summaryrefslogtreecommitdiff
path: root/30751-h/30751-h.htm
blob: 49e70170ccaede03863b7545a70fcc0c9a760966 (plain) 
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
502
503
504
505
506
507
508
509
510
511
512
513
514
515
516
517
518
519
520
521
522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533
534
535
536
537
538
539
540
541
542
543
544
545
546
547
548
549
550
551
552
553
554
555
556
557
558
559
560
561
562
563
564
565
566
567
568
569
570
571
572
573
574
575
576
577
578
579
580
581
582
583
584
585
586
587
588
589
590
591
592
593
594
595
596
597
598
599
600
601
602
603
604
605
606
607
608
609
610
611
612
613
614
615
616
617
618
619
620
621
622
623
624
625
626
627
628
629
630
631
632
633
634
635
636
637
638
639
640
641
642
643
644
645
646
647
648
649
650
651
652
653
654
655
656
657
658
659
660
661
662
663
664
665
666
667
668
669
670
671
672
673
674
675
676
677
678
679
680
681
682
683
684
685
686
687
688
689
690
691
692
693
694
695
696
697
698
699
700
701
702
703
704
705
706
707
708
709
710
711
712
713
714
715
716
717
718
719
720
721
722
723
724
725
726
727
728
729
730
731
732
733
734
735
736
737
738
739
740
741
742
743
744
745
746
747
748
749
750
751
752
753
754
755
756
757
758
759
760
761
762
763
764
765
766
767
768
769
770
771
772
773
774
775
776
777
778
779
780
781
782
783
784
785
786
787
788
789
790
791
792
793
794
795
796
797
798
799
800
801
802
803
804
805
806
807
808
809
810
811
812
813
814
815
816
817
818
819
820
821
822
823
824
825
826
827
828
829
830
831
832
833
834
835
836
837
838
839
840
841
842
843
844
845
846
847
848
849
850
851
852
853
854
855
856
857
858
859
860
861
862
863
864
865
866
867
868
869
870
871
872
873
874
875
876
877
878
879
880
881
882
883
884
885
886
887
888
889
890
891
892
893
894
895
896
897
898
899
900
901
902
903
904
905
906
907
908
909
910
911
912
913
914
915
916
917
918
919
920
921
922
923
924
925
926
927
928
929
930
931
932
933
934
935
936
937
938
939
940
941
942
943
944
945
946
947
948
949
950
951
952
953
954
955
956
957
958
959
960
961
962
963
964
965
966
967
968
969
970
971
972
973
974
975
976
977
978
979
980
981
982
983
984
985
986
987
988
989
990
991
992
993
994
995
996
997
998
999
1000
1001
1002
1003
1004
1005
1006
1007
1008
1009
1010
1011
1012
1013
1014
1015
1016
1017
1018
1019
1020
1021
1022
1023
1024
1025
1026
1027
1028
1029
1030
1031
1032
1033
1034
1035
1036
1037
1038
1039
1040
1041
1042
1043
1044
1045
1046
1047
1048
1049
1050
1051
1052
1053
1054
1055
1056
1057
1058
1059
1060
1061
1062
1063
1064
1065
1066
1067
1068
1069
1070
1071
1072
1073
1074
1075
1076
1077
1078
1079
1080
1081
1082
1083
1084
1085
1086
1087
1088
1089
1090
1091
1092
1093
1094
1095
1096
1097
1098
1099
1100
1101
1102
1103
1104
1105
1106
1107
1108
1109
1110
1111
1112
1113
1114
1115
1116
1117
1118
1119
1120
1121
1122
1123
1124
1125
1126
1127
1128
1129
1130
1131
1132
1133
1134
1135
1136
1137
1138
1139
1140
1141
1142
1143
1144
1145
1146
1147
1148
1149
1150
1151
1152
1153
1154
1155
1156
1157
1158
1159
1160
1161
1162
1163
1164
1165
1166
1167
1168
1169
1170
1171
1172
1173
1174
1175
1176
1177
1178
1179
1180
1181
1182
1183
1184
1185
1186
1187
1188
1189
1190
1191
1192
1193
1194
1195
1196
1197
1198
1199
1200
1201
1202
1203
1204
1205
1206
1207
1208
1209
1210
1211
1212
1213
1214
1215
1216
1217
1218
1219
1220
1221
1222
1223
1224
1225
1226
1227
1228
1229
1230
1231
1232
1233
1234
1235
1236
1237
1238
1239
1240
1241
1242
1243
1244
1245
1246
1247
1248
1249
1250
1251
1252
1253
1254
1255
1256
1257
1258
1259
1260
1261
1262
1263
1264
1265
1266
1267
1268
1269
1270
1271
1272
1273
1274
1275
1276
1277
1278
1279
1280
1281
1282
1283
1284
1285
1286
1287
1288
1289
1290
1291
1292
1293
1294
1295
1296
1297
1298
1299
1300
1301
1302
1303
1304
1305
1306
1307
1308
1309
1310
1311
1312
1313
1314
1315
1316
1317
1318
1319
1320
1321
1322
1323
1324
1325
1326
1327
1328
1329
1330
1331
1332
1333
1334
1335
1336
1337
1338
1339
1340
1341
1342
1343
1344
1345
1346
1347
1348
1349
1350
1351
1352
1353
1354
1355
1356
1357
1358
1359
1360
1361
1362
1363
1364
1365
1366
1367
1368
1369
1370
1371
1372
1373
1374
1375
1376
1377
1378
1379
1380
1381
1382
1383
1384
1385
1386
1387
1388
1389
1390
1391
1392
1393
1394
1395
1396
1397
1398
1399
1400
1401
1402
1403
1404
1405
1406
1407
1408
1409
1410
1411
1412
1413
1414
1415
1416
1417
1418
1419
1420
1421
1422
1423
1424
1425
1426
1427
1428
1429
1430
1431
1432
1433
1434
1435
1436
1437
1438
1439
1440
1441
1442
1443
1444
1445
1446
1447
1448
1449
1450
1451
1452
1453
1454
1455
1456
1457
1458
1459
1460
1461
1462
1463
1464
1465
1466
1467
1468
1469
1470
1471
1472
1473
1474
1475
1476
1477
1478
1479
1480
1481
1482
1483
1484
1485
1486
1487
1488
1489
1490
1491
1492
1493
1494
1495
1496
1497
1498
1499
1500
1501
1502
1503
1504
1505
1506
1507
1508
1509
1510
1511
1512
1513
1514
1515
1516
1517
1518
1519
1520
1521
1522
1523
1524
1525
1526
1527
1528
1529
1530
1531
1532
1533
1534
1535
1536
1537
1538
1539
1540
1541
1542
1543
1544
1545
1546
1547
1548
1549
1550
1551
1552
1553
1554
1555
1556
1557
1558
1559
1560
1561
1562
1563
1564
1565
1566
1567
1568
1569
1570
1571
1572
1573
1574
1575
1576
1577
1578
1579
1580
1581
1582
1583
1584
1585
1586
1587
1588
1589
1590
1591
1592
1593
1594
1595
1596
1597
1598
1599
1600
1601
1602
1603
1604
1605
1606
1607
1608
1609
1610
1611
1612
1613
1614
1615
1616
1617
1618
1619
1620
1621
1622
1623
1624
1625
1626
1627
1628
1629
1630
1631
1632
1633
1634
1635
1636
1637
1638
1639
1640
1641
1642
1643
1644
1645
1646
1647
1648
1649
1650
1651
1652
1653
1654
1655
1656
1657
1658
1659
1660
1661
1662
1663
1664
1665
1666
1667
1668
1669
1670
1671
1672
1673
1674
1675
1676
1677
1678
1679
1680
1681
1682
1683
1684
1685
1686
1687
1688
1689
1690
1691
1692
1693
1694
1695
1696
1697
1698
1699
1700
1701
1702
1703
1704
1705
1706
1707
1708
1709
1710
1711
1712
1713
1714
1715
1716
1717
1718
1719
1720
1721
1722
1723
1724
1725
1726
1727
1728
1729
1730
1731
1732
1733
1734
1735
1736
1737
1738
1739
1740
1741
1742
1743
1744
1745
1746
1747
1748
1749
1750
1751
1752
1753
1754
1755
1756
1757
1758
1759
1760
1761
1762
1763
1764
1765
1766
1767
1768
1769
1770
1771
1772
1773
1774
1775
1776
1777
1778
1779
1780
1781
1782
1783
1784
1785
1786
1787
1788
1789
1790
1791
1792
1793
1794
1795
1796
1797
1798
1799
1800
1801
1802
1803
1804
1805
1806
1807
1808
1809
1810
1811
1812
1813
1814
1815
1816
1817
1818
1819
1820
1821
1822
1823
1824
1825
1826
1827
1828
1829
1830
1831
1832
1833
1834
1835
1836
1837
1838
1839
1840
1841
1842
1843
1844
1845
1846
1847
1848
1849
1850
1851
1852
1853
1854
1855
1856
1857
1858
1859
1860
1861
1862
1863
1864
1865
1866
1867
1868
1869
1870
1871
1872
1873
1874
1875
1876
1877
1878
1879
1880
1881
1882
1883
1884
1885
1886
1887
1888
1889
1890
1891
1892
1893
1894
1895
1896
1897
1898
1899
1900
1901
1902
1903
1904
1905
1906
1907
1908
1909
1910
1911
1912
1913
1914
1915
1916
1917
1918
1919
1920
1921
1922
1923
1924
1925
1926
1927
1928
1929
1930
1931
1932
1933
1934
1935
1936
1937
1938
1939
1940
1941
1942
1943
1944
1945
1946
1947
1948
1949
1950
1951
1952
1953
1954
1955
1956
1957
1958
1959
1960
1961
1962
1963
1964
1965
1966
1967
1968
1969
1970
1971
1972
1973
1974
1975
1976
1977
1978
1979
1980
1981
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
2033
2034
2035
2036
2037
2038
2039
2040
2041
2042
2043
2044
2045
2046
2047
2048
2049
2050
2051
2052
2053
2054
2055
2056
2057
2058
2059
2060
2061
2062
2063
2064
2065
2066
2067
2068
2069
2070
2071
2072
2073
2074
2075
2076
2077
2078
2079
2080
2081
2082
2083
2084
2085
2086
2087
2088
2089
2090
2091
2092
2093
2094
2095
2096
2097
2098
2099
2100
2101
2102
2103
2104
2105
2106
2107
2108
2109
2110
2111
2112
2113
2114
2115
2116
2117
2118
2119
2120
2121
2122
2123
2124
2125
2126
2127
2128
2129
2130
2131
2132
2133
2134
2135
2136
2137
2138
2139
2140
2141
2142
2143
2144
2145
2146
2147
2148
2149
2150
2151
2152
2153
2154
2155
2156
2157
2158
2159
2160
2161
2162
2163
2164
2165
2166
2167
2168
2169
2170
2171
2172
2173
2174
2175
2176
2177
2178
2179
2180
2181
2182
2183
2184
2185
2186
2187
2188
2189
2190
2191
2192
2193
2194
2195
2196
2197
2198
2199
2200
2201
2202
2203
2204
2205
2206
2207
2208
2209
2210
2211
2212
2213
2214
2215
2216
2217
2218
2219
2220
2221
2222
2223
2224
2225
2226
2227
2228
2229
2230
2231
2232
2233
2234
2235
2236
2237
2238
2239
2240
2241
2242
2243
2244
2245
2246
2247
2248
2249
2250
2251
2252
2253
2254
2255
2256
2257
2258
2259
2260
2261
2262
2263
2264
2265
2266
2267
2268
2269
2270
2271
2272
2273
2274
2275
2276
2277
2278
2279
2280
2281
2282
2283
2284
2285
2286
2287
2288
2289
2290
2291
2292
2293
2294
2295
2296
2297
2298
2299
2300
2301
2302
2303
2304
2305
2306
2307
2308
2309
2310
2311
2312
2313
2314
2315
2316
2317
2318
2319
2320
2321
2322
2323
2324
2325
2326
2327
2328
2329
2330
2331
2332
2333
2334
2335
2336
2337
2338
2339
2340
2341
2342
2343
2344
2345
2346
2347
2348
2349
2350
2351
2352
2353
2354
2355
2356
2357
2358
2359
2360
2361
2362
2363
2364
2365
2366
2367
2368
2369
2370
2371
2372
2373
2374
2375
2376
2377
2378
2379
2380
2381
2382
2383
2384
2385
2386
2387
2388
2389
2390
2391
2392
2393
2394
2395
2396
2397
2398
2399
2400
2401
2402
2403
2404
2405
2406
2407
2408
2409
2410
2411
2412
2413
2414
2415
2416
2417
2418
2419
2420
2421
2422
2423
2424
2425
2426
2427
2428
2429
2430
2431
2432
2433
2434
2435
2436
2437
2438
2439
2440
2441
2442
2443
2444
2445
2446
2447
2448
2449
2450
2451
2452
2453
2454
2455
2456
2457
2458
2459
2460
2461
2462
2463
2464
2465
2466
2467
2468
2469
2470
2471
2472
2473
2474
2475
2476
2477
2478
2479
2480
2481
2482
2483
2484
2485
2486
2487
2488
2489
2490
2491
2492
2493
2494
2495
2496
2497
2498
2499
2500
2501
2502
2503
2504
2505
2506
2507
2508
2509
2510
2511
2512
2513
2514
2515
2516
2517
2518
2519
2520
2521
2522
2523
2524
2525
2526
2527
2528
2529
2530
2531
2532
2533
2534
2535
2536
2537
2538
2539
2540
2541
2542
2543
2544
2545
2546
2547
2548
2549
2550
2551
2552
2553
2554
2555
2556
2557
2558
2559
2560
2561
2562
2563
2564
2565
2566
2567
2568
2569
2570
2571
2572
2573
2574
2575
2576
2577
2578
2579
2580
2581
2582
2583
2584
2585
2586
2587
2588
2589
2590
2591
2592
2593
2594
2595
2596
2597
2598
2599
2600
2601
2602
2603
2604
2605
2606
2607
2608
2609
2610
2611
2612
2613
2614
2615
2616
2617
2618
2619
2620
2621
2622
2623
2624
2625
2626
2627
2628
2629
2630
2631
2632
2633
2634
2635
2636
2637
2638
2639
2640
2641
2642
2643
2644
2645
2646
2647
2648
2649
2650
2651
2652
2653
2654
2655
2656
2657
2658
2659
2660
2661
2662
2663
2664
2665
2666
2667
2668
2669
2670
2671
2672
2673
2674
2675
2676
2677
2678
2679
2680
2681
2682
2683
2684
2685
2686
2687
2688
2689
2690
2691
2692
2693
2694
2695
2696
2697
2698
2699
2700
2701
2702
2703
2704
2705
2706
2707
2708
2709
2710
2711
2712
2713
2714
2715
2716
2717
2718
2719
2720
2721
2722
2723
2724
2725
2726
2727
2728
2729
2730
2731
2732
2733
2734
2735
2736
2737
2738
2739
2740
2741
2742
2743
2744
2745
2746
2747
2748
2749
2750
2751
2752
2753
2754
2755
2756
2757
2758
2759
2760
2761
2762
2763
2764
2765
2766
2767
2768
2769
2770
2771
2772
2773
2774
2775
2776
2777
2778
2779
2780
2781
2782
2783
2784
2785
2786
2787
2788
2789
2790
2791
2792
2793
2794
2795
2796
2797
2798
2799
2800
2801
2802
2803
2804
2805
2806
2807
2808
2809
2810
2811
2812
2813
2814
2815
2816
2817
2818
2819
2820
2821
2822
2823
2824
2825
2826
2827
2828
2829
2830
2831
2832
2833
2834
2835
2836
2837
2838
2839
2840
2841
2842
2843
2844
2845
2846
2847
2848
2849
2850
2851
2852
2853
2854
2855
2856
2857
2858
2859
2860
2861
2862
2863
2864
2865
2866
2867
2868
2869
2870
2871
2872
2873
2874
2875
2876
2877
2878
2879
2880
2881
2882
2883
2884
2885
2886
2887
2888
2889
2890
2891
2892
2893
2894
2895
2896
2897
2898
2899
2900
2901
2902
2903
2904
2905
2906
2907
2908
2909
2910
2911
2912
2913
2914
2915
2916
2917
2918
2919
2920
2921
2922
2923
2924
2925
2926
2927
2928
2929
2930
2931
2932
2933
2934
2935
2936
2937
2938
2939
2940
2941
2942
2943
2944
2945
2946
2947
2948
2949
2950
2951
2952
2953
2954
2955
2956
2957
2958
2959
2960
2961
2962
2963
2964
2965
2966
2967
2968
2969
2970
2971
2972
2973
2974
2975
2976
2977
2978
2979
2980
2981
2982
2983
2984
2985
2986
2987
2988
2989
2990
2991
2992
2993
2994
2995
2996
2997
2998
2999
3000
3001
3002
3003
3004
3005
3006
3007
3008
3009
3010
3011
3012
3013
3014
3015
3016
3017
3018
3019
3020
3021
3022
3023
3024
3025
3026
3027
3028
3029
3030
3031
3032
3033
3034
3035
3036
3037
3038
3039
3040
3041
3042
3043
3044
3045
3046
3047
3048
3049
3050
3051
3052
3053
3054
3055
3056
3057
3058
3059
3060
3061
3062
3063
3064
3065
3066
3067
3068
3069
3070
3071
3072
3073
3074
3075
3076
3077
3078
3079
3080
3081
3082
3083
3084
3085
3086
3087
3088
3089
3090
3091
3092
3093
3094
3095
3096
3097
3098
3099
3100
3101
3102
3103
3104
3105
3106
3107
3108
3109
3110
3111
3112
3113
3114
3115
3116
3117
3118
3119
3120
3121
3122
3123
3124
3125
3126
3127
3128
3129
3130
3131
3132
3133
3134
3135
3136
3137
3138
3139
3140
3141
3142
3143
3144
3145
3146
3147
3148
3149
3150
3151
3152
3153
3154
3155
3156
3157
3158
3159
3160
3161
3162
3163
3164
3165
3166
3167
3168
3169
3170
3171
3172
3173
3174
3175
3176
3177
3178
3179
3180
3181
3182
3183
3184
3185
3186
3187
3188
3189
3190
3191
3192
3193
3194
3195
3196
3197
3198
3199
3200
3201
3202
3203
3204
3205
3206
3207
3208
3209
3210
3211
3212
3213
3214
3215
3216
3217
3218
3219
3220
3221
3222
3223
3224
3225
3226
3227
3228
3229
3230
3231
3232
3233
3234
3235
3236
3237
3238
3239
3240
3241
3242
3243
3244
3245
3246
3247
3248
3249
3250
3251
3252
3253
3254
3255
3256
3257
3258
3259
3260
3261
3262
3263
3264
3265
3266
3267
3268
3269
3270
3271
3272
3273
3274
3275
3276
3277
3278
3279
3280
3281
3282
3283
3284
3285
3286
3287
3288
3289
3290
3291
3292
3293
3294
3295
3296
3297
3298
3299
3300
3301
3302
3303
3304
3305
3306
3307
3308
3309
3310
3311
3312
3313
3314
3315
3316
3317
3318
3319
3320
3321
3322
3323
3324
3325
3326
3327
3328
3329
3330
3331
3332
3333
3334
3335
3336
3337
3338
3339
3340
3341
3342
3343
3344
3345
3346
3347
3348
3349
3350
3351
3352
3353
3354
3355
3356
3357
3358
3359
3360
3361
3362
3363
3364
3365
3366
3367
3368
3369
3370
3371
3372
3373
3374
3375
3376
3377
3378
3379
3380
3381
3382
3383
3384
3385
3386
3387
3388
3389
3390
3391
3392
3393
3394
3395
3396
3397
3398
3399
3400
3401
3402
3403
3404
3405
3406
3407
3408
3409
3410
3411
3412
3413
3414
3415
3416
3417
3418
3419
3420
3421
3422
3423
3424
3425
3426
3427
3428
3429
3430
3431
3432
3433
3434
3435
3436
3437
3438
3439
3440
3441
3442
3443
3444
3445
3446
3447
3448
3449
3450
3451
3452
3453
3454
3455
3456
3457
3458
3459
3460
3461
3462
3463
3464
3465
3466
3467
3468
3469
3470
3471
3472
3473
3474
3475
3476
3477
3478
3479
3480
3481
3482
3483
3484
3485
3486
3487
3488
3489
3490
3491
3492
3493
3494
3495
3496
3497
3498
3499
3500
3501
3502
3503
3504
3505
3506
3507
3508
3509
3510
3511
3512
3513
3514
3515
3516
3517
3518
3519
3520
3521
3522
3523
3524
3525
3526
3527
3528
3529
3530
3531
3532
3533
3534
3535
3536
3537
3538
3539
3540
3541
3542
3543
3544
3545
3546
3547
3548
3549
3550
3551
3552
3553
3554
3555
3556
3557
3558
3559
3560
3561
3562
3563
3564
3565
3566
3567
3568
3569
3570
3571
3572
3573
3574
3575
3576
3577
3578
3579
3580
3581
3582
3583
3584
3585
3586
3587
3588
3589
3590
3591
3592
3593
3594
3595
3596
3597
3598
3599
3600
3601
3602
3603
3604
3605
3606
3607
3608
3609
3610
3611
3612
3613
3614
3615
3616
3617
3618
3619
3620
3621
3622
3623
3624
3625
3626
3627
3628
3629
3630
3631
3632
3633
3634
3635
3636
3637
3638
3639
3640
3641
3642
3643
3644
3645
3646
3647
3648
3649
3650
3651
3652
3653
3654
3655
3656
3657
3658
3659
3660
3661
3662
3663
3664
3665
3666
3667
3668
3669
3670
3671
3672
3673
3674
3675
3676
3677
3678
3679
3680
3681
3682
3683
3684
3685
3686
3687
3688
3689
3690
3691
3692
3693
3694
3695
3696
3697
3698
3699
3700
3701
3702
3703
3704
3705
3706
3707
3708
3709
3710
3711
3712
3713
3714
3715
3716
3717
3718
3719
3720
3721
3722
3723
3724
3725
3726
3727
3728
3729
3730
3731
3732
3733
3734
3735
3736
3737
3738
3739
3740
3741
3742
3743
3744
3745
3746
3747
3748
3749
3750
3751
3752
3753
3754
3755
3756
3757
3758
3759
3760
3761
3762
3763
3764
3765
3766
3767
3768
3769
3770
3771
3772
3773
3774
3775
3776
3777
3778
3779
3780
3781
3782
3783
3784
3785
3786
3787
3788
3789
3790
3791
3792
3793
3794
3795
3796
3797
3798
3799
3800
3801
3802
3803
3804
3805
3806
3807
3808
3809
3810
3811
3812
3813
3814
3815
3816
3817
3818
3819
3820
3821
3822
3823
3824
3825
3826
3827
3828
3829
3830
3831
3832
3833
3834
3835
3836
3837
3838
3839
3840
3841
3842
3843
3844
3845
3846
3847
3848
3849
3850
3851
3852
3853
3854
3855
3856
3857
3858
3859
3860
3861
3862
3863
3864
3865
3866
3867
3868
3869
3870
3871
3872
3873
3874
3875
3876
3877
3878
3879
3880
3881
3882
3883
3884
3885
3886
3887
3888
3889
3890
3891
3892
3893
3894
3895
3896
3897
3898
3899
3900
3901
3902
3903
3904
3905
3906
3907
3908
3909
3910
3911
3912
3913
3914
3915
3916
3917
3918
3919
3920
3921
3922
3923
3924
3925
3926
3927
3928
3929
3930
3931
3932
3933
3934
3935
3936
3937
3938
3939
3940
3941
3942
3943
3944
3945
3946
3947
3948
3949
3950
3951
3952
3953
3954
3955
3956
3957
3958
3959
3960
3961
3962
3963
3964
3965
3966
3967
3968
3969
3970
3971
3972
3973
3974
3975
3976
3977
3978
3979
3980
3981
3982
3983
3984
3985
3986
3987
3988
3989
3990
3991
3992
3993
3994
3995
3996
3997
3998
3999
4000
4001
4002
4003
4004
4005
4006
4007
4008
4009
4010
4011
4012
4013
4014
4015
4016
4017
4018
4019
4020
4021
4022
4023
4024
4025
4026
4027
4028
4029
4030
4031
4032
4033
4034
4035
4036
4037
4038
4039
4040
4041
4042
4043
4044
4045
4046
4047
4048
4049
4050
4051
4052
4053
4054
4055
4056
4057
4058
4059
4060
4061
4062
4063
4064
4065
4066
4067
4068
4069
4070
4071
4072
4073
4074
4075
4076
4077
4078
4079
4080
4081
4082
4083
4084
4085
4086
4087
4088
4089
4090
4091
4092
4093
4094
4095
4096
4097
4098
4099
4100
4101
4102
4103
4104
4105
4106
4107
4108
4109
4110
4111
4112
4113
4114
4115
4116
4117
4118
4119
4120
4121
4122
4123
4124
4125
4126
4127
4128
4129
4130
4131
4132
4133
4134
4135
4136
4137
4138
4139
4140
4141
4142
4143
4144
4145
4146
4147
4148
4149
4150
4151
4152
4153
4154
4155
4156
4157
4158
4159
4160
4161
4162
4163
4164
4165
4166
4167
4168
4169
4170
4171
4172
4173
4174
4175
4176
4177
4178
4179
4180
4181
4182
4183
4184
4185
4186
4187
4188
4189
4190
4191
4192
4193
4194
4195
4196
4197
4198
4199
4200
4201
4202
4203
4204
4205
4206
4207
4208
4209
4210
4211
4212
4213
4214
4215
4216
4217
4218
4219
4220
4221
4222
4223
4224
4225
4226
4227
4228
4229
4230
4231
4232
4233
4234
4235
4236
4237
4238
4239
4240
4241
4242
4243
4244
4245
4246
4247
4248
4249
4250
4251
4252
4253
4254
4255
4256
4257
4258
4259
4260
4261
4262
4263
4264
4265
4266
4267
4268
4269
4270
4271
4272
4273
4274
4275
4276
4277
4278
4279
4280
4281
4282
4283
4284
4285
4286
4287
4288
4289
4290
4291
4292
4293
4294
4295
4296
4297
4298
4299
4300
4301
4302
4303
4304
4305
4306
4307
4308
4309
4310
4311
4312
4313
4314
4315
4316
4317
4318
4319
4320
4321
4322
4323
4324
4325
4326
4327
4328
4329
4330
4331
4332
4333
4334
4335
4336
4337
4338
4339
4340
4341
4342
4343
4344
4345
4346
4347
4348
4349
4350
4351
4352
4353
4354
4355
4356
4357
4358
4359
4360
4361
4362
4363
4364
4365
4366
4367
4368
4369
4370
4371
4372
4373
4374
4375
4376
4377
4378
4379
4380
4381
4382
4383
4384
4385
4386
4387
4388
4389
4390
4391
4392
4393
4394
4395
4396
4397
4398
4399
4400
4401
4402
4403
4404
4405
4406
4407
4408
4409
4410
4411
4412
4413
4414
4415
4416
4417
4418
4419
4420
4421
4422
4423
4424
4425
4426
4427
4428
4429
4430
4431
4432
4433
4434
4435
4436
4437
4438
4439
4440
4441
4442
4443
4444
4445
4446
4447
4448
4449
4450
4451
4452
4453
4454
4455
4456
4457
4458
4459
4460
4461
4462
4463
4464
4465
4466
4467
4468
4469
4470
4471
4472
4473
4474
4475
4476
4477
4478
4479
4480
4481
4482
4483
4484
4485
4486
4487
4488
4489
4490
4491
4492
4493
4494
4495
4496
4497
4498
4499
4500
4501
4502
4503
4504
4505
4506
4507
4508
4509
4510
4511
4512
4513
4514
4515
4516
4517
4518
4519
4520
4521
4522
4523
4524
4525
4526
4527
4528
4529
4530
4531
4532
4533
4534
4535
4536
4537
4538
4539
4540
4541
4542
4543
4544
4545
4546
4547
4548
4549
4550
4551
4552
4553
4554
4555
4556
4557
4558
4559
4560
4561
4562
4563
4564
4565
4566
4567
4568
4569
4570
4571
4572
4573
4574
4575
4576
4577
4578
4579
4580
4581
4582
4583
4584
4585
4586
4587
4588
4589
4590
4591
4592
4593
4594
4595
4596
4597
4598
4599
4600
4601
4602
4603
4604
4605
4606
4607
4608
4609
4610
4611
4612
4613
4614
4615
4616
4617
4618
4619
4620
4621
4622
4623
4624
4625
4626
4627
4628
4629
4630
4631
4632
4633
4634
4635
4636
4637
4638
4639
4640
4641
4642
4643
4644
4645
4646
4647
4648
4649
4650
4651
4652
4653
4654
4655
4656
4657
4658
4659
4660
4661
4662
4663
4664
4665
4666
4667
4668
4669
4670
4671
4672
4673
4674
4675
4676
4677
4678
4679
4680
4681
4682
4683
4684
4685
4686
4687
4688
4689
4690
4691
4692
4693
4694
4695
4696
4697
4698
4699
4700
4701
4702
4703
4704
4705
4706
4707
4708
4709
4710
4711
4712
4713
4714
4715
4716
4717
4718
4719
4720
4721
4722
4723
4724
4725
4726
4727
4728
4729
4730
4731
4732
4733
4734
4735
4736
4737
4738
4739
4740
4741
4742
4743
4744
4745
4746
4747
4748
4749
4750
4751
4752
4753
4754
4755
4756
4757
4758
4759
4760
4761
4762
4763
4764
4765
4766
4767
4768
4769
4770
4771
4772
4773
4774
4775
4776
4777
4778
4779
4780
4781
4782
4783
4784
4785
4786
4787
4788
4789
4790
4791
4792
4793
4794
4795
4796
4797
4798
4799
4800
4801
4802
4803
4804
4805
4806
4807
4808
4809
4810
4811
4812
4813
4814
4815
4816
4817
4818
4819
4820
4821
4822
4823
4824
4825
4826
4827
4828
4829
4830
4831
4832
4833
4834
4835
4836
4837
4838
4839
4840
4841
4842
4843
4844
4845
4846
4847
4848
4849
4850
4851
4852
4853
4854
4855
4856
4857
4858
4859
4860
4861
4862
4863
4864
4865
4866
4867
4868
4869
4870
4871
4872
4873
4874
4875
4876
4877
4878
4879
4880
4881
4882
4883
4884
4885
4886
4887
4888
4889
4890
4891
4892
4893
4894
4895
4896
4897
4898
4899
4900
4901
4902
4903
4904
4905
4906
4907
4908
4909
4910
4911
4912
4913
4914
4915
4916
4917
4918
4919
4920
4921
4922
4923
4924
4925
4926
4927
4928
4929
4930
4931
4932
4933
4934
4935
4936
4937
4938
4939
4940
4941
4942
4943
4944
4945
4946
4947
4948
4949
4950
4951
4952
4953
4954
4955
4956
4957
4958
4959
4960
4961
4962
4963
4964
4965
4966
4967
4968
4969
4970
4971
4972
4973
4974
4975
4976
4977
4978
4979
4980
4981
4982
4983
4984
4985
4986
4987
4988
4989
4990
4991
4992
4993
4994
4995
4996
4997
4998
4999
5000
5001
5002
5003
5004
5005
5006
5007
5008
5009
5010
5011
5012
5013
5014
5015
5016
5017
5018
5019
5020
5021
5022
5023
5024
5025
5026
5027
5028
5029
5030
5031
5032
5033
5034
5035
5036
5037
5038
5039
5040
5041
5042
5043
5044
5045
5046
5047
5048
5049
5050
5051
5052
5053
5054
5055
5056
5057
5058
5059
5060
5061
5062
5063
5064
5065
5066
5067
5068
5069
5070
5071
5072
5073
5074
5075
5076
5077
5078
5079
5080
5081
5082
5083
5084
5085
5086
5087
5088
5089
5090
5091
5092
5093
5094
5095
5096
5097
5098
5099
5100
5101
5102
5103
5104
5105
5106
5107
5108
5109
5110
5111
5112
5113
5114
5115
5116
5117
5118
5119
5120
5121
5122
5123
5124
5125
5126
5127
5128
5129
5130
5131
5132
5133
5134
5135
5136
5137
5138
5139
5140
5141
5142
5143
5144
5145
5146
5147
5148
5149
5150
5151
5152
5153
5154
5155
5156
5157
5158
5159
5160
5161
5162
5163
5164
5165
5166
5167
5168
5169
5170
5171
5172
5173
5174
5175
5176
5177
5178
5179
5180
5181
5182
5183
5184
5185
5186
5187
5188
5189
5190
5191
5192
5193
5194
5195
5196
5197
5198
5199
5200
5201
5202
5203
5204
5205
5206
5207
5208
5209
5210
5211
5212
5213
5214
5215
5216
5217
5218
5219
5220
5221
5222
5223
5224
5225
5226
5227
5228
5229
5230
5231
5232
5233
5234
5235
5236
5237
5238
5239
5240
5241
5242
5243
5244
5245
5246
5247
5248
5249
5250
5251
5252
5253
5254
5255
5256
5257
5258
5259
5260
5261
5262
5263
5264
5265
5266
5267
5268
5269
5270
5271
5272
5273
5274
5275
5276
5277
5278
5279
5280
5281
5282
5283
5284
5285
5286
5287
5288
5289
5290
5291
5292
5293
5294
5295
5296
5297
5298
5299
5300
5301
5302
5303
5304
5305
5306
5307
5308
5309
5310
5311
5312
5313
5314
5315
5316
5317
5318
5319
5320
5321
5322
5323
5324
5325
5326
5327
5328
5329
5330
5331
5332
5333
5334
5335
5336
5337
5338
5339
5340
5341
5342
5343
5344
5345
5346
5347
5348
5349
5350
5351
5352
5353
5354
5355
5356
5357
5358
5359
5360
5361
5362
5363
5364
5365
5366
5367
5368
5369
5370
5371
5372
5373
5374
5375
5376
5377
5378
5379
5380
5381
5382
5383
5384
5385
5386
5387
5388
5389
5390
5391
5392
5393
5394
5395
5396
5397
5398
5399
5400
5401
5402
5403
5404
5405
5406
5407
5408
5409
5410
5411
5412
5413
5414
5415
5416
5417
5418
5419
5420
5421
5422
5423
5424
5425
5426
5427
5428
5429
5430
5431
5432
5433
5434
5435
5436
5437
5438
5439
5440
5441
5442
5443
5444
5445
5446
5447
5448
5449
5450
5451
5452
5453
5454
5455
5456
5457
5458
5459
5460
5461
5462
5463
5464
5465
5466
5467
5468
5469
5470
5471
5472
5473
5474
5475
5476
5477
5478
5479
5480
5481
5482
5483
5484
5485
5486
5487
5488
5489
5490
5491
5492
5493
5494
5495
5496
5497
5498
5499
5500
5501
5502
5503
5504
5505
5506
5507
5508
5509
5510
5511
5512
5513
5514
5515
5516
5517
5518
5519
5520
5521
5522
5523
5524
5525
5526
5527
5528
5529
5530
5531
5532
5533
5534
5535
5536
5537
5538
5539
5540
5541
5542
5543
5544
5545
5546
5547
5548
5549
5550
5551
5552
5553
5554
5555
5556
5557
5558
5559
5560
5561
5562
5563
5564
5565
5566
5567
5568
5569
5570
5571
5572
5573
5574
5575
5576
5577
5578
5579
5580
5581
5582
5583
5584
5585
5586
5587
5588
5589
5590
5591
5592
5593
5594
5595
5596
5597
5598
5599
5600
5601
5602
5603
5604
5605
5606
5607
5608
5609
5610
5611
5612
5613
5614
5615
5616
5617
5618
5619
5620
5621
5622
5623
5624
5625
5626
5627
5628
5629
5630
5631
5632
5633
5634
5635
5636
5637
5638
5639
5640
5641
5642
5643
5644
5645
5646
5647
5648
5649
5650
5651
5652
5653
5654
5655
5656
5657
5658
5659
5660
5661
5662
5663
5664
5665
5666
5667
5668
5669
5670
5671
5672
5673
5674
5675
5676
5677
5678
5679
5680
5681
5682
5683
5684
5685
5686
5687
5688
5689
5690
5691
5692
5693
5694
5695
5696
5697
5698
5699
5700
5701
5702
5703
5704
5705
5706
5707
5708
5709
5710
5711
5712
5713
5714
5715
5716
5717
5718
5719
5720
5721
5722
5723
5724
5725
5726
5727
5728
5729
5730
5731
5732
5733
5734
5735
5736
5737
5738
5739
5740
5741
5742
5743
5744
5745
5746
5747
5748
5749
5750
5751
5752
5753
5754
5755
5756
5757
5758
5759
5760
5761
5762
5763
5764
5765
5766
5767
5768
5769
5770
5771
5772
5773
5774
5775
5776
5777
5778
5779
5780
5781
5782
5783
5784
5785
5786
5787
5788
5789
5790
5791
5792
5793
5794
5795
5796
5797
5798
5799
5800
5801
5802
5803
5804
5805
5806
5807
5808
5809
5810
5811
5812
5813
5814
5815
5816
5817
5818
5819
5820
5821
5822
5823
5824
5825
5826
5827
5828
5829
5830
5831
5832
5833
5834
5835
5836
5837
5838
5839
5840
5841
5842
5843
5844
5845
5846
5847
5848
5849
5850
5851
5852
5853
5854
5855
5856
5857
5858
5859
5860
5861
5862
5863
5864
5865
5866
5867
5868
5869
5870
5871
5872
5873
5874
5875
5876
5877
5878
5879
5880
5881
5882
5883
5884
5885
5886
5887
5888
5889
5890
5891
5892
5893
5894
5895
5896
5897
5898
5899
5900
5901
5902
5903
5904
5905
5906
5907
5908
5909
5910
5911
5912
5913
5914
5915
5916
5917
5918
5919
5920
5921
5922
5923
5924
5925
5926
5927
5928
5929
5930
5931
5932
5933
5934
5935
5936
5937
5938
5939
5940
5941
5942
5943
5944
5945
5946
5947
5948
5949
5950
5951
5952
5953
5954
5955
5956
5957
5958
5959
5960
5961
5962
5963
5964
5965
5966
5967
5968
5969
5970
5971
5972
5973
5974
5975
5976
5977
5978
5979
5980
5981
5982
5983
5984
5985
5986
5987
5988
5989
5990
5991
5992
5993
5994
5995
5996
5997
5998
5999
6000
6001
6002
6003
6004
6005
6006
6007
6008
6009
6010
6011
6012
6013
6014
6015
6016
6017
6018
6019
6020
6021
6022
6023
6024
6025
6026
6027
6028
6029
6030
6031
6032
6033
6034
6035
6036
6037
6038
6039
6040
6041
6042
6043
6044
6045
6046
6047
6048
6049
6050
6051
6052
6053
6054
6055
6056
6057
6058
6059
6060
6061
6062
6063
6064
6065
6066
6067
6068
6069
6070
6071
6072
6073
6074
6075
6076
6077
6078
6079
6080
6081
6082
6083
6084
6085
6086
6087
6088
6089
6090
6091
6092
6093
6094
6095
6096
6097
6098
6099
6100
6101
6102
6103
6104
6105
6106
6107
6108
6109
6110
6111
6112
6113
6114
6115
6116
6117
6118
6119
6120
6121
6122
6123
6124
6125
6126
6127
6128
6129
6130
6131
6132
6133
6134
6135
6136
6137
6138
6139
6140
6141
6142
6143
6144
6145
6146
6147
6148
6149
6150
6151
6152
6153
6154
6155
6156
6157
6158
6159
6160
6161
6162
6163
6164
6165
6166
6167
6168
6169
6170
6171
6172
6173
6174
6175
6176
6177
6178
6179
6180
6181
6182
6183
6184
6185
6186
6187
6188
6189
6190
6191
6192
6193
6194
6195
6196
6197
6198
6199
6200
6201
6202
6203
6204
6205
6206
6207
6208
6209
6210
6211
6212
6213
6214
6215
6216
6217
6218
6219
6220
6221
6222
6223
6224
6225
6226
6227
6228
6229
6230
6231
6232
6233
6234
6235
6236
6237
6238
6239
6240
6241
6242
6243
6244
6245
6246
6247
6248
6249
6250
6251
6252
6253
6254
6255
6256
6257
6258
6259
6260
6261
6262
6263
6264
6265
6266
6267
6268
6269
6270
6271
6272
6273
6274
6275
6276
6277
6278
6279
6280
6281
6282
6283
6284
6285
6286
6287
6288
6289
6290
6291
6292
6293
6294
6295
6296
6297
6298
6299
6300
6301
6302
6303
6304
6305
6306
6307
6308
6309
6310
6311
6312
6313
6314
6315
6316
6317
6318
6319
6320
6321
6322
6323
6324
6325
6326
6327
6328
6329
6330
6331
6332
6333
6334
6335
6336
6337
6338
6339
6340
6341
6342
6343
6344
6345
6346
6347
6348
6349
6350
6351
6352
6353
6354
6355
6356
6357
6358
6359
6360
6361
6362
6363
6364
6365
6366
6367
6368
6369
6370
6371
6372
6373
6374
6375
6376
6377
6378
6379
6380
6381
6382
6383
6384
6385
6386
6387
6388
6389
6390
6391
6392
6393
6394
6395
6396
6397
6398
6399
6400
6401
6402
6403
6404
6405
6406
6407
6408
6409
6410
6411
6412
6413
6414
6415
6416
6417
6418
6419
6420
6421
6422
6423
6424
6425
6426
6427
6428
6429
6430
6431
6432
6433
6434
6435
6436
6437
6438
6439
6440
6441
6442
6443
6444
6445
6446
6447
6448
6449
6450
6451
6452
6453
6454
6455
6456
6457
6458
6459
6460
6461
6462
6463
6464
6465
6466
6467
6468
6469
6470
6471
6472
6473
6474
6475
6476
6477
6478
6479
6480
6481
6482
6483
6484
6485
6486
6487
6488
6489
6490
6491
6492
6493
6494
6495
6496
6497
6498
6499
6500
6501
6502
6503
6504
6505
6506
6507
6508
6509
6510
6511
6512
6513
6514
6515
6516
6517
6518
6519
6520
6521
6522
6523
6524
6525
6526
6527
6528
6529
6530
6531
6532
6533
6534
6535
6536
6537
6538
6539
6540
6541
6542
6543
6544
6545
6546
6547
6548
6549
6550
6551
6552
6553
6554
6555
6556
6557
6558
6559
6560
6561
6562
6563
6564
6565
6566
6567
6568
6569
6570
6571
6572
6573
6574
6575
6576
6577
6578
6579
6580
6581
6582
6583
6584
6585
6586
6587
6588
6589
6590
6591
6592
6593
6594
6595
6596
6597
6598
6599
6600
6601
6602
6603
6604
6605
6606
6607
6608
6609
6610
6611
6612
6613
6614
6615
6616
6617
6618
6619
6620
6621
6622
6623
6624
6625
6626
6627
6628
6629
6630
6631
6632
6633
6634
6635
6636
6637
6638
6639
6640
6641
6642
6643
6644
6645
6646
6647
6648
6649
6650
6651
6652
6653
6654
6655
6656
6657
6658
6659
6660
6661
6662
6663
6664
6665
6666
6667
6668
6669
6670
6671
6672
6673
6674
6675
6676
6677
6678
6679
6680
6681
6682
6683
6684
6685
6686
6687
6688
6689
6690
6691
6692
6693
6694
6695
6696
6697
6698
6699
6700
6701
6702
6703
6704
6705
6706
6707
6708
6709
6710
6711
6712
6713
6714
6715
6716
6717
6718
6719
6720
6721
6722
6723
6724
6725
6726
6727
6728
6729
6730
6731
6732
6733
6734
6735
6736
6737
6738
6739
6740
6741
6742
6743
6744
6745
6746
6747
6748
6749
6750
6751
6752
6753
6754
6755
6756
6757
6758
6759
6760
6761
6762
6763
6764
6765
6766
6767
6768
6769
6770
6771
6772
6773
6774
6775
6776
6777
6778
6779
6780
6781
6782
6783
6784
6785
6786
6787
6788
6789
6790
6791
6792
6793
6794
6795
6796
6797
6798
6799
6800
6801
6802
6803
6804
6805
6806
6807
6808
6809
6810
6811
6812
6813
6814
6815
6816
6817
6818
6819
6820
6821
6822
6823
6824
6825
6826
6827
6828
6829
6830
6831
6832
6833
6834
6835
6836
6837
6838
6839
6840
6841
6842
6843
6844
6845
6846
6847
6848
6849
6850
6851
6852
6853
6854
6855
6856
6857
6858
6859
6860
6861
6862
6863
6864
6865
6866
6867
6868
6869
6870
6871
6872
6873
6874
6875
6876
6877
6878
6879
6880
6881
6882
6883
6884
6885
6886
6887
6888
6889
6890
6891
6892
6893
6894
6895
6896
6897
6898
6899
6900
6901
6902
6903
6904
6905
6906
6907
6908
6909
6910
6911
6912
6913
6914
6915
6916
6917
6918
6919
6920
6921
6922
6923
6924
6925
6926
6927
6928
6929
6930
6931
6932
6933
6934
6935
6936
6937
6938
6939
6940
6941
6942
6943
6944
6945
6946
6947
6948
6949
6950
6951
6952
6953
6954
6955
6956
6957
6958
6959
6960
6961
6962
6963
6964
6965
6966
6967
6968
6969
6970
6971
6972
6973
6974
6975
6976
6977
6978
6979
6980
6981
6982
6983
6984
6985
6986
6987
6988
6989
6990
6991
6992
6993
6994
6995
6996
6997
6998
6999
7000
7001
7002
7003
7004
7005
7006
7007
7008
7009
7010
7011
7012
7013
7014
7015
7016
7017
7018
7019
7020
7021
7022
7023
7024
7025
7026
7027
7028
7029
7030
7031
7032
7033
7034
7035
7036
7037
7038
7039
7040
7041
7042
7043
7044
7045
7046
7047
7048
7049
7050
7051
7052
7053
7054
7055
7056
7057
7058
7059
7060
7061
7062
7063
7064
7065
7066
7067
7068
7069
7070
7071
7072
7073
7074
7075
7076
7077
7078
7079
7080
7081
7082
7083
7084
7085
7086
7087
7088
7089
7090
7091
7092
7093
7094
7095
7096
7097
7098
7099
7100
7101
7102
7103
7104
7105
7106
7107
7108
7109
7110
7111
7112
7113
7114
7115
7116
7117
7118
7119
7120
7121
7122
7123
7124
7125
7126
7127
7128
7129
7130
7131
7132
7133
7134
7135
7136
7137
7138
7139
7140
7141
7142
7143
7144
7145
7146
7147
7148
7149
7150
7151
7152
7153
7154
7155
7156
7157
7158
7159
7160
7161
7162
7163
7164
7165
7166
7167
7168
7169
7170
7171
7172
7173
7174
7175
7176
7177
7178
7179
7180
7181
7182
7183
7184
7185
7186
7187
7188
7189
7190
7191
7192
7193
7194
7195
7196
7197
7198
7199
7200
7201
7202
7203
7204
7205
7206
7207
7208
7209
7210
7211
7212
7213
7214
7215
7216
7217
7218
7219
7220
7221
7222
7223
7224
7225
7226
7227
7228
7229
7230
7231
7232
7233
7234
7235
7236
7237
7238
7239
7240
7241
7242
7243
7244
7245
7246
7247
7248
7249
7250
7251
7252
7253
7254
7255
7256
7257
7258
7259
7260
7261
7262
7263
7264
7265
7266
7267
7268
7269
7270
7271
7272
7273
7274
7275
7276
7277
7278
7279
7280
7281
7282
7283
7284
7285
7286
7287
7288
7289
7290
7291
7292
7293
7294
7295
7296
7297
7298
7299
7300
7301
7302
7303
7304
7305
7306
7307
7308
7309
7310
7311
7312
7313
7314
7315
7316
7317
7318
7319
7320
7321
7322
7323
7324
7325
7326
7327
7328
7329
7330
7331
7332
7333
7334
7335
7336
7337
7338
7339
7340
7341
7342
7343
7344
7345
7346
7347
7348
7349
7350
7351
7352
7353
7354
7355
7356
7357
7358
7359
7360
7361
7362
7363
7364
7365
7366
7367
7368
7369
7370
7371
7372
7373
7374
7375
7376
7377
7378
7379
7380
7381
7382
7383
7384
7385
7386
7387
7388
7389
7390
7391
7392
7393
7394
7395
7396
7397
7398
7399
7400
7401
7402
7403
7404
7405
7406
7407
7408
7409
7410
7411
7412
7413
7414
7415
7416
7417
7418
7419
7420
7421
7422
7423
7424
7425
7426
7427
7428
7429
7430
7431
7432
7433
7434
7435
7436
7437
7438
7439
7440
7441
7442
7443
7444
7445
7446
7447
7448
7449
7450
7451
7452
7453
7454
7455
7456
7457
7458
7459
7460
7461
7462
7463
7464
7465
7466
7467
7468
7469
7470
7471
7472
7473
7474
7475
7476
7477
7478
7479
7480
7481
7482
7483
7484
7485
7486
7487
7488
7489
7490
7491
7492
7493
7494
7495
7496
7497
7498
7499
7500
7501
7502
7503
7504
7505
7506
7507
7508
7509
7510
7511
7512
7513
7514
7515
7516
7517
7518
7519
7520
7521
7522
7523
7524
7525
7526
7527
7528
7529
7530
7531
7532
7533
7534
7535
7536
7537
7538
7539
7540
7541
7542
7543
7544
7545
7546
7547
7548
7549
7550
7551
7552
7553
7554
7555
7556
7557
7558
7559
7560
7561
7562
7563
7564
7565
7566
7567
7568
7569
7570
7571
7572
7573
7574
7575
7576
7577
7578
7579
7580
7581
7582
7583
7584
7585
7586
7587
7588
7589
7590
7591
7592
7593
7594
7595
7596
7597
7598
7599
7600
7601
7602
7603
7604
7605
7606
7607
7608
7609
7610
7611
7612
7613
7614
7615
7616
7617
7618
7619
7620
7621
7622
7623
7624
7625
7626
7627
7628
7629
7630
7631
7632
7633
7634
7635
7636
7637
7638
7639
7640
7641
7642
7643
7644
7645
7646
7647
7648
7649
7650
7651
7652
7653
7654
7655
7656
7657
7658
7659
7660
7661
7662
7663
7664
7665
7666
7667
7668
7669
7670
7671
7672
7673
7674
7675
7676
7677
7678
7679
7680
7681
7682
7683
7684
7685
7686
7687
7688
7689
7690
7691
7692
7693
7694
7695
7696
7697
7698
7699
7700
7701
7702
7703
7704
7705
7706
7707
7708
7709
7710
7711
7712
7713
7714
7715
7716
7717
7718
7719
7720
7721
7722
7723
7724
7725
7726
7727
7728
7729
7730
7731
7732
7733
7734
7735
7736
7737
7738
7739
7740
7741
7742
7743
7744
7745
7746
7747
7748
7749
7750
7751
7752
7753
7754
7755
7756
7757
7758
7759
7760
7761
7762
7763
7764
7765
7766
7767
7768
7769
7770
7771
7772
7773
7774
7775
7776
7777
7778
7779
7780
7781
7782
7783
7784
7785
7786
7787
7788
7789
7790
7791
7792
7793
7794
7795
7796
7797
7798
7799
7800
7801
7802
7803
7804
7805
7806
7807
7808
7809
7810
7811
7812
7813
7814
7815
7816
7817
7818
7819
7820
7821
7822
7823
7824
7825
7826
7827
7828
7829
7830
7831
7832
7833
7834
7835
7836
7837
7838
7839
7840
7841
7842
7843
7844
7845
7846
7847
7848
7849
7850
7851
7852
7853
7854
7855
7856
7857
7858
7859
7860
7861
7862
7863
7864
7865
7866
7867
7868
7869
7870
7871
7872
7873
7874
7875
7876
7877
7878
7879
7880
7881
7882
7883
7884
7885
7886
7887
7888
7889
7890
7891
7892
7893
7894
7895
7896
7897
7898
7899
7900
7901
7902
7903
7904
7905
7906
7907
7908
7909
7910
7911
7912
7913
7914
7915
7916
7917
7918
7919
7920
7921
7922
7923
7924
7925
7926
7927
7928
7929
7930
7931
7932
7933
7934
7935
7936
7937
7938
7939
7940
7941
7942
7943
7944
7945
7946
7947
7948
7949
7950
7951
7952
7953
7954
7955
7956
7957
7958
7959
7960
7961
7962
7963
7964
7965
7966
7967
7968
7969
7970
7971
7972
7973
7974
7975
7976
7977
7978
7979
7980
7981
7982
7983
7984
7985
7986
7987
7988
7989
7990
7991
7992
7993
7994
7995
7996
7997
7998
7999
8000
8001
8002
8003
8004
8005
8006
8007
8008
8009
8010
8011
8012
8013
8014
8015
8016
8017
8018
8019
8020
8021
8022
8023
8024
8025
8026
8027
8028
8029
8030
8031
8032
8033
8034
8035
8036
8037
8038
8039
8040
8041
8042
8043
8044
8045
8046
8047
8048
8049
8050
8051
8052
8053
8054
8055
8056
8057
8058
8059
8060
8061
8062
8063
8064
8065
8066
8067
8068
8069
8070
8071
8072
8073
8074
8075
8076
8077
8078
8079
8080
8081
8082
8083
8084
8085
8086
8087
8088
8089
8090
8091
8092
8093
8094
8095
8096
8097
8098
8099
8100
8101
8102
8103
8104
8105
8106
8107
8108
8109
8110
8111
8112
8113
8114
8115
8116
8117
8118
8119
8120
8121
8122
8123
8124
8125
8126
8127
8128
8129
8130
8131
8132
8133
8134
8135
8136
8137
8138
8139
8140
8141
8142
8143
8144
8145
8146
8147
8148
8149
8150
8151
8152
8153
8154
8155
8156
8157
8158
8159
8160
8161
8162
8163
8164
8165
8166
8167
8168
8169
8170
8171
8172
8173
8174
8175
8176
8177
8178
8179
8180
8181
8182
8183
8184
8185
8186
8187
8188
8189
8190
8191
8192
8193
8194
8195
8196
8197
8198
8199
8200
8201
8202
8203
8204
8205
8206
8207
8208
8209
8210
8211
8212
8213
8214
8215
8216
8217
8218
8219
8220
8221
8222
8223
8224
8225
8226
8227
8228
8229
8230
8231
8232
8233
8234
8235
8236
8237
8238
8239
8240
8241
8242
8243
8244
8245
8246
8247
8248
8249
8250
8251
8252
8253
8254
8255
8256
8257
8258
8259
8260
8261
8262
8263
8264
8265
8266
8267
8268
8269
8270
8271
8272
8273
8274
8275
8276
8277
8278
8279
8280
8281
8282
8283
8284
8285
8286
8287
8288
8289
8290
8291
8292
8293
8294
8295
8296
8297
8298
8299
8300
8301
8302
8303
8304
8305
8306
8307
8308
8309
8310
8311
8312
8313
8314
8315
8316
8317
8318
8319
8320
8321
8322
8323
8324
8325
8326
8327
8328
8329
8330
8331
8332
8333
8334
8335
8336
8337
8338
8339
8340
8341
8342
8343
8344
8345
8346
8347
8348
8349
8350
8351
8352
8353
8354
8355
8356
8357
8358
8359
8360
8361
8362
8363
8364
8365
8366
8367
8368
8369
8370
8371
8372
8373
8374
8375
8376
8377
8378
8379
8380
8381
8382
8383
8384
8385
8386
8387
8388
8389
8390
8391
8392
8393
8394
8395
8396
8397
8398
8399
8400
8401
8402
8403
8404
8405
8406
8407
8408
8409
8410
8411
8412
8413
8414
8415
8416
8417
8418
8419
8420
8421
8422
8423
8424
8425
8426
8427
8428
8429
8430
8431
8432
8433
8434
8435
8436
8437
8438
8439
8440
8441
8442
8443
8444
8445
8446
8447
8448
8449
8450
8451
8452
8453
8454
8455
8456
8457
8458
8459
8460
8461
8462
8463
8464
8465
8466
8467
8468
8469
8470
8471
8472
8473
8474
8475
8476
8477
8478
8479
8480
8481
8482
8483
8484
8485
8486
8487
8488
8489
8490
8491
8492
8493
8494
8495
8496
8497
8498
8499
8500
8501
8502
8503
8504
8505
8506
8507
8508
8509
8510
8511
8512
8513
8514
8515
8516
8517
8518
8519
8520
8521
8522
8523
8524
8525
8526
8527
8528
8529
8530
8531
8532
8533
8534
8535
8536
8537
8538
8539
8540
8541
8542
8543
8544
8545
8546
8547
8548
8549
8550
8551
8552
8553
8554
8555
8556
8557
8558
8559
8560
8561
8562
8563
8564
8565
8566
8567
8568
8569
8570
8571
8572
8573
8574
8575
8576
8577
8578
8579
8580
8581
8582
8583
8584
8585
8586
8587
8588
8589
8590
8591
8592
8593
8594
8595
8596
8597
8598
8599
8600
8601
8602
8603
8604
8605
8606
8607
8608
8609
8610
8611
8612
8613
8614
8615
8616
8617
8618
8619
8620
8621
8622
8623
8624
8625
8626
8627
8628
8629
8630
8631
8632
8633
8634
8635
8636
8637
8638
8639
8640
8641
8642
8643
8644
8645
8646
8647
8648
8649
8650
8651
8652
8653
8654
8655
8656
8657
8658
8659
8660
8661
8662
8663
8664
8665
8666
8667
8668
8669
8670
8671
8672
8673
8674
8675
8676
8677
8678
8679
8680
8681
8682
8683
8684
8685
8686
8687
8688
8689
8690
8691
8692
8693
8694
8695
8696
8697
8698
8699
8700
8701
8702
8703
8704
8705
8706
8707
8708
8709
8710
8711
8712
8713
8714
8715
8716
8717
8718
8719
8720
8721
8722
8723
8724
8725
8726
8727
8728
8729
8730
8731
8732
8733
8734
8735
8736
8737
8738
8739
8740
8741
8742
8743
8744
8745
8746
8747
8748
8749
8750
8751
8752
8753
8754
8755
8756
8757
8758
8759
8760
8761
8762
8763
8764
8765
8766
8767
8768
8769
8770
8771
8772
8773
8774
8775
8776
8777
8778
8779
8780
8781
8782
8783
8784
8785
8786
8787
8788
8789
8790
8791
8792
8793
8794
8795
8796
8797
8798
8799
8800
8801
8802
8803
8804
8805
8806
8807
8808
8809
8810
8811
8812
8813
8814
8815
8816
8817
8818
8819
8820
8821
8822
8823
8824
8825
8826
8827
8828
8829
8830
8831
8832
8833
8834
8835
8836
8837
8838
8839
8840
8841
8842
8843
8844
8845
8846
8847
8848
8849
8850
8851
8852
8853
8854
8855
8856
8857
8858
8859
8860
8861
8862
8863
8864
8865
8866
8867
8868
8869
8870
8871
8872
8873
8874
8875
8876
8877
8878
8879
8880
8881
8882
8883
8884
8885
8886
8887
8888
8889
8890
8891
8892
8893
8894
8895
8896
8897
8898
8899
8900
8901
8902
8903
8904
8905
8906
8907
8908
8909
8910
8911
8912
8913
8914
8915
8916
8917
8918
8919
8920
8921
8922
8923
8924
8925
8926
8927
8928
8929
8930
8931
8932
8933
8934
8935
8936
8937
8938
8939
8940
8941
8942
8943
8944
8945
8946
8947
8948
8949
8950
8951
8952
8953
8954
8955
8956
8957
8958
8959
8960
8961
8962
8963
8964
8965
8966
8967
8968
8969
8970
8971
8972
8973
8974
8975
8976
8977
8978
8979
8980
8981
8982
8983
8984
8985
8986
8987
8988
8989
8990
8991
8992
8993
8994
8995
8996
8997
8998
8999
9000
9001
9002
9003
9004
9005
9006
9007
9008
9009
9010
9011
9012
9013
9014
9015
9016
9017
9018
9019
9020
9021
9022
9023
9024
9025
9026
9027
9028
9029
9030
9031
9032
9033
9034
9035
9036
9037
9038
9039
9040
9041
9042
9043
9044
9045
9046
9047
9048
9049
9050
9051
9052
9053
9054
9055
9056
9057
9058
9059
9060
9061
9062
9063
9064
9065
9066
9067
9068
9069
9070
9071
9072
9073
9074
9075
9076
9077
9078
9079
9080
9081
9082
9083
9084
9085
9086
9087
9088
9089
9090
9091
9092
9093
9094
9095
9096
9097
9098
9099
9100
9101
9102
9103
9104
9105
9106
9107
9108
9109
9110
9111
9112
9113
9114
9115
9116
9117
9118
9119
9120
9121
9122
9123
9124
9125
9126
9127
9128
9129
9130
9131
9132
9133
9134
9135
9136
9137
9138
9139
9140
9141
9142
9143
9144
9145
9146
9147
9148
9149
9150
9151
9152
9153
9154
9155
9156
9157
9158
9159
9160
9161
9162
9163
9164
9165
9166
9167
9168
9169
9170
9171
9172
9173
9174
9175
9176
9177
9178
9179
9180
9181
9182
9183
9184
9185
9186
9187
9188
9189
9190
9191
9192
9193
9194
9195
9196
9197
9198
9199
9200
9201
9202
9203
9204
9205
9206
9207
9208
9209
9210
9211
9212
9213
9214
9215
9216
9217
9218
9219
9220
9221
9222
9223
9224
9225
9226
9227
9228
9229
9230
9231
9232
9233
9234
9235
9236
9237
9238
9239
9240
9241
9242
9243
9244
9245
9246
9247
9248
9249
9250
9251
9252
9253
9254
9255
9256
9257
9258
9259
9260
9261
9262
9263
9264
9265
9266
9267
9268
9269
9270
9271
9272
9273
9274
9275
9276
9277
9278
9279
9280
9281
9282
9283
9284
9285
9286
9287
9288
9289
9290
9291
9292
9293
9294
9295
9296
9297
9298
9299
9300
9301
9302
9303
9304
9305
9306
9307
9308
9309
9310
9311
9312
9313
9314
9315
9316
9317
9318
9319
9320
9321
9322
9323
9324
9325
9326
9327
9328
9329
9330
9331
9332
9333
9334
9335
9336
9337
9338
9339
9340
9341
9342
9343
9344
9345
9346
9347
9348
9349
9350
9351
9352
9353
9354
9355
9356
9357
9358
9359
9360
9361
9362
9363
9364
9365
9366
9367
9368
9369
9370
9371
9372
9373
9374
9375
9376
9377
9378
9379
9380
9381
9382
9383
9384
9385
9386
9387
9388
9389
9390
9391
9392
9393
9394
9395
9396
9397
9398
9399
9400
9401
9402
9403
9404
9405
9406
9407
9408
9409
9410
9411
9412
9413
9414
9415
9416
9417
9418
9419
9420
9421
9422
9423
9424
9425
9426
9427
9428
9429
9430
9431
9432
9433
9434
9435
9436
9437
9438
9439
9440
9441
9442
9443
9444
9445
9446
9447
9448
9449
9450
9451
9452
9453
9454
9455
9456
9457
9458
9459
9460
9461
9462
9463
9464
9465
9466
9467
9468
9469
9470
9471
9472
9473
9474
9475
9476
9477
9478
9479
9480
9481
9482
9483
9484
9485
9486
9487
9488
9489
9490
9491
9492
9493
9494
9495
9496
9497
9498
9499
9500
9501
9502
9503
9504
9505
9506
9507
9508
9509
9510
9511
9512
9513
9514
9515
9516
9517
9518
9519
9520
9521
9522
9523
9524
9525
9526
9527
9528
9529
9530
9531
9532
9533
9534
9535
9536
9537
9538
9539
9540
9541
9542
9543
9544
9545
9546
9547
9548
9549
9550
9551
9552
9553
9554
9555
9556
9557
9558
9559
9560
9561
9562
9563
9564
9565
9566
9567
9568
9569
9570
9571
9572
9573
9574
9575
9576
9577
9578
9579
9580
9581
9582
9583
9584
9585
9586
9587
9588
9589
9590
9591
9592
9593
9594
9595
9596
9597
9598
9599
9600
9601
9602
9603
9604
9605
9606
9607
9608
9609
9610
9611
9612
9613
9614
9615
9616
9617
9618
9619
9620
9621
9622
9623
9624
9625
9626
9627
9628
9629
9630
9631
9632
9633
9634
9635
9636
9637
9638
9639
9640
9641
9642
9643
9644
9645
9646
9647
9648
9649
9650
9651
9652
9653
9654
9655
9656
9657
9658
9659
9660
9661
9662
9663
9664
9665
9666
9667
9668
9669
9670
9671
9672
9673
9674
9675
9676
9677
9678
9679
9680
9681
9682
9683
9684
9685
9686
9687
9688
9689
9690
9691
9692
9693
9694
9695
9696
9697
9698
9699
9700
9701
9702
9703
9704
9705
9706
9707
9708
9709
9710
9711
9712
9713
9714
9715
9716
9717
9718
9719
9720
9721
9722
9723
9724
9725
9726
9727
9728
9729
9730
9731
9732
9733
9734
9735
9736
9737
9738
9739
9740
9741
9742
9743
9744
9745
9746
9747
9748
9749
9750
9751
9752
9753
9754
9755
9756
9757
9758
9759
9760
9761
9762
9763
9764
9765
9766
9767
9768
9769
9770
9771
9772
9773
9774
9775
9776
9777
9778
9779
9780
9781
9782
9783
9784
9785
9786
9787
9788
9789
9790
9791
9792
9793
9794
9795
9796
9797
9798
9799
9800
9801
9802
9803
9804
9805
9806
9807
9808
9809
9810
9811
9812
9813
9814
9815
9816
9817
9818
9819
9820
9821
9822
9823
9824
9825
9826
9827
9828
9829
9830
9831
9832
9833
9834
9835
9836
9837
9838
9839
9840
9841
9842
9843
9844
9845
9846
9847
9848
9849
9850
9851
9852
9853
9854
9855
9856
9857
9858
9859
9860
9861
9862
9863
9864
9865
9866
9867
9868
9869
9870
9871
9872
9873
9874
9875
9876
9877
9878
9879
9880
9881
9882
9883
9884
9885
9886
9887
9888
9889
9890
9891
9892
9893
9894
9895
9896
9897
9898
9899
9900
9901
9902
9903
9904
9905
9906
9907
9908
9909
9910
9911
9912
9913
9914
9915
9916
9917
9918
9919
9920
9921
9922
9923
9924
9925
9926
9927
9928
9929
9930
9931
9932
9933
9934
9935
9936
9937
9938
9939
9940
9941
9942
9943
9944
9945
9946
9947
9948
9949
9950
9951
9952
9953
9954
9955
9956
9957
9958
9959
9960
9961
9962
9963
9964
9965
9966
9967
9968
9969
9970
9971
9972
9973
9974
9975
9976
9977
9978
9979
9980
9981
9982
9983
9984
9985
9986
9987
9988
9989
9990
9991
9992
9993
9994
9995
9996
9997
9998
9999
10000
10001
10002
10003
10004
10005
10006
10007
10008
10009
10010
10011
10012
10013
10014
10015
10016
10017
10018
10019
10020
10021
10022
10023
10024
10025
10026
10027
10028
10029
10030
10031
10032
10033
10034
10035
10036
10037
10038
10039
10040
10041
10042
10043
10044
10045
10046
10047
10048
10049
10050
10051
10052
10053
10054
10055
10056
10057
10058
10059
10060
10061
10062
10063
10064
10065
10066
10067
10068
10069
10070
10071
10072
10073
10074
10075
10076
10077
10078
10079
10080
10081
10082
10083
10084
10085
10086
10087
10088
10089
10090
10091
10092
10093
10094
10095
10096
10097
10098
10099
10100
10101
10102
10103
10104
10105
10106
10107
10108
10109
10110
10111
10112
10113
10114
10115
10116
10117
10118
10119
10120
10121
10122
10123
10124
10125
10126
10127
10128
10129
10130
10131
10132
10133
10134
10135
10136
10137
10138
10139
10140
10141
10142
10143
10144
10145
10146
10147
10148
10149
10150
10151
10152
10153
10154
10155
10156
10157
10158
10159
10160
10161
10162
10163
10164
10165
10166
10167
10168
10169
10170
10171
10172
10173
10174
10175
10176
10177
10178
10179
10180
10181
10182
10183
10184
10185
10186
10187
10188
10189
10190
10191
10192
10193
10194
10195
10196
10197
10198
10199
10200
10201
10202
10203
10204
10205
10206
10207
10208
10209
10210
10211
10212
10213
10214
10215
10216
10217
10218
10219
10220
10221
10222
10223
10224
10225
10226
10227
10228
10229
10230
10231
10232
10233
10234
10235
10236
10237
10238
10239
10240
10241
10242
10243
10244
10245
10246
10247
10248
10249
10250
10251
10252
10253
10254
10255
10256
10257
10258
10259
10260
10261
10262
10263
10264
10265
10266
10267
10268
10269
10270
10271
10272
10273
10274
10275
10276
10277
10278
10279
10280
10281
10282
10283
10284
10285
10286
10287
10288
10289
10290
10291
10292
10293
10294
10295
10296
10297
10298
10299
10300
10301
10302
10303
10304
10305
10306
10307
10308
10309
10310
10311
10312
10313
10314
10315
10316
10317
10318
10319
10320
10321
10322
10323
10324
10325
10326
10327
10328
10329
10330
10331
10332
10333
10334
10335
10336
10337
10338
10339
10340
10341
10342
10343
10344
10345
10346
10347
10348
10349
10350
10351
10352
10353
10354
10355
10356
10357
10358
10359
10360
10361
10362
10363
10364
10365
10366
10367
10368
10369
10370
10371
10372
10373
10374
10375
10376
10377
10378
10379
10380
10381
10382
10383
10384
10385
10386
10387
10388
10389
10390
10391
10392
10393
10394
10395
10396
10397
10398
10399
10400
10401
10402
10403
10404
10405
10406
10407
10408
10409
10410
10411
10412
10413
10414
10415
10416
10417
10418
10419
10420
10421
10422
10423
10424
10425
10426
10427
10428
10429
10430
10431
10432
10433
10434
10435
10436
10437
10438
10439
10440
10441
10442
10443
10444
10445
10446
10447
10448
10449
10450
10451
10452
10453
10454
10455
10456
10457
10458
10459
10460
10461
10462
10463
10464
10465
10466
10467
10468
10469
10470
10471
10472
10473
10474
10475
10476
10477
10478
10479
10480
10481
10482
10483
10484
10485
10486
10487
10488
10489
10490
10491
10492
10493
10494
10495
10496
10497
10498
10499
10500
10501
10502
10503
10504
10505
10506
10507
10508
10509
10510
10511
10512
10513
10514
10515
10516
10517
10518
10519
10520
10521
10522
10523
10524
10525
10526
10527
10528
10529
10530
10531
10532
10533
10534
10535
10536
10537
10538
10539
10540
10541
10542
10543
10544
10545
10546
10547
10548
10549
10550
10551
10552
10553
10554
10555
10556
10557
10558
10559
10560
10561
10562
10563
10564
10565
10566
10567
10568
10569
10570
10571
10572
10573
10574
10575
10576
10577
10578
10579
10580
10581
10582
10583
10584
10585
10586
10587
10588
10589
10590
10591
10592
10593
10594
10595
10596
10597
10598
10599
10600
10601
10602
10603
10604
10605
10606
10607
10608
10609
10610
10611
10612
10613
10614
10615
10616
10617
10618
10619
10620
10621
10622
10623
10624
10625
10626
10627
10628
10629
10630
10631
10632
10633
10634
10635
10636
10637
10638
10639
10640
10641
10642
10643
10644
10645
10646
10647
10648
10649
10650
10651
10652
10653
10654
10655
10656
10657
10658
10659
10660
10661
10662
10663
10664
10665
10666
10667
10668
10669
10670
10671
10672
10673
10674
10675
10676
10677
10678
10679
10680
10681
10682
10683
10684
10685
10686
10687
10688
10689
10690
10691
10692
10693
10694
10695
10696
10697
10698
10699
10700
10701
10702
10703
10704
10705
10706
10707
10708
10709
10710
10711
10712
10713
10714
10715
10716
10717
10718
10719
10720
10721
10722
10723
10724
10725
10726
10727
10728
10729
10730
10731
10732
10733
10734
10735
10736
10737
10738
10739
10740
10741
10742
10743
10744
10745
10746
10747
10748
10749
10750
10751
10752
10753
10754
10755
10756
10757
10758
10759
10760
10761
10762
10763
10764
10765
10766
10767
10768
10769
10770
10771
10772
10773
10774
10775
10776
10777
10778
10779
10780
10781
10782
10783
10784
10785
10786
10787
10788
10789
10790
10791
10792
10793
10794
10795
10796
10797
10798
10799
10800
10801
10802
10803
10804
10805
10806
10807
10808
10809
10810
10811
10812
10813
10814
10815
10816
10817
10818
10819
10820
10821
10822
10823
10824
10825
10826
10827
10828
10829
10830
10831
10832
10833
10834
10835
10836
10837
10838
10839
10840
10841
10842
10843
10844
10845
10846
10847
10848
10849
10850
10851
10852
10853
10854
10855
10856
10857
10858
10859
10860
10861
10862
10863
10864
10865
10866
10867
10868
10869
10870
10871
10872
10873
10874
10875
10876
10877
10878
10879
10880
10881
10882
10883
10884
10885
10886
10887
10888
10889
10890
10891
10892
10893
10894
10895
10896
10897
10898
10899
10900
10901
10902
10903
10904
10905
10906
10907
10908
10909
10910
10911
10912
10913
10914
10915
10916
10917
10918
10919
10920
10921
10922
10923
10924
10925
10926
10927
10928
10929
10930
10931
10932
10933
10934
10935
10936
10937
10938
10939
10940
10941
10942
10943
10944
10945
10946
10947
10948
10949
10950
10951
10952
10953
10954
10955
10956
10957
10958
10959
10960
10961
10962
10963
10964
10965
10966
10967
10968
10969
10970
10971
10972
10973
10974
10975
10976
10977
10978
10979
10980
10981
10982
10983
10984
10985
10986
10987
10988
10989
10990
10991
10992
10993
10994
10995
10996
10997
10998
10999
11000
11001
11002
11003
11004
11005
11006
11007
11008
11009
11010
11011
11012
11013
11014
11015
11016
11017
11018
11019
11020
11021
11022
11023
11024
11025
11026
11027
11028
11029
11030
11031
11032
11033
11034
11035
11036
11037
11038
11039
11040
11041
11042
11043
11044
11045
11046
11047
11048
11049
11050
11051
11052
11053
11054
11055
11056
11057
11058
11059
11060
11061
11062
11063
11064
11065
11066
11067
11068
11069
11070
11071
11072
11073
11074
11075
11076
11077
11078
11079
11080
11081
11082
11083
11084
11085
11086
11087
11088
11089
11090
11091
11092
11093
11094
11095
11096
11097
11098
11099
11100
11101
11102
11103
11104
11105
11106
11107
11108
11109
11110
11111
11112
11113
11114
11115
11116
11117
11118
11119
11120
11121
11122
11123
11124
11125
11126
11127
11128
11129
11130
11131
11132
11133
11134
11135
11136
11137
11138
11139
11140
11141
11142
11143
11144
11145
11146
11147
11148
11149
11150
11151
11152
11153
11154
11155
11156
11157
11158
11159
11160
11161
11162
11163
11164
11165
11166
11167
11168
11169
11170
11171
11172
11173
11174
11175
11176
11177
11178
11179
11180
11181
11182
11183
11184
11185
11186
11187
11188
11189
11190
11191
11192
11193
11194
11195
11196
11197
11198
11199
11200
11201
11202
11203
11204
11205
11206
11207
11208
11209
11210
11211
11212
11213
11214
11215
11216
11217
11218
11219
11220
11221
11222
11223
11224
11225
11226
11227
11228
11229
11230
11231
11232
11233
11234
11235
11236
11237
11238
11239
11240
11241
11242
11243
11244
11245
11246
11247
11248
11249
11250
11251
11252
11253
11254
11255
11256
11257
11258
11259
11260
11261
11262
11263
11264
11265
11266
11267
11268
11269
11270
11271
11272
11273
11274
11275
11276
11277
11278
11279
11280
11281
11282
11283
11284
11285
11286
11287
11288
11289
11290
11291
11292
11293
11294
11295
11296
11297
11298
11299
11300
11301
11302
11303
11304
11305
11306
11307
11308
11309
11310
11311
11312
11313
11314
11315
11316
11317
11318
11319
11320
11321
11322
11323
11324
11325
11326
11327
11328
11329
11330
11331
11332
11333
11334
11335
11336
11337
11338
11339
11340
11341
11342
11343
11344
11345
11346
11347
11348
11349
11350
11351
11352
11353
11354
11355
11356
11357
11358
11359
11360
11361
11362
11363
11364
11365
11366
11367
11368
11369
11370
11371
11372
11373
11374
11375
11376
11377
11378
11379
11380
11381
11382
11383
11384
11385
11386
11387
11388
11389
11390
11391
11392
11393
11394
11395
11396
11397
11398
11399
11400
11401
11402
11403
11404
11405
11406
11407
11408
11409
11410
11411
11412
11413
11414
11415
11416
11417
11418
11419
11420
11421
11422
11423
11424
11425
11426
11427
11428
11429
11430
11431
11432
11433
11434
11435
11436
11437
11438
11439
11440
11441
11442
11443
11444
11445
11446
11447
11448
11449
11450
11451
11452
11453
11454
11455
11456
11457
11458
11459
11460
11461
11462
11463
11464
11465
11466
11467
11468
11469
11470
11471
11472
11473
11474
11475
11476
11477
11478
11479
11480
11481
11482
11483
11484
11485
11486
11487
11488
11489
11490
11491
11492
11493
11494
11495
11496
11497
11498
11499
11500
11501
11502
11503
11504
11505
11506
11507
11508
11509
11510
11511
11512
11513
11514
11515
11516
11517
11518
11519
11520
11521
11522
11523
11524
11525
11526
11527
11528
11529
11530
11531
11532
11533
11534
11535
11536
11537
11538
11539
11540
11541
11542
11543
11544
11545
11546
11547
11548
11549
11550
11551
11552
11553
11554
11555
11556
11557
11558
11559
11560
11561
11562
11563
11564
11565
11566
11567
11568
11569
11570
11571
11572
11573
11574
11575
11576
11577
11578
11579
11580
11581
11582
11583
11584
11585
11586
11587
11588
11589
11590
11591
11592
11593
11594
11595
11596
11597
11598
11599
11600
11601
11602
11603
11604
11605
11606
11607
11608
11609
11610
11611
11612
11613
11614
11615
11616
11617
11618
11619
11620
11621
11622
11623
11624
11625
11626
11627
11628
11629
11630
11631
11632
11633
11634
11635
11636
11637
11638
11639
11640
11641
11642
11643
11644
11645
11646
11647
11648
11649
11650
11651
11652
11653
11654
11655
11656
11657
11658
11659
11660
11661
11662
11663
11664
11665
11666
11667
11668
11669
11670
11671
11672
11673
11674
11675
11676
11677
11678
11679
11680
11681
11682
11683
11684
11685
11686
11687
11688
11689
11690
11691
11692
11693
11694
11695
11696
11697
11698
11699
11700
11701
11702
11703
11704
11705
11706
11707
11708
11709
11710
11711
11712
11713
11714
11715
11716
11717
11718
11719
11720
11721
11722
11723
11724
11725
11726
11727
11728
11729
11730
11731
11732
11733
11734
11735
11736
11737
11738
11739
11740
11741
11742
11743
11744
11745
11746
11747
11748
11749
11750
11751
11752
11753
11754
11755
11756
11757
11758
11759
11760
11761
11762
11763
11764
11765
11766
11767
11768
11769
11770
11771
11772
11773
11774
11775
11776
11777
11778
11779
11780
11781
11782
11783
11784
11785
11786
11787
11788
11789
11790
11791
11792
11793
11794
11795
11796
11797
11798
11799
11800
11801
11802
11803
11804
11805
11806
11807
11808
11809
11810
11811
11812
11813
11814
11815
11816
11817
11818
11819
11820
11821
11822
11823
11824
11825
11826
11827
11828
11829
11830
11831
11832
11833
11834
11835
11836
11837
11838
11839
11840
11841
11842
11843
11844
11845
11846
11847
11848
11849
11850
11851
11852
11853
11854
11855
11856
11857
11858
11859
11860
11861
11862
11863
11864
11865
11866
11867
11868
11869
11870
11871
11872
11873
11874
11875
11876
11877
11878
11879
11880
11881
11882
11883
11884
11885
11886
11887
11888
11889
11890
11891
11892
11893
11894
11895
11896
11897
11898
11899
11900
11901
11902
11903
11904
11905
11906
11907
11908
11909
11910
11911
11912
11913
11914
11915
11916
11917
11918
11919
11920
11921
11922
11923
11924
11925
11926
11927
11928
11929
11930
11931
11932
11933
11934
11935
11936
11937
11938
11939
11940
11941
11942
11943
11944
11945
11946
11947
11948
11949
11950
11951
11952
11953
11954
11955
11956
11957
11958
11959
11960
11961
11962
11963
11964
11965
11966
11967
11968
11969
11970
11971
11972
11973
11974
11975
11976
11977
11978
11979
11980
11981
11982
11983
11984
11985
11986
11987
11988
11989
11990
11991
11992
11993
11994
11995
11996
11997
11998
11999
12000
12001
12002
12003
12004
12005
12006
12007
12008
12009
12010
12011
12012
12013
12014
12015
12016
12017
12018
12019
12020
12021
12022
12023
12024
12025
12026
12027
12028
12029
12030
12031
12032
12033
12034
12035
12036
12037
12038
12039
12040
12041
12042
12043
12044
12045
12046
12047
12048
12049
12050
12051
12052
12053
12054
12055
12056
12057
12058
12059
12060
12061
12062
12063
12064
12065
12066
12067
12068
12069
12070
12071
12072
12073
12074
12075
12076
12077
12078
12079
12080
12081
12082
12083
12084
12085
12086
12087
12088
12089
12090
12091
12092
12093
12094
12095
12096
12097
12098
12099
12100
12101
12102
12103
12104
12105
12106
12107
12108
12109
12110
12111
12112
12113
12114
12115
12116
12117
12118
12119
12120
12121
12122
12123
12124
12125
12126
12127
12128
12129
12130
12131
12132
12133
12134
12135
12136
12137
12138
12139
12140
12141
12142
12143
12144
12145
12146
12147
12148
12149
12150
12151
12152
12153
12154
12155
12156
12157
12158
12159
12160
12161
12162
12163
12164
12165
12166
12167
12168
12169
12170
12171
12172
12173
12174
12175
12176
12177
12178
12179
12180
12181
12182
12183
12184
12185
12186
12187
12188
12189
12190
12191
12192
12193
12194
12195
12196
12197
12198
12199
12200
12201
12202
12203
12204
12205
12206
12207
12208
12209
12210
12211
12212
12213
12214
12215
12216
12217
12218
12219
12220
12221
12222
12223
12224
12225
12226
12227
12228
12229
12230
12231
12232
12233
12234
12235
12236
12237
12238
12239
12240
12241
12242
12243
12244
12245
12246
12247
12248
12249
12250
12251
12252
12253
12254
12255
12256
12257
12258
12259
12260
12261
12262
12263
12264
12265
12266
12267
12268
12269
12270
12271
12272
12273
12274
12275
12276
12277
12278
12279
12280
12281
12282
12283
12284
12285
12286
12287
12288
12289
12290
12291
12292
12293
12294
12295
12296
12297
12298
12299
12300
12301
12302
12303
12304
12305
12306
12307
12308
12309
12310
12311
12312
12313
12314
12315
12316
12317
12318
12319
12320
12321
12322
12323
12324
12325
12326
12327
12328
12329
12330
12331
12332
12333
12334
12335
12336
12337
12338
12339
12340
12341
12342
12343
12344
12345
12346
12347
12348
12349
12350
12351
12352
12353
12354
12355
12356
12357
12358
12359
12360
12361
12362
12363
12364
12365
12366
12367
12368
12369
12370
12371
12372
12373
12374
12375
12376
12377
12378
12379
12380
12381
12382
12383
12384
12385
12386
12387
12388
12389
12390
12391
12392
12393
12394
12395
12396
12397
12398
12399
12400
12401
12402
12403
12404
12405
12406
12407
12408
12409
12410
12411
12412
12413
12414
12415
12416
12417
12418
12419
12420
12421
12422
12423
12424
12425
12426
12427
12428
12429
12430
12431
12432
12433
12434
12435
12436
12437
12438
12439
12440
12441
12442
12443
12444
12445
12446
12447
12448
12449
12450
12451
12452
12453
12454
12455
12456
12457
12458
12459
12460
12461
12462
12463
12464
12465
12466
12467
12468
12469
12470
12471
12472
12473
12474
12475
12476
12477
12478
12479
12480
12481
12482
12483
12484
12485
12486
12487
12488
12489
12490
12491
12492
12493
12494
12495
12496
12497
12498
12499
12500
12501
12502
12503
12504
12505
12506
12507
12508
12509
12510
12511
12512
12513
12514
12515
12516
12517
12518
12519
12520
12521
12522
12523
12524
12525
12526
12527
12528
12529
12530
12531
12532
12533
12534
12535
12536
12537
12538
12539
12540
12541
12542
12543
12544
12545
12546
12547
12548
12549
12550
12551
12552
12553
12554
12555
12556
12557
12558
12559
12560
12561
12562
12563
12564
12565
12566
12567
12568
12569
12570
12571
12572
12573
12574
12575
12576
12577
12578
12579
12580
12581
12582
12583
12584
12585
12586
12587
12588
12589
12590
12591
12592
12593
12594
12595
12596
12597
12598
12599
12600
12601
12602
12603
12604
12605
12606
12607
12608
12609
12610
12611
12612
12613
12614
12615
12616
12617
12618
12619
12620
12621
12622
12623
12624
12625
12626
12627
12628
12629
12630
12631
12632
12633
12634
12635
12636
12637
12638
12639
12640
12641
12642
12643
12644
12645
12646
12647
12648
12649
12650
12651
12652
12653
12654
12655
12656
12657
12658
12659
12660
12661
12662
12663
12664
12665
12666
12667
12668
12669
12670
12671
12672
12673
12674
12675
12676
12677
12678
12679
12680
12681
12682
12683
12684
12685
12686
12687
12688
12689
12690
12691
12692
12693
12694
12695
12696
12697
12698
12699
12700
12701
12702
12703
12704
12705
12706
12707
12708
12709
12710
12711
12712
12713
12714
12715
12716
12717
12718
12719
12720
12721
12722
12723
12724
12725
12726
12727
12728
12729
12730
12731
12732
12733
12734
12735
12736
12737
12738
12739
12740
12741
12742
12743
12744
12745
12746
12747
12748
12749
12750
12751
12752
12753
12754
12755
12756
12757
12758
12759
12760
12761
12762
12763
12764
12765
12766
12767
12768
12769
12770
12771
12772
12773
12774
12775
12776
12777
12778
12779
12780
12781
12782
12783
12784
12785
12786
12787
12788
12789
12790
12791
12792
12793
12794
12795
12796
12797
12798
12799
12800
12801
12802
12803
12804
12805
12806
12807
12808
12809
12810
12811
12812
12813
12814
12815
12816
12817
12818
12819
12820
12821
12822
12823
12824
12825
12826
12827
12828
12829
12830
12831
12832
12833
12834
12835
12836
12837
12838
12839
12840
12841
12842
12843
12844
12845
12846
12847
12848
12849
12850
12851
12852
12853
12854
12855
12856
12857
12858
12859
12860
12861
12862
12863
12864
12865
12866
12867
12868
12869
12870
12871
12872
12873
12874
12875
12876
12877
12878
12879
12880
12881
12882
12883
12884
12885
12886
12887
12888
12889
12890
12891
12892
12893
12894
12895
12896
12897
12898
12899
12900
12901
12902
12903
12904
12905
12906
12907
12908
12909
12910
12911
12912
12913
12914
12915
12916
12917
12918
12919
12920
12921
12922
12923
12924
12925
12926
12927
12928
12929
12930
12931
12932
12933
12934
12935
12936
12937
12938
12939
12940
12941
12942
12943
12944
12945
12946
12947
12948
12949
12950
12951
12952
12953
12954
12955
12956
12957
12958
12959
12960
12961
12962
12963
12964
12965
12966
12967
12968
12969
12970
12971
12972
12973
12974
12975
12976
12977
12978
12979
12980
12981
12982
12983
12984
12985
12986
12987
12988
12989
12990
12991
12992
12993
12994
12995
12996
12997
12998
12999
13000
13001
13002
13003
13004
13005
13006
13007
13008
13009
13010
13011
13012
13013
13014
13015
13016
13017
13018
13019
13020
13021
13022
13023
13024
13025
13026
13027
13028
13029
13030
13031
13032
13033
13034
13035
13036
13037
13038
13039
13040
13041
13042
13043
13044
13045
13046
13047
13048
13049
13050
13051
13052
13053
13054
13055
13056
13057
13058
13059
13060
13061
13062
13063
13064
13065
13066
13067
13068
13069
13070
13071
13072
13073
13074
13075
13076
13077
13078
13079
13080
13081
13082
13083
13084
13085
13086
13087
13088
13089
13090
13091
13092
13093
13094
13095
13096
13097
13098
13099
13100
13101
13102
13103
13104
13105
13106
13107
13108
13109
13110
13111
13112
13113
13114
13115
13116
13117
13118
13119
13120
13121
13122
13123
13124
13125
13126
13127
13128
13129
13130
13131
13132
13133
13134
13135
13136
13137
13138
13139
13140
13141
13142
13143
13144
13145
13146
13147
13148
13149
13150
13151
13152
13153
13154
13155
13156
13157
13158
13159
13160
13161
13162
13163
13164
13165
13166
13167
13168
13169
13170
13171
13172
13173
13174
13175
13176
13177
13178
13179
13180
13181
13182
13183
13184
13185
13186
13187
13188
13189
13190
13191
13192
13193
13194
13195
13196
13197
13198
13199
13200
13201
13202
13203
13204
13205
13206
13207
13208
13209
13210
13211
13212
13213
13214
13215
13216
13217
13218
13219
13220
13221
13222
13223
13224
13225
13226
13227
13228
13229
13230
13231
13232
13233
13234
13235
13236
13237
13238
13239
13240
13241
13242
13243
13244
13245
13246
13247
13248
13249
13250
13251
13252
13253
13254
13255
13256
13257
13258
13259
13260
13261
13262
13263
13264
13265
13266
13267
13268
13269
13270
13271
13272
13273
13274
13275
13276
13277
13278
13279
13280
13281
13282
13283
13284
13285
13286
13287
13288
13289
13290
13291
13292
13293
13294
13295
13296
13297
13298
13299
13300
13301
13302
13303
13304
13305
13306
13307
13308
13309
13310
13311
13312
13313
13314
13315
13316
13317
13318
13319
13320
13321
13322
13323
13324
13325
13326
13327
13328
13329
13330
13331
13332
13333
13334
13335
13336
13337
13338
13339
13340
13341
13342
13343
13344
13345
13346
13347
13348
13349
13350
13351
13352
13353
13354
13355
13356
13357
13358
13359
13360
13361
13362
13363
13364
13365
13366
13367
13368
13369
13370
13371
13372
13373
13374
13375
13376
13377
13378
13379
13380
13381
13382
13383
13384
13385
13386
13387
13388
13389
13390
13391
13392
13393
13394
13395
13396
13397
13398
13399
13400
13401
13402
13403
13404
13405
13406
13407
13408
13409
13410
13411
13412
13413
13414
13415
13416
13417
13418
13419
13420
13421
13422
13423
13424
13425
13426
13427
13428
13429
13430
13431
13432
13433
13434
13435
13436
13437
13438
13439
13440
13441
13442
13443
13444
13445
13446
13447
13448
13449
13450
13451
13452
13453
13454
13455
13456
13457
13458
13459
13460
13461
13462
13463
13464
13465
13466
13467
13468
13469
13470
13471
13472
13473
13474
13475
13476
13477
13478
13479
13480
13481
13482
13483
13484
13485
13486
13487
13488
13489
13490
13491
13492
13493
13494
13495
13496
13497
13498
13499
13500
13501
13502
13503
13504
13505
13506
13507
13508
13509
13510
13511
13512
13513
13514
13515
13516
13517
13518
13519
13520
13521
13522
13523
13524
13525
13526
13527
13528
13529
13530
13531
13532
13533
13534
13535
13536
13537
13538
13539
13540
13541
13542
13543
13544
13545
13546
13547
13548
13549
13550
13551
13552
13553
13554
13555
13556
13557
13558
13559
13560
13561
13562
13563
13564
13565
13566
13567
13568
13569
13570
13571
13572
13573
13574
13575
13576
13577
13578
13579
13580
13581
13582
13583
13584
13585
13586
13587
13588
13589
13590
13591
13592
13593
13594
13595
13596
13597
13598
13599
13600
13601
13602
13603
13604
13605
13606
13607
13608
13609
13610
13611
13612
13613
13614
13615
13616
13617
13618
13619
13620
13621
13622
13623
13624
13625
13626
13627
13628
13629
13630
13631
13632
13633
13634
13635
13636
13637
13638
13639
13640
13641
13642
13643
13644
13645
13646
13647
13648
13649
13650
13651
13652
13653
13654
13655
13656
13657
13658
13659
13660
13661
13662
13663
13664
13665
13666
13667
13668
13669
13670
13671
13672
13673
13674
13675
13676
13677
13678
13679
13680
13681
13682
13683
13684
13685
13686
13687
13688
13689
13690
13691
13692
13693
13694
13695
13696
13697
13698
13699
13700
13701
13702
13703
13704
13705
13706
13707
13708
13709
13710
13711
13712
13713
13714
13715
13716
13717
13718
13719
13720
13721
13722
13723
13724
13725
13726
13727
13728
13729
13730
13731
13732
13733
13734
13735
13736
13737
13738
13739
13740
13741
13742
13743
13744
13745
13746
13747
13748
13749
13750
13751
13752
13753
13754
13755
13756
13757
13758
13759
13760
13761
13762
13763
13764
13765
13766
13767
13768
13769
13770
13771
13772
13773
13774
13775
13776
13777
13778
13779
13780
13781
13782
13783
13784
13785
13786
13787
13788
13789
13790
13791
13792
13793
13794
13795
13796
13797
13798
13799
13800
13801
13802
13803
13804
13805
13806
13807
13808
13809
13810
13811
13812
13813
13814
13815
13816
13817
13818
13819
13820
13821
13822
13823
13824
13825
13826
13827
13828
13829
13830
13831
13832
13833
13834
13835
13836
13837
13838
13839
13840
13841
13842
13843
13844
13845
13846
13847
13848
13849
13850
13851
13852
13853
13854
13855
13856
13857
13858
13859
13860
13861
13862
13863
13864
13865
13866
13867
13868
13869
13870
13871
13872
13873
13874
13875
13876
13877
13878
13879
13880
13881
13882
13883
13884
13885
13886
13887
13888
13889
13890
13891
13892
13893
13894
13895
13896
13897
13898
13899
13900
13901
13902
13903
13904
13905
13906
13907
13908
13909
13910
13911
13912
13913
13914
13915
13916
13917
13918
13919
13920
13921
13922
13923
13924
13925
13926
13927
13928
13929
13930
13931
13932
13933
13934
13935
13936
13937
13938
13939
13940
13941
13942
13943
13944
13945
13946
13947
13948
13949
13950
13951
13952
13953
13954
13955
13956
13957
13958
13959
13960
13961
13962
13963
13964
13965
13966
13967
13968
13969
13970
13971
13972
13973
13974
13975
13976
13977
13978
13979
13980
13981
13982
13983
13984
13985
13986
13987
13988
13989
13990
13991
13992
13993
13994
13995
13996
13997
13998
13999
14000
14001
14002
14003
14004
14005
14006
14007
14008
14009
14010
14011
14012
14013
14014
14015
14016
14017
14018
14019
14020
14021
14022
14023
14024
14025
14026
14027
14028
14029
14030
14031
14032
14033
14034
14035
14036
14037
14038
14039
14040
14041
14042
14043
14044
14045
14046
14047
14048
14049
14050
14051
14052
14053
14054
14055
14056
14057
14058
14059
14060
14061
14062
14063
14064
14065
14066
14067
14068
14069
14070
14071
14072
14073
14074
14075
14076
14077
14078
14079
14080
14081
14082
14083
14084
14085
14086
14087
14088
14089
14090
14091
14092
14093
14094
14095
14096
14097
14098
14099
14100
14101
14102
14103
14104
14105
14106
14107
14108
14109
14110
14111
14112
14113
14114
14115
14116
14117
14118
14119
14120
14121
14122
14123
14124
14125
14126
14127
14128
14129
14130
14131
14132
14133
14134
14135
14136
14137
14138
14139
14140
14141
14142
14143
14144
14145
14146
14147
14148
14149
14150
14151
14152
14153
14154
14155
14156
14157
14158
14159
14160
14161
14162
14163
14164
14165
14166
14167
14168
14169
14170
14171
14172
14173
14174
14175
14176
14177
14178
14179
14180
14181
14182
14183
14184
14185
14186
14187
14188
14189
14190
14191
14192
14193
14194
14195
14196
14197
14198
14199
14200
14201
14202
14203
14204
14205
14206
14207
14208
14209
14210
14211
14212
14213
14214
14215
14216
14217
14218
14219
14220
14221
14222
14223
14224
14225
14226
14227
14228
14229
14230
14231
14232
14233
14234
14235
14236
14237
14238
14239
14240
14241
14242
14243
14244
14245
14246
14247
14248
14249
14250
14251
14252
14253
14254
14255
14256
14257
14258
14259
14260
14261
14262
14263
14264
14265
14266
14267
14268
14269
14270
14271
14272
14273
14274
14275
14276
14277
14278
14279
14280
14281
14282
14283
14284
14285
14286
14287
14288
14289
14290
14291
14292
14293
14294
14295
14296
14297
14298
14299
14300
14301
14302
14303
14304
14305
14306
14307
14308
14309
14310
14311
14312
14313
14314
14315
14316
14317
14318
14319
14320
14321
14322
14323
14324
14325
14326
14327
14328
14329
14330
14331
14332
14333
14334
14335
14336
14337
14338
14339
14340
14341
14342
14343
14344
14345
14346
14347
14348
14349
14350
14351
14352
14353
14354
14355
14356
14357
14358
14359
14360
14361
14362
14363
14364
14365
14366
14367
14368
14369
14370
14371
14372
14373
14374
14375
14376
14377
14378
14379
14380
14381
14382
14383
14384
14385
14386
14387
14388
14389
14390
14391
14392
14393
14394
14395
14396
14397
14398
14399
14400
14401
14402
14403
14404
14405
14406
14407
14408
14409
14410
14411
14412
14413
14414
14415
14416
14417
14418
14419
14420
14421
14422
14423
14424
14425
14426
14427
14428
14429
14430
14431
14432
14433
14434
14435
14436
14437
14438
14439
14440
14441
14442
14443
14444
14445
14446
14447
14448
14449
14450
14451
14452
14453
14454
14455
14456
14457
14458
14459
14460
14461
14462
14463
14464
14465
14466
14467
14468
14469
14470
14471
14472
14473
14474
14475
14476
14477
14478
14479
14480
14481
14482
14483
14484
14485
14486
14487
14488
14489
14490
14491
14492
14493
14494
14495
14496
14497
14498
14499
14500
14501
14502
14503
14504
14505
14506
14507
14508
14509
14510
14511
14512
14513
14514
14515
14516
14517
14518
14519
14520
14521
14522
14523
14524
14525
14526
14527
14528
14529
14530
14531
14532
14533
14534
14535
14536
14537
14538
14539
14540
14541
14542
14543
14544
14545
14546
14547
14548
14549
14550
14551
14552
14553
14554
14555
14556
14557
14558
14559
14560
14561
14562
14563
14564
14565
14566
14567
14568
14569
14570
14571
14572
14573
14574
14575
14576
14577
14578
14579
14580
14581
14582
14583
14584
14585
14586
14587
14588
14589
14590
14591
14592
14593
14594
14595
14596
14597
14598
14599
14600
14601
14602
14603
14604
14605
14606
14607
14608
14609
14610
14611
14612
14613
14614
14615
14616
14617
14618
14619
14620
14621
14622
14623
14624
14625
14626
14627
14628
14629
14630
14631
14632
14633
14634
14635
14636
14637
14638
14639
14640
14641
14642
14643
14644
14645
14646
14647
14648
14649
14650
14651
14652
14653
14654
14655
14656
14657
14658
14659
14660
14661
14662
14663
14664
14665
14666
14667
14668
14669
14670
14671
14672
14673
14674
14675
14676
14677
14678
14679
14680
14681
14682
14683
14684
14685
14686
14687
14688
14689
14690
14691
14692
14693
14694
14695
14696
14697
14698
14699
14700
14701
14702
14703
14704
14705
14706
14707
14708
14709
14710
14711
14712
14713
14714
14715
14716
14717
14718
14719
14720
14721
14722
14723
14724
14725
14726
14727
14728
14729
14730
14731
14732
14733
14734
14735
14736
14737
14738
14739
14740
14741
14742
14743
14744
14745
14746
14747
14748
14749
14750
14751
14752
14753
14754
14755
14756
14757
14758
14759
14760
14761
14762
14763
14764
14765
14766
14767
14768
14769
14770
14771
14772
14773
14774
14775
14776
14777
14778
14779
14780
14781
14782
14783
14784
14785
14786
14787
14788
14789
14790
14791
14792
14793
14794
14795
14796
14797
14798
14799
14800
14801
14802
14803
14804
14805
14806
14807
14808
14809
14810
14811
14812
14813
14814
14815
14816
14817
14818
14819
14820
14821
14822
14823
14824
14825
14826
14827
14828
14829
14830
14831
14832
14833
14834
14835
14836
14837
14838
14839
14840
14841
14842
14843
14844
14845
14846
14847
14848
14849
14850
14851
14852
14853
14854
14855
14856
14857
14858
14859
14860
14861
14862
14863
14864
14865
14866
14867
14868
14869
14870
14871
14872
14873
14874
14875
14876
14877
14878
14879
14880
14881
14882
14883
14884
14885
14886
14887
14888
14889
14890
14891
14892
14893
14894
14895
14896
14897
14898
14899
14900
14901
14902
14903
14904
14905
14906
14907
14908
14909
14910
14911
14912
14913
14914
14915
14916
14917
14918
14919
14920
14921
14922
14923
14924
14925
14926
14927
14928
14929
14930
14931
14932
14933
14934
14935
14936
14937
14938
14939
14940
14941
14942
14943
14944
14945
14946
14947
14948
14949
14950
14951
14952
14953
14954
14955
14956
14957
14958
14959
14960
14961
14962
14963
14964
14965
14966
14967
14968
14969
14970
14971
14972
14973
14974
14975
14976
14977
14978
14979
14980
14981
14982
14983
14984
14985
14986
14987
14988
14989
14990
14991
14992
14993
14994
14995
14996
14997
14998
14999
15000
15001
15002
15003
15004
15005
15006
15007
15008
15009
15010
15011
15012
15013
15014
15015
15016
15017
15018
15019
15020
15021
15022
15023
15024
15025
15026
15027
15028
15029
15030
15031
15032
15033
15034
15035
15036
15037
15038
15039
15040
15041
15042
15043
15044
15045
15046
15047
15048
15049
15050
15051
15052
15053
15054
15055
15056
15057
15058
15059
15060
15061
15062
15063
15064
15065
15066
15067
15068
15069
15070
15071
15072
15073
15074
15075
15076
15077
15078
15079
15080
15081
15082
15083
15084
15085
15086
15087
15088
15089
15090
15091
15092
15093
15094
15095
15096
15097
15098
15099
15100
15101
15102
15103
15104
15105
15106
15107
15108
15109
15110
15111
15112
15113
15114
15115
15116
15117
15118
15119
15120
15121
15122
15123
15124
15125
15126
15127
15128
15129
15130
15131
15132
15133
15134
15135
15136
15137
15138
15139
15140
15141
15142
15143
15144
15145
15146
15147
15148
15149
15150
15151
15152
15153
15154
15155
15156
15157
15158
15159
15160
15161
15162
15163
15164
15165
15166
15167
15168
15169
15170
15171
15172
15173
15174
15175
15176
15177
15178
15179
15180
15181
15182
15183
15184
15185
15186
15187
15188
15189
15190
15191
15192
15193
15194
15195
15196
15197
15198
15199
15200
15201
15202
15203
15204
15205
15206
15207
15208
15209
15210
15211
15212
15213
15214
15215
15216
15217
15218
15219
15220
15221
15222
15223
15224
15225
15226
15227
15228
15229
15230
15231
15232
15233
15234
15235
15236
15237
15238
15239
15240
15241
15242
15243
15244
15245
15246
15247
15248
15249
15250
15251
15252
15253
15254
15255
15256
15257
15258
15259
15260
15261
15262
15263
15264
15265
15266
15267
15268
15269
15270
15271
15272
15273
15274
15275
15276
15277
15278
15279
15280
15281
15282
15283
15284
15285
15286
15287
15288
15289
15290
15291
15292
15293
15294
15295
15296
15297
15298
15299
15300
15301
15302
15303
15304
15305
15306
15307
15308
15309
15310
15311
15312
15313
15314
15315
15316
15317
15318
15319
15320
15321
15322
15323
15324
15325
15326
15327
15328
15329
15330
15331
15332
15333
15334
15335
15336
15337
15338
15339
15340
15341
15342
15343
15344
15345
15346
15347
15348
15349
15350
15351
15352
15353
15354
15355
15356
15357
15358
15359
15360
15361
15362
15363
15364
15365
15366
15367
15368
15369
15370
15371
15372
15373
15374
15375
15376
15377
15378
15379
15380
15381
15382
15383
15384
15385
15386
15387
15388
15389
15390
15391
15392
15393
15394
15395
15396
15397
15398
15399
15400
15401
15402
15403
15404
15405
15406
15407
15408
15409
15410
15411
15412
15413
15414
15415
15416
15417
15418
15419
15420
15421
15422
15423
15424
15425
15426
15427
15428
15429
15430
15431
15432
15433
15434
15435
15436
15437
15438
15439
15440
15441
15442
15443
15444
15445
15446
15447
15448
15449
15450
15451
15452
15453
15454
15455
15456
15457
15458
15459
15460
15461
15462
15463
15464
15465
15466
15467
15468
15469
15470
15471
15472
15473
15474
15475
15476
15477
15478
15479
15480
15481
15482
15483
15484
15485
15486
15487
15488
15489
15490
15491
15492
15493
15494
15495
15496
15497
15498
15499
15500
15501
15502
15503
15504
15505
15506
15507
15508
15509
15510
15511
15512
15513
15514
15515
15516
15517
15518
15519
15520
15521
15522
15523
15524
15525
15526
15527
15528
15529
15530
15531
15532
15533
15534
15535
15536
15537
15538
15539
15540
15541
15542
15543
15544
15545
15546
15547
15548
15549
15550
15551
15552
15553
15554
15555
15556
15557
15558
15559
15560
15561
15562
15563
15564
15565
15566
15567
15568
15569
15570
15571
15572
15573
15574
15575
15576
15577
15578
15579
15580
15581
15582
15583
15584
15585
15586
15587
15588
15589
15590
15591
15592
15593
15594
15595
15596
15597
15598
15599
15600
15601
15602
15603
15604
15605
15606
15607
15608
15609
15610
15611
15612
15613
15614
15615
15616
15617
15618
15619
15620
15621
15622
15623
15624
15625
15626
15627
15628
15629
15630
15631
15632
15633
15634
15635
15636
15637
15638
15639
15640
15641
15642
15643
15644
15645
15646
15647
15648
15649
15650
15651
15652
15653
15654
15655
15656
15657
15658
15659
15660
15661
15662
15663
15664
15665
15666
15667
15668
15669
15670
15671
15672
15673
15674
15675
15676
15677
15678
15679
15680
15681
15682
15683
15684
15685
15686
15687
15688
15689
15690
15691
15692
15693
15694
15695
15696
15697
15698
15699
15700
15701
15702
15703
15704
15705
15706
15707
15708
15709
15710
15711
15712
15713
15714
15715
15716
15717
15718
15719
15720
15721
15722
15723
15724
15725
15726
15727
15728
15729
15730
15731
15732
15733
15734
15735
15736
15737
15738
15739
15740
15741
15742
15743
15744
15745
15746
15747
15748
15749
15750
15751
15752
15753
15754
15755
15756
15757
15758
15759
15760
15761
15762
15763
15764
15765
15766
15767
15768
15769
15770
15771
15772
15773
15774
15775
15776
15777
15778
15779
15780
15781
15782
15783
15784
15785
15786
15787
15788
15789
15790
15791
15792
15793
15794
15795
15796
15797
15798
15799
15800
15801
15802
15803
15804
15805
15806
15807
15808
15809
15810
15811
15812
15813
15814
15815
15816
15817
15818
15819
15820
15821
15822
15823
15824
15825
15826
15827
15828
15829
15830
15831
15832
15833
15834
15835
15836
15837
15838
15839
15840
15841
15842
15843
15844
15845
15846
15847
15848
15849
15850
15851
15852
15853
15854
15855
15856
15857
15858
15859
15860
15861
15862
15863
15864
15865
15866
15867
15868
15869
15870
15871
15872
15873
15874
15875
15876
15877
15878
15879
15880
15881
15882
15883
15884
15885
15886
15887
15888
15889
15890
15891
15892
15893
15894
15895
15896
15897
15898
15899
15900
15901
15902
15903
15904
15905
15906
15907
15908
15909
15910
15911
15912
15913
15914
15915
15916
15917
15918
15919
15920
15921
15922
15923
15924
15925
15926
15927
15928
15929
15930
15931
15932
15933
15934
15935
15936
15937
15938
15939
15940
15941
15942
15943
15944
15945
15946
15947
15948
15949
15950
15951
15952
15953
15954
15955
15956
15957
15958
15959
15960
15961
15962
15963
15964
15965
15966
15967
15968
15969
15970
15971
15972
15973
15974
15975
15976
15977
15978
15979
15980
15981
15982
15983
15984
15985
15986
15987
15988
15989
15990
15991
15992
15993
15994
15995
15996
15997
15998
15999
16000
16001
16002
16003
16004
16005
16006
16007
16008
16009
16010
16011
16012
16013
16014
16015
16016
16017
16018
16019
16020
16021
16022
16023
16024
16025
16026
16027
16028
16029
16030
16031
16032
16033
16034
16035
16036
16037
16038
16039
16040
16041
16042
16043
16044
16045
16046
16047
16048
16049
16050
16051
16052
16053
16054
16055
16056
16057
16058
16059
16060
16061
16062
16063
16064
16065
16066
16067
16068
16069
16070
16071
16072
16073
16074
16075
16076
16077
16078
16079
16080
16081
16082
16083
16084
16085
16086
16087
16088
16089
16090
16091
16092
16093
16094
16095
16096
16097
16098
16099
16100
16101
16102
16103
16104
16105
16106
16107
16108
16109
16110
16111
16112
16113
16114
16115
16116
16117
16118
16119
16120
16121
16122
16123
16124
16125
16126
16127
16128
16129
16130
16131
16132
16133
16134
16135
16136
16137
16138
16139
16140
16141
16142
16143
16144
16145
16146
16147
16148
16149
16150
16151
16152
16153
16154
16155
16156
16157
16158
16159
16160
16161
16162
16163
16164
16165
16166
16167
16168
16169
16170
16171
16172
16173
16174
16175
16176
16177
16178
16179
16180
16181
16182
16183
16184
16185
16186
16187
16188
16189
16190
16191
16192
16193
16194
16195
16196
16197
16198
16199
16200
16201
16202
16203
16204
16205
16206
16207
16208
16209
16210
16211
16212
16213
16214
16215
16216
16217
16218
16219
16220
16221
16222
16223
16224
16225
16226
16227
16228
16229
16230
16231
16232
16233
16234
16235
16236
16237
16238
16239
16240
16241
16242
16243
16244
16245
16246
16247
16248
16249
16250
16251
16252
16253
16254
16255
16256
16257
16258
16259
16260
16261
16262
16263
16264
16265
16266
16267
16268
16269
16270
16271
16272
16273
16274
16275
16276
16277
16278
16279
16280
16281
16282
16283
16284
16285
16286
16287
16288
16289
16290
16291
16292
16293
16294
16295
16296
16297
16298
16299
16300
16301
16302
16303
16304
16305
16306
16307
16308
16309
16310
16311
16312
16313
16314
16315
16316
16317
16318
16319
16320
16321
16322
16323
16324
16325
16326
16327
16328
16329
16330
16331
16332
16333
16334
16335
16336
16337
16338
16339
16340
16341
16342
16343
16344
16345
16346
16347
16348
16349
16350
16351
16352
16353
16354
16355
16356
16357
16358
16359
16360
16361
16362
16363
16364
16365
16366
16367
16368
16369
16370
16371
16372
16373
16374
16375
16376
16377
16378
16379
16380
16381
16382
16383
16384
16385
16386
16387
16388
16389
16390
16391
16392
16393
16394
16395
16396
16397
16398
16399
16400
16401
16402
16403
16404
16405
16406
16407
16408
16409
16410
16411
16412
16413
16414
16415
16416
16417
16418
16419
16420
16421
16422
16423
16424
16425
16426
16427
16428
16429
16430
16431
16432
16433
16434
16435
16436
16437
16438
16439
16440
16441
16442
16443
16444
16445
16446
16447
16448
16449
16450
16451
16452
16453
16454
16455
16456
16457
16458
16459
16460
16461
16462
16463
16464
16465
16466
16467
16468
16469
16470
16471
16472
16473
16474
16475
16476
16477
16478
16479
16480
16481
16482
16483
16484
16485
16486
16487
16488
16489
16490
16491
16492
16493
16494
16495
16496
16497
16498
16499
16500
16501
16502
16503
16504
16505
16506
16507
16508
16509
16510
16511
16512
16513
16514
16515
16516
16517
16518
16519
16520
16521
16522
16523
16524
16525
16526
16527
16528
16529
16530
16531
16532
16533
16534
16535
16536
16537
16538
16539
16540
16541
16542
16543
16544
16545
16546
16547
16548
16549
16550
16551
16552
16553
16554
16555
16556
16557
16558
16559
16560
16561
16562
16563
16564
16565
16566
16567
16568
16569
16570
16571
16572
16573
16574
16575
16576
16577
16578
16579
16580
16581
16582
16583
16584
16585
16586
16587
16588
16589
16590
16591
16592
16593
16594
16595
16596
16597
16598
16599
16600
16601
16602
16603
16604
16605
16606
16607
16608
16609
16610
16611
16612
16613
16614
16615
16616
16617
16618
16619
16620
16621
16622
16623
16624
16625
16626
16627
16628
16629
16630
16631
16632
16633
16634
16635
16636
16637
16638
16639
16640
16641
16642
16643
16644
16645
16646
16647
16648
16649
16650
16651
16652
16653
16654
16655
16656
16657
16658
16659
16660
16661
16662
16663
16664
16665
16666
16667
16668
16669
16670
16671
16672
16673
16674
16675
16676
16677
16678
16679
16680
16681
16682
16683
16684
16685
16686
16687
16688
16689
16690
16691
16692
16693
16694
16695
16696
16697
16698
16699
16700
16701
16702
16703
16704
16705
16706
16707
16708
16709
16710
16711
16712
16713
16714
16715
16716
16717
16718
16719
16720
16721
16722
16723
16724
16725
16726
16727
16728
16729
16730
16731
16732
16733
16734
16735
16736
16737
16738
16739
16740
16741
16742
16743
16744
16745
16746
16747
16748
16749
16750
16751
16752
16753
16754
16755
16756
16757
16758
16759
16760
16761
16762
16763
16764
16765
16766
16767
16768
16769
16770
16771
16772
16773
16774
16775
16776
16777
16778
16779
16780
16781
16782
16783
16784
16785
16786
16787
16788
16789
16790
16791
16792
16793
16794
16795
16796
16797
16798
16799
16800
16801
16802
16803
16804
16805
16806
16807
16808
16809
16810
16811
16812
16813
16814
16815
16816
16817
16818
16819
16820
16821
16822
16823
16824
16825
16826
16827
16828
16829
16830
16831
16832
16833
16834
16835
16836
16837
16838
16839
16840
16841
16842
16843
16844
16845
16846
16847
16848
16849
16850
16851
16852
16853
16854
16855
16856
16857
16858
16859
16860
16861
16862
16863
16864
16865
16866
16867
16868
16869
16870
16871
16872
16873
16874
16875
16876
16877
16878
16879
16880
16881
16882
16883
16884
16885
16886
16887
16888
16889
16890
16891
16892
16893
16894
16895
16896
16897
16898
16899
16900
16901
16902
16903
16904
16905
16906
16907
16908
16909
16910
16911
16912
16913
16914
16915
16916
16917
16918
16919
16920
16921
16922
16923
16924
16925
16926
16927
16928
16929
16930
16931
16932
16933
16934
16935
16936
16937
16938
16939
16940
16941
16942
16943
16944
16945
16946
16947
16948
16949
16950
16951
16952
16953
16954
16955
16956
16957
16958
16959
16960
16961
16962
16963
16964
16965
16966
16967
16968
16969
16970
16971
16972
16973
16974
16975
16976
16977
16978
16979
16980
16981
16982
16983
16984
16985
16986
16987
16988
16989
16990
16991
16992
16993
16994
16995
16996
16997
16998
16999
17000
17001
17002
17003
17004
17005
17006
17007
17008
17009
17010
17011
17012
17013
17014
17015
17016
17017
17018
17019
17020
17021
17022
17023
17024
17025
17026
17027
17028
17029
17030
17031
17032
17033
17034
17035
17036
17037
17038
17039
17040
17041
17042
17043
17044
17045
17046
17047
17048
17049
17050
17051
17052
17053
17054
17055
17056
17057
17058
17059
17060
17061
17062
17063
17064
17065
17066
17067
17068
17069
17070
17071
17072
17073
17074
17075
17076
17077
17078
17079
17080
17081
17082
17083
17084
17085
17086
17087
17088
17089
17090
17091
17092
17093
17094
17095
17096
17097
17098
17099
17100
17101
17102
17103
17104
17105
17106
17107
17108
17109
17110
17111
17112
17113
17114
17115
17116
17117
17118
17119
17120
17121
17122
17123
17124
17125
17126
17127
17128
17129
17130
17131
17132
17133
17134
17135
17136
17137
17138
17139
17140
17141
17142
17143
17144
17145
17146
17147
17148
17149
17150
17151
17152
17153
17154
17155
17156
17157
17158
17159
17160
17161
17162
17163
17164
17165
17166
17167
17168
17169
17170
17171
17172
17173
17174
17175
17176
17177
17178
17179
17180
17181
17182
17183
17184
17185
17186
17187
17188
17189
17190
17191
17192
17193
17194
17195
17196
17197
17198
17199
17200
17201
17202
17203
17204
17205
17206
17207
17208
17209
17210
17211
17212
17213
17214
17215
17216
17217
17218
17219
17220
17221
17222
17223
17224
17225
17226
17227
17228
17229
17230
17231
17232
17233
17234
17235
17236
17237
17238
17239
17240
17241
17242
17243
17244
17245
17246
17247
17248
17249
17250
17251
17252
17253
17254
17255
17256
17257
17258
17259
17260
17261
17262
17263
17264
17265
17266
17267
17268
17269
17270
17271
17272
17273
17274
17275
17276
17277
17278
17279
17280
17281
17282
17283
17284
17285
17286
17287
17288
17289
17290
17291
17292
17293
17294
17295
17296
17297
17298
17299
17300
17301
17302
17303
17304
17305
17306
17307
17308
17309
17310
17311
17312
17313
17314
17315
17316
17317
17318
17319
17320
17321
17322
17323
17324
17325
17326
17327
17328
17329
17330
17331
17332
17333
17334
17335
17336
17337
17338
17339
17340
17341
17342
17343
17344
17345
17346
17347
17348
17349
17350
17351
17352
17353
17354
17355
17356
17357
17358
17359
17360
17361
17362
17363
17364
17365
17366
17367
17368
17369
17370
17371
17372
17373
17374
17375
17376
17377
17378
17379
17380
17381
17382
17383
17384
17385
17386
17387
17388
17389
17390
17391
17392
17393
17394
17395
17396
17397
17398
17399
17400
17401
17402
17403
17404
17405
17406
17407
17408
17409
17410
17411
17412
17413
17414
17415
17416
17417
17418
17419
17420
17421
17422
17423
17424
17425
17426
17427
17428
17429
17430
17431
17432
17433
17434
17435
17436
17437
17438
17439
17440
17441
17442
17443
17444
17445
17446
17447
17448
17449
17450
17451
17452
17453
17454
17455
17456
17457
17458
17459
17460
17461
17462
17463
17464
17465
17466
17467
17468
17469
17470
17471
17472
17473
17474
17475
17476
17477
17478
17479
17480
17481
17482
17483
17484
17485
17486
17487
17488
17489
17490
17491
17492
17493
17494
17495
17496
17497
17498
17499
17500
17501
17502
17503
17504
17505
17506
17507
17508
17509
17510
17511
17512
17513
17514
17515
17516
17517
17518
17519
17520
17521
17522
17523
17524
17525
17526
17527
17528
17529
17530
17531
17532
17533
17534
17535
17536
17537
17538
17539
17540
17541
17542
17543
17544
17545
17546
17547
17548
17549
17550
17551
17552
17553
17554
17555
17556
17557
17558
17559
17560
17561
17562
17563
17564
17565
17566
17567
17568
17569
17570
17571
17572
17573
17574

