι πρέπει, καλέ Θεαίτητε, να ομιλής με περισσοτέραν + προθυμίαν, παρά καθώς προηγουμένως εβαρύνεσο να απαντήσης. Διότι, εάν + κάμωμεν έτσι, τότε έν από τα δύο, ή θα εύρωμεν αυτό το οποίον + ζητούμεν, ή τουλάχιστον δεν θα νομίζωμεν ότι γνωρίζομεν εκείνο, το + οποίον δεν γνωρίζομεν με κανένα τρόπον. Και βεβαίως αυτή η αμοιβή δεν + είναι αξιόμεμπτος. Και τόρα λοιπόν τι λέγεις; Από τα δύο είδη της + κρίσεως, δηλαδή την αληθινήν και την ψευδή, παραδέχεσαι ότι η αληθινή + κρίσις είναι επιστήμη; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα το παραδέχομαι, διότι αυτό μου φαίνεται ορθόν τόρα πάλιν (!). + +Σωκράτης. + Αλλ' άραγε δεν αξίζει τον κόπον να αρχίσωμεν πάλιν περί κρίσεως; + +Θεαίτητος. + Τι πράγμα να αρχίσωμεν; + +Σωκράτης. + Αυτό το πράγμα πολλές φορές έως τόρα με ετάραξε, ώστε ευρέθην εις + δυσκολίαν και απέναντι του εαυτού μου και απέναντι του άλλου, διότι + δεν γνωρίζω να ειπώ τι είναι αυτό το πάθημα, το οποίον μας συμβαίνει, + και με ποίον τρόπον συμβαίνει. + +Θεαίτητος. + Ποίον δηλαδή; + +Σωκράτης. + Το να κάμνωμεν ψευδή κρίσιν. Δι' αυτό λοιπόν και τόρα με δισταγμόν + παρατηρώ, αν πρέπει να το αφήσωμεν κατά μέρος, ή να το εξετάσωμεν με + τρόπον διάφορον από τον προηγούμενον. + +Θεαίτητος. + Διατί όχι, καλέ Σωκράτη, αφού παρεδέχθημεν, ότι πρέπει να το + εξετάσωμεν και με οποιονδήποτε τρόπον; Διότι προ ολίγου πολύ καλά συ + και ο Θεόδωρος ελέγατε ως προς την ευκαιρίαν, ότι τίποτε δεν μας + βιάζει εις αυτά τα ζητήματα. + +Σωκράτης. + Καλά που μου το ενθύμισες. Διότι ίσως δεν είναι παράκαιρον να το + ακολουθήσωμεν πάλιν ωσάν ίχνος. Διότι είναι καλλίτερον να τελειώσωμεν + ολίγον μέρος καλά, παρά περισσότερον χωρίς να ικανοποιηθώμεν. + +Θεαίτητος. + Τι άλλο βεβαίως; + +Σωκράτης. + Πώς λοιπόν; Τι είπαμεν τόρα; Δεν είπαμεν ότι υπάρχει πολλάκις ψευδής + κρίσις, και ότι άλλος μεν έχει ψευδή κρίσιν, άλλος δε πάλιν αληθινήν, + διότι εκ φύσεως επλάσθησαν κατ' αυτόν τον τρόπον; + +Θεαίτητος. + Αυτό είπαμεν βεβαίως. + +Σωκράτης. + Λοιπόν δι' όλα τα πράγματα ομού και δι' έκαστον χωριστά δεν μας εδόθη + το εξής, δηλαδή να τα γνωρίζωμεν ή να μη τα γνωρίζωμεν; Διότι προς το + παρόν αφήνω κατά μέρος την μάθησιν και την επιλησμοσύνην, τα οποία + κείνται εις το μέσον αυτών, διότι δεν έχουν καμμίαν σχέσιν με το + παρόν ζήτημα. + +Θεαίτητος. + Πραγματικώς, Σωκράτη μου, τίποτε άλλο δεν μας μένει δι' έκαστον + πράγμα, παρά να το γνωρίζωμεν ή να μη το γνωρίζωμεν. + +Σωκράτης. + Τόρα λοιπόν δεν είναι λογικόν όστις κρίνει, ή να κρίνη κανέν πράγμα + από όσα γνωρίζει, ή από όσα δεν γνωρίζει; + +Θεαίτητος. + Αυτό είναι λογικόν. + +Σωκράτης. + Και βεβαίως είναι αδύνατον, αν το γνωρίζη, να μην το γνωρίζη το ίδιον + πράγμα, ή, αν δεν το γνωρίζη, να το γνωρίζη. + +Θεαίτητος. + Πώς όχι; + +Σωκράτης. + Αλλ' όμως όστις έχει ψευδή κρίσιν, άραγε όσα γνωρίζει, τα νομίζει ότι + δεν είναι αυτά, αλλά κάποια άλλα από όσα γνωρίζει επίσης, και ενώ + γνωρίζει και τα δύο, νομίζει ότι και τα δύο δεν τα γνωρίζει; + +Θεαίτητος. + Αυτό είναι αδύνατον, καλέ Σωκράτη. + +Σωκράτης. + Αλλά τότε μήπως αντιθέτως, όσα δεν γνωρίζει, τα νομίζει ότι είναι + κάποια άλλα από όσα επίσης δεν γνωρίζει; Και τούτο ισοδυναμεί ως να + μη γνωρίζη ούτε εσέ τον Θεαίτητον ούτε εμέ τον Σωκράτη και να βάλη + εις τον νουν του ότι ο Σωκράτης είναι Θεαίτητος, ή ο Θεαίτητος + Σωκράτης; + +Θεαίτητος. + Βεβαίως πώς αλλέως; + +Σωκράτης. + Ποτέ όμως, όσα γνωρίζει κανείς, δεν νομίζει ότι είναι εκείνα τα οποία + δεν γνωρίζει, ούτε πάλιν όσα δεν γνωρίζει ότι είναι εκείνα τα οποία + γνωρίζει. + +Θεαίτητος. + Όχι βεβαίως, διότι αυτό θα ήτο τερατώδες. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν πώς είναι δυνατόν να έχωμεν ψευδή κρίσιν; Διότι έξω από + αυτούς τους τρόπους είναι αδύνατον να έχωμεν κρίσιν, διότι όλα ή τα + γνωρίζομεν ή δεν τα γνωρίζομεν, εις αυτά τα δύο όμως δεν υπάρχει + τρόπος να έχωμεν ψευδή κρίσιν. + +Θεαίτητος. + Πολύ ορθά. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν μήπως πρέπει άραγε να σκεπτώμεθα όχι κατ' αυτόν τον + τρόπον δι' αυτό το οποίον εξετάζομεν, δηλαδή με την μέθοδον της + γνώσεως και της αγνοίας, αλλά με την μέθοδον της υπάρξεως και + ανυπαρξίας; + +Θεαίτητος. + Πώς το εννοείς; + +Σωκράτης. + Μήπως είναι αυταπόδεικτον, ότι όστις δι' οποιονδήποτε πράγμα κρίνει + τα μη υπάρχοντα είναι αδύνατον να μη έχη ψευδή κρίσιν, οποιανδήποτε + άλλην σκέψιν και αν έχη εις τον νουν του. + +Θεαίτητος. + Αυτό πάλιν είναι βεβαίως λογικόν, Σωκράτη μου. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν τι θα ειπούμεν, φίλε Θεαίτητε, εάν κανείς μας ερωτήση: + άραγε αυτό το οποίον λέγετε, είναι δυνατόν να συμβή εις τον καθένα + και υπάρχει άνθρωπος ο οποίος να κρίνη το ανύπαρκτον, είτε ως προς + κανέν από τα όντα είτε καθ' εαυτό; Και ημείς λοιπόν, καθώς φαίνεται, + θα απαντήσωμεν εις αυτόν ότι υπάρχει, όταν δεν κρίνη την αλήθειαν. Τι + άλλο ημπορούμεν να απαντήσωμεν; + +Θεαίτητος. + Τίποτε άλλο. + +Σωκράτης. + Αλλ' όμως άραγε συμβαίνει αυτό και εις κανέν άλλον μέρος; + +Θεαίτητος. + Τι πράγμα; + +Σωκράτης. + Το να βλέπη κάτι τι, να μη βλέπη όμως τίποτε; + +Θεαίτητος. + Πώς είναι δυνατόν; + +Σωκράτης. + Και όμως όταν βλέπη έν οποιονδήποτε πράγμα βλέπει κάποιο από τα + υπάρχοντα. Ή μήπως νομίζεις, ότι αυτό το έν ανήκει εις τα μη + υπάρχοντα; + +Θεαίτητος. + Όχι βεβαίως. + +Σωκράτης. + Επομένως όστις βλέπει έν οποιονδήποτε, βλέπει πράγμα που υπάρχει. + +Θεαίτητος. + Έτσι φαίνεται. + +Σωκράτης. + Και όστις ακούει οποιονδήποτε πράγμα, και έν ακούει και πράγμα που + υπάρχει ακούει. + +Θεαίτητος. + Έτσι φαίνεται. + +Σωκράτης. + Επομένως και όστις άπτεται κάτι τι, άπτεται έν οποιονδήποτε πράγμα, + και πράγμα που υπάρχει, αφού είναι έν; + +Θεαίτητος. + Επίσης. + +Σωκράτης. + Τόρα λοιπόν όστις κρίνει, δεν κρίνει έν οποιονδήποτε πράγμα; + +Θεαίτητος. + Αυτό είναι λογικόν, + +Σωκράτης. + Και όστις κρίνει έν, δεν κρίνει πράγμα που υπάρχει; + +Θεαίτητος. + Συμφωνώ μαζί σου. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν όστις δεν κρίνει πράγμα το οποίον υπάρχει, τίποτε δεν + κρίνει. + +Θεαίτητος. + Φαίνεται ότι δεν κρίνει. + +Σωκράτης. + Αλλά όστις δεν κρίνει τίποτε, δεν κάμνει όλως διόλου κρίσιν. + +Θεαίτητος. + Αυτό είναι επόμενον, καθώς φαίνεται. + +Σωκράτης. + Επομένως δεν είναι δυνατόν να κρίνωμεν πράγμα, που δεν υπάρχει, ούτε + ως προς τα όντα ούτε καθ' εαυτό. + +Θεαίτητος. + Όχι, καθώς φαίνεται. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν κάτι άλλο είναι η ψευδής κρίσις, παρά το να κρίνωμεν + πράγματα, τα οποία δεν υπάρχουν. + +Θεαίτητος. + Άλλο, καθώς φαίνεται. + +Σωκράτης. + Διότι ούτε κατ' αυτόν τον τρόπον, ούτε καθώς εσκεπτόμεθα + προηγουμένως, υπάρχει εντός μας ψευδής κρίσις. + +Θεαίτητος. + Βεβαιότατα όχι. + +Σωκράτης. + Αλλ' άραγε μήπως πρέπει να ειπούμεν ότι αυτό γίνεται ως εξής; + +Θεαίτητος. + Πώς; + +Σωκράτης. + Μήπως είναι ένα είδος λάθος αυτό το οποίον λέγομεν ψευδή κρίσιν, όταν + δηλαδή κανείς εκλάβη έν πράγμα με τον νουν του ως άλλο, και ειπή ότι + αυτό είναι. Διότι τότε, πάλιν μεν κρίνει πράγμα που υπάρχει, άλλο + όμως αντ' άλλου, και επειδή αποτυγχάνει εκείνο το οποίον είχε κατά + νουν, είναι δίκαιον να θεωρηθή ότι κάμνει ψευδή κρίσιν. + +Θεαίτητος. + Μου φαίνεται, ότι το είπες πολύ ορθά. Διότι όταν κανείς κρίνη αντί + ωραίου άσχημον, ή αντί ασχήμου ωραίον, τότε πραγματικώς κάμνει ψευδή + κρίσιν. + +Σωκράτης. + Σε εννόησα, φίλε Θεαίτητε, ότι μου πήρες τον αέρα και δεν με τρέμεις. + +Θεαίτητος. + Από πού κυρίως; + +Σωκράτης. + Ίσως σου φαίνομαι ότι δεν αντελήφθην το πραγματικώς ψευδές, και δεν + σε ερώτησα αν είναι δυνατόν ένα ταχύ πράγμα να γίνη αργόν, ή ένα + ελαφρόν πράγμα να γίνη με τρόπον βαρύν ή κανέν άλλο να γίνη όχι + συμφώνως με το φυσικόν του, αλλά συμφώνως με το φυσικόν του + αντιθέτου, αντιθέτως προς τον εαυτόν του. Αυτό λοιπόν θα το + παραλείψω, διά να μη χαθή εις μάτην το θάρρος σου. Παραδέχεσαι + λοιπόν, καθώς είπες, ότι η ψευδής κρίσις είναι ένα είδος λάθος; + +Θεαίτητος. + Παραδέχομαι. + +Σωκράτης. + Επομένως κατά την ιδικήν σου κρίσιν είναι δυνατόν να δεχθώμεν με τον + νουν ένα πράγμα ως άλλο και όχι ως εκείνο το ίδιον. + +Θεαίτητος. + Βέβαια είναι δυνατόν. + +Σωκράτης. + Όταν λοιπόν κάμνη τούτο ο νους ενός ανθρώπου, δεν είναι συγχρόνως + ανάγκη να συλλογίζεται ή και τα δύο ή το έν από τα δύο; + +Θεαίτητος. + Βέβαια είναι ανάγκη να τα συλλογίζεται ή συγχρόνως ή εν μέρει. + +Σωκράτης. + Έξοχα. Αλλ' άραγε το να συλλογίζεται το εννοείς όπως εγώ; + +Θεαίτητος. + Συ πώς το εννοείς; + +Σωκράτης. + Ως λόγον τον οποίον διηγείται μόνη της η ψυχή εις τον εαυτόν της δι' + όσα πράγματα εξετάζει. Καθώς λόγου χάριν την ώραν, που εγώ δεν + γνωρίζω τι να σου απαντήσω (!), Διότι μου φαίνεται ότι, όταν + συλλογίζεται, δεν κάμνει άλλο τίποτε παρά συνομιλεί η ιδία με τον + εαυτόν της, ερωτώσα και απαντώσα και παραδεχομένη και μη + παραδεχομένη. Όταν όμως πλέον αποφασίση, είτε με ένα αργότερον είτε + με ένα ταχύτερον πήδημα, και πλέον παραδέχεται το ίδιον πράγμα και + δεν διστάζει, αυτό το ονομάζομεν κρίσιν αυτής. Επομένως εγώ την + κρίσιν την θεωρώ λόγον ο οποίος ελέχθη, όχι όμως προς άλλο πρόσωπον, + ούτε με την φωνήν, αλλά σιωπηρώς προς τον εαυτόν μας. Συ όμως τι την + θεωρείς; + +Θεαίτητος. + Και εγώ το ίδιον. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν όταν κανείς κρίνη έν πράγμα ως άλλο πράγμα, τότε, καθώς + φαίνεται, λέγει και προς τον εαυτόν του, ότι ένα πράγμα είναι άλλο + πράγμα. + +Θεαίτητος. + Τι άλλο βεβαίως; + +Σωκράτης. + Ενθυμήσου λοιπόν εάν έτυχε καμμιάν φοράν να ειπής εις τον εαυτόν σου: + ιδού ασφαλώς ότι το ωραίον είναι άσχημον, ή το άδικον δίκαιον. Ή εν + γένει πρόσεξε, εάν εδοκίμασες ποτέ σου να πείσης τον εαυτόν σου, ότι + ένα πράγμα είναι άλλο πράγμα, ή μήπως όλως το αντίθετον ούτε εις τον + ύπνον σου ποτέ δεν ετόλμησες να ειπής εις τον εαυτόν σου, ότι τάχα + ασφαλώς τα περιττά είναι άρτια ή κανέν άλλο παρόμοιον. + +Θεαίτητος. + Λέγεις την αλήθειαν. + +Σωκράτης. + Και νομίζεις, ότι άλλος κανείς υγιής ή μανιακός θα τολμήση σοβαρώς να + ειπή εις τον εαυτόν του, προσπαθών να τον μεταπείση, ότι είναι ανάγκη + ο βους να είναι ίππος, ή το δύο να είναι έν; + +Θεαίτητος. + Όχι μα τον Δία. + +Σωκράτης. + Λοιπόν, αφού η κρίσις είναι ομιλία με τον εαυτόν μας, δεν υπάρχει + κανείς ο οποίος με τον λόγον και με την κρίσιν από κοινού, εγγίζων με + την ψυχήν του και τα δύο αυτά θα έλεγε και θα έκρινε ότι ένα πράγμα + είναι άλλο πράγμα. Πρέπει όμως και συ να παραλείψης το ρήμα εις τα εν + μέρει, διότι το ένα και τα άλλο γίνονται όμοια ως προς το ρήμα. + Δηλαδή εγώ το εννοώ αυτό ως εξής· ότι κανείς δεν κρίνει το ωραίον ως + άσχημον ή κανέν άλλο από τα παρόμοια. + +Θεαίτητος. + Τότε λοιπόν, καλέ Σωκράτη, το παραλείπω, και παραδέχομαι την γνώμην + σου. + +Σωκράτης. + Επομένως όταν κανείς κρίνη και τα δύο είναι αδύνατον να κρίνη το έν + ως το άλλο. + +Θεαίτητος. + Φαίνεται. + +Σωκράτης. + Εξ άλλου όμως όταν μόνον το έν κρίνη, το δε άλλο δεν το κρίνη διόλου, + ποτέ του δεν θα κρίνη το έν ως το άλλο. + +Θεαίτητος. + Λέγεις την αλήθειαν, διότι θα ηναγκάζετο να εγγίση και εκείνο το + οποίον δεν κρίνει. + +Σωκράτης. + Επομένως ούτε όταν κρίνη και τα δύο, ούτε όταν κρίνη το έν, είναι + δυνατόν να κάμη λάθος. Ώστε αν κανείς ορίση ότι η ψευδής κρίσις είναι + λάθος, δεν λέγει τίποτε. Διότι ούτε κατ' αυτόν τον τρόπον, ούτε με + όσα παρεδέχθημεν προηγουμένως, αποδεικνύεται ότι υπάρχει εντός μας + ψευδής κρίσις. + +Θεαίτητος. + Δεν υπάρχει, καθώς φαίνεται. + +Σωκράτης. + Και όμως, φίλε Θεαίτητε, αν αυτό δεν το παραδεχθώμεν ως αληθές, θα + αναγκασθώμεν να παραδεχθώμεν πολλά άλλα και παράλογα. + +Θεαίτητος. + Ποία δηλαδή; + +Σωκράτης. + Δεν θα σου το ειπώ πριν δοκιμάσω να το εξετάσω καθ' όλους τους + τρόπους. Διότι εγώ εντρέπομαι διά λογαριασμόν μας, όταν εις την + απορίαν μας αναγκαζώμεθα να παραδεχώμεθα παράλογα πράγματα, καθώς σου + είπα. Εάν όμως το εύρωμεν ημείς και κερδίσωμεν την ελευθερίαν μας, + τότε πλέον θα ομιλούμεν διά τους άλλους οι οποίοι θα παθαίνουν την + προσβολήν, ενώ ημείς θα στεκώμεθα έξω από την γελοιοποίησιν. Εάν όμως + ευρεθώμεν εντελώς εις απορίαν, θα ταπεινωθούμεν, καθώς νομίζω, από + τον λόγον και θα του δώσωμεν καιρόν, ωσάν εκείνοι οι οποίοι πάσχουν + ναυτίαν, να μας καταπατήση και να μας κάμη ό,τι θέλει. Πρόσεξε λοιπόν + να ακούσης κατά ποίον τρόπον ευρίσκω ακόμη διέξοδον από αυτό το + ζήτημα. + +Θεαίτητος. + Λέγε και μη σε μέλει. + +Σωκράτης. + θα ειπώ ότι ημείς ουχί ορθώς παρεδέχθημεν εκείνην την φοράν ότι, όσα + δεν γνωρίζει κανείς, είναι αδύνατον να κρίνη ότι αυτά είναι εκείνα τα + οποία δεν γνωρίζει, και επομένως να απατηθή. Δεν είναι αδύνατον, αλλά + είναι κάπως δυνατόν. + +Θεαίτητος. + Μήπως θέλεις να ειπής αυτό το οποίον και εγώ υπωπτεύθην την ώραν που + το ελέγαμεν ότι είναι τοιούτον; Ότι δηλαδή εγώ ενώ γνωρίζω τον + Σωκράτη, αν ιδώ από μακράν κανένα τον οποίον δεν γνωρίζω, τυχαίνει + κάποτε να τον νομίσω ότι είναι ο Σωκράτης, αυτόν τον οποίον δεν + γνωρίζω; Διότι πραγματικώς εις αυτήν την περίπτωσιν συμβαίνει αυτό το + οποίον λέγεις. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν δεν το αποκηρύττομεν αυτό, το οποίον απεδείκνυε ότι δεν + γνωρίζομεν όσα γνωρίζομεν, ενώ τα γνωρίζομεν; + +Θεαίτητος. + Βεβαιότατα. + +Σωκράτης. + Δηλαδή ας μη το δεχθώμεν κατ' αυτόν τον τρόπον, αλλά κατά τον εξής, + και ίσως να το επιτύχωμεν κάπως, ίσως όμως να μας εναντιωθή. Αλλά τι + να γίνη, ευρισκόμεθα εις τοιαύτην θέσιν, ώστε είναι ανάγκη να + στρέφωμεν από όλα τα μέρη και να βασανίζωμεν πάντα λόγον. Πρόσεξε + λοιπόν, αν αυτό το οποίον λέγω έχει σημασίαν. Άραγε είναι δυνατόν + όστις δεν γνωρίζει κάτι να το μάθη ύστερον; + +Θεαίτητος. + Βεβαίως είναι δυνατόν. + +Σωκράτης. + Και λοιπόν και κατόπιν πάλιν άλλο και έπειτα άλλο; + +Θεαίτητος. + Και πώς όχι; + +Σωκράτης. + Υπόθεσε λοιπόν λόγου χάριν, ότι μέσα εις τας ψυχάς μας υπάρχει + κήρινον εκμαγείον, εις τον ένα μεγαλείτερον και εις τον άλλον + μικρότερον, και εις τον ένα μεν από καθαρώτερον κηρίον, εις δε τον + άλλον από ακάθαρτον και σκληρότερον, εις μερικούς δε πάλιν + ελαστικώτερον, και εις άλλους μέτριον. + +Θεαίτητος. + Το υποθέτω. + +Σωκράτης. + Αυτό λοιπόν ας το είπωμεν δώρον της θεάς Μνημοσύνης και ας δεχθώμεν + ότι, όταν θέλωμεν να απομνημονεύσωμεν κάτι τι από όσα ιδούμεν ή + ακούσωμεν ή μόνοι μας εννοήσωμεν, πλησιάζομεν αυτό εις τας αισθήσεις + και τας αντιλήψεις μας και αποτυπόνεται καθώς όταν αποτυπόνωμεν + εικόνας εις τα δακτυλίδια. Και εκείνο μεν το οποίον θα αποτυπωθή, το + ενθυμούμεθα και το γνωρίζομεν, εν όσω υπάρχει εντός μας η εικών του. + Εκείνο όμως το οποίον θα εξαλειφθή ή δεν θα κατορθωθή να αποτυπωθή, + το λησμονούμεν και δεν το γνωρίζομεν. + +Θεαίτητος. + Ας είναι και έτσι. + +Σωκράτης. + Όστις λοιπόν γνωρίζει αυτά, και εξετάζει κανέν από όσα βλέπει ή + ακούει, πρόσεξε να ιδής αν είναι δυνατόν να κάμη ψευδή κρίσιν κατά + τον εξής τρόπον. + +Θεαίτητος. + Ποίον τρόπον δηλαδή; + +Σωκράτης. + Να νομίση, ότι όσα γνωρίζει, άλλοτε μεν είναι εκείνα που γνωρίζει, + άλλοτε δε εκείνα που δεν γνωρίζει. Διότι αυτά δεν τα είπαμεν καλά εις + τα προηγούμενα, όταν παρεδέχθημεν ότι είναι αδύνατον να γίνουν. + +Θεαίτητος. + Και τόρα πώς τα εννοείς; + +Σωκράτης. + Το εξής πρέπει να λέγωμεν δι' αυτά χωρίζοντες το ζήτημα από την + αρχήν, ότι δηλαδή εκείνο μεν το οποίον γνωρίζω διότι + +(σελίς 104) + + έχω ενθύμιον εις την ψυχήν μου, δεν το βλέπω πλέον όμως με + τα αισθητήριά μου, είναι αδύνατον να το νομίσω ως κανέν άλλο + πράγμα από εκείνα που γνωρίζω, όταν έχω και εκείνου την + εντύπωσιν, δεν το βλέπω όμως. Ούτε αντιστρόφως εκείνο το οποίον + γνωρίζω, είναι δυνατόν να το νομίσω ότι είναι εκείνο το οποίον + δεν γνωρίζω και του οποίου δεν έχω την σφραγίδα. Ούτε + αρνητικώς εκείνο το οποίον δεν γνωρίζω, να το νομίσω ως άλλο το + οποίον δεν γνωρίζω. Ούτε πάλιν αντιστρόφως εκείνο το οποίον δεν + γνωρίζω να το νομίσω ως άλλο το οποίον γνωρίζω. Το ίδιον + και διά την αίσθησιν. Δεν είναι δυνατόν εκείνο το οποίον βλέπω να το + νομίσω ως κανέν άλλο από όσα επίσης βλέπω. Ούτε αντιστρόφως + εκείνο το οποίον βλέπω ότι είναι κανέν από εκείνα τα οποία δεν + βλέπω. Ούτε πάλιν ό,τι δεν βλέπω να νομίσω ότι είναι κανέν από + όσα δεν βλέπω. Ούτε πάλιν αντιστρόφως ό,τι δεν βλέπω να το + νομίσω ως κανέν από όσα βλέπω, Και τόρα πάλιν με συνδυασμόν, + κανέν από όσα γνωρίζω και βλέπω και έχω το αποτύπωμα από + την αίσθησιν, δεν είναι δυνατόν να νομίσω ως + κανέν άλλο, από εκείνα τα οποία επίσης γνωρίζω και βλέπω και έχω και + αυτών την αποτύπωσιν και την αίσθησιν. Τούτο μάλιστα είναι πολύ + περισσότερον αδύνατον από εκείνας τας δύο μονομερείς περιπτώσεις, και + αν ακόμη εις εκείνας ήτο δυνατόν. Επίσης εκείνο το οποίον γνωρίζω και + το βλέπω, και κρατώ το ενθύμιον ακριβώς, είναι αδύνατον να το νομίσω + ως άλλο πράγμα το οποίον γνωρίζω. Και πάλιν ό,τι γνωρίζω και βλέπω + και το κατέχω αναλόγως, αδύνατον να το νομίσω ως άλλο το οποίον + βλέπω. Ούτε αντιθέτως ό,τι δεν γνωρίζω και δεν βλέπω να το νομίσω ως + άλλο, το οποίον δεν γνωρίζω και δεν βλέπω. Ούτε ό,τι δεν γνωρίζω και + δεν βλέπω να το νομίσω ως κανέν άλλο το οποίον δεν γνωρίζω. Ούτε + τέλος ό,τι δεν γνωρίζω και δεν βλέπω να το νομίσω ως κανέν άλλο το + οποίον δεν βλέπω. Όλαι αυταί αι τελευταίαι έξ περιπτώσεις είναι κάτι + περισσότερον από αδύνατον διά να κρίνη κανείς ψευδώς με αυτάς. Τόρα + λοιπόν το πολύ πολύ υπολείπεται να είναι δυνατόν το τοιούτον εις τας + εξής περιπτώσεις ακόμη. + + σελίς 105 + +Θεαίτητος. + Εις ποίας δηλαδή; Μη τυχόν ημπορέσω από αυτάς να + εννοήσω καλλίτερα. Διότι τόρα δεν σε παρακολουθώ. + +Σωκράτης. + Όσα γνωρίζω, να τα νομίσω ως άλλα από όσα γνωρίζω + συγχρόνως και βλέπω, ή από όσα δεν γνωρίζω αλλά βλέπω. + Και όσα γνωρίζω και βλέπω, να τα νομίσω ως άλλα από όσα + γνωρίζω αλλά δεν βλέπω, ή δεν γνωρίζω αλλά βλέπω. + +Θεαίτητος. + Τόρα πλέον έμεινα πολύ περισσότερον πίσο παρά + προηγουμένως (!). + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν άκουσε να σου τα ειπώ αλλέως. Εγώ ο οποίος γνωρίζω τον + Θεόδωρον και ενθυμούμαι εις τον νουν μου ποία είναι η μορφή του, + ομοίως δε και τον Θεαίτητον, δεν είναι αληθές ότι άλλοτε μεν τους + βλέπω, άλλοτε όμως όχι, και πολλάκις τους δοκιμάζω με την αφήν μου + και άλλοτε πάλιν όχι, και τους ακούω ή με άλλην καμμίαν αίσθησιν τους + αισθάνομαι; Πολλάκις όμως ναι μεν δεν σας αισθάνομαι με κανέν από τα + αισθητήρια, σας ενθυμούμαι όμως όχι ολιγώτερον, και σας γνωρίζω μέσα + εις την ψυχήν μου; + +Θεαίτητος. + Πολύ ορθά. + +Σωκράτης. + Πρώτον λοιπόν αυτό να εντυπώσης από όσα σου λέγω, ότι δηλαδή είναι + δυνατόν όσα γνωρίζω να μη τα βλέπω και τα αισθάνωμαι με τα αισθητήριά + μου, είναι όμως δυνατόν και να τα βλέπω. + +τέλος σελίδος 105 + +Θεαίτητος. + Αυτό είναι αληθές. + +Σωκράτης. + Το ίδιον λοιπόν και όσα δεν γνωρίζω, πολλάκις μεν είναι δυνατόν και + να μη τα βλέπω, πολλάκις όμως μόνον να τα βλέπω. + +Θεαίτητος. + Και αυτό είναι αληθές. + +Σωκράτης. + Τόρα λοιπόν πρόσεξε μήπως σου είναι ευκολώτερον να με παρακολουθήσης. + Εάν ο Σωκράτης γνωρίζη τον Θεόδωρον και τον Θεαίτητον, και όμως δεν + βλέπη κανένα από αυτούς τους δύο, ούτε με καμμίαν άλλην αίσθησιν τους + αισθάνεται, ποτέ δεν είναι δυνατόν να κρίνη εντός του ότι ο Θεαίτητος + είναι Θεόδωρος. Λέγω, ή δεν λέγω τίποτε; + +Θεαίτητος. + Βεβαίως πολύ ορθά. + +Σωκράτης. + Αυτό λοιπόν που λέγω τόρα ήτο η πρώτη περίπτωσις από όσα σου έλεγα + τότε. + +Θεαίτητος. + Μάλιστα, ήτο. + +Σωκράτης. + Το δεύτερον ήτο ότι, όταν τον ένα από σας τον γνωρίζω, τον δε άλλον + δεν τον γνωρίζω, και δεν βλέπω με τας αισθήσεις μου κανένα από τους + δύο σας, δεν είναι δυνατόν πάλιν να νομίσω ότι αυτός που γνωρίζω + είναι εκείνος που δεν γνωρίζω. + +Θεαίτητος. + Πολύ ορθά. + +Σωκράτης. + Το τρίτον ήτο ότι: όταν δεν γνωρίζω κανένα από τους δύο σας ούτε τους + βλέπω με καμμίαν αίσθησιν, δεν είναι δυνατόν να τον νομίσω, αυτόν που + δεν τον γνωρίζω, ότι είναι κάποιος άλλος από εκείνους που δεν + γνωρίζω. Και όλα τα προηγούμενα υπόθεσε ότι σου τα λέγω τόρα πάλιν + κατά σειράν, εις τα οποία εγώ ποτέ δεν θα κρίνω ψευδώς διά σε και τον + Θεόδωρον, ούτε όταν σας γνωρίζω και τους δύο, ούτε όταν δεν σας + γνωρίζω, και ούτε πάλιν αν τον ένα γνωρίζω και τον άλλον δεν τον + γνωρίζω. Το ίδιον συμβαίνει και διά τας αισθήσεις, αν βεβαίως + παρακολουθής. + +Θεαίτητος. + Μάλιστα, παρακολουθώ. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν η ψευδής κρίσις μένει εις την εξής περίπτωσιν, όταν εγώ + γνωρίζω και σε και τον Θεόδωρον και έχω αποτυπωμένα εις εκείνο το + κήρινον όργανον τα χαρακτηριστικά των δύο σας, ως να είσθε + δακτυλίδια, σας βλέπω όμως και τους δύο ύστερα από πολύν καιρόν και + όχι τόσον καθαρά, και προσπαθών να αποδώσω τα χαρακτηριστικά του + καθενός σας εις την ιδικήν του μορφήν, τα εμβάζω και τα προσαρμόζω + εις τα ίχνη τα οποία άφησαν εντός μου, διά να γίνη η αναγνώρισις. Και + ύστερα από όλα αυτά αποτυγχάνω, και καθώς εκείνοι που φορούν τα + υποδήματά των ανάποδα ανταλλάσσω την μορφήν του καθενός από σας και + την πλησιάζω προς τα ξένα χαρακτηριστικά, ή καθώς γίνεται εις το + βλέμμα μας εμπρός εις ένα κάτοπτρον, όπου τα δεξιά μετατίθενται εις + τα αριστερά, κατά τον ίδιον τρόπον συμβαίνει να απατηθώ. Τότε λοιπόν + συμβαίνει το λάθος και η ψευδής κρίσις. + +Θεαίτητος. + Έτσι θα είναι, καλέ Σωκράτη. Περίφημα εξηγείς αυτό το πάθημα της + κρίσεως. + +Σωκράτης. + Και πάλιν όταν γνωρίζω και τους δύο και τον μεν ένα εκτός του ότι τον + γνωρίζω συγχρόνως τον βλέπω, τον άλλον όμως όχι, και την γνώσιν του + άλλου δεν έχω από τας αισθήσεις, πράγμα το οποίον σου έλεγα + προηγουμένως και συ τότε δεν το ενοούσες. + +Θεαίτητος. + Ναι, δεν σε ενοούσα. + +Σωκράτης. + Αυτό λοιπόν έλεγα, ότι δηλαδή όστις γνωρίζει τον ένα από τους δύο και + τον βλέπει και έχει γνώσιν αυτού από την αίσθησιν, ποτέ δεν θα νομίση + ότι αυτός είναι κάποιος άλλος τον οποίον γνωρίζει και βλέπει και + επίσης έχει γνώσιν αυτού από την αίσθησιν. Δεν ήτο αυτό; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Τότε όμως βεβαίως παρελείπαμεν αυτό που λέγομεν τόρα, ότι ψευδής + κρίσις γίνεται όταν κανείς γνωρίζη και τους δύο και έχη και τους δύο + με την όρασιν ή με καμμίαν άλλην αίσθησιν, δεν διατηρεί όμως τα + χαρακτηριστικά εκάστου σύμφωνα με την αίσθησιν, αλλά ωσάν + ανεπιτήδειος τοξότης, όταν ρίπτη, αλλάζει το σημάδι του και + αποτυγχάνει, το οποίον θα ονομάσωμεν ψεύδος. + +Θεαίτητος. + Πολύ λογικά βεβαίως. + +Σωκράτης. + Και όταν λοιπόν διά τον ένα μεν υφίσταται ακόμη η αίσθησις των + γνωρισμάτων, διά τον άλλον όμως όχι, και ημείς το γνώρισμα της + υφισταμένης αισθήσεως το προσαρμόζομεν εις την μη υφισταμένην, και + τότε σφάλλει η διάνοιά μας απολύτως. Και με μίαν λέξιν, δι' όσα μεν + κανείς ούτε εγνώρισε ούτε είδε ποτέ, δεν είναι δυνατόν, καθώς + φαίνεται, ούτε να κρίνη ψευδώς ούτε να γίνη ψευδής κρίσις, εάν τόρα + ημείς λέγωμεν κάτι τι βέβαιον. Αλλά και μόνον εις όσα γνωρίζομεν και + συγχρόνως τα αισθανόμεθα, εις αυτά μόνον περιστρέφεται η ψευδής + κρίσις, η οποία γίνεται και αληθής, και όταν μεν φέρη αντικριστά και + κατ' ευθείαν τα ορθά αποτυπώματα, είναι αληθής, όταν όμως τα φέρη + πλαγίως και λοξώς, είναι ψευδής. + +Θεαίτητος. + Πολύ καλά τα λέγεις, καλέ Σωκράτη. + +Σωκράτης. + Και όμως περισσότερον θα βεβαιώσης αυτό, αφού ακούσης και τα εξής. + +σελίς 109 + Δηλαδή η ορθή κρίσις είναι αξιέπαινον πράγμα, ενώ η ψευδής κρίσις + είναι εντροπή. + +Θεαίτητος. + Και πώς δεν είναι βεβαίως; + +Σωκράτης. + Αυτά λοιπόν λέγουν ότι προέρχονται από το εξής· όταν δηλαδή το κηρίον + μέσα εις την ψυχήν είναι βαθύ και πολύ και λείον και καλώς + ετοιμασμένον, τότε όσα διέρχονται από τας αισθήσεις μας τα + αποτυπόνομεν εις αυτό το &κηρ& της ψυχής μας, καθώς το ωνόμασε ο + Όμηρος, διά να κάμη υπαινιγμόν με την ομοιότητα αυτού προς το κηρίον. + Και τότε εις αυτά αποτυπόνονται καθαρά τα γνωρίσματα και με αρκετόν + βάθος και γίνονται μακροχρόνια, και όσοι είναι τοιούτοι πρώτον μεν + μανθάνουν ευκόλως, έπειτα έχουν καλόν μνημονικόν, και τέλος δεν + συγχέουν τα γνωρίσματα, αλλά κρίνουν ορθώς. Διότι είναι καθαρά και + εις ευρύχωρον μέρος και τα αποδίδουν αμέσως εις τα αποτυπώματά των, + τα οποία ως γνωστόν ονομάζονται όντα, και αυτοί ωρισμένως ονομάζονται + σοφοί. Τι δεν το παραδέχεσαι; + +Θεαίτητος. + Το παραδέχομαι πάρα πολύ. + +Σωκράτης. + Συμβαίνει όμως να έχη κανείς το &κηρ& δασύτριχον, το οποίον ωρισμένως + εγκωμίασε πολύ ο πάνσοφος ποιητής, ή να το έχη βρωμισμένον και με + ακάθαρτον κηρίον, ή πολύ μαλακόν ή πολύ σκληρόν. Τότε εις όσους μεν + είναι μαλακόν, αυτοί μανθάνουν ευκόλως, αλλά και λησμονούν ευκόλως, + εις όσους δε είναι σκληρόν, συμβαίνουν τα αντίθετα, όσοι δε το έχουν + δασύτριχον και ανώμαλον, διότι ανεμίχθη κανέν μέρος από λίθους ή από + χώμα ή από κόπρον, αυτοί σχηματίζουν ασαφή εκμαγεία. Επίσης δε ασαφή + σχηματίζουν και όσοι το έχουν σκληρόν, διότι δεν έχουν βάθος. Επίσης + δε ασαφή εκμαγεία σχηματίζουν και όσοι το έχουν μαλακόν, διότι από + την σύγχυσιν γίνονται αμέσως αμυδρά. Εάν δε ύστερα από όλα αυτά + συμπέση και το έν επάνω εις το άλλο ένεκα του στενού χώρου, εάν τύχη + κανείς να έχη μικρή ψυχούλα, τότε γίνονται τα εκμαγεία πολύ + περισσότερον ασαφή. Όλοι αυτοί λοιπόν είναι εύκολον να κάμουν ψευδή + κρίσιν. Διότι όταν βλέπουν τίποτε ή ακούουν ή φαντάζωνται δεν είναι + ικανοί αμέσως να αποδώσουν όλα τα γνωρίσματα και δι' αυτό είναι + βραδείς και συγχέουν και παραβλέπουν και παρακούουν και παρανοούν + πάρα πολλά, και αυτοί βεβαίως είναι οι απατώμενοι περί των πραγμάτων + και οι αμαθείς. + +Θεαίτητος. + Το λέγεις τόσον ορθά, Σωκράτη μου, όσον δεν ημπορούσα να φαντασθώ + ποτέ μου. + +Σωκράτης. + Να παραδεχθώμεν λοιπόν ότι υπάρχουν εντός μας ψευδείς κρίσεις; + +Θεαίτητος. + Πολύ μάλιστα. + +Σωκράτης. + Και κρίσεις αληθείς; + +Θεαίτητος. + Και αληθείς. + +Σωκράτης. + Τόρα πλέον λοιπόν δεν θεωρούμεν ότι απεδείχθη πειστικώς, ότι υπάρχουν + χωρίς άλλο και τα δύο αυτά είδη της κρίσεως; + +Θεαίτητος. + Όσον φαντάζεσαι. + +Σωκράτης. + Πλην, φίλε Θεαίτητε, πραγματικώς ο αθυρόστομος άνθρωπος πλησιάζει να + είναι ανυπόφορον πράγμα και αηδές. + +Θεαίτητος. + Πώς έτσι; προς τι το είπες αυτό; + +Σωκράτης. + Δεν χωνεύω την ιδικήν μου ελαττωματικήν μάθησιν και αληθινήν + μωρολογίαν. Διότι πώς αλλέως να το ονομάσης αυτό, όταν κανείς σύρη + τους λόγους δεξιά και αριστερά από την βλακείαν του και δεν ημπορή να + πεισθή και δυσκόλως ξεκάμνη έκαστον ζήτημα (!); + +Θεαίτητος. + Συ όμως διατί θυμόνεις; + +Σωκράτης. + Δεν θυμόνω μόνον, αλλά και φοβούμαι τι θα απαντήσω, αν με ερωτήση + κανείς: Κύριε Σωκράτη, τάχα ανεκάλυψες ότι η ψευδής κρίσις δεν + έγκειται ούτε εις τας αισθήσεις μεταξύ της μιας και της άλλης, ούτε + εις τα νοήματα, αλλά εις την σύνδεσιν των αισθήσεων με τα νοήματα; + Και εγώ θα το παραδεχθώ, ίσως διότι τάχα ανεκαλύψαμεν κανέν σπουδαίον + πράγμα. + +Θεαίτητος. + Εγώ τουλάχιστον, Σωκράτη μου, νομίζω ότι δεν είναι άσχημον αυτό το + οποίον απεδείχθη. + +Σωκράτης. + Λοιπόν, θα απαντήση εκείνος πάλιν: νομίζεις ότι τον άνθρωπον τον + οποίον ενθυμούμεθα μόνον χωρίς να τον βλέπωμεν, δεν είναι ποτέ + δυνατόν να τον νομίσωμεν ίππον, τον οποίον πάλιν ούτε βλέπομεν ούτε + απτόμεθα, αλλά απλώς τον ενθυμούμεθα και καμμίαν αίσθησιν δεν έχομεν + περί αυτού; Μάλιστα αυτά λέγω, θα του είπω ίσως. + +Θεαίτητος. + Και πολύ καλά βεβαίως. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν, θα μου ειπή εκείνος, τα ένδεκα τα οποία κανείς δεν τα + αισθάνεται παρά μόνον τα έχει εις τον νουν του, σύμφωνα με αυτόν τον + λόγον δεν είναι αληθές ότι ποτέ δεν είναι δυνατόν να τα νομίση + δώδεκα, τα οποία επίσης μόνον εις τον νουν του τα έχει; Έλα λοιπόν + τόρα απάντησε συ. + +Θεαίτητος. + Βεβαίως θα απαντήσω, ότι όταν μεν βλέπη ή άπτεται κανείς τα ένδεκα, + είναι δυνατόν να τα νομίση δώδεκα, εκείνα όμως τα ένδεκα, τα οποία + έχει εις τον νουν του, δεν είναι δυνατόν να τα νομίση τόσα. + +Σωκράτης. + Και λοιπόν; Νομίζεις ότι κανείς ποτε ηθέλησε να βάλη εις τον νουν του + πέντε και επτά, δεν εννοώ όμως πέντε ή επτά ανθρώπους ή άλλο κανέν + παρόμοιον, αλλά τους αφηρημένους αριθμούς πέντε και επτά, τους + οποίους λέγομεν ότι μένουν εκεί εις το εκμαγείον ως ενθύμια και είναι + αδύνατον με αυτούς να κρίνωμεν ψευδώς. Αυτούς εννοώ αν κανείς έως + τόρα τους εσυλλογίσθη και ερώτησε τον εαυτόν του πόσα κάμνουν, και αν + άλλος μεν ενόμισε ότι κάμνουν ένδεκα, άλλος δε δώδεκα, ή όλοι λέγουν + και νομίζουν αυτούς ότι κάμνουν δώδεκα; + +Θεαίτητος. + Όχι μα τον Δία, αλλά παρά πολλοί τους νομίζουν ότι κάμνουν και + ένδεκα. Εάν μάλιστα δοκιμάση κανείς με μεγαλειτέρους αριθμούς θα κάμη + μεγαλείτερον λάθος. Διότι νομίζω ότι συ εδώ ομιλείς γενικώς περί + οποιουδήποτε αριθμού. + +Σωκράτης. + Καλά το νομίζεις αυτό. Και πρόσεξε μήπως τότε συμβαίνει τίποτε άλλο + παρά ότι νομίζει τον αριθμόν δώδεκα του εκμαγείου ότι είναι ένδεκα. + +Θεαίτητος. + Αυτό φαίνεται ότι συμβαίνει. + +Σωκράτης. + Λοιπόν αυτό δεν ανήκει πάλιν εις τους προηγουμένους λόγους; Διότι + όστις παθαίνει αυτό, ένα πράγμα που το γνωρίζει, νομίζει ότι είναι + άλλο πράγμα το οποίον γνωρίζει επίσης. Τούτο όμως το είπαμεν αδύνατον + και με αυτό το ίδιον παραδεχόμεθα λογικώς ότι δεν υπάρχει ψευδής + κρίσις, διά να μη δεχθώμεν ότι τα ίδια πράγματα ο ίδιος τα γνωρίζει + και δεν τα γνωρίζει. + +Θεαίτητος. + Πολύ ορθά! + +Σωκράτης. + Λοιπόν δεν έπεται ότι πρέπει να θεωρήσωμεν ότι η ψευδής κρίσις κάθε + άλλο είναι παρά σύγχυσις μεταξύ σκέψεως και αισθήσεως. Διότι, αν αυτό + ήτο αληθές, δεν ήτο δυνατόν να απατώμεθα με τας σκέψεις. Τόρα όμως ή + δεν υπάρχει ψευδής κρίσις, ή όσα κανείς δεν γνωρίζει είναι δυνατόν να + τα γνωρίζη. Και λοιπόν ποίον προτιμάς από αυτά τα δύο; + +Θεαίτητος. + Μου προτείνεις μίαν δύσκολον εκλογήν, καλέ Σωκράτη. + +Σωκράτης. + Και όμως είναι φόβος να μην επιτρέψη ο λόγος ούτε το έν ούτε το άλλο. + Αλλά τι να γίνη, βεβαίως κανείς πρέπει να το πάρη απόφασιν, και τι + πειράζει αν αποφασίσωμεν να γίνωμεν ξετσίπωτοι; + +Θεαίτητος. + Πώς; + +Σωκράτης. + Εάν θελήσω μεν να ειπούμεν ποίου είδους είναι η επιστήμη. + +Θεαίτητος. + Και διατί αυτό να είναι ξετσίπωμα; + +Σωκράτης. + Φαίνεται ότι δεν εννοείς ότι ολόκληρος η ομιλία μας από την αρχήν ήτο + έρευνα της επιστήμης, διότι δεν γνωρίζομεν τι είναι επιστήμη. + +Θεαίτητος. + Απ' εναντίας, το εννοώ. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν δεν σου φαίνεται αναίδεια, αφού δεν γνωρίζομεν τι είναι + επιστήμη, να κρίνωμεν τι είδους είναι η επιστήμη; Και όμως πάλιν, + φίλε μου Θεαίτητε, πολλήν ώραν η ομιλία μας εξακολουθεί να μη είναι + ξεκαθαρισμένη. Διότι έως τόρα χίλιες φορές ανεφέραμεν το γνωρίζω και + δεν γνωρίζω και την επιστήμην και την ανεπιστημοσύνην, ωσάν τάχα να + ενοούμεν ο είς τον άλλον, αφού ακόμη δεν γνωρίζομεν τι είναι + επιστήμη. Και αν αγαπάς μάλιστα, και αυτήν την στιγμήν εκάμαμεν + χρήσιν του δεν γνωρίζω και του εννοώ, ενώ δεν έπρεπε, αφού δεν + κατέχομεν την επιστήμην. + +Θεαίτητος. + Ναι, αλλά τότε με ποίον τρόπον θα συνομιλήσης, καλέ Σωκράτη, όταν + αποφεύγης αυτάς τας λέξεις; + +Σωκράτης. + Με κανένα τρόπον, αφού είμαι ό,τι είμαι. Εάν όμως ήμην εριστικός, + τότε μάλιστα. Διότι και τόρα, αν παρουσιάζετο ένας τοιούτος κύριος, + και αυτά θα εζήτει να τα αποφεύγωμεν και πολύ θα μας επέπληττε δι' + αυτά τα οποία είπα. Αφού λοιπόν είμεθα πρόστυχοι, θέλεις να κάμω + πραξικόπημα και να ειπώ τι είναι η επιστήμη; Διότι νομίζω ότι θα μας + εχρησίμευε κάπως. + +Θεαίτητος. + Τότε λοιπόν κάμε αυτό το πραξικόπημα μα τον Δία. Και αν δεν αποφύγης + αυτά, πάλιν θα είσαι εντελώς συγχωρημένος, + +Σωκράτης. + Δεν έμαθες πώς την ορίζουν τόρα την γνώσιν; + +Θεαίτητος. + Ίσως να ήκουσα, αλλά αυτήν την στιγμήν δεν το ενθυμούμαι. + +Σωκράτης. + Κατοχήν της επιστήμης ονομάζουν αυτήν. + +Θεαίτητος. + Έχεις δίκαιον. + +Σωκράτης. + Ημείς λοιπόν ας το αλλάξωμεν ολίγον και ας την ονομάσωμεν απόκτησιν + της επιστήμης. + +Θεαίτητος. + Και ποίαν διαφοράν ευρίσκεις εις αυτά τα δύο ονόματα; + +Σωκράτης. + Ίσως δεν υπάρχει καμμία. Άκουσε όμως αυτήν την οποίαν ευρίσκω εγώ και + ειπέ την γνώμην σου και συ. + +Θεαίτητος. + Εάν ημπορέσω, ευχαρίστως. + +Σωκράτης. + Λοιπόν δεν μου φαίνεται ότι είναι το ίδιον πράγμα η απόκτησις με την + κατοχήν. Καθώς παραδείγματος χάριν αν κανείς αγοράση φόρεμα και το + έχη εις την κατοχήν του χωρίς να το φορή, δεν ημπορούμεν να ειπούμεν + ότι το έχει τόρα μαζί του, αλλά ότι είναι κτήμα του. + +Θεαίτητος. + Πολύ ορθά! + +Σωκράτης. + Πρόσεξε λοιπόν αν είναι δυνατόν και την επιστήμην όταν είναι κτήμα + σου να μην την έχης πρόχειρον, αλλά να την έχης καθώς έχει κανείς τα + άγρια πουλιά, δηλαδή τας περιστεράς και οτιδήποτε άλλο, αφού τα + συλλάβη και κάμη εις την οικίαν του ένα περιστερεώνα και τα τρέφη. + Βεβαίως θα ειπούμεν κάπως ότι αυτός τα έχει διαρκώς, και ακριβώς ότι + είναι κτήμα του. + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Υπό άλλην όμως έποψιν βεβαίως δεν κρατεί καμμίαν, αλλά έχει μεν την + δύναμιν ως προς αυτάς, αφού τας έκαμε κτήμα του μέσα εις το + περίφραγμά του, να τας συλλάβη και να τας κρατή ό,τι ώρα θέλει και + πάλιν να τας απολύση. Και τούτο ημπορεί να το κάμνη όσας φοράς έχει + διάθεσιν. + +Θεαίτητος. + Πραγματικώς. + +Σωκράτης. + Λοιπόν καθώς προηγουμένως παρεδέχθημεν κατασκευασμένον μέσα εις τας + ψυχάς ένα είδος κήρινον πλάσμα, ας κατασκευάσωμεν μέσα εις εκάστην + ψυχήν αυτήν την φοράν πάλιν ένα περιστερεώνα από διάφορα πουλιά, άλλα + μεν εις ολόκληρα σμήνη χωριστά, άλλα δε από ολίγα μαζευμένα, και άλλα + μόνα των μεταξύ όλων, να πετούν όπου τύχη. + +Θεαίτητος. + Καλά παραδέχομαι ότι τον κατεσκευάσαμεν. Αλλά ποίον θα είναι το + αποτέλεσμα; + +Σωκράτης. + Όταν έχωμεν εμπρός μας μικρά παιδία, πρέπει να ειπούμεν ότι αυτό το + δοχείον είναι κενόν, εις την θέσιν δε των πουλιών να φαντασθώμεν τας + επιστήμας. Και οποιανδήποτε επιστήμην αποκτήση κανείς και την κλείση + μέσα εις το περίφραγμά του, πρέπει να λέγη ότι έμαθε ή ευρήκε το + πράγμα εκείνο εις το οποίον ασχολείται εκείνη η επιστήμη, και αυτό + είναι επιστήμη. + +Θεαίτητος. + Παραδέχομαι. + +Σωκράτης. + Και λοιπόν το να καταδιώκη οποιανδήποτε επιστήμην θέλει, και αφού την + συλλάβη να την κρατή, και ύστερον να την απολύση πάλιν, πρόσεξε να + ιδής ποία ονόματα χρειάζεται, άραγε τα ίδια με εκείνο το οποίον + εχρειάζετο εις την αρχήν, όταν την έκαμνε κτήμα του, ή διαφορετικά, + θα εννοήσης δε καλλίτερα αυτό το οποίον λέγω από το εξής. Παραδέχεσαι + την αριθμητικήν; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Αυτήν λοιπόν θεώρησε την κυνήγιον της επιστήμης όλων των αρτίων και + των περιττών αριθμών. + +Θεαίτητος. + Την θεωρώ. + +Σωκράτης. + Με αυτήν λοιπόν την τέχνην και ο ίδιος κρατεί εις την διάθεσίν του + την επιστήμην των αριθμών και εις άλλον την παραδίδει, όστις την + παραδίδει. + +Θεαίτητος. + Πολύ ορθά. + +Σωκράτης. + Και όστις μεν την παραδίδει, λέγομεν ότι την διδάσκει, όστις δε την + παραλαμβάνει, λέγομεν ότι την μανθάνει, όταν δε την κατέχη μέσα εις + εκείνον τον περιστερεώνα, λέγομεν ότι την γνωρίζει επιστημονικώς. + +Θεαίτητος. + Βεβαιότατα. + +Σωκράτης. + Τόρα λοιπόν πρόσεξε εις τα συμπεράσματα. Δηλαδή, αφού είναι τέλειος + αριθμητικός, δεν θα γνωρίζη όλους τους αριθμούς; Διότι υπάρχει μέσα + εις την ψυχήν του η επιστήμη όλων των αριθμών. + +Θεαίτητος. + Τι άλλο βεβαίως; + +Σωκράτης. + Λοιπόν ο τοιούτος δεν συμβαίνει κάποτε να μετρά μόνος του αυτούς τους + αριθμούς, ή κανέν άλλο πράγμα εξωτερικόν, από εκείνα τα οποία + μετρούνται; + +Θεαίτητος. + Πώς όχι; + +Σωκράτης. + Το μέτρημα όμως άλλο τίποτε θα ειπούμεν, παρά εξέτασιν διά να εύρωμεν + πόσος αριθμός υπάρχει; + +Θεαίτητος. + Αυτό βεβαίως. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν εκείνο το οποίον γνωρίζει, τόρα αποδεικνύεται ότι τα + εξετάζει, ως να μην το γνωρίζη, αυτός ο οποίος, καθώς παρεδέχθημεν, + γνωρίζει όλους τους αριθμούς. Έχεις ακούσει δηλαδή ότι πολλοί τα + διαφιλονικούν αυτά εις τας συζητήσεις των; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Λοιπόν ημείς παρομοιάζοντες αυτά προς το κυνήγιον και την σύλληψιν + των περιστερών, θα ειπούμεν ότι το κυνήγιον είναι δύο ειδών. Το έν + ήτο πριν να τας συλλάβωμεν, διά να τας έχωμεν κτήμα μας, το δε άλλο + διά να τας συλλάβωμεν και να κρατούμεν εις το χέρι εκείνο, το οποίον + προ πολλού είχαμεν κτήμα μας. Κατ' αυτόν δε τον τρόπον είναι δυνατόν + και όσα κανείς προ πολλού είχε μάθει και τα εγνώριζε, να τα μάθη και + πάλιν αυτά τα ίδια, αποκτών πάλιν την επιστήμην εκάστου και κρατών + πρόχειρον εις τον νουν του τόρα, αυτήν την οποίαν εγνώρισε προ + πολλού. + +Θεαίτητος. + Πραγματικώς. + +Σωκράτης. + Ακριβώς λοιπόν αυτό σε ερωτούσα προ ολίγου, τι ονόματα πρέπει κανείς + να δώση εις αυτά, όταν λόγου χάριν ο αριθμητικός πρόκειται να μετρήση + κανέν πράγμα, ή ο γραμματοδιδάσκαλος να αναγνώση, άραγε θα ειπούμεν + ότι το γνωρίζει και έρχεται τόρα πάλιν να μάθη από τον εαυτόν του, + αυτό το οποίον γνωρίζει; + +Θεαίτητος. + Αυτό είναι παράλογον, καλέ Σωκράτη. + +Σωκράτης. + Αλλά τότε λοιπόν θα ειπούμεν ότι θα αναγνώση και θα αριθμήση όσα δεν + γνωρίζει, ενώ παρεδέχθημεν ότι γνωρίζει όλα τα γράμματα και όλους + τους αριθμούς; + +Θεαίτητος. + Και αυτό βεβαίως είναι παράλογον. + +Σωκράτης. + Λοιπόν θέλεις να ειπούμεν ότι όσον διά τα ονόματα ημάς δεν μας μέλει + διόλου, εάν επεκτείνη κανείς όπως