<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN"
"http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
<html lang="nl-1900">
<head>
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8">
<title>The Project Gutenberg eBook of De Geschiedenis van Woutertje Pieterse Opnieuw verzameld uit de &ldquo;Ideen&rdquo;, by Multatuli</title>

<style type="text/css">

body
{
font: 100%/1.2em "Times New Roman", Times, serif;
margin: 1.58em 16%;
text-align: left;
}
/***** Titlepage *****/
.titlePage
{
border: #DDDDDD 2px solid;
margin: 3em 0% 7em 0%;
padding: 5em 10% 6em 10%;
}
h1.docTitle
{
font-size:1.6em;
line-height:2em;
}
h2.byline
{
font-size:1.1em;
font-weight:normal;
line-height:1.44em;
}
span.docAuthor
{
font-size:1.2em;
font-weight:bold;
}
h2.docImprint
{
font-size:1.2em;
font-weight:normal;
}
/***** End Titlepage *****/
.transcribernote
{
background-color:#DDE;
border:black 1px dotted;
color:#000;
font-family:sans-serif;
font-size:80%;
margin:2em 5%;
padding:1em;
}
.advertisment
{
background-color:#FFFEE0;
border:black 1px dotted;
color:#000;
margin:2em 5%;
padding:1em;
}
.width20
{
width: 20%;
}
.width40
{
width: 40%;
}
.indextoc
{
text-align: center;
}
.div0
{
padding-top: 5.6em;
}
.div1
{
padding-top: 4.8em;
}
.index
{
font-size: 80%;
}
.div2
{
padding-top: 3.6em;
}
.div3, .div4, .div5
{
padding-top: 2.4em;
}
.footnotes .body,
.footnotes .div1
{
padding: 0;
}
.apparatusnote
{
text-decoration: none;
}
h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, pseudoh4
{
clear: both;
font-style: normal;
text-transform: none;
}
h3, .pseudoh3
{
font-size:1.2em;
line-height:1.2em;
}
h3.label
{
font-size:1em;
line-height:1.2em;
margin-bottom:0;
}
h4, pseudoh4
{
font-size:1em;
line-height:1.2em;
}
.alignleft
{
text-align:left;
}
.alignright
{
text-align:right;
}
.alignblock
{
text-align:justify;
}
p.tb, hr.tb
{
margin-top: 1.6em;
margin-bottom: 1.6em;
margin-left: auto;
margin-right: auto;
text-align: center;
}
p.argument, p.note, p.tocArgument
{
font-size:0.9em;
line-height:1.2em;
text-indent:0;
}
p.argument, p.tocArgument
{
margin:1.58em 10%;
}
p.tocChapter
{
margin:1.58em 0%;
}
p.tocSection
{
margin:0.7em 5%;
}
.epigraph
{
font-size:0.9em;
line-height:1.2em;
width: 60%;
margin-left: auto;
}
.epigraph span.bibl
{
display: block;
text-align: right;
}
.trailer
{
clear: both;
padding-top: 2.4em;
padding-bottom: 1.6em;
}
.figure
{
margin-left: auto;
margin-right: auto;
}
.floatLeft
{
float:left;
margin:10px 10px 10px 0;
}
.floatRight
{
float:right;
margin:10px 0 10px 10px;
}
p.figureHead
{
font-size:100%;
text-align:center;
}
.figAnnotation
{
font-size:80%;
position:relative;
margin: 0 auto; /* center this */
}
.figTopLeft, .figBottomLeft
{
float: left;
}
.figTop, .figBottom
{
}
.figTopRight, .figBottomRight
{
float: right;
}
.figure p
{
font-size:80%;
margin-top:0;
text-align:center;
}
img
{
border-width:0;
}
p.smallprint,li.smallprint
{
color:#666666;
font-size:80%;
}
span.parnum
{
font-weight: bold;
}
.leftnote
{
font-size:0.8em;
height:0;
left:1%;
line-height:1.2em;
position:absolute;
text-indent:0;
width:14%;
}
.pagenum
{
display:inline;
font-size:70%;
font-style:normal;
margin:0;
padding:0;
position:absolute;
right:1%;
text-align:right;
}
a.noteref, a.pseudonoteref
{
font-size: 80%;
text-decoration: none;
vertical-align: 0.25em;
}
.displayfootnote
{
display: none;
}
div.footnotes
{
margin-top: 1em;
padding: 0;
}
hr.fnsep
{
margin-left: 0;
margin-right: 0;
text-align: left;
width: 25%;
}
p.footnote
{
font-size: 80%;
margin-bottom: 0.5em;
margin-top: 0.5em;
}
p.footnote .label
{
float:left;
width:2em;
height:12pt;
display:block;
}
.footnotes td, .footnotes th, .footnotes .tablecaption
{
font-size: 80%;
}
/****** Tables ******/
td.sum
{
padding-top: 2px; border-top: solid black 1px;
}
/****** Poetry ******/
.lgouter
{
margin-left: auto;
margin-right: auto;
display:table; /* used to make the block shrink to the actual size */
}
.lg
{
text-align: left;
}
.lg h4, .lgouter h4
{
font-weight: normal;
}
.lg .linenum
{
color:#777;
font-size:90%;
left:-2.5em;
margin:0;
position:absolute;
text-align:center;
text-indent:0;
top:auto;
width:1.75em;
}
p.line
{
margin: 0 0% 0 0%;
}
span.hemistich /* invisible text to achieve visual effect of hemistich indentation. */
{
color: white;
}
.versenum
{
font-weight:bold;
}
/***** Drama *****/
.speaker
{
font-weight: bold;
margin-bottom: 0.4em;
}
.sp .line
{
margin: 0 10%;
text-align: left;
}
/***** End Drama *****/
/* right aligned page number in table of contents */
.tocPagenum, .flushright
{
position: absolute;
right: 16%;
top: auto;
}
.footnotes .line
{
font-size:80%;
}
span.corr
{
border-bottom:1px dotted red;
}
span.abbr
{
border-bottom:1px dotted gray;
}
span.measure
{
border-bottom:1px dotted green;
}
/****** Font Styles and Colors *****/
.letterspaced
{
letter-spacing:0.2em;
}
.smallcaps
{
font-variant:small-caps;
}
.caps
{
text-transform:uppercase;
}
/* overline is actually a bit too high; overtilde is approximated with overline */
.overline, .overtilde
{
text-decoration: overline;
}
.rm
{
font-style: normal;
}
.red
{
color: red;
}
/***** End Font Styles and Colors *****/
hr
{
clear:both;
height:1px;
margin-left:auto;
margin-right:auto;
margin-top:1em;
text-align:center;
width:45%;
}
h2.docImprint,h1.docTitle,h2.byline,h2.docTitle,.aligncenter,div.figure
{
text-align:center;
}
h1,h2
{
font-size:1.44em;
line-height:1.5em;
}
h1.label,h2.label
{
font-size:1.2em;
line-height:1.2em;
margin-bottom:0;
}
h5,h6
{
font-size:1em;
font-style:italic;
line-height:1em;
}
p,p.initial
{
text-indent:0;
}
p.firstlinecaps:first-line
{
text-transform: uppercase;
}
p.dropcap:first-letter
{
float: left;
clear: left;
margin: 0em 0.05em 0 0;
padding: 0px;
line-height: 0.8em;
font-size: 420%;
vertical-align:super;
}
.lg
{
padding: .5em 0% .5em 0%;
}
p.quote,div.blockquote,div.argument
{
font-size:0.9em;
line-height:1.2em;
margin:1.58em 5%;
}
.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden
{
text-decoration:none;
}
ul { list-style-type: none; }
.castlist, .castitem { list-style-type: none; }
/***** External Links *****/
.pglink
{
background: url(images/book.png) center right no-repeat;
padding-right: 18px;
}
.exlink
{
background: url(images/external.png) center right no-repeat;
padding-right: 13px;
}
.pglink:hover
{
background-color: #DCFFDC;
}
.catlink:hover
{
background-color: #FFFFDC;
}
.exlink:hover
{
background-color: #FFDCDC;
}
body
{
background: #FFFFFF;
font-family: "Times New Roman", Times, serif;
}
body, a.hidden
{
color: black;
}
h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, .pseudoh4
{
color: #001FA4;
font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif;
}
p.byline
{
font-style: italic;
margin-bottom: 2em;
}
.figureHead, .noteref, .pseudonoteref, span.leftnote, p.legend, .versenum, .stage
{
color: #001FA4;
}
.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a
{
color: #AAAAAA;
}
a.hidden:hover, a.noteref:hover
{
color: red;
}
p.dropcap:first-letter
{
color: #001FA4;
font-weight: bold;
}
sub, sup
{
line-height: 0;
}
.pagenum, .linenum
{
speak: none;
}
.nohead
{
padding-top: 100pt;
}
.argument
{
font-style: italic;
}
.argument p i
{
font-style: normal;
}
</style>

<style type="text/css">
.xd19e98
{
text-align:center;
}
.xd19e1293
{
text-indent:8em;
}
.xd19e2547
{
text-indent:2em;
}
</style>
</head>
<body>


<pre>

The Project Gutenberg EBook of De Geschiedenis van Woutertje Pieterse
(Deel 2 / 2), by Multatuli

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org


Title: De Geschiedenis van Woutertje Pieterse (Deel 2 / 2)
       Uit de 'ideen' verzameld

Author: Multatuli

Editor: J. van den Berg van Eysinga-Elias

Release Date: December 24, 2009 [EBook #30751]
[Last updated: June 29, 2012]

Language: Dutch

Character set encoding: UTF-8

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK WOUTERTJE PIETERSE ***




Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
Proofreading Team at http://www.pgdp.net/






</pre>

<div class="front">
<div class="titlePage">
<h2 class="byline"><span class="docAuthor">Multatuli</span></h2>
<h1 class="docTitle">De Geschiedenis van Woutertje Pieterse</h1>
<h1 class="docTitle">Opnieuw verzameld uit de &ldquo;Ideen&rdquo;</h1>
<h2 class="byline">Door <span class="docAuthor">Dr. J. van den Bergh
van Eysinga-Elias</span></h2>
<h2 class="docImprint">Tweede Deel<br>
<br>
Amsterdam&mdash;Uitgevers-Maatschappij
&ldquo;Elsevier&rdquo;&mdash;1921</h2>
</div>
<div class="div1">
<p class="xd19e98">N.V. Electr. Drukkerij &ldquo;Volharding&rdquo;
Ceintuurbaan 250 Amsterdam</p>
</div>
</div>
<div class="body">
<p><span class="pagenum">[<a id="pb1" href="#pb1" name=
"pb1">1</a>]</span></p>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p>Voornaam bezoek. Koningen en oliekoeken. De gesprekken van de
&ldquo;massa.&rdquo; Catapultische inspatting van de
&ldquo;massa.&rdquo; <i lang="fr">O&ugrave; peut-on &ecirc;tre
mieux?</i> Zweven en vallen. Helaas! De auteur is beschaamd over
z&rsquo;n held, en bevreesd dat dit wel &rsquo;ns meer zal
gebeuren.</p>
</div>
<p>Gedurende den loop der week die Wouters tweede plaatsing &ldquo;in
den handel&rdquo; vooraf ging, werd-i door &rsquo;n drie- viertal
ontmoetingen zoo vreemd heen-en-weer geslingerd, dat-i zich byna suf
voelde, en veel moeite had om z&rsquo;n hoofdje heel te houden.</p>
<p>En z&rsquo;n hart ook!</p>
<p>&rsquo;t Was donderdag. Stoffel kwam thuis met &rsquo;n belangryk
bericht. De Koning&mdash;ik weet weer niet welke koning&mdash;was
onverwachts in stad gekomen, en zou den volgenden avend of &rsquo;n dag
later den Schouwburg bezoeken. Alles was in rep en roer, want in
republikeinsche landen hecht men veel waarde aan titels, pronk en
geboorte.</p>
<p>Meer nog dan naar gewoonte was de nieuwsgierigheid des Volks ditmaal
gespannen, omdat veel buitenlandsche vorsten&mdash;waaronder zelfs
&rsquo;n Keizer&mdash;Z.M. waren komen bezoeken. En van uit z&rsquo;n
residentie&mdash;Utrecht? &rsquo;s-Gravenhage? Haarlem?&mdash;zouden
die aanzienlyke vreemdelingen &rsquo;t Hof naar Amsterdam volgen.
&rsquo;t Was dus deze keer &rsquo;n praal <i lang="de">mit
Umst&auml;nde</i>, met &rsquo;n sleep.</p>
<p>Het republikeinsche Volk zou niet alleen &rsquo;t aangezicht te zien
krygen&mdash;of &rsquo;n slip van den rok&mdash;des tirans, maar tevens
aangezichten en rokspanden van veel andere tirannen, om nu niet te
spreken van tiranninnen.</p>
<p>De vrouwtjes die gewoon waren oliekoeken te verkoopen op den
dam&mdash;&rsquo;n pleintje dat de stedelyke regeering zich
veroorloofde te verhuren als markt&mdash;dreigden de stad met &rsquo;n
proces.</p>
<p>&rsquo;t Was dan ook zeer hard, dag-in dag-uit huurgeld voor
plaatsen open-luchtgebruik te betalen voor de kans om &rsquo;n paar
oliekoeken te slyten aan de straatjeugd, en nu op-eens verjaagd te
worden omdat Z. M. zich aan &ldquo;het Volk&rdquo; zou vertoonen op
&rsquo;t balkon van het gewezen stadhuis.</p>
<p>Mocht <i>hy</i> die vrouwtjes niet zien? Moest de oliekoek-industrie
&rsquo;n geheim blyven? Vreesde men voor namaak, voor onvorstelyke
konkurrentie?</p>
<p>Of mochten die olievrouwtjes en haar koeken den Koning niet zien?
Was ook hy misschien bevreesd voor onedel nabaksel van z&rsquo;n
majesteit? Dit zouden noch de vrouwtjes noch de oliebollen gedaan
hebben.</p>
<p>Hoe dit zy, de kraampjes werden weggeruimd, en de verjaagde
industrieelen behielden alleen het recht zich <i>privatim</i> onder de
<span class="pagenum">[<a id="pb2" href="#pb2" name=
"pb2">2</a>]</span>menigte te dringen, die straks roepen zou:
&ldquo;leve... dit of dat!&rdquo; naar den eisch van &rsquo;t
oogenblik. Ze mochten meeschreeuwen ook.</p>
<p>&rsquo;t Is eigenlyk heel vreemd dat vorsten sterven. Al die
<i>vivat&rsquo;s</i> schynen niets uittewerken.</p>
<p>De drukte in de stad was ditmaal ongewoon groot, door en om al de
vreemde Hoog- en Doorluchtigheden die den tiran by deze gelegenheid
vergezelden.</p>
<p>Daar was&mdash;naar men uit de couranten vernam&mdash;de prins van
Caramanie, die aanspraak had op de byzondere sympathie des Volks, wyl
men had uitgerekend dat een van z&rsquo;n voorouders kapitein was
geweest in Staatschen dienst, en dus... z&rsquo;n bloed had vergoten
voor de Nederlandsche vryheid.</p>
<p>Dit bloed&mdash;en misschien ook de vryheid&mdash;was &rsquo;n
krantenverzinsel. Maar dat onze prins &rsquo;n groenen rok droeg met
dikke gouden nestels, was waar. En op z&rsquo;n hoofd had-i &rsquo;n
byzonder grooten steek. Men kon dus by de eerste gelegenheid zeer
gevoegelyk roepen:</p>
<p>Leve de prins van Caramanie!</p>
<p>Onder de hooggeboren persoonlykheden bevond zich ook zekere Hertog
die uit z&rsquo;n land was gejaagd wegens z&rsquo;n deugden. De man was
spaarzaam en huishoudelyk. Nooit had-i zichzelf te-kort gedaan. Toch
was-i door &rsquo;t dom gepeupel onttroond, en met &rsquo;n schepel
diamanten over de grenzen gezet. Van deze diamanten zoud-i nu in
Amsterdam &rsquo;n paar dozyn laten zien, en wel in hoedanigheid van
roksknoopen en rottingknoppen. De couranten vermaanden dus &rsquo;t
Volk tot den allerwelstgemeenden roep:</p>
<p>Leve de Hertog met z&rsquo;n diamanten!</p>
<p>Prinses Erika was &rsquo;n nicht van den Koning, en bestemd voor den
troonopvolger van &rsquo;n groot Ryk dat te Zaandam timmeren geleerd,
en dus aan Nederland z&rsquo;n carriere te danken had. Dat Ryk zou de
Nederlandsche staatsschuld betalen&mdash;zoo verzekerden eenstemmig de
kranten&mdash;als men nu maar braaf schreeuwde:</p>
<p>Leve prinses Erika!</p>
<p>De oude Paltsgravin van Aetolie stamde rechtstreeks af van zekeren
ridder die z&rsquo;n stalknechts liet bedienen door Lusignans. De
couranten betoogden dat het den waren republikein paste, in dit
byzonder geval bewys te geven van heraldische ontwikkeling, door met
byzonderen nadruk aantedringen op de levensverlenging van die hoogheid.
Men moest dus roepen:</p>
<p>Leve de Paltsgravin van Aetolie!</p>
<p>De Groothertog van Ysland was de welgeslaagde kleinzoon van &rsquo;n
kroeghouder. Z&rsquo;n verdiensten waren drie krantkolommen lang...
brevier-letter, en nauw gezet. &rsquo;t Volk moest dus even nauwgezet
wezen in &rsquo;t waardeeren. De man was meester op kling en
<i>b&acirc;ton</i>, en kon zelfs&mdash;met &rsquo;n beetje inspanning,
nu ja&mdash;hy kon z&rsquo;n naam zetten. Langs &rsquo;n oceaan van
afgronden&mdash;zoo zei de krant&mdash;had-i zich vervolmaakt tot
zwager van &rsquo;n halfgod. Ook was-i gewoon zich te kleeden als
&rsquo;n koorddanser. Wie dus &rsquo;t belang des Vaderlands op
<span class="pagenum">[<a id="pb3" href="#pb3" name=
"pb3">3</a>]</span>&rsquo;t onbesmet harte droeg&mdash;zoo zei de
krant&mdash;kon niet laten uit zeer onbeklemde borst
meeteschreeuwen:</p>
<p>Leve de Groothertog van Ysland!</p>
<p>Er waren nog meer potentaten en potentaatgenooten die Amsterdam
vereerden met &rsquo;n bezoek. Ze hadden gehoord dat die stad eigenlyk:
&ldquo;<i lang="fr">la Venise du Nord</i>&rdquo; heette, en...
interessant was, zeer interessant!</p>
<p>En de hollandsche haring! Delicieus! Maar... de Hollanders weten er
niet mee omtegaan: ze moet gebakken zyn.</p>
<p>En de hollandsche schilderschool! &ldquo;Rambr&agrave;nn... <i lang=
"fr">magnifique</i>!&rdquo;</p>
<p>Er waren nog meer dingen in Holland byzonder goed, gelyk met
neerbuigende vriendelykheid door al die hoogheden werd erkend.</p>
<p>&mdash;<i lang="fr">Il para&icirc;t qu&rsquo;un certain</i>
Wond&egrave;le <i lang="fr">a &eacute;crit des choses, des choses...
mais des choses... passablement bien!</i></p>
<p>En de dyken! De Katwyksche sluis...</p>
<p>Lezer, g&eacute;&eacute;n kronologie, wat ik u bidden mag!</p>
<p>...die sluis: <i>gigantesque</i>! De hollandsche natie houdt zich in
de snipperuren die &rsquo;r overblyven na &rsquo;t haringkaken en
kaasmaken, by-voorkeur bezig met het breidelen van elementen. Dit was
met schaatsryden en harddraven &rsquo;t meest
geliefd&mdash;geliefkoosd, zeiden de kranten&mdash;volksvermaak.</p>
<p>Nu reeds kan ik den lezer verzekeren dat het voorname gezelschap met
minzame tevredenheid ons land weder verlaten heeft.</p>
<p>De eenige persoon die &rsquo;n gansch anderen&mdash;doch daarom
geenszins tegenovergestelden&mdash;indruk meenam... neen,
z&oacute;&oacute; ver mag ik m&rsquo;n Wouter niet vooruitspringen. Ook
&rsquo;n schryver heeft z&rsquo;n plichten.</p>
<hr class="tb">
<p>Den eersten avend zou er ge&iuml;llumineerd worden. Tweehonderd
vyftig duizend vetvlammen zouden de geestdrift van het Volk
verkondigen. Geestdrift, voor w&agrave;t eigenlyk? Tweehonderd vyftig
duizend vurige tongen zouden roepen: <i>hosiannah!</i> Gezegend wie
komt in den naam... in den naam van w&agrave;t eigenlyk?
<i>Hosiannah</i> voor wien, voor w&agrave;t?</p>
<p>Nu, dit is &rsquo;n Volk onverschillig. Er was praal, pracht en
pronk. Er was drukte. &rsquo;t Volk heeft iets van kinderen die zich
verheugen in &rsquo;n verhuisboel, in &rsquo;n sterfgeval, in &rsquo;n
brand, in alles wat <i>hurry</i> en bereddering veroorzaakt.</p>
<p>Wouter had verlof bekomen de illuminatie te gaan zien. Hy getroostte
zich het domme gezicht te zetten, dat by zulke gelegenheden gebruikelyk
is, en hoorde de praatjes van de menschen die hem omstuwden, zonder
acht te slaan op de leegte van die praatjes.</p>
<p>&mdash;Nou, dat &rsquo;s me &rsquo;n ook &rsquo;n ulleminatie! Negen
pitjes voor zoo&rsquo;n groot huis!</p>
<p>&mdash;Twaalf! riep &rsquo;n ander.</p>
<p>&mdash;N&eacute;, negen!</p>
<p>&mdash;Twaalf!</p>
<p>&mdash;Negen! <span class="pagenum">[<a id="pb4" href="#pb4" name=
"pb4">4</a>]</span></p>
<p>&mdash;Drie... drie... drie, en... kyk d&aacute;&aacute;r: drie!
Dat&rsquo;s twaalf, of <i>ik</i> heb &rsquo;t mis!</p>
<p>&mdash;N&eacute;, die drie hooren er niet by. Dat&rsquo;s van de
verdieping, weetje? Want de verdieping is verhuurd. Dat
w&eacute;&eacute;t ik.</p>
<p>&mdash;O, als je z&oacute;&oacute; meent! Ik wil maar zeggen dat
viermaal drie, twaalf is. Wat zeg <i>jij</i>, Hannes?</p>
<p>Hannes vond het ook. <i>Enz.</i></p>
<p>&mdash;Tot hoe lang zouden die pitjes branden?</p>
<p>&mdash;Wel tot... &eacute;&eacute;n uur.</p>
<p>&mdash;Dat geloof ik niet.</p>
<p>&mdash;Ik wel!</p>
<p>&mdash;Ik niet! <i>Enz.</i></p>
<p>&mdash;Heb je-n-al gekeken op de Sukkelgracht?</p>
<p>&mdash;Och, &rsquo;t is er niet mooi.</p>
<p>&mdash;Nou, mooier als hier!</p>
<p>&mdash;Ja.</p>
<p>&mdash;Neen. <i>Enz.</i></p>
<p>&mdash;Zeg, dring zoo niet!</p>
<p>&mdash;Ik kan &rsquo;t niet helpen. Ze dringen my ook.</p>
<p>&mdash;De menschen lyken wel mal. Altyd dringen ze zoo.</p>
<p>&mdash;Ja, niet waar? Altyd dringen ze. Weet je wat ik zeg? Ik zeg
dat de kalverstraat eens zoo breed wezen moest.</p>
<p>&mdash;Ja, eens zoo breed. Want... weetje, wat het is? Hy is te
smal. Dat <i>is</i> het!</p>
<p>&mdash;Ja, hy is te smal.</p>
<p>&mdash;En daarom dringen de menschen zoo, weetje! <i>Enz.</i></p>
<hr class="tb">
<p>Wouter&rsquo;s eigen rykdom was hem te onbewust dan dat hy zich kon
ergeren aan de walgelyke armoed van geest, die by zulke gelegenheden
zich alom vertoont. De tyd was nog niet aangebroken dat-i rilde by
&rsquo;t &aacute;&aacute;nzien van geestelyke naaktheid. Hoogstens
zoud-i bedroefd geweest zyn als z&rsquo;n blik gerust had op
slechtgevoede lichamen, op &rsquo;n bedelfamilie in lompen gekleed.</p>
<p>Heel veel moralisten, romanschryvers en vooral
staathuishoudkundigen, zyn <i>heden-ten-dage</i> nog niet veel verder
dan onze kleine jongen in den tyd der vetpitjes. Zou misschien hiervan
de oorzaak zyn dat stoffelyke armoed zich makkelyker laat schilderen?
En... genezen?</p>
<p>Zulke gesprekken zyn toch zoo diepzinnig niet. Ieder kan ze
schryven. Ieder lezer kan ze vermeerderen tot het oneindige toe. Aan
modellen van geestelyke nietigheid is waarlyk geen gebrek.</p>
<p>Inderdaad, de kalverstraat was wat smal, en... &ldquo;de menschen
drongen zoo!&rdquo;</p>
<p>Wouter werd meegedrongen, en voelde iets als schaamte. Zeker! Was-i
niet: &ldquo;massa&rdquo; op dit oogenblik? Dat-i stompen en stooten
kreeg, hinderde hem minder. Kleinzeerig was-i niet.</p>
<p>Maar: &ldquo;de menschen drongen zoo!&rdquo;</p>
<p>Weldra was er voor stomp en stoot geen geschikte ruimte meer.
<span class="pagenum">[<a id="pb5" href="#pb5" name=
"pb5">5</a>]</span></p>
<p>Men werd geknepen, en wie ten-gevolge van &rsquo;n laag zwaartecyfer
minder dan anderen aan &rsquo;t aardsche gehecht was, rees van den
grond. &rsquo;n Allergekst <i>excelsior</i>! Wouter werd gedragen, en
zag heen over mannen die veel grooter waren dan hy.</p>
<p>&mdash;Loop jy op stelten, jongeheer? vroeg &rsquo;n dikke vrouw,
die met haar heup Wouter tegen de knie schopte. Loop jy op stelten?
Nou, dat&rsquo;s er &oacute;&oacute;k een!</p>
<p>Dit &ldquo;ook&rdquo; heeft &rsquo;n geschiedenis en &rsquo;n
pretensie. &rsquo;t Beduidt, ziehier &rsquo;n spikspelder nieuwe
bydrage tot het bundeltje <i>ana&rsquo;s</i> die ik verzamel.
<i>Deze</i> kurioziteit hoort er in! Als je <i>dit</i> niet grappig,
vreemd en belangryk vindt...</p>
<p>&rsquo;t Gedrang werd sterker. Weldra zou de vrouw Wouter op
schouder kunnen nemen als &rsquo;n geweer. Ook begon-i kans te krygen
daarop te-land te komen in hoedanigheid van ruiter. Nog &rsquo;n
beetje, en hy kon &ldquo;aangegeven&rdquo; worden, zooals
timmerlu&icirc; elkaar &rsquo;n plank toereiken.</p>
<p>Naar de lichtjes werd niet meer gekeken. Men hield zich bezig met
dringen en gedrongen worden. Ook &rsquo;n uitspanning!</p>
<p>Neen... de kalverstraat moet niet verbreed, want wel beschouwd is
dat &ldquo;dringen&rdquo; &rsquo;t prettigst van de zaak.</p>
<p>Och, wat zouden die vetvlammen spoedig vervelend worden, als men ze
alle tweehonderd veertig duizend&mdash;er waren er &rsquo;n paar
uitgewaaid sedert zoo-even&mdash;op z&rsquo;n gemak had kunnen
beschouwen in z&rsquo;n eentje!</p>
<p>Onze kleine man lag op de schouders en hoofden van z&rsquo;n
medemenschen. Als zekere troonveroveraars: <i lang="fr">il
s&rsquo;appuyait sur la masse!</i> Wie de geschiedenis van illuminatien
en Volken bestudeerd heeft, zal erkennen dat er steviger rustpunten
bestaan. Zichzelf, byv.</p>
<p>Gut, onze Wouter was zoo verlegen met z&rsquo;n drukkende pozitie!
Telkens liep hy gevaar zich vasttehouden, aan &rsquo;n oor of
wenkbrauw. En dit gedoogt de &ldquo;massa&rdquo; niet. Gedrukt wil ze
wel worden&mdash;daar <i>is</i> ze voor&mdash;maar wie zich aan haar
wil vasthouden...</p>
<p>Krak!</p>
<p>Schrik niet, lezer! Wouter brak niet, maar de geperste menigte had
de dubbeldeur van &rsquo;n koffiehuis verkracht. De inbersting was
vreeselyk. Als berouwhebbende lava stroomde de massa naar binnen, en
vulde den krater waarin onze held&mdash;na &rsquo;t beschryven van den
bekenden bruinvisch-parabool&mdash;vry geleidelyk en zonder zich te
bezeeren te-land kwam op &rsquo;n tafeltje...</p>
<p>&mdash;Woutertje Pieterse! riep &rsquo;t verschrikt gezelschap dat
er omheen zat.</p>
<p>&mdash;Heb je je zeer gedaan, Wouter?</p>
<p>Neen! Bezeerd had-i zich niet. Maar hy was lam van verbazing. Over
z&rsquo;n verheffing eerst, daarna over z&rsquo;n luchtreis, toen over
&rsquo;t neerkomen op en onder allerlei glaswerk, en eindelyk&mdash;dit
was &rsquo;t minst verrassende niet!&mdash;omdat-i zich op-eens in den
kring bevond van de hem zoo goed bekende familie Holsma.</p>
<p>&rsquo;t Was Sietske die met lieve belangstelling vroeg of hy gewond
was. <span class="pagenum">[<a id="pb6" href="#pb6" name=
"pb6">6</a>]</span></p>
<p>&ldquo;Gods vinger&rdquo; had al de glazen en glaasjes gebroken,
maar Wouter was heel gebleven. Dit was &rsquo;n arglistigheid van dien
vinger. De bedoeling schynt geweest te zyn den pati&euml;nt nog heel
anders heen-en-weer te smyten. En als-i nu voortydig gebroken was op
dien avend...</p>
<p>Oom Sybrand hielp hem, zoo goed en kwaad het ging, op de been. De
zaak had veel moeite in, want de volte was... nu ja, er kon
ter-nauwernood iemand by. Maar Wouter was smalletjes, en &rsquo;t
lukte<span class="corr" id="xd19e380" title="Niet in bron">.</span> De
kastelein&mdash;op doordringen was geen kans&mdash;schreeuwde uit de
verte, dat het gebrokene moest betaald worden. Maar ook van andere
plaatsen vernam men dergelyk gerinkel. De man was wanhopig. Hy
vervloekte alle Koningen... en de massa&rsquo;s er by.</p>
<p>&mdash;E&eacute;n flesch wyn... drie limonade... zes glazen stuk!
riep Holsma, als om zich aansprakelyk te stellen voor Wouter&rsquo;s
onwillekeurig vergryp.</p>
<p>En oom Sybrand hield &rsquo;n paar zeeuwen omhoog.</p>
<p>&mdash;O God, m&rsquo;nheer, ik durf niet thuis komen, riep Wouter!
Wie zal dat betalen? Ik heb geen geld, m&rsquo;nheer! En moeder...</p>
<p>In de drukte verstond Holsma hem niet. Maar Sietske wel.</p>
<p>&mdash;Sjt! fluisterde zy. Ik ben zeker dat papa &rsquo;t betaalt,
maar anders... <i>ik</i> heb wel geld. En Willem ook. En Herman ook.
Wees gerust...</p>
<p>Maar dit verstond Wouter weer niet. En toen-i eindelyk onder de
hoede der Holsma&rsquo;s weder op-straat stond, en &rsquo;t gezelschap
door &rsquo;t inslaan van &rsquo;n zyweg zich onttrokken had aan de
&ldquo;massa&rdquo; verklaarde hy ronduit dat hem de moed ontbrak
z&rsquo;n moeder en broer Stoffel onder de oogen te zien, na
z&oacute;&oacute;&rsquo;n schandaal!</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Geld is niets, zei de goede Holsma. Daarvoor zal
<i>ik</i> wel zorgen. Maar je bent ontsteld, jongen. Kom even met ons
mee naar de kolveniersburgwal, ik zal je wat hofmansdruppels geven. Dan
kan je daar bekomen van den schrik.</p>
<p>De afstand van de kolveniersburgwal was niet groot genoeg om Wouter
tot bedaren te brengen voor &rsquo;t gezelschap daar aankwam.</p>
<p>&mdash;M&rsquo;n moeder zal boos zyn, als ik te laat thuis kom,
klaagde hy.</p>
<p>Holsma stelde hem gerust. Er zou &rsquo;n boodschap naar z&rsquo;n
huis worden gezonden, om z&rsquo;n familie te doen weten waar-i
was.</p>
<p>De dokter gaf hem iets te drinken, en bracht hem in &rsquo;n kamer
naast die waar de familie scheen plaats te nemen. Het voorschrift was
dat de pati&euml;nt daar wat heen-en-weer loopen zou, tot-i zich kalm
voelde.</p>
<p>Maar dit vermoeide hem. Hy deed weldra juist wat &rsquo;m verboden
was, zette zich in den hoek van &rsquo;n sofa, en viel in slaap.</p>
<p>Of &rsquo;t in het algemeen nuttig is, na &rsquo;n schrik in
beweging te blyven, kan ik niet beslissen. Zeker is het dat Wouter na
hevige aandoeningen altyd groote behoefte voelde aan slaap, en dan ook
werkelyk door dit middel&mdash;de natuur wees het hem
aan&mdash;meermalen &rsquo;t verbroken evenwicht herstelde. Misschien
ook was &rsquo;t geen eigenlyk slapen dat hem by zulke gelegenheden
te-hulp kwam. Maar geheel wakend was-i niet. Hy droomde. <span class=
"pagenum">[<a id="pb7" href="#pb7" name="pb7">7</a>]</span></p>
<p>Er was weer de oude hoogheid in z&rsquo;n droom. Maar met &rsquo;n
schok viel-i telkens neer.</p>
<p>En weder klom hy, en weer werd-i opgeheven, hoog, hoog tot in de
wolken, en weder maakten duizelingwekkende tuimelingen &rsquo;n eind
aan z&rsquo;n zweven.</p>
<p>Daar namen sterke vuisten hem op, en staken hem boven de hoofden
uit, en de massa droeg hem, tot &rsquo;n man hem in de hand beet...</p>
<p>Hy schaafde namelyk zyn pols aan &rsquo;n ongedresseerd
paardehaartje dat bezig-was z&rsquo;n dienst optezeggen by &rsquo;t
vulsel van de rustbank.</p>
<p>...tot &rsquo;n vrouw hem toesnauwde: dom? Niet dom? Wy, wy de
massa? Ziedaar!</p>
<p>En men smeet hem neer.</p>
<p>Gelukkig kwam z&rsquo;n hoofd te-recht in Sietske&rsquo;s schoot,
zonder &rsquo;t minste glaswerk.</p>
<p>En als ziedend water opkokend, golfde op-nieuw z&rsquo;n ziel
omhoog. Hy voelde geen handen meer die hem droegen, geen tanden die hem
beten, hy rustte op donzige wolken. En hy overzag de menigte onder hem,
en was verheugd dat-i zoo hoog daarboven stond, maar wilde toch...</p>
<p>&mdash;Ik wil gaarne by u zyn, riep hy, maar maakt &rsquo;n
plaatsjen open, waar ik staan kan, staan op m&rsquo;n eigen beenen! Ik
zal waarlyk niemand hinderen... gooit me niet! In die drukte kan ik
niet denken. Ieder moet handelen naar z&rsquo;n overtuiging. De massa
heeft geen overtuiging. Wie kan denken als er geen plaats is om te
staan?</p>
<p>Weer schuurde z&rsquo;n hand langs &rsquo;t weerspannig
paardehaartje. Hy verzette zich... en scheen niet geheel-en-al te
slapen...</p>
<p>Daar klonk op-eens &rsquo;n stem...</p>
<p>Neen! Hy droomde door. Altyd van zweven en vallen. Daar was
Femke...</p>
<p>Wel zeker, er moest in z&rsquo;n droomen iets van Femke! Waar bleef
ze zoo lang?</p>
<p>&rsquo;t Was weer iets van de bleek. Maar pater Jansen was er
ditmaal by. De man was zonderling gekleed. Hy zweefde met Wouter
omhoog, en vertoonde aan de sterren z&rsquo;n kostuum: &rsquo;n
onderbroek... die door h&aacute;&aacute;r versteld was! Orion en de
groote beer vonden het ding mooi, maar Wouter niet.</p>
<p>&mdash;Heb je &rsquo;t zelf gedaan, hoorde hy Sietske vragen in de
kamer naast hem. Jyzelf, of kon je &rsquo;r niet
d&oacute;&oacute;r?</p>
<p>&mdash;Neen, ik kon niet om de drukte. Maar ik heb &rsquo;t den
kruier opgedragen.</p>
<p>W&agrave;t? In-godsnaam, w&agrave;t?</p>
<p>Wouter richtte zich op. Pater Jansen was weg. Orion en groote beer
ook. Ook de onderbroek, en de wolken, en de domme &ldquo;massa&rdquo;
maar... die stem?</p>
<p>Die stem klonk nog!</p>
<p>En ze klonk weer: <span class="pagenum">[<a id="pb8" href="#pb8"
name="pb8">8</a>]</span></p>
<p>&mdash;Ik ken hem heel goed, o, zoo goed! &rsquo;t Is &rsquo;n lief
jongetje! D&agrave;t hoorde hy Femke zeggen!</p>
<p>Hy sprong op, trad haastig de kamer der Holsma&rsquo;s in, zag nog
even het driehoekje van &rsquo;t gewaad eener vrouwspersoon die de deur
uittrad en sloot...</p>
<p>Hy had den moed niet&mdash;of wat &agrave;nders was daartoe
noodig?&mdash;om te vragen:</p>
<p>&mdash;Heet dat dienstmeisje... Femke?</p>
<p>Komaan, in Satans naam, vraag of Femke de naam is van die...
meid!</p>
<p>Op weg naar-huis had Wouter niet den minsten last van zweven. Hy
voelde zich redelyk laag, en had ditmaal volkomen gelyk.</p>
<p>Want... als die byna tusschen deur en post benepen jurk van
<i>zyde</i> geweest was...</p>
<p>Of... als-i dat driehoekjen elders ontdekt had, elders! Niet by de
Holsma&rsquo;s! Niet in gezelschap van Sietske die zooveel geld had in
haar spaarpot! Niet in dien allerfatsoenlyksten kring! Niet onder de
oogen van Willem die hem zoo plaagde met z&rsquo;n hoogmoedig
latyn...</p>
<p>Dan... dan... o zeker!</p>
<p>D&agrave;n!</p>
<p>Maar <i>nu</i>! Maar <i>hier</i>!</p>
<p>Hy was braaf genoeg om zich te schamen. Maar dit is ook &rsquo;t
eenige wat ik in z&rsquo;n voordeel zeggen kan.</p>
<p>Overigens...</p>
<p><i lang="en">Alas, poor mankind!</i></p>
<p>Wat beteekende de dolfyn-parabool op &rsquo;t koffihuistafeltje, by
z&oacute;&oacute;&rsquo;n val?</p>
<p>Hy had zich dezen keer werkelyk bezeerd!</p>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p>Over de zedelyke strekking van &rsquo;t kleerborstelen. Onridderlyke
verdichtselen des harten. Godenvingers en duivelsklauwen, <i>tweede
editie</i>. De eigenaardige kalmte van &rsquo;n kwaad geweten. Iets
over driehoeksmeting in &rsquo;n bedstee, en maagdeperen in den
Jodenhoek. Hm... zy weer!</p>
</div>
<p>Juffrouw Pieterse was in de wolken. Ze hoopte dat de kruier die de
boodschap had overgebracht, haar huis niet te spoedig mocht gevonden
hebben, en dat de man toch vooral hier-en-daar in de buurt te-vergeefs
gezocht had naar &rsquo;t ware adres.</p>
<p>&mdash;Zeker is-i in de kommeny geweest, zei ze, want ze weten nooit
waar ze wezen moeten... zulke kruiers! En waarom zoud-i daar niet
verteld hebben dat de jongeheer&mdash;want &ldquo;jongeheer&rdquo;
zeid-i&mdash;by dokter Holsma leseerde, op den kolveniersburgwal? Want,
zieje, zoo&rsquo;n man praat altyd. Die soort van menschen doen niets
als praten.</p>
<p>Nu, ieder mag &rsquo;t weten. &rsquo;t Is maar om te zeggen dat de
menschen altyd zoo praten, en zulke kruiers...</p>
<p>Maar... zeg, Wouter, hoe kwam het toch dat je zoo opeens met
<span class="pagenum">[<a id="pb9" href="#pb9" name=
"pb9">9</a>]</span>de familie meeging? &rsquo;t Is nogal heel erg
asterant van je. Je bent toch &rsquo;n asterante jongen... wat zeg jy
er van, Stoffel?</p>
<p>Stoffel zette het bedenkelyk gezicht dat by zulke gelegenheden
dienst deed als: &ldquo;ja nogal!&rdquo; Of: &ldquo;ik zal er me op
beslapen.&rdquo; Of: &ldquo;daar zit meer achter dan sommige menschen
wel weten!&rdquo; Enz.</p>
<p>&mdash;Moeder antwoordde Wouter, ik... ontmoette de familie in de
kalverstraat.</p>
<p>Waar! Zeer waar! Allerwaarst! Hy had inderdaad de Holsma&rsquo;s in
de kalverstraat ontmoet, wat men mag noemen: ontmoet! De lezer kan
&rsquo;t getuigen. Maar... waarom vertelde hy niets van den nogal
byzonderen <i>modus quo</i>?</p>
<p>Och!</p>
<p>&mdash;Wat kleeft die rug, klaagde Petr&ograve; die belast was met
de zorg voor het &ldquo;lakensche goed.&rdquo;</p>
<p>De familie rook, en streek, en wreef, en tastte, en verklaarde
eenstemmig dat Wouter&rsquo;s rug zich had schuldig gemaakt aan
&rsquo;t inzuigen van allerlei vloeistoffen.</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Ruikt zoowaar naar citroen ook, zei Trui.</p>
<p>&mdash;<i>Het</i> riekt, verbeterde de schoolmeester, en <i>wy</i>
ruiken, Sertrude!</p>
<p>&mdash;Och kom... ruik, riek, weet <i>ik</i> het. Ik wil maar zeggen
dat het zoo...</p>
<p>&mdash;Dat het zoo naar lemoentjes... ruikt, zei de moeder.</p>
<p>&mdash;En naar wyn!</p>
<p>&mdash;En je kunt er de suiker afkrabben! Waar ben je toch geweest,
jongen? Schaam je je niet! By zulke fatsoenlyke menschen op vizite te
komen&mdash;ik mag wel zeggen: te leseeren, wat zeg jy,
Stoffel?&mdash;en je dan z&oacute;&oacute; aantestellen met suiker en
citroen op je rug! &rsquo;t Is &rsquo;n ware schande!</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Was zoo erg vol op straat, moeder!</p>
<p>&mdash;Van de volte kryg je geen wyn op je rug! En geen citroen ook!
En geen suiker ook! Wat zeg jy, Trui?</p>
<p>De eenstemmigheid was kompleet. Schuw als altyd, durfde Wouter niet
voor-den-dag komen met de ware toedracht der zaak. En dit zou hem ook
niet gebaat hebben. Het begrip der Pietersens was als &rsquo;n verstopt
slot waarop geen enkele sleutel paste. Wouter wist dit by treurige
ondervinding, en liet moedeloos den storm over z&rsquo;n hoofd waaien,
die toch niet kon bezworen worden. Jammer evenwel dat er ook in hemzelf
iets verstopt, en dus bedorven was. &rsquo;t Hoog gevoel dat hem
gewoonlyk bezielde, was geknakt.</p>
<p>Hy had &rsquo;n laagheid begaan!</p>
<p>Z&oacute;&oacute; gevoelde hy. Geen dominee kon &rsquo;t wegpreeken!
Ja, God-zelf niet! Noch de God van bliksem en donder uit de Schrift,
noch de andere...</p>
<p>Die andere!</p>
<p>Waar was-i toen Petrus struikelde? Waarom was hy zoo gierig op
&rsquo;n beetje staal in &rsquo;t mengsel waaruit Wouter&rsquo;s ziel
gegoten werd?</p>
<p>&mdash;Maar... als &rsquo;t Gods schuld was, dacht-i, dan behoefde
<i>ik</i> zoo <span class="pagenum">[<a id="pb10" href="#pb10" name=
"pb10">10</a>]</span>beschaamd niet te zyn! Dan kon ik zeggen: ja,
Femke, &rsquo;t is wel waar dat ik &rsquo;n ellendeling ben, &rsquo;n
brok massa, te dom en te laf om verantwoordelyk te wezen voor m&rsquo;n
laffe domheid. Maar... z&oacute;&oacute; heeft God me gemaakt, zieje!
<i>Hy</i> is aansprakelyk.</p>
<p>Dit kan ik <i>niet</i> zeggen! Want... ieder moet handelen naar
z&rsquo;n overtuiging.</p>
<p>Waartoe zou &rsquo;n overtuiging dienen, als men de schuld mocht
gooien op God? D&agrave;n had mevrouw Holsma wel gezegd: &ldquo;ieder
moet handelen naar Gods overtuiging!&rdquo; En dit heeft ze juist
<i>niet</i> gezegd! Waar zou dat heen!</p>
<p><i>Ik</i> ben laag geweest, afschuwelyk laag, <i>ik</i>! God is er
heelemaal buiten.</p>
<p>Misschien liet hy de zaak toe, om my te doen zien hoe gemeen ik
was!</p>
<p>Een hond zou Femke gekust hebben, als-i haar weerzag na langen tyd.
Ik ben minder dan &rsquo;n hond!</p>
<p>Want... ze w&agrave;s het! Zeker, ze w&agrave;s het! Of...</p>
<p>O, die huichelaar... hy zocht naar ofjes!...</p>
<p>...of zou &rsquo;t misschien &rsquo;n ander geweest zyn? &rsquo;t
Kan heel best &rsquo;n ander geweest zyn! Hoe zou Femke
d&aacute;&aacute;r komen!</p>
<p>Neen, neen, neen, zy w&agrave;s het! Zei ze niet dat ze my zoo goed
kende? Zei ze dat niet met de stem die my &rsquo;n lieven jongen noemde
toen ze my dien kus gaf by &rsquo;t brugje?</p>
<p>Ze heeft my gekust en &rsquo;n lieven jongen genoemd! Ze wist toen
nog niet dat ik &rsquo;n ellendige bloodaard ben, zonder hart!</p>
<p>O, zeker zou zy me niet verloochenen, miskennen, verraden! Zy zou
gewis overal en tegen ieder zeggen: &ldquo;dat is Wouter, die m&rsquo;n
vrindje... was, en dien ik eens &rsquo;n zoen gegeven heb omdat-i zich
dapper toonde tegen de jongens die steenen wierpen op m&rsquo;n
bleek!&rdquo;</p>
<p>En ik... o God!</p>
<p>Neen, God blyft er heelemaal buiten. <i>Ik</i> ben lafhartig.
Z&oacute;&oacute; kan ik niet leven!</p>
<p>Hy dacht aan zelfmoord. En in deze stemming bracht-i den nacht van
donderdag op vrydag door. Zelfs overleefde z&rsquo;n wanhoop de
duisternis. Hy stond dien vrydag op, met het vaste voornemen &rsquo;n
eind te maken aan z&rsquo;n onwaardig bestaan.</p>
<p>Heel gelukkig evenwel werd-i terstond na &rsquo;t ontbyt aan
&rsquo;n bezigheid gezet die allergeschiktst is om iemand met het leven
te verzoenen.</p>
<p>Men had hem met algemeene stemmen veroordeeld tot het reinigen van
z&rsquo;n jasje&mdash;een vonnis dat m&rsquo;n volkomen goedkeuring
wegdraagt&mdash;en hy spande zich z&oacute;&oacute; in, dat-i na
&rsquo;n uur arbeids met betrekkelyke tevredenheid naar z&rsquo;n
moeder liep, en juichend uitriep:</p>
<p>&mdash;Kyk, moeder, er is niets meer van te zien!</p>
<p>&rsquo;t Onnoozel triumfjen over &rsquo;n kleine moeielykheid joeg
de wolken voort, die z&rsquo;n gemoed beneveld hadden.</p>
<p>Men zou voor z&rsquo;n plezier in limonade vallen, als men wist hoe
weldadig de inspanning werkt die noodig is tot het reinigen van
&rsquo;n paletootje. <span class="pagenum">[<a id="pb11" href="#pb11"
name="pb11">11</a>]</span></p>
<p>De ongelukkige die nooit z&rsquo;n eigen kleeren borstelde, kent het
leven niet.</p>
<hr class="tb">
<p>&mdash;Ik zal haar vergeving vragen, dacht Wouter.</p>
<p>En by dit... oneerlyk voornemen lei zich de storm die z&rsquo;n
gemoed beroerd had, geheel neder.</p>
<p>&ldquo;Oneerlyk&rdquo; noemde ik dit omdat het ware berouw geen
vergeving zoekt by anderen, maar by zichzelf. Wie met &rsquo;n
uitgesproken <i>klank</i> tevreden is, wie z&rsquo;n geweten meent te
kunnen paaien met &rsquo;n kwitantie van schuld, geteekend door
&rsquo;n ander...</p>
<p>Ei zie, daar ben ik alweer op het terrein van schuldvergiffenis en
genade! Pas-op, lezer, juffrouw Laps is in de buurt! Wie haar niet
ontmoeten wil, moet dit hoofdstuk overslaan. En vooral dien vrydagavend
niet by de Pietersens komen. Want d&aacute;&aacute;r zou ze optreden,
en wel ditmaal met haar wouterkundig: <i>voil&agrave; Toulon!</i></p>
<p>Maar eerst moet ik nog iets zeggen over &rsquo;t ellendig gehalte
van Wouter&rsquo;s schuldbesef. Zeker, hy zou vergiffenis vragen! En na
&rsquo;n beetje getob zou Femke zeggen&mdash;precies als in
Kotzebue&rsquo;s <i>Menschenhaat</i>&mdash;&ldquo;ik verrrgeef het
u!&rdquo;</p>
<p>En dan zou de zaak zyn als niet gebeurd.</p>
<p>Hoe sneller hoe beter dan!</p>
<p>Een <i>ondragelyken</i> last werpt men <i>terstond</i> neer!
Terstond!</p>
<p>Wouter&rsquo;s last bleek niet ondragelyk. Want hy besloot hem nog
&rsquo;n tydje te blyven dragen.</p>
<p>De oorzaak hiervan was deze. Om Femke te spreken moest-i naar de
Holsma&rsquo;s. En dit... durfde hy niet. Wat zouden die menschen
&rsquo;t gek vinden!</p>
<p>G&aacute;&aacute;n zoud-i, o zeker! Maar... niet op dien vrydag!</p>
<p>&rsquo;t Kon immers best wachten tot-i eerst &rsquo;n paar dagen...
&ldquo;in den handel&rdquo; geweest was? Dit geeft houding, vond-i, en
d&agrave;n zoud-i zeggen...</p>
<p>Nu ja, hy zou vergeving vragen, en Femke &ldquo;heusch&rdquo;
verzekeren...</p>
<p>De uitvinding van dit &ldquo;heusch&rdquo; was zoo kwaad niet. By
lamlendige beroerdheid... frazen v&oacute;&oacute;r! Van welken
letterkundige had onze misdadiger dit geleerd?</p>
<p>Hy zou haar verzekeren...</p>
<p>W&agrave;t?</p>
<p>Dit, byv. dat de Weledele heeren Ouwetyd &amp; Kopperlith in wier
&ldquo;handel&rdquo; hy nu was aangeland...</p>
<p>Ja, ja, hy zou iets vertellen van de Weledele heeren Ouwetyd &amp;
Kopperlith en hun &ldquo;handel.&rdquo;</p>
<p>Dan hoefde hy niet zoo naakt voor-den-dag te komen met... dat
andere.</p>
<p>Misschien zou z&rsquo;n nieuwe chef hem pryzen over... z&rsquo;n
krulletters! Of over z&rsquo;n aardrykskunde! Of over z&rsquo;n
strabbische uitgeleerdheid! En dan kon-i tegenover Femke z&rsquo;n
schande hullen in &rsquo;n wolkje van allervereerendste byzaakjes.
&rsquo;t Meisje zou verbaasd staan over z&rsquo;n knapheid, en
ten-slotte h&egrave;m vergeving vragen voor de vrypostigheid
<span class="pagenum">[<a id="pb12" href="#pb12" name=
"pb12">12</a>]</span>dat ze zich had laten verloochenen door
z&oacute;&oacute;&rsquo;n handels-fenomeen!</p>
<p>Aldus <i>redeneerde</i> Wouter niet. En zelfs niet op deze wys werd
hem z&rsquo;n onbewust gevoel kenbaar, doch... er was iets in
hem&mdash;wat dan ook!&mdash;dat voorwendsel en verschooning leverde
voor &rsquo;t niet doen van z&rsquo;n plicht.</p>
<p>Bovendien... die plicht was zoo makkelyk niet!</p>
<p>Naar den kolveniersburgwal gaan? Goed.</p>
<p>Aanschellen? Goed.</p>
<p>Maar... wat d&agrave;n?</p>
<p>De deur zal geopend worden. Door wien? Juist immers door de
dienstmaagd uit Joh. XVIII, vs. 17, wier aanblik meer dan <i>iets</i>
anders den wankelmoedigen Petrus weerhouden zou van ridderlyke
oprechtheid?</p>
<p>De zaak is dat onze Wouter zich niet waagde aan dokters Kaatje! Wat
zoud-i zeggen? Iets als:</p>
<p>&ldquo;Vryster, ik moet Femke spreken, &rsquo;t
adjunkt-kindermeisje?&rdquo;</p>
<p>Daar hoort wat toe, waarachtig!</p>
<p>En d&agrave;n?</p>
<p>In de gang... &rsquo;n knieval doen? Of zelfs&mdash;o
gruwel!&mdash;in de keuken?</p>
<p>Om-godswil, lezer, wat zouden al de ridders uit z&rsquo;n boeken
daarvan zeggen!</p>
<p>Welke Turk zou zich laten doodslaan door iemand die zich schuldig
maakte aan zoo&rsquo;n dorperheid?</p>
<p>Die engelsche lord zou hem zeker geen hand geven&mdash;en de
Afrikanen geen kroon!&mdash;als-i...</p>
<p>Zou Ivanhoe &rsquo;t gedaan hebben? Neen! Ypsilanti? neen!
Themistocles? Neen! De &ldquo;Eduards&rdquo; van Lafontaine? Hm... dit
kon-i niet zoo stellig ontkennen. In de werken van dien schryver komen
inderdaad <i>huiselyke</i> trekken van ridderlykheid voor. Maar... ze
staan in &rsquo;n boek, en de lezer kykt er naar, en zal &rsquo;t
<i>weten</i> dat er, zonder harnas, pluim of veldgeschrei dan, groote
daden geschieden in &rsquo;n hoekje. De auteur heeft gewaarschuwd: het
boekeheldje kampt onder de oogen van &rsquo;n publiek.</p>
<p>Zou ook dokters Kaatje gevoelig zyn voor &rsquo;t grandioze van de
vernedering, als ze daar Wouter zag geknield liggen op de vloermat?
Zoo&rsquo;n held in de boeken heeft makkelyk plichtdoen. Ieder slaat
acht op z&rsquo;n <i>prouesses</i>, en weet ze te schatten.</p>
<p>&mdash;Welnu, dacht Wouter, ik z&agrave;l m&rsquo;n plicht doen, o
zeker, ik z&agrave;l! Maar eerst &ldquo;in den handel&rdquo; en
bovendien...</p>
<p>Een nieuw duiveltje bekroop z&rsquo;n gemoed. Wie weet of Femke niet
spoedig de Holsma&rsquo;s verlaten zou, en terugkeeren naar &rsquo;t
huisje by de aschpoort. D&aacute;&aacute;r... of in de buurt... of op
de &ldquo;paden&rdquo;... of by &rsquo;t brugje, zou alles makkelyker
gaan, dacht hy. Daar was geen nood van Kaatje&rsquo;s f&acirc;cheuze
tegenwoordigheid, noch van Willem&rsquo;s onmenschelyk latyn. En ook
Sietske die zoo majestueus sprak over drie-guldens...</p>
<p>De lezer gelieve optemerken dat er &rsquo;n leelyk <i>deficit</i>
bestond in <span class="pagenum">[<a id="pb13" href="#pb13" name=
"pb13">13</a>]</span>Wouter&rsquo;s gemoed en dat de aanzuivering
daarvan meer moeite kostte dan &rsquo;t reinigen van &rsquo;n bemorst
jasje.</p>
<p>Dat overigens &rsquo;t verloop van z&rsquo;n... liefde voor &rsquo;t
meisjen, &rsquo;n geheel andere richting insloeg dan z&rsquo;n
onschuld...</p>
<p>Hier spreek <i>ik</i> van verloren onschuld, en ik meen te weten wat
ik zeg!</p>
<p>...nu, dit spreekt vanzelf! Om lieftehebben, moet men goed zyn, en
Wouter was niet goed op dien vrydag!</p>
<p>Nu komt de &ldquo;vinger Gods&rdquo; die hem straffen zou. Dit
goddelyk lichaamsdeel lei &rsquo;t zonderling aan.</p>
<hr class="tb">
<p>De vrydag hield zich alsof-i voorby was. Wouter maakte zich gereed
z&rsquo;n nauwe bedstee te beklimmen in opgeruimder stemming dan hem
paste. Hy had zelfs geen lust in &rsquo;t kibbelen met Laurens, die
altyd&mdash;zonder pretentie op &rsquo;t konstrueeren van &rsquo;n
meetkunstig werkstuk&mdash;de diagonaal beschreef.</p>
<p>Zeer eigenaardig nam ons Petrusje zich voor, z&rsquo;n inslapen te
doen voorafgaan door &rsquo;t overdenken van de voorvalletjes die
gedurende den afgeloopen dag aan de orde waren geweest.</p>
<p>Heel natuurlyk! Hy voelde geen lust zich bezig te houden met
zichzelf, wat anders z&rsquo;n gewoonte was.</p>
<p>Zekere prins had geld onder &rsquo;t volk gestrooid...</p>
<p>&mdash;H&eacute;... als ik zoo&rsquo;n prins was!</p>
<p>Nu, deze indruk was de leelykste niet. De meeste jongens denken in
zoo&rsquo;n geval: h&eacute;, als ik mocht meegrabbelen!</p>
<p>De Paltsgravin van... hoe heet het land waar ze v&agrave;n was? Ik
heb geen lust den naam optezoeken dien ik haar gaf. &rsquo;t Mensch was
in &rsquo;t Trippenhuis geweest, en daar&mdash;volgens de
couranten&mdash;minzaam, zeer minzaam...</p>
<p>&mdash;D&agrave;t zou ik ook zyn, dacht Wouter, als ik...
Paltsgravin was. Wat <i>is</i> dat toch voor &rsquo;n betrekking?</p>
<p>De Koning had audi&euml;nties en &rsquo;n diner gegeven, en
gezegd... och, de gewone praatjes. Maar voor Wouter waren ze nieuw en
belangryk. Het welzyn van de Hoofdstad ging Z. M. byzonder ter-harte.
Wouter ook. Dit belette niet dat hy deze byzonderheid heel lief vond in
den Koning. In Afrika zoud-i precies hetzelfde doen! En <i>zyn</i>
hoofdstad...</p>
<p>Neen, weg met Afrika!</p>
<p>Hy smeet z&rsquo;n linkerkous onzacht weg, zoodat het ding zich om
den sport van &rsquo;n stoel slingerde als &rsquo;n stervende
paling.</p>
<p>Weg met Afrika! Want...</p>
<p>Daar rees de schim van Femke op, en dreigde, en vroeg of zy haar
plaats verbeurd had op dien troon? En of ze...</p>
<p>Weg met Afrika!</p>
<p>Wat al zonderlinge vertellingen over prinses Erika! Men zei dat ze
huwen moest met &rsquo;n grootvorst, maar... geweigerd had.</p>
<p>Alle burgerlui vonden dit heel mooi, zonder nog te weten of &rsquo;t
niet &rsquo;n malle koppigheid was van prinses Erika. <span class=
"pagenum">[<a id="pb14" href="#pb14" name="pb14">14</a>]</span></p>
<p>Ze was zoo zonderling van gedrag en manieren, en kon zich niet
schikken in de hoogheid van haar stand...</p>
<p>Wouter trok z&rsquo;n tweede kous uit, en keurde &rsquo;t af dat
prinses Erika geen lust had in aanzienlykhedens. Hm... zou ze misschien
willen ruilen? <i>Hy</i>: prins Erik. En zy...</p>
<p>Zou ook zy &rsquo;s nachts zoo&rsquo;n leelyke muts opzetten? Wel
neen, dacht Wouter, prinsessen dragen mutsen van diamanten. &rsquo;t Is
waarlyk zonde en jammer dat zoo&rsquo;n schepsel haar geluk niet
waardeert!</p>
<p>En dit scheen toch &rsquo;t geval. Toen ze met de Paltsgravin uit
het Trippenhuis kwam&mdash;waar ze minzaam geweest was&mdash;had ze
geweigerd terstond mee terug te ryden naar &rsquo;t paleis. Ze wou den
&ldquo;amsterdamschen Jodenhoek&rdquo; zien, en nam flinkweg &rsquo;n
kamerheer onder den arm, die haar den weg wyzen zou. De man kende dien
zelf niet, en had alle moeite haar te loodsen tot op Vlooienburg... in
&rsquo;t hartje! En zie, hy droeg &rsquo;n korte broek&mdash;gelyk byna
iedereen, in Wouter&rsquo;s tyd&mdash;en zyden kousen. En die kousen
werden bespat. En prinses Erika had er zoo om gelachen. En nog meer
onvorstelyke zonderlingheden van die soort...</p>
<p>Maar dit alles stond niet in de courant. De krant sprak alleen van
de minzaamheid.</p>
<p>Nu, ook op Vlooienburg was de prinses allerminzaamst geweest, of
zelfs meer dan minzaam. Ze had &rsquo;n heele kruiwagen vol maagdeperen
leeg gekocht, en de straatjeugd gebombardeerd met handenvol sappig
genot.</p>
<p>Maar dit stond alweer niet in de krant. De redakteurs wisten niet
hoe ze dat voorvalletje <i>salv&acirc; reverenti&acirc;</i> zouden
inkleeden, en bepaalden zich dus maar tot de alom bekende minzaamheid.
Toch had ieder er van gehoord, al wist men dan niet of &rsquo;t waar
was. Duizenden schiepen er stof uit tot drie vertellingen. Eerst: dat
het geschiedde: &ldquo;wezenlyk!&rdquo; Daarop dat het &rsquo;n
verzonnen praatjen, <i>niet</i> geschied was: &ldquo;wat <i>ik</i> je
zeg!&rdquo; Eindelyk: dat het wel deze keer misschien niet geschied
was, maar dat, wel beschouwd, zoo-iets wel &rsquo;ns op &rsquo;n
anderen keer geschieden kon, en dat het zeer moeilyk was altyd precies
te weten w&agrave;t geschied was, en wat niet.</p>
<p>Dit vind ik ook.</p>
<p>Prinses Erika...</p>
<p>Wouter blies z&rsquo;n kaarsjen uit, of wilde dit doen. Hy had
peiling genomen op een der twee scherpe driehoeken die Laurens hem te
kiezen had gegeven, en op-eens verneemt hy groote ontsteltenis in den
huize Pieterse: beroering!</p>
<p>&rsquo;t Is waar, er was drie, vier malen hevig gescheld, ja
gebengeld. Brand?</p>
<p>Hm! Zou &rsquo;t misschien prinses Erika wezen, die komt ruilen?</p>
<p>Och neen, &rsquo;t was juffrouw Laps.</p>
<p>Ruilen kwam ze niets.</p>
<p>Maar wat d&agrave;n, zoo laat op den avend?</p>
<p>Wouter trok z&rsquo;n &eacute;&eacute;ne been terug uit den tophoek,
en luisterde.</p>
<p>Wy ook! <span class="pagenum">[<a id="pb15" href="#pb15" name=
"pb15">15</a>]</span></p>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p>Zelfs juffrouw Laps zegt soms &rsquo;n waarheid die &rsquo;t
overdenken en toepassen waard is. Dezelfde autoriteit in-zake:
<i>menschenkennis</i>. <i>Don Quixote de la Mancha.</i> Goden, duivels
en... <i>Fancy.</i></p>
</div>
<p>Het vertrekje waar Wouter met Laurens in &eacute;&eacute;n bedstee
sliep, was boven de huiskamer. Ze deelden dat verblyf met twee van hun
zusters, en moesten uit kiesheid altyd &rsquo;n kwartiertje vroeger
slaap voelen dan die jonge-juffrouwen.</p>
<p>Ik ben niet geleerd genoeg om te weten hoeveel zuurstof vier jonge
menschen gedurende acht uren noodig hebben om net even niet te stikken.
Maar benauwd w&agrave;s &rsquo;t in dat hokje! Soldaten zouden
&ldquo;gereklameerd&rdquo; hebben.</p>
<p>In &rsquo;n ander lokaaltje had &rsquo;n soortgelyke verdeeling van
engte plaats, en ook daar werd het oogenblik van slaperig worden
geregeld en bepaald door gelyke wetten van kiesheid.</p>
<p>Met &rsquo;n weinig administratief genie zal nu de lezer kunnen
berekenen wat de oorzaak was dat &rsquo;n gedeelte van den grooten staf
der Pietersens&mdash;en wel het deel dat tot de klasse der
vrouwspersonen behoorde&mdash;nog altyd in de huiskamer by-een zat, op
&rsquo;t oogenblik toen Wouter zich voordroomde dat die gekke prinses
Erika wel &rsquo;ns in &rsquo;t hoofd kon krygen met hem te komen
ruilen van pozitie.</p>
<p>In-plaats d&aacute;&aacute;rvan echter, hoorde hy de stem van
juffrouw Laps, die als &rsquo;n razende de trap scheen opgevlogen, en
schreeuwend, snikkend en huilend het huisvertrek binnenstormde.</p>
<p>De gewone tusschenwerpsels van: &ldquo;mensch, wat is er?&rdquo; en:
&ldquo;goeie god, wat is er gebeurd?&rdquo; waren afgeloopen. Wouter
kon waarnemen dat het traditioneele glas water was aangeboden en
leeggedronken, en tevens hoe men de blykbaar allerdiepst-ongelukige
vriendelyk uitnoodigde om &ldquo;te bedaren.&rdquo; Een zonderling
voorstel altyd.</p>
<p>Juffrouw Laps begon met de zeer verstaanbaar geartikuleerde
verzekering dat het haar onmogelyk was &rsquo;n woord uittebrengen.</p>
<p>De zaak scheen dus belangryk. Wouter trok z&rsquo;n eene kous weer
aan om beter te kunnen luisteren.</p>
<p>&mdash;Ik zweer je by God allemachtig, juffrouw Pieterse, dat ik
niet spreken kan van schrik en alteraasie.</p>
<p>&mdash;Gut, mensch!</p>
<p>&mdash;Waar zyn je kinderen... allemaal? Al naar bed? Toch nog niet
naar bed, wil ik hopen! Ik kan waarachtig niet spreken! Nog &rsquo;n
glas water, Trui! Hoor &rsquo;ns hoe ik bibber... &rsquo;n mensch
klappertandt van schrik, niet waar? Dankje, Trui, en waar is...
Stoffel?</p>
<p>&mdash;Wel, mensch, die kleedt &rsquo;m uit. Hy gaat me
v&oacute;&oacute;r, my en Petr&oacute;. Want... Mine schopt zoo,
weetje, en Trui moet by de jongens wezen... anders vechten ze. En
daarom slaap ik met Petr&ograve;, weetje. En daarom kleedt Stoffel
&rsquo;m uit, en dan sluit-i z&rsquo;n gordyntje, weetje, als-i ons op
de trap hoort. Maar, mensch, wat scheelt er an?</p>
<p>&mdash;Ja juist... wat me scheelt, niet waar? Ik ben geschrokken,
erg, heel erg! En is... Laurens ook al naar bed? <span class=
"pagenum">[<a id="pb16" href="#pb16" name="pb16">16</a>]</span></p>
<p>&mdash;Gut ja, mensch, al lang! Want-i moet vroeg op z&rsquo;n
drukkery wezen. Maar...</p>
<p>&mdash;Allemaal al naar bed! En ik...ik loop als &rsquo;n ongeluk
langs de straat, als &rsquo;n mal mensch&mdash;van schrik,
weetje!&mdash;en weet niet waar ik belanden zal. Z&oacute;&oacute;? Is
hier... iedereen al... naar... bed...</p>
<p>&mdash;Maar wat is er dan toch gebeurd?</p>
<p>&mdash;Ik zal &rsquo;t je zeggen, juffrouw Pieterse... och, als je
wist hoe ik geschrokken ben! Verbeelje...</p>
<p>Wouter trok uit &rsquo;n akoustisch beginsel z&rsquo;n tweede kous
aan.</p>
<p>&mdash;Je weet, juffrouw Pieterse, dat er tegenwoordig veel gestolen
wordt?</p>
<p>&mdash;O ja, maar...</p>
<p>&mdash;En ingebroken? En gemoord? En dat de politie er maar niet
achter komen kan wie dat telkens gedaan heeft? De moord van de oude
Mevrouw en haar dienstmeid, in de Lommerstraat...</p>
<p>&mdash;Maar mensch, daarvoor zitten er drie in de gevangenis! Wat
wil je meer?</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Mocht wat! De moordenaars loopen vry rond, wat
<i>ik</i> je zeg! Dat gevangen-zetten van die drie kerels is maar om
ons &rsquo;n doekie voor de oogen te binden, en dat de menschen niet
vragen zullen: waarvoor dient de jistiessie, zieje! De lu&icirc; die
&rsquo;t gedaan hebben, willen wel zoo, en hebben al den tyd om op
&rsquo;r gemak hun boeltjen opteknappen. Want weetje wat ik altyd
zeg... <i>ik</i> zeg dat &rsquo;n gemeene kerel die &rsquo;n moord
doet, en veel geld steelt, z&rsquo;n bebloede kleeren niet kan
verdonkeremanen. En al dat geld ook niet!</p>
<p>Want, zeg ik, hy is niet gewend met zooveel geld omtegaan. Al
z&rsquo;n buren kennen z&rsquo;n buizen en broeken van-buiten. &rsquo;n
Kast waarin-i wat kan wegstoppen, heeft zoo&rsquo;n man niet. Verstand
van effekten of obbeligaassies ook niet! En den weg naar &rsquo;t
buitenland weet-i ook niet! En vrinden die hem den weg wyzen om van
z&rsquo;n boeltjen aftekomen, heeft-i ook niet! Zoodat ik maar zeggen
wil dat... &rsquo;n moord of &rsquo;n diefstal, of... zoowat... als ze
den moordenaar niet <i>terstond</i> pakken... nu, juffrouw Pieterse,
dan zeg <i>ik</i> dat het door &rsquo;n fatsoenlyk man gedaan is, die
meer rokken en kasten en kemsoossies heeft dan alleman weet, en...
ongeteld linnengoed, zieje! En vrinden onder bankiers, zieje, die
&rsquo;m afhelpen van z&rsquo;n obbeligaassies. &rsquo;n Gemeene vent
zou honderdduizend gulden in z&rsquo;n broodkast leggen, en daar vinden
&rsquo;t de kinderen als ze boter snoepen. Wat zeg jy, Trui?</p>
<p>Trui had nooit nagedacht over dezen wel-eens uit het oog verloren
grondregel van kriminalistiek. Althans Wouter vernam geen antwoord,
schoon de nieuwsgierigheid hem noopte z&rsquo;n broek aantetrekken.</p>
<p>&mdash;Maar, hoorde hy op-nieuw z&rsquo;n moeder vragen, wat is er
dan toch met je gebeurd?</p>
<p>&mdash;Wat er gebeurd is? Ik ben geschrokken... kyk, hoe ik bibber!
De stad is vol moordenaars, juffrouw Pieterse!</p>
<p>&mdash;Lieve-god, mensch, wat kan <i>ik</i> daaraan doen?</p>
<p>&mdash;Niks, juffrouw Pieterse, heelmaal niks! Maar ik ben
geschrokken, <span class="pagenum">[<a id="pb17" href="#pb17" name=
"pb17">17</a>]</span>en kom je-n-om raad vragen. En... gaan Stoffel,
en... Laurens, en... iedereen hier altyd zoo vroeg naar bed? Kyk, hoe
ik nog bibber. Zou je wel gelooven dat ik niet naar m&rsquo;n huis durf
te gaan?</p>
<p>&mdash;Maar waar&ograve;m dan niet? Denk je dat ze je vermoorden
zullen?</p>
<p>&mdash;Ja, juffrouw Pieterse, d&agrave;t denk ik! De moordenaars van
die ouwe Mevrouw en haar dienstmeid loopen nog altyd rond&mdash;gister
by de ullemenatie hebben ze god weet hoeveel horlogies gerold!&mdash;en
de policie... weet je wat de policie doet? Ze kykt of iemand &rsquo;n
vloerkleed uitklopt na tienen &rsquo;s morgens... d&agrave;t doet de
policie! Maar al die moordenaars laat ze loopen. Dat zeg <i>ik</i>!</p>
<p>&mdash;Maar wat weet je dan van die moordenaars? Geef ze-n-aan, als
je ze kent! Dat &rsquo;s je plicht, mensch!</p>
<p>Wouter trok z&rsquo;n vest aan, en deed &rsquo;n dasjen om.</p>
<p>&mdash;Wat ik er van weet! Ze belagen me-n-in m&rsquo;n eigen huis!
Is &rsquo;t erg of niet? Ik ben van middag uit geweest, om &rsquo;t
hardzeilen op den Amstel te zien. Maar er was niets te kyk, omdat er
geen wind was. En &rsquo;t was heel vol op den weg, en by den Amstel
ook, tot Ouwerkerk toe. Al die koningen waren er, en die vreemde
prinsen en prinsessen, weetje, en de menschen keken naar de koetsen, en
ik ook. Niet dat ik om &rsquo;n koning geef, gut n&eacute;! Want hy is
&rsquo;n wurm in Gods hand, net als jy en ik, en als de Heer hem niet
steunt... och al &rsquo;t aardsche is maar gekheid. Stof en asch...
geloof d&agrave;t maar! Maar ik keek naar de koetsen, weetje, en naar
de paarden, en naar al &rsquo;t volk... dat er naar keek. En ik dacht
zoo by mezelf, als ik vanavend thuis kom, zal ik m&rsquo;n aardappelen
opbakken, want... die had ik over van van-middag, en als ik aardappelen
over heb, bak ik ze &rsquo;s avends altyd op, weetje. En er was groot
gedrang by den Amstel, en &rsquo;t speet ieder zoo dat er geen wind
was, want de menschen zyn dol op plezier, en slaan geen acht op wat des
Heeren is. <i>Wereldsch</i> waren die prinsen en prinsessen... kyk! Ja
dacht ik, &rsquo;t wondert me volstrekt niet dat er zoo erg gemoord
wordt, en gestolen, want ze verzoeken God. En: de Heer zal jelu&icirc;
wel krygen, dacht ik, maar Hy wacht z&rsquo;n uur af. Want, juffrouw
Pieterse, d&agrave;t doet-i altyd. E&eacute;n dame&mdash;&rsquo;t
mensch had roode puisten in &rsquo;t gezicht, en was nog ouder dan jy,
juffrouw Pieterse!&mdash;wat denk je dat ze-n-op &rsquo;t hoofd had?
&rsquo;n Tulleband, mensch! En ze zat in &rsquo;n koets met vier
paarden. Is dat den Heer tergen of niet? Dat vraag <i>ik</i> maar! En
ze speelde met &rsquo;n <i>soesoe</i>, en toen er &rsquo;n prins
te-paard naast haar koets kwam, stak ze d&rsquo;r hand uit het portier,
en liet &rsquo;r <i>soesoe</i> driemaal op-en-neer gaan. En dat deed
die prins ook. Waren ze mal of niet? En wat moet de Heer daarvan
zeggen. Als er geen pestilentie komt...</p>
<p>&mdash;Maar... wat is je dan toch overkomen?</p>
<p>&mdash;Ja juist... wat me-n-overkomen is? D&agrave;t zal ik je
zeggen... maar ik beef nog zoo. Ik had m&rsquo;n aardappelen aan
schyfjes gesneden, en op &rsquo;n schoteltjen in de kast gezet. Want,
dacht ik, als ik thuis kom, kan ik terstond aan &rsquo;t bakken gaan,
want ik hecht niet aan wereldsche dingen&mdash;want ik heb de genade,
weetje&mdash;want ik dacht zoo by mezelf, dat ik niet lang onder al die
menschen blyven <span class="pagenum">[<a id="pb18" href="#pb18" name=
"pb18">18</a>]</span>wou... gut, juffrouw Pieterse, je moest... Stoffel
roepen. Dan kan-i hooren wat me-n-overkomen is.</p>
<p>Stoffel was reeds in aantocht, en dit deed Wouter genoegen. Hy had
geruisch in de kamer naast zich gehoord, en grondde op Stoffel&rsquo;s
opstaan de hoop dat ook hyzelf weer voor-den-dag zou mogen komen, om
&rsquo;t spannend verhaal wat meer op z&rsquo;n gemak aantehooren dan
door de porien van z&rsquo;n kamervloer. Intusschen had hy zich geheel
gekleed, omdat-i niet door juffrouw Laps wou gezien worden in z&rsquo;n
nachtpon. Hy nam nu waar dat Stoffel de, huiskamer binnentrad, en dat
de bezoekster, na den gewonen groet en de plechtige verzekering dat ze
nog altyd van &rsquo;t bibberen niet spreken kon, de vraag deed: waar
toch... Laurens bleef?</p>
<p>Laurens? W&egrave;l, hy sliep, en leverde door z&rsquo;n neusgaten
de demonstratie van &rsquo;t pythagore&iuml;sch vraagstuk, waarin
hyzelf de hypothenuze zoo aanschouwelyk voorstelde.</p>
<p>Dit zou juffrouw Laps volkomen onverschillig geweest zyn, als ze
&rsquo;t geweten had. Ze wist alleen&mdash;en &rsquo;t hinderde haar
erg, naar &rsquo;t scheen&mdash;dat... Laurens zich niet bevond onder
haar gehoor.</p>
<p>Was dit misschien de reden dat ze zoo talmde met de katastroof?
Moest juist... Laurens getuige wezen van de ontwikkeling en de
uitbersting? Waarom toch?</p>
<p>&mdash;Zeg jyzelf nu eens, Stoffel, of de stad niet vol moordenaars
en dieven is?</p>
<p>Stoffel zoog z&rsquo;n bovenlip naar binnen, en trachtte met de
andere de punt van z&rsquo;n neus te bereiken. De lezer wordt
uitgenoodigd dezen mondgreep natebootsen, en hy zal, volgens de door my
meegedeelde methode van ziel-ontdekking, nagenoeg weten hoe en wat
Stoffel niet antwoordde op deze vraag.</p>
<p>Juffrouw Laps hield zich of ze &ldquo;ja!&rdquo; verstond, omdat het
zoo in haar kraam te-pas kwam. En dus:</p>
<p>&mdash;Zie je wel, Stoffel zegt het ook! De stad is vol dieven en
moordenaars, en... &rsquo;n fatsoenlyk mensch durft niet meer in
z&rsquo;n eentje naar bed gaan. Dat zeg <i>ik</i>!</p>
<p>&mdash;Maar... juffrouw...</p>
<p>&mdash;De policie? Gekheid! Wat helpt de policie, als je niet op God
vertrouwt? D&agrave;t &rsquo;s &rsquo;t ware! En wie d&agrave;t niet
doet, is verloren. Menschelyke hulp... ik kan me niet begrypen dat...
Laurens altyd zoo vroeg slapen gaat. Weet jelui wel, dat het niet
gezond is zoo veel te slapen! Wat zegt de Schrift? Waak en bid! Maar...
ieder z&rsquo;n sinnigheid! Ik kan je voor God verklaren dat ik niet
alleen naar huis durf, en...</p>
<p>Hier vertoonde zich weer &rsquo;n &ldquo;vinger!&rdquo;
Wouter&rsquo;s nieuwsgierigheid was ten hoogste gespannen. Om beter te
kunnen verstaan stond-i in gebukte houding, en leunde met
&eacute;&eacute;n hand op den rug van &rsquo;n stoel. Z&rsquo;n
steunpunt kantelde, de stoel gleed uit, knerste over den grond,
bereikte &rsquo;n ander meubel...</p>
<p>&mdash;Heere-jesis-kristis, wat &rsquo;s d&agrave;t nu weer?
kryschte de moeder. Ben <i>jy</i> &rsquo;t, Laurens? <span class=
"pagenum">[<a id="pb19" href="#pb19" name="pb19">19</a>]</span></p>
<p>Wouter piepte verlegen terug, dat het: &ldquo;ik&rdquo; was. Uit
deze stoornis vloeide voort dat-i zich wist overteplaatsen in den kring
waar zulke belangwekkende dingen werden verhandeld.</p>
<p>Z&rsquo;n <i>entr&eacute;e de salon</i> had plaats onder de
allerongunstigste omstandigheden. Hy werd hevig berispt omdat-i
&ldquo;nog&rdquo; niet uitgekleed was, en...</p>
<p>&mdash;Zet jy je bakker op, voor je je kleeren uittrekt?&rdquo; riep
de moeder.</p>
<p>Zoo waar, de jongen had vergeten zich te ontdoen van z&rsquo;n
slaapmuts! Hy meende van schaamte te verzinken. Liever had-i &agrave;l
&rsquo;t andere gemist, dan dat eene te hebben!</p>
<p>&mdash;En... wat heb je d&aacute;&aacute;r?</p>
<p>Helaas! Ons heldje was belachelyker nog dan men in-staat is zich te
maken met &rsquo;n pluimmuts alleen. Er bleek dat-i zich gewapend had
met den yzeren staaf die in voorhistorische dagen door z&rsquo;n vader
gebruikt werd tot recht-afsnyden van le&ecirc;r. Gedurende &rsquo;t
begin van &rsquo;t lapsisch verhaal dat zoo slecht vlotte, meende hy,
dacht-i, hoopte hy...</p>
<p>Nu ja, hy verstond iets van &rsquo;t oude: &ldquo;<i>waar blyft</i>
Wouter?&rdquo; Uit den mond der spreekster niet, o neen&mdash;&rsquo;t
waren immers juist de woorden die ze by-voorkeur <i>niet</i>
uitsprak!&mdash;maar... hy meende ze toch te hooren, al kwamen ze tot
hem van geheel anderen kant.</p>
<p>Wel was-i dien vrydag laag en slecht geweest, onridderlyk en infaam,
maar... hy bleef nog altyd Wouter!</p>
<p>Moordenaars? Dieven? Een vrouw in nood, &rsquo;n dame&mdash;ze
heette Laps, godbetert!&mdash;wat anders kon daarop volgen, dan:</p>
<p>&mdash;<i>Ce sera moi, Nassau!</i></p>
<p>en..:</p>
<p>&mdash;God laat die moordenaars maar begaan... <i>ik</i> niet! Ik,
Wouter! Ivanhoe was-i gewis dien dag niet geweest... helaas! Doch er
was toch nog altyd genoeg in hem van zichzelf, om niet lager te staan
dan de slechtaard Brian de Bois-Guilbert, die toch ook niet wegliep
voor gevaar, al was dan z&rsquo;n gedrag jegens Rebekka
hoogst-indelikaat.</p>
<p>Slecht? Het zy zoo! Maar lafhartig ook? Dat zou te veel zyn.</p>
<p>In z&oacute;&oacute;&rsquo;n stemming had Wouter&mdash;hy scheen
niet te weten dat ook z&rsquo;n eigen felonie voortkwam uit
lafheid!&mdash;tusschen z&rsquo;n tweede kous en z&rsquo;n broek in,
den leder-lineaal gegrepen. En dat ding hield-i nog altyd in de hand,
toen er door zoo&rsquo;n zonderlingen samenloop van omstandigheden
&rsquo;n welgelukt beroep werd gedaan op z&rsquo;n moed.</p>
<p>O, eerbiedwaardige, korrekte, maar dikwyls laaghartige, toch altyd
onschuldige, kansverevening, waarom moest ge dat on&iuml;ngetogen
ridderzwaard in-handen geven van iemand die vergeten had zich te
ontdoen van z&rsquo;n slaapmuts? Waarom niet die twee belachelykheden
in billykheid over Stoffel en den held verdeeld? Waarom niet aan ieder
wat? Den een de muts, den ander &rsquo;t wapen? Of, beter nog, waarom
niet Stoffel den hellebaard in de hand gedrukt, en den slapenden
Laurens by uitsluiting belast met het torschen van den <span class=
"pagenum">[<a id="pb20" href="#pb20" name=
"pb20">20</a>]</span>gepluimden diadeem? Wat kon het h&egrave;m schelen
hoe hy er uitzag in z&rsquo;n bed!</p>
<p>Maar... &rsquo;n held, &rsquo;n ridder? En dat onder de oogen van de
dame die hy beschermen zal!</p>
<p>Arme Rebekka, wanneer Ivanhoe ware te-voorschyn gekomen met
z&oacute;&oacute;&rsquo;n helm!</p>
<p>Wouter was woedend.</p>
<p>En... ik ook! Op die kansverevening namelyk, en niet zoozeer om de
boosaardige kombinatie van muts en degen. Zy is niet te vermyden, en de
Don Ouixotten schikken zich. Weldra zien ze die pluimmuts voor &rsquo;n
stalen helm aan, en hun hemd voor &rsquo;n schubbejak.</p>
<p>Niet d&aacute;&aacute;rom alzoo ben ik boos. Ik zou waarlyk te veel
te doen hebben, indien ik toegaf in de neiging tot z&ugrave;lke
verstoordheid. Maar om &rsquo;n andere samenvoeging die bedroevender
is, en waarin &rsquo;n braaf ridder zich niet m&agrave;g leeren
schikken.</p>
<p>Wouter was lafhartig geweest, toen-i Femke had behooren te kennen en
te &egrave;rkennen. En... z&rsquo;n gevloden ridderlykheid kwam
tevoorschyn op &rsquo;n roep uit den mond van juffrouw Laps! Dit is
erger dan belachelykheid!</p>
<p>Tegenover reinheid had-i zich stug betoond, en arm aan ziel. De
rykdom van z&rsquo;n gemoed berstte weelderig uit, zoodra ze werd
opgevorderd door &rsquo;t gemeene. Is &rsquo;t niet treurig?</p>
<p>Dat de Don Quixotten weldra de onheraldische beteekenis van hun
pluimmutsen over &rsquo;t hoofd zien&mdash;lafaards wachten zich wel
voor zulke gekheid!&mdash;is begrypelyk, en te vergeven. Maar
wie&mdash;en <i>op-den-duur</i>&mdash;genoegen nemen zou met de
verkrachting van <i>zedelyke</i> logika, met het
<i>tragisch</i>-heterogeene...</p>
<p>&rsquo;t Huwelyk van rapier en muts was maar <i>komisch</i>!</p>
<p>... wie op-den-duur zich tevreden stelt met... dat andere, hy is
verloren! Hoogstens kan er &rsquo;n rykworder uit hem groeien, &rsquo;n
schoonzoon van Kappelman, of zoo-iets.</p>
<p>Goddank, Wouter zou &rsquo;t leeren inzien. De zeer intelligente
lezer begrypt immers dat-i anders geen geschiedenis hebben zou? Maar hy
was nog in lang zoo ver niet, en meende al veel gedaan te hebben tot
herstel van de zoo sarkastisch bedorven tooneelzetting, toen-i met
driftig gebaar z&rsquo;n wapen kletterend op den grond smeet, en
z&rsquo;n muts&mdash;flap!&mdash;op de tafel.</p>
<p>Niemand had ooit geweten dat het manneke zoo driftig worden kon.
Z&rsquo;n moeder vroeg dan ook met de gewone belangstelling in &rsquo;t
welzyn van z&rsquo;n zieltje: &ldquo;of-i dan in gods-heeren-naam
<i>heelemaal</i> bezeten was?&rdquo; &rsquo;t Had er veel van.</p>
<p>De &ldquo;vinger&rdquo; van zoo-even zal wel weer de klauw van
&rsquo;n duivel geweest zyn, of... van den Duivel, naar verkiezing van
den lezer.</p>
<hr class="tb">
<p>&mdash;<i>Ik</i> zeg dat jelui &rsquo;t kind niet zoo moet
versagrineeren, zei de bibberende bezoekster.</p>
<p>&mdash;Oogenblikkelyk naar je bed! riep de moeder. <span class=
"pagenum">[<a id="pb21" href="#pb21" name="pb21">21</a>]</span></p>
<p>&mdash;Och, laat het kind zitten! Maar... wat ik je zeggen wou,
juffrouw Pieterse, van m&rsquo;n aardappelen...</p>
<p>Wouter bl&eacute;&eacute;f. Dat-i dit kon, had hy te danken aan de
algemeene nieuwsgierigheid. Heel gelukkig waarlyk, want ik heb
z&rsquo;n blyven hoognoodig voor de ekonomie van m&rsquo;n
vertelling.</p>
<p>...verbeelje toen ik thuis kwam, zoo tegen half-elf... want ik
k&ograve;n niet eer, om de drukte, weetje&mdash;anders... ik houd niet
van remoerigheid, dat weetje wel&mdash;nu, toen ik thuis kwam&mdash;de
stad is vol moordenaars en dieven, dit moet je w&egrave;l in &rsquo;t
oog houden!&mdash;toen waren m&rsquo;n aardappelen... waar denk ie dat
m&rsquo;n aardappelen waren? Ze waren... weg!</p>
<p>&mdash;Weg?</p>
<p>&mdash;Weg!</p>
<p>&mdash;Heelemaal weg?</p>
<p>&mdash;Heelemaal... w&egrave;g!</p>
<p>&mdash;Je aardappelen weg?</p>
<p>&mdash;M&rsquo;n aardappelen... heeeeelemaal... w&egrave;g!</p>
<p>&mdash;Maar...</p>
<p>&mdash;En ik zeg: dat hebben de dieven en moordenaars gedaan! Wie
anders? Er zyn moordenaars op m&rsquo;n zolder, en nu wou ik je
vragen... want ik durf niet alleen thuiskomen...</p>
<p>Wouter&rsquo;s oogen flikkerden.</p>
<p>...ik wou je vragen of misschien... je zoon Stoffel...</p>
<p>Stoffel zette &rsquo;n allerzonderlingst gezicht, dat zeker alle
moordenaars uitmuntend zou bevallen hebben, omdat het &rsquo;n
geruststelling bevatte voor de toekomst van &rsquo;t
<i>m&eacute;tier</i>.</p>
<p>&mdash;Maar, juffrouw Laps, vroeg-i heb je dan geen kat in huis?</p>
<p>&mdash;Een kat? Ben je mal? &rsquo;n Kat tegen moordenaars?</p>
<p>&mdash;N&eacute;, juffrouw, niet tegen moordenaars. Maar &rsquo;n
kat die misschien je aardappels heeft opgegeten?</p>
<p>&mdash;Ik weet van geen kat! Ik weet dat de stad vol gemeen volk is,
dat de menschen vermoordt zonder dat er &rsquo;n haan na kraait! Niet
dat ik om m&rsquo;n leven geef, gut neen, niet... zie
z&oacute;&oacute;veel! Als de Heer me roept, zal ik zeggen: laat je
dienstmaagd gaan in vrede. M&rsquo;n oogen hebben je heerlykheid
gezien! En dan...</p>
<p>&mdash;Maar, mensch, waarom heb je niet op je zolder gezocht, of
onder je bed?</p>
<p>&mdash;Dat m&ograve;cht ik niet, juffrouw Pieterse! Wien God
bewaart, is w&egrave;lbewaard, maar... men mag den Heer niet verzoeken!
Op m&rsquo;n zolder ga ik niet, en onder m&rsquo;n bed kyk ik niet,
voor alle wereldsch goed niet! Want d&aacute;&aacute;r zit-i zeker! En
juist daarom wou ik je vragen of... je zoon... Stoffel... of&mdash;als
Stoffel geen senie heeft&mdash;byv. je zoon... Laurens, of...</p>
<p>&mdash;Maar... waarom heeft uwe niet liever de buren er by geroepen,
juffrouw?</p>
<p>Aldus sprak Stoffel.</p>
<p>&mdash;De buren? Nou, je moet ze kennen, die buren! De man onder me
durft geen schoothondjen aan, laat staan, &rsquo;n moordenaar! En
<span class="pagenum">[<a id="pb22" href="#pb22" name=
"pb22">22</a>]</span>naast me woont er een die... wat zal ik je zeggen,
&rsquo;t is &rsquo;n jonkman, en je weet dat ik me niet graag in
opspraak breng. Want... &rsquo;n mensch moet zorgen voor z&rsquo;n
fatsoen, en nooit ergernis geven, dat weet je-n-ook wel.</p>
<p>Niemand kwam op de gedachte, haar te vragen wie of wat Stoffel dan
voor &rsquo;n wezen was? G&eacute;&eacute;n jonkman? Zoud-i misschien
&ldquo;door z&rsquo;n school&rdquo; boven wereldsche verdenking
verheven zyn?</p>
<p>&mdash;En bovendien, ging de verlokster voort, meen je dat al die
mannen kerasie hebben? Ik zeg neen! Ze zyn zoo bang voor &rsquo;n dief,
als de dood. Verleje week stond er &rsquo;n brittale bedelkerel in
&rsquo;t pertaal, en de vent wou niet weg. Denk je dat ze &rsquo;m
aandurfden? Maar <i>ik</i>, ik pakte hem flink beet, en...</p>
<p>Ze versprak zich, en bemerkte het:</p>
<p>... nu ja, dat zou ik gedaan hebben als ik niet &rsquo;n vrouw was
geweest. Want vrouwen moeten zich nooit inlaten met ruwigheid. Dat
st&aacute;&aacute;t niet... wat zeg jy, Trui? Ik liep weg, en sloot
m&rsquo;n kamer, zieje! Neen, kerasie hebben al die manlui niet!</p>
<p>&ldquo;Al die manlui!&rdquo;</p>
<p>Wouter voelde zich beleedigd, en beefde van ingehouden strydlust, of
althans van begeerte om te toonen dat hy niet behoorde onder
z&ugrave;lke &ldquo;manlu&icirc;.&rdquo; Juffrouw Laps merkte &rsquo;t
wel.</p>
<p>&mdash;Nu, als Stoffel &rsquo;t niet graag doet...</p>
<p>&mdash;Om je de waarheid te zeggen, ik...</p>
<p>... en als Laurens al slaapt. En als... niemand er senie in
heeft...</p>
<p>Ze stond op.</p>
<p>... nu, dan zal ik, op God vertrouwend, in m&rsquo;n eentje... maar
griezelig <i>is</i> &rsquo;t voor &rsquo;n vrouw alleen!</p>
<p>Ze zag allen beurtelings aan, behalve juist den eenen tot wien ze
sprak. Wouter moest zich vergeten voelen, over &rsquo;t hoofd gezien,
en daardoor geprikkeld tot den eisch om beschreven te worden onder de
ridderschap van den huize.</p>
<p>... als dan hier niemand is, die <i>durft</i>...</p>
<p>&mdash;<i>Ik</i> durf, juffrouw!</p>
<p>Allen stonden verbaasd, behalve onze menschenkenster die niets
anders verwacht had, maar toch geraden vond zich even verbaasd te
houden als de rest.</p>
<p>&mdash;Jy?</p>
<p>&mdash;Jy, Wouter?</p>
<p>&mdash;Jongen, ben je gek? <i>Jy?</i></p>
<p>&mdash;Ja, ik! <i>Ik</i> durf, al waren er tien op je zolder,
juffrouw, en duizend onder je bed!</p>
<p>Hm, zoo&rsquo;n kleine Luther! Maar er was verschil. Luther had
&rsquo;n God, waarop-i meende te kunnen rekenen... met behulp van
&rsquo;n paar keurvorsten... nu ja, die behoefte hadden aan troebel
water. Onze Wouter&mdash;z&ograve;nder keurvorsten!&mdash;trok als
&rsquo;t ware ten-stryde t&eacute;gen den god, die toegelaten had dat
er duizend en eenige moordenaars onder &rsquo;t dak en bed van juffrouw
Laps konden zitten.</p>
<p>&mdash;Maar, jongen! <span class="pagenum">[<a id="pb23" href=
"#pb23" name="pb23">23</a>]</span></p>
<p>&mdash;Ik durf!</p>
<p>&mdash;Och, laat hem begaan, juffrouw Pieterse! Je begrypt... het is
altyd &rsquo;n gezelligheid voor me, zoo&rsquo;n kind by me te hebben!
Zieje, dan griezelt het me minder, als er misschien &rsquo;n moordenaar
op zolder zit. &rsquo;n Mensch wil aanspraak hebben, niet waar?</p>
<p>Ze bereikte haar doel: onze Wouter werd haar meegegeven. Met
z&rsquo;n nachtpon en bakkersmuts in &rsquo;n pakjen onder den arm,
verliet hy &rsquo;t huis. De yzeren staaf werd achtergelaten, omdat
juffrouw Laps verzekerde dat zy &rsquo;n wel gevuld tuighuis had van
gereedschappen waarmee men zooveel moordenaars kon doodslaan als men
verkoos.</p>
<p>De oorzaak dat de Pietersens zoo gemakkelyk toestemden in
Wouter&rsquo;s benoeming tot slotvoogd, lag voornamelyk in ydelheid.
Eigenlyk keurde het geen der leden van &rsquo;t koncilie goed, dat de
jongen meeging met juffrouw Laps, maar de familie was groots op
z&rsquo;n moed. De zaak zou bekend raken, oververteld worden, en
juffrouw Pieterse zou wel zorgen dat er bygevoegd werd:</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Is dezelfde jonge-heer, weetje, die laast geleseerd
heeft by dokter Holsma op den Kolveniers-burgwal.</p>
<p>&ldquo;Ja, ja, er zit wel wat <i>in</i> die kinderen van diezelfde
Juffrouw Pieterse!&rdquo; zou dan deze of gene de goedheid hebben te
antwoorden.</p>
<p>En zoo-iets hoort men graag.</p>
<p>D&aacute;&aacute;rom kreeg juffrouw Laps ditmaal haar zin.</p>
<p>Maar... Fancy?</p>
<p>Preutsch was ze niet!</p>
<p>Dat verloochenen van Femke vond zy &egrave;rger!</p>
<p>Doch ook d&aacute;&aacute;rtegen zou ze raad weten, zy die alles
was, alles wist, alles kon, tot het regelen van de kans-verevening
inkluis.</p>
<p>Niet tevreden&mdash;o neen!&mdash;maar kalm toch, en geenszins
wanhopend, ging ze met haren arbeid voort. Er was meer spot dan smart
in haar gelaat, toen ze Wouter dien avend den weg zag inslaan naar de
woning der oefenaarster. Ze toonde hierdoor hooger te staan dan de
engel die door Moritz Retsch tot droefgeestige getuige wordt gemaakt
van de nederlaag des jongelings die op &rsquo;t schaakbord z&rsquo;n
ziel aan den duivel verspeelt.</p>
<p>Hm... in &eacute;&eacute;n party?</p>
<p>Moet dan het behoud der ziel afhangen van &eacute;&eacute;n
veronachtzaamd: <i>gardez la Reine</i>?</p>
<p>Waarachtig niet!</p>
<p>Men zou wenschen geen ziel te hebben, als ze z&oacute;&oacute; snel
kon verloren gaan!</p>
<p>Eilieve, dan immers stond de party tusschen God en Duivel niet
gelyk?</p>
<p>Hoe! E&eacute;n misstap, &eacute;&eacute;ne dwaling,
&eacute;&eacute;n vergissing, zou naar de hel kunnen voeren, en na
&rsquo;n lang leven vol moeite, arbeid, onthouding en stryd, is er nog
&rsquo;n byzondere genade noodig om in den hemel te komen? <span class=
"pagenum">[<a id="pb24" href="#pb24" name="pb24">24</a>]</span></p>
<p>Dit moet &rsquo;n dwaling zyn! Maar... &rsquo;n dwaling die &rsquo;t
verklaart, waarom de <i>galerie</i> zoo gaarne voor den Duivel
parieert! En waarom er zooveel speciaal-kunsten worden uitgevonden om
God &rsquo;n beetje te helpen in z&rsquo;n &aacute;l te ongelyke
kans.</p>
<p>Dit hoeft niet!</p>
<p>Fancy zal zich weten te redden. Zich, en... hem dien ze aanraakte
met haar vleugel.</p>
<p>Ze laat hem begaan, en doet&mdash;als ik!&mdash;haar werk. En:</p>
<div class="lgouter">
<p class="line xd19e1293">... doet, als ik, haar werk!</p>
<p class="line">En spint den vlok tot draad, en weeft den draad</p>
<p class="line">Tot doek, waarop zy, eindloos voortbordurend,</p>
<p class="line">Den loop van al wat is, te aanschouwen geeft.</p>
<p class="line">En wie &rsquo;t verband ontkent, is schuldig blind,</p>
<p class="line">Ter nauwernood onschuldig wie &rsquo;t niet kent!</p>
</div>
<p>Van dit alles wist Wouter niets. Z&rsquo;n onkunde mag wel een der
oorzaken geweest zyn van de rilling die hem bekroop, toen-i met
juffrouw Laps de trap van haar woning opging.</p>
<p>&rsquo;t Eerste wat ze hem aanbood, bestond natuurlyk in de gebakken
aardappelen die opgegeten waren door al die gulzige moordenaars.</p>
<p>Hu! Wouter verbeeldde zich dat-i zou hebben raad geweten met
Schinderhannes in hoogsteigen persoon. En al blyft het nu de vraag, of
z&rsquo;n&mdash;ongeoefende!&mdash;moed niet op &rsquo;t beslissend
oogenblik in de schoenen zou gezakt zyn, hy m&eacute;&eacute;nde toch
dat-i durfde. En hy was dan toch begonnen met Schinderhannes inderdaad
optezoeken...</p>
<p>Maar... alleen te wezen met die gebakken aardappelen, en met die
walgelyke vrindelykheid&mdash;wat ranser was wist-i niet!&mdash;daar
hoort m&eacute;&eacute;r toe!</p>
<p>Hy voelde berouw over z&rsquo;n veronderstelden moed, en begreep
niet hoe hy z&rsquo;n heldentocht had kunnen aanvangen zonder te letten
op de onvermydelyke byzaken.</p>
<p>W&egrave;l beschouwd, was-i toch maar liever in een der driehoekjes
gekropen, die Laurens gewoon was zoo grootmoedig ter zyner beschikking
te stellen.</p>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p>De lezer maakt kennis met een der meestberoemde Nederlanders van
deze eeuw. &ldquo;<i>En de Heere zeide tot Satan: zie, al wat myn
knecht Job heeft, zy in uw hand! Alleen strek uw hand niet aan hem
uit.</i>&rdquo; Hoe juffrouw Laps door vuur van de straat verhinderd
werd deze voorwaarde te breken. Een-en-ander over de kalmte van
beschermengelen.</p>
</div>
<p>&mdash;Tast jy maar gerust toe, m&rsquo;n jongen, en seneer je niet!
Of wil je misschien eerst je jasjen uittrekken, want daar je nu toch
van-nacht hier blyft, zieje, om op me te passen...</p>
<p>Wouter hield z&rsquo;n jasje voorloopig aan.</p>
<p>En... &rsquo;n lekker likeurtje heb ik ook voor je... &rsquo;t is
beste! Van Fockink, weetje, die z&rsquo;n fabriek heeft in... die nauwe
straat, je weet wel. Je moet nooit door die straat gaan, want daar
wonen <span class="pagenum">[<a id="pb25" href="#pb25" name=
"pb25">25</a>]</span>gemeene vrouwlu&icirc;, en die staan aan de deur,
zieje, en dat &rsquo;s niet goed voor &rsquo;n jonkman als jy.</p>
<p>De &ldquo;jonkman&rdquo; Wouter keek heel vreemd op, maar ik zou
jokken als ik zei dat-i boos was. Juffrouw Laps had met
aanbiddenswaardige handigheid hem &rsquo;n paar tweede-luitenants
epauletten op schouder gespykerd... z&rsquo;n eersten rang! En welke
jongen neemt dit kwalyk? De verheffing tot jonkman was streelender nog
dan &rsquo;t &ldquo;in den handel&rdquo; zyn.</p>
<p>Maar toch, er bleek dat-i verlegen was met z&rsquo;n nieuwbakken
hoogheid. Althans juffrouw Laps vond goed zich te houden alsof ze
verstond dat-i toelichting wachtte. De dozis vleiery moest onverkort
worden toegemeten.</p>
<p>&mdash;Wel wis en zeker, Wouter, je bent &rsquo;n jonkman, wist je
dat niet? &rsquo;t Komt omdat ze je thuis altyd zoo kinderachtig
behandelen. <i>Ik</i> zeg dat je-n-&rsquo;n jonkman bent, zoo goed als
de beste! Denk je, byv. dat ik zooveel van... Stoffel houd als van jou?
Waarachtig niet! Volstrekt niet! In &rsquo;t geheel niet! Ik houd veel
meer van jou. Wil je-n-&rsquo;n pyp rooken? Je bent er mans genoeg toe.
Wel zeker, waarom zou je niet &rsquo;n pypie rooken, net als andere
mannen?</p>
<p>&ldquo;Mannen!&rdquo;</p>
<p>Help, Fancy!</p>
<p>Wouter antwoordde dat-i &ldquo;nog niet&rdquo; rooken kon. &rsquo;t
Kostte hem moeite dit te zeggen. Hy was beschaamd over zooveel
kinderachtigheid, maar hy moest wel oprecht zyn omdat &rsquo;n eerste
poging om Stoffel natedoen in deze uiting van mannelykheid, zoo
byzonder ziekelyk was afgeloopen dat het voorstel tot herhaling hem
schrik aanjoeg.</p>
<p>&mdash;Z&oacute;&oacute;? Rook je niet...</p>
<p>Ze liet het, &ldquo;nog&rdquo; weg.</p>
<p>...rook je niet! Heel goed! Eigenlyk is &rsquo;t &rsquo;n verkeerde
gewoonte van de mannen. Dat eeuwige gerook! Ik ken meer jongelui die
niet rooken. Daar heb je, byv. Piet Hammel&mdash;hy is zoo oud als jy,
maar wat kleiner, en vryt met &rsquo;n nichtje van me&mdash;die rookt
ook niet.</p>
<p>Iemand zoo oud als <i>hy</i>, maar <i>kleiner</i>, en die al aan
&ldquo;vryen&rdquo; deed: help, Fancy!</p>
<p>&mdash;Ja, ze willen trouwen, zoo tegen... ik weet niet wanneer.
Maar... trouwen willen ze! Zoodat ik maar zeggen wil dat je-n-&rsquo;n
effetieve jonkman bent. &rsquo;t Is heel mal dat ze je-n-altyd
behandelen als &rsquo;n kind! D&agrave;t heb ik wel al honderdmaal aan
je moeder gezegd. Daar heb je nu, byv. om &rsquo;reis te noemen...
zooeven op-straat. Ik was bang, niet waar? Omdat ik maar &rsquo;n
zwakke vrouw ben, weetje? En &rsquo;t was nacht, niet waar? Denk je dat
ik nog bang was, toen jy naast me liep? Geen zier! En waarom niet?
W&egrave;l, omdat ieder zien kon dat ik &rsquo;n manspersoon by me had.
Ik had je best &rsquo;n arm kunnen geven&mdash;je bent heusch grooter
dan ik&mdash;maar ik deed het niet, omdat je-n-&rsquo;n pakje droeg.
En, bovendien... de menschen praten zoo! Want, zieje, de wacht had het
<span class="pagenum">[<a id="pb26" href="#pb26" name=
"pb26">26</a>]</span>kunnen zien, en dan in de buurt overal
rondvertellen dat ik &rsquo;s nachts met &rsquo;n heer liep.</p>
<p>&ldquo;Met &rsquo;n heer!&rdquo;</p>
<p>Fancy!</p>
<p>&mdash;Want &rsquo;n mensch moet altyd zorgen voor z&rsquo;n
fatsoen! Hier binnen&rsquo;skamers is &rsquo;t wat &agrave;nders, heel
wat anders! Gut, ik weet wel dat jy geen kwaad van me vertellen zult.
Wie &rsquo;n vrouw bekladt, is geen ware man, dit weet je-n-ook
wel.</p>
<p>Ja, dit wist Wouter, al was er meer diepte in z&rsquo;n besef van
loyauteit, dan helderheid in &rsquo;t begrip van:
&ldquo;bekladden.&rdquo; Hy vertaalde juffrouw Laps&rsquo; maxime in
z&rsquo;n boekentermen, en las voor: &ldquo;vrouw&rdquo; en:
&ldquo;man&rdquo; de hem gemeenzamer uitdrukkingen: <i>dame</i> en:
<i>ridder</i>.</p>
<p>&rsquo;t Mensch werd dus ditmaal beter begrepen dan zyzelf
verwachten of weten kon. Gesteld eens dat Wouter ontevreden ware
geweest over de likeur&mdash;<i>par impossible</i>, want ze was van
Fockink&mdash;of dat de olie waarmee ze haar aardappelen bakte, naar
bejaardheid had gesmaakt&mdash;onmogelyk alweer, want ze bakte met
boter, die niet eens veel slechter was dan de gewoonte der hollandsche
vervalschings-industrie meebrengt&mdash;jazelfs al had-i grond gevonden
tot het maken van gewichtiger aanmerkingen... meent men dat ridder
Wouter dame Laps zou hebben geschandvlekt? Nooit... &ldquo;by m&rsquo;n
zwaard!&rdquo;</p>
<p>De menschkunde van juffrouw Laps ging niet ver genoeg om dit
intezien, of althans om hierop zonder de minste voorzorg te vertrouwen.
Voor iemand die maar zoowat beunhaasde in menschenkennis, was &rsquo;t
inderdaad al bekwaam genoeg dat ze zoo korrekt de loopgraven trok om de
belegerde vesting. Had ze <i>inderdaad</i> menschkunde bezeten, ze zou
geweten hebben dat ze kon stormloopen in alle gerustheid. Maar... dan
had ze tevens&mdash;door geestelyke oefening veredeld!&mdash;geen lust
gevoeld in zulke krygstochtjes en dus &rsquo;t heele vestinkje met
vrede gelaten. Zooals nu de zaken stonden, sukkelde zy, zoo goed en
kwaad het gaan wilde, maar voort met de kleine middeltjes die leiden
moesten naar &rsquo;n mikroskopisch doeltje.</p>
<p>Wat drommel, men kan toch niet meer doen dan roeien met de riemen
die men h&eacute;&eacute;ft! Brave hoogstrevende lezer, wees niet
boozer op de goeie juffrouw Laps dan u past, en vooral... minacht de
wetenschappelyke laagte niet van haar taktiekje. Ik ken menigen dokter
in allerbespiegelendste wysbegeerte, die niet in-staat zou geweest zyn
het mensch voorby- of natestreven op &rsquo;t zielkundig terrein dat ze
hier betrad, en dat toch, wel beschouwd, niet eens &rsquo;t hare was.
Want&mdash;wie zal dit begrypen?&mdash;haar scherpzinnigheid was minder
wysgeerig dan sexueel. Nooit immers zou &rsquo;n
<i>man</i>&mdash;overigens gelyk begaafd&mdash;uit de sobere gegevens
die h&agrave;&agrave;r tendienste stonden, een z&oacute;&oacute;
praktisch operatie-plan tegen Wouter hebben kunnen samenknutselen. En,
omgekeerd, zy zou minder bekwaamheid hebben aan den dag gelegd, wanneer
niet haar kinderachtig <span class="pagenum">[<a id="pb27" href="#pb27"
name="pb27">27</a>]</span>plannetjen in-verband had gestaan met
verwrongen geslachtsdrift.</p>
<p>Wie billyk oordeelt vindt haar strategische wendingen om te kussen!
Wouter had waarlyk behoefte aan voorlichting van &rsquo;n paar
gepensioneerde generaals, om uittemaken of er tegen z&ugrave;lken vyand