θέλει την σημασίαν του γνωρίζω και + μανθάνω. Αφού όμως ωρίσαμεν ότι άλλο πράγμα είναι η απόκτησις της + επιστήμης και άλλο η πρόχειρος κατοχή αυτής, δεχόμεθα ότι είναι + αδύνατον να μην έχη κτήμα του κανείς εκείνο το οποίον απέκτησε, ώστε + ποτέ δεν συμβαίνει να μη γνωρίζη εκείνο το οποίον γνωρίζει, είναι + όμως δυνατόν να κάμη ψευδή κρίσιν περί αυτού. Διότι είναι δυνατόν να + μην έχη την επιστήμην τούτου, αλλά άλλην εις την θέσιν εκείνης, όταν + κυνηγά την ώραν που ξεπετούν και συλλάβη κατά λάθος άλλην αντί άλλης, + και τότε βεβαίως συμβαίνει να εκλάβη τα ένδεκα ως δώδεκα, διότι + συνέλαβε μέσα του την επιστήμην των ένδεκα αντί των δώδεκα, ωσάν + κανέν αγριοπερίστερο αντί περιστεράς. + +Θεαίτητος. + Αυτό φαίνεται λογικόν. + +Σωκράτης. + Όταν όμως συλλάβη εκείνην την οποίαν προσπαθεί να συλλάβη, τότε δεν + κάμνει λάθος και κρίνει το πράγμα καθώς είναι. Κατ' αυτόν λοιπόν τον + τρόπον υπάρχει και αληθής και ψευδής κρίσις, και όσα προηγουμένως μας + εστενοχώρησαν, κανέν δεν είναι εμπόδιον. Ίσως λοιπόν θα μείνης + σύμφωνος μαζί μου, ει δε μη τι σκοπόν έχεις; + +Θεαίτητος. + Το παραδέχομαι καθώς το λέγεις. + +Σωκράτης. + Και βεβαίως, διότι τόρα πλέον είμεθα απηλλαγμένοι από το να γνωρίζη + κανείς όσα δεν γνωρίζει, διότι όσα έχομεν κτήμα μας δεν συμβαίνει + πουθενά, να μην τα έχωμεν ιδικά μας ούτε κατά λάθος ούτε χωρίς λάθος. + Τόρα όμως εγώ νομίζω ότι παρουσιάζεται ένα άλλο πάθημα πολύ + φοβερώτερον. + +Θεαίτητος. + Ποίον είναι αυτό; + +Σωκράτης. + Εάν ημπορή να θεωρηθή ψευδής κρίσις η αλλαγή της μιας επιστήμης με + την άλλην. + +Θεαίτητος. + Πώς δηλαδή; + +Σωκράτης. + Πρώτον μεν, ενώ κατέχει κανείς ενός πράγματος την επιστήμην, να μη + γνωρίζη αυτό το ίδιον, όχι πλέον με αμάθειαν αλλά με την επιστήμην + του. Έπειτα πάλιν ένα άλλο πράγμα να το θεωρήση ως τούτο εδώ, και + τούτο εδώ ως άλλο. Πώς δεν είναι μέγας παραλογισμός, αφού υπάρχει η + επιστήμη, να μη γνωρίζη τίποτε η ψυχή, αλλά να αγνοή όλα τα πράγματα; + Διότι συμφώνως με τον λόγον αυτόν δεν είναι δύσκολον και η αμάθεια + (!), όταν υπάρχη, να μας κάμη να γνωρίζωμεν ένα πράγμα, και η + τύφλωσις (!) να μας κάμνη να βλέπωμεν, αφού και η επιστήμη ημπορεί να + κάμη ποτέ κανένα να μη γνωρίζη (!) + +Θεαίτητος. + Πραγματικώς, Σωκράτη μου, ίσως ουχί ορθώς παρεδέχθημεν τα πουλιά + μόνον ως επιστήμας, ενώ έπρεπε να δεχθώμεν και ως ανεπιστημοσύνας και + να πετούν εναλλάξ μέσα εις την ψυχήν μας. Και όστις κυνηγά, ότι + άλλοτε συλλαμβάνει επιστήμην και άλλοτε ανεπιστημοσύνην διά το ίδιον + πράγμα, και διά τούτο κάμνει ψευδή κρίσιν με την ανεπιστημοσύνην, και + αληθινήν με την επιστήμην. + +Σωκράτης. + Είναι βεβαίως δύσκολον, καλέ Θεαίτητε, να μη σε επαινέση κανείς. Αυτό + όμως το οποίον είπες εξέτασέ το και πάλιν. Οπωσδήποτε ας το δεχθώμεν + (!) καθώς το λέγεις. Αλλά τότε, όστις συλλάβη την ανεπιστημοσύνην, + λέγεις ότι θα κάμη ψευδή κρίσιν. Δεν είναι έτσι; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Όχι όμως και ότι θα φρονή συγχρόνως ότι κάμνει ψευδή κρίσιν. + +Θεαίτητος. + Αλλά πώς; + +Σωκράτης. + Αλλά αληθινήν, και θα φαίνεται ως να γνωρίζη αυτά εις τα οποία + απατάται. + +Θεαίτητος. + Πώς αλλέως βέβαια; + +Σωκράτης. + Επομένως θα φρονή ότι συνέλαβε εις το κυνήγι και κατέχει επιστήμην + και όχι ανεπιστημοσύνην. + +Θεαίτητος. + Αυτό είναι φανερόν. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν εκάμαμεν ένα μεγάλον γύρον και πάλιν εφθάσαμεν εις την ιδίαν + απορίαν (!). Διότι εκείνος ο εριστικός θα γελάση και θα μας ειπή. Πώς + το εννοείτε, ευλογημένοι άνθρωποι; Και τας δύο γνωρίζει κανείς, + δηλαδή και την επιστήμην και την ανεπιστημοσύνην και αυτήν που + γνωρίζει νομίζει ότι είναι κάποια άλλη, από εκείνας που γνωρίζει; Ή + δεν γνωρίζει καμμίαν από τας δύο, και τότε εκείνην που δεν την + γνωρίζει, την νομίζει ως κάποιαν άλλην από εκείνας που δεν γνωρίζει; + Ή την μίαν γνωρίζει και την άλλην δεν την γνωρίζει, και αυτήν που + γνωρίζει την νομίζει ως εκείνην που δεν γνωρίζει; Ή αυτήν που + γνωρίζει την νομίζει ως εκείνην που γνωρίζει; Ή θα μου ειπήτε τόρα + πάλιν, ότι υπάρχουν και επιστήμαι των επιστημών και ανεπιστημοσυνών, + τας οποίας όστις τας έχει κτήμα του, τας κλείει μέσα εις άλλους + γελοίους περιστερεώνας ή κήρινα πλάσματα, και ενόσω τας έχει κτήμα + του τας γνωρίζει, και όταν ακόμη δεν τας έχη προχείρους εις τον νουν + του; Και κατ' αυτόν τον τρόπον πλέον θα αναγκασθήτε εις το ίδιον + μέρος να στριφογυρίζετε χίλιες φορές, χωρίς να φέρετε κανέν + αποτέλεσμα; Τι θα απαντήσωμεν εις αυτά, καλέ Θεαίτητε; + +Θεαίτητος. + Εγώ μα τον Δία, Σωκράτη μου, δεν γνωρίζω τι πρέπει να απαντήσωμεν. + +Σωκράτης. + Λοιπόν, παιδί μου, άραγε έχει δίκαιον αυτός ο λόγος που μας + επιπλήττει και μας αποδεικνύει, ότι δεν είναι ορθόν να ζητούμεν + προηγουμένως από την επιστήμην, τι είναι η ψευδής κρίσις, αφίνοντες + εκείνην κατά μέρος; Και όμως είναι απολύτως αδύνατος πάσα γνώσις, εάν + προηγουμένως δεν κατέχωμεν καλώς τι είναι επιστήμη. + +Θεαίτητος. + Προς το παρόν, Σωκράτη μου, είναι ανάγκη να παραδεχθώμεν αυτό το + οποίον λέγεις. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν πώς θα ορίσωμεν τόρα πάλιν την επιστήμην από την αρχήν; + διότι δεν πιστεύω από τόρα να είμεθα κουρασμένοι. + +Θεαίτητος. + Διόλου μάλιστα, αρκεί συ να μην αποκάμης. + +Σωκράτης. + Λέγε λοιπόν, πώς πρέπει να την ονομάσωμεν, ώστε να μην αντιφάσκωμεν + προς τον εαυτόν μας. + +Θεαίτητος. + Εκείνο, καλέ Σωκράτη, το οποίον εδοκιμάσαμεν προηγουμένως, διότι εγώ + δεν γνωρίζω κανέν άλλο όνομα. + +Σωκράτης. + Ποίον δηλαδή; + +Θεαίτητος. + Ότι η αληθής κρίσις είναι επιστήμη. Διότι βεβαίως η αληθής κρίσις + είναι αλάνθαστος, και όσα πηγάζουν από αυτήν όλα γίνονται καλά και + αγαθά. + +Σωκράτης. + Όστις οδηγεί εις την διάβασιν του ποταμού, φίλε Θεαίτητε, ορθώς λέγει + ότι μόνος του θα δείξη τι πρέπει να γίνη. Ομοίως και εις τούτο το + ζήτημα, όσον προχωρούμεν ίσως παρουσιασθή κανέν εμπόδιον, και μόνον + του μας φανερώση αυτό το οποίον ερευνώμεν, ενώ όταν μένωμεν ακίνητοι + δεν θα ιδούμεν τίποτε. + +Θεαίτητος. + Πολύ ορθά ομιλείς, ώστε ας προχωρήσωμεν εις την εξέτασιν. + +Σωκράτης. + Και λοιπόν τούτο δεν θέλει πολλήν σκέψιν. Διότι μία ολόκληρος τέχνη + σου λέγει ότι δεν είναι επιστήμη. + +Θεαίτητος. + Πώς δηλαδή; Και ποία είναι αυτή; + +Σωκράτης. + Η τέχνη εκείνων οι οποίοι είναι οι ανώτεροι εις την πολυμάθειαν, τους + οποίους ακριβώς ονομάζουν ρήτορας και δικηγόρους. Διότι αυτοί + καταπείθουν με την τέχνην των όχι διότι διαφωτίζουν (!) τους άλλους, + αλλά διότι τους κάμνουν να φρονούν όσα θέλουν αυτοί. Ή μήπως συ + νομίζεις ότι υπάρχουν διδάσκαλοι τόσον ικανοί, ώστε εις ανθρώπους οι + οποίοι δεν παρευρέθησαν εις καμμίαν λωποδυσίαν ή κανένα άλλον + εκβιασμόν, να ημπορούν να εξηγήσουν πειστικώς την αλήθειαν των + γεγονότων, την ώραν που τρέχει το ολίγον νερόν της κλεψύδρας; + +Θεαίτητος. + Εγώ διόλου δεν νομίζω αυτό, αλλά πιστεύω ότι πείθουν. + +Σωκράτης. + Το να πείθουν όμως άλλο τι σημαίνει, παρά να τους καταφέρουν να + νομίζουν; + +Θεαίτητος. + Τι άλλο βεβαίως; + +Σωκράτης. + Λοιπόν όταν οι δικασταί πεισθούν δικαίως (!), δι' όσα μόνον όταν τα + ιδή κανείς είναι εις θέσιν να γνωρίζη, όχι όμως κατ' άλλον τρόπον, + δεν έπεται ότι η δικαία (!) των κρίσις, εάν βεβαίως εδίκασαν ορθώς + (!), στηρίζεται εις τας εξ ακοής πληροφορίας, από τας οποίας + εσχημάτισαν αληθή κρίσιν (!), χωρίς να τας γνωρίζουν; + +Θεαίτητος. + Βεβαιότατα. + +Σωκράτης. + Αί λοιπόν, αγαπητέ μου φίλε, εάν ήτο το ίδιον πράγμα η αληθής και + δικαστική (!) κρίσις με την επιστήμην, δεν ήτο δυνατόν ποτέ ο + καλλίτερος δικαστής να κάμη ορθήν κρίσιν άνευ της επιστήμης. Τόρα + όμως φαίνεται ότι είναι διαφορετικά αυτά το έν από το άλλο. + +Θεαίτητος. + Τόρα εννοώ, καλέ Σωκράτη, εκείνο που είπε κάποιος και το είχα + λησμονήσει. Αυτός δε είπε ότι επιστήμη είναι η αληθής κρίσις, όταν + συνοδεύεται και με τον λόγον, ενώ άνευ λόγου είναι έξω από την + επιστήμην. Και εις όσα πράγματα δεν υπάρχει ο λόγος, δεν μανθάνονται + επιστημονικώς, — με αυτάς τας λέξεις τα έλεγε μάλιστα — , εις όσα + όμως υπάρχει λόγος, μανθάνονται. + +Σωκράτης. + Πολύ ορθά. Τόρα όμως όσα μανθάνονται και όσα δεν μανθάνονται, ειπέ + μου πώς τα διέκρινε, διότι θέλω να ιδώ αν τα ήκουσες και συ καθώς + εγώ. + +Θεαίτητος. + Δεν ηξεύρω αν θα το ενθυμηθώ. Νομίζω όμως ότι θα ημπορούσα να + παρακολουθήσω, αν το έλεγε άλλος κανείς. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν άκουσε ένα όνειρον εις την θέσιν άλλου ονείρου. Διότι και + εγώ πάλιν νομίζω ότι ήκουσα από κάποιον, ότι τα πρώτα στοιχεία από τα + οποία αποτελούμεθα και ημείς και τα άλλα πράγματα, δεν έχουν λόγον. + Διότι δι' έκαστον από αυτά μόνον το όνομά του είναι δυνατόν να + ειπούμεν και τίποτε άλλο ούτε δηλαδή ότι υπάρχει, ούτε ότι δεν + υπάρχει. Διότι τότε πλέον προσθέτομεν εις αυτό και την ύπαρξιν, ενώ + δεν πρέπει να προσθέσωμεν τίποτε, αφού πρέπει να το ονομάσωμεν μόνον + του. Αφού μάλιστα δεν πρέπει να προσθέσωμεν ούτε την λέξιν αυτό, ούτε + εκείνο, ούτε έκαστον, ούτε μόνον, ούτε τούτο εδώ, ούτε κανέν άλλο, + από τα παρόμοια προσδιοριστικά επίθετα. Διότι αυτά τριγυρίζουν όλα τα + άλλα και προσκολλώνται εις αυτά, ενώ είναι διαφορετικά από εκείνα εις + τα οποία προστίθενται. Έπρεπε όμως αυτό το στοιχείον, εάν ήτο δυνατόν + να λέγεται, και αν είχε ιδιαίτερον ορισμόν, να λέγεται χωριστά από + όλα τα άλλα. Τόρα όμως είναι αδύνατον, έν οποιονδήποτε από τα πρώτα + στοιχεία να εκφρασθή διά λόγου. Διότι τίποτε άλλο δεν είναι δυνατόν + να γίνη δι' αυτό, παρά μόνον να το ονομάσωμεν. Διότι μόνον όνομα + έχει. Όσα όμως αποτελούνται από αυτά τα στοιχεία, καθώς συμπλέκονται + τα ίδια, ομοίως συμπλέκονται και τα ονόματά των και σχηματίζεται + λόγος. Διότι η συμπλοκή των λέξεων είναι η ουσία του λόγου. Λοιπόν + κατ' αυτόν τον τρόπον τα μεν στοιχεία είναι απροσδιόριστα με τον + λόγον και άγνωστα, και απλώς αισθητά. Αι συλλαβαί όμως είναι γνωσταί + και εκφράζονται διά λόγου και κρίνονται με αληθή κρίσιν. Όταν λοιπόν + χωρίς λόγον συλλάβη κανείς την αληθινήν κρίσιν ενός πράγματος, + κατέχει μεν η ψυχή του την αλήθειαν ως προς αυτό, αλλ' όμως δεν το + γνωρίζει. Διότι όστις δεν ημπορεί να δώση και να δεχθή λόγον δεν έχει + επιστημονικήν γνώσιν αυτού του πράγματος. Όταν όμως αποκτήση και τον + λόγον, τότε γίνεται ικανός εις όλα αυτά, και είναι τέλειος διά την + επιστήμην. Έτσι το ήκουσες και συ το όνειρον αυτό ή αλλέως; + +Θεαίτητος. + Ακριβώς το ίδιον, σε βεβαιώ. + +Σωκράτης. + Σου αρέσει λοιπόν και είσαι σύμφορος με αυτό, ότι η αληθής κρίσις + όταν συνοδεύεται με τον λόγον είναι επιστήμη: + +Θεαίτητος. + Είμαι εντελώς σύμφωνος. + +Σωκράτης. + Καλέ Θεαίτητε, είναι δυνατόν άραγε τόσον εύκολα σήμερον να επετύχαμεν + εκείνο, το οποίον δεν ημπόρεσαν να εύρουν σοφοί άνθρωποι ερευνώντες + αυτό μέχρι του γήρατός των; + +Θεαίτητος. + Εγώ τουλάχιστον, Σωκράτη μου, φρονώ ότι είναι ορθόν αυτό, το οποίον + είπαμεν προ ολίγου. + +Σωκράτης. + Και είναι λογικόν να είναι ορθόν βεβαίως, διότι αλλέως, ποία επιστήμη + ήτο δυνατόν να υπάρξη, χωρίς να συνοδεύεται από τον λόγον και την + ορθήν κρίσιν; Ένα όμως ελαφρόν (!) πράγμα δεν μου αρέσει από τα + προηγούμενα. + +Θεαίτητος. + Ποίον δηλαδή; + +Σωκράτης. + Ακριβώς αυτό το οποίον εφάνη ότι ήτο το ευφυέστερον, ότι δηλαδή τα + μεν στοιχεία είναι άγνωστα, ενώ όλαι αι συλλαβαί είναι γνωσταί. + +Θεαίτητος. + Και μήπως δεν εφάνη ορθώς; + +Σωκράτης. + Αυτό λοιπόν ας το εύρωμεν. Διότι έχομεν ως άλλους ομήρους τα + παραδείγματα του λόγου, τα οποία μετεχειρίσθη, όταν διισχυρίζετο όλα + αυτά. + +Θεαίτητος. + Ποία είναι λοιπόν; + +Σωκράτης. + Τα στοιχεία των γραμμάτων και αι συλλαβαί. Ή νομίζεις ότι εις άλλα + απέβλεπε, όταν είπε αυτά που είπαμεν, όστις τα είπε; + +Θεαίτητος. + Όχι, αλλά εις αυτά. + +Σωκράτης. + Λοιπόν ας τα βασανίσωμεν αυτά από την αρχήν, ή μάλλον τον ίδιον + εαυτόν μας, άραγε κατ' αυτόν τον τρόπον εμάθαμεν τα γράμματα ή όχι. + Και πρώτον: Άραγε μόνον αι συλλαβαί έχουν λόγον, και τα στοιχεία δεν + έχουν; + +Θεαίτητος. + Πιθανόν. + +Σωκράτης. + Βεβαίως και εις εμέ φαίνεται πιθανόν (!). Και λοιπόν, αν κανείς + ερωτήση ποία είναι η πρώτη συλλαβή του Σωκράτους, ως λόγου χάριν: + Ειπέ μου, φίλε Θεαίτητε, τι είναι Σω; Τι θα απαντήσης; + +Θεαίτητος. + Ότι είναι σίγμα και ω μέγα. + +Σωκράτης. + Λοιπόν δεν είναι αυτό ο λόγος της συλλαβής αυτής; + +Θεαίτητος. + Βεβαίως. + +Σωκράτης. + Έλα λοιπόν τόρα ειπέ μας και τον λόγον του σίγμα. + +Θεαίτητος. + Και πώς είνε δυνατόν να έχωμεν στοιχεία των στοιχείων; Διότι, καλέ + Σωκράτη, το σίγμα είναι ένα από τα άφωνα, δηλαδή ένας απλούς ήχος, + ωσάν να σφυρίζη η γλώσσα. Και το βήτα πάλιν δεν έχει ούτε ήχον ούτε + κρότον, ούτε τα περισσότερα στοιχεία. Ώστε πολύ ορθόν είναι να + λέγωνται αυτά ότι δεν έχουν λόγον, αφού από όλα αυτά, τα ζωηρότερα + επτά, μόνον φωνήν έχουν, λόγον όμως δεν έχουν ουδέ τον παραμικρόν. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν, καλέ φίλε, καλά τα καταφέραμεν διά την επιστήμην (!); + +Θεαίτητος. + Έτσι φαίνεται. + +Σωκράτης. + Τι λοιπόν; Ορθώς απεδείξαμεν άραγε ότι το στοιχείον δεν είναι δυνατόν + να γνωρισθή αλλά μόνον η συλλαβή; + +Θεαίτητος. + Ορθώς βεβαίως. + +Σωκράτης. + Ειπέ μου λοιπόν, τι ονομάζομεν συλλαβήν, δηλαδή και τα δύο στοιχεία + και μάλιστα, αν είναι περισσότερα από δύο, όλα μαζί, ή ένα σύνολον + μορφής, το οποίον απετελέσθη από την σύνθεσιν αυτών; + +Θεαίτητος. + Νομίζω το όλον μαζί. + +Σωκράτης. + Πρόσεξε λοιπόν εις τα δύο, δηλαδή εις το σίγμα και το ω μέγα, τα + οποία είναι και τα δύο μαζί η πρώτη συλλαβή του ονόματός μου. Δεν + είναι αληθές ότι, όστις γνωρίζει αυτήν, γνωρίζει και τα δύο αυτά; + +Θεαίτητος. + Τι άλλο βεβαίως; + +Σωκράτης. + Επομένως γνωρίζει το σίγμα και το ω μέγα. + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Και πώς αυτό (!); Είπες ότι το καθέν χωριστά δεν το γνωρίζει, και + αφού δεν γνωρίζει κανέν από αυτά, τόρα γνωρίζει και τα δύο; + +Θεαίτητος. + Βεβαίως, καλέ Σωκράτη, αυτό είναι τρομερός παραλογισμός. + +Σωκράτης. + Τόρα όμως, αφού κατ' ανάγκην γνωρίζει το καθέν όστις γνωρίζει και τα + δύο, έπεται λογικώτατα, ότι γνωρίζει προηγουμένως τα στοιχεία + εκείνος, ο οποίος πρόκειται να μάθη την συλλαβήν, και τότε πλέον μας + φεύγει εκείνος ο καλός (!) λόγος και τον χάνομεν. + +Θεαίτητος. + Και πολύ μάλιστα εξαφνικά. + +Σωκράτης. + Διότι δεν τον φυλάττομεν καλά. Διότι ίσως έπρεπε να μη θεωρήσωμεν ως + συλλαβήν τα στοιχεία, αλλά ως ένα τύπον, ο οποίος παρήχθη από εκείνα, + ως μίαν ιδιαιτέραν μορφήν διάφορον από τα στοιχεία. + +Θεαίτητος. + Βεβαιότατα. Και διόλου παράδοξον να είναι καθώς το λέγεις τόρα, παρά + τότε. + +Σωκράτης. + Πρέπει να εξετάσωμεν και όχι να εγκαταλείψωμεν ανάνδρως τόσον + σεβάσμιον λόγον. + +Θεαίτητος. + Όχι βέβαια. + +Σωκράτης. + Ας είναι λοιπόν, καθώς είπαμεν προηγουμένως, η συλλαβή είναι μία + ιδιαιτέρα μορφή σχηματιζομένη από όλα τα προσαρμοζόμενα στοιχεία, όχι + μόνον ως προς τα γράμματα, αλλά και ως προς όλα τα άλλα. + +Θεαίτητος. + Πολύ καλά. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν δεν πρέπει να υπάρχουν μέρη αυτής. + +Θεαίτητος. + Διατί άραγε; + +Σωκράτης. + Διότι παν ότι έχει μέρη, κατ' ανάγκην το όλον του είναι όλα τα μέρη. + Ή μήπως εννοείς ότι και το όλον πάλιν αποτελεί ιδιαιτέραν μορφήν, + διάφορον από όλα τα μέρη; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν το όλον και το ολόκληρον άραγε τα θεωρείς το ίδιον ή + διαφορετικόν το καθέν; + +Θεαίτητος. + Δεν έχω σαφή ιδέαν αυτών, επειδή όμως με προτρέπεις να είμαι πρόθυμος + εις τας απαντήσεις, ριψοκινδυνεύων σου λέγω ότι είναι διαφορετικόν. + +Σωκράτης. + Η προθυμία σου, φίλε Θεαίτητε, είναι ορθή, αν όμως είναι ορθή και + απάντησις, αυτό πρέπει να το εξετάσωμεν. + +Θεαίτητος. + Βεβαίως πρέπει. + +Σωκράτης. + Λοιπόν δεν είπες ότι διαφέρει το ολόκληρον από το όλον; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Τι φρονείς όμως; το ενικόν όλον έχει καμμίαν διαφοράν από το + πληθυντικόν όλα; Λόγου χάριν, όταν αριθμούμεν ένα, δύο, τρία, + τέσσαρα, πέντε, έξ, εάν ειπούμεν δύο φοράς τρία ή τρεις φοράς δύο, ή + τέσσαρα συν δύο, ή τρία συν δύο συν έν, άραγε εις όλας αυτάς τας + περιπτώσεις το ίδιον λέγομεν ή διάφορον: + +Θεαίτητος. + Το ίδιον. + +Σωκράτης. + Άραγε άλλο τίποτε παρά έξ; + +Θεαίτητος. + Όχι άλλο. + +Σωκράτης. + Επομένως εις όλας τας περιπτώσεις δεν είπαμεν όλα τα έξ. + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Εξ άλλου όμως αφού τα λέγομεν όλα δεν λέγομεν και ένα. + +Θεαίτητος. + Είναι ανάγκη. + +Σωκράτης. + Διάφορον άραγε από τα έξ; + +Θεαίτητος. + Διόλου μάλιστα. + +Σωκράτης. + Επομένως εις όσα συνίστανται από αριθμόν δεν θεωρούμεν ως το ίδιον το + ολόκληρον και όλον; + +Θεαίτητος. + Έτσι φαίνεται. + +Σωκράτης. + Λοιπόν ας το εκφράζωμεν αυτό κατά τον εξής τρόπον: Ο αριθμός ενός + στρέμματος και το στρέμμα είναι το ίδιον. Δεν είναι έτσι; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Και του ενός σταδίου λοιπόν επίσης. + +Θεαίτητος. + Πολύ ορθά. + +Σωκράτης. + Αλλά μήπως και ο αριθμός ενός στρατοπέδου δεν είναι το ίδιον με το + στρατόπεδον, και όλα τα παρόμοια ομοίως; Διότι ολόκληρος ο αριθμός + αποτελεί όλην την ουσίαν εκάστου από αυτά. + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Ο δε αριθμός εκάστου από αυτά, άραγε άλλο τίποτε είναι, παρά τα μέρη + του; + +Θεαίτητος. + Δεν είναι άλλο. + +Σωκράτης. + Όσα λοιπόν έχουν μέρη δεν αποτελούνται από τα μέρη των; + +Θεαίτητος. + Έτσι φαίνεται. + +Σωκράτης. + Ναι, αλλά όλα τα μέρη είπαμεν ότι είναι το ολόκληρον, αφού και ο + ολικός αριθμός είναι το ολόκληρον. + +Θεαίτητος. + Βεβαίως. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν το ολόκληρον δεν αποτελείται από μέρη, διότι αν ήτο + άθροισμα των μερών θα ήτο όλον. + +Θεαίτητος. + Έτσι φαίνεται. + +Σωκράτης. + Αφού δε είναι μέρος, άραγε κανενός άλλου πράγματος είναι μέρος παρά + του ολοκλήρου; + +Θεαίτητος. + Βεβαίως του ολοκλήρου. + +Σωκράτης. + Παλικαρίστικα πολεμείς, φίλε Θεαίτητε. Το όλον όμως δεν είναι + κυριολεκτικώς όλον, όταν δεν του λείπη τίποτε; + +Θεαίτητος. + Κατ' ανάγκην. + +Σωκράτης. + Αλλά και το ολόκληρον δεν είναι άραγε ακριβώς τοιούτον όταν πουθενά + δεν του λείπη τίποτε; Ενώ όταν λείπη κάτι τι, δεν είναι ούτε + ολόκληρον ούτε όλον, και αυτά τα δύο γίνονται με το ίδιον πάθος το + ίδιον πράγμα; + +Θεαίτητος. + Τόρα μου φαίνεται ότι δεν έχει καμμίαν διαφοράν το όλον και το + ολόκληρον. + +Σωκράτης. + Δεν ελέγαμεν λοιπόν ότι εις παν ότι έχει μέρη, το όλον του ή το + ολόκληρόν του είναι όλα τα μέρη του; + +Θεαίτητος. + Βεβαιότατα. + +Σωκράτης. + Τόρα λοιπόν πάλιν, καθώς προ ολίγου εδοκίμασα να ειπώ, εάν η συλλαβή + δεν είναι τα στοιχεία, δεν έπεται ότι δεν τα έχει τα στοιχεία ως μέρη + ιδικά της; Άλλως, αν αυτή είναι το ίδιον με αυτά, οφείλει να είναι εξ + ίσου με εκείνα γνωστή; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Λοιπόν, διά να μη γίνη αυτό, δεν παρεδέχθημεν ότι αυτή είναι διάφορος + από αυτά; + +Θεαίτητος. + Βεβαίως; + +Σωκράτης. + Τόρα όμως; Αφού τα στοιχεία δεν είναι μέρη της συλλαβής, ημπορείς να + αναφέρης άλλα, τα οποία είναι μέρη της συλλαβής χωρίς να είναι + στοιχεία αυτής (!); + +Θεαίτητος. + Διόλου μάλιστα. Διότι, καλέ Σωκράτη, εάν παρεδεχόμην μέρη αυτής, θα + ήτο κωμικόν να αφήσω τα στοιχεία και να ζητώ άλλα. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν, φίλε Θεαίτητε, σύμφωνα με αυτόν τον διισχυρισμόν, + ωρισμένως η συλλαβή είναι μία αδιαίρετος έννοια. + +Θεαίτητος. + Έτσι φαίνεται. + +Σωκράτης. + Ενθυμείσαι λοιπόν, φίλε μου, ότι προ ολίγου προηγουμένως παρεδέχθημεν + ως ορθόν, ότι δεν υπάρχει λόγος των στοιχείων από τα οποία σύγκεινται + τα άλλα πράγματα, διότι έκαστον από αυτά τα στοιχεία καθ' εαυτό είναι + ασύνθετον, και ούτε την ύπαρξιν είναι ορθόν να προσθέσωμεν εις αυτό, + ούτε το δεικτικόν τούτο, διότι αυτά είναι διαφορετικά και άσχετα, και + αυτή είναι η αιτία η οποία τα καθιστά ανεπίδεκτα ορισμού και άγνωστα. + +Θεαίτητος. + Το ενθυμούμαι. + +Σωκράτης. + Άραγε λοιπόν άλλη καμμία είναι η αιτία παρά ότι το αυτό είναι + απλόμορφον και αδιαίρετον; + +Θεαίτητος. + Δεν φαίνεται πραγματικώς να είναι άλλη. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν και η συλλαβή δεν καταντά εις την ιδίαν μορφήν με εκείνο, + αφού δεν έχει μέρη και είναι μία έννοια; + +Θεαίτητος. + Πολύ μάλιστα. + +Σωκράτης. + Εάν λοιπόν η συλλαβή αποτελήται από πολλά στοιχεία, ως ένα ολόκληρον + πράγμα από τα μέρη του, τότε και αι συλλαβαί και τα στοιχεία είναι εξ + ίσου γνωστά και επιδέχονται ορισμόν, αφού απεδείχθη ότι όλα τα μέρη + είναι ίσα με ολόκληρον το πράγμα. + +Θεαίτητος. + Βεβαιότατα. + +Σωκράτης. + Ενώ όταν η συλλαβή είναι έν και αδιαίρετον, τότε είναι και αυτά καθώς + και το στοιχείον ανεπίδεκτον ορισμού και άγνωστον. Διότι, η ιδία + αιτία θα τα κάμη τοιαύτα. + +Θεαίτητος. + Δεν ημπορώ να ειπώ διαφορετικήν γνώμην. + +Σωκράτης. + Λοιπόν ας μη παραδεχθώμεν, όταν μας ειπή κανείς ότι η συλλαβή είναι + γνωστή και επιδέχεται ορισμόν, ενώ το στοιχείον αντιθέτως είναι + άγνωστον και ανεπίδεκτον ορισμού. + +Θεαίτητος. + Βεβαίως ας μη το παραδεχθώμεν, εάν πρόκειται να υποταχθώμεν εις τον + λόγον που είπαμεν. + +Σωκράτης. + Τόρα όμως; Αν αυτός μας ειπή το αντίθετον, συ άραγε δεν θα το + παραδεχθής, από όσα γνωρίζεις ότι σου συνέβησαν, όταν εμάνθανες τα + γράμματα; + +Θεαίτητος. + Ποίον είναι αυτό; + +Σωκράτης. + Ότι όλον τον καιρόν σου, που εσπούδαζες, δεν εμάνθανες άλλο τίποτε + παρά τα στοιχεία, δοκιμάζων να διακρίνης το καθέν χωριστά, όχι μόνον + με το βλέμμα αλλά και με την ακοήν, διά να μη συγχύζη η αλλαγή της + θέσεως των, όταν προφέρωνται και όταν γράφωνται. + +Θεαίτητος. + Πολύ αληθινά το λέγεις. + +Σωκράτης. + Αλλά άραγε εις το μάθημα του κιθαριστού, διά να γίνης τέλειος, άλλο + τίποτε εχρειάζετο, παρά να ημπορής να αποδίδης έκαστον τόνον, και να + γνωρίζης το όνομά του, από την χορδήν η οποία τον παράγει; Πράγματα + τα οποία έκαστος θα ομολογήση ότι είναι τα στοιχεία της μουσικής. + +Θεαίτητος. + Όχι άλλο τίποτε. + +Σωκράτης. + Εξ όσων λοιπόν όλοι εκ πείρας γνωρίζομεν περί των στοιχείων και των + συλλαβών, εάν πρόκειται από αυτά να συμπεράνωμεν και διά τα άλλα, θα + δεχθώμεν ότι η τάξις των στοιχείων μανθάνεται πολύ σαφέστερον και + αποτελεσματικώτερον παρά η συλλαβή, και αν κανείς διισχυρισθή ότι η + συλλαβή είναι γνωστή, το στοιχείον όμως ότι είναι εκ φύσεως άγνωστον, + θα είπωμεν ότι αυτός αστειεύεται είτε εν γνώσει του είτε + ανεπιγνώστως. + +Θεαίτητος. + Είμαι συμφωνότατος. + +Σωκράτης. + Αλλά όσον δι' αυτό, είναι δυνατόν να ευρεθούν και άλλαι αποδείξεις, + καθώς μου φαίνεται. Ας μη λησμονήσωμεν όμως δι' αυτά να προσέξωμεν + εις το προκείμενον. Δηλαδή τι εννοούν λέγοντες ότι η τελειοτάτη + επιστήμη είναι η αληθής κρίσις, όταν συνοδεύεται και από τον λόγον. + +Θεαίτητος. + Βεβαίως πρέπει να το προσέξωμεν αυτό. + +Σωκράτης. + Εμπρός λοιπόν, τι άραγε εννοεί ότι είναι αυτός ο λόγος; Διότι εγώ + νομίζω ότι είναι έν από τα εξής τρία. + +Θεαίτητος. + Ποία δηλαδή; + +Σωκράτης. + Το πρώτον μου φαίνεται ότι είναι το να εκφράζη την σκέψιν του διά της + φωνής του με ρήματα και ονόματα, αποτυπόνων την κρίσιν του εις το + ρεύμα που διέρχεται από το στόμα του ως να είναι κάτοπτρον ή νερά. Ή + μήπως συ δεν φρονείς ότι ένα τοιούτον πράγμα είναι ο λόγος; + +Θεαίτητος. + Αυτό φρονώ. Τουλάχιστον όστις κάμνει ένα τοιούτον πράγμα λέγομεν ότι + λέγει λόγον. + +Σωκράτης. + Αυτό όμως ο καθείς είναι ικανός να το κάμη, άλλος ταχύτερα και άλλος + με αργοπορίαν, δηλαδή να δηλώση ποίαν γνώμην έχει να ειπή δι' έκαστον + πράγμα, αρκεί να μην είναι κωφάλαλος. Κατ' αυτόν τον τρόπον όσοι + έχουν μίαν ορθήν κρίσιν όλοι την συνοδεύουν με λόγον, και τότε πλέον + εις κανέν μέρος δεν θα υπάρχη ορθή κρίσις άνευ λόγου. + +Θεαίτητος. + Αυτό είναι αληθές. + +Σωκράτης. + Και όμως ας μη κατακρίνωμεν τόσον ευκόλως εκείνον, ο οποίος είπε αυτό + που εξετάζομεν τόρα. Διότι ίσως αυτός δεν εννοούσε τούτο, αλλά το να + είναι κανείς ικανός, όταν τον ερωτήσουν τι είναι έκαστον πράγμα, να + δώση την απάντησιν με τα στοιχεία. + +Θεαίτητος. + Ειπέ μου ένα παράδειγμα, καλέ Σωκράτη. + +Σωκράτης. + Καθώς λόγου χάριν ο Ησίοδος (Έργ, 454) λέγει περί της αμάξης, ότι + έχει εκατόν ξύλα. Αυτά εγώ δεν θα ημπορούσα να τα μετρήσω, καθώς + νομίζω, ούτε συ. Και απλώς, όταν μας ερωτήσουν τι είναι άμαξα, θα + είμεθα ευχαριστημένοι αν ημπορέσωμεν να απαντήσωμεν ότι είναι τροχοί, + άξων, πάτωμα, κανάτια, ζυγός. + +Θεαίτητος. + Πολύ ορθά. + +Σωκράτης. + Εκείνος όμως ίσως μας νομίζει γελοίους, όταν μας ερωτήσουν διά το + όνομά σου και απαντήσωμεν με συλλαβισμόν αυτού, διότι ναι μεν + κρίνομεν και λέγομεν ορθώς όσα λέγομεν, νομίζομεν όμως ότι τάχα + είμεθα γραμματικοί και κατέχομεν και λέγομεν γραμματικώς τον ορισμόν + του ονόματος του Θεαιτήτου. Αλλά τούτο δεν είναι επιστημονικός + ορισμός, πριν να εξακριβώσωμεν έκαστον πράγμα εις τα στοιχεία του με + αληθή κρίσιν, το οποίον το είπαμεν και προηγουμένως. + +Θεαίτητος. + Το είπαμεν βεβαίως. + +Σωκράτης. + Το ίδιον λοιπόν και διά την άμαξαν, ναι μεν έχομεν ημείς ορθήν + κρίσιν, εκείνος όμως όστις ημπορεί να εξακριβώση την ουσίαν αυτής διά + μέσου των εκατόν εκείνων μερών, όταν το προσθέση και τούτο, προσθέτει + και τον λόγον εις την αληθινήν κρίσιν, και από απλήν κρίσιν τον + κάμνει ορισμόν τεχνικόν και επιστημονικόν περί της ουσίας της αμάξης, + λεπτολογών το σύνολον με τα στοιχεία. + +Θεαίτητος. + Λοιπόν σου φαίνεται ορθόν αυτό, καλέ Σωκράτη; + +Σωκράτης. + Εάν, φίλε μου, συ εγκρίνης και παραδέχεσαι, ότι η εξακρίβωσις με τα + στοιχεία είναι δι' έκαστον πράγμα ο ορισμός, ενώ με τας συλλαβάς και + με άλλα μεγαλήτερα τμήματα είναι αοριστία, να μου το ειπής διά να το + εξετάσωμεν. + +Θεαίτητος. + Εγώ το παραδέχομαι ευχαρίστως. + +Σωκράτης. + Άραγε νομίζεις ότι επιστήμων είναι οποιοςδήποτε εις οποιονδήποτε + πράγμα, όταν νομίζη ότι έν και το αυτό μέρος άλλοτε μεν είναι μέρος + του ιδίου πράγματος, άλλοτε δε άλλου, ή και όταν διά τα ίδιον πράγμα + άλλοτε κάμνει άλλην κρίσιν και άλλοτε άλλην; + +Θεαίτητος. + Όχι μα τον Δία. + +Σωκράτης. + Και λησμονείς λοιπόν όταν εμάνθανες τα γράμματα, πόσον τα επάθαινες + αυτά εις τας αρχάς και συ και οι άλλοι; + +Θεαίτητος. + Μήπως εννοείς ότι εις την ιδίαν συλλαβήν άλλοτε ενόμιζα άλλο γράμμα + της και άλλοτε άλλο, και το ίδιον γράμμα, άλλοτε το εθέταμεν εις την + ιδικήν του συλλαβήν, άλλοτε όμως εις ξένην; + +Σωκράτης. + Αυτό εννοώ. + +Θεαίτητος. + Τότε λοιπόν μα τον Δία δεν λησμονώ, ούτε θεωρώ ακόμη επιστήμονας + αυτούς που παθαίνουν αυτά. + +Σωκράτης. + Και λοιπόν; Εάν κανείς εις εκείνην την εποχήν γράφη το όνομα + Θεαίτητος και νομίζη ότι πρέπει να γράψη θήτα και έψιλον, και πάλιν + εάν αρχίση να γράψη το όνομα του Θεοδώρου και γράψη ταυ και έψιλον, + διότι αυτό ενόμισε ότι πρέπει να γράψη, άραγε θα ειπούμεν ότι αυτός + γνωρίζει την πρώτην συλλαβήν των ονομάτων των δύο σας. + +Θεαίτητος. + Προ ολίγου παρεδέχθημεν ότι όστις παθαίνει αυτά δεν τα γνωρίζει + ακόμη. + +Σωκράτης. + Υπάρχει λοιπόν κανέν εμπόδιον να μην κάμη αυτός τα ίδια και διά την + δευτέραν συλλαβήν και την τρίτην και την τετάρτην; + +Θεαίτητος. + Δεν υπάρχει. + +Σωκράτης. + Επομένως, όταν γράψη κατά σειράν ορθώς το όνομα Θεαίτητος, δεν + κατέχει την ακριβή χρήσιν των στοιχείων με ορθήν κρίσιν; + +Θεαίτητος. + Είναι φανερόν. + +Σωκράτης. + Δεν είναι όμως ακόμη ανεπιστήμων, αν και έχει ορθήν κρίσιν, καθώς + είπαμεν; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Διότι δίδει λόγον με ορθήν κρίσιν. Διότι ηκολούθησε τον δρόμον + εκάστου στοιχείου, όταν έγραφε, και τούτο το παρεδέχθημεν ότι είναι + λόγος. + +Θεαίτητος. + Έχεις δίκαιον. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν, φίλε μου, υπάρχει και ορθή κρίσις συνοδευομένη από λόγον + χωρίς ακόμη να ημπορή να ονομασθή επιστήμη. + +Θεαίτητος. + Σχεδόν. + +Σωκράτης. + Καθώς φαίνεται λοιπόν, με όνειρα εγίναμεν πλούσιοι, όταν ενομίσαμεν + ότι κατέχομεν τον αληθέστερον ορισμόν της επιστήμης. Ή θέλεις να μη + τον κατακρίνωμεν ακόμη; Διότι ίσως κανείς ειπή ότι δεν είναι αυτός ο + ορισμός αυτού, αλλά έν άλλο από τα τρία είδη, από τα οποία, καθώς + είπαμεν, έν ήτο να ορίσωμεν την επιστήμην ως ορθήν κρίσιν μετά λόγου. + +Θεαίτητος. + Καλά μου το ενθύμισες. Διότι μας μένει ακόμη έν. Διότι το πρώτον ήτο + ωσάν εικών της σκέψεως διά της φωνής, το δε άλλο που είπαμεν προ + ολίγου ήτο η μέθοδος της αναλύσεως από τα στοιχεία εις το όλον. Το + τρίτον όμως πώς το λέγεις; + +Σωκράτης. + Αυτό το οποίον ο καθείς θα το έλεγε, δηλαδή το να ημπορέσης να εύρης + ένα ιδιαίτερον γνώρισμα, με το οποίον διακρίνεται από όλα τα άλλα, + εκείνο το οποίον σε ερώτησαν. + +Θεαίτητος. + Ημπορείς να μου ειπής ως παράδειγμα ένα ορισμόν ενός πράγματος; + +Σωκράτης. + Καθώς λόγου χάριν περί του ηλίου θα σου ήτο αρκετόν να παραδεχθής ότι + είναι το λαμπρότερον των ουρανίων σωμάτων όσα κινούνται πέριξ της + γης. + +Θεαίτητος. + Πολύ μάλιστα. + +Σωκράτης. + Πρόσεξε όμως διά ποίον σκοπόν το είπα. Και είναι αυτό που ελέγαμεν + προ ολίγου, ότι δηλαδή εάν ευρίσκης την διαφοράν εκάστου πράγματος + από όλα τα άλλα, τότε θα έχης εκείνο το οποίον πολλοί ονομάζουν + ορισμόν, εν όσω όμως συλλαμβάνεις κανέν κοινόν γνώρισμα, ο ορισμός θα + ανήκη εις όλα εκείνα, όσα έχουν κοινόν το γνώρισμα. + +Θεαίτητος. + Σε ενόησα. Και φρονώ ότι είναι ορθόν να λέγεται ορισμός ο τοιούτος + λόγος. + +Σωκράτης. + Και όστις κατορθώση να εύρη δι' οποιονδήποτε πράγμα με ορθήν κρίσιν + την διαφοράν του από όλα τα άλλα, θα είναι επιστήμων αυτού του + πράγματος, ενώ προηγουμένως ήτο κριτής. + +Θεαίτητος. + Βεβαίως το παρεδέχθημεν αυτό. + +Σωκράτης. + Τόρα όμως, καλέ Θεαίτητε, που επλησιάσαμεν πολύ εις το ζήτημά μας, + καθώς όταν πλησιάζωμεν πολύ εις μίαν εικόνα, εγώ πλέον δεν εννοώ + τίποτε απολύτως. Ενώ, ενόσω ήτο μακράν, ενόμιζα ότι ήτο ορθόν. + +Θεαίτητος. + Πώς; τι εννοείς με αυτό: + +Σωκράτης. + Θα σου το εξηγήσω, εάν ημπορέσω. Εγώ ο οποίος έχω ορθήν κρίσιν διά + σε, εάν μεν προσθέσω και τον ορισμόν σου τότε είπαμεν ότι σε γνωρίζω, + ει δε μη, μόνον σε κρίνω. + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Ορισμός δε είπαμεν ότι είναι η διατύπωσις της διακρινούσης σε + διαφοράς. + +Θεαίτητος. + Πολύ ορθά. + +Σωκράτης. + Επομένως, όταν είχα μόνον κρίσιν διά σε, δεν είναι αληθές ότι κανέν + πράγμα, από όσα σε διακρίνουν από όλους τους άλλους, δεν είχα συλλάβη + εγώ με την σκέψιν μου; + +Θεαίτητος. + Έτσι φαίνεται. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν κάτι τι από τα κοινά γνωρίσματα εσκεπτόμην, το οποίον συ + δεν το έχεις περισσότερον από οποιονδήποτε άλλον. + +Θεαίτητος. + Είναι επόμενον. + +Σωκράτης. + Εμπρός λοιπόν μα τον Δία. Πώς άραγε με αυτήν την σκέψιν περισσότερον + έκρινα σε παρά οποιονδήποτε άλλον; Υπόθεσε δηλαδή ότι εγώ σκέπτομαι, + ότι εκείνος είναι ο Θεαίτητος, ο οποίος έχει μύτην και μάτια και + στόμα και ούτω καθεξής όλα τα άλλα μέλη. Αυτή λοιπόν η σκέψις υπάρχει + λόγος να με κάμη να σκέπτομαι περισσότερον τον Θεαίτητον, παρά τον + Θεόδωρον, ή τον τελευταίον των Μυσών, καθώς λέγει η παροιμία; + +Θεαίτητος. + Βεβαίως όχι. + +Σωκράτης. + Τόρα όμως, εάν δεν σκεφθώ μόνον εκείνον, ο οποίος έχει μύτην και + μάτια αλλά και τον σιμόν και τον εξόφθαλμον, τάχα τόρα πάλιν + περισσότερον θα κρίνω σε παρά τον εαυτόν μου ή κανένα άλλον από όσους + είναι παρόμοιοι; + +Θεαίτητος. + Διόλου. + +Σωκράτης. + Επομένως, νομίζω, δεν θα κάμω κρίσιν διά τον Θεαίτητον προηγουμένως, + πριν αυτή εδώ η σιμότης αφήση εις την ψυχήν μου κανέν ενθύμιον + διάφορον από όλας τας σιμότητας όσας εγώ είδα έως τόρα. και το ίδιον + δι' όλα τα άλλα μέλη από τα οποία αποτελείσαι συ. Η οποία και αν σε + ανταμώσω αύριον θα μου υπενθυμίση την εικόνα σου, και θα με κάμη να + έχω ορθήν κρίσιν διά σε. + +Θεαίτητος. + Πολύ ορθά. + +Σωκράτης. + Τότε λοιπόν εις την διακρίνουσαν διαφοράν φαίνεται ότι συνίσταται και + η ορθή κρίσις περί εκάστου. + +Θεαίτητος. + Έτσι φαίνεται. + +Σωκράτης. + Αλλά τότε ποίαν σημασίαν έχει το να προστεθή ορισμός εις την ορθήν + κρίσιν; Διότι, εάν σημαίνη ότι πρέπει να κρίνωμεν περιπλέον, κατά τι + διαφέρει ένα πράγμα από τα άλλα, τότε είναι πολύ γελοία η συμβουλή. + +Θεαίτητος. + Πώς; + +Σωκράτης. + Δι' όσα έχομεν ορθήν κρίσιν, κατά τι αυτά διαφέρουν από όλα τα άλλα, + μας λέγει και πάλιν να προσθέσωμεν ορθήν κρίσιν, κατά τι διαφέρουν + από τα άλλα. Και κατ' αυτόν τον τρόπον τύφλα νάχη το αναποδογύρισμα + της σκυτάλης ή του γουδοχεριού απέναντι αυτής της συμβουλής, και πολύ + δικαιότερον θα ήτο να ονομασθή οδηγία τυφλού. Διότι το να μας λέγη + ότι πρέπει να προσλάβωμεν εκείνα τα οποία κρατούμεν, διά να μάθωμεν + καλώς όσα κρίνομεν, μου φαίνεται ότι είναι συμβουλαί ανθρώπου πολύ + γενναία (!) σκοτισμένου. + +Θεαίτητος. + Ποία όμως είναι η δευτέρα υπόθεσις που έχεις να προτείνης, καθώς + φαίνεται από τα προηγούμενα; + +Σωκράτης. + Αλλά παιδί μου, εάν με την προσθήκην του ορισμού παραδέχεται ότι + γνωρίζομεν και όχι απλώς κρίνομεν την διαφοράν, τότε θα ήτο πολύ + νόστιμος αυτός ο ωραιότερος ορισμός της επιστήμης. Διότι η γνώσις + είναι βεβαίως απόκτησις επιστήμης. Δεν είναι έτσι; + +Θεαίτητος. + Μάλιστα. + +Σωκράτης. + Λοιπόν όταν ερωτηθή τι είναι επιστήμη, αυτός θα απαντήση, καθώς + φαίνεται, ότι είναι η ορθή κρίσις με την επιστήμην της διαφοράς. + Διότι τούτο θα ήτο κατά την γνώμην του η προσθήκη του λόγου. + +Θεαίτητος. + Έτσι φαίνεται. + +Σωκράτης. + Και όμως είναι μεγάλη βλακεία, ενώ ερευνώμεν τι είναι επιστήμη, να + είπωμεν ότι είναι η ορθή κρίσις μαζί με την επιστήμην είτε της + διαφοράς είτε οποιασδήποτε άλλης ιδιότητος. Επομένως, φίλε Θεαίτητε, + ούτε αίσθησις ημπορεί να είναι επιστήμη, ούτε η αληθής κρίσις, ούτε ο + λόγος ο συνοδεύων την αληθή κρίσιν. + +Θεαίτητος. + Όχι, καθώς φαίνεται. + +Σωκράτης. + Αί λοιπόν, κυοφορούμεν και έχομεν να γεννήσωμεν τίποτε άλλο ακόμη + περί επιστήμης, καλέ φίλε, ή όλα τα εξεγεννήσαμεν; + +Θεαίτητος. + Βεβαίως, μα τον Δία, εγώ προς χάριν σου είπα περισσότερα από όσα είχα + μέσα μου. + +Σωκράτης. + Λοιπόν όλα αυτά η μαιευτική τέχνη δεν μας τα απέδειξε εξαμβλωματικά + και ανάξια ανατροφής; + +Θεαίτητος. + Βεβαιότατα. + +Σωκράτης. + Εάν λοιπόν άλλην φοράν δοκιμάσης να εγκυμονήσης άλλα πράγματα και το + κατορθώσης, γνώριζε ότι θα έχης μέσα καλλίτερα πράγματα εξ αιτίας + αυτής της συζητήσεως που εκάμαμεν. Και αν πάλιν είσαι κενός, θα δώσης + ολιγώτερον βάρος εις τους συνομιλητάς σου και θα είσαι ευγενέστερος, + διότι με την ταπεινοφροσύνην σου δεν θα νομίζης ότι γνωρίζεις όσα δεν + γνωρίζεις. Διότι αυτό μόνον κοτορθώνει η ιδική μου τέχνη, και τίποτε + περισσότερον. Ούτε και γνωρίζω εγώ τίποτε από όσα γνωρίζουν όσοι + είναι και απεδείχθησαν μεγάλοι και αξιοθαύμαστοι. Το δε ξεγέννημα + αυτό εγώ και η μήτηρ μου το επήραμεν από θείαν δύναμιν, εκείνη μεν + διά τας γυναίκας, εγώ δε διά τους νέους και ευγενείς και καλούς. Τόρα + λοιπόν εγώ πρέπει να παρευρεθώ εις την βασιλικήν στοάν διά την + καταγγελίαν, την οποίαν έδωκε γραπτώς εναντίον μου ο Μέλητος. Αύριον + όμως το πρωί, φίλε Θεόδωρε, ανταμόνομεν πάλιν εδώ. + +*** + +1) Πρόκειται περί της αγοράς των Μεγάρων, όπου διαλέγονται προς +στιγμήν ο Ευκλείδης και ο Τερψίων. Κατόπιν θα εισέλθουν εις την +οικίαν του Ευκλείδου. + +2) Ιλιάδος Θ 17. + +3) Πέντε ημέρας μετά τον τοκετόν υπήρχε συνήθεια εις τους αρχαίους να +πλύνη τας χείρας της η μαία, να κρατή το παιδίον και τρέχη ολόγυρα +εις την εστίαν δίδουσα εις αυτό το όνομά του. + +4) Ο Σκείρων ηνάγκαζε τους διαβάτας να παλαίουν μαζί του και τους +έρριπτε εις την θάλασσαν. Τον ενίκησε ο Θησεύς. + +5) Παλαιστής, τον οποίον ενίκησε ο Ηρακλής. + +6) Εις τα αρχαία δικαστήρια η διάρκεια ενός ρητορικού λόγου +εκανονίζετο με το ποσόν του ύδατος της κλεψύδρας, το οποίον έτρεχε +διαρκώς και μόνον επί αναγνώσεως εγγράφων διεκόπτετο η ροή του. + +7) Ειρωνείαι αναιρούσαι αδρώς τας τοιαύτας κουφολογίας. + +8) Ιλιάδος Γ. 172. + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Theaetetus, by Plato + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK THEAETETUS *** + +***** This file should be named 35020-0.txt or 35020-0.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/3/5/0/2/35020/ + +Produced by Sophia Canoni. Book provided by Iason Konstantinides + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/35020-0.zip b/35020-0.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..0f00ba7 --- /dev/null +++ b/35020-0.zip diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt new file mode 100644 index 0000000..6312041 --- /dev/null +++ b/LICENSE.txt @@ -0,0 +1,11 @@ +This eBook, including all associated images, markup, improvements, +metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be +in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES. + +Procedures for determining public domain status are described in +the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org. + +No investigation has been made concerning possible copyrights in +jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize +this eBook outside of the United States should confirm copyright +status under the laws that apply to them. diff --git a/README.md b/README.md new file mode 100644 index 0000000..03e6d0c --- /dev/null +++ b/README.md @@ -0,0 +1,2 @@ +Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for +eBook #35020 (https://www.gutenberg.org/ebooks/35020) |