verdediging mogelyk was?</p>
<p>En... Fancy? Wendde ze treurig &rsquo;t hoofd af? Meesmuilde zy?
Begon ze te schreien? Brak zy in jammerklacht uit?</p>
<p>Teekent haar de artist&mdash;die m&rsquo;n werken illustreeren...
zou, als ik &rsquo;t geluk had geen Hollander te zyn&mdash;wordt ze
hier door den schilder voorgesteld in gebogen houding,
handenwringend?</p>
<p>Vlucht ze heen?</p>
<p>Wat toch doet hier onze Fancy?</p>
<p>Komaan, artisten&mdash;die m&rsquo;n werken niet illustreert, omdat
ik maar &rsquo;n Hollander ben, in-plaats van &rsquo;n zevende-klas
buitenlandsche beroemdheid!&mdash;komaan, ik zal u helpen. Weg met die
tranen op Fancy&rsquo;s wangen...</p>
<p>Een geest weent niet om zoo weinig...</p>
<p>Weg met die geknakte gestalte...</p>
<p>Geesten bukken niet onder zoo geringen last!</p>
<p>Ze weende niet, en boog niet, en vluchtte niet. Ze deed niets van
dit alles!</p>
<p>Kalm en ernstig&mdash;&rsquo;n glimlach misstond er niet
by!&mdash;zette zy haar kans-verevening aan den arbeid. Geschiedde daar
op die bovenkamer iets te v&eacute;&eacute;l... welnu, er zou
m&eacute;&eacute;r geschieden, elders of hier!</p>
<p>Aventuur op aventuur, storm op storm, spanning op spanning...</p>
<p>Halt! roepen wy menschjes by zulke gelegenheid. We vreezen dat de
natuur der dingen, die slechts in feiten spreken kan, taal zal te-kort
komen omdat haar feiten &ograve;praken.</p>
<p>Aventuur op aventuur! Is &rsquo;t u te veel? Ei, ziedaar... &rsquo;n
nieuwen schok!</p>
<p>Spanning op spanning? Te sterk, meent ge? Welaan... d&agrave;n
&rsquo;n nieuwen takel aan de koord geslagen... ze kan
m&eacute;&eacute;r dragen, m&eacute;&eacute;r heffen, en knappen zal ze
niet!</p>
<p>Storm op storm! Te hevig, meent ge? De sterke Fancy geneest uw angst
met &rsquo;n orkaan!</p>
<p>En ze glimlacht!</p>
<p>Want, ziet ge... gy, A, zy is niet A! Want, ziet ge, B... zy is niet
B! En ook C is ze niet! En D niet! En de rest niet!</p>
<p>Zy is Fancy, de groote, de ryke, de machtige, de majestueuze.</p>
<p>Zy is de Natuur, die alles in voorraad heeft, en ryker wordt, al
gevende. Zy is er geen tiphon armer om, al heeft ze gister nieuwe
vastlanden opgestormd uit den oceaan, al heeft ze zooeven met den adem
van haar mond melkwegen gezuiverd van nevelvlekken.</p>
<p>De lezer begrypt dus dat en waarom ze zich niet zeer angstig toonde
voor &rsquo;t gelukken der menschenkennige kunstjes van <span class=
"pagenum">[<a id="pb28" href="#pb28" name="pb28">28</a>]</span>juffrouw
Laps. En ik verzoek hem uit-bestwil, z&rsquo;n deel te nemen van die
kalmte.</p>
<p>Neen, dit begrypen sommige lezers nog altyd niet. Dus meer
daarvan!</p>
<p>Wie verzekert ons dat Fancy die kunstjes vreezen zou, ook al was
&rsquo;t slagen z&eacute;ker?</p>
<p>Voorwaar, voorwaar, daar is steviger bodem voor &rsquo;t goede dan
de verleidbaarheid van &rsquo;n halfwassen jongeling, al zy het dan dat
de zoetigheid van Fockink&rsquo;s likeurtjes, en de nog zoeter drang
van gekittelde ydelheid mee-oprukken als bondgenooten van het
booze!</p>
<p>Ook zelfs by zekerheid van den aanstaanden
&ldquo;val&rdquo;&mdash;och, arm!&mdash;blyft het misschien de vraag,
of &rsquo;t Fancy de moeite waard wezen zou de wapens aantegorden in
&rsquo;n stryd van zoo weinig belang? Dat... &ldquo;booze&rdquo; was
maar <i>ordinair</i>.</p>
<p>Wanneer ze &rsquo;t <i>doet</i>, geschiedt het waarschynlyk uit luim
alleen. Want... luimig is ze. Luimig als &rsquo;t spel, als &rsquo;t
weder, als de wereldgeschiedenis, als alles wat &ograve;ns luimig
toeschynt omdat ze dom zyn, beginnertjes maar in de moeielyke studie
van &rsquo;t <i>rerum cognoscere causas</i>!<a class="noteref" id=
"xd19e1463src" href="#xd19e1463" name="xd19e1463src">1</a></p>
<p>En &agrave;ls nu eens onze Fancy&mdash;uit zoogenaamden luim
dan!&mdash;mocht blyven versmaden &rsquo;t belaagd jongetje by-tyds de
hand te reiken, &agrave;ls...</p>
<p>Juffrouw Laps was &rsquo;n slecht wyf. O, zeker! Maar, geloof me,
lezer, het doelwitje van haar begeerte beteekende veel minder dan
volgens boeken-traditie geloofd wordt. De schuld dezer dwaling ligt aan
de vermeende eischen van &rsquo;t boekmakers-ambacht. Sedert
onheugelyke tyden gebruiken de heeren van &rsquo;t
<i>m&eacute;tier</i>, dergelyke zaakjes als hoofd-katastroof. &rsquo;t
Afgezaagd: &ldquo;<i>en ze viel!</i>&rdquo; is de lievelings-kataklysme
tot opbeurende kitteling van arme lezende zielen.</p>
<p><i>Ze</i>, ja<span class="corr" id="xd19e1480" title=
"Bron: .">,</span> <i>ze</i>! Want in-verband met de duurte der
voedingsmiddelen, en de daaruit voortspruitende behoefte aan &rsquo;n
&ldquo;fatsoenlyk huwelyk<span class="corr" id="xd19e1486" title=
"Niet in bron">&rdquo;</span>&mdash;ik erken volmondig die behoefte,
doch alleen: &ldquo;<i>omdat uwe harten boos zyn</i>&rdquo;&mdash;is
&rsquo;t vallend voorwerp gewoonlyk &rsquo;n stumperige
&ldquo;zy.&rdquo;</p>
<p>Welnu, die &ldquo;zy&rdquo; begaat &rsquo;n fout als ze valt. Men
moet niet vallen. Al vinden de lezers&mdash;die de zaak hardschreeuwend
afkeuren!&mdash;zoo&rsquo;n &ldquo;val&rdquo; allerplezierigst, en
&rsquo;t onmisbaar element in &rsquo;n &ldquo;mooi&rdquo; boek: <i>men
moet niet vallen!</i></p>
<p>En wanneer by uitzondering de valler &rsquo;n &ldquo;hy&rdquo; is
...</p>
<p>Minder pikant, omdat de <i>maatschappelyke</i> pozitie daardoor niet
aan &rsquo;t wankelen wordt gebracht. Wouter, byv. zou geen haarbreed
ongeschikter voor den &ldquo;handel&rdquo; geworden zyn wanneer-i
z&rsquo;n jasje had uitgetrokken, en z&rsquo;n... vestjen er by!</p>
<p>... als er &rsquo;n &ldquo;hy&rdquo; valt...</p>
<p>W&egrave;l<span class="corr" id="xd19e1509" title="Bron: .">,</span>
dan heeft-i &rsquo;n fout begaan, &rsquo;n Mensch <i>moet niet
vallen</i>. Hy heeft beter dingen te doen. <span class=
"pagenum">[<a id="pb29" href="#pb29" name="pb29">29</a>]</span></p>
<p>Doch&mdash;&ldquo;hy&rdquo; of &ldquo;zy&rdquo;
dan&mdash;<i>leugen</i> is &rsquo;t, zulke nietigheidjes voortestellen
als uitgangspunten van wel-gekonditionneerde verdoemenis!</p>
<p>D&agrave;&agrave;rtegen protesteeren Jezus en ik.</p>
<p>Neen, heeren predikers van kakang&eacute;lien, z&oacute;&oacute;
makkelyk komt men niet in de hel! Z&oacute;&oacute; ligt is de taak van
den Satan niet! Dat mocht-i willen, de oude stumpert!</p>
<p><i>Leugenachtig</i> dus is die triumfelyke voorstelling van &rsquo;t
kwade. Zoo overdryven kwakzalvers &rsquo;t gevaar van &rsquo;n lichte
ongesteldheid, om hun poeiertjes aan-den-man te brengen.</p>
<p>En <i>leugen</i> is &rsquo;t ook uit &rsquo;n aesthetisch oogpunt,
als men van zulke armzalige gegeventjes alleen, &rsquo;t zedelyk schoon
of de leelykheid eener figuur wil laten afhangen.</p>
<p>Byna zou ik lust gevoelen, juffrouw Laps &rsquo;n handje te helpen
in haar plannetjes&mdash;&rsquo;t staat aan my!&mdash;om te doen in
&rsquo;t oog springen dat m&rsquo;n heldje, z&oacute;&oacute; gevallen,
nog altyd redelyk wel tot st&aacute;&aacute;n kan worden gebracht. Maar
ik heb &rsquo;t recht niet, m&rsquo;n Fancy v&oacute;&oacute;rtegrypen,
die wel weten zal wat er te doen is. En hierop reken ik dan ook, dat zy
me wel gelegenheid verschaffen zal ter-zyner-tyd aantetoonen dat zulke
valgeschiedenissen...</p>
<p>Met... d&agrave;t, kan men goed zyn, of goed worden.</p>
<p>En velen zyn afschuwelyk, z&ograve;nder... dat!</p>
<p>Vlek is <i>vlek</i>, bezoedeling is <i>bezoedeling</i>: geen genade
voor de minste afwyking van de wetten der <i>zedelyke logika</i>...</p>
<p>Z&oacute;&oacute; immers wordt &ldquo;deugd&rdquo; by denkers
genoemd?</p>
<p>Maar die zedelyke logika zou verkracht worden door de ongerymde
machtsverheffing van &rsquo;n zweertje tot kanker.</p>
<p>&rsquo;t Is lasteren van de deugd, haar <i>by-uitsluiting</i> te
zoeken in &rsquo;t vermyden van zulke mis... greepjes.</p>
<p>En we doen aan de ondeugd te veel eer, als we haar vervloeken
<i>pour si peu</i>!</p>
<p>Goddank, er zyn&mdash;&rsquo;t geringe niet
minachtend&mdash;verhevener dingen te bejagen!</p>
<p>Goddank, er zyn&mdash;zonder de minste vergoelyking van
pekelzondjes&mdash;vreeselyker zaken te vermyden!</p>
<p>De te grypen eerekroon in &rsquo;t strydperk der Mensheid, hangt
h&oacute;&oacute;ger. En wel is &rsquo;t jammer dat zooveel mislukte
gladiatoren krom groeiden door de opgedrongen hebbelykheid om steeds te
bukken naar den lagen prys dien ze deelen met &rsquo;n eunuuk.</p>
<p><i>Excelsior</i>, heeren schryvers en lezers en deugdwetgevers en
onthoudingpreekers, en verdere gladiatoren in miniatuur!</p>
<p>Komaan, moralisten, al h&agrave;d nu eens onze Fancy geslapen dien
nacht, of al w&agrave;re ze &rsquo;s morgens ontmoedigd weggeklept naar
&rsquo;t hof van Wouter&rsquo;s moeder, om daar de treurmare te brengen
dat prins Upsilon gestruikeld was...</p>
<p>Zou ze niet met &rsquo;n strenge vermaning zyn teruggezonden naar
&rsquo;t zoo ontydig verlaten strydperk? Liep ze niet
gevaar&mdash;zyzelf nu, de wachtster!&mdash;veranderd te worden in
&rsquo;n zandkorrel, wegens al te grove miskenning van haar plicht?
<span class="pagenum">[<a id="pb30" href="#pb30" name=
"pb30">30</a>]</span></p>
<p>Er hoorde moed toe&mdash;krankzinnigheid
liever!&mdash;d&aacute;&aacute;r aantekomen met de boodschap:</p>
<div class="lgouter">
<p class="line">Scheur u het starrengewaad, o gy arme gebiedster der
geesten:</p>
<p class="line">&rsquo;t Hemelsche Ryk heeft &rsquo;n eind ... maak
voor uw meerdere plaats!</p>
<p class="line">Laps sloeg ons prinsje te-pletter, my, u, ons allen,
godbetert,</p>
<p class="line">Met &rsquo;n <i lang="la">compositum
mixtum.</i><a class="noteref" id="xd19e1594src" href="#xd19e1594" name=
"xd19e1594src">2</a> van vleipraat en Fockink&rsquo;s likeur!</p>
</div>
<p>Wat de geesten zouden gelachen hebben!</p>
<p>Wanneer Fancy aldus gesproken had, zou zy inderdaad
&eacute;&eacute;n element van bederf dat den vyand ten-dienste stond,
hebben overgeslagen. De fleemery met het verrassend jonkmanschap miste
niet allen grond. Wouter was inderdaad opweg om &rsquo;n jonkman te
worden. Misschien w&agrave;s-i &rsquo;t al. Wie hem dit kwalyk neemt,
moet ook afkeuren dat z&rsquo;n bovenlip begon te roepen om... den
barbier wel niet, maar om de schaar toch.</p>
<p>&mdash;Zoodat ik maar zeggen wil, dat je nooit die steeg moet
passeeren. Als je-n-&rsquo;n kind was, zou &rsquo;t geen kwaad kunnen,
want &rsquo;n kind heeft geen erg. Maar <i>jy</i>!</p>
<p>Zeker, <i>hy</i> moest &ldquo;erg&rdquo; hebben! En z&rsquo;n
jeugdig kneveltje was er volstrekt niet tegen om &ldquo;erg&rdquo; te
krygen. &ldquo;<i>Al wat van zelven wast, behoeft men niet te
zaaien!</i>&rdquo; zei Kamphuizen. Onze hovenierster liet het daarop
niet aankomen, en zaaide zoo hard ze kon. Zelfs was ze niet afkeerig
van &rsquo;t begieten.</p>
<p>&mdash;Laat my je nu reis inschenken...</p>
<p>Wouter dronk.</p>
<p>En ... Fancy?</p>
<p>Ze glimlachte!</p>
<p>Allerlichtzinnigst voor &rsquo;n hofdame uit het gebied der
geesten?</p>
<p>Toch niet!</p>
<p>&mdash;Hoe vind je nu d&agrave;t likeurtje?</p>
<p>Wouter erkende...</p>
<p>Fancy, Fancy!</p>
<p>Wouter erkende dat-i smaak vond in de <i>parfait-amour</i> uit de
steeg die-n-i niet passeeren mocht omdat-i te groot geworden was om
zich welstaanshalve te onthouden van &ldquo;erg&rdquo;.</p>
<p>En &rsquo;t winkelmeisje van Satan schonk hem nog eens in. De
glaasjes waren zoo klein, zei ze, ware notendoppen! Nu ja... doppen van
zeer groote noten dan.</p>
<p>&mdash;En, je moest er wat by eten ook, m&rsquo;n allerbeste
jongen&mdash;gut, ik heb altyd zooveel van je gehouden&mdash;dat
&rsquo;s zoo gezond by &rsquo;n likeurtje!</p>
<p>God-vergeef-&rsquo;m-de-zonde, Wouter begon te eten ook! Nog
&rsquo;n oogenblik, en hy zal zich thuis voelen, &agrave;l te
thuis!</p>
<p>Fancy, ben je blind?</p>
<p>&mdash;En trek jy gerust je jasjen uit, m&rsquo;n lieveling! Je moet
denken, we zyn hier onder ons beidjes.</p>
<p>Een koninkryk voor &rsquo;n nieuwen vloek, o goden: onze Wouter trok
waarachtig z&rsquo;n jasjen uit! <span class="pagenum">[<a id="pb31"
href="#pb31" name="pb31">31</a>]</span></p>
<p>Fancy!</p>
<p>&mdash;Heelemaal met ons beidjes, zieje!</p>
<p>Fancy, ben je doof?</p>
<p>&mdash;En ik heb lust, dicht naast je te zitten, omdat je
zoo&rsquo;n lieve beste jongen bent...</p>
<p>Fancy... deern!</p>
<p>Wouter schikte by.</p>
<p>Wie d&aacute;&aacute;r niet wanhoopt, moet geen hoop te verliezen
hebben!</p>
<p>Och neen!</p>
<p>Ik zeg juist andersom: wie d&aacute;&aacute;r wanhoopt, had nooit
behoorlyken grond voor z&rsquo;n hoop!</p>
<p>&ldquo;Maar, eilieve... dat is de ware echte oude: <i>zal-i,
zal-i-niet</i>-litteratuur!&rdquo;</p>
<p>Ja, lezer! In stipt-<i>letterlyken</i> zin, ja! Maar overigens?</p>
<p>Meent ge dat ik Wouter in den hemel helpen kan, zonder hem te leiden
langs &agrave;lle paden die men moet doorworstelen om daar
aantelanden?</p>
<p>Dacht ge dat hy ooit den rang die hem by geboorterecht toekomt,
weder zou kunnen innemen zonder in &rsquo;t leger der Menschheid als
rekruut te hebben dienst gedaan van de patroontasch af?</p>
<p>Mocht iemand, in-weerwil hiervan, aanmerking maken op Fancy&rsquo;s
leiding, dan ligt de schuld aan hem. Het lage best&agrave;&agrave;t.
Wie &rsquo;t loochent, liegt even misdadig als de miskenner van
&rsquo;t hoogere, van &rsquo;t goede, want zonder laagheid is er geen
hoogte denkbaar.</p>
<p>Niet in de schildering van dat lage ligt de fout, de fout ligt in
&rsquo;t <i>sierlyk aankleeden</i> van &rsquo;t gemeene, en vooral in
&rsquo;t <i>belangryk maken</i> van onnoozele lapsische platheid.</p>
<p>Hoort ge nog altyd niet, hoe Fancy schatert van lachen over &rsquo;t
veldtochtje van haar stumperige vyandin?</p>
<p>De nietigheid van zulke zaakjes rechtvaardigt zoo&rsquo;n wyf niet.
En ook onze kleine man liep gevaar... schuldiger te worden dan
geoorloofd was, zelfs aan de nuchterheid van &rsquo;n kind.</p>
<p>Want ieder moet geoordeeld worden naar den maatstaf dien-i omdraagt
in z&rsquo;n eigen gemoed, en Wouter voelde heel goed dat-i zich bevond
op... onfatsoenlyk terrein. Z&oacute;&oacute; ongeveer zoud-i de zaak
gekwalificeerd hebben, als-i genoopt ware geworden z&rsquo;n indruk te
vertolken in &rsquo;n woord.</p>
<p>Maar... dit zeer betrekkelyk schuldbesef verheft de zaak, <i>als
zoodanig</i>, niet tot &rsquo;n wereldberoerende kalamiteit, tot
&rsquo;n <i>casus diluvii</i>! Och, wat zouden we weinig droge jaren
hebben als er &rsquo;n god was die regenplassend toornde over
z&ugrave;lke ... kostschooljongensvergrypen!</p>
<p>Nogeens, juffrouw Laps w&agrave;s &rsquo;n slecht schepsel. Om
&rsquo;t beoogde feit niet zoozeer, maar... ze veroorloofde zich zulke
feitjes te beoogen omd&agrave;t ze nu eenmaal &rsquo;n slecht schepsel
was. Godsdienst, vochtmenging, zittende levenswys, en &rsquo;n tal van
dusdanige ziekten meer, zouden kunnen worden aangevoerd ter verligting
van schuld. <span class="pagenum">[<a id="pb32" href="#pb32" name=
"pb32">32</a>]</span>Ik kan me zelfs &rsquo;n z&eacute;&eacute;r hoog
standpunt denken, vanwaar zou mogen worden gekonkludeerd tot finale
vryspraak.</p>
<p>Maar op d&agrave;t standpunt plaats ik me nu niet, heden niet! Ze
was inderdaad &rsquo;n slecht schepsel, en daarmee voor &rsquo;t
oogenblik: uit! Of zou men misschien...</p>
<p>Ik beweer vandaag alleen dat ze ... niet zeer byzonder was. Niet
zeer buitengewoon. Niet zeer belangwekkend. Geen kunstenares van
eersten, noch zelfs van eenigen rang. Geen exploitatrice van ryk
terrein. Geen h&oacute;&oacute;ggeplaatst ambtenaresje van den
Duivel...</p>
<p>Och, in myn oog zou &rsquo;t mensch zoo weinig kontritie behoeven om
recht te hebben op &rsquo;n goedig: &ldquo;uw zonden zyn u vergeven, ga
heen en... <i>arbeid</i>!&rdquo;</p>
<p>Want, lezer, er zit veel luiheid onder de oorzaken van zulke
afdwalinkjes. Menigeen toont zich wat wulpscher dan noodig en behoorlyk
is, omdat-i te weinig te doen heeft, of te ... denken.</p>
<p>Misschien had juffrouw Laps de &ldquo;deugd&rdquo; van ons kereltje
met rust gelaten, wanneer men in-plaats van met God, Isra&euml;l en
hysterische theologie, haar pover zieltje gevoed had met... gedachten.
Wasschen, schuren, boenen, is ook goed. Jazelfs, &rsquo;t verstellen
der onderbroeken van &rsquo;n pastoor.</p>
<p>Wat Femke rein en gezond bleef by de bezigheid die skabreus zou
hebben toegeschenen aan besmette zieken!</p>
<p>Ziek, ziek ... ziedaar &rsquo;t woord! Juffrouw Laps was ziek!</p>
<p>Hoe is &rsquo;t mogelyk, dat ik z&oacute;&oacute; lang zoeken moest
naar den waren naam van haar kinderachtig slechtheidje! Dit was dom en
verschoold van me. De lezer bedenke dat ik veel boeken heb gelezen.
Toch beloof ik beterschap, en als blyk van berouw verbind ik my
ter-zyner-tyd ziekteverschynsels <i>van erger soort</i> te schetsen. Ik
zal me die laten leveren door Feith, dominee Hasebroek, en meer lui van
dergelyk allergodzaligst kaliber. Die voorbeelden zyn van &rsquo;n
aard, dat men byna achting zou gaan voelen voor juffrouw Laps. De lezer
heeft immers opgemerkt dat ze haar &ldquo;God&rdquo; wegliet by de
zaak? Geschiedde dit uit schaamte? Uit diskretie? Uit besef van
overbodigheid? Uit vermoeienis van &rsquo;t gehuichel? Uit gebrek aan
bedrevenheid in toonzetting, en vrees alzoo
voor&mdash;vermeenden&mdash;wanklank? Hoe dit zy, in al haar geknoei
had het schepsel de verdienste der <i>Sancta Simplicitas</i>. Ze
theologizeerde er niet by, en poogde niet Wouter in den waan te brengen
dat-i dezen of genen &ldquo;Heer&rdquo; &rsquo;n pleizier deed door
&rsquo;t uittrekken van z&rsquo;n jasje. Dit, of zooiets, trachten die
andere verlokkers w&egrave;l! Blyvende erkennen dat ons Lapsjen aan
zeer ziekelyke aandoeningen leed, wordt het waarlyk tyd eens voor-goed
de symptomen te leeren kennen die den geneesheer in-staat stellen
lichte verkoudheden te onderscheiden van kwaden droes, huiselyke
namiddagkoortsjes van... pest!</p>
<p>Wouter, overigens... <i>goed</i>, of althans niet volstrekt ziek
nog, zou &rsquo;r geen grein boozer om geworden zyn, al ware... de
likeur van den hoogstberoemden Nederlander Fockink nog &rsquo;n graad
of wat sterker geweest. <span class="pagenum">[<a id="pb33" href=
"#pb33" name="pb33">33</a>]</span></p>
<p>Hierom zeker veroorloofde zich de guitige Fancy te lachen. En ze
wrong zich nog altyd de handen in &rsquo;t minst niet, zy die toch blyk
gaf van strengheid, door zich verstoord te toonen over Wouter&rsquo;s
<i>f&eacute;lonie</i> van den vorigen dag!</p>
<p>Fancy was, en <i>is</i>... liberaal!</p>
<p><i>Te</i> liberaal?</p>
<p><i>Voyons!</i></p>
<p>Beste lezer&mdash;ik bedoel: gy die onder al m&rsquo;n lezers de
minst onoprechte zyt&mdash;stel u eens op &rsquo;n plaats waar zeer
veel menschen voorbygaan. En houd boek!</p>
<p>Tel, weeg, meet en noteer de tranenstroomen die al dezen
voorbygangers langs wang en kleeren gudsen. Tel de jaren gewrongen
handen, de dozynen wanhopighedens, de duizenden gescheurde
opperkleeren, de legioenen opengereten boezems...</p>
<p>Verzamel eens al de asch die de voorbygaande dames en heeren zich op
&rsquo;t hoofd strooiden sedert den misstap van de bekende soort, die
eenmaal voor elk hunner de traditioneele &ldquo;eerste&rdquo;
was...</p>
<p>Komponeer vertwyfelings-hymnen uit al &rsquo;t geween, &rsquo;n
<i>de profundis</i> uit het gekners der tanden...</p>
<p>Bevolk &rsquo;n zo&ouml;logisch muzeum met al de wurmen die &rsquo;t
gezelschap inkommodeeren met hardnekkig knagende onsterfelykheid...</p>
<p>En dan...</p>
<p>Zeg eens, minst-onoprechte lezer, vertoont zich niet, by de
statistiek van al dien berouwjammer, onze aarde als &rsquo;n
v&oacute;&oacute;rhel? Als &rsquo;n pleisterplaats van verdoemden?</p>
<p>Toch kan en moet al die zoo zorgvuldig opgezamelde ellende slechts
gevolg zyn van nederlaagjes als die waarmee Wouter bedreigd werd, van
krizes als waaraan hy was blootgesteld.</p>
<p>Want... zulke krizes en zulke nederlagen <i>bestaan</i>! Ze liggen
in den aard der dingen, en laten zich zoomin vernietigen&mdash;&rsquo;t
kinderachtig w&egrave;gdenken helpt niet!&mdash;als &rsquo;n atoom of
&rsquo;n zon. Zoomin loochenen als wiskunstige waarheid.</p>
<p>Wie nu by zoodanige mensch-inspektie al de genoemde akeligheden
<i>niet</i> ontwaart, wie <i>niet</i> stuit op de sporen die
&ldquo;zonde&rdquo; nalaat, op z&ugrave;lke sporen van z&ugrave;lke
zonden...</p>
<p>Want er zyn anderen wier hoogtreurige beteekenis ik <i>niet</i>
ontkennen mag, helaas!</p>
<p>W&egrave;l, hy moet erkennen dat Fancy groot gelyk had de zaak
luchtigjes optenemen, en niet den minsten last te geven tot het
<i>ilico</i> op-stapel zetten van &rsquo;n goferhouten ark, van-binnen
en van-buiten bepekt met pek.</p>
<p>Onder ons gezegd&mdash;en niet gebleven, naar ik hoop!&mdash;het
komt me voor, dat de god van <i>Genesis VI</i> zich kleingeestig
aanstelde, en dat het z&rsquo;n eer niet te n&agrave; zou geweest zyn
ter-school te gaan by Fancy.</p>
<p>Maar sterk w&agrave;s de likeur, dit is waar!</p>
<p>En dat Wouter er meer van dronk dan goed was&mdash;voor z&rsquo;n
maag vooral!&mdash;is ook waar. <span class="pagenum">[<a id="pb34"
href="#pb34" name="pb34">34</a>]</span></p>
<p>Hy verloor dan ook iets van z&rsquo;n bedeesdheid, en antwoordde
een-en-ander op de praatjes van juffrouw Laps, die hiermee zeer in haar
schik was, al bleek er dan ook telkens dat zy en haar kleine gast niet
uit denzelfden sleutel zongen.</p>
<p>Dat zou straks wel beteren, hoopte ze.</p>
<p>Van-tyd tot-tyd dacht Wouter aan de eigenlyke reden van z&rsquo;n
komst, of althans aan wat daarvoor was opgegeven. Z&rsquo;n gastvrouw
scheen alle dieven en moordenaars glad uit het hoofd gezet te hebben,
en spreidde by Wouter&rsquo;s herinnering daaraan, &rsquo;n dapperheid
ten-toon, die hem alleraangenaamst was. Want... de zyne was
geweken.</p>
<p>&rsquo;t Is de vraag of Fancy deze breuk in de logische
kontinu&iuml;teit van z&rsquo;n aandoeningen even licht opnam als de
gevaren van z&rsquo;n slecht gezelschap.</p>
<p>&mdash;<i>Ik</i> zou ze... denk je dat ik bang ben voor &rsquo;n
kerel? zei juffrouw Laps. In &rsquo;t geheel niet! Voor geen drie! Voor
geen tien! Voor de heele wereld niet! Ik zou ze...</p>
<p>Des-te-beter, vond Wouter. Dan hoefde <i>hy</i> niet te...
zouwen.</p>
<p>Daar ritselde iets op den zolder. Wouter beefde. Hy was weer geheel
kind.</p>
<p>&mdash;Blyf jy hier, riep &rsquo;t wyf, <i>ik</i> ga kyken,
<i>ik</i>! Denk je dat ik jou wil laten slaan of steken of vermoorden,
m&rsquo;n jongen ... dat nooit! Wie aan jou komt, komt aan my ... aan
<i>my</i>, hoorje, d&agrave;t zullen ze ondervinden!</p>
<p>En ze verwyderde zich, en nam de kaars mee om te onderzoeken waarom
ergens &rsquo;n plank gekraakt had. Ze liet Wouter lang genoeg in
&rsquo;t donker alleen, om hem te doen verlangen naar hare terugkomst.
De rollen waren omgekeerd, en de ridderlykheid van onzen held begon
<i>en quenouille</i> te vallen. Een weinigje behendigheid nog, en de
jongen zou schut en wering zoeken onder haar voorschoot.</p>
<p>&mdash;Maar, juffrouw ...</p>
<p>&mdash;Zeg jy gerust Kristien... want z&oacute;&oacute; hiet ik. Jy
mag gerust Kristien tegen me zeggen.</p>
<p>Dit durfde Wouter nog altyd niet. Hy vermeed liever de heele
vokatief.</p>
<p>&mdash;Maar... zou ik nu niet liever naar huis gaan?</p>
<p>&mdash;Wel neen! Je moeder is lang naar bed, dit begrypje wel.
De-n-afspraak was dat je hier zou blyven... ontbyten.</p>
<p>Ontbyten? Ach, lieve hemel, de jongen deed niet anders sedert
&rsquo;n uur! Moest dat tot den morgenstond worden voortgezet? Het was
om te rillen!</p>
<p>&mdash;Weet je wat je doet? Kleed jy je gerust uit. Ik zal &rsquo;n
kermisbedje voor je maken, daar ... in dien hoek! Want, zieje, als ik
alleen ben&mdash;ik, als vrouw, weetje&mdash;met al die dieven en
moordenaars, dan wordt ik zoo... griezelig.</p>
<p>Wouter durfde niet neen zeggen, en evenmin doen wat hem zoo
streelend gelast werd...</p>
<p>Hy weifelde... <span class="pagenum">[<a id="pb35" href="#pb35"
name="pb35">35</a>]</span></p>
<p>Zy hield aan...</p>
<p>Hy begon...</p>
<p>Men bedenke dat het kind beneveld was!</p>
<p>O Fancy! Liberalismus is &rsquo;n goede zaak, en na de bemoedigende
statistiek van zoo-even erkennen wy dat de wereld niet vergaan zou
al...</p>
<p>Maar toch... <i>franchement</i>, Fancy, is &rsquo;t niet jammer van
den jongen?</p>
<div class="footnotes">
<hr class="fnsep">
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e1463" href="#xd19e1463src" name="xd19e1463">1</a></span> = het
kennen van de oorzaken der dingen.</p>
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e1594" href="#xd19e1594src" name="xd19e1594">2</a></span> =
mengsel.</p>
</div>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p>Dit hoofdstuk is gekopieerd uit &rsquo;n oud Register der
handelingen en besluiten van zekere schutsgodin. Een brok grootwereld.
<i>(De lezer kan staatmaken op meer.)</i> &rsquo;t Verhaal van <i>Klaas
Verlaan</i>, den &ldquo;<i>Amstelhavenknecht</i>.&rdquo; Geleerde
verhandeling over voetzoekers. Juffrouw <i>Laps</i> wikt, Fancy
beschikt.</p>
</div>
<p>Om van Fancy&rsquo;s spinsel en borduursel iets te leeren begrypen,
is &rsquo;t noodzakelyk eenige uren terug te gaan.</p>
<p>De lezer herinnert zich dat er dien middag ter uitspanning van de
hooge personaadjes die Amsterdam vereerden met &rsquo;n bezoek,
&rsquo;n hardzeilery zou worden gehouden op den Amstel Juffrouw Laps
had reeds de goedheid dit aan ons en de Pietersens meetedeelen, en
tevens dat de zaak mislukt was door &rsquo;n onhoffelyk gebrek aan
wind. Ze had de waarheid gezegd. Hopen wy dat deze uitspatting geen al
te nadeelige gevolgen moge gehad hebben voor &rsquo;t evenwicht van
haar ziel.</p>
<p>Het was dien dag inderdaad bladstil. De mannen van &rsquo;t vak
beweerden &ldquo;dat er geen zuchtjen aan de lucht was.&rdquo; Wie zich
anders uitdrukte, werd voor &rsquo;n landkrab gehouden.</p>
<p>Het plezier-roeien was nog niet in de mode&mdash;de mode had
ongelyk, want het is &rsquo;n flinke mannelyke oefening&mdash;doch al
ware dit anders geweest, Amstelboeiers zyn niet op roeien ingericht, en
andere geschikte vaartuigen waren niet by-de-hand, om nu niet te
spreken van &rsquo;t gebrek aan eelt in de handen van de
liefhebbers.</p>
<p>In dit opzicht dan toch waren onze grootouders nog lamlendiger
fatsoenlyk dan wy. Ze dachten er zelfs niet aan, dat zoo&rsquo;n
matrozige inspanning &rsquo;n vermaak wezen kon zonder de minste schade
voor deftigheid, en meenden al heel wat ferms uitterichten, wanneer ze
als halfleege meelzakken met den schoot in de hand in &rsquo;n
stuurstoel lagen te dutten. De wind moest by die gelegenheden al het
werk doen, en had dus eigenlyk alleen aanspraak op &rsquo;t
plezier.</p>
<p>Maar de wind deed nu eenmaal dien dag z&rsquo;n werk <i>niet</i>. Hy
scheen elders bezig, en floot misschien onzen tegenvoeters &rsquo;n
spotdeuntje voor, op al de gefopte potentaten die tusschen Ouwerkerk en
Amsterdam heen-en-weer pauwden in stof en hitte.</p>
<p>Ja, &rsquo;t was gloeiend heet. Koningen en prinsessen zweetten als
menschen. De <i>joujoux de Normandie</i>&mdash;&rsquo;t speel- en
groettuig der <i>beau-monde</i> van dien tyd&mdash;klommen al trager en
trager by hun koordjes op. Nu, dit stond zoo kwaad niet, want de goede
toon <span class="pagenum">[<a id="pb36" href="#pb36" name=
"pb36">36</a>]</span>schreef voor, dat ze zeer langzaam stegen, en zich
aanstelden alsof ze moeite hadden de hand te bereiken die ze had laten
vallen. Dat, of zoo-iets, heette: <i>morbidezza</i>. De beweging der
vingers, die &rsquo;t kleine rukje moest meedeelen waardoor &rsquo;t
stygen werd te-weeg gebracht, behoorde onmerkbaar te zyn. Dit gold voor
gratie, bekwaamheid, verstand, en zelfs by-mangel aan beter, voor
genie.</p>
<p>Sommige kroniekschryvers beweren dat de oude puistige Paltsgravin
&rsquo;n groot gedeelte van &rsquo;t <i>prestige</i> in hofkringen, dat
haar inderdaad niet kon worden ontzegd, te danken had aan de handigheid
waarmee ze wist omtegaan met den <i>joujou de Normandie</i>. Volgens
Stuart Mill was zy de uitvindster van den zoo beroemden
horizontaalworp, en &rsquo;t is niet geheel-en-al onmogelyk dat zy ook
in &rsquo;t bezit was van &rsquo;t geheim om &rsquo;t belangwekkend
speeltuig loodrecht omhoog te werpen, en zeer langzaam te laten dalen
langs de door &rsquo;n onnaspeurlyke oorzaak gespannen koord. Maar deze
byzonderheid vereischt bevestiging. Stuart Mill heeft de wreedheid
gehad te sterven voor-i den Hollanders heeft voorgezegd wat ze hiervan
te denken hebben, en alle kans op licht is dus afgesneden.</p>
<p>Dat ook de zeer hooge geboorte van de Paltsgravin meewerkte aan den
invloed dien zy uitoefende op alle Europesche hoven&mdash;op
&eacute;&eacute;n na, want de edelste zaak heeft haar
tegenstanders!&mdash;mag waar zyn, maar toch... haar virtuoziteit op
den <i>joujou</i> was en bleef hoofdzaak.</p>
<p>En ten-onrechte! Want men wordt geboren zonder dat men &rsquo;t
helpen kan&mdash;dit was zelfs met de Paltsgravin eenigermate het geval
geweest&mdash;terwyl er tot het wel besturen van &rsquo;n paar
palmhouten schyfjes aan &rsquo;n koord, natuurgaaf en oefening noodig
is. Vorsten en prinsen weten dit wel, en maken er dikwyls gebruik van.
Me dunkt ik hoor &rsquo;n koning zeggen:</p>
<p lang="fr"><i>Ma toute bonne, vous qui avez la main si
l&eacute;g&egrave;re, ne pourriez vous pas me faire
l&rsquo;amiti&eacute; de flanquer &agrave; la porte les trente mille
hommes que mon diable d&rsquo;... alli&eacute; vient de loger dans ma
capitale?</i></p>
<p>Of:</p>
<p lang="de"><i>Ach, du meine liebe Cousine, wie du g&ouml;ttlich
chouchouirst! Auf und nieder ... nieder und auf! Wenn du einmal unsern
sehr verehrten Vetter mit Usurpationsminen, Kaiserliche Majest&auml;t,
so am K&ouml;rdelchen hieltest und chouchouirtest?</i></p>
<p>Nu spreekt &rsquo;n prinsje:</p>
<p lang="de">&mdash;<i>Auf Ehre, Durchlaucht sind zum k&uuml;ssen
adorable! Nur der Respekt widerh&auml;lt mich ... auf Ehre!</i> Clotho,
<i>ich beehre mich Ihr Sclave zu sein.</i> Lachesis, <i>Ihrer
geschichtlenkenden Hand empfehle ich mein Schicksal! Schaffe mir den
Erbprinzen vom Halse, o</i> Athropos! <i>Schicke den...
unbescheiden-fr&uuml;hergeborenen nach Italien, ins Pfefferland, in den
Krieg, in... Cyther&euml;ischen Vergn&uuml;gungen, womit eine so
gescheute</i> Parke <i>wie Durchlaucht, Lebensk&ouml;rdelchen
abschneidet... zum Entz&uuml;cken, verehrungsw&uuml;rdigste</i> Parke
<i>Durchlaucht!</i></p>
<p>Zoo spraken welopgevoede prinsjes van dien tyd. Laf was het, en heel
mythologisch, o ja! De mythologie is weg, maar de lafheid is
<span class="pagenum">[<a id="pb37" href="#pb37" name=
"pb37">37</a>]</span>hier-en-daar gebleven. Er bestaan inderdaad
tegenwoordig hooggeboren personaadjes die niet de minste konversatie
houden over schikgodinnen, en toch de moeite van &rsquo;t aanhooren
niet waard zyn. Meer nog. Zelfs sommige laaggeborenen veroorloven zich
zoo&rsquo;n leegte. Ik heb kooplieden gekend jazelfs werklu&icirc;, die
praten konden als &rsquo;n... prins n&agrave; den bloei van de
salon-mythologie. Maar we zyn nu met vorstjes bezig. Alzoo:</p>
<p>Een prinsesje spreekt:</p>
<p lang="de">&mdash;<i>Liebe m&uuml;tterliche Cousine... aber nein, so
geschickt wie du... nie da gewesen! Mit d&egrave;m H&auml;ndchen
k&ouml;nntest du mir ganz bequem ein halbdutzend fette Provinzchen aus
dem Deutschen Reichsmaraste zur Morgengabe zusammen fischen,
Cousine!</i></p>
<p><span class="corr" id="xd19e1993" title="Bron: n">&rsquo;n</span>
Sterveling van lager soort:</p>
<p lang="de">&mdash;<i>K&ouml;niglich-Kaiserliche Hoheit, ich sehe,
staune und... schweige! Wenn K&ouml;niglich-Kaiserliche Hoheit nur
beliebten... Gottes Erdreich wurde sich pflichtsschuldigst freuen wenn
K&ouml;niglich-Kaiserliche Hoheit geruhten es gn&auml;diglich
balanziren zu wollen auf K&ouml;niglich-Kaiserliche Hoheit&rsquo;s
g&ouml;ttlichen Fingern! Ich schweige gehorsamst, doch... dass eine
Ober-geheim-k&uuml;chen-ceremonienmeisterstelle vazirt, ist
unterth&auml;nigste Wahrheit.</i></p>
<p>Enz. Enz.</p>
<p>Al deze menschen logen &rsquo;n beetje. Maar hun praatjes waren
minder dom dan &rsquo;n oppervlakkige beoordeelaar meenen zou. Want ze
bereikten dikwyls hun doel. Die laatste aanbidder, byv. kreeg inderdaad
&rsquo;n aanstelling by &rsquo;n <i lang=
"de">k&ouml;niglich-kaiserliche</i> hofkeuken. Wat wil men meer?</p>
<p>Overdreven verwondering over den invloed van de Prinses, zou
&rsquo;n blyk van onkunde wezen. Want al reike nu de historische kennis
van den lezer niet toe om hem te doen raden welke persoonlykheid ik
bedoel&mdash;men weet reeds dat ze roode puistjes in &rsquo;t gezicht
had, en ik voeg er nu by dat ze gewoon was te slapen tusschen lakens
van hollandsch linnen: dit is <i>iets</i>!&mdash;welnu, al kent men
haar niet, toch mag ik verwachten dat ieder wete hoe macht, aanzien en
invloed gewoonlyk gegrond zyn op kleinigheden. Misschien zou er eenige
verwondering te-pas gekomen zyn wanneer ik m&rsquo;n Paltsgravin had
voorgesteld als verdienstelyk<span class="corr" id="xd19e2014" title=
"Bron: .">,</span> of als bekwaam in belangryker zaken dan &rsquo;t
op-en-neerwippen van &rsquo;n <i>joujou</i>. Haarzelf lieten zulke
kwestien volkomen onverschillig.</p>
<p>Een ruiter naderde haar koets.</p>
<p>&mdash;<i>Eh bieng, zjefalier, n&rsquo;est-ze-pas qu&rsquo;il fait
affreussemang chaud dang ze pays?</i></p>
<p>&mdash;<i>Wie K. K. Hoheit befehlen.</i></p>
<p>&mdash;<i lang="fr">Ch&rsquo;&eacute;touve!</i></p>
<p>&mdash;<i lang="de">Zu dienen.</i></p>
<p>&mdash;<i lang="de">Und wo steekt denn unsere kleine wilde Katze?
Ist sie hinten? Ist sie vor? Wo ist sie?</i></p>
<p>De &ldquo;chevalier&rdquo; werd door &rsquo;n toedringende
volksmenigte van de koets gescheiden. Dit beviel hem wel. Vooreerst
was-i uit de oude <span class="pagenum">[<a id="pb38" href="#pb38"
name="pb38">38</a>]</span>school, en hy durfde zich niet wagen aan
&rsquo;t duitsche hoffransch van de Palatine, waaraan-i
<i>admirablemang</i> w&egrave;l deed. Ten-tweede bezat-i te veel
<i>routine</i> van nieuwer school, om gaarne te antwoorden op de vraag
naar de &ldquo;wilde kat.&rdquo; Dit katje namelyk was &rsquo;n zeer
superlatief-<i>K. K. Hoheit</i>. De halfbakken hoveling mocht dus niet
te snel verstaan wie er bedoeld werd, en durfde zich evenmin schuldig
te maken aan niet-verstaan. Een groep welwillende zangers kwam
z&rsquo;n verschrikte diplomatie te-hulp:</p>
<div class="lgouter" lang="fr">
<p class="line">&ldquo;Amour &agrave; la plus belle,</p>
<p class="line">Honneur au plus vaillant...</p>
</div>
<p>Ja, ja, lezer, er is &rsquo;n tyd geweest, dat de kracht van
hollandsche jenever&mdash;amsterdamsche proef&mdash;zich openbaarde in
fransche romances. Of onze straatzangers dat refrein precies uitspraken
en zongen naar de bedoeling van den auteur, van <i>de</i> auteur,
liever...</p>
<p>De Paltsgravin scheen dit te ontkennen. Met haar <i>joujou</i> riep
zy &rsquo;n zeer elegant jongmensch van &rsquo;n jaar of achttien tot
zich; dien zy in haar nabyheid ontdekte. De jonge ruiter groette
<i>ganz ritterm&auml;ssig</i> met z&rsquo;n karwats terug, en drong
door de menigte heen.</p>
<p>&mdash;<i lang="fr">Ecoutez, mein Prinz! Das P&ouml;bel singt la
changsong de la Reine! Oh, mong Di&eacute;, quelle
pronongziaziong!</i></p>
<p>&mdash;<i lang="fr">Vous avez l&rsquo;oreille si d&eacute;licate, ma
Cousine!</i></p>
<p>&mdash;<i lang="de">Ang f&eacute;rit&eacute;! Aber, Prinz, sagen Sie
mir &rsquo;nmal, wo ist denn Ihre Prinzessin Schwester, mein
Waldk&auml;tzchen?</i></p>
<p>&mdash;<i lang="fr">Ma foi il y a plus d&rsquo;une heure que je ne
l&rsquo;ai vue! Elle s&rsquo;amuse peut-&ecirc;tre l&agrave;-bas, au
village d&rsquo;Awercric. Qui sait si elle n&rsquo;a pas pass&eacute;
l&rsquo;eau. Vous savez, Palatine, qu&rsquo;elle n&rsquo;a pas
l&rsquo;habitude de se g&ecirc;ner...</i></p>
<p>Nu ja, dit wist de Paltsgravin. Dit wist ieder die ooit de eer had
het prinsesje van naby gade te slaan, en de lezer zal er ook iets van
te zien krygen, <i>parole d&rsquo;honneur</i>!</p>
<p><i lang="fr">Honneur au plus vaillant!</i> schreeuwde nu weer
&rsquo;n troep al te opgetogen Nederlanders, en onze Paltsgravin reed
op-nieuw &rsquo;n oogenblik onverzeld. Van-tyd tot-tyd harkte zy met
haar speeltuig dezen of genen &ldquo;<i>kavalier</i>&rdquo; naar zich
toe, en knoopte dan &rsquo;n gesprek aan, dat echter telkens door de
volte werd afgebroken.</p>
<p>Om de lokaalkleur te handhaven, gelieve de lezer by uitspraak van
&rsquo;t woord &ldquo;<i>kavalier</i>&rdquo; te rymen op:
&ldquo;duitsche manier&rdquo; in welk geval &rsquo;t niet
&ldquo;ruiter&rdquo; beteekent, maar &rsquo;n &ldquo;heer van den
hove&rdquo; &rsquo;n <i>hoff&auml;higer gentleman</i>, ja misschien
zelfs by-uitsluiting: &rsquo;n <i>edelman</i>. Niet zonder deernis met
de miskende rechten van de etymologie, moet ik betuigen dat er by de
zaak volstrekt geen paard noodig was, al zy &rsquo;t dan dat in dit
geval de &ldquo;<i>kavaliere</i>&rdquo; werkelyk tevens ruiters waren.
Nu ik toch aan &rsquo;t uitleggen ben... &rsquo;t woord:
&ldquo;harken&rdquo; is van my. Ik nam de vryheid daarmee alleraardigst
te zinspelen op den befaamden horizontaalworp met den
<i>joujou</i>.</p>
<p>De koetsen reden nog altyd stapvoets en als in pantoffel-parade. Het
kon niet anders, om de volte.</p>
<p>Bovendien, de souvereinen verkeerden in &rsquo;n ziekelyke bui van
&ldquo;<i lang="de">Volksth&uuml;mlichkeit</i>.&rdquo; De mode van den
dag bracht &rsquo;n misselyke neerbuigings-manie <span class=
"pagenum">[<a id="pb39" href="#pb39" name="pb39">39</a>]</span>mee, en
de meeste rangmenschen overdreven de mode, zooals gewoonlyk. Men droeg
filantropie, gelyk wat vroeger de hoepelrokken, en later
<i>crinolines</i>, <i>vryen-arbeid</i> of <i>chignons</i>.
Rousseau&mdash;die beter wist, of althans beter weten kon&mdash;had de
afgezaagde theorie van &ldquo;<i>ce bon peuple</i>&rdquo; op frazen
gezet, en wie te arm was om gedachten te bezitten op z&rsquo;n eigen
hand, neuriede die frazen na. Heel ryk nu, waren de meesten van die
luidjes niet. En dit is n&ograve;g zoo.</p>
<p>&rsquo;t Spreekt vanzelf dat dit instemmen met den deun van den dag,
gewoonlyk ver van oprecht was. Binnen de wanden der staatsie-koetsen
heette dat &ldquo;goede Volk&rdquo; zeer dikwyls doodeenvoudig: <i>la
canaille</i>, &rsquo;n kwalificatie die wel niet geheel juist was, maar
toch niet verder van de waarheid afweek dan de zoetemelks-praatjes van
Rousseau.<a class="noteref" id="xd19e2155src" href="#xd19e2155" name=
"xd19e2155src">1</a></p>
<p>Wat den twyfel aan de welgemeendheid van koninklyke Volksliefde
betreft, vergeten we nooit dat ook &ldquo;<i lang="fr">ce bon
peuple</i>&rdquo; geen grein oprechter is dan de meest geveinsde
Machiavel. Al wat men van &rsquo;t Volk zeggen kan, is dat het evenmin
pozitief valsch is. Het schreeuwt &ldquo;vivat!&rdquo; en denkt... niet
juist altyd het tegendeel, maar gemakshalve niemendal.</p>
<p>By de zeer byzondere gelegenheid die ik bezig ben te vereeuwigen met
m&rsquo;n moza&iuml;ktroffel, maakten de vergaderde vorsten zich
schuldig aan &rsquo;n verzuim dat hen in de oogen des volks zeer
benadeelde. Niemand strooide geld uit het portier, zelfs geen zilver.
En onze Paltsgravin was de laatste die op &rsquo;t denkbeeld komen
zou&mdash;&rsquo;t was zoo warm!&mdash;dat deze speciaal-vorstelyke
manifestatie aan de feestelykheid ontbrak.</p>
<p>Ze werd hieraan evenwel herinnerd door Prins Erik, den jonkman van
zoo-even die op-nieuw haar rytuig naderde, ditmaal gevolgd door
&rsquo;n lakei op &rsquo;n bezweet paard. Hy kwam vertellen dat
z&rsquo;n zuster&mdash;<i>&rsquo;t Waldk&auml;tzchen?</i>&mdash;hem
&rsquo;n boodschap had gezonden uit &ldquo;<i>Awercric</i>.&rdquo;
En:</p>
<p>&mdash;<i lang="fr">Palatine, auriez-vous par hasard quelques
douzaines de fr&eacute;d&eacute;rics &agrave; me pr&ecirc;ter?</i>
vroeg hy.</p>
<p>&mdash;<i lang="fr">Che parie que z&rsquo;est pour elle!</i></p>
<p>&mdash;<i lang="fr">Si!</i></p>
<p>&mdash;<i lang="fr">Elle fait donc angcore l&rsquo;angrach&eacute;e,
che pangse!</i></p>
<p>&mdash;<i lang="fr">C&rsquo;est possible! Mais en tout cas, il ne
faut pas la laisser dans l&rsquo;embarras. Dieu sait dans quel
g&acirc;chis elle vient de se faufiler. Je n&rsquo;ai qu&rsquo;une
bagatelle sur moi... ainsi, donnez, donnez!</i></p>
<p>Prins Erik en zyn zuster gingen de Palatine nog wel driekwart-graad
te-boven in K. K. Hoogheid. En &rsquo;t &ldquo;boschkatje&rdquo; was de
verloofde van &rsquo;n Grootvorst die volgens alle menschelyke
berekening keizers tot lakeien hebben zou. De
Paltsgravin&mdash;&rdquo;<i>Oh, mong Di&eacute;! Oh, mong
Di&eacute;!</i>&rdquo;&mdash;was dus wel genoodzaakt haar eeredame te
gelasten aan Prins Erik &rsquo;n goudbeursjen overtereiken. Deze gaf
&rsquo;t <span class="pagenum">[<a id="pb40" href="#pb40" name=
"pb40">40</a>]</span>den lakei, die &rsquo;r mee wegreed zoo snel de
volte gedoogde.</p>
<p>Prins Erik&rsquo;s zuster had inderdaad geld noodig. Ze speelde
Voorzienigheidje. Wat zy eigenlyk met de geleende som uitvoerde, weet
ik niet, maar zeker is &rsquo;t dat de dankbaarheid&mdash;d. i. de
betuiging van die aandoening&mdash;haar wat druk werd. Ook drongen er
zeer veel menschenvrienden toe, die haar ruimer gelegenheid wilden
verschaffen tot het voortzetten van haar liefhebbery, dan goudbeursjen
en gezond verstand toelieten.</p>
<p>We zullen maar aannemen dat er den vorigen dag te Ouwerkerk &rsquo;n
zware brand was geweest&mdash;men assureerde niet in die
dagen&mdash;of... &rsquo;n landman had al z&rsquo;n koeien verloren aan
de veepest&mdash;Thorbecke was nog niet geboren om die onaangenaamheid
uitteroeien&mdash;of... &rsquo;n ongehuwde kraamvrouw kon geen plaatsje
krygen om uitterusten van haar zondige verlossing&mdash;de zedekundige
lezer weet misschien dat de &ldquo;deugd&rdquo; dit niet gedoogde in
Wouter&rsquo;s tyd&mdash;of...</p>
<p>Hoe &rsquo;t zy, Prinses Erika had de een-of-andere weldadige
gekheid uitgericht, &rsquo;n soort van <i lang="fr">d&eacute;bauche</i>
waaraan ze zich zeer dikwyls tebuiten ging. Goed was &rsquo;t zeker
niet, maar er zyn erger ondeugden, en ik ken velen die &rsquo;t recht
niet hebben zulke karakterfouten te laken. Voorloopig hebben de
moralisten dringender arbeid dan &rsquo;t waarschuwen tegen fouten als
die welke den hoofdtrek uitmaakten in &rsquo;t karakter van prinses
Erika.</p>
<p>By deze gelegenheid dan had ze haar koets verlaten, en was van haar
gevolg afgeraakt<span class="corr" id="xd19e2221" title=
"Niet in bron">.</span> Om de menigte te ontwyken, die&mdash;juichend,
dankend en... vooral lastig&mdash;op haar toedrong, was zy in &rsquo;n
roeischuitje gesprongen, dat aan &rsquo;n steiger lag, en waarin
&rsquo;n man zat te slapen of nagenoeg. &rsquo;t Was zoo warm! Het was
Klaas Verlaan, de &ldquo;<i>Amstelhavenknecht</i>.&rdquo;</p>
<p>De bons van den sprong deed hem ontwaken, en al de toeschouwers
berstten in lachen uit om &rsquo;t malle gezicht dat-i zette.</p>
<p>Er was waarlyk reden toe! Prinses Erika droeg &rsquo;n vuurrood
satynen kleed met &rsquo;n langen sleep dien zy echter&mdash;zoo-even
reeds by den brand zeker, of by de kraamvrouw, of by de
koeien&mdash;had opgeg...</p>
<p>&mdash;<i>Opgegeid</i>, noemde &rsquo;t Klaas Verlaan vele jaren
daarna, als-i de historie vertelde aan z&rsquo;n kleinkinderen.</p>
<p>&rsquo;t Was de <i>pi&egrave;ce de r&eacute;sistance</i> van
z&rsquo;n ondervinding. Nu, sommigen hebben minder beleefd!</p>
<p>&mdash;Se sag er uit as &rsquo;n fonk, zeid-i, en ik doch werachtich
dat er &rsquo;n ster in m&rsquo;n jol was gefalle, so flamde ze!</p>
<p>Komaan, we zullen Klaas Verlaan &rsquo;t woord geven, maar ik heb
geen lust z&rsquo;n spelling te volgen. De lezer zal wel ongeveer weten
hoe de man moet gesproken hebben.</p>
<p>&mdash;Z&oacute;&oacute; vlamde ze! Aan de armen droeg ze witte
leeren handschoenen tot den schouder toe. E&eacute;n er van ligt nog
altyd in &rsquo;n doosje by de Staten-overzetting. &rsquo;t Lykt wel
&rsquo;n kinderkousje. Want haar vingers waren klein, maar ... kracht
had ze daarin, kyk! En <span class="pagenum">[<a id="pb41" href="#pb41"
name="pb41">41</a>]</span>op &rsquo;t hoofd &rsquo;n toren van poeier
... net &rsquo;n grooten sneeuwbal! Maar &rsquo;t gezichtje was lief,
dat moet ik zeggen!</p>
<p>En ik was &rsquo;n beetje... bedonderd, omdat ze zoo glom. Ik wist
waarachtig niet wat ik in m&rsquo;n schuit had, en of ik moest vloeken
of <i>sivepl&eacute;</i>-spelen. Maar ze wachtte daar niet op, en voor
ik recht wist hoe ik &rsquo;t had, pakt ze me-n-&rsquo;n-riem, en zet
m&rsquo; flink tegen den wal, en zet af. Ik dacht dat ze buitelen zou
by &rsquo;t uithalen, want het ding zat wel half-blads in den modder,
en &rsquo;t z&oacute;&oacute;g als de bliks... lager. Maar ze liet
&rsquo;m steken, en viel op den doft neer, en lachte. En daar dreven
we!</p>
<p>Maar ik was kwaad as &rsquo;n spin, en zei&mdash;met &rsquo;n vloek,
want ik vloekte nog in dien tyd&mdash;dat ik baas op m&rsquo;n jol was.
Ja, dat zei ik.</p>
<p>&mdash;<i lang="de">Ich rudern!</i> riep ze. Want, kinderen, haar
hollandsch was miserabel. En ze greep naar m&rsquo;n anderen riem. Maar
d&aacute;&aacute;r was ik als de kippen by!</p>
<p>&mdash;Houd je gemak! riep ik. Ken je wrikken?</p>
<p>Dit verstond ze weer niet. En ze wou me den riem uit de handen
nemen, maar weetje wat ik zei? Ik zei: m&rsquo;n vader is geen
breeuwer, zei ik, en ik hou m&rsquo;n riem!</p>
<p>Want ik bedankte-n-er voor, om daar op den Amste! te liggen draaien
als &rsquo;n tol! Alle menschen keken er naar. Ze liet den riem los, en
grabbelde-n-in haar tasch&mdash;&rsquo;n fluweelen ding met gouden
knip, dat met &rsquo;n haak in haar middel zat&mdash;en ze haalde-n-er
&rsquo;n stuk geld uit, en wees het me. Toen gaf ik haar den riem... om
&rsquo;t geld, weetje, dat ze me wees, want, dacht ik, wat kan &rsquo;t
my schelen of de menschen lachen aan-wal? &rsquo;t Kon m&rsquo;n dag
nog goedmaken, als ik dat geld kreeg. &rsquo;t Zag er uit als &rsquo;n
dukaat, maar &rsquo;t ding was meer waard. Dat heb ik later gemerkt
toen ik &rsquo;t wisselde op den Vygendam... met al de anderen, want ik
kreeg er meer. Dat zal jelui hooren.</p>
<p>Ja, niet waar, wat zou ik doen? Aan zeilen kon niet meer gedacht
worden, en aan roeien ook niet, en aan fooien ook niet. Dus... ik liet
haar begaan, maar zei dat ze wrikken moest.</p>
<p>&mdash;<i lang="de">R&uuml;cken?</i> riep ze.</p>
<p>&mdash;Wrikken, riep ik. Kyk... z&oacute;&oacute;!</p>
<p>En ik wou &rsquo;t haar wyzen.</p>
<p>Maar &rsquo;t ging niet. Want... dit weet jelui ook wel, er zyn
altyd tien roeiers te krygen tegen &eacute;&eacute;n wrikker.</p>
<p>Ik wees haar hoe ze d&rsquo;r beenen moest zetten. Ze had
wit-satynen schoentjes aan, en voetjes niet grooter dan &rsquo;n vuist,
maar ze liep er goed op. Dat heb ik later gezien. Ze was als &rsquo;n
kievit zoo vlug.</p>
<p>Maar wrikken kon ze niet! Ik was beschaamd voor den wal, want ieder
kende de jol van de Jachthaven, dat begryp jelui wel. En als ik
m&rsquo;n hand aan den riem sloeg, werd ze kwaad, en wou me wegdringen.
Gut, op vechten af!</p>
<p>Waar ze-n-eigenlyk heen wou, begreep ik niet. Als ik &rsquo;t vroeg,
riep ze: &ldquo;<i lang="de">r&uuml;cken, r&uuml;cken!</i>&rdquo;
<span class="pagenum">[<a id="pb42" href="#pb42" name=
"pb42">42</a>]</span></p>
<p>Ja, dacht ik, ruuken, ruuken, dat geeft wat! &rsquo;n Mensch moet
toch weten waar-i heen wil!</p>
<p>We sukkelden stroom-af&mdash;meest gatje-voor!&mdash;en naderden de
Jachthaven. Goddank, dacht ik, straks kryg ik m&rsquo;n dukaat, en de
grap is uit. Maar jaw&egrave;l!</p>
<p>Op-eens houdt ze met wrikken op&mdash;&rsquo;t zweet liep haar by
droppels van &rsquo;t gezicht!&mdash;en le&icirc; den riem op den
doften. Toen wou ik &rsquo;t ding grypen, omdat ik &rsquo;n eind aan de
zaak maken wou. Maar dat verkoos ze-n-ook alweer niet. Wat ze dan
eigenlyk w&egrave;l wou, kon ik eerst niet begrypen ... ik zal &rsquo;t
jelui maar zeggen, ze wou te-water!</p>
<p>Ik schrok er van! &rsquo;t Mensch was d&oacute;&oacute;r en
d&oacute;&oacute;r van zweet. Maar... ze <i>wou</i>! Er was niets aan
te doen. En ze hield weer zoo&rsquo;n moffendukaat in de hoogte. Op den
Vygendam by Everts kreeg ik drie ryers voor &rsquo;t stuk, en de man
zei, als ik er meer had, kon ik altyd by &rsquo;m te-recht.
D&aacute;&aacute;rvan is &rsquo;t zilver beslag op de
Staten-Overzetting. Jelui ziet dat ik de waarheid vertel. Ook &rsquo;t
gouden ooryzer van m&rsquo;n oudje&mdash;dat nu jelu&icirc; Grietje-meu
draagt&mdash;is van dien tyd.</p>
<p>Zoodat ik zei, ga jy je gang! Als je dan asseluut ziek worden
<i>wilt</i>, of sterven, of rimmetiek krygen...</p>
<p>Ze trok &rsquo;r schoentjes uit, en &rsquo;r satynen kleed, en meer
nog. Maar ze hield wat ondergoed aan, dat moet ik zeggen. En ze gooide
haar pruik af, en dit mocht wel want ze had eigen haar genoeg, en ze
schudde-n-&rsquo;t hoofd als &rsquo;n paard dat de wei ruikt. En ze
sprong... kyk! ik had nog nooit zoo-iets gezien... van &rsquo;n
vrouwmensch, weet jelui? Flink koppie-over!</p>
<p>Eerst was ik bang voor &rsquo;n ongeluk. Want, dacht ik, zwemmen kan
ik niet, en als &rsquo;t mensch koppie-onder gaat... wat zal ik doen?
Maar &rsquo;t hoefde niet, want <i>zy</i> zwom wel. Als &rsquo;n eend!
Of liever als &rsquo;n paling, want ze kronkelde-n-onder m&rsquo;n jol
door, en schoot weer op aan de-n-andere zy... als &rsquo;n dobber hoor!
&rsquo;t Speet me toch evel dat ik niet ook zoo thuis was in &rsquo;t
water, maar jelui weet, dat is by ons in Holland zoo de gewoonte niet.
Zy was zeker uit &rsquo;n land waar de menschen niet zoo zindelyk zyn
als by ons, en daarom alle dagen te-water moeten gaan.</p>
<p>Maar dat tot d&aacute;&aacute;raan toe! De jol dreef tegen de
jachthaven, en zy was er ook. Ik hielp haar op den steiger, en er stond
veel volk te kyken. Dit beviel haar niet. Ze greep m&rsquo;n pyjekker
die in de jol lag, en sloeg zich &rsquo;t ding om de schouders. Toen
keek ze-n-even rond, zag &rsquo;n open deur van een der jachthuisjes,
en vloog er in. Net&rsquo;n wilde kat.</p>
<p>Ik pakte haar spullen by-elkaar, en wou haar die brengen. Maar ik
durfde niet binnengaan, omdat het &rsquo;t huisje was van m&rsquo;nheer
Kopperlith op de Keizersgracht, weet jelui? Die zou &rsquo;t heel
kwalyk hebben genomen dat ik met zoo&rsquo;n vreemd schepsel in
z&rsquo;n jacht-huisje gekomen was. Want, dacht ik, dat je nu met my
zoo familjaar omgaat, dat k&agrave;n&mdash;om den dukaat,
weetje&mdash;maar... m&rsquo;nheer Kopperlith woont op de
Keizersgracht. D&agrave;t scheen ze niet eens te <span class=
"pagenum">[<a id="pb43" href="#pb43" name="pb43">43</a>]</span>weten.
Hoor eens, kinderen, wat opvoeding en fatsoen aangaat ... geen land
boven Holland, dat&rsquo;s maar zeker!</p>
<p>Maar ... binnen w&agrave;s ze! En ik durfde-n-&rsquo;t bruggetje
niet over, met haar satynen japon op den arm, en al de andere japonnen,
en die fluweelen tasch, en haar schoentjes, en haar witte pruik.</p>
<p>En daar stond ik!</p>
<p>De menschen van de brug riepen: &ldquo;dat is &rsquo;t huisje van
m&rsquo;nheer Kopperlith, denk er om!&rdquo;</p>
<p>Ja, dacht ik, daar denk ik w&egrave;l om, maar wat zal ik doen?
Juist begon ik me te bezinnen om de policie te roepen, toen m&rsquo;n
dochter Geert kwam aanloopen, jelui Geertje-meu, weetje, die ook al
dood is...</p>
<p>Maar toen was ze-n-&rsquo;n knappe jonge meid van zoowat achttien.
En ze zei:</p>
<p>&mdash;Vader, laat &rsquo;r in &ograve;ns huuske! Daar kan ze zich
klaren.</p>
<p>Hieraan had ik ook wel gedacht, maar ik was bang voor de Direktie
van de Jachthaven. &rsquo;t Kon my m&rsquo;n ontslag kosten als ik rare
dingen deed. Want de heeren houden niet van vreemdigheid in de
huisjes.</p>
<p>Terwyl ik hierover zoo nadenk, krygt onze bruinvisch die me-n-al
lang had staan wenken om haar kleeren, onze Geertje-meu in &rsquo;t
oog. Ze vliegt &rsquo;t huisjen uit, pakt Geert by den arm, en loopt
met &rsquo;r heen.</p>
<p>Ik achterna met de plunje, dat begryp je! Onze Geert bracht haar by
moeder, en ik dacht: in godsnaam! Ja, wat zou ik doen, niet waar?</p>
<p>Maar... &rsquo;n rare dag w&agrave;s het! O, ik ben nog lang niet
klaar! Weet jelui wat ik altyd zeg? Ik zeg altyd: niemand weet of
z&rsquo;n dag goed is, voor bedtyd!</p>
<p>Zoo eindigde Solon Verlaan &rsquo;t eerste hoofdstuk van z&rsquo;n
verhaal. Het tweede en laatste zal <i>ik</i> vertellen, of vanzelf
laten spreken. We laten dus &rsquo;t boschkatje voor &rsquo;t oogenblik
onder de hoede van de aanstaande Geertje-meu die op zich genomen had
haar, of de zaak, te &ldquo;klaren&rdquo;. Nu, dit deed ze. Sint
Maarten was er niets by.</p>
<p>Op den ryweg langs den Amstel joelde &rsquo;t Volk maar altyd voort.
Van-lieverlede verdwenen de koetsen van de hooge heerschappen. Ook de
ruiters verveelden zich, en zochten vryer plaats dan die buurt op dat
oogenblik kon aanbieden. De menigte drong, zong, schreeuwde en dronk.
Om zich schadeloos te stellen voor &rsquo;t mislukte hardzeilen, begon
men hier-en-daar zich te vermaken met het afsteken van vuurpylen, die
den volgenden dag in de couranten tot getuigen werden geroepen van de
ontzaggelyke liefde des Volks voor alle mogelyke prinsen en
prinsessen.</p>
<p>Dit was onjuist. Het Volk houdt van vuurpylen omdat ze blazen en
proesten en sissen en glinsteren.</p>
<p>Ook zwermers&mdash;de Amsterdammers noemen ze
&ldquo;voetzoekers.&rdquo; Wie kan me zeggen: waarom?&mdash;ook
zwermers werden aangevoerd als bewyzen voor de zeer byzondere
gehechtheid des Volks aan alle Souvereinen... <span class=
"pagenum">[<a id="pb44" href="#pb44" name="pb44">44</a>]</span></p>
<p>De Paltsgravin gel&oacute;&oacute;fde het. Heusch!</p>
<p>Maar ze had ongelyk, precies als die kranten.</p>
<p>Want, lezer, de menigte houdt van voetzoekers, omdat ze sissen, en
vuur spuwen, en &rsquo;n harden klap geven. D&agrave;t is de zaak! Men
kan er gerust alle grieksche wysgeeren op nalezen, op Solon Verlaan na,
die z&rsquo;n heele wysheid heeft opgemaakt aan &rsquo;t bedenken der
diepzinnige spreuk van zoo-even.</p>
<p>Ook de zevenklappers... klapten. Ze spraken en getuigden van
dynastieke opwinding, en alle Souvereinen zaten met zevenvoudige
gerustheid op hun tronen...</p>
<p>Maar de Souvereinen waren wat voorbarig in die gerustheid. Want
&rsquo;n zevenklapper maakt wel veel geraas, maar bewyst niemendal. Het
volk steekt ze niet af om trouw te zweren, maar omdat die dingen zoo
grappig heen-en-weer springen, en by elken sprong zoo&rsquo;n
knetterend geluid geven. Al zeggen nu hierover de grieksche wysgeeren
geen woord&mdash;zeker omdat ook zy nu uitgeput zyn na de inspanning
hunner denkvermogens over de ware beteekenis van &rsquo;n
voetzoeker&mdash;toch is het zoo!</p>
<p>Veracht me niet te zeer, lezer, als ik u betuig dat de ware vreugd
die er uit vuurwerk te halen is, in &rsquo;t afsteken&mdash;z&egrave;lf
afsteken!&mdash;van zevenklappers en voetzoekers bestaat. Een
&ldquo;groot vuurwerk&rdquo; is &rsquo;n ellendig ding, &rsquo;n
menschonteerende foppery. Eigenlyk &rsquo;n schimp, &rsquo;n
beleediging, &rsquo;n <i>laesio dignitatis generis humani</i>!<a class=
"noteref" id="xd19e2370src" href="#xd19e2370" name=
"xd19e2370src">2</a></p>
<p>Om dit intezien, behoeft men zich maar &rsquo;n oogenblik te
verbeelden zoo&rsquo;n vertooning bytewonen...</p>
<p>In eenzaamheid! Want als u iemand betrapt in de autopsie die ik
voorsla, zyt ge in zyn opinie &rsquo;n reddeloos verloren mensch. Uw
vrouw kon echtscheiding aanvragen, en zeker zou ze &rsquo;t proces
winnen voor elken rechter die verstand heeft van menschenwaarde.</p>
<p>Verbeeld u dan dat gy, in uw binnenkamer en alleen, zoo&rsquo;n
vuurwerk aanschouwt. Roep, zeg, mompel of fluister&mdash;ingodsnaam
z&oacute;&oacute; zacht dat gyzelf uw eenige hoorder zyt&mdash;fluister
&rsquo;t onvermydelyke: <i>h&egrave;...&egrave;...&egrave;...</i></p>
<p>En houd u &rsquo;n spiegeltje voor!</p>
<p>Dan, lezer&mdash;al waart gy de verfoeielykste
athe&iuml;st&mdash;ontsnapt u de verontwaardigd-religieuze verzuchting:
God, myn God ... hebt ge my d&aacute;&aacute;rtoe geschapen?</p>
<p>En by zoo&rsquo;n gelegenheid voelt men&mdash;tenzy men onvatbaar
werd voor &egrave;lke gewaarwording&mdash;yverzucht op de intelligentie
van z&rsquo;n paraplui of laarzentrekker!</p>
<p>Maar ... voetzoekers, zevenklappers! Men staat er niet by met den
open mond die by elke teekenoefening den leerling wordt aangeprezen als
de uitsluitende vertegenwoordiger van w&egrave;l geopenbaarde
<i>b&ecirc;tise</i>! Men is handig by &rsquo;t aansteken. Er is gevaar
als ze haperen. Men <i>werpt</i> ze! En... snel, snel ...
&eacute;&eacute;n sekonde te laat, ze bersten in de hand!
Allergevaarlykst! <span class="pagenum">[<a id="pb45" href="#pb45"
name="pb45">45</a>]</span></p>
<p>Eens namelyk heeft de traditioneele &ldquo;iemand&rdquo; die de
hoofdpersoon is van alle volks-akeligheden, zich door het te lang
tusschen de vingers houden van &rsquo;n zwermer, &rsquo;t even
traditioneele &ldquo;groot ongeluk&rdquo; op den ... hals gehaald, dat
... enz.</p>
<p>Och, hoe prettig is die angst. Hoe allerakeligst vermakelyk!</p>
<p>Helaas, pret en vermaak zyn afgeschaft! De stedelyke Regeeringen
verbieden zulke ruwe vermaken ... om &rsquo;t brandgevaar, sedert alle
huizen met pannen gedekt zyn. In den tyd der stroodaken kon die
vreeselyke losbandigheid oogluikend worden geduld. Maar nu?</p>
<p>En de andere gevaarplezieren! Hoe menige juffer kwam
thuis&mdash;byna zelfs kwam ze niet thuis&mdash;met &rsquo;n verbrande
jurk! Gilde ze niet van de pret? En &rsquo;n jongen&mdash;altyd
&ldquo;de jongen die ook overal met z&rsquo;n neus by moet
wezen&rdquo;&mdash;had-i niet eens&mdash;<i>byna</i><span class="corr"
id="xd19e2408" title="Niet in bron">,</span> alweer&mdash;&rsquo;n
volle lading in &rsquo;t gezicht gekregen? Was er niet gevaar
geweest&mdash;nogeens: <i>byna</i>&mdash;dat z&rsquo;n oogen &rsquo;t
gelag te betalen kregen van die onbescheiden neus?</p>
<p>En... &rsquo;t <i>mikken</i> met zoo&rsquo;n aangestoken voetzoeker!
D&agrave;t is wat &agrave;nders dan &rsquo;n <i lang="fr">joujou de
Normandie</i>!</p>
<p>Ik weet&mdash;en betreur het van-harte!&mdash;dat er nog altyd
hier-en-daar menschen worden gevonden, die meenen zich te vermaken met
schyfschieten, &rsquo;t ouwevrouwigste plezier dat men kan uitdenken,
&rsquo;n naaischoolige parodie op ridderlyke wapenoefening. &rsquo;t Is
waarachtig niet d&aacute;&aacute;rmee, dat men op Scyros zou hebben
uitgemaakt of Achilles &rsquo;n jongetje was, en of-i z&rsquo;n
opvoeding ontving in &rsquo;t pensionaat van Chiron!</p>
<p><i>Z&uuml;ndnadels</i>, <i>Beaumonts</i>, <i>Chassepots</i> zyn
verachtelyke voorwerpen. Ze spreken niet mee. De kogel die zich zoo
onnoozel laat voortdryven uit de buis van die dingen, is eigenlyk te
dwaas om in z&rsquo;n eentje de parabool te beschryven die de
artilleristen van hem vorderen. Men zegt dat er projektilen geweest zyn
die hun weg vergaten, en zoo slaafs zich hielden aan de <i>routine</i>
die ze meenamen uit den loop ...</p>
<p>Sakkerloot, ziedaar &rsquo;t geheim opgelost van de verregaande
ongekwetstheid en welvarendheid der geslagen legers! Die menschlievende
kogels zyn op-reis in den... <i>aether</i>, en willen
<i>a&euml;rolith</i> spelen op deze of gene planeet, waar men nog dom
genoeg is aan &ldquo;a&euml;rolithen&rdquo; en &ldquo;aether&rdquo; te
gelooven.</p>
<p>De voetzoeker&mdash;hoeden af, lezer!&mdash;geeft den drommel van
zoo&rsquo;n bekrompen loops-opvatting. Hy heeft karakter, en volgt
z&rsquo;n eigen <i>senie</i>... zou juffrouw Pieterse zeggen. Hy leeft,
en kiest z&rsquo;n weg. Hy spuwt vuur, en deinst voor &rsquo;t
<i>recul</i> van z&rsquo;n eigen strydlust. Hy kampt om &rsquo;t
verloren terrein te herwinnen, en wisselt van zwaartepunt, en wendt
z&rsquo;n grilligen loop, en kronkelt als &rsquo;n vliegende lintwurm.
Hy schryft z&rsquo;n naam in gloeiende krullen, en vecht tegen den
luchtdruk, en sliert al duiklend voort, en braakt arebesken. En waar-i
was, keert-i weer, als iemand die nog wat te zeggen heeft. En waar-i
niet was, komt-i aanrollen, blazend, blakend, brandend, schroeiend,
sissend, schetterend ... altyd verrassend door nieuw-uitgedachte
<span class="pagenum">[<a id="pb46" href="#pb46" name=
"pb46">46</a>]</span>huppeling, altyd verschrikkend door vreemdluimigen
sprong, altyd boodschapper van &rsquo;t onverwachte, maar altyd de
drager ook van &rsquo;n herhaalde opwekking tot gillend plezier.</p>
<p>En de zevenklappers! &rsquo;t Is waar, ze vuurden niet zoo prettig,
en gingen aanvankelyk bedaarder hun weg. Maar men was zekerder van
z&rsquo;n worp! En ... &eacute;&eacute;nmaal &rsquo;n openstaand
venster ingekeild, werden ze wakker en roerig. Dan klapten zy, en
sloegen, en sprongen als toornige duiveltjes, voltigeerden links-rechts
op-en-neer door de kamer, kris-kras-kruis op de tafel, tegen den
spiegel, achter de schilderyen, tusschen de stoelen, onder bed en sofa.
Ja, soms dansten ze&mdash;sarkastische demonen!&mdash;de kaars
uit...</p>
<p>De Archimedes die de evolutien van &rsquo;n rechtgeaarden
zevenklapper weet te berekenen, moet nog geboren worden. Dit spyt me
niet erg, omdat ik voor ditmaal aan &rsquo;t zeer byzonder effekt van
&rsquo;n eerste uitbersting genoeg heb. Ze had plaats naby
Wouter&rsquo;s linkerwang, juist op &rsquo;t oogenblik toen juffrouw
Laps hem daarop een kus wilde geven: haar <i>Rubicon</i>!</p>
<p>Heel aangenaam zou &rsquo;t Wouter nog altyd niet geweest zyn
wanneer &rsquo;t haar gelukt was die omineuze rivier overtesteken, maar
&rsquo;t blyft de vraag of-i daarna kracht, besef of afkeer genoeg zou
hebben overgehouden om zich te verzetten tegen finale verovering.</p>
<p>De geestige zevenklapper won hem den gevaarlyken tweestryd uit. Wat
die prinses Erika mikken kon!</p>
<p>Juffrouw Laps had haar zondige lip gebrand, en riep:</p>
<p>&mdash;Heere Krrristis, wat&rsquo;s d&agrave;t?</p>
<p>Heel veel anders viel er dan ook by die malle gelegenheid niet te
vragen.</p>
<p>Wat het w&agrave;s?</p>
<p>W&egrave;l... &rsquo;n brokstuk uit het &ldquo;<i>Register der
Handelingen en Besluiten</i>&rdquo; van Fancy. Ze hield zich bezig met
het verevenen van kansrekening, en de lezer wordt uitgenoodigd, als by
&rsquo;n vuurwerk, te blazen:
<i>h&egrave;...&egrave;...&egrave;!</i></p>
<div class="footnotes">
<hr class="fnsep">
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e2155" href="#xd19e2155src" name="xd19e2155">1</a></span> Idee
1149 besluit M. met de overweging, dat <i>de massa</i> noch goed noch
slecht is.</p>
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e2370" href="#xd19e2370src" name="xd19e2370">2</a></span> =
schennis van de menschelyke waardigheid.</p>
</div>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p>De leer der doeleinden duidelyk gemaakt door &rsquo;t achterste-voor
zetten van omdatten en opdatten. Hossen! Arme, arme, arme, <i>Laps!</i>
Mysterieus standbeeld in de &ldquo;<i>Gekroonde Jeneverbes.</i>&rdquo;
Republikeinen in konflikt met de Keizersgracht. <i>Wouter</i> krygt
&rsquo;n zusje.</p>
</div>
<p>Fancy is groot, en wy beginnen haar eenigszins te begrypen. Dit
heeft ze op sommige andere godheden voor, want onbegrepen grootheid
baat niet veel, en kon eigenlyk zonder schade gemist worden.</p>
<p>Ja, ze was groot, en ... praktisch!</p>
<p>O, verrukkelyke teleologie van den romanschryver ... juffrouw Laps
mocht haar &ldquo;sinnigheid&rdquo; niet krygen!</p>
<p>En d&aacute;&aacute;rom was &rsquo;t zoo warm, dien dag! En
d&aacute;&aacute;rom had ze haar venster moeten opschuiven, wat anders
&rsquo;n fatsoenlyk nederlandsch mensch&mdash;liever
stikken!&mdash;niet doet. D&aacute;&aacute;rom bleef de hardzeilery
<span class="pagenum">[<a id="pb47" href="#pb47" name=
"pb47">47</a>]</span>in den steek! D&aacute;&aacute;rom verveelde zich
Prinses Erika! D&aacute;&aacute;rom beging ze weldadighedens tot
tydverdryf! D&aacute;&aacute;rom kreeg ze lust in baden!
D&aacute;&aacute;rom joelde al dat volk&mdash;en zy mee!&mdash;met
voetzoekers en sissers de stad in, Weesper- en Amstelstraten door, naar
de Botermarkt...</p>
<p>Want op dat plein woonde de <i>Caesarine</i> Laps die &rsquo;n
zevenklapper in &rsquo;t gezicht moest krygen juist toen ze bezig was
met haar alleraardigst <i>venit, tetigi</i>, en...
&ldquo;heere-krrristis wat is dat?&rdquo;</p>
<p>Wat dit is, juffrouw Laps? W&egrave;l, &rsquo;t is fantastische
doeleindenleer. Al die koningen, prinsen, prinsessen&mdash;en zelfs de
Paltsgravin met haar puistjes, <i>joujou</i> en hooge
geboorte&mdash;zyn op dien warmen dag door &rsquo;n hooger Wezen in de
stad gezonden om u in de wielen te ryden. Het is uw plicht dit te
gelooven... o, geloofster!</p>
<p>Ze geloofde het niet! En ze k&ograve;n het niet gelooven, want ze
wist er nog minder van, dan van al de andere dingen die ze voorgaf
zonder bezwaar te slikken. Het onweer op Sina&iuml; was door den
&ldquo;Heer&rdquo; beschikt om de Joden aan &rsquo;n behoorlyke
reglement van policie te helpen, maar die nydige zevenklapper...</p>
<p>Ze vloog naar &rsquo;t venster. Wouter ook. Er bleek nu dat de
bedoeling van den haar en hem onbekenden artillerist niet boos geweest
was, want niemand lette op de nieuwe toeschouwers. Bovendien, ook
andere vensters raakten gaandeweg open en bezet, waardoor de aandacht
van &rsquo;t straatpubliek verdeeld werd. Er bleek uit niets dat men
zich om juffrouw Laps of haar gast meer bekommerde dan om elk ander die
toekeek. Zonder erg werd er rechts en links gebombardeerd, en onze
beide heldjes konden in alle kalmte waarnemen wat er op de straat
voorviel. Juffrouw Laps kwam de zeer gewenschte vergetenheid nog
te-hulp, door &rsquo;t licht uitteblazen&mdash;&rsquo;n voorzorg die
door den overigens zoo byzonder intelligenten zevenklapper schandelyk
verzuimd was&mdash;en Wouter vermaakte zich kinderlyk by &rsquo;t
aanzien van de pret. Hy vergat z&rsquo;n buurvrouw en haar opdringende
vriendelykheid, om naar &rsquo;t gewoel der menigte te kyken. Het
meedeelen van de hieruit voortvloeiende opmerkingen werkte op hem
ontnuchterend, en ook zy vond er onwillekeurig aanleiding in om zich
wat eenvoudiger voortedoen dan ze gewoon was. Ze praatte ditmaal zonder
&ldquo;Heer&rdquo; en liet de &ldquo;genade&rdquo; wat rusten. Zelfs
scheen ze&mdash;voor &rsquo;n oogenblikje maar, denk ik&mdash;haar
plannetjen optegeven. De nacht was nog lang, dacht ze
misschien.<a class="noteref" id="xd19e2523src" href="#xd19e2523" name=
"xd19e2523src">1</a></p>
<p>&mdash;Gut, hoe gek toch, dat al die menschen daar zoo heen-en-weer
dringen, zonder zelf te weten waarom, zeide hy.</p>
<p>&mdash;Och, ze hebben plezier in &rsquo;t zingen en joelen, en in de
voetzoekers ... kyk, daar vliegt er weer een, paf!</p>
<p>Klik-klik! antwoordde hierop &rsquo;n zevenklapper die z&rsquo;n
domicilie koos tusschen &rsquo;n troep meisjes. Het gezelschap vloog
met vermakelyken schrik uit elkaar. Wel zeker, voor wat anders waren
die meiskes daar? <span class="pagenum">[<a id="pb48" href="#pb48"
name="pb48">48</a>]</span></p>
<p>&mdash;Al dat volk is dronken, zei juffrouw Laps, en ik wou dat ze
naar-huis gingen. Ik begin slaap te krygen... &rsquo;t is twee uur in
den nacht, weetje!</p>
<p>&mdash;Och, nog &rsquo;n oogenblikje! verzocht Wouter. Ik heb geen
slaap. Volstrekt niet! heusch niet!</p>
<p>Hy begon weer angstig te worden voor haar vriendschap, en hoopte
onwillekeurig dat uitstel hem de bondgenootschap van &rsquo;t
onverwachte brengen zou.</p>
<p>&mdash;Ik ben maar zoo bang, m&rsquo;n lieveling, dat je kou vat aan
&rsquo;t venster. D&agrave;t is het maar! Want de nachtlucht, zieje, na
zoo&rsquo;n heeten dag...</p>
<p>Volgt: al de bekende burgerlu&icirc;s-praatjes over nachtlucht,
verkoudheid, rhumatiek en subietelyk doodgaan. Ze hadden nu evenwel dit
goede gevolg, dat Wouter z&rsquo;n jasje weer aankreeg, &rsquo;n
verbetering van pozitie die hem straks zou te-pas komen. O, die
voorzienige Fancy!</p>
<p>&mdash;En zet ook je petjen op, m&rsquo;n beste jongen. Ik wou voor
alle wereldsch goed niet, dat de nachtlucht je-n-in &rsquo;t hoofd
sloeg, want... dat doet-i soms. Kyk, daar vliegt er weer een!</p>
<div class="lgouter" lang="fr">
<p class="line xd19e2547">&ldquo;Amour &agrave; la plus belle,</p>
<p class="line">Honneur au plus vaillant...</p>
</div>
<p>&mdash;Waarom zingen ze niet liever hollandsch! Wat hebben wy aan
dat vreemde geseur? Begryp <i>jy</i> er wat van?</p>
<p>Wouter wist iets van de historie, en vertelde wat-i kon van den
&ldquo;schoonen Dunois&rdquo; die zoo byzonder veel Saraceenen
doodsloeg, en ter belooning trouwen mocht met de dochter van:
&ldquo;<i lang="fr">le comte son seigneur</i>!&rdquo; Dat was toch
plezierig in ouden tyd! Maar hoe beloonde men de ridders die al eenmaal
beloond waren? En kregen ze in die dagen nog ander traktement dan
&rsquo;n bruid? En hoe maakten &rsquo;t de <i>seigneurs</i> die geen
dochter te begeven hadden? Welke seigneursdochter moest genoegen nemen
met &rsquo;n ridder die maar &rsquo;t meest Saraceenen had
doodgeslagen, op &eacute;&eacute;n na?</p>
<p>Wat al moeielyke vragen!</p>
<p>Juist begon hy z&rsquo;n gastvrouw om wat inlichting over dit alles
te verzoeken, toen beider aandacht werd getrokken door zeker roepen,
schreeuwen en schelden dat van andere stemming getuigde dan de
in-eensmeltende geluiden van &rsquo;t gejoel. Er was
&ldquo;ruzie.&rdquo; In een der groepen werd niet meer gehost, maar
gevochten. Men verstond duidelyk de by zulke gelegenheden gebruikelyke
vloeken en verwenschingen.</p>
<p>Een verwarde kluw menschen, dichter op-elkaar gepakt dan de
overigen, schoof en seulde heen-en-weer al naarmate een der beide
partyen aan de winnende hand was. Vreedzame hossers golfden zingend
voorby de plek waar gevochten werd. De deelnemers aan den stryd werden
van liever-lede ter-zy gedrongen, en wel in de richting van een der
vele kroegen die de buurt zoo aantrekkelyk maakten voor &rsquo;n
publiek dat z&rsquo;n verdriet over de mislukking der hardzeilery wou
verzetten. <span class="pagenum">[<a id="pb49" href="#pb49" name=
"pb49">49</a>]</span></p>
<p>De twistenden, zelf gedrongen, drongen op hun beurt anderen. Men
hoorde hier-en-daar gillen en om hulp roepen. De nooit ontbrekende
zwangere vrouwen, en moeders met zuigelingen lieten haar angst niet
onbetuigd.</p>
<p>Het gedrang werd nu byzonder sterk in zekeren hoek, waar drie
stroomen dood-liepen en &rsquo;n vreeselyke botsing te-weeg brachten.
Daar namelyk lag &rsquo;n zeer populaire herberg, die &rsquo;t doelwit
scheen van &rsquo;n hossende volksverhuizing uit de Amstelstraat. De
tweede stroom vloeide uit de Utrechtsche straat op dezelfde kroeg toe.
En de sterkste persing ging uit van den vechtenden troep die, op-zy
geschoven door voorbytrekkende benden, almede in dezelfde engte
gedreven werd.</p>
<p>By ondervinding van zeer jongen datum wist Wouter wat het beteekende
zich in zoo&rsquo;n gedrang te bevinden. Wie op den grond raakte, werd
vertreden. Wel was de kans hierop zoo byzonder gevaarlyk niet in de
kern der samenpakking&mdash;&rsquo;t vallen was onmogelyk&mdash;maar
des te grooter aan den rand, waar kelders en holen zich gapend gereed
toonden alles inteslikken, wat hun in de kaken werd gedrongen.
D&aacute;&aacute;r kon men hals en beenen breken of liggend vertrapt
worden, in &rsquo;t midden slechts staande gesmoord. O zeker, die
opstopping naby de herberg was gevaarlyker nog dan die van den vorigen
avend in de Kalverstraat! Bovendien, daar was maar drukte, er werd niet
gevochten. En hier ...</p>
<p>&mdash;Krrristenzielen, riep juffrouw Laps, ik word er puur akelig
van!</p>
<p>Dit scheen ook met Wouter &rsquo;t geval. Op-eens greep hy haar arm,
en meende iets te zien, dat... iemand, die...</p>
<p>&mdash;Heel goed, m&rsquo;n jongen, houd jy me maar vast! &rsquo;t
Is daar, zoo zondig als ik hier sta&mdash;&rsquo;t eedsformulier was
zoo gek niet&mdash;&rsquo;t is daar moord en doodslag in dien hoek!</p>
<p>Wouter sprak niet. Ook had-i geen besef zich te verzetten tegen de
overweldiging van z&rsquo;n ... verleidster, of hoe moet het heeten?
&rsquo;t Scheen nu wel of Afrika voor &rsquo;t caesarinnetjen
openlag...</p>
<p>&mdash;Is &rsquo;t niet of ze dol zyn? Houd jy je maar goed aan me
vast, en denk maar dat ik jouw eigen Kristien ben, heelemaal van
jou!</p>
<p>Och, hy had juist wat anders te denken gekregen dan aan z&rsquo;n
&ldquo;eigen Kristien!&rdquo; Juffrouw Laps was eenige graden minder
gelukkig dan ze zich verbeeldde. Ze streelde hem, en hy liet haar
begaan, o ja, maar toch...</p>
<p>&mdash;Wees jy maar gerust ... och, lieve jesis, &rsquo;t kind is er
zoo ontsteld van! Aan jou zullen ze niet raken zoolang je hier bent ...
by <i>my</i>, weetje!</p>
<p>Hy kneep haar boven z&rsquo;n kracht in den arm, en geen ander blyk
van leven gevende, stond-i overigens als versteend. En altyd die
&eacute;&eacute;ne onverzettelyke blik, dat schynbaar wezenloos staren
op &eacute;&eacute;n punt...</p>
<p>&mdash;Trek &rsquo;t je niet zoo aan, m&rsquo;n lieveling! Maar...
akelig <i>is</i> &rsquo;t! Zie je daar die meid wel, met &rsquo;r
noordhollandsche kap? Ik wou niet graag in &rsquo;r plaats wezen! En
jy? <span class="pagenum">[<a id="pb50" href="#pb50" name=
"pb50">50</a>]</span></p>
<p>&mdash;Zy is het ... Femke! O God, o God, het is Femke!</p>
<p>En, Laps van zich afslingerend, die hem weerhouden wilde, vloog hy
de trap af, en stond weinig oogenblikken daarna in den diksten drom
vlak voor de herberg.</p>
<p>Hoe hy zoo spoedig d&aacute;&aacute;r kw&agrave;m? Ei? En Fancy dan,
zyn ... <i>fancy</i>?</p>
<p>Had ze niet ook gezorgd dat-i by-tyds z&rsquo;n jasjen aanhad? Wat
&rsquo;n gekke historie immers, als-i dat had achtergelaten by juffrouw
Laps! Hoe zoud-i zoo&rsquo;n onhuishoudelykheid hebben verantwoord by
z&rsquo;n moeder?</p>
<p>De zaak is dat-i lichaamskracht borgend van z&rsquo;n
gemoed&mdash;en was <i>zy</i> dit niet?&mdash;zich als &rsquo;n razende
door de menigte wist heenteslaan.</p>
<p>Maar de plek bereikende die hy bereiken wilde, zag-i Femke niet! Wel
den man met den bonten muts en &rsquo;t schippersbuis, die hem vanboven
gezien had toegeschenen haar begeleider te wezen. Althans hy meende
bemerkt te hebben dat ze met <i>dien</i> man gearmd uit de Amstelstraat
gekomen was. En dit was ook zoo, maar:</p>
<p>&mdash;Is hier geen meisje met &rsquo;n noordhollandsche kap? vroeg
hy zoo duidelyk de vreeselyke drukte toeliet.</p>
<p>De man, stuwend, vechtend, stompend tegen iedereen&mdash;dit deed
&ldquo;iedereen&rdquo; ook, en Wouter moest wel meedoen: &rsquo;t was
&rsquo;n gezelschap Ka&iuml;ns op groote schaal!&mdash;de man kon niet
antwoorden. Maar Wouter bemerkte dat-i zich moeite gaf de herberg te
bereiken, en maakte hieruit op dat z&rsquo;n dame daarin gevlucht, of
althans, met of tegen haar wil dan, daar binnengestuwd was.</p>
<p>Hy raadde juist. En, zich niet meer bekommerende om de slagen en
stompen die hy ontving, deelde hy daarvan juist genoeg uit om weldra
&rsquo;t jeneverzaaltje te bereiken, waar de volte wel niet minder was
dan buiten, maar er werd niet gevochten. Dit was iets!</p>
<p>Ziedaar, lezer, &rsquo;t waar en onvervalscht relaas van de oorzaken
die Wouter heel in &rsquo;t begin van z&rsquo;n loopbaan maakten tot
&rsquo;n kroeg- en koffihuislooper. Gister in
&ldquo;<i>Polen</i>&rdquo;, heden in &ldquo;<i>de gekroonde
Jeneverbes</i>&rdquo;... daar gesmeten, hier vechtend, in beiden door
&rsquo;t een-of-ander geperst... &rsquo;t is te veel!</p>
<p>Maar hy w&agrave;s er nu eenmaal, en keek rond naar Femke.</p>
<p>Hy meende haar te ontdekken heel achter in &rsquo;t niet groote
vertrek, op &rsquo;n tafeltje dat in &rsquo;n hoek stond. Zwygend, met
styftoegeknepen lippen, de armen over elkaar geslagen, en met iets als
uittarting in haar trekken, zag &rsquo;t meisjen op de menigte neer. De
kant van haar kap hing haar aan flarden in den nek&mdash;zy, zoo net
altyd!&mdash;en, erger nog, Wouter meende te bespeuren dat haar gezicht
bebloed was, het lieve, lieve, lieve gezicht van Femke!</p>
<p>Uitgeput, had-i de kracht niet meer, tot haar te gaan. En dit
behoefde ook niet. Ze stond daar ongemoeid en veilig op haar tafeltje.
Hy riep, maar ze hoorde niet.</p>
<p>Met onderzoekende scherpte liet ze haar blikken dwalen over de
aanwezenden. Toen haar oog dat van Wouter ontmoette, kromp hy in-een:
ze wilde hem niet kennen! <span class="pagenum">[<a id="pb51" href=
"#pb51" name="pb51">51</a>]</span></p>
<p>&mdash;O God, o God, ze veracht me, snikte hy. D&agrave;t heb ik
verdiend voor m&rsquo;n lafheid by de Holsma&rsquo;s!</p>
<p>&mdash;Jongetje, gehuild wordt hier niet, zei de waardin. Als je
huilen wilt, ga dan na je moeder!</p>
<p>Makkelyker gezegd dan gedaan. Wouter kon in die volte geen voet
verzetten. De aandrang by &rsquo;t buvet waar-i stond, klemde hem tegen
de jenever-toonbank. Het gelukte hem niet eens, Femke gedurig in
&rsquo;t oog te houden, schoon ze boven allen bleef uitsteken. Tranen
van wrevel en smart vloeiden hem over de wangen.</p>
<p>&mdash;Wat doe ie dan in de drukte, zei &rsquo;t jeneverwyf, as je
d&rsquo;r niet tegen ken? Heb je je bezeerd? Grienen wordt hier niet
getapt. Zet &rsquo;r &rsquo;n borrel op, jongen, of ga heen!</p>
<p>Lust of niet, hy had heel graag &rsquo;n &ldquo;borrel&rdquo;
besteld om z&rsquo;n plaats te betalen. Maar&mdash;&ldquo;daar-i thuis
altyd alles kreeg wat-i noodig had&rdquo;&mdash;hy bezat geen duit, en
liep nu gevaar de deur te worden uitgeworpen wegens overmaat van
matigheid. Doch ook dit kon niet, want de persing aan de deur bleef nog
altyd even groot. Bovendien werd de aandacht der waardin afgeleid door
de drukte van &rsquo;t gevecht, dat al nader en nader kwam, en weldra
dreigde de kroeg te kiezen tot &ldquo;operatie-bazis&rdquo; zooals dit
in &rsquo;t <i>jargon</i> der krygskunde genoemd wordt. De ware reden
was dat elk der strydenden in &rsquo;t byzonder zich aan de slagen van
z&rsquo;n tegenparty wou onttrekken door in de kroeg te vluchten. De
meeste &ldquo;krygskundige evolutien&rdquo; hebben van ouds-her geen
anderen grond.</p>
<p>Nog altyd stond het meisje met gekruiste armen op die tafel. En nog
altyd lag er dat spottende op haar gelaat; alsof ze zeggen wilde: wie
durft?</p>
<p>Maar hierop sloeg Wouter geen acht, of liever hy zag daarin niets
dan &rsquo;n verwyt aan h&egrave;m. Femke wilde hem niet kennen. Meer
of iets anders voelde hy niet!</p>
<p>Och, hoe gaarne had hy in &rsquo;t bywezen van al die menschen de
zolen van haar schoeisel gekust, om iets te verdienen van de
vergiffenis, waarop-i wel geen aanspraak had&mdash;naar-i
meende&mdash;maar zonder welke hy niet leven kon!&mdash;</p>
<p>&mdash;Femke! riep hy, als &rsquo;t roepen heeten mocht, want het
geschiedde zoo zacht dat z&rsquo;n stem onmogelyk tot het meisje kon
doordringen. Immers, er mocht eens blyken dat ze hem niet wilde hooren
ook, zy die zoo... wreed&mdash;nu ja, maar rechtvaardig toch&mdash;had
blyk gegeven van haar tegenzin om hem te zien! Hy durfde de proef niet
nemen, en nogeens riep hy, maar &rsquo;t was weer fluisterend:</p>
<p>&mdash;Femke! Femke!</p>
<p>Daar vertoonde zich de man met den bonten muts en &rsquo;t
schippersbuis aan de deur. Hoewel-i aanvankelyk niet behoorde tot de
strydvoerende mogendheden, bleek er toch uit den gehavenden toestand
van z&rsquo;n kleeren, dat-i ruimschoots gedeeld had in de bekende
voorrechten der neutraliteit: hy was geranseld door beide partyen
tegelyk.</p>
<p>Of ook hy tot eigen lyfsbehoud zich trachtte te bergen in de
<span class="pagenum">[<a id="pb52" href="#pb52" name=
"pb52">52</a>]</span>kroeg, dan wel of-i zich zedelyk verplicht achtte,
z&rsquo;n dame die v&oacute;&oacute;r hem dat heiligdom bereikt had,
niet in den steek te laten, was Wouter niet duidelyk. Er bestond
&rsquo;n <i>tertium</i> dat hy niet raden kon, maar dat volkomen bekend
is aan den alwetenden schryver die zich bereid verklaart straks den
lezer deelgenoot te maken van &rsquo;t geheim.</p>
<p>Hoe dit zy, de man wilde volstrekt binnen wezen, en verwaarloosde
zelfs &rsquo;t verevenen van de hem toegebrachte stooten en stompen, om
zich vastteklemmen aan den deurpost. Twee, driemaal werd-i van
z&rsquo;n steunpunt afgerukt, want waar velen &rsquo;t zelfde begeeren,
is &rsquo;t verkrygen moeielyk. Toch bleek zyn wil sterker dan die van
de anderen, omdat zy slechts betrekkelyke veiligheid zochten&mdash;en
jenever misschien&mdash;terwyl hy werd aangespoord door... nu ja,
&rsquo;t nog altyd onbekende <i>tertium</i>.</p>
<p>Wouter hoopte hartelyk dat de man slagen mocht. Dan immers, dacht-i,
zou Femke niet zoo geheel alleen staan temidden van dien razenden
troep. Want... hy, hyzelf, wat kon-i doen? En al ware hy sterker
geweest, wat hielp het: zy verachtte hem! Zou ze hem niet wegschoppen,
zooals ze daar straks den dronken kwajongen gedaan had, die de hand
durfde slaan aan haar vries-bont voorschoot?</p>
<p>Op &rsquo;n oogenblik dat de schippersgezel zich weer vertoonde voor
de geopende deurruimte, scheen het meisje haar redder in &rsquo;t oog
te krygen. Als om den man moed intespreken, knikte ze hem vriendelyk
toe, Misschien ook wilde ze hem dank-zeggen voor z&rsquo;n pogingen om
tot haar doortedringen. Ook kon haar lachje worden opgevat als &rsquo;n
verzekering dat ze ongedeerd was, en niet bevreesd. Inderdaad, ze stond
daar als &rsquo;n godin der kalmte, of althans als &rsquo;n standbeeld
dat vastberadenheid kon voorstellen. Die gekruiste armen getuigden van
de meening dat er geen byzondere behoefte was aan voorbereiding tot het
uitdeelen van den oorveeg dien haar saamgeknepen lippen beloofden aan
ieder die haar te na mocht komen.</p>
<p>En die glimlach! Over Wouter&rsquo;s hoofd heen had de wreedaard
z&rsquo;n weg genomen naar de deur, en daar den gelukkigen schipper
bereikt. Want de man knikte terug...</p>
<p>&mdash;<i>Hy</i> heeft haar zeker nooit verloochend, dacht ons
Petrusje. &rsquo;t Is toch wel wezenlyk waar, dat God rechtvaardig is
en alle zonden straft.</p>
<p>Op dit oogenblik kreeg &rsquo;t wyf dat de kroeg hield, den
worstelenden schipper in &rsquo;t oog. Er bleek dat-i &rsquo;n goede
bekende was, want ze schreeuwde van achter de toonbank:</p>
<p>&mdash;Zoo Klaas, ben jy daar ook? Geen wind, h&egrave;?</p>
<p>En met huisheerlyk gezag gebood zy, hem binnen te laten. Toen men
niet spoedig genoeg gehoorzaamde, waagde zy zich &rsquo;n paar stappen
buiten haar cel, smeet eenige struikelblokken op-zy, en maakte plaats
voor... Klaas Verlaan, den Amstelhavenknecht, die nu niet ver van
Wouter, in de nabyheid van &rsquo;t buvet te staan kwam.</p>
<p>&mdash;Nou, man, ze hebben je mooi beet gehad! <span class=
"pagenum">[<a id="pb53" href="#pb53" name="pb53">53</a>]</span></p>
<p>&rsquo;t Was de waarheid! Wel mocht onze brakwater-filozoof zeggen
dat niemand zeker van z&rsquo;n dag is voor bedtyd! Dit had ook Wouter
ondervonden, en niet minder zy die daar nog altyd op haar tafeltjen in
den hoek geblokkeerd stond.</p>
<p>&mdash;Hebje-n-&rsquo;n goeien dag gehad, vroeg &rsquo;t wyf. Met de
zeilery was &rsquo;t miesserabel, h&egrave;?</p>
<p>Klaas lei den vinger op den mond, en scheen haar iets te willen
toefluisteren dat de omstanders niet hooren mochten, iets zeer
byzonders.</p>
<p>&mdash;&rsquo;n Glas klare?</p>
<p>Dit voorstel kon eigenlyk niet dan met verkrachting van alle gezonde
systeembegrippen gerangschikt worden in de klasse der zeer byzondere.
&rsquo;t Wyf had dan ook terdeeg misgeraden, en was niet gelukkiger
toen ze &rsquo;t onderzoek naar Verlaan&rsquo;s wenschen
voortzette:</p>
<p>&mdash;Skille?</p>
<p>Ook niet!</p>
<p>&mdash;Rooie dan?</p>
<p>Klaas scheen dien nacht byzonder kieskeurig in &rsquo;t bepalen van
de soort der verversching die hy noodig had. Gedurig schudde hy
&rsquo;t hoofd, en deed moeite om met de waardin in vertrouwelyker
gesprek te komen dan de drukte toeliet.</p>
<p>&ldquo;<i>Amour &agrave; la plus belle!</i>&rdquo; galmde het buiten
de deur, en eenige heesche keelen binnen de kroeg trachtten
meetezingen.</p>
<p>&mdash;Weg met die moffeliedjes! schreeuwde een der gasten. We
benne-n-ommers hier allemaal Hollanders onder mekaar!</p>
<p>&ldquo;<i>Wel ja, we benne Hollanders...</i></p>
<p>&ldquo;<i>En al is ons Prinssie...</i></p>
<p>&ldquo;<i>Sjt!</i>&rdquo;</p>
<p>&mdash;<i>Ik</i> verkies nu te zingen: <i>al is ons Prinssie</i>! En
wie niet mee-doet...</p>
<p>De prinsman sloeg op z&rsquo;n vry ongekleede borst.
Z&oacute;&oacute;, denk ik, zoud-i ieder slaan die niet meezong:
&ldquo;<i>al is ons prinssie</i>.&rdquo;</p>
<p>Misschien volgens de theorie van &rsquo;t onbewuste
meegaan&mdash;Wouter maakte weer bespiegelingen over
&ldquo;massa&rdquo;&mdash;de meerderheid werd op eenmaal hollands- en
zelfs prinsgezind. Met het verschil tusschen patriottery en keezigheid,
nam men &rsquo;t nu zoo nauw niet. Hoofdzaak scheen dat men zich op
eenmaal Hollander voelde, of goedvond zich zoo aantestellen. Het
&ldquo;<i>Prinssie</i>&rdquo; liep behoorlyk van stapel. Een der gasten
ging verder, en stelde &rsquo;n soort van toost in, op de zeer
vervroegde en buitengewoon langdurige ongelukzaligheid van &ldquo;al
die fransche flikkers!&rdquo; Met andere woorden, hy wenschte ze zonder
uitstel de bekende &ldquo;eeuwige verdommenis&rdquo; toe.</p>
<p>&ldquo;<i>Hoerah!</i>&rdquo;</p>
<p>&mdash;Ja, zieje, toen we nog Hollanders waren ...</p>
<p>&ldquo;<i>Ja, toen we nog Hollanders waren!</i>&rdquo;</p>
<p>&mdash;En onder de Republiek ...</p>
<p>&ldquo;<i>Leve de Republiek!</i>&rdquo; <span class=
"pagenum">[<a id="pb54" href="#pb54" name="pb54">54</a>]</span></p>
<p>&mdash;<i>Toen</i> had je-n-&rsquo;ns &rsquo;n hardzeilery moeten
zien! Maar nou!</p>
<p>&ldquo;<i>Al is ons Prinssie!</i>&rdquo; en: &ldquo;<i>Leve de
Republiek!</i>&rdquo;</p>
<p>&mdash;Onder de Republiek waren alle menschen gelyk!</p>
<p>&ldquo;<i>Allemaal gelyk!</i>&rdquo;</p>
<p>&mdash;Zoo&rsquo;n koning, zoo&rsquo;n prins, al die tirannen...</p>
<p>&ldquo;<i>Weg met die tirannen!</i>&rdquo;</p>
<p>&mdash;Ze benne geen haar beter als wy!</p>
<p>&ldquo;<i>Dat&rsquo;s waar! Ze benne geen haar beter!</i>&rdquo;</p>
<p>&mdash;En ze zuigen &rsquo;t arme Volk uit!</p>
<p>&ldquo;<i>Ja<span class="corr" id="xd19e2829" title=
"Bron: .">,</span> ze zuigen &rsquo;t Volk uit!</i>&rdquo;</p>
<p>&mdash;En weetje waarom? Omdat jelu&icirc;&mdash;om nou &rsquo;reis
de gulle waarheid te zeggen&mdash;allemaal lamme... enz. bent!</p>
<p>&ldquo;<i>Ja, ze benne-n-allemaal lamme</i>... enz.<span class=
"corr" id="xd19e2840" title="Niet in bron">&rdquo;</span></p>
<p>&mdash;Jelui buigt je nek onder &rsquo;t juk...</p>
<p>&ldquo;<i>Juist! &ldquo;Ze&rdquo; buigen den nek onder &rsquo;t
juk!</i>&rdquo;</p>
<p>&mdash;Als &rsquo;r &rsquo;n koning komt, of &rsquo;n keizer, of
&rsquo;n prins, dan slaat de-n-angst jelui in de buik als
seneblade!&rdquo;</p>
<p>&ldquo;<i>Ja, de-n-angst slaat ze-n-in de buik as
seneblade!</i>&rdquo;</p>
<p>&mdash;En, als jelui kerels was...</p>
<p>&ldquo;<i>Precies, as &ldquo;ze&rdquo; kerels wasse</i>...</p>
<p>&mdash;Dan zou jelui...</p>
<p>&ldquo;<i>Ja, dan zouwen &ldquo;ze&rdquo;</i>...</p>
<p>&mdash;&rsquo;n Mensch is vry gebore...</p>
<p>&ldquo;<i>We benne vry gebore!</i>&rdquo;</p>
<p>&mdash;En &rsquo;t hollandsch hart... w&agrave;t zeg je daar, vrouw
Gooremest? W&agrave;t? &rsquo;n dochter van... m&rsquo;nheer...</p>
<p>Een allervreeselykst woord scheen den volksredenaar op de lippen te
besterven. Hy werd bleek.</p>
<p>&mdash;&rsquo;n Dochter van... m&rsquo;nheer...</p>
<p>&mdash;Wel zeker! Vraag jy &rsquo;t maar aan Verlaan.</p>
<p>De ontstelde jenever-Gracchus wendde zich vragend tot den schipper.
Deze knikte toestemmend.</p>
<p>&mdash;Is &rsquo;t waarachtig waar, Klaas? Wis en waarachtig? En
waarom heeft ze zich dan zoo... angekleed als &rsquo;n gemeene
meid?</p>
<p>&mdash;Och, &rsquo;t benne de spulle van m&rsquo;n dochter Geert,
zieje. &rsquo;t Is &rsquo;n rykelu&icirc;s grap...</p>
<p>&mdash;Ah! Jongens... er uit, er uit! Moeder Gooremest wil slapen,
&rsquo;n Mensch is niet van steen of yzer. Er uit, allemaal!</p>
<p>&ldquo;<i>Weg met de tirannen!</i>&rdquo; &ldquo;<i>&rsquo;n Mensch
is vry geboren!</i>&rdquo; &ldquo;<i>Alle menschen zyn
gelyk!</i>&rdquo; &ldquo;<i>Het hollandsch hart</i><span class="corr"
id="xd19e2909" title="Niet in bron">&rdquo;</span>... enz.</p>
<p>&mdash;Sjt! Er uit, zeg ik je, er uit! Die... jongejuffrouw...</p>
<p>&ldquo;<i>W&agrave;t? Die meid? Wat zou ze?</i>&rdquo;</p>
<p>&ldquo;Sjt! Ze is de dochter van&mdash;maar mondje toe,
hoorje!&mdash;van... m&rsquo;nheer&mdash;ja, hoe donder is &rsquo;t
mogelyk, niet waar?&mdash;de dochter van m&rsquo;nheer...
Kopperlith!<span class="corr" id="xd19e2921" title=
"Niet in bron">&rdquo;</span></p>
<p>&ldquo;<i>Op...de...kei...zers...gracht? Man, wat zeg je? Van
m&rsquo;nheer... Kop...per...lith? Op de kei...
zersgracht?</i><span class="corr" id="xd19e2928" title=
"Niet in bron">&rdquo;</span></p>
<p>&mdash;Ja, wis en bliksems! Er uit! Er uit! <span class=
"pagenum">[<a id="pb55" href="#pb55" name="pb55">55</a>]</span></p>
<p>&ldquo;<i>Z&rsquo;n... eigen dochter?</i>&rdquo;</p>
<p>Alsof &rsquo;n behuwd-hoedanigheid de zaak minder verpletterend
gemaakt had!</p>
<p>&mdash;Z&rsquo;n bloed-eigen dochter, zeg ik je! Maar... mondje toe,
dit begryp jelui! Er uit, er uit!</p>
<p>De hollandsche harten, onbuigzame republikeinen, onkreukbare
karakters, vrygeboren menschen met nooit gebogen nekken ... slopen als
geranselde honden de kroeg uit.</p>
<p>De uitvinding om z&rsquo;n beschermeling te verheffen tot &rsquo;n
bewoonster van de <i>Keizersgracht</i>, bracht Klaas Verlaan meer
&ldquo;moffedukaten&rdquo; op, dan-i liefst aan z&rsquo;n kleinkinderen
verantwoordde. En tevens komt ze den lezer te-hulp by &rsquo;t zoeken
naar zeker <i>tertium</i>, naar de oorzaak die den Amstelhavenknecht
zoo koppig maakte in &rsquo;t bestormen van die kroeg.</p>
<p>Wouter begreep minder van de zaak dan ieder ander, juist omdat hy in
den waan verkeerde zooveel meer dan anderen te weten van &rsquo;t
meisje dat daar op tafel stond. Toen-i den... gladgeschuurden duit zag,
dien Verlaan in de hand der kroeghoudster gedrukt had, en later
&rsquo;n dergelyke manoeuvre met den Republikein...</p>
<p>Kopperlith? Kopperlith? Op de Keizersgracht? Femke op de
Keizersgracht? Maar juist by dien hoogen heer Kopperlith immers zou hy
overmorgen...</p>
<p>Z&rsquo;n hoofd dreigde te bersten. Als-i op d&agrave;t
oogenblik...</p>
<p>Neen, denken kon-i niet. Misschien bleef hem nog eenig besef dat
hyzelf Woutertje Pieterse was, maar heel zeker is &rsquo;t niet. Voor-i
hieromtrent tot &rsquo;n onherroepelyk eindbesluit was gekomen, werd hy
in &eacute;&eacute;n greep met &rsquo;n paar anderen de deur
uitgeworpen door Klaas Verlaan en den hollandschen Republikein.</p>
<p>Wel zeker! Hy was niet beter dan andere stervelingen, en moest dus
plaats-maken voor de &ldquo;bloed-eigen&rdquo; dochter van
m&rsquo;nheer Kopperlith op de Keizersgracht.</p>
<p>De volte op straat was zeer gedund. Wouter bleef in de buurt van de
herberg die hem tot &rsquo;n tempel was geworden, om te zien waar
z&rsquo;n godinnetje belanden zou. De braking was aan &rsquo;t bedaren.
Nog altyd evenwel werd er van-tyd tot-tyd iemand buiten de deur gezet
die, belust op de vreemdheid van &rsquo;t geval, nog zoo graag &rsquo;n
beetje had willen blyven om &rsquo;t wonder te zien. Men krygt niet
elken dag &rsquo;n &ldquo;bloed-eigen&rdquo; dochter van m&rsquo;nheer
Kopperlith te aanschouwen.</p>
<p>Sommigen dan wilden zich aansluiten by &rsquo;t driemanschap
Verlaan, Republikein &amp; Gooremest, om mee-opgenomen te worden in
aanspraak op de baten der veelbelovende ruwaardy. Maar ons trium-viraat
voelde zich sterk genoeg, en vond geen reden om &rsquo;t aantal
deelhebbers in de vermoedelyke vruchten van den arbeid, grooter te
maken dan noodig was. Menigeen die mee-schreeuwde: &ldquo;er uit! er
uit!&rdquo; ontving zelf &rsquo;n handtastelyke vermaning om &rsquo;t
voorbeeld by de les te voegen.</p>
<p>Eindelyk hield het uitwerpen van overbodige getuigen geheel op.
Juist toen Wouter zich verstouten wilde om door &rsquo;n spleet te
gluren <span class="pagenum">[<a id="pb56" href="#pb56" name=
"pb56">56</a>]</span>van de gordyn aan de glasdeur, werd deze geopend,
en de Republikein trad er uit. Hy hoorde hoe Verlaan hem nariep:</p>
<p>&mdash;D&aacute;&aacute;r ergens op &rsquo;n hoek in de
Paardenstraat, weetje! Kyk nu maar eens niet op &rsquo;n daaldertje...
en klop ze maar flink op, en zeg aan den sleeper ...</p>
<p>Het woord: &ldquo;sleeper&rdquo;&mdash;een nu verouderd
amsterdamismus voor wagenverhuurder of huurkoetsier&mdash;gaf Wouter
&rsquo;n licht van betwistbare helderheid. Dat de Republikein &rsquo;n
rytuig bestellen moest, was duidelyk, maar... Femke in &rsquo;n koets
of brommer? Of ... al was &rsquo;t maar in &rsquo;n sle&ecirc;...
<i>zy</i>?</p>
<p>Hy wachtte. Op bespieden van het inwendige der kroeg, was geen kans
meer. Vrouw Gooremest had de blinden gesloten. Zou er nu &rsquo;n
bruikbaar licht over deze zaak opgaan uit die Paardenstraat?</p>
<p>Na lang wachten kwam er &rsquo;n rytuig aanrollen. De Republikein
sprong er uit. De deur van de kroeg werd geopend, en Klaas Verlaan
vertoonde zich met z&rsquo;n vermeende juffer Kopperlith op den
dorpel...</p>
<p>&mdash;Femke, <i>ik</i> ben hier! riep Wouter, wild toeschietend,
<i>ik</i> ben hier! O God, o God, Femke, ga niet mee met die vreemde
mannen!</p>
<p>&mdash;Wat bliksem is er d&agrave;t nou weer voor een! schreeuwde
Verlaan, die Wouter by den kraag pakte en naar binnen trok. Wat mot jy?
Wat ben jy? Wat wil jy?</p>
<p>&mdash;Femke, ga niet mee met die vreemde mannen. <i>Ik</i> zal je
thuis brengen, ik, Wouter!</p>
<p>&mdash;Die jongen is niet wys, zei Vrouw Gooremest, laat &rsquo;m
los. Hy heeft hier al den heelen avend staan huilebalken als &rsquo;n
kalf, en geen duit verteerd. Nou d&aacute;&aacute;rom niet... ik wil
maar zeggen dat-i niet wys is.</p>
<p>Wouter trachtte de hand van &rsquo;t meisje te vatten, en bemerkte
nu dat ze allerzonderlingst was toegetakeld. Van gelaat, hoofd,
schouders en gestalte, was niets te zien. Waarschynlyk had de gastvrye
Vrouw Gooremest haar familie-mantel voor dit doel afgestaan. Men doet
zoo veel voor &rsquo;n bloed-eigen dochter van m&rsquo;nheer
Kopperlith! Toch was de edelmoedigheid van de ekonomische
jeneverprinses niet z&oacute;&oacute; ver gegaan, dat ze meer dan
&eacute;&eacute;n kaarsje had aangelaten, na &rsquo;t sluiten van de
eigenlyke nering. Dat armzalige nachtpitje had juist even genoeg licht
verspreid, om niet dezen of genen aan den misgreep bloottestellen
&rsquo;n tafel of stoel in-plaats van overtollige gasten buiten de deur
te werpen. En nu...</p>
<p>Nu vlamde het zoo zonderling, en zoo onwillig, en zoo fantastisch!
En ook zyzelf stond daar zoo vreemd! En zoo spookachtig trilden de
omtrekken van die gestalte...</p>
<p>&mdash;<i>Bist du es</i>, Erich?</p>
<p>&mdash;Femke, Femke, ik smeek je-n-om-godswil, ga niet met die
vreemde mannen mee!</p>
<p>En, zich losworstelend uit den greep van Verlaan, wierp hy zich voor
haar neder, rukte den mantel open, greep hare hand, en bedekte die met
tranen en kussen...</p>
<p>&mdash;Wat <i>ik</i> je zei, riep Vrouw Gooremest, de jongen is
stapelgek! <span class="pagenum">[<a id="pb57" href="#pb57" name=
"pb57">57</a>]</span></p>
<p>&mdash;Femke, nooit zal ik je weer verloochenen! Schop me, trap me,
dood me, maar... ga niet mee met die vreemde mannen!</p>
<p>&mdash;<i>Licht!</i> riep &rsquo;t meisjen op zeer gebiedenden toon,
en met vreemden tongval.</p>
<p>De Republikein nam &rsquo;t smeerkaarsje van de toonbank, en hield
het by de groep, zoodat de knielende gestalte van Wouter nagenoeg
zichtbaar werd. Het meisje staarde door &rsquo;n spleet van haar
mantelkap op hem neer, en zweeg, en verroerde zich niet, en scheen
natedenken, en trok de hand niet terug, die Wouter aan z&rsquo;n lippen
geklemd hield...</p>
<p>Verlaan maakte een beweging als om den indringer wegterukken...</p>
<p>Maar zy, den vryen arm uitstrekkend boven Wouter&rsquo;s hoofd, wees
den schipper terug, en zeide:</p>
<p>&mdash;<i>Mein Bruder!</i></p>
<p>&mdash;Ook alweer &rsquo;n bloed-eigen zoon dus van m&rsquo;nheer
Kopperlith, mompelde de republikein. Wat die jongelui &rsquo;n rare
manier hebben om hun nachten doortebrengen!</p>
<p>De lezer begrypt dat-i deze oneerbiedige woorden niet luid worden
liet. Al z&rsquo;n hoorders wisten waar de &ldquo;bloed-eigen&rdquo;
vader van die twee vagebondjes woonde, en dus: mondje-toe voor de
Keizersgracht! Men had al byzonder ongemanierd moeten wezen&mdash;of
geen republikeinsche Amsterdammer&mdash;om dit niet te begrypen.</p>
<p>Toen Wouter weer tot bezinning kwam, stond-i op straat. De brommer
was weggereden, met of zonder haar. Met of zonder die beide mannen. Dit
wist-i niet. Maar &rsquo;t bekommerde hem nu minder ... <i>Zy</i> had
hem haar broeder genoemd, ernstig, plechtig, boekerig, kerksch... dit
was hem genoeg!</p>
<p>&mdash;O, myn God, ik dank u, riep hy. Gy zyt goed en genadig en
vergevensgezind... o myn God, ik dank u!</p>
<p>en:</p>
<p>&mdash;Gut, ik wist niet dat Femke z&oacute;&oacute; spreken kon! Ze
moet het wel heel innig gemeend hebben... anders zou ze
&ldquo;bro&ecirc;r&rdquo; hebben gezegd, zooals we gewoon zyn.</p>
<p>En hy beloofde zichzelf, overmorgen schatryk te worden &ldquo;in den
handel.&rdquo; Schatryk, en... Koning alweer, om meer nog,
v&eacute;&eacute;l meer nog, van Femke te worden, dan haar broer...</p>
<p>Juffrouw Laps had eer van de les! Maar dit wist Wouter zelf niet, al
voelde hy geheel anders dan gister nog.</p>
<p>Voor &rsquo;t oogenblik was-i opgetogen met z&rsquo;n nieuwen titel.
Hoe toch kwam zy aan zoo&rsquo;n schoon woord? Zoo verheven? Zoo
Bybelsch? Zoo voornaam? Zy, zoo eenvoudig anders!</p>
<p>&mdash;Ik ben Femke&rsquo;s broeder! juichte z&rsquo;n hart,
en&mdash;hoe vermoeid ook&mdash;hy liep als op stelten, en verwonderde
zich dat-i &rsquo;t hoofd niet stootte aan de wolken. <span class=
"pagenum">[<a id="pb58" href="#pb58" name="pb58">58</a>]</span></p>
<div class="footnotes">
<hr class="fnsep">
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e2523" href="#xd19e2523src" name="xd19e2523">1</a></span> I. 1156
behelst een archaeologische beschouwing over het hossen.</p>
</div>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p>Een hoofdstuk zonder aventuren, dat gerust kan worden overgeslagen
door elken lezer dien &rsquo;t om voortzetting van de geschiedenis te
doen is. Alleen op &rsquo;t slot wordt de eentonigheid eenigszins
afgebroken door &rsquo;t zonderling lotgeval van &rsquo;n kruiwagen en
&rsquo;n onbillyken droom, &rsquo;t eenige wat de uitgeputte auteur
ditmaal leveren kan.</p>
</div>
<p>Sedert eeuwen vernemen wy uit de boeken, dat we den morgenstond zoo
byzonder schoon vinden. Een fransche verzenmaker gaat zelfs
z&oacute;&oacute; ver, dat-i de opgetogenheid over &rsquo;t opgaan der
zon, aanbeveelt als graadmeter van de &ldquo;deugd.&rdquo; Wouter kende
dit axioma niet, en veroorloofde zich dus met begrypelyke verdorvenheid
van heel andere vingers te droomen, dan de &ldquo;roosverwige&rdquo;
van Aurora. Hy dacht aan de hand die hy gekust had, en... menschelyk
gesproken, z&rsquo;n &ldquo;deugd&rdquo; was er niet minder om.</p>
<p>Het gevoel dat hem doorstroomde, onttoog hem aan z&rsquo;n omgeving.
De volheid van zyn gemoed belette hem acht-te-slaan op de leegte der
straten, iets dat hem anders byzonder had moeten treffen, zoowel door
&rsquo;t verschil met al de woeligheid van weinige oogenblikken
geleden, als omdat-i nog nooit op dat uur buitenshuis geweest was.
Ego&iuml;st als alle gelukkigen, kwam &rsquo;t hem heel natuurlyk voor,
dat al wat het leven had zich verborg en opsloot, om ruimte te maken
voor zyn geestdrift. In zulke stemmingen bestaan er in &rsquo;t Heelal
slechts twee dingen: niemendal en... ik! De gansche schepping verliest,
als &rsquo;n trouwende vrouw, haar naam by &rsquo;t huwelyk met die
&eacute;&eacute;ne gewaarwording, met dat &eacute;&eacute;ne gevoel: ze
gaat er in op.</p>
<p>Wouter&rsquo;s oogen dwaalden langs uithangborden, en naambordjes op
de hoeken der straten. Z&rsquo;n onverschillige blik las:
&ldquo;<i>Botermarkt</i>&rdquo; en: &ldquo;<i>hier gaat men uit
porren</i>.&rdquo; Ook kon-i te weten komen waar kousen te-koop waren,
of wagens te-huur, en wie &rsquo;n smid was, of &rsquo;n timmerman,
of... &ldquo;in&rdquo; &rsquo;t een-of-ander...</p>
<p>Lieve god, wat doet er dat alles toe? Hy had Femke&rsquo;s hand
gekust! Welk verstandig wezen kon &rsquo;t in z&rsquo;n hoofd krygen
dat er, na d&agrave;t evenement, iets aan gelegen lag of men op die
markt boter verkocht, of schoensmeer? Of die man &ldquo;<i>uit
porren</i>&rdquo; ging, of &ldquo;in&rdquo; effekten was? Hoe mal toch,
dat duizenden e|n duizenden op de wereld zich bleven aanstellen alsof
er niets byzonders gebeurd was! Zelfs de straatsteenen lagen daar
precies als naar gewoonte, en toch&mdash;w&aacute;&aacute;r was
het!&mdash;hy had Femke&rsquo;s vingertoppen gekust, en zy had hem
&ldquo;broeder&rdquo; genoemd!</p>
<p>&rsquo;t Is wel jammer dat de wereld niet verging in dien
zomernacht. Horatius had er &rsquo;n aardige illustratie by gewonnen
voor z&rsquo;n <i>fractus illabitur orbis</i>. Ik geloof waarlyk dat
Wouter by zoo&rsquo;n kataklysme zou overeind gebleven zyn,
en&mdash;voor &rsquo;t byna ondenkbaar geval dat-i notitie van de zaak
had genomen&mdash;hoogstens gevraagd hebben: of <i>zy</i> zich bezeerd
had?</p>
<p>Het kan den lezer die eenigszins op de hoogte van z&rsquo;n tyd is,
bekend zyn dat de wereld niet verging, en dat er op dien vrydagnacht
naar oude gewoonte &rsquo;n zaterdag volgde, die ook alweer niet de
laatste van z&rsquo;n soort is gebleven. <span class="pagenum">[<a id=
"pb59" href="#pb59" name="pb59">59</a>]</span></p>
<p>Wouter vergaf aan de zon dat zy opging, aan de Botermarkt dat ze
Botermarkt heette, aan den porder dat-i porde, aan den effektenman
dat-i &ldquo;in&rdquo; effekten was, hy vergaf alles aan allen omdat hy
zich zoo gelukkig voelde.</p>
<p>Toch kostte het hem eenige moeite, overtuigd te blyven dat het
gebeurde geen droom was. Dit noopte hem zich de geschiedenis van de vyf
laatste uren herhaaldelyk, voortezeggen, om verzekerd te zyn dat
nergens &rsquo;n gaping was, zooals die welke men gewoonlyk in
gewrochten der verbeelding aantreft. De slotsom was bevredigend, maar
toch... hoe jammer, niet waar, dat-i niet een van die vingers had
kunnen meenemen&mdash;de pink was genoeg geweest, die lieve
pink!&mdash;als tastbaar getuigenis van &rsquo;t gebeurde. Femke mocht
oppassen, als-i ooit weer haar hand aan z&rsquo;n lippen voelde!</p>
<p>Doch neen, ook zonder zoo&rsquo;n verslindende zorg voor &rsquo;t
bewaren van &rsquo;n tastbaar blyk... &rsquo;t was w&aacute;&aacute;r!
Hy had haar hand gekust, zy had hem &ldquo;broeder&rdquo; genoemd. Geen
onverschilligheid van zon, straatsteenen, porders of effectenlui, kon
daaraan iets veranderen.</p>
<p>Ga je gang, zon! Rys of daal naar verkiezing, als je dan onvatbaar
bent voor den triumf van &rsquo;t allerheerlykste. Die ongevoeligheid
zal niets veranderen aan het feit...</p>
<p>Maar... mocht-i dan eigenlyk dat feitje wel voor zoo
h&eacute;&eacute;l belangryk houden? En waarom toch! Had niet, lang
geleden reeds, diezelfde Femke h&egrave;m &rsquo;n kus gegeven, en toen
geheel uit eigen beweging? En... die nieuwe broerschap? Eilieve, waarom
zou dit nu op-eenmaal meer beduiden dan de oude betrekking van
&ldquo;vrindje&rdquo; waarop hy altyd zoo had aangedrongen, en die hem
nooit geweigerd was?</p>
<p>Hy begon te vreezen dat-i zich tevredener gevoeld had, dan-i
redeneerender-wyze kon verantwoorden. Hierop rekende hy zich de
kreditposten van z&rsquo;n geluk voor&mdash;men bedenke dat-i &ldquo;in
den handel&rdquo; geweest was, en er overmorgen w&eacute;&eacute;r in
gaan zou&mdash;en trachtte hoog gewicht te hechten aan de erlangde
vergiffenis voor &rsquo;t verloochenen.</p>
<p>Nu ja, geen zwarigheidzoeker of dwarsdryver kon ontkennen dat-i
sedert gister op dit punt &rsquo;n wyde schrede was vooruitgegaan, en
zelfs sedert z&rsquo;n indringen in de kroeg van Vrouw Gooremest. Nog
geen vol uur geleden dreigde z&rsquo;n gemoed te bezwyken onder
Femke&rsquo;s verachting, en nu... nu...</p>
<p>Toch begon hy zich te kwellen met de vrees dat er eigenlyk weinig
geschied was dat hem reden gaf tot de opgetogenheid die hy niet van
zich zetten wilde. De onnoozele knaap wantrouwde z&rsquo;n geluk, omdat
hy &rsquo;t niet begrypen kon.</p>
<p>De oorzaak zal wel hierin gelegen hebben dat-i slechts wist wat er
geschied was, en verzuimde zich rekenschap te geven van den samenhang,
zoowel der gebeurtenissen, als van z&rsquo;n aandoeningen. Hy was als
iemand die den oogenblikkelyken barometerstand waarneemt, en daarby
vergeet het voorafgaande in rekening te brengen. Een door styging
bereikt standpunt heeft &rsquo;n andere meteorologische <span class=
"pagenum">[<a id="pb60" href="#pb60" name=
"pb60">60</a>]</span>beteekenis, dan datzelfde standpunt als rezultaat
van daling. Gebeurtenissen, aandoeningen, en zelfs zedelykheid, zyn
onderworpen aan de algemeene wet der traagheid. Wie zich toelegt op
genezing van &rsquo;n fout, en ten-halve geslaagd is, staat hooger dan
&rsquo;n ander die in gelyksoortige fout verviel en daarin afdaalde tot
hetzelfde peil. Wat by dezen gegronde reden geeft tot bezorgdheid, kan
in den ander gelden als hoopvolle verbetering. Iets dergelyks bepaalt
den graad van geluk en tegenspoed, of althans den indruk daarvan. En
slechts met dien indruk hebben wy te doen. &rsquo;t Was karakteristiek
van Wouter, dat-i&mdash;niet tevreden met z&rsquo;n veronderstelden
rykdom&mdash;zich zooveel moeite gaf z&rsquo;n kapitaal natetellen.</p>
<p>En de uitslag was niet volstrekt geruststellend. Hy wist de
by-omstandigheden niet aan elkaar te knoopen, die hem gelukkiger
maakten dan hy-zelf verklaren kon, doch welker invloed duidelyk kan
gemaakt worden voor ieder die niet zoo van naby in &rsquo;t gebeurde
betrokken is. Men ziet zichzelf niet, en geeft zich maar zeer gebrekkig
rekenschap van den samenhang der gebeurtenissen en aandoeningen die ons
buitengewoon gevoelig maken voor zekere indrukken. In elk ander
tydsgewricht van z&rsquo;n leven, na &agrave;ndere voorbereiding, op
&rsquo;n &agrave;ndere plaats, en te-midden van &agrave;ndere omgeving,
zou &rsquo;t nachttooneeltjen in die vuile herberg, waarby Wouter
&rsquo;n hoofdrol speelde, hem veel minder sterk hebben aangegrepen.
Tot zelfs de nawerking van Fockink&rsquo;s likeur&mdash;zoo ontzenuwend
anders!&mdash;verhoogde het schynbaar of wezenlyk gewicht der zaak.
Juist de uitputting die op zuike opwekkingen volgt, had hem tot
buitengewone krachtsinspanning gedwongen, toen-i zyn Femke in gevaar
meende te zien. En op-nieuw voelde hy zich vernietigd na &rsquo;t
ondergaan der blyken van haar verachting. Wie d&aacute;&aacute;r niet
bezweek, moest z&eacute;&eacute;r veel veerkracht ontwikkelen, en deze
ontwikkeling zelf was &rsquo;n oefening in kracht. Na Fockink, het
dringen door de menigte! Na <i>die</i> inspanning weer, haar...
glimlach aan &rsquo;n ander, haar verachting voor h&egrave;m! Toen
had-i geschreid als &rsquo;n kinderachtig jongetje. En, n&agrave; deze
reeks van <i lang="de">R&uuml;ckschl&auml;ge</i> en <i lang=
"fr">d&eacute;faillances</i>&mdash;ik zoek &rsquo;n goed hollandsch
woord voor de hier bedoelde moed-smoorende ontkrachting&mdash;na dit
alles hield z&rsquo;n gebogen ziel spankracht genoeg over, om hem
wegteslingeren uit z&rsquo;n donkeren schuilhoek en, neervallend voor
Femke&rsquo;s voeten, haar te bezweren: &ldquo;Femke, Femke, <i>ik</i>
ben hier... ik Wouter! Om-godswil, ga met die vreemde mannen niet
mee!&rdquo;</p>
<p>D&agrave;t was het! D&aacute;&aacute;rom voelde hy zich zoo
gelukkig.<a class="noteref" id="xd19e3133src" href="#xd19e3133" name=
"xd19e3133src">1</a></p>
<p>Wouter had het recht veroverd&mdash;&rsquo;n recht dat zoovelen zich
aanmatigen z&ograve;nder grond&mdash;dat hy zichzelf voor iets mocht
aanzien. En zonderling, zelfs het... kuiperytje van de oefenaarster had
hem goed-gedaan.</p>
<p>Fancy schynt wel terdeeg geweten te hebben wat ze deed of...
toeliet. Nog zeer onlangs was haar pleegballing &rsquo;n kind, meer
kind <span class="pagenum">[<a id="pb61" href="#pb61" name=
"pb61">61</a>]</span>zelfs dan byna ieder die even ver als hy van
&rsquo;t uur zyner geboorte verwyderd was. Bovendien was-i zeer kort
geleden nog ... &rsquo;n kind in <i>alle</i> beteekenissen van &rsquo;t
woord.</p>
<p>Doch zie, daar wierpen hem de omstandigheden den kerel in den weg,
die hem zoo majestetisch verbood tabak te geven aan &rsquo;n
&ldquo;opvreter van Stad en Land.&rdquo; Tot Wouter&rsquo;s groote
verbazing voelde hy in zichzelf de kracht&mdash;en den lust
zelfs&mdash;die waarschuwing te trotseeren. Zeker was geen der
omstanders daarover zoo verrast als hy. Ze hadden dikwyls
&ldquo;brutale bliksems&rdquo; gezien, en konden niet weten dat Wouter
... nu ja, van &rsquo;n bliksem had hy iets, maar brutaal was-i niet.
Toch had hy zich by die gelegenheid voorgedaan als &rsquo;n
persoonlykheid, eenigszins als &rsquo;n persoon... jazelfs&mdash;op
&rsquo;n beetje na!&mdash;als &rsquo;n wezenlyke man.</p>
<p>Kort daarop was deze onthulling gevolgd geworden door &rsquo;n
beroep op z&rsquo;n ridderlykheid. &ldquo;Dieven, moordenaars, en...
&rsquo;n vrouw in nood!&rdquo; De gekste zotternyen die uit al die
boeken in z&rsquo;n gemoed gezaaid waren, werden daar snel genoeg
verwouterd, om terstond voor-den-dag te treden als iets schoons: hy
durfde! Hy durfde, ja, maar... niet omdat-i moed had, o neen! Het
durven-z&egrave;lf trok hem aan. God en die zeven planken kunnen
getuigen aan hoeveel ridders hy z&rsquo;n woord zou gebroken hebben,
wanneer-i niet was uitgetogen op den jammerkreet der belaagde onschuld.
Dat-i gedurende z&rsquo;n heldentocht geleden had aan ontmoediging, is
waar, doch men bedenke dat juffrouw Laps hem slechts gebakken
aardappelen voorzette, en geen enkelen moordenaar. Zoo&rsquo;n onthaal
werkt niet bezielend. Om ons &rsquo;t recht te geven, Wouter te
verdenken van... terugtrekkende krygskunde, zou men hem moeten hebben
waargenomen als z&rsquo;n dame in werkelyk gevaar geweest was. Hoe dit
zy, de jongen, of &rsquo;t kind van weinig tyds geleden, was ten-stryd
getrokken als n man. En... juffrouw Laps&mdash;&rsquo;n volwassen
persoon toch!&mdash;had hem als zoodanig niet versmaad. Integendeel. Er
bleek al spoedig dat-i haar welkomer was in z&rsquo;n hoedanigheid van
ridder dan, byv. de oude Pennewip zou geweest zyn, dien hy nooit had
hooren beschuldigen van verregaande onvolwassenheid. Ook had zy
verzekerd dat ze hem liever had dan Stoffel, &rsquo;n persoonlykheid
die toch nog altyd&mdash;waarheid bovenal!&mdash;&rsquo;n paar duim
langer was dan hy.</p>
<p>Misschien waren deze opmerkingen voldoende om hem den moed te geven
zich in veel opzichten &ldquo;groot&rdquo; te voelen. Maar toch zou er
&rsquo;n gaping bestaan hebben in z&rsquo;n aanspraken op
volwassenheid, indien er niet m&eacute;&eacute;r geschied was.
Z&rsquo;n zonderlinge gastvrouw&mdash;hoe afschuwelyk ook vroeger in
zyn oog&mdash;had de verdienste gehad, snaren aanteroeren, die lang na
&rsquo;t verlaten van haar woning bleven doortrillen in z&rsquo;n
gemoed. Ze had hem geleerd dat-i man was, en mneer, of iets anders
ten-minste&mdash;&rsquo;n m&agrave;n!</p>
<p>Dit werd hem toegeroepen door de wakker geschudde zinnen, die met
z&rsquo;n gekittelde ydelheid om den voorrang dongen in &rsquo;t
bevestigen van z&rsquo;n mondigheid. &rsquo;t Was zeker al iets heel
schoons&mdash;en niet elk protestantsch handelsjongetje
gegeven!&mdash;te kunnen <span class="pagenum">[<a id="pb62" href=
"#pb62" name="pb62">62</a>]</span>dienen als schild tegen dieven en
moordenaars, maar... dat &agrave;ndere... o, lieve onbaatzuchtige
edelmoedige Laps! Had ze hem niet de mogelykheid aangetoond, dat
hy&mdash;hy, Wouter!&mdash;kon bemind worden als verloofde, als
bru&icirc;gom, als echtgenoot... m&eacute;&eacute;r nog dan dat: als de
minnaar in &rsquo;n boek? Zeker, zeker, ook z&oacute;&oacute; had-i
Femke lief, ook z&oacute;&oacute;&mdash;&agrave;nders ook, God weet
het!&mdash;maar... ook z&oacute;&oacute;! Dit bewustzyn had de
oefenaarster in hem opgewekt, zy die eerst zich beklaagde over
z&rsquo;n verregaande onleerzaamheid, en zoo spoedig reden had tot
verdriet over den weg dien z&rsquo;n pas opgedane wysheid al te haastig
insloeg. Had ze niet als &rsquo;n Virgilische by, honig vergaard voor
&rsquo;n ander? Was &rsquo;t niet &rsquo;n pynigend: <i>sic
illae</i>&mdash;Femke!&mdash;<i>non mihi</i>?<a class="noteref" id=
"xd19e3162src" href="#xd19e3162" name="xd19e3162src">2</a></p>
<p>Z&oacute;&oacute; althans vatte Wouter de zaak op, al bracht-i er
dan Virgilius niet by te-pas. Er was geen twyfel aan, dat juffrouw Laps
hem, met den vinger als &rsquo;t ware, gewezen had op &rsquo;n vroeger
onbekende plek in z&rsquo;n gemoed, en tevens dat deze ontdekking
in-verband stond met z&rsquo;n eerzucht zoowel, als met z&rsquo;n
begeerte om te <i>weten</i>, en &ldquo;het Lot uittedagen&rdquo;. En
over dit alles lag de gloed&mdash;we moeten oprecht zyn!&mdash;niet van
z&rsquo;n liefde voor Femke zoozeer, als van de ontwaakte zinnelykheid
die hy natuurlyk met deze liefde verwarde ... zooals meer gebeurt, by
dokters en pati&euml;nten beiden.</p>
<p>Van dit alles wist-i alweer zeer weinig. Gemakshalve bepaalde hy
zich tot den hoogmoed die by z&rsquo;n nieuwen rang paste, naar-i
meende. Als &rsquo;n jonge haan dien de kam zwelt, nam-i zich voor... o
allerlei! Dit, o.a. dat-i nooit weer aan Femke vragen zou of ze
&ldquo;maagd&rdquo; was, en ook niet wat toch die Bilderdyk kon bedoeld
hebben met het malle woord <i>wulpsch</i>? Hy wist het nu, o goden, zoo
goed als Bilderdyk zelf, en begreep dat zulke praatjes tegenover Femke
niet passen zouden in den mond van &rsquo;n &ldquo;man.&rdquo;</p>
<p>Het dooreenhaspelen van deze nieuwe ondervinding en z&rsquo;n
genegenheid voor &rsquo;t meisje, &rsquo;n gevoel dat voor &rsquo;t
minst zeer hartelyk was...</p>
<p>Men bedenke dat-i weinig andere meisjes had leeren kennen, en dat de
onvoedzame dorheid van z&rsquo;n huiselyken kring hem voorbeschikte tot
het gulzig inslikken van de eerste liefelykheid de beste.</p>
<p>...dit, en het licht dat juffrouw Laps zoo onvoorzichtig geworpen
had op z&rsquo;n aandoeningen, boezemden hem ook jegens haarzelf
&rsquo;n vriendschappelyk gevoel in. Om stipt eerlyk te zyn, had-i
eigenlyk tot haar moeten terugkeeren, en heel vriendelyk bedanken voor
de prettige promotie. Maar z&oacute;&oacute; ver ging z&rsquo;n
erkentelykheid niet. Het was al veel dat z&rsquo;n afkeer veranderde in
iets als medelyden, en wanneer-i had kunnen toegeven in de
overbruischende mildheid van z&rsquo;n hart ... waarlyk, hy had haar
met genoegen z&rsquo;n heelen broer Stoffel afgestaan! Heel goedig
nam-i zich voor, daaromtrent by de eerste gelegenheid te dienen van
konsideratien en aanpryzend advies. Inderdaad, hy wou gaarne iedereen
gelukkig zien, en waarom dan <span class="pagenum">[<a id="pb63" href=
"#pb63" name="pb63">63</a>]</span>h&aacute;&aacute;r niet, haar die hem
zoo zelfopofferend den weg had gewezen tot wat hy aanzag voor z&rsquo;n
eigen geluk?</p>
<p>Maar al wat niet Femke-zelf was, hield hem slechts vluchtig bezig.
Al z&rsquo;n eerzuchtige plannen van ... grover aard, weken beschaamd
terug voor z&rsquo;n besluit om h&aacute;&aacute;r lieftehebben,
h&aacute;&aacute;r te dwingen tot liefde. De werelddeelen die van hem
hun geluk wachtten...</p>
<p>L&aacute;&aacute;t ze wachten! Voor zulke nietigheden had-i nu geen
ruimte in z&rsquo;n ziel. Hy dacht aan Femke, aan haar zachte mollige
hand...</p>
<p>&rsquo;t Is waar ook! Nooit had hy die hand z&oacute;&oacute;
gevoeld. Hy meende vroeger dat ze ruwer was, steviger...</p>
<p>Maar, eilieve, dan had-i vroeger verkeerd gemeend. Nu wist
hy&mdash;ja, ja, ja, want gedroomd had-i niet!&mdash;nu wist hy, dat de
hand die zoo flink &rsquo;n zware ben met waschgoed van den grond
wipte, fluweelig was als &rsquo;t boordsel van Hamlet&rsquo;s mantel,
die vergulde kraag waaraan-i zooveel gom had besteed om &rsquo;t ding
behoorlyk te doen glimmen.</p>
<p>En ook had-i zich vroeger vergist in Femke&rsquo;s stem. En in haar
toon! Want zie, altyd zoud-i zich hebben voorgesteld dat zy, iets
nauwkeurig willende zien in &rsquo;t donker, zou gevraagd hebben
n&agrave;ar... licht, o ja, maar anders uitgesproken, heel anders! Of
liever, ze zou&mdash;zoo meende Wouter in de dagen van z&rsquo;n
onkunde&mdash;ze zou by zoo&rsquo;n gelegenheid gezegd hebben:</p>
<p>&ldquo;Wil jelui asjeblieft die kaars even byhouden?&rdquo;</p>
<p>En de houding? Die heele Klaas Verlaan&mdash;&rsquo;n man as
&rsquo;n boom toch!&mdash;en z&rsquo;n makker, stonden verbluft! Wat ze
die rechterhand uitstrekte! En toch alweer... &rsquo;n droom was
&rsquo;t niet, al geleek het dan precies op &rsquo;n droom! By &rsquo;t
openslaan van den mantel, had-i duidelyk den blauw-geruiten boezelaar
gezien. Zoo-iets ziet men niet zoo helder in den slaap! Hy had de
ruitjes kunnen tellen, als-i niet aan iets anders gedacht had ... o,
aan heel wat anders, en byna zelfs aan niets!</p>
<p>Neen, neen, gedroomd had-i niet! Maar toch... wat al raadsels!</p>
<p>Wat beteekenden die praatjes van den schipper over &rsquo;n
m&rsquo;nheer Kopperlith? Wat bewoog hem zich met Femke te bemoeien?
Haar te... verlagen tot &rsquo;n ander? Hoe wist-i zoo op-eenmaal dat
gemeene wyf uit de kroeg aan z&rsquo;n zy te krygen, haar en dien
schreeuwer over menschenrecht? Waarom ging Femke, in-weerwil van
z&rsquo;n bede, met die mannen mee? Of ... zat zy alleen in dat rytuig.
En waarom niet te-voet, gelyk kinder- en bleekmeisjes gewoon zyn? En
waarheen? Kon zy op dat uur by de Holsma&rsquo;s te-recht? Of was ze
naar hare moeder gereden ... die &oacute;&oacute;k vreemd zou opzien
als Femke daar kwam aanrollen in &rsquo;n brommer! En uit welke fondsen
zouden de &ldquo;daaldertjes&rdquo; betaald worden, waarover die
schipper gesproken had met &rsquo;n voorname onachtzaamheid alsof
&rsquo;t maar duiten waren?</p>
<p>Och, wat al mysterien! Maar hoofdzaak was en bleef dat hy haar
vingers gekust, en dat zy hem ten-aanhoore van drie personen
allerplechtigst haar broeder genoemd had.</p>
<p>Dit stond vast als &rsquo;n rots. Al &rsquo;t overige? By de eerste
gelegenheid <span class="pagenum">[<a id="pb64" href="#pb64" name=
"pb64">64</a>]</span>zoud-i haar vragen om inlichting, die ze hem niet
weigeren zou ... h&egrave;m, haar bro&ecirc;r.., neen, broed&egrave;r.
Z&oacute;&oacute; zei ze!</p>
<p>Wat overigens &rsquo;t gevaar aanging&mdash;of liever ... &rsquo;t
onbehagelyke&mdash;van haar weggaan met die mannen, hy telde het niet
meer. Al waren er tien mannen met haar in dat rytuig geweest, by de
minste onbehoorlykheid hoefde Femke slechts de rechterhand
uittestrekken, en allen zouden gekropen hebben voor haar voet. Dit
immers had hyzelf gezien, en dit zou hy, Wouter, ook doen&mdash;met
byzonder veel genoegen, waarlyk!&mdash;als-i maar zeker wist dat ze hem
terstond zou opheffen, of althans de hand reiken tot &rsquo;n
kus...</p>
<p>Zoo mymerend doolde hy met lamme schreden&mdash;want hy voelde zich
zeer vermoeid!&mdash;door de als uitgestorven straten der stad.</p>
<p>Na de Kalverstraat te hebben doorgeslenterd, bereikte hy den Dam.
Daar stond &rsquo;n lange reeks van rytuigen voor en naast het Paleis
te wachten. De koetsiers zaten te dutten op den bok, en bleven hierdoor
bewaard voor de zonde van &rsquo;t verwensenen der hooge gasten, die
zich blykbaar hadden voorgenomen &rsquo;n hollandsche zon te zien
opgaan, doch wat laat voor den dag kwamen. Want de zon begon zich reeds
te vertoonen, en er was prins noch prinses te zien.</p>
<p>Behalve eenige werklieden, wier dag wat vroeger dan die van de
anderen scheen te beginnen, stonden er geen toeschouwers om de
&ldquo;kleine steentjes van &rsquo;t Paleis.&rdquo; En gepraat werd er
onder dat schamel publiekje niet. Op de deugdzaamheid van de omstanders
wil ik niets afdingen, maar wel bleek er dat de verkwikkende
morgenstond hen slaperig maakte. Misschien heeft de fransche
verzenmaker zich in die beide menschelyke zwakheden vergist, en de eene
voor de andere genomen. Maat of rym zullen dit zoo vereischt
hebben.</p>
<p>Ook Wouter voelde slaperigheid. Gister nog zoud-i zich veel moeite
hebben getroost om &rsquo;n wezenlyken koning te zien te
krygen&mdash;zeker om te weten of zoo&rsquo;n wezen op <i>Macbeth</i>,
<i>Arthur</i> en <i>King Lear</i> gelykt&mdash;maar nu... och, hy gaf
er zoo weinig om.</p>
<p>Juist wilde hy heengaan, toen de koetsiers zich oprichtten en in
&rsquo;t styve postuur zetten, dat hun door Heeren, Vrouwen en traditie
schynt voorgeschreven tot verhooging van de deftigheid. Ze sloten de
armen aan &rsquo;t lyf, als iemand die zichzelf &rsquo;n stoot met den
elleboog in de lenden geven wil, haalden de teugels op, en vertoonden
zich zoo leelyk en voornaam als maar eenigszins mogelyk was. Een
schoenmakersjongen die de wereld scheen te kennen, maakte hieruit op:
&ldquo;dat <i>ze</i> nou wel gauw komme zouwe.&rdquo;</p>
<p>Die &ldquo;ze&rdquo; waren Keizerlyke, Koninklyke en andere
Hoogheden. Zoo&rsquo;n schoenmakersjongen steekt zonder omslag al zulke
waardigheden als bruine boonen op den elst van z&rsquo;n tong.</p>
<p>De olykert had juist geraden. &ldquo;Ze&rdquo; kwamen inderdaad, en
bestegen de meestal open wagens, die zoo snel wegreden dat Wouter
&rsquo;t gelaat van al de Majesteiten en Hoogheden niet te zien kon
krygen. Slechts &eacute;&eacute;n bejaarde dame gaf op &rsquo;t
oogenblik van wegryden <span class="pagenum">[<a id="pb65" href="#pb65"
name="pb65">65</a>]</span>den koetsier met haar zonnescherm &rsquo;n
tikje op den schouder, dat zooveel scheen te beduiden als: wacht
even!</p>
<p>&mdash;Ze het wat vergeten, diagnozeerde &rsquo;t krispyntje.</p>
<p>Drie, vier &ldquo;<i>Kavaliere</i>&rdquo; vlogen als weerlichten
&rsquo;t paleis in, en schenen &rsquo;n wedloop te houden om den
achtergelaten <i lang="fr">joujou de Normandie</i> te halen. Een
hunner&mdash;de ongelukkige!&mdash;kon den ingang niet vinden. Vreemder
is &rsquo;t dat de anderen w&egrave;l wisten binnen te komen, omdat het
achtste wereldwonder eigenlyk geen ingang h&eacute;&eacute;ft, &rsquo;n
byzonderheid die zeer gevoegelyk voor negende wonder kan doorgaan, en
dan ook een der hoofdgronden is van den rechtmatigen trots der
Amsterdammers. Paleizen of Stadhuizen met &rsquo;n behoorlyke deur of
poort kan men overal te zien krygen.</p>
<p>Twee ridders des Heiligen Roomschen Ryks betwistten elkander de eer
van &rsquo;t veroveren... nu ja, veroverd werd er niets, maar ze kwamen
te-gelyk aanloopen met den <i>joujou</i>. Ze schenen &rsquo;n
<i>compromis</i> te hebben gesloten, en klemden beiden juist even ver
duim en wysvinger om &rsquo;t gouden doosje waarin &rsquo;t kleinood
bewaard werd. Beiden lachten en bogen by &rsquo;t aanbieden, met gelyke
<i>allerunterth&auml;nigste Pflichtschuldigkeit</i>. Onder beiden
verdeelde de rechtvaardige Palatine haar tevredenheidswenk van den
zevenden rang. Beiden klopte het hart met gelyke slagen, en wie op
&rsquo;n goudschaaltje de zieleverrukking van die twee eendrachtige
heeren gewogen had...</p>
<p>Toch ontstond er later twist. In den jare O. H. tweeduizend
z&oacute;&oacute;veel, procedeerden de naneven van die twee ridders,
over de voorzitting in &rsquo;n demokratisch kieskollegie. Ridder A zou
volgens de traditie z&rsquo;n wysvinger een millimeter verder onder de
doos hebben uitgestrekt dan de helft, en dus grooter aandeel hebben
gehad in... grooter aanspraak op...</p>
<p>Gekheid! riepen de afstammelingen van z&rsquo;n mededinger B. Onze
voorvader heeft er ook den ringvinger aan geslagen! Ziedaar
&ograve;nzen titel, &ograve;nze aanspraak! Welke onverlaat zou in deze
demokratische eeuw, de rechten miskennen... enz.</p>
<p>&mdash;Zieje wel dat ze puissies in d&rsquo;r gezicht het! riep de
schoenmakersleerling.</p>
<p>&rsquo;t Was de waarheid! Koninklyk-Keizerlyke puisten! Menschelyke
puisten! Dit had geen der poppen op Wouter&rsquo;s printen. Al
z&rsquo;n gekleurde prinsen en prinsessen verheugden zich in gave
gezichten, en &rsquo;t viel hem zeer tegen, dat &rsquo;n dame die tot
den stoet van koningen en keizers bleek te behooren, zoo bitter weinig
op z&rsquo;n printen geleek. Als <i>hy</i> &rsquo;t mensch gekleurd
had, zou ze &rsquo;r beter uitzien, meende hy.</p>
<p>Hoe geheel anders was dit met... h&aacute;&aacute;r, met Femke! Zy
had frisscher gelaat dan-i met al z&rsquo;n vleeschkleur schilderen
kon. En &rsquo;n houding! Nu kwam hem op-eens voor den geest aan welke
figuur ze hem had doen denken, toen ze daar stond met half-opengeslagen
mantel by &rsquo;t flikkerend kaarslicht: aan konigin Elisabeth van
Engeland... juist!</p>
<p>Maar deze vrouw met haar puistjes? Gut, ze kon best &rsquo;n
waschvrouw <span class="pagenum">[<a id="pb66" href="#pb66" name=
"pb66">66</a>]</span>wezen, &rsquo;n allergewoonste waschvrouw, die nog
slordig blauwde op den koop toe, en zoekgeraakte <i>mansetten</i> te
vergoeden kreeg.</p>
<p>Het onaanzienlyk voorkomen van de Paltsgravin, werkte zeer...
burgerlyk op Wouter&rsquo;s verbeelding, en &rsquo;t kwam hem niet heel
waardig voor, prinses te wezen, als men daarby puistjes in &rsquo;t
gezicht hebben kon gelyk ieder ander. Hy beloofde zich vast en zeker,
dat-i nooit Femke verlaten zou om-den-wille van welke Majesteit
ook.</p>
<p>Wel voelde hy eenige yverzucht op &rsquo;n zeer jong mensch die kort
na &rsquo;t wegryden van de Paltsgravin, &rsquo;n opening in &rsquo;t
Paleis scheen gevonden te hebben, en naar buiten trad. Gelyk &rsquo;n
deel der andere <i>Kavaliere</i>&mdash;de meesten torschten &rsquo;n
witte pruik, met &rsquo;n staartjen in den nek&mdash;droeg hy eigen
haar, dat vry lang was, en hem los om de schouders slingerde. Z&rsquo;n
kleeding was &rsquo;n eenigszins fantastische variant op de uniform der
adelborsten van die dagen. De kleur van z&rsquo;n buis was donkerblauw,
met roode opslagen aan hals en mouwen, doch zonder &rsquo;t minste
goud, wat by de schitterende uitmonstering van al de andere heeren,
zeer in &rsquo;t oog viel. Ook droeg-i geen ridderorde, en scheen dus
&rsquo;n gedistingeerd persoon te wezen, al ware &rsquo;t hierom alleen
dat-i minder dan alle anderen op &rsquo;n begunstigde koninklyke
kamerdienaar of &rsquo;n hansworst geleek. Op z&rsquo;n hoofd had-i
&rsquo;n zoogenaamd schotsch-mutsje, zooals ligt-matroosjes gaarne
dragen. Twee <b>jockey&rsquo;s</b> brachten &rsquo;n schoon paard voor,
dat door den een by den teugel werd gehouden, terwyl de ander den
stygbeugel hield.</p>
<p>&mdash;Dat &rsquo;s god-straf-me-n-&rsquo;n jonker! zei &rsquo;n
sjouwerman. As de bliksem zes man &rsquo;t grietje-want in, om dat vet
in &rsquo;t blok te klaren!</p>
<p>&mdash;Mot <i>hy</i> op dat paard? vroeg &rsquo;n oud-kavallerist,
die &rsquo;t in zyn vak gebracht had tot &ldquo;oppasser&rdquo; van
ongetrouwde ouwe-heeren. Weetje wat ik zeg? Ik zeg: &rsquo;n zeeman op
&rsquo;n paard, is &rsquo;n gruwel in Gods oog!</p>
<p>Wouter was te onbedreven in de vakpedanterie dezer beide
pronkstukken van mislukte soldaat- en zeemanschap, om hun spotterny te
begrypen. Voor-i gereed was met het ontcyferen van dat &ldquo;<i>vet in
&rsquo;t blok</i>&rdquo; en dien &ldquo;<i>gruwel</i>&rdquo; sprong
prins Erik, den stygbeugel versmadend, op den goudvos. De toeschouwers
schrikten van &rsquo;t steigeren, en maakten zich gereed om
wegtestuiven zoodra &rsquo;t wilde beest blyk mocht geven dat de
&ldquo;kleine steentjes&rdquo; te nauw waren voor den stryd dien
&rsquo;t met z&rsquo;n ruiter aanving. Het zette den kop in de borst,
steigerde, schoot vooruit, en stond op-eens pal, zwenkte onverwacht,
brieschte, schudde de manen, schopte, trachtte z&rsquo;n ruiter
over-kop te werpen ... alles te-vergeefs! Of prins Erik &rsquo;n gruwel
in Gods oog was, weet ik niet, maar hy zat vast in &rsquo;t zaal, dit
is zeker.</p>
<p>&mdash;D&agrave;t &rsquo;n zeeman? riep de oud-matroos&mdash;die in
zyn tyd den welverdienden bynaam droeg van &ldquo;lamstralige
snertmal&egrave;nger&rdquo;&mdash;d&agrave;t &rsquo;n zeeman? &rsquo;t
Is de vraag of-i &rsquo;t verschil kent tusschen&rsquo;n bezaan en
&rsquo;n fok! Al die rykelu&icirc;s-zoontjes komen de kajuitspoort in!
Ik en &rsquo;n ander kruipen door de kluisgaten, zieje! Dat &rsquo;s
&rsquo;t ware! <span class="pagenum">[<a id="pb67" href="#pb67" name=
"pb67">67</a>]</span></p>
<p>En, als om op deze diepzinnige meening &rsquo;t zegel te zetten,
verschikte hy z&rsquo;n tabakspruim van rechts naar links.</p>
<p>&mdash;Hm, zei de kavalerist-kleerenklopper, hy heeft meer &rsquo;n
paard tusschen de pooten gehad! Anders ... ik wil maar zeggen dat
zoo&rsquo;n pallas van anderhalf verrel, &rsquo;r heel mal by staat.
Die vliegeprikker slingert het arme beest tegen de beenen. Hy moest dat
ding opgespen.</p>
<p>Prins Erik gespte niets op. Hy vermaakte zich met temmen van
z&rsquo;n paard. Toen dit gelukt was, begon hy op zyn beurt het schoone
dier te plagen, en kittelde het met de sporen, onder &rsquo;t inhouden
van den toom. Telkens gaf het blyk van goeden wil, maar scheen wat
straf te-goed te hebben voor z&rsquo;n speelschen moedwil van zoo-even.
Eindelyk scheen de ruiter voldaan. Hy liet den vos, die niets liever
wilde dan de nog altyd wegrollende rytuigen narennen, z&rsquo;n zin, en
schoot vooruit. De dunne gordel omstanders brak af, en op-eenmaal
bevond zich de ruiter voor &rsquo;n kruiwagen, die de dubbele funktie
vervulde van voertuig en augurken-magazyn. Nog juist by-tyds hield de
jonge ruiter z&rsquo;n paard even in, maar toch... &rsquo;t was te laat
om te wyken. Op-eens liet hy den teugel schieten, en &rsquo;t vlugge
dier sprong welberaden over &rsquo;t beletsel heen.</p>
<p>De weinige toeschouwers riepen: h&eacute;! en onze prinselyke
adelborst joeg den stoet rytuigen na, die sedert eenige oogenblikken in
de kalverstraat verdwenen was.</p>
<p>Het schoenmakertje, dat zooveel blyk gegeven had op de hoogte van
hofzaken te wezen, beweerde dat &ldquo;ze&rdquo; den Diemermeer zouden
doorryden, en, van daar terugkeerend, al de buitensingels om, door de
Haarlemmerpoort weer naar &rsquo;t Paleis.</p>
<p>Wouter verheugde zich hartelyk in z&rsquo;n afkeer van de puistige
Prinses. &rsquo;t Was hem als &rsquo;n geschenk van &rsquo;t lot, dat
hy eens eindelyk iets had te zien gekregen uit &rsquo;n sfeer die van
de zyne zoo hemelsbreed verschilde, en dat toch z&rsquo;n begeerigheid
niet opwekte.</p>
<p>Met dat schoone paard was &rsquo;t iets anders! Wat &rsquo;n sprong!
En wat die jonge ruiter &rsquo;n lief gezicht had! Precies Hamlet...
v&oacute;&oacute;r &rsquo;t kleuren! Zoo&rsquo;n paard zou hy ook wel
eens bezitten, als-i maar op goeden voet bleef met Femke...</p>
<p>Dit scheen hem de eenige bron van alle geluk!</p>
<p>...als Femke hem maar lief had! En... zoo niet? Wel, dan verkoos-i
niet eens &rsquo;n paard te hebben, geen ezel zelfs, en ... niets!
&rsquo;t Was immers juist om door h&aacute;&aacute;r te worden
bewonderd, dat-i z&rsquo;n beest zulke sprongen wilde laten doen over
kruiwagens, of... hooger dingen!</p>
<p>In afwachting van die gelukzaligheid te-paard, sukkelde hy
voorloopig op z&rsquo;n voeten verder, en raakte weldra in de buurt van
Femke&rsquo;s huisje.</p>
<p>Hier zette hy zich op haar bleekveldjen in &rsquo;t gras, en
peinsde, en voelde zich overmand van vermoeienis, en viel in &rsquo;n
slaap die meer onrustig dan verkwikkend was.</p>
<p>Hy droomde allerlei vreemde dingen, waarvan de hoofdzaak was
<span class="pagenum">[<a id="pb68" href="#pb68" name=
"pb68">68</a>]</span>dat &rsquo;n jong meisjen op &rsquo;n tafel stond,
en zich vermaakte met het opwerpen en vangen van zware mannen in
schippersdracht. Ze speelde er mee, of &rsquo;t ballen waren...</p>
<p>&mdash;Laat ik haar nu goed aanzien, vermaande zich Wouter. Straks
rydt zy de lucht in ... ze ziet niet op &rsquo;n daalder... en
daarom... al is &rsquo;t nu maar &rsquo;n droom...</p>
<p>En hy z&agrave;g. Hy staarde zoo scherp als men dat in &rsquo;n
droom kan, en hy onderscheidde duidelyk de trekken van ... de kleine
Sietske Holsma!</p>
<p>Z&eacute;ker was <i>zy</i> het! Want ze riep heel verstaanbaar:
&rsquo;n &ldquo;massa&rdquo; is &rsquo;n heele troep, weetje!</p>
<p>En met zoo&rsquo;n massa&mdash;die precies geleek op Klaas Verlaan
en de zynen&mdash;kaatste zy...</p>
<p>&mdash;D&agrave;t zal ik nu eens goed onthouden als ik wakker word,
beloofde zich Wouter. Men hoeft zulk volk maar tusschen duim en vinger
in den nek te pakken, en &rsquo;t gaat vanzelf. Ik zal &rsquo;t
opschryven, want zoo&rsquo;n droom...</p>
<p>Van Femke geen woord, helaas! Zou men niet bevreesd worden
inteslapen, als men bedenkt dat dit ons verleiden kan tot zooveel
ontrouw, tot zoo&rsquo;n valsheid?</p>
<div class="footnotes">
<hr class="fnsep">
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e3133" href="#xd19e3133src" name="xd19e3133">1</a></span> In I.
1163 weidt M. uit over de bron van smart en geluk.</p>
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e3162" href="#xd19e3162src" name="xd19e3162">2</a></span> = zoo
voor haar, niet voor my.</p>
</div>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p>Lezers die gesteld zyn op deftige po&euml;zie, kunnen ook dit
hoofdstuk weer overslaan. &rsquo;t Is vol proza&iuml;sch realismus,
zich openbarend in de hydrogymnastische oefeningen van &rsquo;n
kastalische-fonteinnimf&mdash;tevens van beroep:
<i>waschvrouw</i>&mdash;met &rsquo;n ridder in de luur, die &rsquo;n
brief ontvangt uit den hemel: <i>mirakel!</i></p>
</div>
<p>Toen Wouter zich in &rsquo;t gras zette met z&rsquo;n rug tegen
&rsquo;n boom, was z&rsquo;n voornemen daar te blyven zitten wachten
tot-i leven bespeuren zou in Femke&rsquo;s huisje. Al was &rsquo;t dan
hoogstonzeker of ze zich d&aacute;&aacute;r bevond, toch immers zou hy
dan <i>iets</i> vernemen. In-allen-geval kon haar moeder hem zeggen,
zoo hoopte hy, of ze behouden was thuis gekomen, en of de wond in haar
hals of gezicht van beteekenis was? Want bebloed was ze geweest, dit
had-i duidelyk gezien.</p>
<p>Hy wist niet of ze gedurende haar tydelyke funktien by de
Holsma&rsquo;s&mdash;&rsquo;n <i>nicht</i>... hoe z&agrave;t dat in
elkaar!&mdash;op de Kolveniersburgwal sliep, of &rsquo;s avends te-huis
kwam by haar moeder. Maar hoe dit wezen mocht, <i>iets</i> zou hy nu
zeker vernemen, als-i maar wachtte...</p>
<p>Helaas! Om hem overeind te houden, waren drie stevige boomen niet te
veel geweest, en hy had er maar &eacute;&eacute;n. Hy viel dan ook
weldra om, en lag daar alleronfatsoenlykst. Z&rsquo;n petje rolde in de
sloot, en verdween langzaam maar zeker onder &rsquo;t kroos.</p>
<p>De zeer enkele voorbyganger die hem bemerkte, meende dat daar
&rsquo;n beschonkene lag, en was ruimschoots in de gelegenheid om
bespiegelingen te maken over de al te vroege rypheid van zoo&rsquo;n
jong ventje. Een onderzoek naar de oorzaken van &rsquo;t geval&mdash;hy
toch kon ziek, gewond of dood wezen&mdash;lag niet in de zeden. Dat zyn
<span class="pagenum">[<a id="pb69" href="#pb69" name=
"pb69">69</a>]</span>politiezaken. &rsquo;t Was volgens die zeden al
wel, dat niemand hem leed deed.</p>
<p>Gelukkig was &rsquo;t aantal voorbygangers, om &rsquo;t vroege
morgenuur, nog zeer gering. Bovendien, hy lag niet zeer naby het pad
dat door &rsquo;t grasveldje kronkelde, en de meesten gingen voorby
zonder hem te zien. Maar straks als er gebleekt moest worden, zoud-i in
den weg liggen, dat was zeker.</p>
<p>Z&rsquo;n droomen blyven&mdash;als &rsquo;t wakend
leven-zelf&mdash;&rsquo;n zonderling mengsel van schyn en werkelykheid.
Een beetje waarheid, en veel bedrog ...ziedaar alles! Om rechtvaardig
te zyn jegens slaapdroomen, moet men erkennen dat ze maar beschikken
kunnen over &eacute;&eacute;n soort van leugen. Even als dichters en
lasteraars!&mdash;vinden ze niets uit, en bepalen zich tot eenige
verandering in &rsquo;t rangschikken of samenvoegen. Personen, zaken en
denkbeelden wisselen gedurig van rol, en leenen van elkander &rsquo;t
heterogeenste. Wouter droomde precies als &rsquo;n ander in zyn geval
zou gedaan hebben, d. i. onder den indruk van de gegevens die hem waren
meegegeven in den slaap, en van den boomwortel waarop z&rsquo;n lenden
waren te-recht gekomen. Die wortel speelde voor juffrouw Laps die hem
pynlyk omhelsde, maar ze sprak daarby als oom Sybrand, over taal en
kippenhokken. Z&rsquo;n moeder zag het aan, en geleek op koningin
Elisabeth die, volgens haar, Amerika had gekocht, en betaald met
h&aacute;&aacute;r geldje: honderd kromme <i>pietjes</i>. Klaas Verlaan
droeg &rsquo;n fluweelen mantel, en zat schrylings op &rsquo;n
gevleugelden kruiwagen vol augurken, waarmed-i heensprong over &rsquo;n
dame vol puistjes en ridderorden. Daar kwam ook:
&ldquo;massa&rdquo;&mdash;persoon geworden&mdash;met &rsquo;n pruim in
den mond, en verklaarde dat-i Gooremest heette en op de
<i>Keizersgracht</i> woonde, waar-i &ldquo;met God&rdquo; in effekten
deed. Een zevenklapper hield redevoeringen over menschenrecht, en
beukte Wouter in de ribben ... dit was weer de schuld van dien wortel.
Een vries-bont boezelaar zong: <i>honneur au plus vaillant</i>, en
scheen daarmee bro&ecirc;r Stoffel te bedoelen, die er naar stond te
luisteren, en met allerliefste bescheidenheid &rsquo;n wolk van
toegeworpen lauwerkransen opving op &rsquo;n yzeren leerlineaal.</p>
<p>Zoo ziet men, hoe billyk het lot is. Wie roem te-kort komt in
werkelykheid, krygt z&rsquo;n deel in &rsquo;n anderen droom.</p>
<p>Maar, in-weerwil van &rsquo;t vermoeiend geflikker dezer
half-uitgewreven en bont dooreen gemengde beelden van z&rsquo;n
herinnering, behield &eacute;&eacute;n figuur vry standvastig haar
trekken. Ze beheerschte elk tooneel dat aan Wouter&rsquo;s verbeelding
voorbyschoof. &rsquo;t Was die van &rsquo;t meisje dat op &rsquo;n
tafel stond, en haar armen kruiste.</p>
<hr class="tb">
<p>&mdash;Lieve goeie god, jongen, hoe kom je d&aacute;&aacute;r? Hoe
kom jy daar?</p>
<p>Zoo sprak &rsquo;n stem, eerst op eenigen afstand, toen naderby, en
weldra zelfs aan z&rsquo;n oor. Hy had &rsquo;n flauw besef dat iemand
bezig was hem opterichten.</p>
<p>&mdash;Sietske! mompelde de slapende.</p>
<p>&mdash;Ja, zoo heet ik! Maar hoe weet jy dat? <span class=
"pagenum">[<a id="pb70" href="#pb70" name="pb70">70</a>]</span></p>
<p>&mdash;Sietske... Holsma!</p>
<p>&mdash;Wel zeker! Maar wie heeft je dat gezegd? En hoe kom je hier?
Heel fatsoenlyk is &rsquo;t niet<span class="corr" id="xd19e3413"
title="Bron: ?">!</span> Ben je dronken? &rsquo;t Is &rsquo;n groote
schande voor zoo&rsquo;n jong bloedje!</p>
<p>Ja, zeker was-i dronken. Maar &rsquo;t was nog altyd van den slaap.
En nogeens sprak hy den naam van Sietsken uit.</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Kan me niet schelen dat je me by m&rsquo;n voornaam
noemt, maar ... hoe kom je &rsquo;r aan? Heeft Fem je zoo wys gemaakt?
&rsquo;t Is &rsquo;n ware schand voor god, dat ie hier zoo ligt als...
&rsquo;n zwyn, dat zeg <i>ik</i> je! En zoo-even nog... geen uur
geleden, zat je d&rsquo;r op als &rsquo;n banjer... &rsquo;t Is
schande, zeg ik!</p>
<p>De persoon die aldus tot hem sprak, was by hem neergeknield. Ze
richtte hem wat op, en hy viel wezenloos tegen haar aan, zoodat ze wel
genoodzaakt was, hem weer in &rsquo;t gras te leggen.</p>
<p>&mdash;Och, och, och, &rsquo;n waar schandaal! Zoo jong nog, en dan
al zoo gruweloos aan &rsquo;t verpieteren!</p>
<p>De vrouw die zich met Wouter bezighield, scheen te willen voortgaan
met de niet ongewone fout, &rsquo;n beschonkene z&rsquo;n schandelyken
toestand te verwyten op &rsquo;n oogenblik dat-i onvatbaar is voor
rede. Maar op-eens bedacht ze zich, en, van toon veranderend:</p>
<p>&mdash;Och, lieve god, &rsquo;t is waar ook, riep ze, hoe kan ik zoo
praten! &rsquo;t Kind is van &rsquo;t paard gevallen, de stumpert!
Jesis-Maria, wat ben ik &rsquo;n gemeen schepsel! Zeg, jongeheer, ben
je van je paard gevallen? Och, och, och, wat doe je-n-ook op
zoo&rsquo;n beest! En... waar is je skos-mussie? &rsquo;t Stond je zoo
aardig! En je sabeltje? &rsquo;t Rinkelde zoo! En nu al dood...
Jesis-Maria! En je kleertjes? Och, lieve god, hy is dood, en... van
z&rsquo;n paard gevallen! Ben je dood?</p>
<p>&mdash;Sietske! mompelde Wouter.</p>
<p>&mdash;Goed, goed, noem jy me gerust by m&rsquo;n naam. Ik geef er
niets om, want groots ben ik niet, als je me maar zeggen wilt of je
dood bent! Och, och, och, Maria-Josef, hy is dood! Als Femke maar hier
was!</p>
<p>Daar trilde iets in den zevenslaper: Femke! Was <i>zy</i> &rsquo;t?
Femke? Was &rsquo;t niet Sietske?</p>
<p>&mdash;Sietske ben <i>ik</i>, zei... Vrouw Claus.</p>
<p>Deze vreemde mededeeling was de moeite van &rsquo;t oog-opslaan
waard! Maar ze vielen weer toe, en hy tegen haar aan.</p>
<p>&mdash;Je mag me noemen zooals je wilt&mdash;gut, waarom niet? Ik
ben waschvrouw&mdash;als je me maar zeggen wilt of je je bezeerd hebt,
en of &rsquo;t erg is? En waar is je geruite muts? &rsquo;t Is schande
van je moeder, dat ze je-n-op zoo&rsquo;n beest zet ... &rsquo;n ware
schande! Zeker heb je armen en beenen gebroken? En je ribben? En
misschien je nek, h&egrave;? Zeg &rsquo;t maar, jongen! Ja &rsquo;t is
schande van je moeder! Zoo-even zag je &rsquo;r nog zoo snoepig uit ...
geen uur geleden! En nu ... leg maar gerust tegen me-n-aan. Och, wat
zal Fem er van zeggen? De meid zal desperaat wezen, en... ik ook!</p>
<p>Wouter richtte zich &rsquo;n weinig op, en wreef zich de oogen
uit.</p>
<p>&mdash;Zeg, wat is er aan je gebroken? Wil je dat ik pater Jansen
<span class="pagenum">[<a id="pb71" href="#pb71" name=
"pb71">71</a>]</span>laat roepen? Och, &rsquo;t wurm kan niet spreken!
Wat is er aan je stuk?</p>
<p>&mdash;Stuk? Gebroken? Aan my?</p>
<p>&mdash;Ja, stumpert, zeg &rsquo;t maar!</p>
<p>Wouter betastte zich. Toen z&rsquo;n hand de plek bereikte, waar die
boomwortel z&rsquo;n plooien en knoesten had ingestempeld, nam
z&rsquo;n gelaat &rsquo;n vragende uitdrukking aan. Geheel overtuigd
dat men hem niet buiten z&rsquo;n weten had geradbraakt, was-i
niet!</p>
<p>&mdash;Gebroken? Stuk? Ik?</p>
<p>&mdash;Wie anders?</p>
<p>&mdash;En... wie zou dat gedaan hebben?</p>
<p>&mdash;Wie? W&egrave;l ... jyzelf, stumpert!</p>
<p>&mdash;Ik?</p>
<p>&mdash;Wat doe je-n-op zoo&rsquo;n beest!</p>
<p>&mdash;Op &rsquo;n beest? <i>Ik</i> op &rsquo;n beest?</p>
<p>&mdash;Weet je dan niet dat je d&rsquo;r afgevallen bent?</p>
<p>&mdash;Ik? Van &rsquo;n beest gevallen? Van welk beest?</p>
<p>&mdash;Van &rsquo;n paard immers? Weet jyzelf dat niet? Ben je dan
toch... misschien... &rsquo;n beetje... dronken ook?</p>
<p>&mdash;Ik? Dronken? Van &rsquo;t paard gevallen? <i>Ik?</i></p>
<p>En hy legde beide handen met wyd-uitgespreide vingers op de borst,
als om met onomstootelyke zekerheid vasttestellen van welke ikheid hier
de rede was:</p>
<p>&mdash;<i>Ik?</i> Ben <i>ik</i> dronken? Ben <i>ik</i> van &rsquo;t
paard gevallen?</p>
<p>&mdash;Wat &agrave;nders? Wie &agrave;nders?</p>
<p>&mdash;God, god, hoe is d&agrave;t mogelyk?</p>
<p>En nogeens betastte hy z&rsquo;n rib die &rsquo;t cachet droeg van
den boomwortel. Daarop greep-i Vrouw Claus by den arm, en schreeuwde,
op elk woord drukkende:</p>
<p>&mdash;Je... zegt... dat... ik... van... &rsquo;n paard... ben...
gevallen?</p>
<p>&mdash;Ja, schaap, d&agrave;t zeg ik! Houd je bedaard!</p>
<p>Nu sloeg Wouter de handen aan z&rsquo;n hoofd, misschien begrypende
dat d&agrave;&agrave;r de ikheid woonde die geraadpleegd worden moest.
De slotsom van z&rsquo;n overwegingen schynt zonderling, maar is
natuurlyk:</p>
<p>&mdash;Ik wou me graag eens wasschen!</p>
<p>&mdash;Wel, d&agrave;t &rsquo;s goed! riep Vrouw Claus verheugd. Zou
er dan waarlyk niets aan je kapot zyn? En waar is je muts?</p>
<p>&mdash;Wasschen, ging Wouter peinzend voort, met heel koud
water!</p>
<p>&mdash;Goed, jongen! Kom maar mee naar de pomp! Ben je zeker dat je
loopen kunt? Heb je je beenen niet gebroken?</p>
<p>Wouter betastte ze, en zei zonder de minste overyling:</p>
<p>&mdash;Ik... geloof... het... niet!</p>
<p>&mdash;En je ribben?</p>
<p>&mdash;Ook... niet!</p>
<p>&mdash;En je nek?</p>
<p>&mdash;N...e...e...n!</p>
<p>Om de goede vrouw gerusttestellen, schudde hy langzaam &rsquo;t
hoofd, maar hy had wel eenigen moed noodig om die gymnastische
bewysvoering te beproeven. &rsquo;t Mocht eens niet lukken!
<span class="pagenum">[<a id="pb72" href="#pb72" name=
"pb72">72</a>]</span></p>
<p>&mdash;Kom dan mee naar de pomp! En... zeg eens, jongen, maar jok
niet<span class="corr" id="xd19e3543" title="Bron: .">,</span> ben je
altemet niet &rsquo;n beetje... dronken ook? Zeg de waarheid!</p>
<p>Wouter stond langzaam op, bedacht zich vry lang, en zei, blykbaar na
konscientieuze raadpleging van z&rsquo;n herinneringen:</p>
<p>&mdash;Ik geloof het niet! Maar... ik wou me zoo graag wasschen in
heel, heel, heel koud water... koud als ys!</p>
<p>Vrouw Claus geleidde hem in en door haar huisje naar &rsquo;t erf
daarachter, waar &rsquo;n groote pomp stond.</p>
<p>&mdash;Kleed jy je maar gerust uit, m&rsquo;n jongen! Niemand kan je
hier zien. Maar... hoe kwam je &rsquo;r toe, my zoo op-eens by
m&rsquo;n voornaam te noemen? Niet dat ik &rsquo;t kwalyk neem, gut
n&eacute;, maar...</p>
<p>Geheel wakker was onze slaper nog niet. Hy had tyd noodig om
z&rsquo;n herinneringen te regelen, en &rsquo;t werkelyk gebeurde te
zuiveren van de laatste droomerige toevoegsels, Hy verzekerde daarom
dat-i... hoofdpyn voelde, en niet zou kunnen spreken voor-i zich
behoorlyk gewasschen had. Vrouw Claus bemerkte dat-i te beschroomd was
om zich te ontkleeden. Met kostbare na&iuml;veteit dacht zy
te-dezer-zake in &rsquo;t minst niet aan zichzelf, en meende al heel
veel gedaan te hebben om Wouter gerust te stellen, door &rsquo;n paar
lakens over den rand van &rsquo;n latten-schutting te slaan, zoodat nu
&rsquo;t erfjen, op de zoldering na, vry wel naar &rsquo;n afgesloten
kamer geleek.</p>
<p>&mdash;Zie zoo, m&rsquo;n jongen, nu kan geen mensch je zien, geen
sterveling! Wie d&aacute;&aacute;r overheen kykt, moet knap wezen!</p>
<p>Geen &ldquo;mensch&rdquo; geen &ldquo;sterveling?&rdquo; En
<i>zy</i> dan? Wouter wist waarlyk niet hoe hy &rsquo;t had. Gister nog
zoud-i misschien zonder den minsten erg...</p>
<p>Ach, hy was zooveel ouder sedert gister! En &rsquo;n beetje wyzer
ook! En dus... iets minder onnoozel ook! Of hoe anders moet het heeten,
die schroom om zich te stellen op de laagte of hoogte van Vrouw
Claus?</p>
<p>&mdash;Ja, ja, ik begryp best wat je mankeert, zei ze. Je hebt je
leedjes niet tot je wil, d&agrave;t is het! Wat doe je-n-ook op
zoo&rsquo;n beest!</p>
<p>En ze pakte hem flink beet, en begon hem te ontdoen van z&rsquo;n
kleeren, en Wouter liet haar begaan alsof hy vyftien jaar jonger
geweest was. &rsquo;t Moest wel! Hy voelde zich vernietigd, en al wat
in hem was, loste zich op in &eacute;&eacute;n uit afmatting berustend:
in-godsnaam! De flauwe tegenstand dien-i nu-en-dan bood, werd door
z&rsquo;n baker opgevat als kinderlyken gril, en d&aacute;&aacute;rmee
wist ze raad! &rsquo;t Scheelde weinig, of ze had er &rsquo;n
&ldquo;<i>suia, suia, kindje</i>&rdquo; by gezongen.
Want&mdash;<i lang="fr">honni soit qui mal y pense!</i>&mdash;zoo
bakerlyk was haar indruk by &rsquo;t uitkleeden van den jongen
ridder.</p>
<p>Toen ze gereed was, zette zy hem op &rsquo;n laag bankjen onder de
pomp, en sloeg de hand aan den slinger. By de eerste druppel rilde hy,
en weldra klaterde &rsquo;n breede waterstraal hem op hoofd en
schouders. Van teweerstellen was geen spraak. Hy kon zien noch spreken,
en Vrouw Claus vatte z&rsquo;n &ldquo;<i>brrr!</i>&rdquo; dat misschien
beteekenen moest: &ldquo;genoeg, genoeg!&rdquo; als &rsquo;n betuiging
van tevredenheid op. <span class="pagenum">[<a id="pb73" href="#pb73"
name="pb73">73</a>]</span></p>
<p>&mdash;Ja, zieje, na zoo&rsquo;n val stygt het bloed...</p>
<p>&rsquo;n Pompslag!</p>
<p>&mdash;Brrr!</p>
<p>...naar je hoofd! En de kou van &rsquo;t water...</p>
<p>&rsquo;n Pompslag!</p>
<p>&mdash;Brrr!</p>
<p>...als je maar niet je nek gebroken hebt...</p>
<p>&rsquo;n Pompslag!</p>
<p>&mdash;Brrr!</p>
<p>...want dan helpt het niemendal! En...</p>
<p>&rsquo;n Pompslag!</p>
<p>&mdash;Brrr!</p>
<p>...als je ribben stuk zyn, ook niet! Zou je niet...</p>
<p>&rsquo;n Pompslag!</p>
<p>&mdash;Brrr!</p>
<p>...denken, dat het nu genoeg is! ik heb...</p>
<p>&rsquo;n Pompslag!</p>
<p>&mdash;Brrr!</p>
<p>...pyn in m&rsquo;n milt! Maar anders, ik...</p>
<p>&rsquo;n Pompslag!</p>
<p>&mdash;Brrr!</p>
<p>...ik wil wel! Zoo lang als je maar...</p>
<p>&rsquo;n Pompslag!</p>
<p>&mdash;Brrr!</p>
<p>... als je maar wilt!</p>
<p>Op-eens hield zy op, maar liet den slinger niet los, zeker om blyk
te geven van goeden wil om terstond weer te beginnen, als de
pati&euml;nt het verlangen mocht.</p>
<p>&mdash;Gut, ik heb vergeten je te vragen of je misschien liever
hebt...</p>
<p>&mdash;Brrr!</p>
<p>...dat ik je boen met groene zeep? Zoo wascht zich onze Fem altyd,
weetje? &rsquo;t Vel glimt er zoo van! Je moest haar rug eens zien...
&rsquo;n ware spiegel, kompleet &rsquo;n spiegel!</p>
<p>Wouter wilde heusch iets zeggen, maar kon niet. W&agrave;t zoud-i
gezegd hebben? Femke&rsquo;s rug, een... spiegel?</p>
<p>&mdash;Ja, en haar voorhoofd ook? Heb je dat nooit opgemerkt? Nu,
dat komt alleen van de groene zeep! Is je moeder niet gewoon je te
wasschen met groene zeep? En dan... boenen, weetje, schuieren, schuren,
flink! Maar ben jy gewoon &rsquo;t zonder zeep te doen? Gut, dat wil ik
ook wel...</p>
<p>En ze maakte zich gereed om weer te beginnen. De vreeselyke slinger
rees...</p>
<p>&mdash;Ik... geloof... heusch... dat het nu wel genoeg zal wezen,
bibberde Wouter.</p>
<p>En hy kreeg &rsquo;n gulp water in de mond, zoodat zy hem alweer
niet verstaan kon.</p>
<p>&mdash;Groene zeep is ook goed voor peesknoopen...</p>
<p>&mdash;Brrr! <span class="pagenum">[<a id="pb74" href="#pb74" name=
"pb74">74</a>]</span></p>
<p>...en rimmetiek! Als je maar van-binnen niet heelemaal stuk bent,
want dan...</p>
<p>&mdash;Brrr!</p>
<p>...is er niks an &rsquo;n mensch te doen.</p>
<p>Het was niet zonder inspanning, dat Wouter, koud, moe, beschaamd en
gebiologeerd, het waagde zich en z&rsquo;n bankje eventjes van onder
den straal wegteschuiven. Dit sprak iets duidelyker, en bad vry
welsprekend om genade. Eigenlyk had-i gedurende de heele kunstbewerking
niet anders gedaan, maar wat baatte het? Besef om optestaan had-i niet.
En bovendien... de goeie vrouw had z&rsquo;n kleeren over &rsquo;n
droogstok geslagen, die niet onder z&rsquo;n bereik was, en hy,
gaandeweg wakker geworden, begon schaamte te voelen over z&rsquo;n
volslagen gemis aan bedekking. Hy bleef onbewegelyk zitten, maakte zich
zoo klein mogelyk, en verschool z&rsquo;n kin tusschen de knie&euml;n.
Ik denk dat Adam in <i>Genesis</i> III ook zoo-iets gedaan heeft, en
dit zal wel de oorzaak geweest zyn, waarom hy in dat verdrietig
hoofdstuk van de paradyshistorie zoo moeielyk te vinden was.</p>
<p>&mdash;Wou je nog wat? vroeg z&rsquo;n goedige Najade.</p>
<p>&mdash;Neen, neen, o neen, antwoordde hy snel, bevreesd dat &rsquo;n
nieuwe straal&mdash;de slinger rees al!&mdash;hem weer de spraak zou
afsnyden. Neen, maar...</p>
<p>De onschuldige vrouw begreep niet wat hy wilde. En daar-i als
&rsquo;n klomp en in-een gedoken zat:</p>
<p>&mdash;Heb je v&eacute;&eacute;l pyn? vroeg ze.</p>
<p>&mdash;Neen! Pyn juist niet, maar ...</p>
<p>&mdash;Ben je misschien moe van &rsquo;t ryden?</p>
<p>&mdash;Van &rsquo;t ryden? Ja, ja, ik ben erg moe!</p>
<p>&mdash;D&agrave;t is het! riep Vrouw Claus. En ik heb &rsquo;t wurm
in z&rsquo;n slaap gestoord! Weetje wat we doen zullen? Je moet wat
slapen... dat denk ik er van.</p>
<p>En met &rsquo;n onbeschroomdheid, waarvoor ik eerbied vorder van den
lezer&mdash;zouden er zyn, die hiertoe te laag staan?&mdash;droogde zy
Wouter af. Ze trok &rsquo;n beddelaken van de schutting, wikkelde
hem&mdash;zoo opgevouwen als-i was&mdash;daarin, en droeg &rsquo;m weg
als &rsquo;n pakje waschgoed.</p>
<p>Hy voelde dat ze hem neerlegde, en warm toedekte...</p>
<p>&mdash;Strek jy je beenen gerust uit, m&rsquo;n jongen, als ze
maar... in-godsnaam niet gebroken zyn.</p>
<p>Wouter deed wat ze gelastte, en voelde &rsquo;n onbeschryfelyke
gewaarwording van welbehagelykheid. Z&rsquo;n lichamelyke aandoening
steeg tot verrukking, toen z&rsquo;n voedster de dekens naast hem
&ldquo;instoppende&rdquo; de heerlyke woorden uitte:</p>
<p>&mdash;Ja, slaap maar, arm kind. Je ligt daar goed... dat is
&rsquo;t bedje van onze Fem, weetje!</p>
<p>Op Femke&rsquo;s bed! W&egrave;l mocht Vrouw Claus zeggen dat dit
hem goed zou doen! Was &rsquo;t niet jammer dat-i de kracht niet had,
zich wakker te houden om te blyven beseffen waar-i was! Hy beproefde
dit... als kleine man en als ridder, maar hy bezweek als &rsquo;n
mensch. <span class="pagenum">[<a id="pb75" href="#pb75" name=
"pb75">75</a>]</span></p>
<p>Doch hoe plezierig &rsquo;t wakkerblyven zou geweest zyn, ook de
slaap&mdash;nu van gezonder aard dan zoo-even op dien boomwortel met
wat gras er naast&mdash;werkte weldadig. Straks by &rsquo;t ontwaken,
zoud-i heel op z&rsquo;n gemak aan Femke denken. Zoo had hy zich
voorgenomen toen-i Vrouw Claus hoorde wegsluipen tot halfweg de deur.
Voor ze die geheel bereikt had, nam hy niets meer waar, zelfs z&rsquo;n
droomen niet.</p>
<p>Wel beschouwd, hy had tot-nog-toe niet te klagen over Fancy&rsquo;s
leiding, al koos ze vreemde middelen om hem optevoeden tot
mensch...</p>
<p>Want&mdash;onder ons, lezer&mdash;d&aacute;&aacute;rop eigenlyk
scheen de zaak aangelegd!</p>
<p>Toen-i zoo ongeveer tegen vier uren in den namiddag wakker werd,
hoorde hy fluisterend spreken. Hy spande zich in, eerst om te weten
waar-i was, toen om te begrypen hoe hy daar kwam, en daarna om te
verstaan wat er gezegd werd.</p>
<p>Het scheen er op toegelegd, op-nieuw voedsel te geven aan de
zonderlinge verwarring tusschen Femke en Sietske, die in z&rsquo;n
gemoed ontstaan was. Zeer duidelyk hoorde hy Vrouw Claus zeggen:</p>
<p>&mdash;Ja, Siet, maar... wat doet-i op zoo&rsquo;n paard! Als
<i>ik</i> z&rsquo;n moeder was...</p>
<p>En hoe Sietske nogal nuffig antwoordde:</p>
<p>&mdash;Nicht, ik denk dat z&rsquo;n moeder er niets van weet. Herman
heeft het ook eens gedaan, want, nicht, de jongens <i>zyn</i> zoo!</p>
<p>Dus: Sietske was d&aacute;&aacute;r! En... Vrouw Claus was haar
nicht, en heette ook Sietske! En... &rsquo;t meisje dat op de tafel
stond...</p>
<p>Och, op-eens voelde Wouter zich weer minder gelukkig! Hy kon maar in
&rsquo;t geheel niet wys-worden, noch uit het gebeurde, noch uit
z&rsquo;n aandoeningen. Lichamelyk gevoelde hy zich welvarender dan
ooit...</p>
<p>Nooit had-i z&oacute;&oacute; &rsquo;n bad ondergaan, nooit
z&oacute;&oacute; geslapen, na z&oacute;&oacute;veel spanning en
vermoeienis!</p>
<p>...maar juist dit gaf hem volle ruimte om verdriet te voelen over de
verwarring van z&rsquo;n denkbeelden. Was... d&agrave;t, d&agrave;t
en... d&agrave;t, w&aacute;&aacute;r, of was &rsquo;t <i>niet</i> waar?
Daarop moest orde gesteld worden! Straks misschien zou men hem komen
vertellen dat-i op &rsquo;t bed lag van Klaas Verlaan, of van de
liefelyke weduw Gooremest!</p>
<p>Neen! Z&oacute;&oacute; ver zou de helsche spokery niet gedreven
worden! Hy lag wel inderdaad in Femke&rsquo;s kamertjen, of in haar bed
toch, want &rsquo;n byzondere kamer had ze zeker niet.</p>
<p>&mdash;Als ik nu &rsquo;n stuk uit het laken knipte, dach hy, om
morgen te kunnen zien en tasten, en zeker te zyn?</p>
<p>En hy bracht er <i>Samuel 26</i> by te-pas, en droomde zich voor,
hoe hy Femke zou bezweren dat-i haar spies en waterkruik niet had
meegenomen om te dienen als getuigen tegen
h&aacute;&aacute;r&mdash;&rsquo;n spies zag hy niet, maar &rsquo;n
<i>Rebekka</i> stond er&mdash;doch alleen om zichzelf &rsquo;t zwygen
te kunnen opleggen, als hy eens later weer mocht beginnen te vragen, te
twyfelen, te ontkennen... <span class="pagenum">[<a id="pb76" href=
"#pb76" name="pb76">76</a>]</span></p>
<p>Wat overigens het beddelaken aangaat, waaruit hy naar Davids
voorbeeld &rsquo;n slip snyden wilde... &rsquo;t was eigenlyk jammer
dat-i niet aan zeer fyn linnen gewoon was. Dit belette hem, de
po&euml;zie van &rsquo;t byzonder grove te genieten. Rein w&agrave;s
dat lynwaad, als zy die daartusschen geslapen had! Maar Wouter stond
nog in lang niet hoog genoeg, om gevoelig te zyn voor schoonheid in
&rsquo;t geringe. Was-i niet nog kinderachtig verslingerd op fluweel,
goud, satyn, en zulke voddery? Het zeer grove weefsel van die lakens
was wel inderdaad nog altyd te grof voor z&rsquo;n smaak, doch hierom
alleen wyl die smaak niet fyn genoeg was om de tegenstellend-fyne
beteekenis der grofheid van dat weefsel te waardeeren. Gelyk zeker
soort van boekenmakers, zoud-i &rsquo;n prinses laten slapen op
geborduurde zyde... waarom niet op paarlen, tusschen lakens van
scherpgeslepen diamant? Hy wist nog niet dat men zich&mdash;behoudens
alle deftigheid, en eerbied voor de grondwet&mdash;Koninklyk-Keizerlyke
Hoogheden by-nacht, &agrave;nders kan voorstellen, en dat eenmaal
misschien &rsquo;n prinses zich te gering achten zou, om Femke&rsquo;s
bedje te schudden.</p>
<p>Neen, neen, z&oacute;&oacute; ver was Wouter nog niet! Toch keek hy
met innig genoegen &rsquo;t kamertje rond, en ademde den geur in, die
z&rsquo;n verbeelding meedeelde aan alles wat-i zag. Al voelde hy zich
dan niet in-staat, den hier uit alles sprekenden eenvoud boven
boekerige majesteit te stellen, toch was-i reeds genoeg gezuiverd van
&rsquo;t &agrave;llergemeenste, om die eenvoudigheid hooger te schatten
dan &rsquo;t benauwd-burgerlyke waaraan-i gewoon was en dat hem zoo
kwelde. Aan paleizen&mdash;die hy nog nooit gezien had&mdash;bleef-i
nog altyd de voorkeur geven boven &rsquo;n hut. Maar te kiezen hebbende
tusschen hutten en huizen, tusschen armoede en burgerlijkheid... o, dan
helde z&rsquo;n smaak onvoorwaardelyk over naar den kant van &rsquo;t
geringste.</p>
<p>En, alweer bedroog zich z&rsquo;n smaak! Om nu niet te spreken van
&rsquo;t onrecht dat-i aandeed aan wat ik nu in &eacute;&eacute;n
woord: &ldquo;burgerlykheid&rdquo; noem, door de achter- onder- boven-
voor- zy- en opkamertjes waarin dat maatschappelyk standpunt zich
tot-nog-toe aan hem had geopenbaard, te verheffen tot
<i>type</i>&mdash;hy zag, door vergelyking d&aacute;&aacute;rmee, de
Holsma&rsquo;s voor ryk en voornaam aan&mdash;in veel wyder opzicht
beging-i &rsquo;n fout. Noch hutten, noch grove beddelakens, noch
achterkamers, noch paleizen, noch zelfs... de puistjes van &rsquo;n
Palatine, bedingen&mdash;d. i. veroorzaken of weren&mdash;de
po&euml;zie! Voor haar is dit alles gelyk. Zy zoekt en vindt haar
voedsel in &rsquo;t schynbaar geringe, niet meer&mdash;maar vooral niet
minder ook!&mdash;dan in voornaamheid. Gelyk &rsquo;n godin&mdash;dit
<i>is</i> ze, en... de eenige!&mdash;alles overziend, alles waardeerend
op juisten prys, alles vervormend naar h&aacute;&aacute;r beeld, alles
behoudend, samenvoegend en gebruikend voor h&aacute;&aacute;r doel, de
ongelyksoortigste bestanddeelen overgietend met h&aacute;&aacute;r
kleur, heft ze alles gelykmakend tot zich op, zonder aanzien van
persoon, standpunt of omgeving. Dit is haar roeping, haar behoefte,
haar <i>Wezen</i>.</p>
<p>&rsquo;t Was nog al w&egrave;l, dat Wouter niet naar juweelen zocht
in &rsquo;t kamertje van de prinses zyner ziel. In-plaats hiervan
bemerkte hy <span class="pagenum">[<a id="pb77" href="#pb77" name=
"pb77">77</a>]</span>dat er n&ograve;g een slaapplaats was: &rsquo;n
&ldquo;bedstee.&rdquo; Daar sliep zeker Femke&rsquo;s moeder. Tegen een
der wanden van &rsquo;t vertrek was &rsquo;n wyde gemetselde
schoorsteen, alleraardigst gekleed in Delftsche ticheltjes. Ze stelde
met hun allen de opwekking van Lazarus voor, en de man met wien ik den
lezer by &rsquo;n vorige gelegenheid in kennis bracht<a class="noteref"
id="xd19e3767src" href="#xd19e3767" name="xd19e3767src">1</a> ontbrak
niet. Wouter voelde zich door dit staal van al te wonderbewyzend
realismus minder gestuit dan anders &rsquo;t geval zou geweest zyn,
want... op die poppen had Femke&rsquo;s oog gerust. Dit denkbeeld
adelde alles wat-i zag. Het kamertje was overigens gemeubeld met vier
matte-stoelen, waarvan een voor &rsquo;t bed stond, met z&rsquo;n
kle&ecirc;ren, netjes gerangschikt en blykbaar gereinigd, er op. Zelfs
z&rsquo;n ryglaarsjes waren gepoetst. Die goede Vrouw Claus!</p>
<p>In &rsquo;t midden van de kamer zag hy &rsquo;n vierkante tafel,
waarin &rsquo;n lade die openstond. Het ding kon niet anders, omdat het
gaapte door overlading. De ons bekende wollen kousen staken boven den
rand uit, en wachtten op herstelling of misschien op terugzending naar
den eigenaar... naar pater Jansen? daar was meer brei- en ook naaiwerk
in die lade... goeie hemel, geestelyke onderbroeken misschien!</p>
<p>Wouter sloot z&rsquo;n oogen, en keerde zich gemelyk om. Wollen
kousen... va! Maar die onderbroeken... hy zag geen kans ze te
po&euml;tizeeren! De schuld lag aan die broeken niet, meende hy, maar
aan den pastoor. Ik zeg dat de schuld aan hemzelf lag. Of er
onderbroeken lagen in die uitgeschoven tafella, kan ik niet zeggen,
doch zoo ja, dit zou voor Wouter geen reden geweest zyn, zoo vies
z&rsquo;n oogen te sluiten. We willen hopen dat-i &rsquo;t maar deed om
&rsquo;n voorwendsel te hebben tot nadutten. Dit kon wel wezen, want al
voelde hy zich hersteld van de vermoeienis, hy was nog niet bekomen van
den slaap. Toch begreep hy dat er &rsquo;n eind moest komen aan
z&rsquo;n <i>Capua</i>. Niet zonder inspanning sloeg hy de oogen weer
op, en zag nu iets dat hem liefelyker voorkwam. Aan den wand by
&rsquo;t hoofdeneind van z&rsquo;n kribbe&mdash;heel veel meer was
Femke&rsquo;s bedje niet&mdash;hing &rsquo;n krucifix met wywaterbakje
van zeer gewonen steen, waarop de bezitster hoogen prys scheen te
stellen. Daaraan toch had zy de eenige versiering aangebracht, die van
haar hand in &rsquo;t gansche vertrek te vinden was. Het rustte tegen
&rsquo;n vierkant schildje van haakwerk, dat op &rsquo;n blad karton
was gespannen. Blauw glanspapier gluurde vriendelyk door de
symmetrische gaatjes.</p>
<p>&ldquo;Daarmee zegende zy zich&rdquo; dacht Wouter, en onwillekeurig
stak hy de hand in &rsquo;t bakje...</p>
<p>Het was droog. Nu, om &rsquo;t water was het ons protestantsch
jongetje niet te doen. Hy wilde slechts z&rsquo;n hand... wyden door
aanraking met iets dat door h&aacute;&aacute;r voor heilig gehouden
werd. Hy wist met dogmatische precizigheid&mdash;lieve god, op
z&rsquo;n katechizatie was-i de eerste in die zaken, en had er mooie
pryzen mee behaald&mdash;dat <span class="pagenum">[<a id="pb78" href=
"#pb78" name="pb78">78</a>]</span>Roomschen zeer dom zyn, en aan
allerlei gekheid gelooven. Hierin namelyk ligt het verschil tusschen
Katholieken en... andere menschen. Wel beschouwd, begreep hy dus zeer
goed dat zoo&rsquo;n wywaterbakje niets helpt voor de zaligheid, en dat
de lieden die aan zulke prullen gewicht hechten...</p>
<p>Maar Femke dan? Was ook zy zoo byzonder afschuwelyk papistisch
dom... zy? Wel neen, ze was... Femke! Dit beteekende heel iets anders
in Wouters oog. Aan z&rsquo;n eigen afgodery met h&aacute;&aacute;r,
dacht-i in &rsquo;t geheel niet. Daarvan stond niets in z&rsquo;n
katechismus, en hy hoefde er dus niet tegen te waken.</p>
<p>Heel onprotestants sloot-i z&rsquo;n vingers om den rand van
&rsquo;t schulpjen, en trachtte zich voortestellen dat ze daar
h&aacute;&aacute;r vingers ontmoetten. Dat steenen ding was wel Femke
niet, maar &rsquo;t kwam hem te-hulp in &rsquo;t aanschouwelyk
v&oacute;&oacute;r zich dagen van haar beeld, en alzoo...</p>
<p>Wat is d&agrave;t?</p>
<p>Iets als &rsquo;n brief van zeer groot formaat, toegevouwen en
dichtgegomd, viel van achter &rsquo;t karton uit, en op z&rsquo;n bed.
Wouter nam het op, en zocht&mdash;&rsquo;n oogenblik lang door
na&iuml;veteit bewaard voor verbazing&mdash;naar &rsquo;t adres... aan
h&egrave;m, natuurlyk! Het steenen Jesusje had hem iets te zeggen, naar
&rsquo;t scheen. Een achtste kruiswoord misschien? Of kwam de boodschap
van... haar? Of van beiden tegelyk?</p>
<p>Z&oacute;&oacute; was de eerste indruk van ons protestanterig
vrydenkertje. Een adres stond niet op den brief, doch in-plaats
daarvan, &rsquo;n datum van &rsquo;n maand of wat oud. Gelukkig dat
Wouter zich &rsquo;n oogenblik bezon, voor hy den omslag losbrak. Reeds
was z&rsquo;n onbescheiden vinger daartoe gereed, toen-i zich nog juist
by-tyds verweet dat het stuk onmogelyk aan hem kon gericht zyn. Immers,
welke besteller had hem kunnen vinden in dat domicilie? Hyzelf begreep
ter-nauwernood waar-i was. Dit konden bovendien noch Femke
weten&mdash;hy vergiste zich: ze wist het&mdash;noch dat steenen
poppetje.</p>
<p>Maar... &rsquo;n wonder? Gekheid! De &ldquo;Heere&rdquo; doet geen
wonderen dan... op zeer grooten afstand en... heel lang geleden. Dit is
elk rechtschapen Protestant bekend.</p>
<p>Uit al deze beschouwingen,vloeide rechtstreeks de slotsom voort dat
de geheimzinnige <i>d&eacute;p&ecirc;che</i> onmogelyk voor hem kon
bestemd zyn...</p>
<p>Domme jongen! De brief was wel degelyk aan hem gericht! Met al
z&rsquo;n wonderhekel w&agrave;s-i wel genoodzaakt den inhoud te zien,
te begrypen, in zich optezuigen...</p>
<p>Bevend van aandoening en met eerbied plaatste hy &rsquo;t kostbaar
stuk&mdash;ongeopend... maar gelezen en verstaan h&agrave;d hy
&rsquo;t!&mdash;op de oude plaats, en sprong &rsquo;t bed uit.</p>
<p>Hy had den gesloten brief tegen &rsquo;t licht gehouden, en... zyn
gekleurde Ophelia herkend. Dat beeldje bewaarde Femke in haar binnenste
Heilige der Heiligen...</p>
<p>Nu eindelyk was-i wakker. Wie zou niet wakker worden na &rsquo;t
ontvangen van z&oacute;&oacute;&rsquo;n brief uit den Hemel?
<span class="pagenum">[<a id="pb79" href="#pb79" name=
"pb79">79</a>]</span></p>
<div class="footnotes">
<hr class="fnsep">
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e3767" href="#xd19e3767src" name="xd19e3767">1</a></span> In een
noot by Idee 140 stelt M. het realisme, dat op middeleeuwsche
schilderyen een der omstanders afbeeldt met afgewend gelaat, de neus
tusschen duim en wysvinger, hooger, dan de verklaring van den modernen
schipperenden Renan, die Lazarus schyndood verklaart!</p>
</div>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p>Nieuwe blyken der verdorvenheid van Vrouw <i>Claus</i>&mdash;en van
den auteur&mdash;in-zake: <i>aesthetika.</i> Een weerbarstige verloren
zoon. Verschyning van &rsquo;n muts en &rsquo;n <i>Sybille.</i>
Geroepen, en... &agrave;ls geroepen! <i>Wouter</i> begint iets van de
&ldquo;<i>vier windstreken</i>&rdquo; te zien.</p>
</div>
<p>Hy kleedde zich aan, en trad in het andere kamertje, waar-i
z&rsquo;n gastvrouw en de kleine Sietske meende aantetreffen. Maar er
was niemand. Nu eerst bedacht hy dat-i, na de weinige woorden die hy
verstaan had, geen verder gesprek had waargenomen. Het jonge meisje was
zeker na &rsquo;n kort bezoek by haar &ldquo;nicht&rdquo; reeds weder
vertrokken.</p>
<p>En Vrouw Claus zelf? Blykbaar had ook deze haar huisje verlaten,
doch ze deed het niet zonder &rsquo;n eigenaardig kenmerk achter te
laten van haar ruw karakter, grove levensopvatting en gebrek aan
opvoeding. Dat heeft men van de menschen die nooit verzen of romans
lezen!</p>
<p>Verbeeld u, lezer, wat het onbeschaafde vrouwmensch zich veroorloofd
had! Op &rsquo;n klein witwerks-tafeltje, waarby &rsquo;n stoel stond
aangeschoven als om uittenoodigen tot plaatsnemen, lagen twee
boterammen van de ons bekende soort op &rsquo;n ontbytbordje, en
stonden m&egrave;t dat bordje op &rsquo;n alleronhebbelykst groote kom
koffi. Die koffi was nagenoeg koud, maar... overigens? Zouden niet
sommige smakelooze realisten iets als gloed meenen te ontdekken in dien
toestel? Hoe jammer, niet waar, dat zoo&rsquo;n vrouw niet in haar
jeugd door den bekenden: &ldquo;dominee die terstond bemerkte dat er
wat <i>in</i> zat&rdquo; gekuischt was met latynsche verzen! Zonder
maat, rym, spondaeen of mythologie, schreeuwden die plompe
boterammen:</p>
<p>&mdash;Tast toe, m&rsquo;n jongen! Je moet honger hebben!</p>
<p>Z&oacute;&oacute; verstond Wouter de alexandrynen van Vrouw Claus.
En hy handelde flinkweg naar z&rsquo;n overtuiging, door ze met smaak
te verslinden, waartoe wel eenige volharding noodig was, want waarlyk
... &eacute;&eacute;n mondvol meer, en &rsquo;t was te veel geweest. Hy
voelde zich versterkt, en ook die lauwe koffi deed hem goed. O, dat
heerlyke, heerlyke proza! Zoo&rsquo;n namiddag-ontbyt...</p>
<p>&rsquo;t Is waar ook! Eigenlyk was &rsquo;t plan geweest, dat-i zou
ontbeten hebben by...</p>
<p>Hy ontstelde, en verviel&mdash;nu door honger noch slaap
gekweld&mdash;in angst voor den afloop van z&rsquo;n zonderlinge
uithuizigheid. Het huis Pieterse torende als &rsquo;n verzwelgende
waterhoos voor z&rsquo;n verbeelding op, en verdreef zelfs de behoefte
aan opheldering van al de mysterien die hem omstrikten.</p>
<p>Naar huis? Hy durfde niet!</p>
<p>Z&rsquo;n moeder, Stoffel, z&rsquo;n zusters... zy allen vertoonden
zich als Shakespearsche heksen, met kromme nagels, en ongekamde slangen
op het hoofd. Zelfs Leentje, z&rsquo;n goedig advokaatjen anders, zou
hem&mdash;als by gelegenheid van de
aardappelgeschiedenis&mdash;verraderlyk afvallen, en zeggen:</p>
<p>&mdash;Ja, maar... zieje, Wouter, dat &rsquo;s ook geen fatsoenlyke
manier van doen! D&eacute;ze keer moet ik heusch je moeder gelyk geven.
Weetje <span class="pagenum">[<a id="pb80" href="#pb80" name=
"pb80">80</a>]</span>wat je doen moet? Vraag excuus, en zeg dat je
&rsquo;t nooit weer zult doen.</p>
<p>Och, och, Leentje, je weet niet wat je zegt, kind! Ik geef &rsquo;t
je-n-in drie&euml;n, in zessen, in tienen, om na z&oacute;&oacute;
heen-en-weer te zyn gegooid...</p>
<p>Een oogenblik dacht Wouter aan &rsquo;t vierde tafereel van den
<i>Verloren Zoon</i>... hm! Hy wist zeer goed dat de zaak niet op
vergiffenis en kalfsvleesch zou uitloopen. &ldquo;Vader&mdash;dit werd:
&ldquo;moeder&rdquo; hier<span class="corr" id="xd19e3862" title=
"Bron: .">,</span> maar &rsquo;t variantje doet niet tot de
zaak&mdash;moeder en Stoffel dan, ik heb gezondigd...</p>
<p>Sakkerloot, ik h&egrave;b niet gezondigd! Niets ... niemendal! Heb
ik wat verkwist? M&rsquo;n erfdeel? Geen duit! Heb ik wyn gestort? Geen
drup!</p>
<p>De zuivere waarheid! Noch juffrouw Laps, noch Vrouw Gooremest, wat
dan ook overigens de grieven van deze beide dames tegen Wouter wezen
konden, hadden &rsquo;t recht hem aanteklagen van bovenmatige
spilzucht. En... Vrouw Claus? Deze had hem, ongevraagd-ongeweigerd
immers, krediet gegeven voor koffi, boterammen en verblyf... dagverblyf
slechts, nu ja, maar dit kon nu eenmaal niet anders, omdat de nacht
onherroepelyk was voorby geweest toen ze hem opvischte van dien
boomwortel. Kon hy dit alles helpen? Was-i nu daarom <i>prodigue</i>,
of... <i>verloren</i> dan, als men zich koppig houden wil aan den
hollandschen tekst, die nog altyd&mdash;volgens juffrouw
Pieterse&mdash;de eenig-ware is?</p>
<p>Wouter vloekte nogeens: sakkerloot! Verder durfde hy ditmaal niet
gaan, hoewel-i terdeeg boos was. Hy kon niet wys-worden uit al
z&rsquo;n zonden, en begreep toch dat er iets aan hem haperde, want...
naar huis durfde hy niet.</p>
<p>Met wyde stappen liep hy de enge kamer op-en-neer, en sprak of
dacht:</p>
<p>&mdash;Heb ik pleizier gehad? Neen! Heb ik gastmalen aangerecht met
vier dames? Neen! Heb ik jachthonden laten rondloopen in de eetzaal?
Neen! Heb ik al m&rsquo;n goederen op &rsquo;n kameel gepakt? Neen! Heb
ik &rsquo;n zwarten knecht gehad, die m&rsquo;n paard hield? Ben ik er
op gaan zitten? Weggereden...</p>
<p>Hier bleef-i steken! Van kameelen en hooggekleurde juffers voelde hy
zich zuiver. Ook van jachthonden, wynkruiken en dien zwarten knecht,
maar... &rsquo;n paard? En... ryden?</p>
<p>Vrouw Claus was toch niet gek, niet beschonken! Had ze hem op
z&rsquo;n paard gezien... ja of neen? Had-i op zoo&rsquo;n beest
gezeten... ja of neen? Zoo neen, dan was ook dat meisjen in de herberg
niet Femke geweest! Dan was zy evenmin Sietske geweest! Dan was ook die
kroeg geen kroeg geweest, die schipper geen schipper, Laps geen Laps,
likeur geen likeur... dan was &agrave;lles schyn<span class="corr" id=
"xd19e3885" title="Bron: .">,</span> verblinding, droom, goochelspel,
waan, bedrog, razerny, dolheid! Dan was ook het standbeeld met
gekruiste armen en strengen blik... o God, zou ook d&agrave;t niets
geweest zyn dan &rsquo;n sarrend spook?</p>
<p>Maar... dit was nu de vraag niet. De vraag was, hoe hy &rsquo;t
moest aanleggen om zich weer te doen inlyven by den huize Pieterse,
<span class="pagenum">[<a id="pb81" href="#pb81" name=
"pb81">81</a>]</span>waartoe hy nu eenmaal van gods- en rechtswege
behoorde...</p>
<p>Hy pluisde de kruimels van z&rsquo;n bordjen, en riep, ditmaal niet
zonder onbehoorlyk zeedyksch tusschenvoegsel:</p>
<p>&mdash;Ik wou&mdash;...........&mdash;dat ik zoo&rsquo;n kruimel
was! Dan wist ik ten-minste waar ik heen moest!</p>
<p>En hy stak &rsquo;t ding in z&rsquo;n mond.</p>
<p>Ziedaar de eerste broodkruimel die zich beroemen kan, benyd te zyn
geworden door &rsquo;n heertje van de Schepping.</p>
<p>&mdash;Naar... Amerika?</p>
<p>Dit lachte hem wel toe. Als-i maar in &rsquo;t bezit was geweest van
de fameuze honderd guldens, waarmee men&mdash;volgens z&rsquo;n
moeder&mdash;in dat land kan leven als &rsquo;n prins. Doch, nader
overlegd, ook die verbazende som zou hem niet geholpen hebben. Hy kon
immers &rsquo;t huisje van Vrouw Claus niet ongesloten overlaten aan de
hebzucht der voorbygangers? God weet wie daar al zoo vermoord zouden
worden, als voorbygaande booswichten &rsquo;t leeg vonden, en
onbewaakt! Mocht hy z&rsquo;n post verlaten, hy die aanvankelyk was
uitgetrokken&mdash;&rsquo;t is waar ook, maar &rsquo;t was hem
ontgaan&mdash;tegen roovers? En, zonder nu juist aan moord of doodslag
te denken, was &rsquo;t geen medeplichtigheid aan heiligschennis,
Femke&rsquo;s wywaterbakje&mdash;en wat daar achter
stak!&mdash;bloottestellen aan den ongewyden blik van
nieuwsgierigen?</p>
<p>&mdash;Neen, neen, riep-i, en hy nam de huisgoden tot getuigen, ik
ga niet naar Amerika!</p>
<p>Bovendien, wat zoud-i daar doen, zonder... h&aacute;&aacute;r? Dat
de Weledele heer Motto vertrokken was in z&rsquo;n eentje, was zyn
zaak&mdash;ieder moet handelen naar z&rsquo;n overtuiging!&mdash;maar
hy, Wouter, &rsquo;n nieuw werelddeel betreden, zonder by &rsquo;t
aan-wal stappen, het neerteleggen voor h&aacute;&aacute;r voet...
zonder tot h&aacute;&aacute;r te zeggen: trap er gerust op, daartoe
juist heb ik &rsquo;t expres veroverd voor jou... dat nooit!</p>
<p>Amerika zelf zou &rsquo;r geen vrede mee hebben! Wat is &rsquo;n
ridder zonder dame? En welk werelddeel nam ooit genoegen met &rsquo;n
zoo gebrekkig toegerusten veroveraar?</p>
<p>De zaak was n&ograve;g onmogelyker dan ze hem in-den-beginne
toescheen. By nader inzien kon-i evenmin naar Amerika, als naar huis...
hy had geen hoed, geen pet, geen muts! Verbysterd keek hy rond, en zag
niets dat op &rsquo;n hoofddeksel geleek. Toch wel! Daar hing &rsquo;n
noordhollandsch-friesche kap op &rsquo;n mutsebol, maar...</p>
<p>De deur werd behoedzaam geopend, en &rsquo;n onzichtbare hand die om
den rand boog, hield Wouter &rsquo;n elegant mutsje voor... precies
geschikt voor veroveraars, en jongelu&icirc; die &rsquo;t worden
willen. Wouter sperde mond en oogen op, en stond daar als &rsquo;n
verbaasde <i>Term</i>...</p>
<p>Wouter&rsquo;s verbazing was gegrond. Hy staarde &rsquo;t
geheimzinnige mutsjen aan, en twyfelde weer of-i wakker was. Het aardig
spookje scheen aan den rand van de deur te kleven, maar onbewegelyk was
het niet. Verbysterd vroeg Wouter, alsof hy te doen had met &rsquo;n
levend voorwerp:</p>
<p>&mdash;Waar kom jy vandaan? Wat wil je van me? <span class=
"pagenum">[<a id="pb82" href="#pb82" name="pb82">82</a>]</span></p>
<p>&rsquo;t Was al wel dat-i niet, gelyk Luther den Duivel, &rsquo;t
onschuldig voorwerp iets naar den kop keilde. Z&rsquo;n boterambordje,
byv. dat zeer geschikt was voor zoo&rsquo;n worp.</p>
<p>Er was beweging in de deur, en ook &rsquo;t mutsje trilde. Nogeens
vroeg Wouter vry onthutst&mdash;&rsquo;t klonk inderdaad als &rsquo;n
<i>vade retro</i>!&mdash;wat het wilde?</p>
<p>Als &rsquo;t mutsje zelf geantwoord had, zoud-i &rsquo;t op dit
oogenblik niet vreemd gevonden hebben. In-plaats daarvan echter piepte
een bevend stemmetje van achter de deur:</p>
<p>&mdash;Ben je nog heelemaal naakt, jongeheer? Ik mag niet binnen
komen. Hier is je mussie ... neem maar aan... als je de rechte bent,
want dat moet ik eerst weten.</p>
<p>Wouter bekeek zich. &ldquo;Ik... naakt? Wel neen! En... de rechte?
Ben ik de rechte?&rdquo; Dit scheen-i niet te weten.</p>
<p>Hy liep naar de deur. De muts verdween, en de deur werd toegetrokken
tot op &rsquo;n kier.</p>
<p>&mdash;Wie is daar? Wie ben je? snauwde hy.</p>
<p>&mdash;Ik ben &rsquo;t <i>Stakkervrouwtje</i>. Ben je nog heelemaal
naakt, jongeheer? Ik breng je je mussie... as jy &rsquo;t bent, de
rechte!</p>
<p>Woedend rukte Wouter de deur open, en grimde de zonderlinge
boodschapster aan ...</p>
<p>&rsquo;n Heks, &rsquo;n ware heks! De gelykenis met een der Megaeren
uit den Macbeth op z&rsquo;n printen, was treffend.</p>
<p>Wat al overleg moet het Fancy gekost hebben om die vrouw te doen
geboren worden op &rsquo;t vereischt oogenblik, en haar tachtig jaar in
&rsquo;t leven te houden&mdash;in w&egrave;lk leven!&mdash;om
d&aacute;&aacute;r op haar post te zyn met &rsquo;n muts in de hand,
juist toen hy om zoo&rsquo;n kleedingstuk verlegen was. O, domme
ondankbare Wouter! Want:</p>
<p>&mdash;Wat motje? zeid-i zoo ruw mogelyk.</p>
<p>De arme mismaakte stumpert schrok drie waggelingen achteruit.</p>
<p>&mdash;Is uwe niet naakt meer? Wezenlyk niet?</p>
<p>&mdash;Heere-krrristis, wyf&mdash;de lapsische
verbazings-terminologie had school gemaakt&mdash;wat wil je van me?</p>
<p>Ze bekeek Wouter van &rsquo;t hoofd tot de voeten.</p>
<p>&mdash;Ze had gezegd dat je rooie lappies op je kraag had...</p>
<p>&mdash;W&agrave;t op m&rsquo;n kraag?</p>
<p>&mdash;Rooie l&agrave;ppies. En &rsquo;n sabeltje!</p>
<p>&mdash;En dat ze je-n-onder de pomp had gezet...</p>
<p>Dit klonk minder onzinnig. Onder de pomp was-i geweest, inderdaad
en... terdege! Maar wat er nu volgde, maakte Wouter weer kriegel.</p>
<p>...en heelemaal naakt had uitgekleed... as &rsquo;n wurm. En dat ik
niet moest binnengaan, omdat ze niet wist of je-n-al je kleertjes
&aacute;&aacute;nhad. Waar is je sabeltje?</p>
<p>Ze hield het mutsjen op haar rug, als om te betuigen dat ze &rsquo;t
niet zou afgeven voor ze dat sabeltje zag.</p>
<p>Wouter wist niet wat-i zeggen zou, en begon weer te twyfelen aan
z&rsquo;n verstand. Na eenig zwygen:</p>
<p>&mdash;Wie b&egrave;n je? <span class="pagenum">[<a id="pb83" href=
"#pb83" name="pb83">83</a>]</span></p>
<p>&mdash;En wie ben <i>jy</i> dan, jongeheer? Ben jy &rsquo;t
matroossie die van &rsquo;t paard is gevallen? Je ziet er niet uit als
&rsquo;n matroos, en ik geef je de muts niet! Vrouw Claus zou me...</p>
<p>De naam van z&rsquo;n gastvrye bronnefee bracht Wouter tot nadenken.
Hy meende &rsquo;n gelegenheid te bespeuren, eenig licht te doen opgaan
over al de geheimenissen die dreigden hem krankzinnig te maken. Op-eens
van toon veranderend, noodigde hy &rsquo;t oude vrouwtjen uit, binnen
te komen. Ze gaf hieraan aarzelend gehoor, maar bleef den muts
aandrukken tegen den onderkant van haar bochel.</p>
<p>&mdash;Vertel me-n-eens, zei Wouter zoo minzaam hem mogelyk was, wat
je hier komt doen, en wie je gezonden heeft? Wil je niet zitten
vrouwtje?</p>
<p>En hy schoof haar &rsquo;n stoel toe. Maar ze kon er geen gebruik
van maken. Ze was te verdraaid van gestalte, en bovendien te klein, om
zich ter-ruste te zetten op zoo gewone wys.</p>
<p>&mdash;Ja, zitten wil ik wel, maar dat doe-n-ik zoo op m&rsquo;n
eigen manier. Heb je niet &rsquo;n stoof voor me? Die geeft me Vrouw
Claus ook altyd, als ik hier kom eten, want ik eet hier driemaal in de
week. Daar staat er een...</p>
<p>Wouter volgde de richting van haar vinger, en zag &rsquo;n drietal
stoven op &rsquo;n stapeltjen in den hoek staan. Hy vloog er heen,
greep er een in de traditioneele vyf gaatjes, en zette den troon die
z&rsquo;n sybille zou dienen voor drievoet, achter haar neer. De
handbeweging die nu tot plaatsnemen uitnoodigde, was waardig, vroom,
bevallig, galant, in &eacute;&eacute;n woord: ouwerwetsch-ridderlyk.
Hoe &agrave;nders? Die vrouw spysde driemaal &rsquo;s weeks in dat
huisje. Die vrouw had Femke gezien. Die vrouw kende zyn Femke. Die
vrouw zat daar waarlyk heel goed op haar stoofje. Wie er mee gespot
had, was &rsquo;n gek. En ook hy ging nu zitten, en nam iets aan van de
houding der notarissen, als ze zich &rsquo;n uitersten wil laten
voorzeggen.</p>
<p>&mdash;Je komt dus van Vrouw Claus?</p>
<p>&mdash;Ik mot eerst weten wie je bent, jongeheer.</p>
<p>&mdash;Wouter Pieterse.</p>
<p>&mdash;Dat kan me niks schelen. Ben jy de jongeheer die van &rsquo;t
paard gevallen is? D&agrave;t mot ik weten.</p>
<p>Wouter zag nu in, dat hy om iets van Femke te vernemen, wel
genoodzaakt was zich de onderscheiding aantematigen van &rsquo;n nooit
geleden ongeluk. En dus:</p>
<p>&mdash;Ja, ja, ja... o zeker, zeker! Ik ben van &rsquo;t paard
gevallen, wel... zesmaal!</p>
<p>&mdash;Zy wist maar van &eacute;&eacute;ns! Maar... zesmaal, zeg je?
Je was dus wel wezenlyk &rsquo;n beetje dronken?</p>
<p>&mdash;Ja, o ja, ik was dronken... heel erg!</p>
<p>&mdash;Z&oacute;&oacute;? vroeg de bes, nog altyd wantrouwend. Je
was erg dronken, zeg je? En hoe komt het dan, dat je niet heelemaal
naakt bent? Want ze zei dat ze je-n-onder de pomp...</p>
<p>&mdash;Ik heb me weer aangekleed.</p>
<p>Dit scheen de achterdochtige vrouw niet volstrekt onmogelyk te
vinden. Maar op-eens: <span class="pagenum">[<a id="pb84" href="#pb84"
name="pb84">84</a>]</span></p>
<p>&mdash;En je rooie lappies dan? Waar heb je die gelaten,
h&egrave;?</p>
<p>Luk-raak antwoordde Wouter dat &ldquo;die dingen&rdquo;&mdash;hy
wist waarachtig niet wat ze bedoelde&mdash;in de sloot gevallen
waren.</p>
<p>&mdash;Komaan, vleide hy zoo verteederend mogelyk, zeg my je
boodschap maar! Ik ben heusch van &rsquo;t paard gevallen, en erg
dronken geweest! Gut, zoo erg! Je hebt er geen begrip van, hoe dronken
ik geweest ben! Och, zeg me nu asjeblieft je boodschap!</p>
<p>Ze liet zich bewegen. Heel gelukkig. Hy was waarachtig in-staat
geweest haar te streelen, maar deze ramp werd hem uitgewonnen, want ze
begon:</p>
<p>&mdash;Ik ben &rsquo;t <i>Stakkervrouwtje</i>, weetje, en woon
achter de planken, by den molen, en Vrouw Claus is eigenlyk &rsquo;n
nicht van me ...</p>
<p>O goden, alweer &rsquo;n nicht! Als Wouters liefde eenmaal behoorlyk
&ldquo;bekroond&rdquo; wordt, wat aan my staat...</p>
<p>Aan my, en aan... h&aacute;&aacute;r: Fancy, Femke, of hoe zou ze
heeten? <i>Causaliteit</i>, misschien?</p>
<p>...nu, ik wil maar zeggen dat-i dan op-eenmaal in &rsquo;n zeer
groote familie komen zou.</p>
<p>&mdash;Ja, &rsquo;n nicht, of... &rsquo;n tante misschien. Neen, ik
ben h&aacute;&aacute;r tante. Als ik m&rsquo;n broer was, kon ik haar
oudtante wezen, of... &rsquo;r grootmoeder. En de kleine Fem is naar me
genoemd, of... naar m&rsquo;n overgrootmoeder eigenlyk, want in onze
familie heeten we allemaal Fem of Sietske. En de mannen heeten Sybrand
of Erik. Dat wist je zeker niet, h&egrave;?</p>
<p>&mdash;Sybrand?</p>
<p>&mdash;Ja... of Erik! Maar ik woon achter de planken...</p>
<p>Op-eens doorschoot Wouter de gedachte&mdash;te vroeg was &rsquo;t
niet!&mdash;dat die vrouw krankzinnig was. En er was iets van aan. Maar
niet alles wat ze zeide, gaf daarvan blyk. Integendeel, wie vertrouwd
ware geweest met de oorzaken die haar indrukken benevelden, zou
misschien tot de slotsom gekomen zyn, dat haar verstand in sommige
oogenblikken helderder was dan van menig ander. Niemand is volmaakt
gek.</p>
<p>&mdash;Achter de planken? vroeg Wouter.</p>
<p>&mdash;Ja, achter de planken van den molen. Want d&aacute;&aacute;r
woon ik, omdat het de molen is van m&rsquo;n grootvader. Vraag maar aan
alle menschen, of-i niet gebouwd is door Erik Holsma... den
<i>Stoereman</i>? Want z&oacute;&oacute; werd-i genoemd. D&agrave;t was
&rsquo;n kerel! Hy kon er wel zes aan, als jy! &rsquo;t Is eigenlyk
<i>myn</i> molen, maar ik geef er niet om, als ik maar slapen mag
achter de planken...</p>
<p>Notaris Wouter keek vragend.</p>
<p>...ja, omdat ik daar &rsquo;n vryertje wacht. Jy bent het niet, maar
je lykt wel wat op hem. En als je wat stoerder was... want stoer
was-i!</p>
<p>Zeker, die vrouw was krankzinnig!</p>
<p>...&rsquo;n vryertje, weetje! &rsquo;n Smuke jongen die alles
neerslaat wat niet deugt. En <i>hy</i> krygt den molen van me...
&rsquo;t is &rsquo;n bovenkruier. Met paltrokken houd ik me niet op. En
jy? <span class="pagenum">[<a id="pb85" href="#pb85" name=
"pb85">85</a>]</span></p>
<p>Wouter werd verlegen. Wat had-i aan zoo&rsquo;n gesprek? Te weinig
ontwikkeld nog om belang te stellen in de ziektegeschiedenis der ziel
van die vrouw, trachtte hy haar aandacht terug te brengen op de zaken
die hem belang inboezemden.</p>
<p>&mdash;Ja, ja, &rsquo;n bovenkruier, beaamde hy, zonder te weten wat
dat voor &rsquo;n ding was. En wat heeft vrouw Claus je voor my
opgedragen?</p>
<p>&mdash;Wel, ze had me geroepen, om met &rsquo;r meetegaan om in de
Halsteeg &rsquo;t mussie voor je te koopen, omdat je naakt was.
&rsquo;n Mussie van fyn laken, en &rsquo;n rand van allerlei kleur, en
&rsquo;n kwast van bonte wol. De <i>Stoereman</i> droeg nooit anders,
want zie je, eigenlyk was-i &rsquo;n prins, en heette Erik.</p>
<p>&mdash;En wat zei Vrouw Claus?</p>
<p>&mdash;Dat ik je &rsquo;t mussie geven zou, maar niet binnen gaan,
omdat je heelemaal naakt was. En ze had zooveel &ldquo;wasschen&rdquo;
thuis te brengen. En ik moest je zeggen... als je wakker was... want,
zei ze, je sliep...</p>
<p>De stumpert richtte zich aan de tafel op, en trachtte te zien wat
daarop lag.</p>
<p>...als je niet sliep, moest ik je zeggen dat er... op de tafel in
&rsquo;t voorhuis... dat is hier, weetje?</p>
<p>&mdash;Ja, ja, dat is hier!</p>
<p>&mdash;Daar zou &rsquo;n boteram voor je staan, en die zou je eten,
zei ze, als je... wakker was.</p>
<p>&mdash;Ja, zeker! Die zou ik eten...</p>
<p>&mdash;Als je wakker was!</p>
<p>Nog altyd trachtte zy den boteram te zien te krygen. Wouter maakte
&rsquo;n eind aan haar onderzoek, door de verzekering dat-i de
bedoeling van Vrouw Claus volkomen begrepen, en zich reeds
dien-overeenkomstig gedragen had. Ze hurkte weer neder.</p>
<p>&mdash;Als je wakker was, zei ze. Maar anders moest ik niet
binnengaan... om je naaktheid, zieje! <i>Hy</i> was ook naakt...</p>
<p>&mdash;Wie toch?</p>
<p>&mdash;Prins Erik.</p>
<p>&mdash;Wil je die geschiedenis hooren? vroeg ze.</p>
<p>&mdash;Neen, neen, dankje wel! En geef me &rsquo;t mutsje maar, en
ga nu maar heen.</p>
<p>Hy strekte de hand naar de muts uit, maar ze trok die snel
terug.</p>
<p>&mdash;Ben jy &rsquo;t jongetje dat van &rsquo;t paard is
gevallen?</p>
<p>&mdash;Wel zeker! Geef op, de muts!</p>
<p>&mdash;D&agrave;t zal ik wel laten! riep ze. Niet voor ikzelf je van
&rsquo;t paard zie vallen. Ik moet het eerst met m&rsquo;n eigen oogen
zien. Denk... jy<span class="corr" id="xd19e4126" title=
"Bron: .">...</span> dat... ik... mal... ben?</p>
<p>Hy wou haar &rsquo;t begeerd voorwerp ontrooven. Maar sneller dan-i
verwachten kon, vloog ze de deur uit, en verdween.</p>
<p>Alweder moest Wouter zich afvragen of-i te doen had gehad met
&rsquo;n verschyning?</p>
<p>Hy werd moe van &rsquo;t ongewone, en begon intezien dat ook
&rsquo;t eentonig-banale z&rsquo;n aangename zyde heeft. Met iets als
heimwee, voelde <span class="pagenum">[<a id="pb86" href="#pb86" name=
"pb86">86</a>]</span>hy zeker verlangen naar de huiselyke atmosfeer van
verveling in zich opkomen.</p>
<p>&mdash;In-godsnaam naar huis, zuchtte hy, met of zonder muts dan!
En... ik zal de deur zoo goed mogelyk sluiten, want hier kan ik
&rsquo;t niet langer uithouden!</p>
<p>Juist was-i van plan dit heldenstuk uittevoeren, toen de deur
opnieuw geopend werd. Er trad iemand binnen. &rsquo;t Was
dokter&rsquo;s Kaatje. Wouter herkende haar niet, en begreep er niets
van, toen ze hem zeide door Femke gezonden te zyn om te vernemen hoe hy
zich bevond? Hy zag de boodschapster eenige oogenblikken vorschend aan.
Eindelyk:</p>
<p>&mdash;Kom... jy... me... nu... hier... ook... voor... mal...
houden?</p>
<p>&mdash;Gut jongeheer! Ik kom van Femke...</p>
<p>&mdash;Van... welke... Femke? Is... dat... misschien... weer...
&rsquo;n grootmoeder van je, h&egrave;?</p>
<p>En met dreigend gebaar deed hy &rsquo;n stap vooruit.</p>
<p>&mdash;Ben... jy... de vryster... van... <i>Stoereman</i> den
molenaar, h&egrave;?</p>
<p>Weer &rsquo;n stap vooruit. En <span class="corr" id="xd19e4157"
title="Bron: kaatje">Kaatje</span> terug!</p>
<p>&mdash;Kom... jy... ook... hier... alweer... kyken... of... ik...
heelemaal... naakt... ben, h&egrave;?</p>
<p>&mdash;Och, jongeheer, wat &rsquo;n praat!</p>
<p>&mdash;Wil jy... me... ook... van &rsquo;t paard zien vallen...
h&egrave;?</p>
<p>Kaatje was de deur uitgedrongen. Hy volgde haar met gebalde
vuisten.</p>
<p>&mdash;Maar... jongeheer, om-godswil, wat mankeert je?</p>
<p>&mdash;Wat... me... mankeert? Ik wil niet langer voor gek worden
gehouden, d&agrave;t mankeert me! Versta je d&agrave;t?</p>
<p>Ze week jammerend terug, en noodigde hierdoor tot vervolgen uit.
Z&rsquo;n woede voedde zichzelf, en met afgemeten groote
stappen&mdash;komiek om te zien, maar voor h&egrave;m de maatslag van
z&rsquo;n verwenschingen&mdash;drong hy voortdurend op haar toe. Ze
legde rugwaarts den weg af, dien ze gekomen was, het padje door
&rsquo;t bleekveld.</p>
<p>&mdash;Och, lieve-jesis, als dokter maar kwam!</p>
<p>&mdash;Waar... zie... jy... me... voor... aan?</p>
<p>&mdash;O god, o god...</p>
<p>&mdash;Wat... denk... je... van me? Denk... jy... ook... dat...
ik... dronken... ben?</p>
<p>&mdash;Neen, neen, o neen... volstrekt niet!</p>
<p>&mdash;Of... gek?</p>
<p>&mdash;Bewaar-ons! Och, waar blyft dokter!</p>
<p>Twee gelykluidende kreten maakten &rsquo;n eind aan den zonderlingen
wedloop. Atalante riep:</p>
<p>&mdash;Daar is-i, goddank!</p>
<p>Meleager:</p>
<p>&mdash;Daar is-i, goddank!</p>
<p>De een ontwaarde het koetsje van dokter Holsma, dat snel kwam
aanrollen. De ander bespeurde dat twee jongetjes die in de sloot naar
kikkers vischten, z&rsquo;n pet hadden opgehaald. <span class=
"pagenum">[<a id="pb87" href="#pb87" name="pb87">87</a>]</span></p>
<p>Wouter nam zonder omslag z&rsquo;n eigendom terug. Kaatje vloog
Holsma te-gemoet, en deed &rsquo;n jammerklagend relaas van haar
wedervaren.</p>
<p>&mdash;Zou &rsquo;t z&oacute;&oacute; erg wezen? zei de goede
man.</p>
<p>Hy naderde ons leerling-menschje, dat bezig was z&rsquo;n petje te
zuiveren van modder en kroos, en sprak hem aan.</p>
<p>Wouter zag verschrikt op.</p>
<p>&mdash;Zoo, m&rsquo;n jongen, ben je daar? Wel, dat treft goed! Ik
kom je vragen of je plezier hebt, vandaag by ons te komen eten? We
wachten je allemaal, en van-avond gaan we misschien samen uit, als je
lust hebt, ten-minste.</p>
<p>D&agrave;t was de toon die vereischt werd!</p>
<p>Wouter berstte in tranen uit&mdash;de weerslag van z&rsquo;n
woede&mdash;en vloog den dokter om den hals.</p>
<p>&mdash;Asjeblieft, asjeblieft, m&rsquo;nheer! Dat &rsquo;s met-een
goed voor m&rsquo;n moeder!</p>
<p>Holsma wenkte Kaatje die&mdash;bang voor Wouter&mdash;op eerbiedigen
afstand het tooneeltjen aanzag.</p>
<p>&mdash;Ga aan juffrouw Pieterse zeggen dat de jongeheer by my is, en
den heelen avend blyft.</p>
<p>&mdash;Ja, riep Wouter haastig, en...</p>
<p>De geneesheer zag hem onderzoekend aan. Hy vreesde iets van de hem
aangekondigde krankzinnigheid te bespeuren. Maar Wouter&rsquo;s oog
spelde niets verdachts. En z&rsquo;n woorden ook niet:</p>
<p>&mdash;M&rsquo;nheer, mag ze &rsquo;r asjeblieft byzeggen...</p>
<p>&mdash;Welnu, m&rsquo;n jongen, spreek op! W&agrave;t moet ze
&rsquo;r byzeggen? Wat heb je-n-op je hart?</p>
<p>&mdash;Dat ik... by u ben geweest... den heelen, heelen dag!</p>
<p>Holsma bedacht zich even.</p>
<p>&mdash;Wel zeker, zeid-i, den heelen dag.</p>
<p>&mdash;Van van-morgen... zeven uur af?</p>
<p>&mdash;Ja, van zeven uur af, herhaalde de dokter.</p>
<p>&mdash;Ik heb... by u ontbeten?</p>
<p>&mdash;Goed, de jongeheer heeft by ons ontbeten. Wel zeker, hy heeft
by ons ontbeten! Je kunt wel meeryden, Kaatje.</p>
<p>En Wouter in &rsquo;t koetsje leidende, gaf-i den koetsier last
optehouden voor &rsquo;t huis Pieterse: &ldquo;waar &rsquo;t meisjen
&rsquo;n boodschap had.&rdquo; Toen hy naast Wouter plaatsnam, greep
deze z&rsquo;n hand, en riep:</p>
<p>&mdash;Och, m&rsquo;nheer, wat &rsquo;n geluk dat ik u zie!</p>
<p>&mdash;Vind je! &rsquo;t Is toch... louter toeval. Vrouw Claus
is...</p>
<p>&mdash;&rsquo;n Nicht? viel Wouter haastig in.</p>
<p>&mdash;Ja, en &rsquo;n zeer brave vrouw, antwoordde Holsma met
&rsquo;n eenvoudigheid, waartoe Wouter nog in lang niet zou in-staat
geweest zyn als ze <i>zyn</i> nicht geweest was.</p>
<p>&mdash;Ze is onze nicht, en ik kwam haar bezoeken. Dit doe ik alle
weken... niet als dokter, maar als neef. Jy mag daar gerust komen,
jongen! Je zult er geen kwaad leeren. <span class="pagenum">[<a id=
"pb88" href="#pb88" name="pb88">88</a>]</span></p>
<p>&mdash;M&rsquo;nheer, riep Wouter&mdash;en hy bloosde&mdash;ik houd
zoo erg veel van Femke!</p>
<p>&mdash;Z&oacute;&oacute;? antwoordde Holsma droog. Ik ook.</p>
<p>De geneesheer, alle blyken van onderzoek zorgvuldig verbergende,
sprak over onverschillige zaken, en bespeurde weldra dat z&rsquo;n
keukenmeid zich vergist had in de <i>diagnose</i>. Wel toonde zich
Wouter opgewonden en uitgeput tegelyk, maar krankzinnig was-i niet.
Integendeel. Holsma bemerkte dat z&rsquo;n ziel aan &rsquo;t groeien
was. En dit moest wel. Fancy scheen bezig de aarde om hem wegtegraven,
hem te schudden en te geeselen, gelyk tuinlu&icirc; gewoon zyn met
vruchtboomen te handelen, die zy byzondere zorg waard-keuren, en willen
noodzaken tot dracht. Dit noemen zy: &ldquo;<i>de vier windstreken
laten zien</i>.&rdquo;</p>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p><i>Femke,</i> nogeens <i>Femke,</i> en&mdash;na &rsquo;n roerende
complainte over den dood van twee geni&euml;n&mdash;weer <i>Femke!</i>
Alles opgeluisterd met teleologische opmerkingen over puistjes,
vaderlandsliefde, karakter, en verdere menschelyke zwakheden.</p>
</div>
<p>Het is my inderdaad onmogelyk, den lezer meetedeelen welken weg
Holsma&rsquo;s koetsier moest inslaan, om van de Aschpoort den
Kolveniers-burgwal te bereiken, en wel z&oacute;&oacute; dat-i de nog
altyd verschrikte Kaatje kon afzetten by de Pietersens. Ook zonder me
nu te beroepen op m&rsquo;n volslagen gebrek aan
lokaal-memorie&mdash;er is geen stad, vlek of dorp in de wereld, waar
ik den weg weet&mdash;ga ik gebukt onder &rsquo;n onkunde die me byna
geschikt maakt voor opgehemelde buitenlandsche beroemdheid.</p>
<p>Holsma&rsquo;s koetsier gaf blyk van &rsquo;n begaafdheid die we
haast voor exotisch mogen houden, en dit deed zelfs z&rsquo;n paard.
Het stomme dier&mdash;even als ik toch maar in Holland
geboren&mdash;bleef met buitenlandsche scherpzinnigheid staan op
&rsquo;t juiste oogenblik om de keukenmeid gelegenheid te geven tot
uitstappen by de Pietersens. Niet zonder angst schoof ze Wouter&rsquo;s
knie&euml;n voorby, en achtte zich gelukkig dat-i haar niet &rsquo;n
beet meegaf tot afscheid.</p>
<p>Wouter scheen te meenen dat nu &rsquo;t oogenblik was aangebroken om
wat inlichtingen te geven en te ontvangen. Maar Holsma scheepte hem af.
Hy toonde wel vriendelykheid, maar geen lust in vertrouwelyke
mededeeling. Toen de jongen &rsquo;n verward verhaal begon van
z&rsquo;n ontmoetingen, viel hy hem in de rede:</p>
<p>&mdash;En... ik heb gehoord, je zult in den handel gaan?</p>
<p>&mdash;Ja, m&rsquo;nheer... overmorgen!</p>
<p>&mdash;Nu, dat is zoo kwaad niet, als je maar in goede handen valt.
Ze moeten je veel laten werken! Dat &rsquo;s heel nuttig voor &rsquo;n
jongen als jy...</p>
<p>En, als bevreesd dat Wouter zich zou beginnen aantezien voor wat
byzonders:</p>
<p>...nuttig voor iedereen, voor &agrave;lle jongelui! Op jou jaren zyn
ze allen hetzelfde, en hebben gelyke behoefte aan arbeid en inspanning.
<span class="pagenum">[<a id="pb89" href="#pb89" name=
"pb89">89</a>]</span>Alle jongens moeten veel werken, en meisjes ook,
en... alle menschen!</p>
<p>Wouter kende zichzelf niet, en kwam dus niet op de gedachte dat de
dokter bezig-was hem &rsquo;n geneesmiddel integeven. Maar wel
bespeurde hy, dat de tyd van opheldering nog niet was aangebroken.
Zonder nu juist te meenen dat Holsma hem die geven kon, was &rsquo;t
hem reeds &rsquo;n ontlasting geweest iets te mogen verhalen van
z&rsquo;n wedervaren, al wist-i dan nog niet recht hoe hy den
lapsischen aanval op z&rsquo;n deugd zou overspringen, wat toch
z&rsquo;n ridderlyk plan was.</p>
<p>Nogeens begon hy. Maar alweer brak de dokter z&rsquo;n relaas af,
door by de gebakken aardappels reeds hem toetevoegen:</p>
<p>&mdash;Och, zulke dingetjes overkomen iedereen. Er is niets vreemds
in. Hoofdzaak voor &rsquo;n jong mensch&mdash;en voor oude menschen
ook!&mdash;is dat ze veel arbeiden. Het schynt nogal te waaien
vandaag...</p>
<p>Hiermee moest Wouter genoegen nemen. Dat er wind aan de lucht was,
is de zuivere waarheid. Helaas... had het gister maar willen waaien!
Dan immers was er behoorlyk gehardzeild op den Amstel. Dan zou niet het
volk dat zich verveelde, uit jolige baldadigheid naar de Botermarkt
gestroomd zyn, en daar...</p>
<p>Toch niet! Die &eacute;&eacute;ne zevenklapper van prinses Erika kon
niet gemist worden. Lezer, bedenk eens...</p>
<p>Neen, neen, &rsquo;t was zeer wys van de Voorzienigheid, dat er
gister geen zuchtjen aan de lucht was, E&eacute;n graad
atmosfeer-drukking minder, en &rsquo;t venster van juffrouw Laps ware
gesloten geweest! De noodlottige gevolgen...</p>
<p>Alweer niet waar! De heele zaak was&mdash;d&ugrave;s of
z&oacute;&oacute; afloopend&mdash;van weinig beteekenis.</p>
<p>Maar men ziet uit dit alles, dat de dogmatiek der doeleinden, de
beoefening van de beteekenisleer der <i>opdatten</i>, &rsquo;n
allermoeielykst vak is.</p>
<p>Wanneer de rivieren niet werden warm gehouden door &rsquo;n dekkleed
van ys, zegt zeker &ldquo;<i>Natuurkundig Schoolboek</i>&rdquo; zouden
ze... bevriezen. Ziedaar, voorzienigheids-preekers, in weinig woorden
de karakteristiek der <i>teleologie</i>!</p>
<hr class="tb">
<p>&mdash;Houd je van schilderyen? vroeg Holsma by &rsquo;t
uitstappen.</p>
<p>&mdash;O, zeker, m&rsquo;nheer!</p>
<p>&mdash;Wel, dan moet je-n-eens in de zykamer zien, wat daar aan den
wand hangt. Bekyk maar alles op je gemak...</p>
<p>De dokter opende de deur van die kamer, en noodigde Wouter uit,
binnen te treden. Hyzelf echter ging haastig de gang door en de trap
op, die naar de huiskamer leidden, waarschynlyk met de bedoeling
z&rsquo;n gezin voortebereiden op de manier waarop Wouter moest
ontvangen worden. D&agrave;&agrave;rom die verwyzing naar de
zykamer.</p>
<p>Ons vrindje bekeek de schilderyen, maar genoot er weinig van. Tot
het begrypen van goede stukken, ontbrak hem de noodige opleiding.
<span class="pagenum">[<a id="pb90" href="#pb90" name=
"pb90">90</a>]</span>En zelfs was-i te ongeoefend om zich te ergeren
aan de leegte van denkbeelden, die de anderen ternauwernood
onderscheidt. By &ldquo;<i>&eacute;&eacute;n heer met &eacute;&eacute;n
hond en &eacute;&eacute;n haas</i>&rdquo; zag-i &rsquo;n heer met
&rsquo;n hond en &rsquo;n haas. Toch zou juist hy beter dan menig ander
in-staat geweest zyn, dien onnoozelen &ldquo;heer&rdquo; &rsquo;n
geschiedenis toetedichten, en &rsquo;t stuk overteschilderen met de
kleuren van z&rsquo;n fantazie, als-i maar even tyd had gehad. Maar
op-eens treft hem &rsquo;n vrouweportret... &rsquo;n koningin, of
&rsquo;n fee, of &rsquo;n toovergodin, of &rsquo;n
burgemeestersdochter, of &rsquo;n dame uit &rsquo;n boek...</p>
<p>&rsquo;t Was Femke!</p>
<p>Maar in-plaats van den noordhollandschen kap, droeg zy &rsquo;n
diadeem van glinsterende steenen, neen... &rsquo;n straalkrans, neen...
&rsquo;t was &rsquo;n kroon van sterren, of...</p>
<p>&mdash;Vader en moeder laten je roepen. &rsquo;t Eten staat op
tafel! Heb je geen pyn van je val?</p>
<p>Goeie goden, daar kwam nu ook de kleine Sietske hem plagen met
z&rsquo;n fabelachtig paard! Tegen h&aacute;&aacute;r kon-i toch niet
opvliegen, zooals hy tegen Kaatje gedaan had! Bovendien, z&rsquo;n
olympische toorn was &ograve;p! Hy antwoordde vry bedaard dat-i niet
gereden had, en dus...</p>
<p>&mdash;Z&oacute;&oacute;? Niet gereden? Niet op &rsquo;n paard
gezeten? Wel zeker niet! Ik bedoel of je nog pyn hebt van je val op ons
tafeltjen in &rsquo;t koffihuis! Gut, hoe grappig! En als je geen pyn
hebt, en... heelemaal wel bent, gaan we van-avend samen uit. Vader,
moeder, Willem, Herman, jy, ik... allemaal! Naar de komedie,
weetje?</p>
<p>Het vlugge ding gaf blyk dat zy de door haar vader voorgeschreven
medikatie goed begrepen had. Ze verslikte het fatale paard als &rsquo;n
hapje suiker.</p>
<p>&mdash;Uitgaan? seurde Wouter. Heel graag, maar... m&rsquo;n
moeder!</p>
<p>&mdash;Dat zal vader wel goedmaken. Bekommer je
d&aacute;&aacute;rover niet! Vader brengt altyd alles terecht. Kom maar
mee...</p>
<p>Nog in de gang bleef Wouter eensklaps staan. Hy wenkte Sietske,
bracht haar terug voor &rsquo;t portret in de zykamer, en vroeg:</p>
<p>&mdash;Sietske, zeg me, wie is dat?</p>
<p>&mdash;Wel, &rsquo;n over- over- over-grootmoeder van ons.</p>
<p>&mdash;Maar &rsquo;t lykt op...</p>
<p>&mdash;Op Femke? Wel zeker! Op my ook! We lyken allemaal op elkaar.
Als Herman &rsquo;n amelander kap opzet, kan je &rsquo;m niet van Fem
onderscheiden. Kom nu mee, we mogen vader en moeder niet laten
wachten.</p>
<p>En, hem by de hand nemende, trok ze &rsquo;m de gang door, de trap
op, en de eetkamer in, waar Wouter verwelkomd werd met de kalme
vriendelykheid die door den dokter was voorgeschreven. Gedurende den
maaltyd richtte men juist even genoeg het woord tot hem, om hem op
z&rsquo;n gemak te zetten, doch niet genoeg om voedsel te geven aan
&rsquo;t denkbeeld dat hy &rsquo;t onderwerp was van byzondere
oplettendheid. Toen Sietske, als om verschooning te vragen voor haar
lang toeven in de zykamer, vertelde dat Wouter de gelykenis van
<span class="pagenum">[<a id="pb91" href="#pb91" name=
"pb91">91</a>]</span>dat oude portret met Femke had opgemerkt, zei
Holsma nuchter:</p>
<p>&mdash;Ja, daarvan is wel iets aan, maar onze kleine Fem is zoo mooi
niet. Dat scheelt veel!</p>
<p>Hu, &rsquo;n droge <i>douche</i>!</p>
<p>Wouter had er nooit aan gedacht, of Femke mooi of leelyk was. Hy
meende alleen dat er gebrek aan... &rsquo;t hoogste moest bestaan in
alles wat niet op haar geleek. En dat &ldquo;hoogste&rdquo; openbaarde
zich... in haar trekken niet, maar in de aandoeningen die hy vry
eigendunkelyk aan die trekken vastknoopte. Toen-i op z&rsquo;n laatst
examen die moeielyke &ldquo;som&rdquo; zoo korrekt oploste, was
&rsquo;t Femke of iets van Femke, dat hem aanwees waar de verborgen
knoop lag, en toen-i eenmaal gerekend had: <i>zevenmaal negen is
vier-en-vyftig</i>, had de genade van juffrouw Laps z&rsquo;n
denkvermogen in den weg gezeten, als &rsquo;n zandkorl de radertjes van
&rsquo;n fyn uurwerk. Z&rsquo;n vermeende liefde was vereenzelvigd met
den lust tot weten, kennen en begrypen, en d&aacute;&aacute;rom stuitte
het hem&mdash;hem die onder aanroeping van Femke&rsquo;s naam, de
eerste was gewordem op Pennewip&rsquo;s school&mdash;iets te hooren
verheffen boven h&aacute;&aacute;r. Als de dokter maar eens &rsquo;n
flink examen had doortestaan, meende hy, dan zoud-i wel &agrave;nders
oordeelen over Femke&rsquo;s &ldquo;mooiheid.&rdquo; Heerlyk schoon
w&agrave;s &rsquo;t portret, o zeker! Maar lag niet juist hierin
&rsquo;n reden om precies op h&aacute;&aacute;r te gelyken? En de
diadeem, of wat was het? Wel, zoo&rsquo;n ding zoud-i immers ook
h&aacute;&aacute;r opzetten, zoodra hy...</p>
<p>Ja, wanneer?</p>
<p>Goed! E&eacute;ns zou die tyd komen. En dan kon ze tien diademen
krygen voor een, schoon nog altyd de vraag blyven zou of &rsquo;n heel
firmament haar beter kleedde dan de noordhollandsche kap?</p>
<p>Maar al deze overleggingen&mdash;nu-en-dan afgebroken door:
&ldquo;wil je wat saus, Wouter?&rdquo; of: &ldquo;houd je van sjalotten
by je vleesch?&rdquo;&mdash;betraden de wereld niet. Ze bleven zich als
kluizenaartjes opsluiten in &rsquo;t celletje waar ze geboren werden,
en broeiden daar, en gistten, en kookten...</p>
<p>&mdash;Veel peper is niet goed voor je, zei Holsma.</p>
<p>Och, juist was-i bezig met &rsquo;n sterk gekruid: &ldquo;ze heeft
my <i>broeder</i> genoemd!&rdquo; En&mdash;zonderling niet, maar toch
verrassend voor hem!&mdash;op-eens vond-i dat het woord:
&ldquo;broed&egrave;r&rdquo; beter paste by diademen en sterrenkransen,
dan by &rsquo;n hoofdtooisel dat gedragen wordt door melkboerinnen ook.
Beter by dat portret, dan by &rsquo;n... dame met eelt in de handen.
Want d&agrave;t had Femke en <i>dame</i> was ze toch: de <i>zyne</i>!
Ach, had ze maar liever: <i>broer</i> gezegd! Maar...
d&aacute;&aacute;rby zou weer die koninklyke Elisabeths-houding
misstaan hebben. Z&oacute;&oacute; immers ook zou dat portret in de
zykamer de hand uitstrekken... als &rsquo;n portret de hand uitstrekken
k&ograve;n. Kyk, z&oacute;&oacute;:</p>
<p>En Wouter maakte een vry linksche beweging, waarmed-i &rsquo;n
schotel scheen aantewyzen.</p>
<p>&mdash;Sla? vroeg Sietske.</p>
<p>De verwarring die hieruit ontstond, werd weder goedgemaakt
<span class="pagenum">[<a id="pb92" href="#pb92" name=
"pb92">92</a>]</span>door &rsquo;n paar eenvoudige woorden van de
moeder, over &rsquo;t we&ecirc;r, inverband met het voorgenomen uitgaan
van dien avend.</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Zal heel vol zyn op den weg, beste man. Ieder wil
graag koningen en prinsen zien. &rsquo;t Is waar ook, we hebben ons
gastje nog niet gevraagd of-i lust in de zaak heeft? Ons plan is naar
de komedie te gaan. Je wilt immers wel mee, mannetje?</p>
<p>&rsquo;t Antwoord laat zich raden. Wouter was verrukt. Hy was nooit
in &rsquo;n schouwburg geweest, en verlangde vurig naar onechte zoons.
Dat de voorstelling zou worden opgeluisterd door de tegenwoordigheid
van &rsquo;n groep geliefde souvereinen, trof hem minder. Hy had tien
koningen present gegeven voor &eacute;&eacute;n baron die volgens de
regels van de kunst &rsquo;n meisje verleidt. &ldquo;Z&oacute;&oacute;
noemt men zulks&rdquo; had Stoffel gezegd, en Wouter had zich deze
terminologische bedrevenheid toege&euml;igend, niet zonder toejuiching
van z&rsquo;n eigen deugd. Want&mdash;d&aacute;&aacute;r ging hem
&rsquo;n licht op!&mdash;<i>hy</i> had zich met juffrouw Laps niet
gedragen als &rsquo;n slechte baron, volstrekt niet! Hy was gebleven op
&rsquo;t pad der deugd... zoo noemt men zulks! En zy zou hem zeer
dankbaar zyn... h&egrave;m!</p>
<p>Hem, en dien zevenklapper zeker!</p>
<p>&mdash;We zullen de helft der souvereinen van Europa zien, zei
Holsma, en dozynen kandidaten, die misschien nooit...</p>
<p>Wouter kende dit woord weer niet anders dan in den zin van
aanstaande dominees. Hy gaf halfluid z&rsquo;n bevreemding te kennen,
dat zulke personen de komedie bezochten...</p>
<p>&mdash;Wel neen, zei Sietske, &rsquo;n kandidaat is iemand die...
wat worden wil. Koning, by-voorbeeld.</p>
<p>Wouter voelde zich allerkandidaatst.</p>
<p>Hierop vertelde Willem hem iets over witte kleeren, uit z&rsquo;n
<i>Antiquitates Romanae</i>, dat hem niet het minste belang inboezemde
op-zichzelf, maar alweer de oude snaar deed trillen van verdriet over
z&rsquo;n gebrek aan kennis. Dit leidde z&rsquo;n gedachten op den
verloopen schooltyd&mdash;hy had toch waarlyk z&rsquo;n best
gedaan!&mdash;op z&rsquo;n huis, op z&rsquo;n gewone omgeving, en met
angst herinnerde hy den dokter aan de verstoordheid van z&rsquo;n
moeder over z&rsquo;n lang uitblyven. Holsma beloofde hem de familie te
gaan geruststellen, waartoe voor &rsquo;t vertrek naar de komedie, nog
ruimschoots tyd was. Op hoog bevel namelyk zou de voorstelling twee uur
later dan naar gewoonte beginnen. De souvereinen hadden dit aldus
bepaald om de warmte.</p>
<p>Na Holsma&rsquo;s vertrek vernam Wouter een-en-ander dat hem veel
belang inboezemde, omdat Femke&rsquo;s naam daarby genoemd werd. Ook zy
zou den schouwburg bezoeken, werd er gezegd, en uit de gesprekken aan
de theetafel bleek hem, dat de verhouding tusschen &rsquo;t gezin dat
hem zoo aanzienlyk was voorgekomen, en &rsquo;t betrekkelyk arme
bleekmeisje, allergemeenzaamst was. Mevrouw Holsma liet haar door
Sietske uitnoodigen binnen te komen, maar zy antwoordde dat ze liever
by den kleinen Erik wilde blyven, met wien ze juist zoo prettig aan
&rsquo;t spelen was. &ldquo;Erik?&rdquo; dacht Wouter.</p>
<p>&mdash;Dat verwachtte ik wel, zei mevrouw Holsma. Daarom ook was
<span class="pagenum">[<a id="pb93" href="#pb93" name=
"pb93">93</a>]</span>ze van-middag niet aan tafel. Ze blyft liever by
&rsquo;t bedje van den kleinen jongen.</p>
<p>&mdash;Ook houdt ze niet van ons eten, riep Sietske. Ze klaagt dat
we te lang aan-tafel zitten.</p>
<p>&mdash;De komedie zal haar ook niet bevallen, was de meening van
Willem. Ze is &rsquo;n beste meid, maar staat wat styf op haar stuk,
vindt u niet, mama?</p>
<p>&mdash;Ieder moet handelen naar z&rsquo;n overtuiging, en mag
handelen naar z&rsquo;n smaak, zei de moeder. Fem is te braaf en te
flink om haar in iets te dwingen.</p>
<p>&mdash;Dat zou ze zich ook niet laten doen! was hierop de algemeene
opinie.</p>
<p>&mdash;Zeker niet! Gelukkig dat het niet noodig is. &rsquo;t Blyft
nog altyd de vraag, of ze van-avend komen wil. Ikzelf ging ook liever
niet, maar &rsquo;t moet wel!</p>
<p>Wouter bespeurde dat er &rsquo;n byzondere reden bestond, waarom de
moeder &ldquo;anders liever by den kleinen Erik blyvende, die de
mazelen had&rdquo; ditmaal de familie vergezellen zou naar &rsquo;t
<i>Leidsche-Plein</i>. Slechts &rsquo;n klein uurtje zou ze blyven,
werd er gezegd, en dan met Oom Sybrand huiswaarts keeren, om Femke
aftelossen in de kinderkamer. Het meisje zou dan met hem terugkomen.
&ldquo;Als ze wil&rdquo; werd er telkens by gezegd, alsof men dit zeer
twyfelachtig bleef vinden.</p>
<p>&mdash;Ik noem &rsquo;t koppigheid! zei Willem. Ze wil ook geen
behoorlyke japon aantrekken, en met ons op-en-neer gaan...</p>
<p>&mdash;Ja, antwoordde de moeder, &rsquo;n dame wil ze nu eenmaal
niet worden. Wat is er aan te doen?</p>
<p>&mdash;Koppigheid!</p>
<p>&mdash;Dat &rsquo;s de vraag! Zy is zeer verstandig, en ziet
misschien in, dat de verhouding met haar moeder pynlyk worden zou
wanneer ze van stand verwisselde.</p>
<p>&mdash;En met tante Siet! riep Herman.</p>
<p>Dat is zeker &rsquo;t <i>Stakkervrouwtje</i>, kommenteerde Wouter
zwygend. En: &ldquo;&rsquo;n zonderlinge familie!&rdquo; dacht-i er
by.</p>
<p>&mdash;Bovendien, ging de moeder voort, het veranderen van stand
gaat zoo makkelyk niet! Hiertoe is meer noodig dan kleeren...</p>
<p>Ach ja, dacht Wouter, men moet onder anderen ook weten wat sjalotten
zyn, en hoe men zoo&rsquo;n artisjok eet! Want over die twee
voornamigheden was-i zoo-even gestruikeld.</p>
<p>...als onze Fem dat gewild had&mdash;of liever, als haar moeder
&rsquo;t gewild had toen Femke nog &rsquo;n kind was&mdash;dan hadden
we daarmee heel vroeg moeten beginnen. Maar nicht Claus zou haar zeker
niet uit &rsquo;r handen hebben gegeven. Ze had er te veel hart toe. En
nu heeft Femke te veel hart, om te betreuren dat ze maar &rsquo;n
bleekmeisjen is.</p>
<p>&mdash;Ze is... <i>intens</i> trotsch! zei Willem, niet zeer
ontevreden dat-i dit mooie <i>adverbium</i> eens terdege plaatsen
kon.</p>
<p>&mdash;Ja, ze is... heel trotsch, korrigeerde de moeder. Te trotsch
<span class="pagenum">[<a id="pb94" href="#pb94" name=
"pb94">94</a>]</span>om iets anders te willen zyn dan ze-n-is. Ze zou
niet willen ruilen met &rsquo;n prinses...</p>
<p>Ruilen? Neen! dacht Wouter. Maar ... zelf prinses wezen, koningin,
keizerin... en dat alles door h&egrave;m? Dat zou heel iets anders zyn!
Hy vond het onderscheid... <i>intens</i>! En wanneer al die zaken
geheel-en-al geregeld waren naar z&rsquo;n zin, dan ... nu ja,
d&agrave;n mocht prinses Femke van pozitie ruilen met &rsquo;n
bleekmeisje! Want... wat geeft ware liefde om stand?</p>
<p>Zoo liet hy zich foppen door z&rsquo;n nog altyd kinderachtigen en
dus zeer onvolkomen hoogmoed. En daarom noemde ik z&rsquo;n liefde:
zoogenaamd. Hy moest nog veel groeien voor-i geheel-en-al de hoogte
bereikte, waarop voorbygaande aandoeningen hem voor &rsquo;n oogenblik
plaatsten.</p>
<p>&mdash;En, vroeg Herman, we zullen in den bak zitten van-avend?</p>
<p>&mdash;Ja de <i>loge</i> is... onteigend, antwoordde mevrouw Holsma
lachend. Dat moet men over-hebben voor souvereinen. De heele
Schouwburg-direktie zakt van-avend naar &rsquo;t <i>parterre</i> af, en
misschien zelfs de burgemeester.</p>
<p>&mdash;Hy moet den Keizer ontvangen en binnenleiden...</p>
<p>&mdash;Ja, en wordt dan waarschynlyk uitgenoodigd, plaats te nemen
in de keizerlyke loge...</p>
<p>&mdash;Dan kan-i Z. M. het stuk uitleggen... den <i>Floris</i>! En
Z. M. kan er uit leeren wat de plichten zyn van Vorsten...</p>
<p>&mdash;En van Volkeren!</p>
<p>&mdash;En van dichters!</p>
<p>&mdash;En dat men nooit &rsquo;n souverein vermoorden mag!</p>
<p>&mdash;Deze maxime zal Z. M. heel aangenaam wezen! Ze is
allergezondst voor koningen en keizers.</p>
<p>&mdash;Als-i de zaak maar goed vat!</p>
<p>&mdash;We willen hopen dat de dichter gezorgd heeft voor &rsquo;n
duidelyke fransche vertaling!</p>
<p>&mdash;Als Z. M. maar weet by welke passages hy moet bedanken met
&rsquo;n knikje.</p>
<p>&mdash;Onze burgemeester zal hem wel waarschuwen.</p>
<p>&mdash;Zeker! &ldquo;Sire, pas-op, dat gaat jou aan!&rdquo; En dan
moet de Keizer zich houden alsof hy wat van &rsquo;t stuk verstaat. Wat
&rsquo;n treurig <i>m&eacute;tier</i>!</p>
<p>&mdash;Wat moet-i wel denken van onze dichters!</p>
<p>&mdash;En van onze vaderlandsliefde!</p>
<p>&mdash;En van ons karakter!</p>
<p>&mdash;Och, zulke hooggeplaatste personen zyn aan laagheid gewoon.
Wat niet kruipt, komt niet t&ograve;t hen.</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Moet hun zeer moeielyk vallen, de mensheid te
achten. Ze zien er altyd het leelykste van, en zyn wel genoodzaakt de
rest daarnaar aftemeten.</p>
<p>&mdash;Zeker heeft men den Keizer wys-gemaakt dat die Bilderdyk
&rsquo;n heele kerel is!</p>
<p>&mdash;Natuurlyk! De nederlandsche gewone of huis-bard, de
amsterdamsche Ossian, de volksliereman by-uitnemendheid! <span class=
"pagenum">[<a id="pb95" href="#pb95" name="pb95">95</a>]</span></p>
<p>En de heele familie berstte in lachen uit. Willem verhaalde nu iets
van &rsquo;n romeinschen keizer die &rsquo;t menschelyk geslacht
&eacute;&eacute;n kop toewenschte, om het te kunnen onthoofden met
&eacute;&eacute;n slag...</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Klinkt bar, zei Oom Sybrand, die binnentredende de
laatste woorden gehoord had. Maar als <i>boutade</i> is zoo&rsquo;n
uiting begrypelyk. De tyd nadert dat de Volkeren &rsquo;n gelyk lot
zullen toewenschen aan de souvereinen, en met even weinig of even veel
recht. Men kent elkaar niet! Hovelingen en boekenmakers stoken
misverstand.</p>
<p>&mdash;Gaat de <i>Floris</i> door?</p>
<p>&mdash;Neen, goddank! De souvereinen zullen onthaald worden op de
<i>Scylla</i> van Rotgans, met &rsquo;n <i>Kloris en Roosjen</i>
achterna. Men zal hun vertellen dat het treurspel geheel-en-al
geschoeid is op de leest der fransche &ldquo;school.&rdquo; Dus zal
&rsquo;t wel goed wezen! En... de <i>Kloris</i>? Wel, dat&rsquo;s
&rsquo;n <i>idylle</i>! &rsquo;n Arkadisch-laaglandsche
<i>bergerie</i>! Virgilius in &rsquo;t amsterdamsch vertaald! <i>O,
Meliboee, deus nobis haec...</i> <i>Ekloge</i> met kuitgespen
<i>fecit</i>!<a class="noteref" id="xd19e4605src" href="#xd19e4605"
name="xd19e4605src">1</a> In-plaats van den nieuwjaarswensch krygen we
&rsquo;n <i>harangue</i>. De elegante Thomasvaer zal God tot getuige
roepen dat het neerlandsch hart, vry van smart, de noodlotten tart, en
op straat, inderdaad, vurig slaat, voor elken vreemden potentaat.
Geloof me, jongens, die Caligula was zoo gek niet!</p>
<p>Wouter begreep niet alles wat er gesproken werd. Maar wel, dat-i
weer veel nieuws hoorde. En... <i>Scylla</i>. Zou dat &rsquo;n onechte
dochter wezen? Of was &rsquo;t misschien de naam van de oude vrouw die
in den achter-naherfst van haar leven door de goedigheid van &rsquo;n
schatryken baron werd teruggebracht op &rsquo;t pad der deugd? Zoo
noemt men zulks.</p>
<p>Mevrouw Holsma gelastte de familie zich gereed te maken, om papa
niet te laten wachten als-i terugkeerde van z&rsquo;n bezoek by de
Pietersens. Dit geschiedde, zoodat men ruim bytyds vertrekken kon naar
&rsquo;t gebouw waar &ldquo;der kunsten god&rdquo; in die dagen werd
aangebeden met&mdash;zeer amsterdamsche&mdash;geestdrift. Het was
&rsquo;n waar Apollo&rsquo;s-welvaren, en dit is n&ograve;g zoo.</p>
<p>Holsma verzekerde Wouter, dat de zaak met z&rsquo;n moeder
&ldquo;geheel in orde&rdquo; was, en hy kon zich dus onbelemmerd
overgeven aan &rsquo;t hem wachtend genot. De hoogst-onechte
<i>Scylla</i>... in de komedie zitten ... morgen zich te kunnen
herinneren dat-i in de komedie gezeten h&agrave;d ... vreemde zaken
bywonen&mdash;heel wat &agrave;nders nog dan artisjokken!&mdash;en ...
nu ja, al die keizers en koningen wilde hy ook wel zien, maar de
gehoopte onechtheid van <i>Scylla</i> bleef hem &rsquo;t
voornaamste.</p>
<p>Vreemd, niet waar, dat-i by al de verwachte heerlykheden, zoo weinig
dacht aan de mogelykheid over eenige uren Femke in z&rsquo;n nabyheid
te zien?</p>
<p>Droeg Willem daarvan de schuld, dien-i by &rsquo;t instygen in een
der rytuigen had hooren mompelen:</p>
<p>&mdash;Wat my betreft, ik mag lyen dat ze wegblyft! Ik bedank er
<span class="pagenum">[<a id="pb96" href="#pb96" name=
"pb96">96</a>]</span>hartelyk voor, door studenten te worden gezien
naast &rsquo;n boeredeern. Als ik groen word in September, zouden zy
&rsquo;t me inpeperen, dat is zeker!</p>
<p>Wouter begreep noch dat &ldquo;groen-worden&rdquo; noch de daarby
behoorende &ldquo;peper.&rdquo; Maar ... boeredeern?</p>
<p>Hy wierp &rsquo;t met z&rsquo;n geweten op &rsquo;n akkoordje, door
zich zoowel van vrees te onthouden als van hoop. En hy trachtte het
vurig verlangen naar <i>Scylla&rsquo;s</i> onechtheid te gebruiken ter
aanvulling van de leegte die deze bestudeerde onverschilligheid
openliet in z&rsquo;n gemoed.</p>
<p>Helaas! Het was voor &rsquo;t meisjen in Vrouw Gooremest&rsquo;s
kroeg wel de moeite waard geweest, de hand uittestrekken als &rsquo;n
koningin, om nu alweer verloochend te worden om-den-wille van ... van
w&agrave;t eigenlyk? Femke&rsquo;s kostuum was minder bespottelyk dan
de mode-plaatjes van den dag. Ware zy inderdaad gekleed geweest zooals
boeredeerns gewoon zyn, die zich nog zotter opschikken dan &rsquo;n
parysche modiste verzinnen kan... maar dit was &rsquo;t geval niet. En
hierin lag dan ook geenszins de reden van Willem&rsquo;s nuffigheid.
Femke&rsquo;s schuld was zwaarder dan dit. Ze zag er uit als &rsquo;n
meisje dat met haar handen den kost verdient. Ziedaar den gruwel die
alle studenten ergeren zou!</p>
<p>En&mdash;heel in &rsquo;t voorbygaan, willen wy hopen&mdash;Wouter
voelde zich aangestoken door die kinderachtigheid. &rsquo;t Was jammer,
&rsquo;t was verdrietig, &rsquo;t was kleingeestig en
<i>ondichterlyk</i>, maar&mdash;o, Caligula!&mdash;we zyn zoo! En wie
ieder &rsquo;t hoofd wou afslaan, die zich ooit schuldig maakte aan
zoo&rsquo;n... menschelykheid, zou veel te doen hebben. By volslagen
wilden, waar koningen hun eigen hout hakken, vindt men weer andere
fouten die even onpleizierig zyn.</p>
<div class="footnotes">
<hr class="fnsep">
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e4605" href="#xd19e4605src" name="xd19e4605">1</a></span> = O,
Meliboeus, een god heeft deze... idylle voor ons gemaakt.</p>
</div>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p>Tekstverklaring van <i>Ovidius,</i> door <i>Willem Holsma. Idem</i>
door <i>Rotgans</i> en den auteur. Konflikt op &rsquo;t Leidsche-Plein
tusschen twee potentaten: <i>Napoleon I,</i> en <i>Minos</i> van
Kreta.</p>
</div>
<div class="epigraph">
<div class="lgouter">
<p class="line">Verdienste van &rsquo;t succes met geestdrift
aangebe&ecirc;n,</p>
<p class="line">Kweekt in &rsquo;t armzalig koor, laaghartigheid
alleen.</p>
</div>
</div>
<p>Onder-weg stelde zich Willem zooveel mogelyk op den voorgrond, door
het leveren eener toelichting van &rsquo;t stuk dat men straks zou te
zien krygen. Dit kwam hem noodzakelyk voor: &ldquo;omdat verzen zoo
moeielyk te begrypen zyn, als men niet vooruit weet wat de dichter
heeft willen zeggen.&rdquo; Ik ben zoo vry, deze eigenaardigheid van de
&ldquo;taal der goden&rdquo;&mdash;er ligt &rsquo;n <i>Rotgans</i> in
kwarto voor me&mdash;kostbaar te noemen.</p>
<p>Maar ook de pedante Willem kende <i>Scylla</i> niet anders dan uit
z&rsquo;n Ovidius&mdash;zonder onzen <i>Vecht</i>-zwaan zou ik &rsquo;t
mensch in &rsquo;t geheel niet kennen&mdash;en dit verschafte hem
gewenschte aanleiding om z&rsquo;n relaas optesieren met citaten die
wel eenige kans hadden begrepen te worden, omdat men door &rsquo;t
hotsen van den wagen niet hooren kon dat-i latyn sprak. Ziehier iets
van z&rsquo;n verhaal... vry overgezet. <span class="pagenum">[<a id=
"pb97" href="#pb97" name="pb97">97</a>]</span></p>
<p>Minos was Koning van Kreta, en boos op de Atheners omdat-i ze voor
medeplichtig hield aan den moord op z&rsquo;n zoon Androgeos. Oorlog
dus. Met z&rsquo;n leger op-weg naar den hoofdzetel des vyands, stuitte
hy op &rsquo;n stad die in &eacute;&eacute;n richting minstens
driehonderd-en-zestig aardbolgraden breed moet geweest zyn, want rechts
en links was geen ruimte om voorby te trekken. Ze moest dus belegerd
worden. Sommigen betwyfelen die uitgebreidheid, en beweren dat de
krygskundige liefhebbery van die dagen voorschreef met pyl en boog op
de muren te schieten, al kon men er langs. Dit verschafte veel
krygsroem, en gaf tevens aan den vyand gelegenheid ook van zyn kant
&rsquo;n vesting te belegeren, waaruit de heugelyke kans geboren werd,
overwinningen te behalen aan twee zyden tegelyk. De traditie dezer wyze
van oorlogvoeren, waarby krygslieden elkaar zoo lang mogelyk uit den
weg loopen, is tot heden toe bewaard gebleven. Slechts enkele
botterikken&mdash;Napoleon I, byv.&mdash;hielden zich niet met het
beschieten van vestingen op, en de garnizoenen geven zich in
zoo&rsquo;n geval&mdash;behoudens krygseer natuurlyk&mdash;ongedeerd
over, zonder andere heldendaden te hebben verricht dan &rsquo;t
beredeneeren der mogelykheid, dat ze rotten en muizen zouden gegeten
hebben... &agrave;ls ze belegerd waren geworden.</p>
<p>De stad met welker omsingeling koning Minos zich vermaakte, was
met-een &rsquo;n heel Ryk, heette Megara of Alkatho&euml;, en werd
geregeerd door zekeren Nisus, &rsquo;n allerbraafst man die aan den
dood van Androgeos even weinig schuld had als de lezer en ik. Eigenlyk
zou Minos&mdash;vooral in hoedanigheid van aanstaand zielenrechter in
de Onderwereld&mdash;billykheidshalve verplicht geweest zyn, de zaak
wat grondiger te onderzoeken voor hy zoo onbesuisd het beleg sloeg voor
Alkatho&euml;. Maar men is niet volmaakt.</p>
<p>Koning Nisus was in &rsquo;t bezit van twee byzonderheden. Hy had
&rsquo;n indelikate dochter&mdash;de <i>Scylla</i> van &rsquo;t
stuk&mdash;en &rsquo;n purperen haartjen op z&rsquo;n hoofd, of
&eacute;&eacute;n purperen haartje, of maar &eacute;&eacute;n haartjen,
en dat was purper van kleur. De lezer mag kiezen tusschen deze drie
mogelykheden die door Willem, Rotgans en Ovidius onbeslist worden
gelaten. Wie nu meenen wil dat deze vorst op dat eene haartje na, kaal
was, heeft er vryheid toe. Ook is &rsquo;t geoorloofd zich den man
voortestellen als prykende met &rsquo;n dikken haarbos van gewone
kleur&mdash;spierwit kleedt antieke koningen het best&mdash;mits
slechts dat eene haartje ... kortom &rsquo;t was &rsquo;n uniek en zeer
kostbaar exemplaar. Dit was den onderdanen van koning
Nisus&mdash;volgens de laatste volkstelling had hy er, hemzelf
meegerekend, drie dozyn&mdash;zeer wel bekend. Stad en Ryk waren
trotsch op dat haartje, meer dan trotsch: &rsquo;t was &rsquo;n
waarborg voor welvaart, &rsquo;n pand van de welwillendheid der goden,
&rsquo;n <i>palladium</i>. Iets als onze Kieswet alzoo.</p>
<p>Maar ... die indelikate dochter! Niemand was bedreven genoeg in
verdorvenheid, om de verregaande ondeugd van haar gemoed te begrypen,
laat staan te voorzien. Eilieve, wat baat &rsquo;n purperen Kieswet,
als dochters die zich lieten geboren worden op de trappen van den troon
... maar laat ons Willem&rsquo;s verhaal niet vooruit loopen.
<span class="pagenum">[<a id="pb98" href="#pb98" name=
"pb98">98</a>]</span></p>
<p>Het haartje zou de stad beschermen. Dit hadden de goden beloofd, en
goden liegen niet. Heel oppervlakkig geoordeeld, zou dus onze Nisus
geen leger noodig gehad hebben, tegen welken vyand ook. Een flinke
schildwacht op de kruin van z&rsquo;n hoofd, moest voldoende geweest
zyn. Maar dit scheen weer te stryden tegen aloude beginselen van
krygskunde. Wel stond het vertrouwen dat de goden den Staat zouden
beschermen, onwrikbaar vast, maar ... men mocht de goden te-hulp komen
met militie, schuttery, landstorm, torpedo&rsquo;s, krygsliederen en
naaldgeweren. Als ik &rsquo;n heidensche god was geweest, zou ik dit
wantrouwen in de kracht van m&rsquo;n bescherming heel kwalyk genomen
hebben, en ik had ieder in den steek gelaten, die my &rsquo;t werk uit
de hand nemen wou. Ook in dit opzicht alzoo heeft het christendom
weldadige vruchten gedragen. In alle landen waar men door &rsquo;n waar
Geloof &rsquo;t recht verkreeg op God te vertrouwen, is de krygsdienst
finaal afgeschaft en de begrooting van &ldquo;Oorlog&rdquo; begrepen in
&rsquo;t budget van &ldquo;Eeredienst.&rdquo; Dit is zuinig en
rationeel. Maar Nisus was &rsquo;n heiden, en had dus verkeerde
begrippen over &rsquo;t gebruik van theologie in krygskunde. De
onnoozele stumpert zette z&rsquo;n heele leger achter de wallen van
z&rsquo;n ... Ryk, om zich daar te verschuilen voor de pylen van Minos
en al die Kretenzers.</p>
<p>De ondeugende <i>Scylla</i> nu was niet afkeerig van <i>das
Milit&auml;r</i>, en wandelde parmantig op den muur. Nog
pro&euml;minenter vertoonde zich van zyn kant koning Minos, en wel
z&oacute;&oacute; dat de jonge prinses smoorlyk op hem verliefd werd.
Niets natuurlyker. Z&rsquo;n eerbiedwaardige ouderdom, z&rsquo;n
gebukte houding, z&rsquo;n lange gryze baard, en misschien ook
z&rsquo;n aanstaande verheffing in de onderwereld&mdash;onze
<i>Scylla</i> kende haar mythologie op &rsquo;r duimpje!&mdash;dit
alles was wel in-staat het hart van &rsquo;n treurspelmaagd in gloed te
zetten. Zoo waren de tooneelmeisjes in dien tyd. Men kon nooit te
bejaard, te krom of te krygskundig wezen, als ze maar zeker waren dat
haar liefde eenmaal zou noodig zyn tot het samenflansen van verzen of
echt-vaderlandsche treurspelen.</p>
<p>Zielkundig gesproken, er bestond voor <i>Scylla</i> n&ograve;g
&rsquo;n reden om den ouden Minos byzonder interessant te vinden.
Venus&rsquo; dartel wicht heeft veel koorden op z&rsquo;n boog. Ze had
medelyden met hem. En hier was reden toe.</p>
<p>Met &rsquo;n heelen stoet soldaten&mdash;men telde in dien tyd
duizend krygslieden op &eacute;&eacute;n onderdaan: &rsquo;n
byzonderheid die &rsquo;t regelen van de konskriptie tot &rsquo;n
moeilyk vak maakte!&mdash;met &rsquo;n groot leger dan, was de man van
heel ver gekomen. Hy gaf zich de moeite Akatho&euml; te belegeren
volgens alle regels van de kunst, en &rsquo;t was h&aacute;&aacute;r
bekend dat-i het strand ploegde... om dat purperen haartje! Arme
Minos!</p>
<p>Hy scheen alweer verzuimd te hebben, v&oacute;&oacute;r z&rsquo;n
oorlogsverklaring nauwkeurig te onderzoeken wie en wat er zou te
bestryden wezen. Het schynt dat men in oude tyden vry los over de
toebereidselen tot &rsquo;n oorlog heenliep. Volgens Ovidius was
Minos-zelf zoo byzonder slordig niet, maar de goden hadden hem gestraft
met <span class="pagenum">[<a id="pb99" href="#pb99" name=
"pb99">99</a>]</span>&rsquo;n minister die op allerzonderlingste manier
omhoog was gevallen, en den Louvois spelen wilde om te worden aangezien
voor iets wezenlyks. Hierom dan ook had-i alle onderzoek naar de
voorgewende medeplichtigheid van Nisus aan Androgeos&rsquo; dood, weten
te verydelen. De <i>casus belli</i> die hy zoo hoognoodig had voor de
zeer partikuliere industrie van z&rsquo;n ministerschap, mocht eens
niet bestaan, wat toch jammer zou geweest zyn. Het zedelyk
krygsbeginsel in die onbeschaafde dagen schynt voorgeschreven te
hebben: eerst vechten, en dan vragen <i>waarom</i>? Zoo-iets zou thans
niet kunnen gebeuren, omdat onze parlementen rekenschap van
oorlogsverklaringen vragen, en ook bovendien niet dulden zouden dat de
<i>res publica</i> beheerd werd door zulk soort van ministers.</p>
<p>Doch zelfs deze onvolkomenheid in de ouwerwetsche manier van
regeeren, werkte <i>Scylla&rsquo;s</i> al te gevoelig hart ten-kwade
mee. O goden, zuchtte zy, zou ik den man niet beminnen, die op
z&rsquo;n ouden dag z&oacute;&oacute;&rsquo;n minister te torschen
heeft? En zonder Parlement nogal!</p>
<p>Het schepsel preekte zich voor, dat haar verliefdheid &rsquo;n ware
deugd was. Zoo waren de meisjes in die dagen.</p>
<p>Ovidius knoopt aan dit alles eenige niet onbelangryke beschouwingen
over liefde en artillerie, en wel bepaaldelyk over de vorderingen die
&rsquo;t gebruik van schietwapenen in onze dagen gemaakt heeft.
Misschien ook, zegt-i, zou men genoodzaakt zyn, zekeren evenredigen
achteruitgang te konstateeren, &ograve;f in de beminnelykheid van
ouweheeren, &ograve;f in de ontvlambaarheid van &rsquo;t vrouwelyk
geslacht. Ziehier de gronden waarop hy, redelyk scherpzinnig voor
&rsquo;n heiden&mdash;Ovidius was Hollander noch
Christen&mdash;z&rsquo;n stellingen bouwt. Er blykt uit het feit der
zaak-zelf, dat Minos door Scylla kon gezien worden van naby genoeg om
haar verliefd te maken, en tevens dat ze niet gedood of gewond werd
door &rsquo;n kretenser pyl. Ook de voor Scylla zichtbare Minos werd
niet geraakt door de scherpschutters uit de stad. Wat volgt hieruit?
Dat in die dagen de schootv&egrave;rheid der liefde, die van &rsquo;n
pyl uit den boog teboven ging. Welke grysaard, welke man, welke
jongeling, zou heden-ten-dage kans zien &rsquo;t hart van &rsquo;n
maagd te treffen op meer dan <i>chassepot-afstand</i>?</p>
<p>Aan &rsquo;n beslissing waagt zich Ovidius niet. Hy stipt slechts
aan, en laat den lezer kiezen. Ook den laaghartigen oorlog met Atjin
gaat-i stilzwygend voorby, en zegt alleen dat Scylla doodeenvoudig
besloot haar lieveling Minos krachtdadig te-hulp te komen, en wel door
haar vaderstad te onttrekken aan de bescherming der goden. Om dit doel
te bereiken, sluipt zy op de teenen in de slaapkamer van haar vader, en
plukt hem&mdash;<i>heu facinus</i>: o gruwel ... ja, &rsquo;t
w&agrave;s gemeen!&mdash;dat &eacute;&eacute;ne kostbare haartjen uit,
en <i>progressa porta per medios hostes</i>, komt ze by Minos aan:
<i>pervenit ad regem</i>, juist waar ze wezen wou met dat haartje.</p>
<p>Vorst Minos was &rsquo;n <i>kreuzbraver Kerl</i> die o.a. zelf
kinderen had. Waarschynlyk dacht-i tevens aan z&rsquo;n eigen haren, en
aan &rsquo;t malle figuur dat-i eenmaal maken zou als onkreukbaar
zielenrechter, wanneer-i nu die ondeugende dochter styfde in haar
verkeerdheid. <span class="pagenum">[<a id="pb100" href="#pb100" name=
"pb100">100</a>]</span>Misschien ook vond-i haar niet mooi. Hoe dit zy,
<i>principiis obsta</i>: hy noemde haar kort en goed &rsquo;n monster,
en gebood...</p>
<p>&mdash;Wy zyn er, riep mevrouw Holsma. Wat &rsquo;n drukte! Ik wou
dat ik al weer goed en wel thuis zat by m&rsquo;n kleinen Erik!</p>
<p>Sietske vertelde dat ze zoo benieuwd was naar &rsquo;t uittrekken
van dat eene haartje, en of men uit de verte zou kunnen zien dat het
purper was?</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Staat er zoo<span class="corr" id="xd19e4777" title=
"Bron: .">,</span> kind! <i>Crinis purpureus.</i> Stap uit, en hou je
jurk wat by-een, om &rsquo;t wagensmeer... <i>puelletje</i>!</p>
<p>De familie nam de plaatsen in, die dezen avend achter in &rsquo;t
parterre bestemd waren voor de leden van den stedelyken raad, en hun
gezinnen. Ze kwam nagenoeg te zitten onder den rand der loge waarin ze
anders gewoon was de voorstellingen bytewonen.</p>
<p>Die loge was nog altyd leeg. De hooge, hoogere, hoogste, en
byna-allerhoogste personen die haar dezen avend vullen zouden, waren
nog niet verschenen, en Wouter had dus ruim tyd om te bekomen van den
indruk dien de Schouwburgzaal op hem gemaakt had: dit was alzoo
<i>de</i> Komedie, de ware!</p>
<p>Hy verslikte z&rsquo;n teleurstelling over de blykbaar echte
geboorte van Scylla, en keek nieuwsgierig rond. Z&rsquo;n gedachten
wiegden zich op &rsquo;t gesuis dat hem omgaf. De toedrang was groot.
Alles praatte en fluisterde. Men twistte over de plaatsen. Men schoof
voorby elkaar heen. Men verschikte z&rsquo;n kleeren. Men vertelde
&rsquo;t nieuwste nieuws van &rsquo;t hof. Men voorspelde wie
d&aacute;&aacute;r zitten zou, wie &rsquo;t eerst zou komen, wie
plaatsnemen moest achter den keizer, en wie achter den Koning. Men
berekende waar de prinsen zouden zitten&mdash;die &eacute;&eacute;ne
ook, wiens vader herbergier was, en die zich zoo grappig
kleedde&mdash;en wat de hooge heeren en dames zouden bestellen uit het
buvet. Men psjstte om &rsquo;n stoof, en loofde fooien uit. Men leende
elkaar het tooneelbriefjen, en verzekerde dat de affiches die daarboven
vastgesteld lagen op den karmozyn-fluweelen rand van loges en balkon,
gedrukt waren op satyn van z&oacute;&oacute;veel stuiver de el. Men
beoordeelde ook het stuk, en zei dat het gekozen was...</p>
<p>&mdash;Rotgans is &rsquo;n eerste dichter!</p>
<p>&mdash;Hm! Eigenlyk &rsquo;n tweede of ... derde!</p>
<p>Onder ons, lezer, eenmaal aangeland in &rsquo;t verzenmakersgild, is
dit alles zoowat hetzelfde.</p>
<p>&mdash;Hy is maar &rsquo;n dichter van den zevenden rang, zei
&rsquo;n ander.</p>
<p>&mdash;Waarom dan &rsquo;n stuk van h&egrave;m? We hebben toch
&agrave;nderen, mannen die ... klinken als klokken!</p>
<p>&mdash;Zeker, zeker! Bilderdyk, by-voorbeeld, &rsquo;n ware
feniks!</p>
<p>&mdash;Waarom dan Rotgans?</p>
<p>&mdash;Och ... die vreemdelingen verstaan er toch niets van. We
kunnen laten spelen wat we willen.</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Is jammer van den <i>Floris</i>...</p>
<p>&mdash;Die was er expres voor gemaakt, en zou dus wel mooi geweest
zyn.</p>
<p>&mdash;Ik hoor dat de akteurs te lui waren om hun rollen te leeren.
<span class="pagenum">[<a id="pb101" href="#pb101" name=
"pb101">101</a>]</span></p>
<p>Neen, d&agrave;t was de oorzaak niet! Er zit heel iets anders
achter. Onze Bilderdyk is &rsquo;n vaderlander...</p>
<p>&mdash;Van belang!</p>
<p>&mdash;&rsquo;n Hollander in z&rsquo;n hart!</p>
<p>&mdash;&rsquo;n Echte!</p>
<p>&mdash;Zeker heeft-i in z&rsquo;n stuk die vreemde kerels...</p>
<p>&mdash;Sjt!</p>
<p>... niet genoeg gevleid. Dat doet geen ware Hollander!</p>
<p>&mdash;Neen, dat doet geen Hollander ... nooit!</p>
<p>&mdash;Sjt!</p>
<p>Alles stond op. Er was reden toe. Een lakei vertoonde zich op den
achtergrond der koningsloge, waarschynlyk om te zien of de kussens wel
behoorlyk op de fauteuils lagen.</p>
<p>&mdash;Ze lyken allemaal wel mal! Optestaan voor &rsquo;n lakei,
voor &rsquo;n mostertjongen!</p>
<p>Aldus spraken sommigen, die toch precies &rsquo;tzelfde hadden
gedaan als de ons reeds eenigszins bekende zondebok: <i>Ze</i>, en
Wouter werd hier weer levendig herinnerd aan de eigenaardigheden van de
&ldquo;massa&rdquo;. Ook maakte hy de opmerking dat men niet juist by
de Pietersens heeft te komen, om zich gestuit te voelen door dat eeuwig
verschil tusschen indruk en uiting. &ldquo;Zou dit overal zoo wezen,
dacht hy, en is dit nu de bekwaamheid die ik me moet eigen maken om
iets te worden in de wereld?&rdquo; Koningen van Afrika waren eigenlyk
de heeren wier gesprekken hy beluisterde, niet, maar zeer aanzienlyke
menschen toch. Daar waren dokters onder, geleerden, leden van den
stadsraad, jazelfs groote kooplu&icirc; ... misschien wel m&rsquo;nheer
Kopperlith in eigen persoon. Met eenige tusschenpoozen, veroorzaakt
door &rsquo;t plaats-nemen van nieuw aangekomenen, werden deze en
dergelyke gesprekken voortgezet.</p>
<p>&mdash;Maar waarom dan juist iets van dien Rotgans?</p>
<p>&mdash;Z&rsquo;n <i>Boerenkermis</i> is heel aardig.</p>
<p>&mdash;Man, hoe kan je &rsquo;t zeggen! &rsquo;t Is &rsquo;n
onfatsoenlyk stuk, vol gemeene woorden.</p>
<p>&mdash;Nu ja, maar ... aardig toch!</p>
<p>&mdash;Dat weet ik niet. Ik heb &rsquo;t nooit gelezen, omdat het
zoo gemeen is. In po&euml;zie gaat by my niets boven deftigheid, en wat
niet deftig is...</p>
<p>&mdash;Och, wat geeft zoo&rsquo;n Keizer daarom?</p>
<p>&mdash;Ik begryp heel goed waarom ze van-avend &rsquo;n stuk van
Rotgans spelen. Hy droeg altyd z&rsquo;n stukken op aan een van de
Huydekopers. D&agrave;t is de zaak!</p>
<p>&mdash;Hy was van de familie.</p>
<p>&mdash;Juist! Misschien wil een van de schepens, als de Keizer
&rsquo;t stuk mooi vindt, hem zeggen: Sire, de dichter van die...
<i>Scylla</i>, of hoe heet de man?&mdash;die Scylla is &rsquo;n
bloedneef van me, om uwe Majesteit te dienen.</p>
<p>&mdash;Gekheid! Wie zal grootsch wezen op de verwantschap met
&rsquo;n man die komedies maakt? <span class="pagenum">[<a id="pb102"
href="#pb102" name="pb102">102</a>]</span></p>
<p>&mdash;Hm ... in Frankryk is dat anders, heel anders!</p>
<p>&mdash;Bovendien, Rotgans was zoo&rsquo;n minne man niet. Hy had
&rsquo;n buitenplaats aan de Vecht.</p>
<p>&mdash;Dat moeten ze dan den Keizer er by zeggen.</p>
<p>&mdash;De hoofdzaak komt neer...</p>
<p>Weer &rsquo;n lakei. Alles vloog omhoog als duveltjes uit &rsquo;n
<i>surprise</i>-doosje. En alles&mdash;op de zwygende Holsma&rsquo;s
na&mdash;schimpte weer op de verdoemelyke karakterloosheid van
&ldquo;ze&rdquo;.</p>
<p>...de hoofdzaak komt neer op de toespraak van Thomasvaer. Dit zeg
<i>ik</i> maar!</p>
<p>&mdash;Daarin zal dezen keer &rsquo;n echt-vaderlandsche geest
heerschen, naar ik hoor.</p>
<p>&mdash;Ja... echt-vaderlandsch! &rsquo;t Moet heel mooi zyn. De
prefekt van policie heeft &rsquo;t zelf gezegd. Er zyn drie gezworen
translateurs by te-pas gekomen. Je begrypt dat men zich zooveel moeite
niet geven zou voor &rsquo;n prul?</p>
<p>&mdash;Zeker niet! En de vertaling is naar Parys geweest? De
minister heeft er eigenhandig op geschreven:
<i>approuv&eacute;</i>!</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Is toch maar altyd &rsquo;n z&eacute;kere waarheid,
dat ze-n-in &rsquo;t buitenland eerbied hebben voor onze
letterkunde.</p>
<p>&mdash;O ja, en voor ons karakter!</p>
<p>&mdash;Er is geen beter volkskarakter dan &rsquo;t hollandsche.</p>
<p>&mdash;En geen beter letterkunde! Die is... echt-nationaal.</p>
<p>&mdash;Dat zegt de <i>Pr&eacute;fet de Police</i> ook. Hy laat alles
vertalen wat er uitkomt. Wat hem vooral bevalt, naar ik hoor, zyn onze
alexandrynen ...</p>
<p>&mdash;Nu ja, en &rsquo;t karakter!</p>
<p>&mdash;Zeker, &rsquo;t karakter ook. Maar de alexandrynen zyn even
lang als die van Racine, en dat &rsquo;s juist het mooie. Ik ben zeer
benieuwd naar de maat van <i>Thomasvaer</i>. Korte regels kan ik niet
verdragen...</p>
<p>&mdash;Hm! Bellamy&rsquo;s <i>Roosje</i> dan?</p>
<p>&mdash;Ja, en z&rsquo;n: <i>Schoone maan, zeg, ziet gy
heden</i>...</p>
<p>&mdash;En z&rsquo;n: <i>&rsquo;t Was nacht toen u uw moeder
baarde</i>...</p>
<p>&mdash;Mooi, hoor!</p>
<p>&mdash;En z&rsquo;n: <i>Oproeping aan de Bataafsche jongelingen</i>,
om den Engelschman te bestryden. Dat&rsquo;s &oacute;&oacute;k geen
gekheid!</p>
<p>&mdash;En z&rsquo;n toespraak: <i>Aan de vaderlandsche meisjes</i>.
D&aacute;&aacute;r zit pit in, h&egrave;? Weetje wat-i zegt? Hy
zegt:</p>
<div class="lgouter">
<p class="line">Indien ik ooit ontaarde</p>
<p class="line">Van Vaderlandsche fierheid,</p>
<p class="line">Dan moet gy, waardste Fillis...</p>
</div>
<p>Weer kwam &rsquo;n lakei deze echt-vaderlandsche ontboezeming
afbreken. De man inspekteerde ditmaal de kussens in de loge der
Palatine die byzonder graag op &rsquo;r gemak zat. Als door &rsquo;n
veer bewogen, stond het heele Publiek op. Die groene rok met gouden
tressen ...</p>
<p>&mdash;Och, &rsquo;t is weer zoo&rsquo;n doodeter. &rsquo;k Wou dat
de vent...</p>
<p>En teleurgesteld nam men weer plaats. De liefhebber van korte
<span class="pagenum">[<a id="pb103" href="#pb103" name=
"pb103">103</a>]</span>verzen waarin echt-vaderlandsche
&ldquo;pit&rdquo; zat, liet zich niet van z&rsquo;n stuk brengen:</p>
<div class="lgouter">
<p class="line">Indien ik ooit ontaarde,</p>
<p class="line">Dan moet gy my verachten,</p>
<p class="line">Dan moet gy my vervloeken!</p>
</div>
<p>&mdash;Dat&rsquo;s t&aacute;&aacute;l, h&egrave;?</p>
<p>&mdash;Heel mooi, maar ik houd meer van alexandrynen. Ze zyn honderd
percent deftiger, dunkt me.</p>
<p>Het gegons werd gedurig sterker. De keeren dat het Publiek misleid
werd door dezen of genen die de deur van een der loges
opende&mdash;&rsquo;n foppery die telkens op &rsquo;n te-loor gaande
eerbiedsbetuiging te staan kwam&mdash;waren niet meer te tellen. Men
begon te morren, maar... zacht, zeer zacht, zoo zacht als maar gemord
worden kan.</p>
<p>Wat onzen Wouter aangaat, hy vond alles vreemd, maar tot behoorlyke
ontleding van z&rsquo;n indrukken was-i niet in-staat. Voor den tienden
keer reeds sedert twee dagen, verdrongen de gebeurtenissen die hem
overstelpten, de aandoeningen van &rsquo;n oogenblik te-voren. Hy was
er duizelig van. Tot zelfs de eigenaardige reuk van de zaal, bracht het
zyne by tot verdooving van z&rsquo;n begrip. Zoo-even in &rsquo;t
rytuig nog, had-i zich ingespannen om iets te verstaan van
Willem&rsquo;s vertellinkje, en ook de daarvan opgevangen indrukken
waren nu reeds uitgewischt, of althans zeer vermengd met iets anders.
Hy geleek op &rsquo;t lang gebruikt leiblad van den schoolknaap, waarin
de oude krassen &rsquo;t later schrift onleesbaar maken zonder baat
voor eigen duidelykheid. Op &rsquo;n palimpsest dat ingewyd werd met
catullische zangen, daarna dienst deed als afstandwyzer van
germaans-romeinsche <i>castra</i>, vervolgens &rsquo;n spikspelder
nieuw systeem van&mdash;nogal oude&mdash;wysbegeerte op z&rsquo;n rug
droeg, en eindelyk tot ons kwam als lofzang op de H. Maagd,
<i>grati&acirc; plena</i>. Er behoort veel geduld toe&mdash;en
scheikunde&mdash;om al dat overpleisterd menschenwerk uit elkaar te
houden. En wanneer nu, gelyk hier &rsquo;t behandeld palimpsest, zelf
&rsquo;n mensch is... &rsquo;n <i>codex</i>, zooveel moeielyker te
ontwarren dus dan elk ander geschrift...</p>
<p>Zoo goed mogelyk luisterde hy naar de gesprekken om hem heen. De
graad van belangrykheid der opmerkingen die hy hoorde maken, herinnerde
hem eenigermate aan de godzaligheid van pater Jansen, die hem zoo erg
was tegen-gevallen. Al die voorname heeren zeiden &ograve;f gewone
dingen, &ograve;f erger. De Holsma&rsquo;s waren de eenigen die niet
spraken. Eens slechts hoorde hy Oom Sybrand die naar &rsquo;n loge
wees, iets zeggen, en &rsquo;t kort gesprek dat daaruit
voortvloeide:</p>
<p>&mdash;Ik denk dat ze d&aacute;&aacute;r zitten zal... &agrave;ls ze
komt!</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Zou me leed doen, als ik m&rsquo;n kleinen Erik had
alleen gelaten voor niemendal, antwoordde mevrouw Holsma.</p>
<p>&mdash;Nu, Femke is vertrouwd!</p>
<p>&mdash;O ja! Maar &rsquo;t drukt me dat ik hier zit, terwyl
m&rsquo;n kind ziek is. Lang wacht ik niet op haar...</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Is de vraag, of ze gelyk komt met de anderen. Ik
hoorde <span class="pagenum">[<a id="pb104" href="#pb104" name=
"pb104">104</a>]</span>zeggen dat ze veel luimen heeft, en die altyd
in-volgt. Aan etikette stoort ze zich niet. Dat schynt in &rsquo;t
bloed te zitten.</p>
<p>&mdash;Als ze &rsquo;r om tien uur niet is, ga ik heen.
H&eacute;&eacute;l veel belang stel ik niet in de zaak...</p>
<p>De beteekenis van dit gesprek hield Wouter maar weer kort bezig. Hy
had ter-nauwernood tyd zich de vraag voorteleggen, wie toch wel de
persoon wezen kon, die oorzaak scheen te zyn dat mevrouw Holsma tegen
haar zin het ziekbed van den kleinen Erik verlaten had.</p>
<p>Een groote beweging in de zaal, dwong tot aandacht. Men hoorde een
oogenblik haastig schuifelen... alles rees op, en bleef ditmaal staan
...</p>
<p>Een... Keizer of zoo-iets, betrad de koningsloge. Wouter zag er
weinig van. Hy hoorde fluisterend behandelen wat er geschiedde. Z. M.
was haastig naar den voor hem bestemden fauteuil gestapt, niet zonder
&rsquo;n paar stoelen omver te loopen, die hem in den weg
stonden...</p>
<p>Dit was de niet onpraktische gewoonte van Zyne Keizerlyke Majesteit.
<i>Vivat sequens!</i></p>
<p>...hy had daarna &rsquo;n oogenblik&mdash;&eacute;&eacute;n
oogenblik maar&mdash;in de zaal rondgezien, &eacute;ven geknikt, als
iemand die byna geen tyd heeft om te zeggen: &ldquo;&rsquo;t is
wel!&rdquo; en daarna z&rsquo;n fauteuil met &rsquo;n ruk schuins
naar-achter gehaald. Hy liet zich daarin neervallen, en &rsquo;t
Publiek kon weer gaan zitten... nog niet voor goed.</p>
<p>Ook de andere loges werden nu als door &rsquo;n tooverslag gevuld.
Men zag zonderlinge kostumes: de &ldquo;<i>Wed<sup>e</sup>. Maaskamp en
Zonen</i>!&rdquo; Dames met lyven van drie duim, en &rsquo;n schoot van
byna zooveel ellen. De boezems zweefden tusschen kin en
<i>ceinture</i>. Kleine pofmouwtjes wisten zelf niet, of ze dienen
moesten tot bedekking van den bovenarm of van den schouder. Maar dit
te-kortschieten werd eerlyk aangevuld door witte kabretleeren
handschoenen, die van den pink tot den oksel reikten. Op &rsquo;t hoofd
droegen de dames tulbanden, <i>toques</i>, bloemtuinen...
d&aacute;&aacute;r was wat te plukken gevallen voor Scylla! Maar al wat
er leelyks te zien was, werd overtroffen door de onuitstaanbare
militaire kostumes van dien tyd. Wie die steeken en chakots gezien had,
begreep terstond waarom de vyand altyd zoo verschrikt op den loop ging.
Die aanhoudende vlucht ontstond uit schoonheidsgevoel.</p>
<p>De muziek speelde...</p>
<p>&rsquo;t Spreekt vanzelf... daar w&agrave;s ze weer, de lyzige
melodie van den dapperen <i>Dunois</i>!</p>
<p>Een vreeselyk geraas stoorde op-nieuw onzen Wouter in het toegeven
aan de herinneringen die deze lamentable deun in hem opwekte. Ook
immers gisteravend op de straten, was dat lied de tolk van... van... nu
ja, van geestdrift niet, maar van de zucht toch om zich aantestellen
alsof men byzonder verheugd was. En zelfs by Vrouw Gooremest...</p>
<p><i lang="fr">Debout... debout!</i> werd er geroepen. Een der hardste
schreeuwers <span class="pagenum">[<a id="pb105" href="#pb105" name=
"pb105">105</a>]</span>was de man van de korte verzen, waarin zooveel
echt-vaderlandsche &ldquo;pit&rdquo; zat. En alles schreeuwde mee:
<i>debout!</i> Men moest opstaan voor den: <i lang="fr">jeune et beau
Dunois</i>!</p>
<p>Reeds was de muziek gevorderd tot de strofe: <i lang="fr">de
b&eacute;nir ses exploits</i>, toen er met &rsquo;n bundel papier vry
driftig op den rand der koningsloge werd getikt, juist op de plaats
waar men berekenen kon dat de Keizer zat. De Holsma&rsquo;s recht
naar-boven ziende, werden slechts &rsquo;n stuk van den zonderlingen
hamer gewaar, waarmee Z. M. de maat sloeg...</p>
<p>De maat? &rsquo;t Mocht wat! Het geklepper met dat pak dokumenten,
in der haast saamgevouwen tot dirigeerstok, sloeg heel wat anders dan
de maat! Ieder die in &rsquo;t parterre zat, kon aan de angstige
blikken die uit de loges naar den vreemdsoortigen kapelmeester werden
geworpen, duidelyk bespeuren dat er iets haperde, schoon men
van-beneden-af de oorzaak niet begrypen kon. Deze werd dan ook niet
spoedig geraden, zelfs niet door de bewoners der hoogere sfeeren. Ook
de Palatine, juist bezig haar lievelings-vyandin, de Hertogin-titulair
van Groenland, heel hartelyk te verwelkomen in de tegenover liggende
loge, raakte in de war, wat anders de gewoonte van deze dame volstrekt
niet was. De koord van haar <i>joujou</i> krinkelde, en &rsquo;t ding
bleef levenloos hangen, als &rsquo;n ge&euml;xekuteerde. Dit was hem in
de hand der Palatine nog nooit overkomen!</p>
<p>De Keizer stond op, en tokkelde met z&rsquo;n rol papier als
&rsquo;n razende.</p>
<p>Een afgescheurd driehoekje schrift warrelde tegenzinnig omlaag. Wie
&rsquo;t opving, kon te weten komen dat er wat aan-de-hand was met
Kykduin en &rsquo;t <i>perfide Albion</i>.</p>
<p>Onze verstoorde tamboer stond op, en zette een gezicht als &rsquo;n
izegrim. Een dame die naast hem zat, scheen genade te vragen, maar hy
luisterde niet, en ranselde hoe langer hoe heftiger op &rsquo;t fluweel
van de balustrade, zoodat het stof er uit vloog. Lakeien, koningen,
kamerheeren, maarschalken, adjudanten, <i>aides de camp</i>, schoten
toe. Maar Z. M. verkoos niet te zeggen wat hem zoo boos maakte. Hy
verwaardigde zich alleen, het hoofd te schudden, en den roffel &rsquo;n
oogenblik aftebreken, om met z&rsquo;n papieren trommelstok naar
&rsquo;t orkest te wyzen. Men had nu vryheid, te raden wat dit
beteekenen moest. De bevolking van de voorste loges gaven den
orkest-direkteur te kennen, dat de schuld der stoornis aan hem scheen
te liggen, en siste hem van alle kanten toe. De man schrok, en bleef
als versteend staan, met z&rsquo;n maatstok zuid-oost half-oost in de
lucht, dat hier zooveel beteekende als heelemaal buiten-west. &rsquo;n
Plotselinge stilte verving nu &rsquo;t geraas, en liet verraderlyk toe,
dat men heel duidelyk &rsquo;n te laat ingehouden vaderlandsch
nagalmpje te hooren kreeg. In den engelenbak namelyk&mdash;dezen avend
bezet door fatsoenlyke burgers, want alle standen waren &rsquo;n graad
of tien in waarde gedaald, omdat de markt van rang overvoerd
was&mdash;in den engelenbak had &rsquo;n onverlaat zich de magere
voldoening gegund: <i>al is ons prinssie</i> te zingen, w&egrave;l
bedekt natuurlyk onder de noten van koningin Hortense&rsquo;s
prachtstuk. <span class="pagenum">[<a id="pb106" href="#pb106" name=
"pb106">106</a>]</span></p>
<p>Was <i>zy</i> de dame die om genade gesmeekt had voor haar liedje?
Misschien wel. Maar de lezer weet nu eenmaal, dat historische juistheid
me byzaak is, omdat ik my de verplichting ople&icirc;, juister te zyn
dan de <i>Historie</i>. We hebben hier noch met stellig gebeurde feiten
noch met datums te doen, en trachten slechts <i>mogelyke indrukken</i>
te schetsen, en menschen te teekenen zooals de denker zich kan
voorstellen dat ze geweest zyn.</p>
<p>De stoornis was pynlyk. Allerlei waardigheidbekleeders vlogen als
opgejaagde vleermuizen heen-en-weer, en de arme orkest-direkteur
kommandeerde eindelyk in den angst van z&rsquo;n hart: &ldquo;<i lang=
"fr">o&ugrave; peut-on &ecirc;tre mieux</i>.&rdquo; De vaderlander uit
den engelenbak maakte zich gereed de muziek toetelichten met de bekende
romance van &rsquo;n &ldquo;<i>sleepersknol... op hol</i>&rdquo; toen
er bleek dat Z. M. nog altyd niet voldaan was. &rsquo;t Moest:
&ldquo;<i lang="fr">veillons au salut de l&rsquo;empire</i>&rdquo;
wezen! Dacht hy er aan, dat het huiselyke: &ldquo;<i>waar kan men beter
zyn</i>&rdquo; bewaard moest blyven voor de <i>Beresina</i>, by den
terugtocht uit Rusland? Want by die gelegenheid is &rsquo;t&mdash;o
bloedig sarkasme!&mdash;gespeeld.</p>
<p>&ldquo;<i>Veillons</i>&rdquo; dus! Weer het knikje: &rsquo;t is
w&egrave;l! en weer liet hy zich vallen in z&rsquo;n fauteuil, waar-i
voortging zich te verdiepen in de vestingwerken by Huisduinen. Toen
&rsquo;t &ldquo;<i>Veillons</i>&rdquo; behoorlyk was afgespeeld,
mochten al de vaderlanders weer gaan zitten. Nu eindelyk voor goed,
goddank!</p>
<p>Het scherm ging op, en &rsquo;t woord was aan Rotgans:</p>
<div class="lgouter">
<p class="line">Ja, Minos, aan &rsquo;t geschenk dat ik u heb
gegeven,</p>
<p class="line">En uit de kerk geschaakt...</p>
</div>
<p>&mdash;W&agrave;t? vroeg Wouter. Uit de kerk? &rsquo;t Purper
haartjen uit de kerk? Ik meende...</p>
<p>&mdash;Sjt! zei Willem. Straks zullen we wel te weten komen wat dit
beteekent. Misschien &rsquo;n <i lang="la">licentia poetica</i>,
weetje.</p>
<p>Heel juist geraden! De treurspeldichter had den vreemsoortigen
<i lang="la">crinis purpureus</i> heel handig omgesmeed in &rsquo;n
schild dat door Scylla geroofd wordt. Zeer wel. Maar... uit de
kerk?</p>
<div class="lgouter">
<p class="line">...hangt Nisus&rsquo; kroon en leven!&rdquo;</p>
</div>
<p>&mdash;<i lang="fr">Qu&rsquo;est-ze qu&rsquo;elle changte?</i> riep
de Paltsgravin. <i lang="fr">Il barait que zela zera
exc&egrave;zivemang larmoyang! Za doilette est egz&eacute;graple! La
bedite est attiv&eacute;e d&rsquo;une magni&egrave;re ... et quelle
langue, mong Di&eacute;, mong Di&eacute;, quelle langue! Za
m&rsquo;&eacute;gorssche les oreiglles!</i></p>
<p>Onder al de aanwezige vreemdelingen had niemand minder te lyden van
den klank der taal, dan die Keizer. Hy was by Kykduin, te Boulogne...
te Dover... overal, behalve d&aacute;&aacute;r! Behalve daar, en... op
<i>Sint Helena</i>!</p>
<p>Wouter luisterde als &rsquo;n vink. Niet omdat hy alles begreep, nog
minder omdat alles hem schoon voorkwam, maar de geheele zaak was hem te
vreemd om niet z&rsquo;n aandacht volkomen in beslag te nemen.
Z&rsquo;n wangen rustten op beide vuisten, en z&rsquo;n elbogen op de
leuning der bank v&oacute;&oacute;r hem. Wie met half geopenden mond
deze houding nabootst, kan precies weten hoe nieuwsgierig hy was naar
den afloop van Scylla&rsquo;s tocht in &rsquo;t kamp van Koning Minos.
<span class="pagenum">[<a id="pb107" href="#pb107" name=
"pb107">107</a>]</span></p>
<p>Een schild in-plaats van &rsquo;t haartje? Dacht hy. Wie weet of
niet de dichter, als-i toch aan &rsquo;t verzinnen gaat, ook iets zegt
van onechte zoons, en van het terugkeeren op &rsquo;t pad der deugd,
dat de menschen altyd met zooveel plezier schynen te verlaten... zeker
om het terugkeeren mogelyk te maken.</p>
<p>Voor deze sarkasme verklaart zich de auteur niet aansprakelyk.
Wouter mag zeggen en denken wat-i wil. Ik wasch m&rsquo;n handen in
onschuld.</p>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p>De tuchtelooze auteur&mdash;<i>gebrek aan school!</i>&mdash;vertelt
niets van &rsquo;t purpren haartje, doch integendeel allerlei zaken die
in &rsquo;n roman niet te-pas komen. Hy geleidt den lezer langs
keizerlyken weg in de kommeny waar <i>Leentje</i> zout moet halen.
Verzoeke vriendelyk dit gebrek aan zout niet meer dan driemaal
in-verband te brengen met des auteurs schryfmanier.</p>
</div>
<p>Die arme Rotgans! &rsquo;t Was w&egrave;l de moeite waard &rsquo;n
paarduizend verzen by elkaar te rymen, om z&oacute;&oacute;
verwaarloosd te worden! Geen der toeschouwers was geroerd door de
treurspellige bravigheid van Minos, die de ontaarde juffer zoo flink op
haar plaats zette. Men luisterde niet.<a class="noteref" id=
"xd19e5178src" href="#xd19e5178" name="xd19e5178src">1</a></p>
<p>Met na&iuml;ve verbazing trachtte Wouter de tirades van &rsquo;t
stuk te volgen. Ze bevielen hem niet, en byna klom z&rsquo;n
ontevredenheid op tot den moed, zichzelf in-staat te achten tot het
leveren van iets beters. Vooral trof hem de verregaande leegte aan
denkbeelden. De aan Ovidius ontleende <i>handeling</i> van &rsquo;t
stuk mocht dan in zekeren zin hoofdzaak zyn<span class="corr" id=
"xd19e5186" title="Niet in bron">,</span> tot het schetsen
d&aacute;&aacute;rvan waren geen tweeduizend regels noodig. Aan
&ldquo;gaan en komen&rdquo; waren meer verzen besteed dan aan
menschkundige ontwikkeling, of aan opmerkingen die de moeite van
&rsquo;t onthouden waard schenen. Zoo gaat het meer. Is d&agrave;t
&rsquo;n dichter? vroeg Wouter.<a class="noteref" id="xd19e5189src"
href="#xd19e5189" name="xd19e5189src">2</a></p>
<p>Wouter bemerkte dat de volwassen leden van de familie Holsma
by-voortduring niet den minsten acht sloegen op het stuk. Ze richtten
hun blikken naar de loges, doch blykbaar met andere bedoeling dan de
meesten, of zelfs dan &agrave;lle anderen, die de hooge personaadjes
alleen om de vreemdigheid aangaapten. Ook uit de afgebroken zinsneden
die tusschen Oom Sybrand met z&rsquo;n broeder en zuster gewisseld
werden, scheen te blyken dat hun aandacht door iets zeer byzonders werd
tot zich getrokken.</p>
<p>&mdash;Als ze niet spoedig komt, ga ik heen, zei weder mevrouw
Holsma.</p>
<p>&mdash;Misschien zit zy in de keizersloge, en achter-af. Dan kunnen
we haar van-hier niet zien.</p>
<p>&mdash;Men heeft me gezegd, dat ze te Parys nooit &rsquo;n kwartier
achtereen <span class="pagenum">[<a id="pb108" href="#pb108" name=
"pb108">108</a>]</span>op dezelfde plaats blyft. Misschien komt ze
straks d&aacute;&aacute;r of d&aacute;&aacute;r...</p>
<p>En met &rsquo;n bescheiden beweging van den uit z&rsquo;n vuist
opgestoken duim, wees Holsma &rsquo;n paar der zyloges aan.</p>
<p>&mdash;Ze komt soms in &rsquo;t parterre ook, naar ik hoor.</p>
<p>&mdash;Langer dan nog vyf minuten wacht ik niet, zei mevrouw Holsma.
M&rsquo;n kleine Erik is my meer waard dan duizend...</p>
<p>Wouter meende te verstaan: &ldquo;dan duizend nichten.&rdquo; Ja,
z&oacute;&oacute; zal &rsquo;t ook wel geweest zyn. Want:</p>
<p>&mdash;Van den koning, voegde Holsma er by.</p>
<p>Dit deed hem den draad weer verliezen. Hy had gemeend dat Femke
bedoeld werd. En nu: <i>van den koning</i>? Waarom was juist <i>die</i>
prinses zoo belangwekkend? De loges zaten vol neven en nichten, de een
nog meer opgepronkt dan de ander. Welke byzonderheid verhief juist die
eene afwezige, in aanspraak op belangstelling tot mededingster van den
kleinen zieken Erik? Toen de tooneelspelers het derde bedryf hadden
afgealexandrynd, was de zorgvuldige moeder niet langer te houden. Ze
verliet de zaal met Oom Sybrand, die weldra zou terugkeeren met
Femke:</p>
<p>&mdash;Als ze wil! voegde hy er by, op &rsquo;n toon die twyfel te
kennen gaf. Want, zeid-i, ze houdt niet van drukte.</p>
<p>O he, dit meende Wouter beter te weten. Oom Sybrand had haar eens op
de Botermarkt moeten zien, en in de <i>gekroonde Jeneverbes</i>! Maar
zulke dingen verklapt geen ridder. Hy zweeg dus.</p>
<hr class="tb">
<p>De oude Minos is byzonder verliefd op Ismene die zeer schoon en
deugdzaam is. Scylla is byzonder verliefd op Minos die zeer oud en
eerbiedwaardig is. Ismene is byzonder verliefd op Fokus die zeer
heldhaftig is. En Fokus is byzonder verliefd op Ismene... dat&rsquo;s
mogelyk. Maar hy spreekt haar zonderling toe, en wel juist op &rsquo;n
oogenblik dat ze het in alle treurspelen onmisbaar voorstel doet, om
voor haar beminde te sterven. Ik geloof gaarne dat Fokus &rsquo;n held
was, maar heel hoffelyk was de man niet:</p>
<div class="lgouter">
<p class="line">&ldquo;Weerhou die reden&egrave;n, prinses, die my
verveelen...</p>
</div>
<p>Wat is d&agrave;t? Een nieuw rumoer, en ditmaal in den engelenbak.
Aller oogen richtten zich opwaarts, maar niemand kon spoedig te weten
komen wat er in dat hoog regioen voorviel. Eerst meende men dat er
gevochten werd, maar dit scheen toch &rsquo;t geval niet te zyn. Na
eenig dringen en andere blyken van roering en onrust, werd de uniform
van &rsquo;n policiekommissaris zichtbaar, die blykbaat met
vruchtelooze moeite iets wilde begrypelyk maken aan &rsquo;n paar
mannen op de voorste bank. Het scheen dat ze van &rsquo;n ander
gevoelen waren dan hy. Om z&rsquo;n fransch of italiaansch te
vertolken, greep de vertegenwoordiger van &rsquo;t gezag die beide
personen by den arm, en trachtte hun aan &rsquo;t verstand te brengen
dat ze niet zouden worden opgehangen, noch zelfs gearresteerd, maar dat
ze hun plaatsen moesten ruimen.</p>
<div class="lgouter">
<p class="line">&ldquo;Weerhou die reden&egrave;n, prinses, die my
verveelen...</p>
</div>
<p><span class="pagenum">[<a id="pb109" href="#pb109" name=
"pb109">109</a>]</span></p>
<p>&mdash;<i lang="fr">Qu&rsquo;y a-t-il encore?</i> vroeg de keizer
weer.</p>
<p>En toen een der kamerheeren hem op deze vraag geantwoord had, begon
hy hartelyk te lachen. Er scheen iets nieuws geschied te zyn, dat
byzonder in den smaak viel van de aanzienlykste bezoekers der zaal,
want in alle loges stak men de hoofden by elkaar. Men fluisterde, en
lachte, en giechelde, en staarde naar den engelenbak. Zelfs de keizer
stond op, boog zich over den rand van z&rsquo;n loge, en keek rechtuit
naar boven. Maar zonder baat, want krom-zien kon hy niet, wat hem by
deze gelegenheid wrevel, en zelfs eenige verwondering op den hals
haalde. Ook de bewoners der lagere sfeer in &rsquo;t parterre, kregen
voorloopig niets te zien dan de gebaren en mimiek der personen die men
verjagen wilde van hun welbetaalde plaatsen, en die zich hiertegen
hardnekkig bleven verzetten. Onze oude kennis, de Paltsgravin, gaf
weldra blyk meer van de zaak te begrypen, dan de onderste laag van
&rsquo;t gezelschap. Halverweeg uit haar loge buigend, telegrafeerde zy
met iemand die in &rsquo;t paradys nog altyd op den achtergrond scheen
te blyven. Het stuk van Rotgans... och!</p>
<div class="lgouter">
<p class="line">&ldquo;Weerhou die reden&egrave;n, prinses, die my
verveelen...</p>
</div>
<p>De Palatine groette met haar <i>joujou</i>. Wien of wie groette zy?
Het scheen dat ze zich byzonder vermaakte. Met wyd uitgestrekten arm
wees ze aan al haar buurtgenooten in aanzienlykheid, dat daarboven in
die gemeene-volkskooi iets zeer byzonders te zien was. Arme Rotgans! En
arme akteur ook. De man zag van alle gepruikte en ongepruikte hoofden
niets dan de kruin. Blyf eens <i lang="de">begeistert</i>... achter
zoo&rsquo;n Publiek! Nogeens, en als sprak hy nu zeer in &rsquo;t
byzonder tot de Palatine:</p>
<div class="lgouter">
<p class="line">... Weerhou die reden&egrave;n, prinses, die my
verveelen ...</p>
</div>
<p>De Palatine gaf er niets om. Ze schaterde van lachen&mdash;ook de
keizer had gelachen: het mocht dus!&mdash;en ze scheen maar niet tot
bedaren te kunnen komen van plezier.</p>
<p>Nu moest ik &rsquo;n dubbele pen hebben, om te vertellen wat Oom
Sybrand zei, die teruggekeerd was na mevrouw Holsma te hebben
thuis-gebracht, en te-gelyker-tyd den uitroep van Wouter behoorlyk
weertegeven, die met open mond en verdraaiden hals zat te kyken naar
het tooneel van den stryd.</p>
<p>&mdash;Waar is Femke? vroeg Holsma.</p>
<p>&mdash;Ze wil niet, zei Oom Sybrand. Ik dacht het wel.</p>
<p>&mdash;O God, daar is ze! riep Wouter.</p>
<p>&mdash;Wie?</p>
<p>&mdash;Femke, m&rsquo;nheer! Femke, Femke... o God, d&agrave;t is nu
wel wezenlyk Femke! En ze... vecht! Zie, d&aacute;&aacute;r, daarboven,
zie!</p>
<p>Hm... &rsquo;t had er veel van! Maar vechten deed ze toch eigenlyk
niet. Het meisjen in den engelenbak had den policiekommissaris by den
kraag genomen, hem achteruit getrokken, was zoo goed mogelyk tusschen
de bezitters van de nauw-bezette voorbank heengedrongen, en liet zich
daar neervallen op de twee halve schoten van de buurtjes die ze zoo
onbarmhartig gescheiden had. <span class="pagenum">[<a id="pb110" href=
"#pb110" name="pb110">110</a>]</span></p>
<p>&mdash;&rsquo;t Is Femke, m&rsquo;nheer! O god, het is Femke! Als
men haar maar geen kwaad doet!</p>
<p>Weer stond de keizer op, en weer staarde hy naar boven. Hy kreeg
&rsquo;t meisje met den noordhollandschen kap in &rsquo;t oog, en
knikte haar toe...</p>
<p>&mdash;Maar, m&rsquo;nheer Holsma, het is Femke... <i>onze</i>
Femke!</p>
<p>En de Paltsgravin groette het meisje nogeens met den <i>joujou</i>,
als om haar geluk te wenschen met de verovering van dat plaatsje...</p>
<p>&mdash;Maar, m&rsquo;nheer, &rsquo;t is Femke! riep de verbaasde
Wouter, die maar niet begrypen kon dat-i geen antwoord kreeg.</p>
<p>Ook Holsma en Oom Sybrand waren verbaasd, doch niet als Wouter, die
zich by &rsquo;t hoofd greep om te voelen of-i wel terdeeg wakker
was?</p>
<p>&mdash;Nu, kinderen, zei eindelyk de dokter, je kunt straks aan
moeder vertellen dat we haar gezien hebben.</p>
<p>En, zich tot Wouter keerende:</p>
<p>&mdash;Dat meisjen is &rsquo;n nicht van ons...</p>
<p>&mdash;O ja... Femke!</p>
<p>&mdash;Neen, ze heet anders, en...</p>
<p>&mdash;M&rsquo;nheer, &rsquo;t is Femke! Zou <i>ik</i> Femke niet
kennen!</p>
<p>Ei, Petrusje! Dit klinkt reeds geheel anders dan: wie is die meid?
Of... dan zelfs d&agrave;t niet!</p>
<p>Op-eens kreeg &rsquo;t vreemdsoortig meisje dat haar groote blauwe
oogen onbeschroomd door de zaal liet dwalen, onzen kleinen jongen in
het oog. Ze bukte voorover, staarde hem met aandacht en inspanning in
&rsquo;t gelaat, knikte vriendelyk, en wierp hem &rsquo;n kushand
toe...</p>
<p>Zoo meende hy, en zoo w&agrave;s het. Maar &rsquo;t geheel parterre
was ditmaal al te zeer van zyn gevoelen. Ieder meende dat ze hemzelf,
of allen meenden dat zy allen gegroet had. De deftige lui ergerden zich
aan de verregaande onbeschaamdheid van zoo&rsquo;n boeredeern&mdash;in
hoofdsteden heet elk provinciaal &rsquo;n boer&mdash;en de meer vroolyk
gestemden beantwoordden haar groet met spottende overdryving. Weldra
echter werd er gesist. Uit de hoogere sfeeren kwam de tyding neerdalen
dat &rsquo;s konings nicht, prinses Erika, &rsquo;n blyk willende geven
van sympathie voor &rsquo;t Nederlandsche Volk, zich kwam vertoonen in
&ldquo;nationaal kostuum&rdquo; of wat by vreemdelingen daarvoor
doorgaat.</p>
<p>&mdash;O god, geloof er niets van, m&rsquo;nheer Holsma! Ik zeg u
dat het Femke is, verzekerde Wouter met tranen in de oogen.</p>
<p>&mdash;Neen, m&rsquo;n jongen, dat meisjen is Femke niet.</p>
<p>&mdash;Maar... ze heeft my gegroet!</p>
<p>&mdash;En de keizer h&aacute;&aacute;r. Je begrypt toch wel dat hy
geen waschmeisje groeten zou?</p>
<p>Zeker! Dit was moeilyk te veronderstellen. Maar even vreemd kwam het
Wouter voor, dat die... prinses &rsquo;n nicht wezen zou van dokter
Holsma. Op-nieuw meende hy te bemerken dat het meisje hem toewenkte, en
dat ze haar lippen bewoog. Naar die <span class="pagenum">[<a id=
"pb111" href="#pb111" name="pb111">111</a>]</span>beweging te
oordeelen, kon ze best gezegd hebben: myn broeder! Wouter hield het er
voor, en lispte die woorden na, en drukte beide handen styf tegen de
borst, als om &rsquo;n kostbaarheid te bewaren die zoo-even daarin was
neergelegd.</p>
<p>In-weerwil van z&rsquo;n hoogachting voor dokter Holsma, was het hem
onmogelyk diens verzekering te gelooven, dat het jonge meisje
daar-boven eene andere was dan de door hem verloochende dochter van
Vrouw Claus. Hy knoopte de voorvallen der laatste uren zoo goed mogelyk
aan elkander, en meende te begrypen hoe hy door z&rsquo;n drift aan die
Kaatje aanleiding had gegeven tot &rsquo;n zonderling bericht van
wedervaren. Men had hem voor krankzinnig aangezien, letterlyk: voor gek
gehouden, en wilde nu hem afleiden van &rsquo;n <i>id&eacute;e
fixe</i>. Daarom ook die uitnoodiging tot het bezoeken van den
Schouwburg, en Femke&rsquo;s voorgewende weigering om meetekomen met
Oom Sybrand, die van zyn kant op deze reeds lang afgesproken weigering
had voorbereid. Zeker had de dokter haar den wenk gegeven, wanneer ze
dan toch ook iets zien wilde van al die pracht en vreemdigheid, ergens
anders plaats te nemen dan in &rsquo;t parterre. &rsquo;t Was voor zyn
ontroerd gestel beter geoordeeld, dat ze nu juist niet naast Wouter
kwam te zitten, die haar verloochend had, en daaronder zoo leed!
Misschien had men daar in die hoogste loge &rsquo;n plaats voor haar
opengehouden, en die kommissaris van policie ...</p>
<p>Maar ... hoe durfde zy dien man zoo onzacht storen in de al te
welwillende uitoefening van z&rsquo;n funktie? Hem &rsquo;t gezag uit
de hand nemen? En ... die groet van den keizer? En ... vanwaar wist
Holsma dat hy haar verloochend had, en dat haar tegenwoordigheid de
kalmte van z&rsquo;n gemoed bedreigen kon?</p>
<p>&mdash;Och, m&rsquo;nheer, laat Femke maar gerust hier zitten ... ik
zal heusch heel bedaard wezen! Ik ben zoo bang dat men haar kwaad zal
doen, daar-boven onder al die ruwe menschen!</p>
<p>Holsma zag hem vorschend aan. Zou dan toch die Kaatje gelyk hebben
gehad? Hy vond nu goed, Wouter niet langer tegentespreken in z&rsquo;n
meening omtrent de identiteit van de verschyning, en trachtte door
eenige onverschillige opmerkingen z&rsquo;n aandacht en gewaarwordingen
afteleiden. Het toeval wilde dat hy hierby &rsquo;t woord
&ldquo;engelenbak&rdquo; gebruikte, dat ook den niet-amsterdamschen
lezer nu zeer gewoon klinkt, omdat ik het reeds verscheiden malen
gebruikt heb, doch den nuchteren Wouter geheel vreemd was.</p>
<p>&mdash;Juist, viel hy den dokter driftig in de rede. Juist:
engelenbak! U ziet dus wel, m&rsquo;nheer, dat het Femke is!</p>
<p>Ook deze konklusie klonk weer zonderling in Holsma&rsquo;s oor. Al
te zonderling zelfs, om nu te laten bemerken dat hy er niets van
begreep. En om Wouter te bewaren voor n&ograve;g meer opwinding, gaf hy
toe.</p>
<p>&mdash;Wel zeker, jongen, dat zeg ik ook. Ik wou je maar &rsquo;n
beetje plagen. Femke zit d&aacute;&aacute;r, omdat ze ... niet gaarne
hier wil zitten. Ze meent dat ... het zoo raar zou staan, omdat ze maar
&rsquo;n waschmeisjen <span class="pagenum">[<a id="pb112" href=
"#pb112" name="pb112">112</a>]</span>is. En dat wy ons schamen zouden
over de verwantschap zieje!</p>
<p>&mdash;O, m&rsquo;nheer, niemand behoeft zich te schamen naast Femke
te zitten. Zelfs de keizer niet! En ... God niet!</p>
<p>Ei, Petrus!</p>
<p>&mdash;Ja, ja, suste Holsma. Precies! Z&oacute;&oacute; is het! Wie
braaf en goed is, hoeft zich voor niemand wegtestoppen. Kyk nu maar
verder naar &rsquo;t stuk, m&rsquo;n jongen.</p>
<p>Wouter wilde gehoorzamen, doch niet voor z&rsquo;n oogen afscheid
hadden genomen van de heerlyke verschyning. Nog eenmaal zag hy op. Zy
wenkte hem toe, nam &rsquo;t takje met drie rozeknopjes van de borst,
hield het eenige oogenblikken tusschen duim en voorvinger van de
linkerhand, wees met de rechter op Wouter, en liet het vallen. Het
kwam&mdash;niet te-recht, o goden, maar neer toch!&mdash;op &rsquo;n
dikken heer in Wouter&rsquo;s buurt, die &rsquo;t aangreep, en heel
verwonderd keek. De man leek niet op rozeknopjes, en z&rsquo;n verbaasd
gezicht scheen te vragen: wat doe <i>ik</i> daarmee?
V&oacute;&oacute;r-i evenwel zichzelf &rsquo;n bruikbaar antwoord op
deze vraag geven kon, was Wouter van z&rsquo;n plaats gesprongen. Hy
wipte langs en over &rsquo;n paar buren en banken, greep &rsquo;t
gulden vlies dat den valschen Jason zoo in verlegenheid bracht, en
drukte het, opziende naar den engelenbak, aan z&rsquo;n lippen. Overal
elders dan te Amsterdam, zou &rsquo;t publiek geapplaudisseerd hebben.
Hier deed het de Palatine, vooral toen prinses Erika knikte: &ldquo;dat
ze &rsquo;t juist z&oacute;&oacute; gemeend had!&rdquo;</p>
<p>Dit was meer dan Wouter&rsquo;s geschokt gestel verdragen kon. Nooit
zou hyzelf zich &rsquo;t verloochenen van Femke vergeven, maar nu had
zy, de edelmoedige, de groote, de majestueuze, hem vergiffenis
geschonken ten-aanzien van &rsquo;t gansche Volk! O,
d&agrave;&agrave;rom wilde zy b&oacute;ven zitten, zoo
h&oacute;&oacute;g ... in den engelenbak! Zy had de vlek van z&rsquo;n
ziel gewischt, z&rsquo;n geschonden riddereer hersteld ...</p>
<p>By deze gedachten die hem als bliksems door &rsquo;t hoofd schoten,
viel hy flauw. Was &rsquo;t wonder?</p>
<p>Holsma nam hem mede naar zyn huis, en liet aan juffrouw Pieterse
berichten dat de jongeheer Wouter ...</p>
<p>&mdash;Zieje wel, Stoffel, net wat ik gezegd heb! Ieder mag &rsquo;t
weten: het kind leseert effectief by dokter Holsma op de
Kolveniersburgwal. Trui, denk er aan dat Leentje morgen ochtend zout
haalt in de kommeny, want ... werachtig, &rsquo;t kind leseert er!</p>
<div class="footnotes">
<hr class="fnsep">
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e5178" href="#xd19e5178src" name="xd19e5178">1</a></span> In I.
1180 weidt M. uit over Hollandsche tooneelkunstenaars en
Napoleon&rsquo;s tooneelbegaafdheid.</p>
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e5189" href="#xd19e5189src" name="xd19e5189">2</a></span> In I.
1181 geeft M. een beschouwing over Rotgans&rsquo; stuk als navolging
van navolging.</p>
</div>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p><i>Ariadnisme</i> met modern-burgerlyke verwikkeling. Treurzang over
de hedendaagsche onbruikbaarheid van wonderen. <i>Wouter</i> krygt les,
en wordt&mdash;<i>als de lezer</i>&mdash;uitgenoodigd zich &rsquo;n
tydje te spenen van romantiek.</p>
</div>
<p>Het is me zeer moeielyk, te berekenen hoeveel van m&rsquo;n lezers
genoeg menschelyk gevoel hebben uitgeschud, om niet te schreien by de
ongelukken van juffrouw Laps. Als het medelyden dat ik voor haar
inroep, gering is, wyt ik dit aan te groote geleerdheid. Het schynt wel
dat de belezen mensch onzer dagen z&rsquo;n gevoelighedens <span class=
"pagenum">[<a id="pb113" href="#pb113" name=
"pb113">113</a>]</span>heeft opgemaakt aan mythologie, romantiek en
bybelkennis. Hy heeft zich mo&ecirc; getreurd op &rsquo;t legio
modellen van verlatenheid, die ons sedert eeuwen geleverd zyn in
profane en heilige Schriften. De tranen alzoo waarop juffrouw Laps
&rsquo;n onmiskenbaar recht heeft, en die haar ook niet zouden
geweigerd zyn door na&iuml;ver toeschouwers of lezers, zyn de buit
geworden van Medea, van Fedra, van Asnath, der vrouwe Potifars, van
Ariadne op Naxos, en dergelyke persoonlykheden meer, waarvan er toch
geen enkele by ons Lapsjen in welbegrepen rampspoed halen kon. Ze was,
zy by-uitnemendheid, wat de romanschryvers gewoon zyn met sierlyke
spraakwending: &ldquo;de ongelukkigste der vrouwen&rdquo; te noemen, en
haar door Wouter zoo schichtig verlaten boven- voor- onder- achter-
insteekkamer, &rsquo;n ware tempel van verschillende smarten.</p>
<p>Het is geenszins m&rsquo;n bedoeling, Wouter boven Jozef, Theseus,
Jason of Hippolytus te stellen. Apollo beware my voor de by auteurs
somwylen voorkomende apenliefde, die hen in hun helden altyd de
&ldquo;belangwekkendste der stervelingen&rdquo; doet zien. De lezer zal
erkennen dat ik genoeg moed en plichtbesef heb, om m&rsquo;n jongetje
nu-en-dan niet zeer malsch te behandelen. Neen, niet in Wouter&rsquo;s
verdienste zoek ik den maatstaf voor de wanhoop der verlatene. En ook
zyzelf voedde haar verdriet niet uitsluitend met &rsquo;n droevig
staren op de waarde van den verloren schat. De hem kwalificeerende
benamingen die ze &rsquo;t weggeloopen heil namurmureerde, getuigden
meer van vinnige verstoordheid dan van byzondere waardeering. Er
bestond iets geheel anders, dat met volle recht haar verstoordheid
stempelde tot wrevel, en zelfs tot woede. Met gepasten eerbied voor de
smart van al die andere dames, meen ik te mogen in &rsquo;t midden
brengen, dat er onder die gansche weenende vrouwenschaar geen enkele
zoo&rsquo;n gek figuur maakte tegenover de respektieve verwanten van
haar verlaters, als juffrouw Laps. Ze moest Wouter verantwoorden aan
z&rsquo;n familie. D&agrave;t was het!</p>
<p>De zonderlingste plannen gingen haar door &rsquo;t hoofd. Hoe zou
&rsquo;t zyn, als ze vertelde dat-i was &ldquo;weggenomen&rdquo; van
voor de oogen des Volks, en opgevaren in &rsquo;n gloeiende diligence?
Ze verwierp dit denkbeeld, uit zeer gegronde vrees dat men haar niet
gelooven zou. Onder alle wonderen zyn er maar weinig zoo ongeschikt tot
dagelyksch gebruik, als hemelvaarten. Zelfs Politie en Justitie
gelooven er niet aan, dit zy gezegd zonder &rsquo;t minste wantrouwen
op de historische grondslagen van de christelyke godsdienst, die zulke
zaken niet missen kan zonder in elkaar te storten als &rsquo;n slecht
gebouwd kaartenhuis. Het zal den godsdienstigen lezer genoegen doen, te
ontwaren dat ik in dit opzicht geheel-en-al &rsquo;t gevoelen aankleef
van den zeer heiligen Paulus. (I <i>Corinthen</i>, <i>XV</i>, vs
14.)</p>
<p>Dus: g&eacute;&eacute;n hemelvaart! dacht onze Ariadne, met
bedroevend verstand! Maar... wat dan?</p>
<p>Ze begon met wachten of haar Theseusje misschien zou terugkeeren?
Het was haar niet duidelyk geweest, of hy in die kroeg geraakt, dan wel
gebleven was onder de volksmenigte die er v&oacute;&oacute;r
<span class="pagenum">[<a id="pb114" href="#pb114" name=
"pb114">114</a>]</span>stond. Misschien ook had deze of gene stroom van
de joelende menigte hem meegevoerd. Hm... hoe v&egrave;r? &rsquo;t Land
uit? Naar... Amerika of &rsquo;t peperland? Dit zou zoo kwaad niet
wezen, vond ze, want eigenlyk was ze nu meer angstig voor z&rsquo;n
terugkeer by de zynen, dan begeerig naar zyn wederkomst by
h&agrave;&agrave;r. De oorzaak is ligt te vatten. Wat zou Wouter
vertellen aan z&rsquo;n verwanten? Tot haar groote teleurstelling was
z&rsquo;n medeplichtigheid niet ver genoeg gegaan, om hem
bescheidenheid inteboezemen in z&rsquo;n eigen belang, en &rsquo;t
schepsel stond te laag om kiesheid te verwachten uit oorzaken van
anderen aard.</p>
<p>Om by &rsquo;t schriftuurlyke te blyven, zon ze, na &rsquo;t
verwerpen van de gedemodeerde luchtvaart, op &rsquo;t aanwenden der
egyptische methode van Asnath. Helaas, daarby is de verrukkelyke
na&iuml;veteit van Potifar onmisbaar, en ze had menschenkennis genoeg
om te berekenen dat noch Stoffel, noch z&rsquo;n moeder, noch zelfs een
van Wouter&rsquo;s zusters, onnoozel genoeg wezen zouden om zich te
laten vangen in &rsquo;n strik van zoo verouderd maaksel. Zeker zou er
blyken dat haar zeer bekend &ldquo;Geloof&rdquo; eer &rsquo;n wapen
t&eacute;gen haar opleverde, dan &rsquo;n schild waarachter ze schuilen
kon. Want, lezer, de achtbaarheid van de goddienery is wat versleten.
Ze voorzag dat men meer vertrouwen stellen zou in Wouter&rsquo;s ...
kinderachtigheid, dan in haar gescherm met &ldquo;Schrift&rdquo; of
&ldquo;Heer&rdquo; en hierin had zy alweer volkomen gelyk. De tyd
nadert, dat men zeggen zal: &ldquo;ziedaar iemand die <i>niet</i>
gelooft, en toch &rsquo;n schelm is.&rdquo; Dit
&ldquo;<i>toch</i>&rdquo; zal beter op z&rsquo;n plaats staan dan
&rsquo;t arme woordje gewoon is, daar we &rsquo;t nu meestal zien
misbruiken om betrekkelyke verdorvenheid en w&egrave;l
gelooven&mdash;zaakjes die zeer na aan elkander verwant, en dikwyls
zelfs <i>identisch</i> zyn&mdash;in tegenstellend verband te
brengen.</p>
<p>Uit spyt en woede beet onze martelares haar nagels af, en vervloekte
al het volk dat daar onder haar vensters nog altyd nafeest vierde van
&rsquo;n feest dat er niet geweest was. Ze vleide zich eenige
oogenblikken met de hoop haar deserteur in &rsquo;t oog te krygen, en
nam zich voor, als &rsquo;t lukte, hem <i>unguibus et rostris</i> in
haar nest te slepen, niet om &rsquo;t genoegen van z&rsquo;n gezelschap
nu, maar om te voorkomen dat-i naar z&rsquo;n eigen huis ging, en daar
meer vertelde dan haar aangenaam was. Doch ze slaagde er niet in,
Wouter te ontdekken, en vermoeid van staren schoof ze eindelyk haar
venster toe, juist &rsquo;n oogenblik te vroeg om den wagen te zien
wegryden, waarin prinses Erika zich liet brengen naar &rsquo;t paleis
op den Dam.</p>
<p>Schoon de morgenstond reeds lang was aangebroken, begreep onze Laps
dat het te vroeg was om reeds nu naar de Pietersens te gaan. En
bovendien ... wat zou ze daar zeggen? Dat haar riddertjen in &rsquo;t
holst van den nacht was weggeloopen? Waarheen? Waarom? Wie verzekerde
haar, dat niet reeds &rsquo;t heel schandaal door hemzelf was bekend
gemaakt, en dat alzoo Vrouw Asnath ditmaal visschen zou achter
Jozef&rsquo;s net? Och, hoe pynlyk!</p>
<p>Ze besloot ... niet te besluiten, en de zaak nog &rsquo;n paar
uurtjes overtelaten aan den &ldquo;Heer.&rdquo; Met deze verzuchting
besteeg ze haar <span class="pagenum">[<a id="pb115" href="#pb115"
name="pb115">115</a>]</span>maagdelyke koets, &rsquo;t <i>frigidum
lectum</i> waarover &rsquo;n latynsch dichter de eenzame Penelope laat
klagen in den zevenden regel van haar brief aan Ulysses. Als juffrouw
Laps latyn gesproken had, zou ze waarschynlyk ook zoo-iets gezegd
hebben. De lezing van de twee regels die Ovidius laat voorafgaan,
luidde nu in h&aacute;&aacute;r mond: &ldquo;ik wou liever dat de
kwajongen z&rsquo;n nek had gebroken op de manier van hoogepriester Eli
in <i>1 Samuel, IV</i>. Maar de weldadige wonderen zyn de wereld uit.
Die vervlll...oekte zevenklapper!&rdquo;</p>
<p>En nu, gewillige Muze, leid ons terug naar den Pietersburg! Blaas my
in, wat daar geschiedde gedurende Wouter&rsquo;s romantische
omzwerving, en zorg dat m&rsquo;n taal niet al te ver sta beneden de
waardigheid van &rsquo;t onderwerp! Wy weten reeds, o Clio, hoe de
slotvoogdes haren spruit had zien uittrekken tot bescherming zyner
ge&iuml;mprovizeerde dame, en hoe zy hem wel geen zegenbeden,
heilwenschen of gewyden sjerp meegaf, maar &rsquo;n slaapmuts toch, en
den bekenden sitsen nachtpon. Wy weten hoe Jonker Stoffel,
erfstadhouder van den familieroem...</p>
<p>Komaan, laat ons liever de zaak heel eenvoudig behandelen. Die Muze
kan wegblyven. Juffrouw Pieterse was den bewusten vrydagavend naar bed
gegaan als gewoonlyk. En de rest ook. Van akelige droomen is me niets
gebleken. In m&rsquo;n archieven vind ik geen spoor van angst over
&rsquo;t vreeselyk gevaar waaraan men Wouter zoo onbedacht had
blootgesteld, misschien wel omdat dit gevaar z&rsquo;n verwanten
ten-eenen-male onbekend was. Juffrouw Laps had waarlyk niet noodig
gehad haar opzetje zoo fyn intekleeden, en &rsquo;t overslaan van
Wouter&rsquo;s naam by &rsquo;t oproepen van de ridders wier
bescherming zy beweerde noodig te hebben, was &rsquo;n overbodige
weelde van staatkundery. Dank zy de domheid der Pietersens, ze zou by
veel grover behandeling van zaken, even goed haar doel bereikt hebben.
De voornaamste aandoening die haar onbegrepen taktiekje te-weeg bracht,
sproot voort uit den afkeer dien hare geheele persoonlykheid
inboezemde, en volstrekt niet uit achterdocht omtrent haar byzonder
plan. Aan zoo-iets werd by de Pietersens niet gedacht. De oorzaak
hiervan lag volstrekt niet in zedelyke hoogte, maar geheel-en-al in
laagte van verstandelyke ontwikkeling. Zekere lieden zouden omtrent
<i>Mensch</i> en <i>Wereld</i> veel te leeren hebben, voor ze &rsquo;t
standpunt van beredeneerd vertrouwen bereiken.</p>
<p>En ook van de geestige onwetendheid die we na&iuml;veteit noemen,
was hier geen spraak. Dat de Pietersens voor weinigen uit den weg
behoefden te gaan in onkunde, moge waar zyn, maar geestig waren ze
niet. Ze hadden in dit byzonder geval alleen hierom niets ergs gedacht,
omdat ze gewoon waren in &rsquo;t geheel niet te denken, en deelden dus
de verdienste van &rsquo;t vertrouwen, met Wouter&rsquo;s muts die er
ook geen kwaad in zag, juffrouw Laps &rsquo;n paar uurtjes gezelschap
te houden.<a class="noteref" id="xd19e5446src" href="#xd19e5446" name=
"xd19e5446src">1</a> <span class="pagenum">[<a id="pb116" href="#pb116"
name="pb116">116</a>]</span></p>
<p>&mdash;Ik begryp om al de wereld niet, waar de jongen zoo lang
blyft? zei de moeder.</p>
<p>&mdash;Hy zal niet vroeg opgestaan wezen, en misschien laat ze hem
by &rsquo;t ontbyt &rsquo;n kapittel uit de Schrift lezen.</p>
<p>Aldus Stoffel. En de familie berustte zonder veel inspanning
&rsquo;n half-uurtjen in die bemoediging.</p>
<p>&mdash;Wat zou je-n-&rsquo;r van zeggen, als jyzelf er eens
heenging? stelde eindelyk juffrouw Pieterse voor.</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Zal moeielyk gaan, moeder! Want ... uwe weet, het is
niet in den weg van m&rsquo;n school.</p>
<p>Dit argument voor non-interventie was volkomen geldig. Men moet
nooit iets doen wat niet op z&rsquo;n weg ligt. Ziehier een der
liefelyke kanten van &rsquo;n welbegrepen konservatismus. Stoffel zelf
wist niet hoe diep de zin was van z&rsquo;n staatkundig
grondbeginsel.</p>
<p>&mdash;Maar... als we dan Leentjen eens daarheen zonden, om te
vragen waar de jongen blyft?</p>
<p>Dit werd goedgekeurd. Leentje ging, en kwam weldra terug met de
boodschap dat &ldquo;Wouter waarschynlyk &rsquo;n wandelingetje
maakte.&rdquo;</p>
<p>Z&oacute;&oacute; namelyk had juffrouw Laps in den angst van haar
hart gezegd. En &rsquo;t was niet geheel-en-al onwaar. Wouter was
inderdaad na z&rsquo;n vertrek uit haar woning, terdeeg aan &rsquo;t
wandelen geraakt... de lezer weet het. Maar juffrouw Laps verzuimde
wyselyk, er by te zeggen waar&ograve;m hy &rsquo;n wandeling deed, en
op welk uur hy haar verlaten had. Leentje had geen erg er naar te
vragen, omdat het vanzelf scheen te spreken dat-i niet was uitgetogen
in &rsquo;t holste van den nacht. En z&oacute;&oacute; ook werd de zaak
door z&rsquo;n moeder en zusters opgevat. Ze kwam dus eenvoudig neer op
een van de zonderlinge gewoonten van Wouter, waarover men zich zoo
dikwyls te verwonderen had.</p>
<p>&mdash;Daar heb je &rsquo;t weer! zei de moeder. De last die ik van
d&agrave;t kind heb ... kyk! &rsquo;n Ander maakt &rsquo;n kuiertje na
den eten, niet waar? En hy ... wat doet-i? Hy loopt rond in den vroegen
morgen. Ik vraag jezelf nu, Stoffel, of dat &rsquo;n manier van doen
is?</p>
<p>&mdash;N&eacute;, moeder!</p>
<p>&mdash;En ons hier in angst te laten zitten!</p>
<p>&mdash;Ja, moeder!</p>
<p>&mdash;Zieje, &rsquo;t is toch weer heel erg van hem. Hy moest
begrypen dat we hier allemaal in doodelyke ongerustheid ... god weet
waar-i nu weer rondloopt?</p>
<p>&mdash;Zeker, moeder! En nu is &rsquo;t tyd voor m&rsquo;n school.
Dag, moeder!</p>
<p>Stoffel vertrok. Van dien angst en die ongerustheid was geen woord
waar. Deze klacht hoorde er zoo by, meende de familie, overigens niet
de minste blyken gevende van bekommering over Wouter&rsquo;s lot. Ook
hier alweer speelden onkunde, onwetenheid en traagheid haar gewone rol.
Het k&ograve;n immers zyn dat den knaap &rsquo;n ongeluk overkomen was?
Z&rsquo;n moeder vond het gemakkelyker hem te beschuldigen van
onbehoorlyk gedrag, dan ernstig te onderzoeken waar-i beland was. En
hierby bleef het, tot dokter&rsquo;s Kaatje kwam. <span class=
"pagenum">[<a id="pb117" href="#pb117" name="pb117">117</a>]</span></p>
<p>De lezer weet hoe Holsma z&rsquo;n koetsier gelastte &rsquo;n
oogenblik optehouden voor Wouter&rsquo;s woning, ten einde dat meisje
gelegenheid te geven tot uitstappen. Alles was haastig naar &rsquo;t
venster geloopen ...</p>
<p>&mdash;Daar is-i, daar is-i! riep de heele familie om &rsquo;t
hardst, hy zit zoowaar in dokter&rsquo;s koets!</p>
<p>Deze opmerking verdreef alle andere indrukken, en Kaatje&rsquo;s
geruststellende taak viel byzonder ligt. Eigenlyk had ze niets hoeven
te zeggen. &rsquo;t Kwam er niet meer op aan, waar Wouter geweest was
... <i>nu</i> reed hy in &rsquo;n koetsje. In&rsquo;s hemelsnaam, wat
wil men meer?</p>
<p>&mdash;By dokter ontbeten? Gut, mensch, wat zeg je! En ... en ...
waarom heeft de koetsier z&rsquo;n beeremuts niet op?</p>
<p>De verwonderde Kaatje beriep zich op &rsquo;t saizoen, en vond de
ontvangst die haar te-beurt viel, zeer zonderling. De verdenking die zy
koesterde omtrent Wouter&rsquo;s geestvermogens, ontving nieuw voedsel
door de vreemde manier waarop haar boodschap beantwoord werd. &rsquo;t
Scheen wel dat de heele familie ... &rsquo;n beetje ...</p>
<p>&mdash;En heeft-i wezenlyk by dokter ontbeten? Begryp eens, Trui ...
ontbeten!</p>
<p>&mdash;J...a, juffrouw, hy heeft by ons ... ontbeten! O ja, zeker,
ontbeten ... m&rsquo;nheer heeft het gezegd.</p>
<p>&mdash;By den dokter? En ... ontbeten, zeg je? Op den
Kolveniersburgwal?</p>
<p>&mdash;Wel zeker! Waar anders? Maar ... wat zou dat?</p>
<p>&mdash;En ... is-i wel fatsoenlyk geweest?</p>
<p>&mdash;Gut ja, juffrouw, maar ...</p>
<p>&mdash;En nu zit hy met den dokter in de koets?</p>
<p>&mdash;Wel zeker, juffrouw! Maar ...</p>
<p>&mdash;Hoor &rsquo;ns hier, vryster, ik zal jou eens wat zeggen,
maar je moet er niemand overspreken. Hy is &rsquo;n zonderling kind,
weetje ...</p>
<p>&mdash;Ja, zuchtte Kaatje, volkomen overtuigd. D&agrave;t weet
ik!</p>
<p>&mdash;Zoo? Weetje &rsquo;t? En weetje-n-ook waarom? D&agrave;t zal
<i>ik</i> je nu eens vertellen. Hy is zoo&rsquo;n zonderling kind,
omdat&mdash;ga jy even op-zy, Petr&ograve;, en jy ook Mine ... Trui kan
blyven, maar kyk op je werk!&mdash;hy is zoo zonderling en dingsig,
weetje, omdat ik, toen ik zwaar van &rsquo;m was ...</p>
<p>&mdash;Gut, juffrouw!</p>
<p>&mdash;Ja, vryster! Toen heb ik gedroomd van &rsquo;n kapel die
&rsquo;n olifant voorttrok. Begryp je &rsquo;t nu?</p>
<p>&mdash;O ja, ja, ja, precies, juffrouw! Ik begryp &rsquo;t nu heel
best.</p>
<p>&mdash;Zie je? En daarom ... doe de komplimenten aan den dokter, en
zeg dat ik wel laat bedanken. &rsquo;t Is nu maar te hopen dat-i
fatsoenlyk is ... Wouter, meen ik. Gut, draagt de koetsier zoo&rsquo;n
muts alleen in den winter?</p>
<p>Kaatje maakte dat ze wegkwam. Ze nam zich voor, nooit van kapellen
en olifanten te droomen. Zoo&rsquo;n uitspatting van den geest kwam
haar zeer gevaarlyk voor, want ze begon nu in allen ernst te meenen dat
de heele familie gek was, en dat zy in Wouter daarvan slechts &rsquo;n
klein staaltje gezien had. <span class="pagenum">[<a id="pb118" href=
"#pb118" name="pb118">118</a>]</span></p>
<p>Toen, eenige uren later, de dokter-zelf zich de moeite gaf juffrouw
Pieterse te komen geruststellen, kende de vreugd over Wouter&rsquo;s
verheffing geen grenzen. Holsma bestudeerde deze en andere zotternyen,
en maakte van z&rsquo;n opmerkingen gebruik by &rsquo;t bepalen van den
geestelyken leefregel dien hy Wouter straks zou voorschryven, een
<i>dieet</i> dat hy nog meende te moeten inkrimpen na &rsquo;t
voorgevallene in den Schouwburg.</p>
<p>Wat juffrouw Laps aangaat, zyzelf wist niet hoe goed alles buiten
haar toedoen geschikt was. Ze hield zich den heelen dag bezig met
onnoodig gepeins over de mogelykheid om &rsquo;t ding te redden, dat
ze&mdash;wel eenigszins met verkrachting van den zin&mdash;haar
&ldquo;eer&rdquo; noemde. Daar zy evenwel tot geen besluit kwam,
bewaarden de gunstige goden haar voor &rsquo;t nemen van maatregelen
die juist andersom zouden gewerkt hebben dan de eisch was. Ze deed
niets, en door &rsquo;n byzondere welwillendheid van &rsquo;t lot, was
dit de beste party die ze kiezen kon. &rsquo;t Spyt me voor sommige
lezers, dat haar veroveringstocht niet tragischer afliep. Maar de
moraliteit wint er by. Ik gis dat Fancy &rsquo;t gemeene schepsel de
belangwekkende smart niet gunde, van de kastyding die ze verdiend had.
Een paar dagen angst was voor haar <i>peccadille</i> volkomen genoeg.
&rsquo;t Spreekt vanzelf dat ze nog altyd bleef vreezen dat Wouter haar
aanklagen zou.</p>
<hr class="tb">
<p>Wouter was inderdaad dien saturdag-nacht by de Holsma&rsquo;s
gebleven. Den volgenden morgen vroeg nam de dokter hem by zich op de
studeerkamer, en sprak hem vriendelyk toe. Hy moedigde den ontluikenden
jongeling aan, hem zoo goed mogelyk te vertellen wat er in z&rsquo;n
gemoed omging, doch onthield zich zorgvuldig van alles wat Wouter in de
meening zou kunnen brengen dat-i <i>byzonder</i> was. Het spreekt
overigens vanzelf, dat hy meer begreep dan Wouter zeggen kon. Ook de
niet zeer handig overgeslagen geschiedenis met de onnoozele
verleidster, lag hem klaar voor oogen. Hy luisterde naar Wouter&rsquo;s
ontboezemingen, als naar iets zeer bekends, en stelde z&rsquo;n
onbegrensde eerzucht&mdash;of liever z&rsquo;n voorbarige en
overspannen zucht naar &rsquo;t goede: z&rsquo;n
<i>God-zyn</i>&mdash;als &rsquo;n gewoon verschynsel voor, dat uit de
levensperiode voortsproot, en... dat uit den weg moest worden geruimd.
Ook Wouter&rsquo;s liefde voor Femke, behandelde hy als &rsquo;n zeer
gewone zaak. Om aan al deze geringschatting zooveel doenlyk de
pynlykheid te ontnemen, haalde hy gedurig z&rsquo;n eigen ondervinding
aan, en verklaarde zichzelf schuldig aan de fouten die hy in Wouter
meende te moeten gispen, een methode die nog altyd veel ouders en
opvoeders onbekend schynt te zyn. Ook Jezus heeft over &rsquo;t hoofd
gezien dat men zich bukken moet om te kunnen opheffen. Of werd hem die
terugstootende heiligheid aangewreven door vervalschers? Meenden
<i>zy</i> misschien dat de zondeloosachtigheid die hem zoo volstrekt
onbevoegd maakte tot voorganger, als onmisbaar bestanddeel van
z&rsquo;n goddelyke natuur moest worden voorgesteld? Zagen ze niet in,
dat de voorgewende verheffing tot m&eacute;&eacute;r dan <i>Mensch</i>,
&rsquo;n verlaging was beneden &rsquo;t peil <span class=
"pagenum">[<a id="pb119" href="#pb119" name="pb119">119</a>]</span>der
Mensheid, die juist aan den specifisch-<i>menschelyken</i> stryd tegen
afdwaling, haar hoogheid te danken heeft? Dat ook hier alweer &rsquo;t
onbruikbaar-<i>goddelyke</i> uitloopt op ongerymdheid, spreekt
vanzelf.</p>
<p>Holsma, heel ongoddelyk, maar goedig, verstandig en <i>waar</i>,
zette zich niet op &rsquo;n voetstuk. Hy begon met de betuiging dat ook
hy in z&rsquo;n jeugd alles wat Wouter hem meedeelde, ondervonden had,
en tevens dat hy dezelfde gemoedsverschynselen in byna alle andere
jongelieden waarnam. Ook trachtte hy de zaak terugtebrengen op
burgerlyk-praktisch terrein, met vermyding van allen prikkel tot
geestvervoering. Het kwam hem voor, dat z&rsquo;n pati&euml;nt aan
zulke behandeling behoefte had, en hy volgde dus in zekeren zin de
koud-water-medikatie van Vrouw Claus. Of deze ontnuchtering
ten-allen-tyde en voor ieder dienstig is, blyft de vraag. Ook paste de
menschkundige Holsma ze slechts voorloopig toe, en misschien wel als
proef om te weten of Wouter tot hooger levensopvatting in-staat was. Hy
liet hem z&rsquo;n gemoed uitstorten, en viel hem niet in de rede,
waaruit voortvloeide dat Wouter vry slecht sprak, omdat onafgebroken
verhandelingen niet in de natuur liggen. Juist het gehakkel der
voorstelling deed den ongeoefenden spreker bemerken&mdash;en hierom was
&rsquo;t Holsma te doen&mdash;dat z&rsquo;n aandoeningen minder
belangwekkend waren dan hy gemeend had. Hy voelde lust zichzelf in de
reden te vallen met de vraag: &ldquo;is &rsquo;t anders niet?&rdquo; en
begon nu te vreezen dat ook Holsma dit zeggen zou. Maar toen-i eindelyk
scheen gereed te zyn, antwoordde deze vriendelyk:</p>
<p>&mdash;Zeker, zeker, m&rsquo;n jongen, ik ken dat! In zulke stemming
zou je overal willen zyn, alles willen regelen, beheerschen... alles
<i>goed-maken</i>, niet waar? Je hebt &rsquo;n gevoel alsof je voor
alles aansprakelyk was. Het hindert je dat er zooveel verkeerds is in
de menschen, en dat zy ... o ja, ja, ik ken dat zeer goed!</p>
<p>Maar, eilieve, denk eens na over de middelen die je tendienste
staan. Hoe zou je &rsquo;t aanleggen om iets te verbeteren? Wouter
zweeg.</p>
<p>&mdash;Meen je dat &agrave;lle menschen slecht zyn? Dit mag je toch
niet aannemen, dunkt me. Onder die menschen zyn er gewis velen die
&rsquo;tzelfde wenschen als jy. Waarom veranderen <i>zy</i> de wereld
niet?</p>
<p>Wouter zweeg alweer. Juist de eenvoudigheid van de vraag belemmerde
hem. Maar Holsma drong op antwoord aan.</p>
<p>&mdash;Welnu? Komaan, ik zal je helpen. Geloof je dat <i>ik</i>
&rsquo;n goed mensch ben?</p>
<p>&mdash;O ja, riep Wouter hartelyk.</p>
<p>&mdash;Ei? Nu, ik geloof &rsquo;t ook. Ik zou me schamen als ik dit
niet durfde zeggen. Waarom dan verander <i>ik</i> de wereld niet? Je
spreekt zoo dikwyls van Afrika&mdash;omdat je dat land niet kent,
m&rsquo;n jongen!&mdash;welnu, ik die &rsquo;n goed mensch ben, heb nog
altyd de slavenjachten niet afgeschaft. Waarom niet, denkje? Antwoord
eens.</p>
<p>Wouter was volstrekt geen <i>debater</i>. &rsquo;t Lag niet in
z&rsquo;n eerlyken aard, het geven van &rsquo;n stellig antwoord te
weigeren uit vrees dat het straks zou kunnen gebruikt worden als
stormram tegen de <span class="pagenum">[<a id="pb120" href="#pb120"
name="pb120">120</a>]</span>meening die hy verdedigen wou. Toch bleef
hy weifelen. Men bedenke dat Holsma bezig was met &rsquo;n amputatie.
Is &rsquo;t wonder dat de pati&euml;nt het deel van z&rsquo;n ziel, dat
afgezet worden moest, angstig terugtrok?</p>
<p>&mdash;Welnu, dan zal ik de zaak anders voorstellen. Je hoort immers
wel dat aanhoudend geklop en gehamer... luister! Dat is van &rsquo;n
smedery hier-naast. Je begrypt wel dat me dit soms hindert?</p>
<p>&mdash;By ziekte?</p>
<p>&mdash;Ja, en als ik te denken heb. Ik wenschte die smedery
verplaatst te zien... z&oacute;&oacute;... fluks... op-eens! Zeg me nu
eens, waarom doe ik dat niet?</p>
<p>&mdash;Omdat ... u niet kan, m&rsquo;nheer.</p>
<p>&mdash;Juist! D&aacute;&aacute;rom ook heb ik tot heden toe niets
veranderd aan al wat er verkeerd geschiedt in Afrika. En ook in
Azi&euml; niet. En in Amerika niet. En in zeer veel landen niet. Maar
gister-avend in de komedie, toen je onwel was&mdash;&rsquo;t was er
warm!&mdash;nam ik je mee, en ik heb je verzorgd en naar bed laten
brengen. En ik heb je moeder laten geruststellen over je lang
uitblyven. Dat alles was m&rsquo;n plicht, niet waar?</p>
<p>&mdash;O, m&rsquo;nheer...</p>
<p>&mdash;Geen dank, m&rsquo;n jongen! &rsquo;t Kwam me voor, dat het
m&rsquo;n plicht was, en ik deed het: <i>omdat het k&ograve;n</i>. Wat
<i>niet</i> kan, is m&rsquo;n plicht niet! En daarom ook neem ik die
smedery niet tusschen duim en vinger, om haar te verzetten naar
&rsquo;n andere buurt. Om dezelfde reden bemoei ik me niet met Afrika.
Onmogelyke plicht is g&eacute;&eacute;n plicht, en het jagen daarnaar
staat het vervullen van onze werkelyke plichten in den weg. Heb je
weleens op-school je les niet gekend?</p>
<p>&mdash;O, dikwyls! Maar in den laatsten tyd niet, omdat Femke...</p>
<p>&mdash;Laat Femke nu even rusten. Misschien zeg ik straks een
woordjen over haar. Toen je op-school je werk verzuimde, had je zeker
aan wat anders dan je lessen gedacht, aan dingen die niet voor-de-hand
lagen. Dit nu is de fout van veel jongelu&icirc;, en&mdash;word er niet
boos om: ik was ook zoo!&mdash;ze komt grootendeels voort uit luiheid.
Het is gemakkelyker zich te verbeelden dat men zweeft boven &rsquo;n
berg die heel in de verte ligt, dan in werkelykheid z&rsquo;n voet
optelichten om over &rsquo;n steentje te stappen. Onder de millioenen
zaken die je zoudt <i>willen</i> doen, zyn er slechts weinigen die je
zoudt <i>kunnen</i> doen. Bemoei ie voorloopig alleen met die weinigen.
D&agrave;t is de weg om verder te komen. Vraag altyd jezelf af:
&ldquo;wat wordt er <i>op dit oogenblik</i> van me gevorderd?&rdquo; en
gebruik niet de ingenomenheid met het vermeend hoogere, als voorwendsel
tot verwaarloozing van wat je lager toeschynt. Je bent ontevreden met
je tegenwoordig standpunt? Wel, maak je &rsquo;n beter standpunt waard!
Dit is de manier om het te bereiken, en de eenige goede manier. Vraag
jezelf by elke gelegenheid af: wat is m&rsquo;n <i>naast-byliggende</i>
plicht? Kun je me dit beloven?</p>
<p>Wouter gaf er de hand op.</p>
<p>&mdash;En je wou zoo graag meer <i>weten</i>? Ik ook, m&rsquo;n
jongen! Laat <span class="pagenum">[<a id="pb121" href="#pb121" name=
"pb121">121</a>]</span>ons zien wat er aan die kwaal te doen is. Wat u
betreft, het ontbreekt je nu zeer in &rsquo;t byzonder aan de
schoolkennis, waarin jongelieden van uw leeftyd die in andere kringen
werden opgevoed, je vooruit zyn. D&agrave;t is ligt intehalen, en we
zullen er op terugkomen, maar... &rsquo;t is op dit oogenblik je
naast-byliggende plicht <i>niet</i>! &rsquo;t Beetje latyn dat onze
Willem verstaat, en waar je zoo jaloers op bent, is in &rsquo;n paar
maanden geleerd, vooral wanneer je je zult geoefend hebben in &rsquo;t
<i>willen.</i> Wat zou &rsquo;t nu helpen, nu? Wen je eerst dat zweven
af, dan komt het latyn vanzelf, en &rsquo;t grieksch ook, en al de
andere zaakjes waartegen je nu zoo hoog opziet. Er zyn op dit oogenblik
heel andere vyanden te verslaan, dan de ridders uit je romans. Minacht
de moeielykheden niet, die je te bestryden hebt. Dit zou juist oorzaak
kunnen worden van &rsquo;n treurige nederlaag. Je moet je denkvermogen
leeren gebruiken naar je eigen wil, en de verbeelding knotten die je
anders over &rsquo;t hoofd groeien zou. Er zyn wysgeeren geweest, die
beweerd hebben dat het leven &rsquo;n droom is. Wat ze daarmee eigenlyk
bedoelden, is me niet zeer helder. Die uitspraak-zelf komt me droomerig
voor. Misschien vergis ik me hierin, doch wel durf ik met zekerheid
zeggen dat droomen geen leven is. Begryp je dit?</p>
<p>Wouter knikte toestemmend.</p>
<p>&mdash;De ware verhevenheid, ging Holsma voort, is dat men doet wat
men doen moet, zelfs &rsquo;t geringe. Wat zou je zeggen van ridders
die zich op den kop lieten slaan door vagebonden, omdat hun riddereer
niet toeliet zulk kanalje ten-onder te brengen? Zou je dit niet
&rsquo;n onbruikbare ridderschap vinden? Je gaat nu in den handel? Kom
my over &rsquo;n maand eens vertellen of je woord gehouden, en altyd je
naast-byliggende plicht vervuld hebt? Dan zullen we verder zien,
maar... d&agrave;t eerst! Zal je &rsquo;t doen?</p>
<p>&mdash;O zeker, zeker! Maar... m&rsquo;nheer, mag ik u nu vragen
naar...</p>
<p>&mdash;Naar Femke? Wel, dat is &rsquo;n best meisjen, &rsquo;n heel
braaf kind, en &rsquo;n nichtje van me.</p>
<p>&mdash;Maar hoe dan te begrypen wat ze daar kwam doen? En hoe
ze...</p>
<p>&mdash;Die dame in de komedie was Femke niet. Dat was prinses Erika.
We wilden haar zien, omdat haar voorouders aan de onzen verwant waren.
Hierin is niets byzonders, kereltje!</p>
<p>&mdash;Een wezenlyke prinses?</p>
<p>&mdash;Ja, en Fem is &rsquo;n wezenlyk waschmeisje. We willen hopen
dat die Erika even degelyk van karakter is als zy. Maar, jongen, hecht
toch aan zulke dingen zoo&rsquo;n gewicht niet. Men ziet dat afwyken
van familievertakkingen dagelyks. Of, al <i>ziet</i> men &rsquo;t niet,
het <i>is</i> zoo. Er moet &rsquo;n tyd geweest zyn dat Erika&rsquo;s
voorouders zich in beestenvellen kleedden, en de mynen ook. De vraag
is, of zy &rsquo;t weet dat ze hier te-lande stamverwanten heeft? Dat
<i>wy</i> &rsquo;t weten... nu ja, m&rsquo;n broer Sybrand schept
genoegen in &rsquo;t opsporen der overeenstemming van schynbare
tegenstellingen. Ook in taal... dit heb je by &rsquo;t kippenhok
gehoord. Wel beschouwd, is de wereld veel kleiner dan je meent:
<span class="pagenum">[<a id="pb122" href="#pb122" name=
"pb122">122</a>]</span>alles raakt elkaar! Wie weet of &rsquo;t niet
invloed heeft op de Geschiedenis, dat je morgen by die heeren... hoe
heeten ze ook?</p>
<p>&mdash;Ouwetyd en Kopperlith, m&rsquo;nheer.</p>
<p>...dat je by de heeren Ouwetyd en Kopperlith den handel gaat leeren.
Welnu, wereldhistorisch of niet, doe daar je naast-byliggende plicht!
Dit is nu de ridderlyke taak die ik je opdraag... als je naar me
luisteren wilt. Zal je &rsquo;t doen?</p>
<p>&mdash;Heusch, m&rsquo;nheer! Maar... Femke?</p>
<p>&mdash;Daar heb je &rsquo;t al! Ze heeft niets met je
naast-byliggende plicht te maken. De eenige dame die je voor &rsquo;t
oogenblik dienen moogt, is... nu, wie?</p>
<p>&mdash;De... handel?</p>
<p>&mdash;Juist! Wil je nu volstrekt iets van Femke weten... welnu, zy
zegt ook dat je je niet met haar bemoeien moogt, en aan niets moet
denken dan aan je werk...</p>
<p>&mdash;O, ik z&agrave;l, ik z&agrave;l!</p>
<p>&mdash;Nog wel tien jaren lang.</p>
<p>&mdash;Tien jaren? <i>Tien?</i></p>
<p>&mdash;Ja, z&oacute;&oacute; zei ze toen ik haar vertelde dat je nog
zoo weinig wist, en zoo weinig kon.</p>
<p>&mdash;<i>Tien</i> jaren?</p>
<p>&mdash;Nu ja, z&oacute;&oacute; zei ze. Misschien acht, of...
twaalf, of... twintig, want je begrypt wel dat men zoo-iets niet zoo
h&eacute;&eacute;l nauwkeurig kan bepalen.</p>
<p>&mdash;<i>Tien</i> jaren?</p>
<p>&mdash;Z&oacute;&oacute; zei ze.</p>
<p>&mdash;Ik z&agrave;l!</p>
<p>&mdash;Heel goed, m&rsquo;n jongen. &rsquo;t Zal my genoegen doen,
en... h&aacute;&aacute;r ook. Begin er dus spoedig mee, en dring je
niet op, dat het zoo byzonder moeielyk is. Dat maakt zenuwachtig.
Duizenden zyn voor tien jaar begonnen met wat u morgen te doen staat,
en... ze leven nog! Je ziet dus wel dat het k&agrave;n. Bovendien, denk
nu voorloopig maar alleen aan de eerste maand. Zoo breek je den tyd.
Over &rsquo;n week of vyf wacht ik je hier. Dan zullen we verder
zien.</p>
<p>Na nog eenmaal beloofd te hebben dat-i &ldquo;alle gekheid&rdquo;
uit z&rsquo;n gedachten zetten wou, nam Wouter voor dien dag afscheid.
Maar hy bewaarde z&rsquo;n rozeknopjes, al was &rsquo;t hem niet helder
of de vereering van deze reliek&mdash;het eenige wat hem uit de
afgeloopen driedaagsche stormperiode overbleef&mdash;&rsquo;n prinses
gold, of &rsquo;n bleekmeisjen, of beiden, of de kleine Sietske Holsma,
of &rsquo;t portret uit de zykamer, of z&rsquo;n ideaal dat hyzelf
samentooverde door &rsquo;t onwillekeurig ineensmelten van al deze
beelden tegelyk. Om zyn aan Holsma gegeven woord gestand te doen,
verbood hy zich alle onderzoek dienaangaande, en drong met
heldhaftigheid z&rsquo;n aandoeningen terug. Het blyft de vraag, of-i
tot helderheid en zelfkennis zou geraakt zyn, wanneer hy hierin niet
geslaagd was? Wie zegt ons of niet misschien de indrukken die hy meende
te hebben opgevangen van buiten-af, de afspiegeling waren van z&rsquo;n
eigen gemoed? Om <span class="pagenum">[<a id="pb123" href="#pb123"
name="pb123">123</a>]</span>dezen twyfel begrypelyk te vinden, heeft
men zich slechts aftevragen, of z&rsquo;n fantazie werkeloos zou
gebleven zyn, indien hy al die voorwerpen niet ontmoet had? Ik acht
deze opmerking hierom niet zonder gewicht, wyl ik aan de gewaarwording
die Wouter beheerschte, nog altyd den naam van liefde niet geven durf.
Dat een der meest karakteristieke kenmerken van het beminnen, de
<i>zucht om goed te zyn</i> hem niet ontbrak, is waar. Doch deze
neiging had zich reeds veel vroeger in eigenaardige overdrevenheid by
hem geopenbaard, waaruit dan ook, lang voor hy Femken ontmoette,
z&rsquo;n overspannen eerzucht en de daarby behoorende hoogmoed waren
voortgesproten.</p>
<p>Onder de aandoeningen die hy na &rsquo;t gesprek met Holsma moest
terugdringen, speelde de nieuwsgierigheid naar de oplossing der
verschillende wyzen waarop Femke zich aan hem vertoond had, maar
&rsquo;n zeer ondergeschikte rol. Dit schynt te vreemder, omdat hy aan
de door Holsma gegeven verklaring geen geloof sloeg. Hy bleef er by,
dat het meisje in den schouwburg wel inderdaad de persoon was geweest
die men tot-nog-toe Femke genoemd had, en schreef Holsma&rsquo;s
verzekering &oacute;f aan dwaling toe, &oacute;f aan de zucht om hem
tot kalmte te brengen. Hy beweerde meer van dat meisje te weten dan den
dokter kon bekend zyn, die haar niet in die herberg gezien had! Dat ze
zich kon voordoen als prinses, kwam hem volstrekt niet vreemd voor. Het
was eer te verwonderen, meende hy, dat ze de goedheid had, zich
nu-en-dan te vertoonen als kindermeisjen of als dochter van &rsquo;n
waschvrouw. Een prinses? Wel mogelyk! Waarom niet? Dat meisjen op die
tafel zou niet Femke geweest zyn? Ook niet die verschyning in den
schouwburg? Heel natuurlyk, en geheel in overeenstemming met de hoogte
waarop hy altyd het voorgewende bleekmeisje geplaatst had? Als dat niet
Femke was, dan kon zeer goed het meisje dat hy tot nog toe Femke
noemde, eens-vooral prinses wezen. Deze verandering was zoo groot niet,
of liever... &rsquo;t was er geen. Als &rsquo;n bliksem schoot hem nu
ook de indruk door de ziel, dien het schrikwekkend bellen van juffrouw
Laps dien vrydagavond op hem gemaakt had. Toen immers reeds vroeg hy
zich af, of daar misschien prinses Erika was, die kwam ruilen? Er bleek
nu, dat ze dit reeds voorlang gedaan had! Dat er in dit alles iets
geheimzinnigs lag, ontveinsde Wouter zich niet, maar dit geheimzinnige
kwam zoo juist overeen met z&rsquo;n droomen en luchtbeelden, dat het
hem meer bevredigde dan ooit nuchtere waarheid zou hebben kunnen doen.
Hy was evenmin nieuwsgierig als de velen die na de lezing van
<i>Genesis</i>, nu eens-vooral meenen te weten: &ldquo;waar alles
vandaan gekomen is&rdquo; en geen lust hebben in &rsquo;n onderzoek dat
hun die genoegelyke zekerwetery zou kunnen kosten. Hierin zal dan ook
wel de oorzaak liggen, dat voor zekere gemoederen slechts de fabel
&rsquo;t kenmerk van de waarheid draagt.</p>
<p>Gelyk de Mensheid in voorhistorische tyden, was Wouter nog altyd
ontvankelyk voor &rsquo;t buitengewone, voor &rsquo;t wonderbare, voor
&rsquo;t onrnogelyke. Wie hem verzekerd had dat Femke onderworpen was
<span class="pagenum">[<a id="pb124" href="#pb124" name=
"pb124">124</a>]</span>aan gewone aandoeningen, zou niet zoo zeker op
geloof hebben kunnen rekenen, als de dichter die haar tot onderwerp had
gekozen van de wildste fantazie. Wanneer hy haar had te spreken
gekregen, zou er aan &agrave;nderen die &rsquo;t onderhoud bywoonden,
gebleken zyn dat zyzelf in dit opzicht hooger stond, maar of &rsquo;t
h&egrave;m gebleken ware, blyft de vraag. Elke uiting van haar
eenvoudig gezond verstand zou hy hebben opgenomen als neerbuiging
om-zynentwil, als &rsquo;n poging om &rsquo;n taal te spreken die
verstaanbaar was voor... menschen of burgerjongetjes. &ldquo;Ze houdt
zich zoo om my niet afteschrikken&rdquo; zou hy dan gedacht hebben.
Inhoeverre er by dit alles invloed werd uitgeoefend door de byna geheel
uitgewischte herinnering aan de Fancy-verschyning, is moeielyk te
bepalen. Wel was de indruk daarvan niet meer te herkennen, doch
misschien deden zich nog altyd de gevolgen van dien indruk eenigszins
gelden. Z&rsquo;n geest was eenmaal zekeren weg opgestuwd, en in deze
richting ging hy voort, al was dan ook &rsquo;t punt van uitgang sedert
lang uit het oog verloren. Ook deze byzonderheid is op de Geschiedenis
van &rsquo;t Menschdom ten-volle van toepassing. Wy werpen de fabels
weg, waarmee ons Geslacht in z&rsquo;n kindsheid werd vermaakt, we
schamen ons over &rsquo;t geloof aan de spokery waarmee het bedrogen
werd, maar... blyven gebukt gaan onder de gevolgen der onnoozelheid van
vorige geslachten.</p>
<p>Wouter vroeg niet meer: &ldquo;zou <i>zy</i> &rsquo;t zusje wezen,
dat ik zoek?&rdquo; maar de behoefte aan ineensmelting met &rsquo;n
wezen, dat hy wilde toebehooren&mdash;in-verband altyd met z&rsquo;n
zucht naar kennis en stryd&mdash;bleef bestaan. En alweder werkte de
onbewustheid van deze neiging bevredigend op z&rsquo;n begeerte om de
vele byzaken die hy niet begreep, eens eindelyk opgehelderd te zien. In
al het vreemde dat hem de laatste dagen overkomen was, vond hy evenzeer
aanleiding om zich aftevragen: &ldquo;wat w&agrave;s er toch?&rdquo;
als om zich toeteroepen: &ldquo;zeker, zeker, z&oacute;&oacute; is het!
Juist wat ik altyd meende!&rdquo; Dat mysterieuze-zelf was juist de
voldoening die hy zocht, en... dus nog altyd &rsquo;n blyk van
z&rsquo;n onrypheid. Zyn aandoeningen waren hem als &rsquo;n bewogen
water waarin de onvolwassen ziel de Nixen ziet spelen, die ze zien
<i>wil</i>, hoe onbestemder van omtrek, hoe weifelender van lynen, hoe
liever. Naar juister teekening, naar meer duidelykheid, haakt die ziel
niet... er mocht eens blyken dat ze zich slechts gespiegeld had in de
rimpeling van den door haarzelf in roering gebrachten vloed!</p>
<p>Was Femke g&eacute;&eacute;n prinses? Was prinses Erika
niet&mdash;uit weeldeliefhebbery dan&mdash;&rsquo;n waschmeisje?
Eilieve, misschien ook was dat heerlyk standbeeld op die tafel, noch de
een noch de ander... &rsquo;n derde verschyning dus! Drie? &rsquo;t Is
te weinig! Millioenen beelden van dien aard waren niet te veel om,
saamgevat in &eacute;&eacute;n totaal-gedachte, de begeerte te
bevredigen van &rsquo;n gemoed dat, slechts ontluikend nog, niet Femke
beminde, maar... de <i>Liefde</i>! Waarlyk, de knaap had nog veel te
leeren, en waarschynlyk waren op deze behoefte, de raadgevingen van
z&rsquo;n menschkundigen vriend gegrond. <span class="pagenum">[<a id=
"pb125" href="#pb125" name="pb125">125</a>]</span>Het schynt wel, dat
Holsma inzag hoe Wouter v&oacute;&oacute;r alles moest kennismaken met
het &agrave;llerlaagste, om allengs opteklimmen tot de <i>Po&euml;zie
der Werkelykheid</i> die zooveel hooger staat dan
liefelyk-bontgekleurde&mdash;maar kinderachtige, onvoedzame en dus
verderfelyke&mdash;droomery!</p>
<p>Hoe dit zy, even als hyzelf, dalen we voor eenigen tyd naar lager
sferen. Het hoofdkwartier van de Mensheid is nu eenmaal gelykvloers.
Vandaar gaan wy altyd uit, d&aacute;&aacute;rheen keeren wy altyd
terug. Het is al wel, wanneer we niet verleerd hebben van-tyd tot-tyd
ons te vermeien in wat vlucht. Hopen wy dat de lust en de kracht ons
niet begeven, die uitspanning te hervatten. Er bestaat dan tevens kans,
nader kennis te maken met prinses Erika, by welke gelegenheid we
misschien te weten komen dat aristokratie van verstand en hart niet
uitsluitend behoeft gezocht te worden in de... lagere standen, zooals
sommige romanschryvers&mdash;hofmakend aan &rsquo;t
gemeen&mdash;weleens voorgeven te gelooven. Reeds nu durf ik verzekeren
dat ze wel degelyk &ldquo;van de familie&rdquo; was, en wel in veel
hooger zin nog, dan oom Sybrand weten kon.</p>
<p>Voor &rsquo;t ons vergund is nader kennis met haar te maken, hebben
we&mdash;precies weer als Wouter zelf&mdash;vervelender dingen te
behandelen. Z&oacute;&oacute; immers moet m&rsquo;n geschiedenisje
geschreven worden, op-straffe van niet op &rsquo;t leven te gelyken,
wat &rsquo;n fout wezen zou, &rsquo;n groote fout... de gewone!</p>
<div class="footnotes">
<hr class="fnsep">
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e5446" href="#xd19e5446src" name="xd19e5446">1</a></span> Naar
aanleiding eener uitweiding over de z.gen. onschuld der meisjes
Pieterse betoogt M. aan &rsquo;t slot van I. 1184, dat alle studie
<i>ascetisme</i> vordert: een oratio pro domo!</p>
</div>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p>Ochtendmymering. Iets over de beschavende strekking van onkreukbare
halsboorden. <i lang="la">Non omnibus licet...</i> zonder de minste
toespeling op Corinthe.</p>
</div>
<p>Fancy&rsquo;s luim had alzoo voor ditmaal uitgestormd. De serie van
byzonderheden was afgeloopen, en de lezer wordt nogmaals uitdrukkelyk
uitgenoodigd z&rsquo;n verwachting op de leest van het dagelyksche te
schoeien.</p>
<p>De voor Wouter zoo belangryke maandag-morgen brak voor hem vroeger
aan, dan voor de meeste anderen. Niet omdat-i zooveel oostelyker woonde
dan &rsquo;t meerendeel van z&rsquo;n medemenschen, maar uit onrust. Hy
had weinig of niet geslapen, en verliet z&rsquo;n bedstee zoodra
&rsquo;t licht werd, drie volle uren alzoo voor-i zich had aantemelden
op &rsquo;t kantoor van de heeren Ouwetyd &amp; Kopperlith. Wat
z&rsquo;n diligentie in dit opzicht aangaat kon dus dokter Holsma die
zoo byzonder had aangedrongen op belangstelling in de plichten die
onmiddellyk v&oacute;&oacute;r hem lagen, met ter-zydestelling van
utopien en fantastische begeerten, volkomen tevreden zyn. Maar hyzelf
zag in, dat het vroeg opstaan alleen, niet veel beduidt. Hy moest ook,
en vooral, zich uitsluitend <i>bezig-houden</i> met het dagelyksche,
maar juist deze plicht viel hem zoo moeielyk. Gelyk te verwachten was,
voerde hy &rsquo;n zeer zwaren stryd tegen de byna onbedwingbare
neiging tot afdwalen. Niemand is beter in-staat dit te begrypen dan de
<span class="pagenum">[<a id="pb126" href="#pb126" name=
"pb126">126</a>]</span>lezer, die na al &rsquo;t vorige wel evenveel
moeite hebben zal als Wouter-zelf, om belangtestellen in &rsquo;t
kantoor van de heeren Ouwetyd &amp; Kopperlith.</p>
<p>&mdash;Zeker, zeker, dacht hy&mdash;nu-en-dan overluid&mdash;ik zal
braaf oppassen, en terdeeg m&rsquo;n best doen, en werken tot ik
mo&ecirc; ben, en zorgen dat ieder tevreden over my is, maar... zou ik
nu daarom niet eerst Femke eens mogen spreken? Zou d&agrave;t nu
oorzaak kunnen zyn, dat ik m&rsquo;n plicht in den handel
verwaarloosde? Mag ik haar niet gaan zeggen dat ik weet waar ze
m&rsquo;n prent bewaart, en... wie zy eigenlyk is? En mag ik niet
vragen aan Vrouw Claus, wie haar in &rsquo;t hoofd gezet heeft dat ik
op &rsquo;n paard reed? En dat ik &rsquo;n sabel op-zy had... &rsquo;n
kleintje, zei ze. Nu, klein of groot, ik wou dat het waar was, maar...
hoe komt ze &rsquo;r aan?</p>
<p>En... dat <i>Stakkervrouwtje</i>?</p>
<p>En... dat portret!</p>
<p>Ik wil en z&agrave;l denken aan m&rsquo;n werk, alleen aan m&rsquo;n
werk, en aan de heeren Ouwetyd &amp; Kopperlith. Straks ga ik naar hun
kantoor, en zal daar mooi schryven, en goed rekenen, want... ik ken den
heelen &ldquo;<i>Strabbe</i>&rdquo; en moeielyker dan van
<i>Strabbe</i>, zullen de sommen op zoo&rsquo;n kantoor toch wel niet
wezen, denk ik. En al was dit zoo, dan zal ik... neen, neen, moeielyker
dan van <i>Strabbe</i> zyn de sommen op zoo&rsquo;n kantoor zeker niet!
Zouden nu zulke heeren-zelf ook den heelen <i>Strabbe</i> doorgewerkt
hebben? Wie heeft hen daartoe aangespoord toen ze jong waren. Dat
<i>ik</i> de eerste ben geworden by Pennewip, heb ik aan Femke te
danken. Waarom toch vertelde zy aan haar moeder, dat ik &rsquo;t
knapste jongetje van de school was? Want dat was niet waar... o, in
lang niet! Later... ja, toen ik &rsquo;t geworden was om haar pleizier
te doen. En nu zegt dokter Holsma dat ik veel te weinig weet, en pas
beginnen moet iets te leeren. En dat ik nog wel tien jaar lang, of veel
langer nog, aan niets mag denken dan aan m&rsquo;n werk! Alle Grieken
zullen vermoord zyn, voor ik &rsquo;n wezenlyke man ben. En... Femke
zal trouwen met &rsquo;n matroos, of &rsquo;n timmerman, of... met
&rsquo;n schipper die &rsquo;n bonte muts draagt, of... met &rsquo;n
prins, als ze wil!</p>
<p>Die man scheen veel ontzag voor haar te hebben, en de ander ook.
Och, hoe prachtig stond zy op die tafel! Wie zou gedacht hebben, dat ze
zoo... grootsch was! Maar... wat kwam zy eigenlyk uitvoeren in
zoo&rsquo;n drukte! Dat ze dapper was, wist ik wel, maar...
z&oacute;&oacute;! En in de komedie! Ik begryp heel goed, waarom de
keizer haar groette. Hy vond het zeker aardig, dat ze zoo durfde. In
die heele <i>Scylla</i> was niets dat uit de verte halen kon by
h&aacute;&aacute;r. Dit zal de keizer ook wel begrepen hebben, en
d&aacute;&aacute;rom heeft hy haar gegroet.</p>
<p>Zoodra ik heelemaal groot ben&mdash;ik meen: als ik den handel
versta, want daarop zal ik nu wezenlyk me allereerst toeleggen... dat
z&agrave;l ik!&mdash;nu, later dan, wil ik ook eens &rsquo;n treurspel
maken, en z&oacute;&oacute; dat ook de keizer er naar luistert, hy, de
prinsessen, en &rsquo;t Volk, en allemaal! Ik zal er iets inbrengen van
&rsquo;n geroofd schild, <span class="pagenum">[<a id="pb127" href=
"#pb127" name="pb127">127</a>]</span>en ... Femke zal het terugbrengen
... zy, of ik, of ... wy samen. Ja, z&oacute;&oacute; zal &rsquo;t
wezen, juist andersom dan in <i>Scylla</i>. En ik wou m&rsquo;n stuk
wat minder laten rymen, want het klinkt alsof de menschen elkaar voor
gek houden. En ik heb duidelyk gemerkt dat ze soms heel wat anders
zeggen dan ze eigenlyk meenen, alleen om dat rym. En telkens wist ik
wat er volgen zou, want als de een wat zei van z&rsquo;n hart, vertelde
terstond &rsquo;n ander iets over z&rsquo;n smart. &rsquo;n Enkele keer
hindert het niet, maar op-den-duur is &rsquo;t heel vervelend. Dat zei
dan ook die Focus: <i>weerhou die redenen, prinses, die my
vervelen</i>. Ik geloof niet dat &rsquo;n grieksche held ooit zoo iets
kan gezegd hebben, want al nam hy er geen genoegen mee dat z&rsquo;n
beminde voor hem stierf&mdash;<i>ik</i> zou &rsquo;t ook niet
toestaan&mdash;dat was geen reden om haar zoo onvriendelyk
toetespreken. Misschien was &rsquo;t weer om &rsquo;t rym. Daarom zal
ik niet rymen in m&rsquo;n treurspel. Niet altyd, tenminste. Als ik nu
maar lang genoeg leef om zoo-iets te mogen beproeven, en als zy maar
niet v&oacute;&oacute;r dien tyd ...</p>
<div class="lgouter">
<p class="line">Sla neer dat oog dat my mezelf ontrooft,</p>
<p class="line">My weglokt van de taak die op me rust.</p>
<p class="line">Gy zweeft, en wenkt, en wyst op hooger doel,</p>
<p class="line">En tracht me wegtestelen van m&rsquo;n plicht ...</p>
<p class="line">Ik mag niet, Femke! Ik smeek je, vlucht niet heen</p>
<p class="line">Omdat ik altyd nog mezelf niet ben,</p>
<p class="line">En niet mag luistren naar uw stem. Ik moet,</p>
<p class="line">U ziende, blind zyn ... doof als gy me roept.</p>
<p class="line">En stom, als &rsquo;t hart me berst van drang tot
uiting.</p>
<p class="line">Want, Femke, ik ben een kleine jongen nog,</p>
<p class="line">Die leeren moet, en leeren, altyd leeren,</p>
<p class="line">En leeren, leeren, leeren, leeren, leeren ...</p>
</div>
<p>&mdash;Wat mankeert je, Wouter? vroeg Laurens. Zeg je versjes
op?</p>
<p>&mdash;Hm ... ja ... zoo! Ik praatte met mezelf, antwoordde hy
verlegen. Ik was opgestaan omdat het zoo warm was in &rsquo;t bed, en
... en ... d&aacute;&aacute;r sprak ik over!</p>
<p>Laurens sliep alweer, en Wouter voelde zich nog juist bytyds
gewaarschuwd dat-i weer bezig geweest was met het verbodene, met iets
anders dan de naastbyliggende werkelykheid. Z&oacute;&oacute; had de
dokter gezegd!</p>
<p>En nogeens dwaalden z&rsquo;n gedachten af. Die vreeselyke juffrouw
Laps! Nu, geen afwyking makkelyker te herstellen dan deze: hy waschte
zich. En daarna, om goed te doen blyken zeker van de oprechtheid zyner
schuldbelydenis, ging-i zitten bladeren in z&rsquo;n <i>Strabbe</i>.
Met dat boek bracht-i de paar uren door, die hem nog scheidden van
&rsquo;t ontbyt.</p>
<hr class="tb">
<p>Juffrouw Pieterse had het zeer druk met de wichtigheid van den dag,
en was mild in &rsquo;t uitdeelen van lessen omtrent de manier waarop
Wouter zich in z&rsquo;n nieuwe betrekking zou te gedragen hebben. Hy
moest vooral heel fatsoenlyk wezen, en door z&rsquo;n gedrag de heeren
opwekken tot het besef der goede hoedanigheden van z&rsquo;n moeder.
Ook was &rsquo;t niet kwaad hun meetedeelen dat-i by de Holsma&rsquo;s
op den Kolveniersburgwal gelogeerd had, en dat de schoenen van
z&rsquo;n vader ... <span class="pagenum">[<a id="pb128" href="#pb128"
name="pb128">128</a>]</span></p>
<p>&mdash;Ja, moeder, zei Stoffel. En hy moet vooral precies op
z&rsquo;n tyd op &rsquo;t kantoor wezen. Daar houden zulke menschen
van.</p>
<p>&mdash;Juist! Altyd precies op je tyd, want daar houden ze van. En
als ze je-n-iets vragen, dan moet je maar risseluut antwoorden, heel
risseluut. En kyk niet telkens zoo scheef-uit, dat verfrommelt je
boordje, en dat st&aacute;&aacute;t niet voor &rsquo;n jongen die al op
&rsquo;n kantoor is.</p>
<p>Dat boordje&mdash;amsterdamismus voor: halskraag&mdash;had &rsquo;n
groote rol gespeeld in de voorbereidingen tot de geschiedenis van dezen
dag. De belangstellende lezer herinnert zich zeker &rsquo;t jukkraagje,
waaronder Wouter gebukt ging toen we &rsquo;t eerst kennis met hem
maakten in de Hartenstraat. Door &rsquo;n verdrietige gaping in
m&rsquo;n archief&mdash;daarvan zullen zich m&eacute;&eacute;r sporen
vertoonen, helaas!&mdash;ben ik niet in-staat met juistheid al de
overgangen te schetsen, die in dit opzicht de toenmalige periode
scheidden van de tegenwoordige, doch wel weet ik dat de opstaande
boordjes die Wouter vandaag zouden begeleiden naar &ldquo;den
handel&rdquo; &rsquo;n zeer voornaam bestanddeel uitmaakten der
fondamenten van juffrouw Pietersen&rsquo;s hoop. En ook Wouter-zelf
dacht niet gering over deze verandering. De twee plankstyve linnen
lappen die z&rsquo;n wangen bedykten, maakten op hem &rsquo;n dubbelen
indruk. Eerst en voornamelyk dien van &rsquo;n <i>toga virilis</i>.
Vervolgens &rsquo;n paar roode streepen, die den weg wezen van
z&rsquo;n mondhoeken naar z&rsquo;n ooren. Hy was er grootsch op, en
reeds hierom alleen zoud-i zoo graag Femke ontmoet hebben. Wie
styf-overeindstaande halsboorden draagt, is geen kind, en niemand zou
dit beter inzien dan iemand die voor bleekmeisje fungeerde, en dus
beroepshalve gewoon was met zulke onderscheidingsteekenen omtegaan.
Maar dat deze roemryke blyken van volwassenheid &rsquo;n lastige keerzy
hadden, is ook waar. Wouter moest voortdurend recht voor zich uit zien
om z&rsquo;n pronk niet te bederven. Hy voelde dat dit hem &rsquo;n zot
voorkomen gaf, en de neiging meedeelde om te spreken als Stoffel, maar
&rsquo;t was juist dit gemaakte, dit onnatuurlyke, waarmee hy, volgens
de niet geheel onjuiste menschkundige berekening zyner moeder, de gunst
moest winnen van z&rsquo;n nieuwe chefs. Dus:</p>
<p>&mdash;Draai toch in-godsnaam je hoofd niet zoo telkens rechts en
links, &rsquo;n Mensen moet v&oacute;&oacute;r zich kyken. Je kunt er
vast op aan, dat zulke heeren van deftigheid houden. Je moet je nu met
je nieuwe boordjes&mdash;&rsquo;t zyn ouwe van Stoffel, maar dat doet
er nu niet toe, wat zeg jy, Trui?&mdash;je moet je niet aanstellen als
&rsquo;n wilde.</p>
<p>Van wildheid was geen spraak, toen Wouter &rsquo;n kwartiertje na
deze laatste vermaning, allerbeschaafdst aanbelde aan zeker huis op de
Keizersgracht, dat met den naam Kopperlith gemerkt was. Doch, helaas,
&rsquo;t scheen wel of reeds z&rsquo;n eerste aanraking met die firma
&rsquo;n misgreep wezen moest. Twee toegangen boden zich&mdash;niet
zeer oprecht uitlokkend, maar bruikbaar toch&mdash;den bezoeker aan.
Een dubbele glasdeur vertoonde zich op de laagte, of zelfs ten-halve
beneden de laagte, van de straat, doch daar-naast gaf &rsquo;n
&ldquo;opgaande stoep&rdquo; gelegenheid om doortedringen tot &rsquo;n
soort van <i>bel-&eacute;tage</i>. Wouter, vol fatsoensbejag, vond den
laatsten weg &rsquo;t geschiktste, <span class="pagenum">[<a id="pb129"
href="#pb129" name="pb129">129</a>]</span>en met niet zeer flink
gestrekte knie&euml;n besteeg hy de acht of tien trappen. Op &rsquo;t
bordes aangeland, trok hy zoo zacht mogelyk aan de bel: men mocht het
eens hooren! Onwillekeurig, en byna met schrik, ontwaarde hy door
&rsquo;t venster van de &ldquo;zykamer&rdquo; het gelaat eener bejaarde
dame, dat zonder de geringste uitdrukking van welwillendheid z&rsquo;n
figuurtje scheen te monsteren. &rsquo;t Scheen wel dat ze hem de stoep
wou afkyken. Wouter had er &rsquo;n pynlyk gevoel van, en maakte zich
zoo klein mogelyk. &rsquo;t Is niet ieder gegeven, en vooral niet
iemand die z&rsquo;n eerste opstaande halsboorden torscht, zonder
angst, op de stoep te staan van &rsquo;n huis op de Keizersgracht! Met
genoegen ware onze held hard weggeloopen, maar... wat d&agrave;n?
Bovendien, hy had geen militairen rang, en moest dus
st&aacute;&aacute;n blyven onder bereik van &rsquo;t geschut uit die
zykamer. Het... vrouwspersoon bleef hem aanzien met een vinnigen blik,
en scheen maar niet te kunnen verdragen dat er iemand aanklopte aan
h&aacute;&aacute;r paleis. De martelende inspektie duurde lang,
z&oacute;&oacute; lang dat Wouter ernstig begon te denken, &oacute;f
aan den aftocht, &oacute;f aan &rsquo;t herhalen van z&rsquo;n
klinkende aanmelding. Maar ook tot deze beide uitersten was &rsquo;n
moed noodig van heel andere soort dan-i... misschien eenmaal hebben
zou, doch gewis op dit oogenblik evenmin bezat als de vereischte. Wat
baatte hem nu Holsma&rsquo;s heerlyk voorschrift om altyd flink
z&rsquo;n naastbyliggenden plicht te doen? Wat viel er nu te leeren?
Wat kon-i arbeiden op die stoep? In &rsquo;s hemelsnaam: hy
wachtte!</p>
<p>Lezers, die omgegaan hebben met goden, keizers, prinsen en mannen
<i>en place</i>, weten waarschynlyk dat iemand die zich respekteert,
moeielyk te genaken is. De bewoners van de amsterdamsche Keizersgracht
respekteeren zich zeer, waarin ik dan ook &rsquo;t heel eenig kenmerk
vind, dat hen uit de verte op goden doet gelyken, zonder nu juist te
beweren dat ze zich aan den anderen kant te-buiten gaan aan humaniteit.
Wat overigens dat respekt aangaat, ze hebben eigenaardige manieren om
ook anderen daarmee aantesteken, en wie niet op z&rsquo;n hoede is,
wordt er ziek van. Achtenswaardige oude schryvers, die de <i>Natuurlyke
Historie der Kleinst&auml;dterei</i> tot onderwerp van hun studien
kozen, verzekeren dat de dienstboden in bedoelden kring worden
afgericht op &rsquo;t inboezemen van ontzag aan bezoekers: ze laten de
ongelukkigen die door &rsquo;n gram noodlot veroordeeld werden zich
daaraan bloottestellen, zeer lang wachten op &rsquo;t openen van de
huisdeur. Het schynt dat de <i>ad hoc</i> dienstdoende keukenmeid, door
een tot de uiterste grenzen der mogelykheid gerekt dralen, den bezoeker
in den waan moet brengen, &ograve;f dat het huis zoo byzonder groot is,
of dat haar bezigheden onafbrekelyk zyn omdat ze zoo byzonder veel te
koken heeft. Bedoelde auteurs schryven dezen diepzinnigen gedragsregel
op rekening van zekere jacht naar aanzienlykheid. God-bewaarme dat ik
die jacht loochenen zou, maar de aanzienlykheid draagt in myn mond
&rsquo;n heel anderen naam. Ze komt my&mdash;met het oog op de van dit
woord in m&rsquo;n vorigen bundel gegeven definitie&mdash;ploertig
voor. En aan zulke ploertery is nu ons Woutertje voorloopig
overgeleverd. Hy wachtte met heldhaftig <span class="pagenum">[<a id=
"pb130" href="#pb130" name="pb130">130</a>]</span>geduld. Heel eindelyk
werd de deur door &rsquo;n vry onoogelyk vrouwspersoon geopend, doch
maar heel even, en niet verder dan volstrekt noodig was om Wouter
toetesnauwen:</p>
<p>&mdash;Wat m&ograve;tje? Mot je by mefr&ocirc;&ocirc; weesse?
Wa&rsquo;s je booschap? Je skelt <i>huis</i>, jonge! Ik ken niet
f&rsquo;r jou plessier den heelen dag de skel naloope. Waarom skel je
<i>huis</i>?</p>
<p>By mevrouw? O neen, gewis niet! Wouter dacht niet aan mevrouwen.
Maar: &ldquo;je skelt <i>huis</i>&rdquo;... wat is d&agrave;t?</p>
<p>&mdash;Of skel je <i>keuke</i>?</p>
<p>Deze tweede vraag gaf licht. Wouter bemerkte nu dat er twee
belknoppen uit de deurpost staken, en dat ze onderscheiden waren door
de benamingen &ldquo;keuken&rdquo; en &ldquo;huis.&rdquo; Wie groente,
vleesch, boter, of melk kwamen brengen, moest zich melden door middel
van de keukenbel. En alleen bezoekers die aanspraak konden maken op
toegang tot het <i>salon</i>&mdash;&rsquo;n ding dat er in zekeren zin
niet was, gelyk we zien zullen&mdash;mochten zich aanmatigen de zeer
pretentieuze huisschel in beweging te brengen. Wouter die noch
viktualie kwam brengen, noch z&rsquo;n opwachting maken wilde aan
&ldquo;mevrouw&rdquo;&mdash;zou <i>zy</i> &rsquo;t wezen, die zoo
onlieftallig door &rsquo;t venster van de zykamer gegluurd
had?&mdash;Wouter erkende stamelend dat-i zich vergist had, en niet
wist waar-i wezen moest. Juist wilde hy zeggen dat-i... de jongeheer
Pieterse was, toen de meid, die zich volstrekt niet nieuwsgierig toonde
naar z&rsquo;n identiteit, hem de deur voor den neus dichtsmeet.</p>
<p>Door m&rsquo;n al te vurig dichterlyk genie heb ik me daar laten
verlokken tot &rsquo;n overdryving die zeer te betreuren is.
Herhaaldelyk sprak ik van &rsquo;n deur, en... die geopend. Een klein
beetje maar, heel eventjes, zoo ongastvry mogelyk, maar geopend toch!
dit nu was de waarheid, maar... een <i>deur</i>? Vervloekte hyperbolen:
&rsquo;t was &rsquo;n halve! De huisdeur waarachter &rsquo;n
rechtgeaard Amsterdammer z&rsquo;n vrouw, z&rsquo;n effekten en
z&rsquo;n schimmelig patriciaat verbergt, is halverhoogte in
twee&euml;n geknipt. De bezoeker moet eerst deugdelyk gerekognosceerd
zyn, voor men hem door &rsquo;t openen van de onderste helft, den
toegang vry laat. De zeer letterlyk-<i>exklusieve</i> strekking dezer
byzonderheid ligt alzoo voor-de-hand, en wordt duidelyker nog, wanneer
men ze in-verband brengt met de tallooze hekjes en afsluitingen die
elken voorbyganger schynen toeteroepen: &ldquo;<i>myn</i> huis, je komt
er niet in!&rdquo; En nog zyn er gevoellooze bedillers, die &rsquo;t
den Amsterdammer van zulk gehalte kwalyk nemen dat-i, by zoo&rsquo;n
benauwde levensopvatting in den regel &rsquo;n dom schepsel blyft! Die
onbillykheid is niet uittestaan.</p>
<p>En nog altyd spionneerde die leelyke dikke dame door &rsquo;t
venster van de zykamer. &rsquo;t Kwam Wouter voor, dat zy iets hem
betreffende meedeelde aan iemand die in haar gezelschap was. Een heer
van minder dan middelbaren leeftyd, boog over haar heen naar &rsquo;t
venster, en wenkte Wouter met niet zeer vriendelyk gebaar, dat-i de
stoep verlaten, en beneden aanschellen zou. Goddank, nu wist onze
kandidaat-handelsman ten-minste iets. Allerbeleefdst nam-i z&rsquo;n
<span class="pagenum">[<a id="pb131" href="#pb131" name=
"pb131">131</a>]</span>hoed af, en schoof blootshoofds eenigszins
bukkend dat dreigende venster voorby, en de stoep af. Inderdaad,
beneden by de dubbele glasdeur was ook &rsquo;n bel, en daarnaast las
hy &rsquo;t woord: <i>magazyn</i>.</p>
<p>Hier zal ik moeten wezen, dacht hy. Kantoor en magazyn zal wel zoo
omstreeks &rsquo;tzelfde zyn. En hy belde.</p>
<p>De persoon die belast was met het &ldquo;naloopen&rdquo; van deze
schel, zou alweer zeer gevoegelyk kunnen doorgaan voor &rsquo;n kurator
of superintendent van &rsquo;t respekt. Hy gaf Wouter veel tyd tot
meditatie, vooral over den tekst hoe moeielyk het is integaan tot den
huize Kopperlith. Of onze expektant-handelsridder behoorlyk gebruik
maakte van de zoo gul aangeboden gelegenheid tot ontwikkeling van
z&rsquo;n denkvermogen, is te betwyfelen. Bovendien, hy werd gestoord.
Men tikte&mdash;en op den klank af geoordeeld, eenigszins
toornig&mdash;tegen &rsquo;n glasruit van de zykamer. Wouter stapte een
tred achteruit, en zag naar boven. De m&rsquo;nheer van zoo-even
beduidde hem met driftige bewegingen, dat-i nogeens moest aanbellen, en
wat harder. Wouter bedankte door het afnemen van z&rsquo;n
hoed&mdash;had niet z&rsquo;n moeder hem v&oacute;&oacute;r alles,
fatsoenlykheid aangeprezen?&mdash;en hy waagde nu &rsquo;n harder
trekje, dat nog al tyd niet terstond door &rsquo;t openen van de deur
gevolgd werd. Het scheen wel dat de Cerberus van &rsquo;t
&ldquo;magazyn&rdquo; &rsquo;n zeer hoog denkbeeld koesterde van
&rsquo;t respekt dat de heeren Ouwetyd &amp; Kopperlith noodig hadden.
De man overdreef z&rsquo;n yver. Dit begon zelfs de heer in de zykamer
intezien, die alweer tikte, en wenkte: &ldquo;schel n&ograve;geens voor
den drommel!&rdquo; met &rsquo;n uitdrukking alsof Wouter &rsquo;t
helpen kon dat er niemand kwam. Hy voelde heel duidelyk hoe de ware
fatsoenlykheid voorschreef, vergeving te vragen dat men hem zoolang
wachten liet.</p>
<p>Intusschen gluurde hy door de glasdeur, en wierp nieuwsgierige
blikken in &rsquo;t &ldquo;magazyn.&rdquo; Het was een van die lokalen
welker afmetingen men gewoon is uittedrukken door de dichterlyke
vergelyking met &rsquo;n pypel&acirc;. Eenigszins in afwyking van de
bekende omschryving in de meetkunst, verheugde zich de hier bedoelde
ruimte in de eigenschappen van lengte, breedte en... laagte. De breedte
was met die van &rsquo;t huis gelyk. De lengte werd aan de voorzy
begrensd door de reeds bekende glasdeuren, die in haar poging om wat
licht doortelaten, werden bygestaan door &rsquo;t schuins hoekje
venster dat z&rsquo;n hypothenuze gemeen had met de stoep, en bovendien
door &rsquo;n ander raampje dat aan de v&oacute;&oacute;rzy van die
stoep aan de straat uitkwam. Het hokje dat door dit venstertje
z&rsquo;n licht ontving, heette &ldquo;het kantoortje&rdquo; in
tegenstelling van &rsquo;t &ldquo;kantoor&rdquo; dat we straks zullen
te zien krygen. Wat overigens de &ldquo;laagte&rdquo; van &rsquo;t
magazyn aangaat, deze benaming is zoowel gegrond op de zeer geringe
afmeting van den opstand, als op &rsquo;t peil van den vloer. Een
volwassen man kon met z&rsquo;n opgeheven hand de zoldering bereiken,
en de bodem lag &rsquo;n voet of drie beneden den beganen grond. Hy
verhief zich niet verder boven de riolen die in de gracht uitliepen,
dan juist voor de <span class="pagenum">[<a id="pb132" href="#pb132"
name="pb132">132</a>]</span>bewoners noodig was om niet te worden
meeweggespoeld met de vuiligheid. Wat de verlichting aangaat, men
begrypt dat het weinige glaswerk aan de voorzy, niet &agrave;l &rsquo;t
werk alleen kon doen. Ongeveer op &eacute;&eacute;n derde van de
lengte, hield het binnenkruipend licht op. Wie evenwel scherp van
gezicht en rechtvaardig was, moest erkennen dat-i, heenborende door de
duisternis van &rsquo;t midden, vry duidelyk kon bemerken dat de
bouwmeester gepoogd had ook aan den achterkant iets te laten
binnendringen dat naar vermindering van duisternis geleek. Daar namelyk
was door vriendelyke bemiddeling van &rsquo;n boven de zoldering van
&rsquo;t magazyn gelegen binnenplaatsje, iets te zien dat niet
volstrekt zwart kon genoemd worden. Hoe de venstersoort heette, die dit
wonder te-weeg bracht, weet ik niet recht. Een lantaarn, of &rsquo;n
koek-koek, of zoo-iets. Er is altyd wat armoedigs in zulke bouwkunstige
meesterstukken. Ze geven getuigenis van bekrompenheid&mdash;in alle
beteekenissen!</p>
<p>Voor-zoover Wouter&rsquo;s blikken in &rsquo;t magazyn konden
doordringen, bemerkte hy dat de langsche, middelruimte was ingenomen
door &rsquo;n breede tafel, waarop stapels lynwaad gerangschikt lagen.
Ook rechts en links langs de muren waren zulke koopmanschappen
opgestapeld, zoodat slechts &rsquo;n nauwe doorgang aan weerszyden van
die lange tafel overbleef. Alleen aan &rsquo;t vooreind, tusschen
&rsquo;t &ldquo;kantoortjen&rdquo; en de glasdeur, was eenige ruimte
overgelaten, waar &rsquo;n meubel op schragen stond, dat hy later
leerde kennen en waardeeren als &ldquo;de paktafel.&rdquo;</p>
<p>Waarlyk, er begon kans te komen, dat de deur tenlaatste zou geopend
worden. Dat Wouter eindelyk in een der gangetjes iemand naderen zag,
zou wat veel beweerd zyn, en alweer aan sommige kunstrechters die in
polemiek op hun gemak gesteld zyn, gelegenheid geven tot de bakerlyke
aanklacht van overdryving. Neen, Wouter zag niets in die duisternis,
maar wel kwam &rsquo;t hem voor, dat de duisternis zelf zich begon te
bewegen. Er schoof iets zwarts over den zwarten grond. En dat zwarte
werd&mdash;zonder overyling altyd&mdash;wat bruiner en gryzer en
lichter ... waarachtig, er naderde een menschelyk wezen. Heel
natuurlyk. Gerrit Sloos kwam de deur openen, en beslofte reeds de
ruimte naast de paktafel. Nog &eacute;&eacute;n sekonde, en de slotbrug
van het tooverkasteel zou worden opgehaald. Wat vreemds lag daarin?
Voor u en my niets, lezer, maar Wouter was aan &rsquo;t versteenen
geraakt, en stond op het punt vasttegroeien in z&rsquo;n wachtstemming.
Alle verwondering over de moeielykheid om in dat heiligdom
doortedringen, was zoo volslagen geweken, dat hy, nu de deur eindelyk
geopend werd, zich niet kon onthouden van eenige verbazing over het
tegendeel. &rsquo;t Scheelde weinig of hy had aan Gerrit Sloos
gevraagd, of-i zich ook vergiste? In-plaats daarvan echter, nam
hy&mdash;voor de hoeveelste maal nu reeds!&mdash;z&rsquo;n hoedjen af,
en Gerrit keek vragend tot hem op. Wouter stotterde iets.</p>
<p>&mdash;Ben jy Pieterse, de jongeheer die hier op &rsquo;t kantoor
komen zou? <span class="pagenum">[<a id="pb133" href="#pb133" name=
"pb133">133</a>]</span></p>
<p>&mdash;J...a...a, m&rsquo;nheer!</p>
<p>&mdash;Zoo? Je hoeft geen m&rsquo;nheer tegen me te zeggen. Ik hiet
Gerrit ... Gerrit Sloos, weetje. Eigenlyk is m&rsquo;n naam
Schlossmann, maar och ... wat heeft &rsquo;n mensch aan die moffekuren,
niet waar? Daarom zeg ik maar Sloos, en zoo teeken ik ook, want ... ik
ben de knecht, weetje, de kantoorknecht. Kom maar in!</p>
<p>Wouter daalde de drie trappen af, die toegang verleenden naar het
hol. Z&rsquo;n eerste beweging, toen-i naast de paktafel stond, was
&rsquo;n onwillekeurige greep naar z&rsquo;n neus. Want ... de stank
was onverdragelyk.</p>
<p>&mdash;O n&eacute;, zei Gerrit, als antwoordende op dit welsprekend
gebaar. Dat reukjen is niet van &rsquo;t magazyn&mdash;ik zeg maar
<i>kelder</i>, weetje, want zoo zeien we vroeger toen de ouweheer-zelf
nog meedeed&mdash;die lucht is van den kelder niet, maar van de riolen,
weetje!</p>
<div class="lgouter">
<p class="line">Zoo troost een edle ziel haar deelgenoot in &rsquo;t
lyden!</p>
</div>
<p>&mdash;O zoo, zei Wouter, alsof deze opmerking de pestlucht
veranderde in &rsquo;n geur. O ... zoo!</p>
<p>&mdash;Ja, van de riolen. Daarom ook staat al dat goed daar tegen
den muur op planken, zieje. Als &rsquo;t den grond raakte, zou &rsquo;t
verrotten. Kom mee naar &rsquo;t kantoor. Maar je komt veel te vroeg,
want we benne-n-in den komkommertyd. Dan is er niet veel te doen, dat
begryp je-n-ook wel. Maar hoor eens, je mot niet v&oacute;&oacute;r
schellen, aan den kelder&mdash;de jongeheeren zeggen tegenwoordig:
<i>magazyn</i>... fransche wind allemaal ... &rsquo;n engelsche
<i>notting</i>, weetje! Nou, ze hebben &rsquo;t van dien mallen
Wullekes!&mdash;je mot het kantoor ingaan in de Vellestraat. Ik zal
&rsquo;t je wyzen. Voor vandaag komt het er nou niet op aan, omdat het
de eerste keer is, en omdat je &rsquo;t niet weet. Je ziet, ik heb je
opengedaan ...</p>
<p>Gelukkig!</p>
<p>... maar anders, weetje, wie op &rsquo;t kantoor wezen mot, komt in
door de Vellestraat. &rsquo;t Is heel makkelyk te vinden ... als
je-n-&rsquo;t maar eens weet. En daarom zal ik &rsquo;t je wyzen. Kom
maar mee. Maar zet je hoedjen op. Je hoeft tegen my zoo beleefd niet te
wezen, want ik ben de knecht maar, weetje. De heeren komen straks, zoo
tegen negenen. &rsquo;t Is komkommertyd, moet je denken. En daarom heb
je zoo lang gewacht voor ik je opendeed. Want ik zat in de keuken, en
ik zei tegen de meid dat zy zou opendoen&mdash;in de bovengang,
weetje&mdash;want dat het zeker &rsquo;n nieuwe aschkarreman was, die
nog niet wist waar-i schellen moest. Maar ze wou niet&mdash;&rsquo;n
lui beest is ze!&mdash;en ik zei: &rsquo;t gaat my niet aan, want we
benne-n-in den komkommertyd, en dan wordt er zoo vroeg niet aan den
kelder gescheld door iemand die de zaken kent. Dat zal jyzelf ook wel
te zien krygen, als je hier &rsquo;n tydje geweest bent. Weetje hoe
lang ik hier al dien?</p>
<p>Wouter klaagde zich aan van verzuim. Hoe drommel kon-i zich
veroorloven niet te weten hoe lang Gerrit Sloos reeds in dienst was van
Ouwetyd &amp; Kopperlith? De booswicht stamelde vol schuldbesef dat-i
&rsquo;t niet wist. <span class="pagenum">[<a id="pb134" href="#pb134"
name="pb134">134</a>]</span></p>
<p>&mdash;Nou, raad eens!</p>
<p>Elk ander zou &rsquo;n cyfer genoemd hebben. Wouter was te stipt, te
vol geweten, om aan zeker getal jaren de voorkeur te geven boven
&rsquo;n ander getal. Waarom <i>twintig</i>? Waarom <i>dertig</i>?
Waarom meer of minder? Hy bleef er by dat-i &rsquo;t
&ldquo;heusch&rdquo; niet wist, en ook geen kans zag het te raden.</p>
<p>&mdash;Zoo? Nou, dan zal ik &rsquo;t je zeggen. Verl&eacute;je
Pinkster was &rsquo;t drie-en-veertig jaar. Wat zeg je
d&aacute;&aacute;rvan?</p>
<p>&mdash;H&egrave;!</p>
<p>&mdash;Ja, &rsquo;t is &rsquo;n lange tyd, niet waar? Als je
&rsquo;r v&oacute;&oacute;r staat, denk je dat het wat is. En als
&rsquo;t voorby is ... weet je wat het dan is? Niemendal ... &rsquo;n
engelsche <i>notting</i>! Dat zal je zien, als je-n-&rsquo;n ouwe kerel
wordt, want nu ben je maar &rsquo;n jong borssie. &rsquo;t Zal me
benieuwen of je-u-&rsquo;t zult kunnen vinden met Wullekes, met
<i>m&rsquo;nheer</i> Wullekes. Want tegen hem moet je
&ldquo;m&rsquo;nheer&rdquo; zeggen, schoon ik &rsquo;m gekend heb zoo
kaal als &rsquo;n luis. Toen had-i geen nagels om met permissie ...
z&rsquo;n neus te snuiten, en hy liep me na als &rsquo;t horloge van
&rsquo;n trekschipper die &rsquo;n ouwe juffrouw ziet aankomen. Maar
nou ... wind, wind, allemaal wind! En wat is &rsquo;t? &rsquo;n
engelsche <i>notting</i>! En z&rsquo;n vrouw&mdash;ook &rsquo;n gekkin
van de bovenste plank!&mdash;praat altyd over prinsessen die ze-n-eens
gezien heeft. N&eacute;, die Wullekes ... wie &rsquo;m kent, koopt
&rsquo;m niet! Nou, je zal &rsquo;t zelf zien en ondervinden, als ie
tyd van leven hebt. Ieder moet maar altyd z&rsquo;n eigen weg gaan, en
dat doe-n-ik dan ook. Maar die Wullekes ...</p>
<p>Kyk, hier is &rsquo;t. Tusschen de olievaten moet je
door&mdash;&rsquo;t is hier altyd even smerig, dat komt van &rsquo;t
lekken, want die vaten lekken altyd&mdash;maar eerst moet je door de
stokvischbeukery, en als je dat doet. kom je vanzelf op &rsquo;t
kantoor.</p>
<p>Wanneer Gerrit Sloos met dit &ldquo;vanzelf&rdquo; bedoelde:
gemakkelyk, geleidelyk, zonder omslag, en wat men zou kunnen noemen: op
&rsquo;n niet onprettige manier ... &rsquo;t zy zoo! Over den smaak
valt niet te twisten. Gerrit zal &rsquo;t maar zoo by-wyze van spreken
gezegd hebben.</p>
<p>Onder &rsquo;t luisteren naar al deze mededeelingen, had Wouter den
half-onderaardschen weg afgelegd, die van de Keizersgracht naar de
dwarsstraat leidde, waar inen den ingang tot het kantoor van de heeren
Ouwetyd &amp; Kopperlith te zoeken had. Hy prentte die stokvischbeukery
en de gang naast het oliepakhuis diep in z&rsquo;n geheugen, om zeker
te zyn dat-i nooit weer zou worden overgeleverd aan de spitsroeden die
hem zoo hadden gepynigd aan den voorkant van &rsquo;t huis. Dat die
verheven stokvisch-industrie en dat oliepakhuis, niets te maken hadden
met de &ldquo;zaak&rdquo; waarin Wouter leerling werd, zal de lezer wel
begrypen. Er lag op dat terrein &rsquo;n servituut van doorgang, en de
stokvischbeuker moest gedoogen dat er op de deurpost van z&rsquo;n
lokaal &rsquo;n ovaal bordje pronkte met het opschrift:
&ldquo;<i>Ingang naar &rsquo;t kantoor van</i> Ouwetyd &amp;
Kopperlith.&rdquo; Ook de olieman mocht den doortocht niet versperren,
doch hy nam z&rsquo;n verplichting zoo nauw op, dat men er gewoonlyk
niet d&oacute;&oacute;r kon zonder &rsquo;n paar smeervlekken
meetenemen. Juffrouw Pieterse heeft <span class="pagenum">[<a id=
"pb135" href="#pb135" name="pb135">135</a>]</span>daarover vaak
gekeven, ook Wouter-zelf vond het heel onaangenaam. Maar... had-i zich
dan voorgesteld, met de wereld in aanraking te kunnen komen
z&ograve;nder bezoedeling? Beste jongen, dat gaat niet!</p>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p>Wacht-oefeningen, als geschikte objektieven voor &rsquo;n
fotografie-kastje. Nieuwe portretten. Hoestende intree in de
handelswereld. <i lang="la">Multa tulit!</i></p>
</div>
<p>By &rsquo;t nalezen der laatste helft van &rsquo;t vorig hoofdstuk,
bemerk ik, &rsquo;n gedeelte van den weg die van de Vellestraat naar
&rsquo;t &ldquo;kantoor&rdquo; leidde, te hebben overgeslagen. Na
&rsquo;t voorbyworstelen van de glimmende olievaten, moest men de gang
door, langs een achterhuis van &rsquo;n paar verdiepingen hoog, en
eindelyk de binnenplaats over, waarop &rsquo;t kantoor
&ldquo;uitzag.&rdquo; De lezer die op nauwkeurigheid gesteld
is&mdash;anderen zyn me onverschillig&mdash;wordt gewaarschuwd deze
binnenplaats niet te verwarren met het plaatsje dat zoo edelmoedig wat
licht meedeelde aan &rsquo;t magazyn. Tusschen die beide
&ldquo;open-luchtjes&rdquo; in, lag &rsquo;n groot gedeelte van
&rsquo;t huis, dat lang, smal en hoog was. Na de ontdekkingsreis
geleidde Gerrit onzen Wouter naar &rsquo;t kantoor, wees hem daar
&rsquo;n tabouret aan, en gaf hem den raad te wachten tot &ldquo;de
heeren&rdquo; zouden komen. En, zei de man:</p>
<p>&mdash;Dat zal nog wel &rsquo;n uurtje duren, want we zyn in den
komkommertyd. En ik ga m&rsquo;n kommetje koffi drinken in de keuken.
&rsquo;t Ga je goed, zoolang.</p>
<p>Wouter dreef inderdaad de onbescheidenheid zoo ver, dat-i den
tabouret opklauterde, die hem aangewezen was. En hy peinsde.</p>
<p>De voorwerpen die z&rsquo;n aandacht tot zich trokken, waren niet
zeer geschikt om z&rsquo;n stemming byzonder vroolyk te maken. Het
uizicht door de twee verweerde vensters op de binnenplaats en &rsquo;t
achterhuis, was&mdash;op &rsquo;t verschil in warmtegraad
na&mdash;nova-zemblisch:</p>
<div class="lgouter">
<p class="line">Een eeuwig grauwe lucht hangt loodzwaar op de ...
wanden.</p>
<p class="line">Hier houdt geen sterfling &rsquo;t uit. Hier komt geen
Noorman landen.</p>
<p class="line">Geen andre plek op aard, hoe karig ook bedeeld,</p>
<p class="line">Is zoo ellendig naakt, zoo arm aan groei en teelt!</p>
</div>
<p>Meent men dat Tollens ooit die schoone regels had kunnen schryven,
als-i niet door z&rsquo;n vader was &ldquo;gedaan&rdquo; op &rsquo;n
kantoor in verfwaren? Waar anders ving z&rsquo;n oog zulke tinten op
van iets droevigs, van &rsquo;t enge, benepene, barre, kille? Meent men
misschien dat er in &rsquo;t hooge Noorden-zelf iets te aanschouwen
valt, dat in zielstremmenden invloed halen kan by zoo&rsquo;n verblyf?
De oude heer Tollens heeft wel geweten wat-i deed, en &rsquo;t is
waarlyk te verwonderen, dat zyn zoo w&egrave;l op z&rsquo;n plaats
gezette zoon het aanzyn heeft gegeven aan prullen ook. Misschien werd-i
bedorven door &rsquo;n bloempotjen op z&rsquo;n binnenplaats.</p>
<p>Zoo verraderlyk handelde het lot omtrent Wouter niet. Geen enkel
voorwerp trok z&rsquo;n oogen tot zich, dat hem &rsquo;n voorwendsel
aan de <span class="pagenum">[<a id="pb136" href="#pb136" name=
"pb136">136</a>]</span>hand deed om iets anders te denken dan:
&ldquo;in den handel, in den handel, ik ben hier in den
handel!&rdquo;</p>
<p>Van-tyd tot-tyd verwaardigde zich een der dienstboden in de keuken,
naast de onderaardsche gang die naar &rsquo;t magazyn liep, eenig
geruisch te maken. En telkens liet dan Wouter zich afglyden van
z&rsquo;n krukjen, om al wat er zou binnentreden, met de noodige
beleefdheid te groeten. Maar er kwam niemand, en Wouter besteeg
z&rsquo;n troontje weer. Toch zorgde hy z&rsquo;n hoed in de hand te
houden, om terstond gereed te zyn tot het aannemen van &rsquo;n
groetende pozitie, &agrave;ls er eens tenlaatste in die onbehagelyke
eenzaamheid iemand te voorschyn kwam. Op den greenenhouten vloer
bemerkte hy indrukken van voetstappen. D&aacute;&aacute;r glinsterde de
gepolyste moet van &rsquo;n rechts-om-keert-beschryvenden hak ... hoe
heette ook de man dien-i had hooren noemen by de Holsma&rsquo;s, de man
op dat eiland, die zoo verschrikte by &rsquo;t ontwaren van menschelyke
voetstappen? Och, in <i>deze</i> wildernis ...</p>
<p>Aan den wand hingen hier-en-daar bundels papieren, onder bescherming
van kartonnen bladen die allerlei opschriften droegen, welke Wouter
verlegen maakten. Daar waren <i>Cognossementen</i>, <i>Fakturen</i>,
<i>Vrachtbrieven</i>, en zelfs: <i>Diverse Nota&rsquo;s.</i> En die
opschriften waren omgeven van &rsquo;n gekoperdrukten rand vol bloemen,
rankwerk, hoornen van overvloed en allerlei krullen, welk bywerk
beheerscht werd door &rsquo;n spiernaakten Merkurius, die op wolken
zat, en heel pedant neerkeek op de epigrafen en de weelderige arabesken
aan den rand. De wolken waren gemerkt O &amp; K, N<sup>o</sup> ...
later in te vullen by eventueel gebruik.</p>
<p>&mdash;Dat is de god des Koophandels, dacht Wouter. Zou nu
zoo&rsquo;n god ook begonnen zyn met leerlingetjen op &rsquo;n kantoor
te worden? Hoe le&icirc; men het toch aan in &rsquo;t oude Griekenland,
om iets te worden in de wereld? O, ik weet wel dat die fabelleer
gekheid is, maar de lu&icirc; die zulke geschiedenissen uitdachten,
moeten zich toch &rsquo;n voorstelling gemaakt hbben van &rsquo;t begin
der zaken. Van wie had die Merkurius rekenen geleerd?
D&aacute;&aacute;rmee toch moet men aanvangen. Ik zal goed oppassen ...
<i>kapitaal staat tot kapitaal, gelyk interest tot interest ...
d&agrave;t geeft d&agrave;t, wat geeft d&agrave;t?</i> En dan
vermenigvuldigen. En dan deelen met het voorste. En als er breuken zyn
... lastig is &rsquo;t, nu ja, maar ik zoek den algemeenen noemer. Ja,
ja, ik zal goed m&rsquo;n best doen, zooals de dokter gezegd heeft
...</p>
<p>Daar werd weer gestommeld in de gang. Misschien zette een der meiden
&rsquo;n &ldquo;luiwagen&rdquo; buiten de keuken. Of ze smeet &rsquo;n
&ldquo;varken&rdquo; de deur uit ...</p>
<p>Wouter zette zich in postuur voor dien luiwagen, en voor dat varken,
en voor de meid die er over baasde. Helaas, nog altyd kwam er niemand.
Hy had nog niets &ldquo;in den handel&rdquo; verricht, nog geen enkele
evenredigheid opgelost, geen noemer bruikbaar gemaakt voor &rsquo;n
heel ristje breuken tegelyk, en toch ... hy was vermoeid! De klok sloeg
al, of pas, negen. &ldquo;Reeds&rdquo; voor iemand die sedert vyf uren
worstelde met z&rsquo;n gedachten. &ldquo;Pas&rdquo; negen uur, voor
&rsquo;n werkmannetje <span class="pagenum">[<a id="pb137" href=
"#pb137" name="pb137">137</a>]</span>dat zoo graag wou uitmunten,
&egrave;n nu al v&oacute;&oacute;r &rsquo;t aanvangen van den arbeid,
zich geknakt voelde door uitgeputheid. Wouter onderging hiervan den
onbewusten indruk, en werd bitter verdrietig. Beheerscht door &rsquo;t
denkbeeld dat z&rsquo;n voornaamste werk in rekenen zou bestaan,
angstig dat-i niet voldoen zou&mdash;&rsquo;t was niet te
veronderstellen dat zulke aanzienlyke menschen zich zouden ophouden met
makkelyke &ldquo;sommen&rdquo;&mdash;legde hy zichzelf &rsquo;n
<i>tentamen</i> op, en werd weldra zoo suf, dat-i zich herhaaldelyk
betrapte op: <i>zes maal acht is ... drie en &rsquo;n kwart</i>, of ...
niemendal. &ldquo;O God, o God, waar moet het heen, zuchtte hy, met ...
den handel!&rdquo;</p>
<p>Elken keer dat een der beelden die &rsquo;n rol hadden gespeeld in
de laatstverloopen dagen van z&rsquo;n leven, zich aan zyn verbeelding
vertoonde, joeg hy het driftig weg. Niet Laps alleen, noch Gooremest,
noch de goede Vrouw Claus ... hy bloosde, en keek Merkurius aan, die
... ook geen kleeren aan &rsquo;t lyf had. W&egrave;l ... gekleed of
niet, hy wou er niet van weten. Hy zat daar niet op dat hooge stoeltjen
om aan mythologie te denken, noch aan pudeur, noch aan dat bad by de
put! Weg met dat alles: hy moest in den handel! En, wel beschouwd, hy
w&agrave;s er al in. Bevond hy zich niet op &rsquo;t kantoor van de
heeren Ouwetyd &amp; Kopperlith? Zoud-i niet straks, dienzelfden dag
nog, en binnen &rsquo;n kwartier misschien, gereed moeten zyn tot
antwoorden op de moeielykste vragen? Op vragen die den groote
Strabbe-zelf in verlegenheid konden brengen? Och, waarom had Femke hem
niet aangeraden de knapste te worden van de heele wereld? &rsquo;t Was
immers dan in &eacute;&eacute;n moeite doorgegaan? Dan zoud-i nu niet
angstig behoeven te zyn, en niet beschroomd ... noch tegenover
Merkurius, noch zelfs voor de vreeselyke heeren Kopperlith!</p>
<p>Ja, ja, Femke had m&eacute;&eacute;r van hem moeten vorderen! Haar
eisch was kinderachtig. Wat had nu, wel beschouwd, haar advies hem
gebaat? Hy was juist, of ter-nauwernood, &rsquo;n klein weinigje
bekwamer maar dan Slachterskeesjen, en ieder weet toch dat dit niet
voldoende is in de wereld, om god des Koophandels te worden, veel
minder nog om &rsquo;t te brengen tot &ldquo;patroon&rdquo; van
&rsquo;n amsterdamsch &ldquo;huis.&rdquo; Dat Femke&rsquo;s bedoeling
goed was geweest, wilde hy wel gelooven ... o, zeker! En boos op
h&aacute;&aacute;r was-i niet. Integendeel. Voor en met haar zoud-i
gaarne ...</p>
<p>Weg, weg, weg met Femke ... <i>drie maal negen is
zeven-en-dertig</i>: o god, daar is &rsquo;t weer! Het was om gek te
worden. Juist! Zoo begint ...<a class="noteref" id="xd19e6114src" href=
"#xd19e6114" name="xd19e6114src">1</a></p>
<p>Ja, &rsquo;t was voor &rsquo;n ongedisciplineerd verstandjen om
krankzinnig te worden. Gelukkig hoorde Wouter &rsquo;n deur toeslaan,
en daarop &rsquo;t geluid van voetstappen. Maar &rsquo;t was niet in
het huis. Een oud heer vertoonde zich in &rsquo;t gangetje naast het
achterhuis, en betrad het plaatsje. De man naderde de achtervensters,
gluurde even naar binnen, als om te zien wie daar al zoo vroeg op
&rsquo;t kantoor was, <span class="pagenum">[<a id="pb138" href=
"#pb138" name="pb138">138</a>]</span>verdween door &rsquo;n glazen deur
in de gang, en vertoonde zich weldra binnen de kamer.</p>
<p>&rsquo;t Spreekt vanzelf dat Wouter &rsquo;n houding had aangenomen,
die om vergeving scheen te smeeken voor z&rsquo;n existentie. Och, zoo
onnoodig! Die oude magere heer nam &rsquo;t hem volstrekt niet kwalyk
dat-i bestond, en zelfs niet dat-i d&aacute;&aacute;r was.</p>
<p>&mdash;Houd je gemak, jongeheer. Uwe-n-is zeker de jongeheer
Pieterse? Ja, ja, ik weet er van. Heel goed! Wel, jongeheer, zal uwe
hier zoo op &rsquo;t kantoor komen? Nu, dat is best! Houd je gemak ...
houd je gemak, en stoor je niet aan my. Ik ben de boekhouder ...</p>
<p>Wouter had gebukt en gebogen en geknikt, en zich voorgenomen,
wanneer-i eens weer in den handel ging, z&rsquo;n hoed op &rsquo;t
hoofd te houden ... om dien te kunnen afnemen als er iemand binnen
kwam, gelyk z&rsquo;n moeder had voorgeschreven. Want hy voelde dat dit
ontbrak aan z&rsquo;n begroeting van den heer Dieper. Die vriendelyke
oudeheer moest hem wel voor zeer lomp aanzien. En dit was-i niet,
waarlyk niet! Hy had integendeel &rsquo;n gevoel van dankbaarheid aan
den heer Dieper, die hem zoo minzaam kwam verlossen uit z&rsquo;n
drukkende eenzaamheid. Om daarvan iets te doen blyken, bleef hy staan,
zelfs toen de gulle boekhouder hem n&ograve;geens had toegevoegd:
&ldquo;houd je gemak, jongeheer ... ik ben de boekhouder.&rdquo;</p>
<p>En alweer onderzocht Wouter niet, of deze
maatschappelyke-stand-belydenis misschien beduidde: &ldquo;ga nu maar
zitten, <i>nu</i>! Straks als &ldquo;de heeren&rdquo; komen, is
&rsquo;t wat anders!&rdquo; Deze zin kon door hem onmogelyk aan
Dieper&rsquo;s woorden gehecht worden, omdat in zyn oog, &rsquo;n
boekhouder ter-nauwernood &rsquo;n minder verheven wezen was, dan de
&ldquo;patroon&rdquo; zelf. Het verschil tusschen deze beide
standpunten ontsnapte aan z&rsquo;n waarnemingsvermogen, en hy zou
dus&mdash;&agrave;ls-i kon geroepen zyn tot schatting&mdash;hierin
dezelfde fout gemaakt hebben als &rsquo;n kind dat verwonderd vraagt,
waarom de wolken nooit voorbyschuiven achter de maan om?</p>
<p>De uitdrukking van Dieper&rsquo;s gelaat was &eacute;&eacute;n
doorgaande vriendelykheid. Hy verdween &rsquo;n oogenblik in de alkoof
die tegenover de vensters wand vormde, en kwam weldra terug in
boekhouders-uniform, d. i. in &rsquo;n gryzen langen jas die veel
beleefd had, en met &rsquo;n zwart kalotjen op z&rsquo;n witte haren.
Want: &ldquo;soms was er tocht op &rsquo;t kantoor.&rdquo; Zoo
verzekerde hy aan Wouter, die &rsquo;n gebaar maakte alsof hy deze
mededeeling met innige dankbaarheid aannam, en ze vergelden zou by de
eerste gelegenheid ...</p>
<p>Och, hy had zoo graag dien goeden ouden heer Dieper &rsquo;n dienst
gedaan. Hy stelde hem boven Merkurius, en vond dat-i op &rsquo;n engel
geleek.</p>
<p>&mdash;Ja, het tocht hier soms. En er niets op de wereld, waarvoor
&rsquo;n mensch zoo moet oppassen, als tocht.</p>
<p>Dat Wouter niet tegensprak, zal de lezer wel gelooven. Maar dit was
niet genoeg, meende hy. Als &rsquo;n bliksem vloog hem de gedachte door
de ziel, alle reten van vensters, deur en vloer dicht te plakken, om
dien vriendelyken grysaard te helpen in den stryd tegen zoo&rsquo;n
<span class="pagenum">[<a id="pb139" href="#pb139" name=
"pb139">139</a>]</span>vreeselyken vyand. Hoe was &rsquo;t mogelyk dat
de man nog middel had weten te vinden, grys haar te krygen in
zoo&rsquo;n tochtige wereld? Moest-i niet voor zeer lang
reeds&mdash;als zuigeling zelfs&mdash;bezweken zyn? Er zyn taaie
naturen, dit weet ik wel, maar wie drommel zou &rsquo;t den ouden
Dieper hebben aangezien dat-i daartoe behoorde? De man had in z&rsquo;n
voorkomen niets van &rsquo;n held, en vertoonde zich eer als &rsquo;n
sukkelaar die zich zou laten omv&egrave;r- en wegwaaien door de minste
luchtbeweging, dan als de perpetueele <i>triumphator</i> over al de
kamer-orkanen waaraan-i sedert byna zeventig jaren was blootgesteld
geweest, en waarvan-i de <i>spolia opima</i> in den vorm van
&ldquo;zinkings&rdquo; in &rsquo;t hoofd droeg. Want lezer, daarmee
beloont de afgod &ldquo;Tocht&rdquo; ieder die hem deemoedig vreest in
onkunde en onnoozelheid. By gelegenheid zal ik eens uitleggen hoe die
bespottelyke eeredienst in de wereld gekomen is.</p>
<p>&ldquo;Deemoedig.&rdquo; Dit woord bevalt me, en wanneer ik &rsquo;t
recht had, de helden en heldinnen van m&rsquo;n vertelling andere namen
te geven, dan zy in werkelykheid gedragen hebben, zou ik me misschien
laten verlokken aan dezen klank de gelegenheid te ontleenen, om den
goeden boekhouder te kenschetsen met &eacute;&eacute;n pennestreek. Wie
weet of ik hem niet: m&rsquo;nheer Deemoed gedoopt had. Maar ik zou dan
&rsquo;n dubbele fout begaan hebben. Want hy heette Dieper. En dit
w&agrave;s-i ook.</p>
<p>Na de korte verpoozing die &rsquo;t binnentreden van den boekhouder
onzen Wouter bezorgd had, brak er weldra een nieuw saizoen van bedompte
verveling aan. Dieper had &rsquo;n yzeren kist geopend, waaruit hy
&rsquo;n half dozyn kantoorboeken nam, welke hy eenigszins rangschikte
op &rsquo;t vlakke middelstuk van &rsquo;n dubbele kantoorlessenaar
&ldquo;voor twee personen&rdquo; ook wel genaamd: &rsquo;n
<i>vis-&agrave;-vis</i>. Tegenover de zyde waar nu de boekhouder
plaatsnam, stond &rsquo;n gelid enkele lessenaars. En daartegen
veroorloofde zich Wouter even te leunen&mdash;geschied <i>is</i>
&rsquo;t!&mdash;telkens als-i &rsquo;n oogenblik vergat dat de
boekhouder wel eens kon opkyken. Maar dit deed Dieper niet. Hy
debiteerde en krediteerde religieuzelyk, en sloeg geen acht op de
dingen dezer wereld, die al of niet leunden tegen &rsquo;n anderen
lessenaar dan den zynen.</p>
<p>Tusschen de alkoof en de eigenlyke kern van &rsquo;t hoofdkwartier
des handels, stond op tafelhoogte een beschotje, dat de grens aanwees
tusschen vreemde bezoekers van &rsquo;t kantoor, en de gelukkigen die
er thuis-hoorden. Een daaraan met scharnieren bevestigde klep kon,
opgeslagen, dienen tot operatie-bazis van geld-tellen, en vervulde
thans in afhangende houding de niet overbodige funktien van afleider
van Wouter&rsquo;s verveling. Het ding werd in deze eervolle taak
bygestaan door &rsquo;n ronde opening in een der hoeken, waarin
&rsquo;n yzeren ring paste, die bestemd was tot het vastklemmen van den
rand der geldzakken. Gelukkig voor Wouter, dat-i dit niet wist. Hy kon
nu op z&rsquo;n gemak zich vermoeien met de vraag: wat toch de
handels-bestemming van dien ring was, en van dat gat? Heel eindelyk ...
goddank, er gebeurde iets: Dieper nam &rsquo;n snuifje, en Wouter stond
als &rsquo;n paal. <span class="pagenum">[<a id="pb140" href="#pb140"
name="pb140">140</a>]</span></p>
<p>&mdash;De heeren komen wat laat, jongeheer.</p>
<p>Voor Wouter nog tyd had, te verzekeren dat-i daarom niet boos was op
de heeren, en er volstrekt niet aan dacht hen te ontslaan uit de
betrekking van patroons, lag de boekhouder al weer gebukt over
z&rsquo;n memoriaal.</p>
<p>Wel beschouwd was de toestand nog verdrietiger dan
v&oacute;&oacute;r Dieper&rsquo;s komst. Toen en nu verveelde hy zich,
maar zoo-even deed-i niets dan dat. Thans had-i er nog den angst by,
dat Dieper merken zou <i>hoe</i> hy zich verveelde, want&mdash;en deze
opmerking geef ik w&egrave;l voor nieuw&mdash;niemand verveelt zich
zonder schaamte. Men wordt er niet graag op betrapt, waaruit misschien
de gevolgtrekking kan gehaald worden, dat het niet geoorloofd is zich
te vervelen.</p>
<p>Wouter, byv. had in dien tyd zich kunnen meester maken van wat
gladheid in de vermenigvuldigmgs-tafel tot 20 &times; 20, of verder
nog. Waarom niet? Maar aan zoo-iets dacht-i niet. Z&rsquo;n eenige zorg
was, geen geluid te maken, om vooral m&rsquo;nheer Dieper niet te
hinderen. Dit was nu&mdash;o Holsma&mdash;z&rsquo;n meest-nabyliggende
plicht. Uit het volle besef hiervan, hield hy den adem in, met het
natuurlyk gevolg dat-i uitberstte in &rsquo;n hoestbui.</p>
<p>Geen oneerbiediger ding dan de Natuur!</p>
<p>&mdash;&rsquo;n Beetje verkouwen, jongeheer? Ja, ja, dat komt van de
warmte. &rsquo;n Mensch moet zich w&egrave;l in-acht nemen by heet
weer. Ineens kryg je &rsquo;t beet, in-&eacute;&eacute;ns!</p>
<p>&rsquo;t Was wel wat ondeugend van Fancy, dat ze de prikkeling in
Wouter&rsquo;s keel deed voortduren tot en na de binnenkomst van een
der &ldquo;heeren.&rdquo; De arme jongen voelde zich genoodzaakt een
van z&rsquo;n patroons den rug toetekeeren, om hem niet in &rsquo;t
gezicht te hoesten. Dit bedierf de voorstelling, en bedolf Wouter in
een der afgrondjes van oogenblikkelyke wanhoop, waaraan &rsquo;t leven
zoo ryk is, doch die later blyken niet veer meer te zyn geweest dan
&rsquo;n geringe oneffenheid op ons pad.</p>
<p>&mdash;Gmorge, Dieper! had de binnentredende geroepen. Is Wilkens er
nog niet?</p>
<p>&mdash;Dienaar, jongeheer Eug&egrave;ne, antwoordde de boekhouder.
Neen, jongeheer Eug&egrave;ne, Wilkens is er nog niet. Misschien met
stalen uit? Dit is de jongeheer Pieterse.</p>
<p>&mdash;Zoo?</p>
<p>Wouter hoestte.</p>
<p>&mdash;Hy moet maar wachten tot Pompile komt ... of Wilkens.</p>
<p>Wouter knikte, altyd doorhoestend, dat-i met het grootste geduld
wachten zou op m&rsquo;nheer Pompile of m&rsquo;nheer Wilkens.</p>
<p>&mdash;Neem &rsquo;n glaassie water, jongeheer, vermaande de
zoetsappige Dieper.</p>
<p>&mdash;Wel ja, laat &rsquo;m &rsquo;n glas water drinken, hervatte
de jongeheer Eug&egrave;ne grootmoedig. D&aacute;&aacute;r staat water,
en &rsquo;n glas ook.</p>
<p>Inderdaad! Naast de yzeren kist waarin &rsquo;s nachts de
&ldquo;boeken&rdquo; werden geborgen, stond in &rsquo;n donker
hoek&rsquo;jn op &rsquo;n stoof, een verweerde waterkaraf, waarby
&rsquo;n glas met groezelig oranjekleurig <span class="pagenum">[<a id=
"pb141" href="#pb141" name="pb141">141</a>]</span>bezinksel. Wouter
dronk &rsquo;n paar teugen, en behandelde de daartoe gebruikte
gereedschappen met &rsquo;n eerbiedige teederheid, zuiver water en
helder glaswerk waardig. Toen-i eindelyk had uitgehoest, zat de
jongeheer Eug&egrave;ne met breed-uitgestrekte elbogen voor een der
enkele lessenaars in &rsquo;n fransch romannetje te lezen. Dat Dieper
al weer op z&rsquo;n boeken lag, spreekt vanzelf.</p>
<p>Wouter stond nu by die geldkist en dien stoof, waarop-i netjes en
zonder geruisch de kostbare voorwerpen weer had neergezet. Zonder zich
in &rsquo;t minst te verroeren wachtte hy op m&rsquo;nheer Pompile en
op m&rsquo;nheer Wilkens ...</p>
<p>Sedert het aanbreken van den dageraad had-i niet &agrave;nders
gedaan dan wachten, o Fancy! En gy, hardvochtige, gevoellooze, wreede,
gy blaast hem niet in: loopt allemaal vierkant naar den weerlicht, met
je handel?</p>
<p>Neen!</p>
<div class="lgouter">
<p class="line">&ldquo;Er moet veel leeds geleden zyn,</p>
<p class="line">Er moet veel stryds gestreden zyn!&rdquo;</p>
</div>
<p>Ik geloof juist niet dat altyd&mdash;zooals de goede Kamphuyzen,
misschien om &rsquo;t rym slechts, beweert&mdash;het eind van dat
alles: &ldquo;vrede&rdquo; wezen zal. Maar ... zelfgevoel toch, en
hoogmoed, en de betrekkelyke kalmte die de belooning is van
&rsquo;t:</p>
<div class="lgouter">
<p class="line"><i lang="la">Multa tulit fecitque puer, sudavit et
alsit!</i></p>
</div>
<p>Mochten sommigen meenen dat de beide aangehaalde teksten te deftig
zyn, te ernstig, te klassisch voor de <i>soort</i> van Wouter&rsquo;s
tegenspoedjes? Ze vergissen zich. De zwaarste beproevingen worden ons
opgelegd door nietigheden. Zy overvallen ons dagelyks, telkens,
aanhoudend, en vinden ons meestal ongewapend. Bovendien, er wordt geen
eer behaald in zulken stryd. Mozes en de &ldquo;Heer&rdquo; wisten
&rsquo;t wel. Ze plaagden Egypte niet met tygers, maar met
sprinkhanen.</p>
<p>Dat Wouter <i>leed</i> is waar. Maar z&rsquo;n <i>stryd</i> beduidde
niet veel. We kunnen in het midden laten, of hy den moed bezat, die tot
wegloopen zou noodig geweest zyn. Zeker is het, dat hy de zielskracht
had om te blyven, en de plicht te vervullen die &rsquo;t naast voor de
hand lag. Z&oacute;&oacute; had Holsma gezegd, en z&oacute;&oacute; zou
&rsquo;t wezen!</p>
<p>&mdash;Daar komt Wilkens, verwaardigde zich de jongeheer
Eug&egrave;ne te zeggen, zonder de minste verandering van houding, en
met zekere zuinigheid in &rsquo;t uitspreken der woorden, alsof er
deuren- en venstergeld werd geheven van de artikulatie.</p>
<p>Inderdaad, de heer Wilkens vertoonde zich op de binnenplaats. Hy
liep zeer snel, als om blyk te geven van &rsquo;n diligentie die niet
precies overeenstemde met de klok. De klok zal v&oacute;&oacute;r
geweest zyn.</p>
<p>&mdash;Dienaar, m&rsquo;nheer! Dag, Dieper!</p>
<p>&mdash;Gmorge! Dat&rsquo;s de jonge Pieterse.</p>
<p>&mdash;A-eh! W&egrave;&egrave;&egrave;&egrave;l zoo! A-ei, a-ei!</p>
<p>Wilkens was &rsquo;n oude gek. Z&rsquo;n geheel leven was
&eacute;&eacute;n veroveringstocht geweest naar deftigheid en gewicht.
Daar-i &rsquo;t op z&rsquo;n ouden dag niet verder had gebracht dan tot
kantoorbediende en handelsreiziger, kan de lezer narekenen hoeveel
veldslagen de man moet verloren <span class="pagenum">[<a id="pb142"
href="#pb142" name="pb142">142</a>]</span>hebben. De voornaamste
ammunitie die hem overbleef, bestond in &rsquo;n langgerekt <i>ae</i>
of <i>&egrave;&egrave;&egrave;&egrave;,</i> of zooiets. Wie hem van
naby kende, was er niet zeer bevreesd voor, maar nog altyd zagen
sommige boeren-winkeliers hoog op tegen iemand die zoo oneenvoudig
spreken kon. En ook Wouter voelde zich heel klein.</p>
<p>&mdash;Jae, m&rsquo;nheer, wat dunkt u? Zouden we met dat jonge
mensch maer niet wachten op m&rsquo;nheer Pompile?</p>
<p>De jongeheer Eug&egrave;ne stootte een klank uit, die alles kon
beteekenen wat men verkoos, zelfs: ja. En z&oacute;&oacute; scheen
z&rsquo;n antwoord te worden opgenomen door m&rsquo;nheer Wilkens, die
nu op zyn beurt in de alkoof verdween, en weldra weder voor den dag
kwam, gehuld in &rsquo;n lange kantoorjas.</p>
<p>&mdash;Ik ben eens by de juffrouwen Alders geweest, met diemetten,
zeide hy, als om zich by z&rsquo;n jongen patroon over z&rsquo;n
laat-komen te verontschuldigen.</p>
<p>Deze antwoordde weer zoo afgeknot mogelyk. Hy bromde iets dat juist
even genoeg was om te kennen te geven: &ldquo;ik heb gehoord wat je
zei.&rdquo; En daarop zette Wilkens zich aan den lessenaar naast
Eug&egrave;ne, waar-i de houding aannam van iemand die wat uitvoert. En
hy deed inderdaad niets. Sedert eenige dagen reeds tobde hy met
&rsquo;n <i>deficit</i> van drie stuivers in de &ldquo;kleine
kas&rdquo; en pynigde zich met zoeken naar de oorzaak van die
vreeselyke gaping.</p>
<p>&mdash;Maer, m&rsquo;nheer, kan er ook misschien &rsquo;n brief zyn
geweest voor &ldquo;<i>huishouden?</i>&rdquo;</p>
<p>&mdash;Wel mogelyk, antwoordde Eug&egrave;ne, op &rsquo;n toon van:
&ldquo;wat kan &rsquo;t my schelen!&rdquo; Ook lag er iets in van:
&ldquo;maak toch zoo&rsquo;n wind niet met je oogendienende
stiptheid!&rdquo;</p>
<p>&mdash;Jae ... maer ...</p>
<p>Zoodra mogelyk zal ik my ontslagen rekenen van &rsquo;t nabootsen
der Wilkensche deftigheid, voor zoover die zich openbaarde in z&rsquo;n
lymerige <i>ae&rsquo;s</i>. De lezer zal wel nagenoeg weten hoe zich
&rsquo;n verwaande kwast uitdrukt, die meermalen in den Haag was
geweest en zich de mislukte moeite geeft in elke letter de beteekenis
te leggen: ik ben &rsquo;n heer! De reden overigens dat hy, in
tegenstelling van Dieper en den ouden Gerrit, het naast hem zittend
individu niet aansprak met het praedikaat: &ldquo;jongeheer&rdquo; lag
hierin, dat Eug&egrave;ne reeds nagenoeg halfwassen was, toen Wilkens
hem elf jaar geleden leerde kennen, terwyl Dieper en de knecht dezen
telg van den patroon, en zelfs den ouderen Pompile, als kind hadden
gekend. Toch zouden ook deze twee zich niet veroorloofd hebben, iets
aftedingen op &rsquo;t volslagen heerschap van de beide ondergoden,
indien niet de oude heer Kopperlith-zelf hun die vryheid had in den
mond gelegd. Deze namelyk was zeer fyn op maatschappelyke
onderscheidingen&mdash;altyd slechts in toepassing op anderen, want
zichzelf schatte hy &rsquo;n graad of zooveel te hoog&mdash;en noemde
de jongelieden: &ldquo;m&rsquo;nheer Pompile en m&rsquo;nheer
Eug&egrave;ne&rdquo; wanneer-i over hen tot Wilkens sprak. Doch ook in
zyn mond heetten ze, als vroeger: &ldquo;jongeheeren&rdquo; wanneer hy
&rsquo;t woord richtte tot de oudere lyfstaffieren <span class=
"pagenum">[<a id="pb143" href="#pb143" name="pb143">143</a>]</span>van
den huize. Dat iedereen&mdash;op den knecht na&mdash;tegenover Wouter
volop: &ldquo;m&rsquo;nheer&rdquo; was, spreekt vanzelf. Of &rsquo;t
waar is dat men geen twee heeren dienen kan, laat ik daar. Doch zeker
is &rsquo;t, dat Wouter er vyf tegelyk te bedienen kreeg, en vooral te
eerbiedigen.</p>
<p>Wilkens becyferde de kolommetjes van z&rsquo;n
&ldquo;kleine-kas-&ldquo;boekjen, en zeide:</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Is ienderdaed verbaezend!</p>
<p>En we nemen by dezen voor goed afscheid van zyn geblaet.<a class=
"noteref" id="xd19e6292src" href="#xd19e6292" name=
"xd19e6292src">2</a></p>
<p>&mdash;Maar, m&rsquo;nheer, zouden we nu &rsquo;t jonge-mensch maar
niet aan &rsquo;t werk zetten? Misschien komt m&rsquo;nheer Pompile
eerst na de koffi.</p>
<p>&mdash;Wel ja. Ga je gang!</p>
<p>Wilkens wenkte Wouter tot zich, en na &rsquo;n paar gemaakte
kuchjes:</p>
<p>&mdash;Ik zou je maar raden hier maar plaats te nemen. Leg je hoed
maar weg ...</p>
<p>Al deze <i>maren</i> hadden &rsquo;n beteekenis. De meegedeelde
bevelen kregen daardoor den rang van zware verlossingen na moeielyke
dracht. Het wegleggen van den hoed beviel Wouter uitstekend, want het
langdurig vastklemmen had hem kramp in de vingers bezorgd. Zeker, als
&rsquo;t bekende spreekwoord waarheid zegt, had hy meer dan iemand kans
geloopen &rsquo;t heele land doortereizen, daar hy uren lang met
z&rsquo;n hoofddeksel in de hand had gestaan. Voor &rsquo;t oogenblik
echter bewoog hy zich niet verder dan tot den lessenaar nummer
<i>drie</i>, tusschen Wilkens en &rsquo;t venster.</p>
<p>&mdash;Ga maar zitten. En zeg me nu eens of je rekenen kunt? Wat men
noemt: goed rekenen?</p>
<p>&mdash;Ja, m&rsquo;nheer, riep Wouter met ridderlyken moed, als
&rsquo;n krygsman die de trom hoort. O ja, m&rsquo;nheer!</p>
<p>Wat hy zich schrap zette tegen ... Strabbe!</p>
<p>&mdash;Wel, wel! Tel dan al die postjes eens op: guldens, stuivers
en penningen. Zestien penningen maken &rsquo;n stuiver, zieje, en
twintig stuivers &rsquo;n gulden. Dit weetje zeker wel?</p>
<p>&mdash;O ja, m&rsquo;nheer.</p>
<p>&mdash;Zoo? Weetje d&agrave;t! Ei!</p>
<p>En Wouter, de rekenheld, spande zich z&oacute;&oacute; in om
z&rsquo;n naastbyliggenden plicht te doen, en om de teleurstelling over
het derogeerende van &rsquo;n: &ldquo;optellingsom&rdquo; te
overwinnen, dat-i glad verkeerd telde. Geen enkele kolom sloot met de
facitten van m&rsquo;nheer Wilkens. Hy werd zeer verdrietig, en
betrapte zich op heimwee naar ... de twee gevestigde zaken op den
<i>Zeedyk</i>!</p>
<p>Een heer stapte de binnenplaats over. &rsquo;t Was m&rsquo;nheer
Pompile, oudste zoon van den huize, prokuratiehouder en medechef van de
firma Ouwetyd &amp; Kopperlith. <span class="pagenum">[<a id="pb144"
href="#pb144" name="pb144">144</a>]</span></p>
<div class="footnotes">
<hr class="fnsep">
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e6114" href="#xd19e6114src" name="xd19e6114">1</a></span> In 1191a
betoogt M. dat <i>orde</i> en <i>arbeid</i> geneesmiddelen zyn voor
krankzinnigheid.</p>
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e6292" href="#xd19e6292src" name="xd19e6292">2</a></span> Dit
hoofdstuk wordt onderbroken door een beschouwing over de
&ldquo;diepzinnige kwestie, of &rsquo;n auteur uitspraak en
dialekt&rdquo; zyner personen moet weergeven, naar aanleiding van
&rsquo;t op een congres te Antwerpen verhandelde, eindigend in een
lofrede op Busken Huet. (I. 1194&ndash;1199.)</p>
</div>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p>De auteur vermaakt zich met meikevers. Wouters rekenkunstige
bekwaamheid gewogen en te ligt bevonden. Z&rsquo;n opleiding in
&rsquo;t vak van Merkurius ... den bode der goden. Speldeprikken in
&rsquo;n windblaas.</p>
</div>
<p>Indien de oude heer Kopperlith, die nog altyd op &rsquo;n
boven-voorkamer bezig is met z&rsquo;n ontbyt en de courant van den
dag, doch dien we straks zullen zien verschynen ...</p>
<p>... indien de jongeheer Pompile, die driftig, beredderend, jagend en
als gejaagd, het kantoor binnenstuift, en &rsquo;n stuk of drie
&ldquo;dag&rsquo;&ldquo;s uitstoot, alsof &rsquo;t beschuitkruimels
waren die hem in de keel prikkelden ...</p>
<p>... indien de jongeheer Eug&egrave;ne die daar nog altyd over
z&rsquo;n romannetje gebukt zit, en in knotwilgstyl z&rsquo;n:
&ldquo;<i>bsjoer Pompile!</i>&rdquo; laat glippen ...</p>
<p>... indien &agrave;l de Kopperlith&rsquo;s, als daar zyn: de
jongeheer Rodomont, en de jongeheer Flodoard, en de jongeheer Leon
...</p>
<p>... indien al die jongeheeren ... met den ouden heer er by, en
vooral de dikke leelyke mevrouw uit de zykamer, en de majestueuze
Hersilia, en &ldquo;de&rdquo; juffrouw ...</p>
<p>... indien ...</p>
<p>Sakkerloot, lezer, m&rsquo;n galery wordt te vol! Wat &rsquo;n
arbeid, al die portretten afteteekenen! Toch zal ik &rsquo;t beproeven.
Maar eerst dit: indien ze myn Wouter-geschiedenis onder de oogen kregen
en lazen ...</p>
<p>Maar ze lazen geen hollandsch. Nu dan, indien men hun een fransche
vertaling van m&rsquo;n werk voorlegde ... zy allen zouden my om den
hals vliegen uit dankbaarheid. Eigenlyk is &rsquo;t me dus niet
onaangenaam dat hun litterarische ontwikkeling by &rsquo;t fransch is
blyven staan, en dat de kans op vertaling van m&rsquo;n werken in dat
onwysgeerig idioom, allergeringst is. Bovendien, al die jonge en oude
jongeheeren zyn dood.</p>
<p>Ja, dankbaar zouden ze wezen, tot krankzinnigheid toe! De lezer is
waarschynlyk begaafd met &rsquo;n buitengewone verbeeldingskracht, en
ik wil hem gaarne het dubbele van de gemiddelde burgerlyke
intelligentie toekennen, maar toch betwyfel ik of hy in-staat wezen
zou, zich de aandoening voortestellen van &rsquo;n familie die, vele
jaren na haar universeel overlyden, van &rsquo;n edelmoedigen schryver
drie graden amsterdamsche hoogheid zoo maar klakkeloos prezent krygt.
Want, al kost het m&rsquo;n eigenliefde een zwaar offer, al loop ik
gevaar den roem van stiptheid te verkleinen, waarop ik hoogen prys stel
... de waarheid bovenal: onze Kopperlith&rsquo;s woonden <i>niet</i> op
de Keizersgracht, en patrici&euml;rs waren ze <i>niet</i> ...
ziedaar!</p>
<p>De oorzaak van m&rsquo;n dwaling is niet moeielyk optegeven, maar
&rsquo;n dwaling <i>is</i> het. Toen ik, &rsquo;n hoofdstuk of wat
geleden, met juffrouw Laps langs den Amstel in de buurt van de
Jachthaven pantoffelde, daagde de oudeheer voor m&rsquo;n
schryversoogen op. Nooit zag ik &rsquo;n grysaard met deftiger
voorkomen. Op z&rsquo;n eenigszins te dikken buik na, vertoonde hy
&rsquo;t model van &rsquo;n genueschen <i>Doge</i> ... uit &rsquo;n
roman, namelyk. Van &rsquo;n sterk ge&iuml;dealizeerden Marino Falliero
... op &rsquo;n schildery. <span class="pagenum">[<a id="pb145" href=
"#pb145" name="pb145">145</a>]</span>En ieder groette zoo deemoedig, en
ieder fluisterde zoo piepend: &ldquo;dat is m&rsquo;nheer
Kopperlith!&rdquo; dat ik&mdash;al te oppervlakkige waarnemer op dat
oogenblik&mdash;men bedenke dat m&rsquo;n aandacht werd afgeleid door
&rsquo;t kyken naar prinses Erika, die &rsquo;r lief uitzag&mdash;in
&rsquo;s hemelsnaam, ik vergiste my, en dacht: die man woont zeker op
de Keizersgracht! Waar &agrave;nders? Voor &rsquo;n graaf of baron
vertoonde hy een te fatsoenlyk voorkomen. Een ridder uit de
middeleeuwen was-i niet, want met zoo&rsquo;n zwaarlyvigheid bewoont
men geen burgt op &rsquo;n rotspiek. Bovendien, z&rsquo;n harnas was
van zwart laken, heel fyn en glanzig wel, maar ... laken toch. Een
keizer, koning of prins kon hy ook niet wezen, want in-plaats van hem
iets toeteschreeuwen, ging ieder verlegen voor hem uit den weg, en
maakte plaats voor den buik dien-i als &rsquo;n marskraampje voor zich
uitdroeg. Wat &agrave;nders toch kon ik uit dit alles opmaken, dan
dat-i op de Keizersgracht woonde? Tot overmaat van verontschuldiging,
beroep ik my op &rsquo;t publiek in de kroeg van Vrouw Gooremest. De
lezer was er zelf by, en kan dus getuigen hoe al die bevoegde personen
in myn dwaling deelden. Klaas Verlaan en z&rsquo;n kornuiten waren
&ograve;f Amsterdammers van ouder tot ouder, &ograve;f althans
Noord-hollanders, en wanneer zulke autoriteiten zich vergissen, mag men
het den armen schryver die deze eer niet heeft, niet zoo heel erg
ten-kwade duiden dat hy in z&rsquo;n rangbepaling &rsquo;n paar straten
of grachten uit den koers dwaalt.</p>
<p>Hoe dit zy, &rsquo;n vergissing w&agrave;s het. En heel bedroefd ben
ik er niet over, omdat ze my zoo-even de gelegenheid verschafte zekeren
oudheidskenner die m&rsquo;n integriteit kwam aantasten, en meende my
omv&egrave;r te gooien met &rsquo;n adresboek van &rsquo;t jaar
zooveel, de verheven uitdrukking naar &rsquo;t hoofd te werpen:</p>
<p>&ldquo;Indien de Kopperlith&rsquo;s niet woonden op de
Keizersgracht, m&rsquo;n-heer ... dan, m&rsquo;nheer, dan ... welnu,
m&rsquo;nheer, dan hadden ze verdiend te wonen op de Keizersgracht,
m&rsquo;nheer!&rdquo;</p>
<p>En daarby blyft het ... verhuizen laat ik ze niet! Ik heb alzoo in
&rsquo;t vervolg van m&rsquo;n verhaal de ongewone verdienste, twee
waarheden tegelyk te verkondigen. Ze woonden er, en ze woonden er niet.
Het kantoor &ldquo;ging in&rdquo; in de Vellestraat, of in &rsquo;n
andere straat, of ... in &rsquo;t geheel geen straat, en dus
&ldquo;op&rdquo; &rsquo;n gracht. En dat de heele familie &rsquo;n
pronkstuk was van opgeblazen nietigheid, is ook waar.</p>
<p>&ldquo;Dat komt er niemendal op aan, hoor ik zingen door &rsquo;n
peloton afgestorven zielen, als je maar terdeeg volhoudt dat wy op de
Keizersgracht woonden!&rdquo;</p>
<p>Het is deze koorzang die my den moed geeft, m&rsquo;n topografische
dwaling voltehouden tegen den letterlyken tekst van dat adresboek in.
Komaan, jongeheer Pompile, spreek, laat je hooren en bekyken door ieder
die &rsquo;n abonnement kan betalen aan Wouter&rsquo;s boekenman in de
Hartenstraat! En jy ook, jongeheer Eug&egrave;ne! En Hersilia! En Leon!
En Rodomont! En Flodoard! En de rest! Veroorloof me&mdash;of niet, naar
verkiezing!&mdash;u &rsquo;n draadjen om den poot te strikken, u te
laten vliegen, huppelen en dood-liggen als &rsquo;n meikever. Spreek,
<span class="pagenum">[<a id="pb146" href="#pb146" name=
"pb146">146</a>]</span>Pompile! Ratel en snater, Pompile, als toen je
nog leefde, en al of niet woonde op die fameuze Keizersgracht!</p>
<p>&mdash;Dag, Dieper! Dag, Wilkens! Dag Eug&egrave;ne! Papa nog niet
beneden? Hier zyn de brieven ... een voor huishouden&mdash;van Leon,
Eug&egrave;ne!&mdash;waar is Gerrit? Zoo, is dat de jonge Pieterse?
Weet-i den weg in de stad! Ik heb veel boodschappen, weetje! Krimp te
Rotterdam vraagt twee wittegrondjes-driekleur&mdash;je weet wel,
Wilkens, die <i>Victoria-fancies</i> van
<i>Crawfurth-Leeds</i>&mdash;maar hy wil dat ouwe krieuweltje met
&rsquo;n oogjen ... is &rsquo;t er nog? Waar is Gerrit? Ik heb veel
boodschappen. Hoe is &rsquo;t met mama, Eug&egrave;ne? Zou &rsquo;t
lukken vandaag ... ik meen de verhuizing? &rsquo;t Saizoen gaat voorby,
en ik wou zoo graag de Hocker&rsquo;s en de Pleier&rsquo;s en de
Krucker&rsquo;S vragen op <i>Groenehuize</i>. Die briefbesteller is
&rsquo;n lap ... de vent wil altyd geld voor &rsquo;n borrel als-i de
brieven op-straat afgeeft, want ... hy mag &rsquo;t niet doen, dat
weetje. Als &rsquo;t gemerkt wordt, krygt-i z&rsquo;n ontslag. Ik heb
&rsquo;m dezen keer &rsquo;n stuiver gegeven: denk er om, Wilkens, maar
... zet &rsquo;m op huishouden, want er is &rsquo;n brief van Leon ook.
Dus ... &rsquo;t kan wel op huishouden: wat zeg jy, Eug&egrave;ne? Zoo,
ei, is d&agrave;t de jonge Pieterse? Heb jy wat voor Gerrit vandaag,
Dieper? <i>Ik</i> heb veel boodschappen. Wilkens, je moet zoo goed
wezen Gerrit hier te roepen, en zeg dat ik veel boodschappen heb, en
... en ... ziehier den brief van Krimp. Die menschen vragen altyd wat
er niet is, want ... dat krieweltjen met dat oogjen is er niet meer.
Weetje wat we doen zullen. Als &rsquo;t krieuweltje &rsquo;r niet meer
is&mdash;met dat oogje, weetje?&mdash;dan zenden wy &rsquo;t moesjen,
of &rsquo;t slangetjen, of dat patroontje met de blokjes ... je weet
wel, &rsquo;t zyn de witte-grondjes-driekleur, <i>Victoria-fancies</i>
van <i>Crawfurth-Leeds</i>. Maar je zult zien dat Krimp weer
chikaneert, want ... dat doet-i altyd. Roep Gerrit ... ik heb zooveel
boodschappen, weetje. Zoo, mannetje ken jy goed den weg in de stad? Nu,
dat&rsquo;s goed, want ... ik heb altyd zooveel boodschappen.
Eug&egrave;ne, als papa komt, zeg dat ik by mama ben, met den brief van
Leon, weetje. Want hy is geadresseerd aan mama. Leon adresseert altyd
z&rsquo;n brieven aan mama ...</p>
<p>Zeker. Altyd aan mama. Ziehier de reden van deze byzonderheid. Op
&rsquo;t adres van een brief aan &rsquo;n gehuwde vrouw, is plaats voor
twee weledelgeborenhedens. De briefbesteller kwam nu van-tyd tot-tyd te
weten dat de op zekere wys ter-wereld gekomen echtgenoot van
m&rsquo;nheer Kopperlith, ook reeds als jonkvrouw zich had weten
meester te maken van &rsquo;n geboorte die hemelsbreed afweek van de
gewone. Dat het mensch v&oacute;&oacute;r haar huwelyk <i>Niemendal</i>
heette, doet niet ter-zake. De postklerk te Tjanjor&mdash;daar werden
die epistels uitgebroed&mdash;was niet zeer bedreven in &rsquo;t
hollandsch, en had geen verstand van heraldiek. Hy kreeg te zien dat de
jongeheer Leon z&oacute;&oacute;veel vierkante duimen noodig had om
z&rsquo;n mama te kwalificeeren, en slechts dit was de bedoeling van
den jongeheer Leon. Heel Tjanjor zou er verbaasd van staan, want:
&ldquo;postklerken zyn praterig&rdquo; hoopte de kwast juffrouw
Pieterse na.</p>
<p>Gedurende het rollen van den sneeuwval waarmee Pompile z&rsquo;n
<span class="pagenum">[<a id="pb147" href="#pb147" name=
"pb147">147</a>]</span>tegenwoordigheid had aangekondigd, liep hy
gedurig heen-en-weer, en maakte&mdash;ook in zeer letterlyken
zin&mdash;zooveel wind als maar eenigszins mogelyk was. Een oogenblik
nadat-i met Leon&rsquo;s brief in de hand de kamer verlaten had, keerde
hy terug.</p>
<p>&mdash;A-propos, Eug&egrave;ne, ik hoop toch dat mama zal kunnen
vertrekken vandaag? Ik zit anders <i>en peine,</i> zeer,
z&eacute;&eacute;r <i>en peine</i>, weetje ... erg <i>en peine</i>, met
de Hocker&rsquo;s en de Pleier&rsquo;s en de Krucker&rsquo;s, die ik
allemaal geinviteerd heb op <i>Groenehuize</i>. En ... ik heb de
kruiers gesproken. Weetje wat die Flip zei? Hy vroeg&mdash;grof volk,
zulke kruiers!&mdash;of we mama niet het venster konden uithyschen? Dat
vroeg-i! Lomp, h&egrave;? Maar ... zie je, hy meende-n-in &rsquo;n
leuningstoel, en ... nu, ik hoop maar dat het lukt, want ik
kompromitteer me zoo allerverschrikkelykst voor de Hocker&rsquo;s en de
Pleier&rsquo;s en de Krucker&rsquo;s. Dat is het maar, weetje!</p>
<p>En hierop verliet hy weder &rsquo;t kantoor.</p>
<p>&rsquo;t Spreekt alweer vanzelf, dat onze Wouter allerfatsoenlykst
had staan toeluisteren. Na &rsquo;t vertrek van m&rsquo;nheer Pompile
verdiepte hy zich op-nieuw in z&rsquo;n optellingen. Och, hy wou zoo
heel graag z&rsquo;n naast-byliggend plicht je doen. Was &rsquo;t
<i>zyn</i> schuld dat-i zich zeer onbekwaam voelde, en telkens rekende:
<i>drie en acht is vier-en-twintig</i>, of wat anders?</p>
<p>Wilkens ging naar &rsquo;t magazyn, om de slangetjes uittezoeken, of
de moesjes of de blokjes die &rsquo;t huis Kopperlith den winkelier
Krimp zou trachten in de maag te stoppen, in plaats van &rsquo;t
verlangde krieuweltje met &rsquo;n oogje.</p>
<p><i>&ldquo;Twee en zes is twaalf, en tien is twintig ...</i></p>
<p>&rsquo;t Begon weer te waaien. Pompile stormde het kantoor in:</p>
<p>&mdash;H&egrave;! Beroerd! Akelig! Heel beroerd! Verbeeldje, Dieper
... zeg, Eug&egrave;ne, hoor eens, &rsquo;t wordt &agrave;l te erg!
Weet jelui &rsquo;t al, van Gerrit? Hy is weer styf van de rhumatiek
... hoe vind je d&agrave;t? Hy kan geen boodschappen doen! En ik ... ik
had juist zooveel boodschappen. Op m&rsquo;n woord van eer, ik heb wel
tien boodschappen ... ja, wel twaalf! Heb jy ook boodschappen, Dieper?
Wisseltjes? Accepten? H&egrave;?</p>
<p>&mdash;Vandaag niet, jongeheer. Maar morgen ...</p>
<p>De boekhouder sloeg &rsquo;n kleine agenda op.</p>
<p>... morgen heb ik &rsquo;n wisseltjen in den jodenhoek, &rsquo;n
smerig dingetje.</p>
<p>&mdash;Zoo? Morgen? Nu dat&rsquo;s goed. Weet je wat je doet,
Dieper? Zeg &rsquo;t aan papa, dat je telkens wisseltjes hebt, en dat
Gerrit altyd styf van rhumatiek is, en dat het zoo niet langer
k&agrave;n, weetje? Zeg jy dat aan papa, Dieper, want ... ik heb
zooveel boodschappen, ik heb erg veel boodschappen.</p>
<p>&mdash;Ja, jongeheer Pompile, ik zal &rsquo;t zeker aan
m&rsquo;nheer zeggen. En ... hoe vaart de jongeheer Leon?</p>
<p>Ei, ei, de slimme Dieper! Hy durfde den ouden rhumatieken Gerrit
niet aan. En ook de jongeheer Pompile, inweerwil van z&rsquo;n vele
boodschappen, zou liefst dat meubel uit den weg zien zetten door
<span class="pagenum">[<a id="pb148" href="#pb148" name=
"pb148">148</a>]</span>&rsquo;n andere hand dan de zyne. Gerrit namelyk
had met den ouden heer relatien uit den v&oacute;&oacute;rtyd, &rsquo;n
<i>coprolithische</i> verwantschap die ontzien moest worden. En daarom
sprong de omzichtige Dieper zoo handig en belangstellend over op
&rsquo;t welvaren van den jongeheer Leon.</p>
<p>&mdash;Heel wel, dankje, antwoordde Pompile. Den heelen brief heb ik
nog niet gelezen. Hy vertelt van tygers, en van slangen en van
optochten met zonneschermen en gouden wapens ... o, allerlei! Mama is
er dol bly mee, dat begryp je. Maar ... hy is nog altyd surnumerair. Hy
klaagt dat allerlei gemeen volk hem over &rsquo;t hoofd springt ...</p>
<p>&mdash;Dat is zeer hard voor iemand van ... stand, zei Dieper, met
&rsquo;n treurigheid in z&rsquo;n stem, die wel eenige verhooging van
traktement waard was.</p>
<p>&mdash;Niet waar? Die vervloekte Gerrit met z&rsquo;n rhumathiek! En
ik heb juist zoo erg veel boodschappen! Zeg-eens, jy, Pieterse&mdash;je
heet immers Pieterse?&mdash;je moet eens zoo goed wezen &rsquo;n paar
boodschappen voor me te doen.</p>
<p>Wouter stond marschvaardig, met z&rsquo;n hoed in de hand, en
&rsquo;n verheugd: &ldquo;asjeblieft, m&rsquo;nheer!&rdquo; op de
lippen. Verheugd? Ja, waarlyk! Want de opdracht die hy te-gemoet zag,
was hem &rsquo;n verademing. De jongeheer Pompile nam plaats tegenover
Dieper&mdash;daar namelyk was de lessenaar van den
&ldquo;patroon&rdquo;&mdash;en hy wenkte Wouter tot zich.</p>
<p>&mdash;Je weet dus den weg in de stad? Heel goed! Dan moet je-n-eens
zoo goed wezen ... maar zeg, heb je-n- &rsquo;n zakboekje? Een
portefeuille-n-of zoo-iets?</p>
<p>&mdash;N... e... e... n, m&rsquo;nheer.</p>
<p>&mdash;Zoo? Heb je d&agrave;t niet? &rsquo;n Kantoorbediende moet
&rsquo;n portefeuille hebben, om ... iets in opteschryven, weetje?
Anders vergeet je &rsquo;t. Nu, voor vandaag moet je dan maar de
boodschappen ... onthouden, die ik je-n-opgeef. Je moet zoo goed wezen
te gaan by m&rsquo;nheer Hocker, en daar doe je-n-&rsquo;t kompliment
van my&mdash;van den jongen m&rsquo;nheer Kopperlith, moet je zeggen,
van m&rsquo;nheer Pompile, weetje?&mdash;en je vraagt, of de juffrouwen
Pleier uit Frankfort&mdash;want die logeeren by m&rsquo;nheer Hocker,
weetje?&mdash;of de juffrouwen plezier hebben, vanmiddag met my en
m&rsquo;n vrouw&mdash;zeg jy maar: met de jonge mevrouw
Kopperlith-Huddewitz, dan weten ze-n &rsquo;t wel&mdash;ja, vraag of de
juffrouwen Pleier plezier hebben, met ons en de familie Krucker ...</p>
<p>&mdash;Ben je mal, Pompile? bromde Eug&egrave;ne. De jongen weet
immers niet waar Hocker woont.</p>
<p>&mdash;Ah...ja! Dat&rsquo;s waar! M&rsquo;nheer Hocker woont ...</p>
<p>En Wouter&rsquo;s handelswetenschap werd verrykt met de zeer
nauwkeurige kennis van de plek waar m&rsquo;nheer Hocker woonde. Ook
vernam hy wat voor dien middag de plannen waren met de familie van dien
heer, en met de juffrouwen Pleier uit Frankfort, en hoe ze zich
des-verkiezende zouden kunnen verheugen in &rsquo;t gezelschap van
<span class="pagenum">[<a id="pb149" href="#pb149" name=
"pb149">149</a>]</span>mevrouw Kopperlith-Huddewitz, ook wel genaamd:
de jonge mevrouw.</p>
<p>&mdash;En dan moet je zoo goed wezen in de Kerkstraat by de
Korte-krulledwarsstraat te gaan naar den stal van papa. Je vraagt maar
naar den stal van m&rsquo;nheer Kopperlith op de Keizersgracht, weetje,
want ... papa houdt rytuig, eigen rytuig. En daar zeg je-n-aan
Jakob&mdash;dat is de koetsier&mdash;daar zeg je ...</p>
<p>Volgt: &rsquo;n boodschap aan Jakob, die me glad ontschoten is.</p>
<p>&mdash;En dan moet je zoo goed wezen even naar juffrouw Lins te
gaan, in de Katoenstraat, en je doet het kompliment van de jonge
mevrouw Kopperlith&mdash;je moet zeggen: van mevrouw
Kopperlith-Huddewitz&mdash;en je zegt dat de juffrouw zoo goed moet
wezen om je-n-&rsquo;t tapisseriepatroon te geven ... &rsquo;t is
&rsquo;n liggende jachthond, kan je dit onthouden?</p>
<p>&mdash;J...a, m&rsquo;nheer!</p>
<p>&mdash;Goed! &rsquo;n Liggende jachthond, weetje? Nu, dat patroon
moet ze je geven voor de jonge mevrouw Kopperlith, voor mevrouw
Kopperlith-Huddewitz, begrypje? En je vraagt den prys ... den
allernaasten prys, moet je zeggen. En dan ga je naar myn huis, en je
schelt aan, en je zegt aan de meid dat je van my komt&mdash;van
&ldquo;m&rsquo;nheer&rdquo; weetje&mdash;en je doet het kompliment, en
je zegt ...</p>
<p>&mdash;Maar, Pompile, hoe kan hy weten waar je huis is?</p>
<p>&mdash;Ah, ja! Ik woon op de Leliegracht ... stille zy, weetje, waar
de deftige huizen staan. &rsquo;t Is &rsquo;n huis met opgaande stoep,
en ruiten van spiegelglas. D&aacute;&aacute;r moet je maar altyd na
kyken, want ... m&rsquo;n ruiten zyn van spiegelglas. En je zegt aan de
meid, dat je by juffrouw Lins geweest bent, en dat je van my komt, en
dat je de nieuwe kantoorbediende bent, en hoeveel dat patroon kost. En
... als dan de jonge mevrouw den prys te hoog vindt&mdash;&rsquo;t is
&rsquo;n jachthond op &rsquo;n kussen, weetje?&mdash;dan breng
je-n-&rsquo;t weerom aan juffrouw Lins, en je zegt dat het te duur is.
En dan moet je zoo goed wezen eens te gaan by m&rsquo;n schoenmaker. Hy
woont in de Hallestraat, en daar doe je-n-&rsquo;t kompliment van
my&mdash;van m&rsquo;nheer Kopperlith van de Leliegracht, moet je maar
zeggen&mdash;en zeggen dat-i zoo goed wezen moet, morgen ochtend negen
uur, de maat te komen nemen van &rsquo;n paar pantoffels. En dan ga je
by m&rsquo;nheer Krucker, en je doet het kompliment van my, en je
vraagt hoe de oude mevrouw vaart&mdash;want ze-n-is ziek, weetje, ze
heeft het pootje ... maar dat hoef jy niet te zeggen: je vraagt maar
hoe ze vaart?&mdash;en dan breng je daar &rsquo;t antwoord van de
juffrouwen Pleier uit Frankfort, die by de Hocker&rsquo;s logeeren.
Maar als nu de juffrouwen Pleier de invitatie hebben aangenomen, dan
moet je zoo goed wezen even aanteloopen by m&rsquo;nheer Kruis op de
Engelsche-kaai, en zeggen daar&mdash;maar je moet eerst het kompliment
van my doen&mdash;dat ik van-middag door zware hoofdpyn verhinderd ben
gebruik te maken van de uitnoodiging om met de familie te gaan
room-eten op Lokhorst. Maar als nu de juffrouwen Pleier laten bedanken
voor de invitatie ...</p>
<p>&mdash;God-zegen-me, Pompile, dat alles kan de jongen nooit
onthouden! <span class="pagenum">[<a id="pb150" href="#pb150" name=
"pb150">150</a>]</span></p>
<p>&mdash;Niet waar? Juist wat ik zeg. Waarom heeft zoo&rsquo;n
jongmensch geen zakboekje? Net wat ik zeg! Je moet maken dat
je-&rsquo;n zakboekje krygt, om ... alles opteschryven, weetje? Want
... &rsquo;n kantoorbediende moet altyd &rsquo;n zakboekje hebben: wat
zeg jy, Dieper? Maar ... zoo lang je nu nog geen zakboekje hebt, moet
je maar ... alles onthouden wat ik je gezegd heb. Ga nu maar eerst die
boodschappen doen. Dan kan ik je de anderen later zeggen. Want ... als
ik je te veel tegelyk opgeef, zou je ze maar vergeten&mdash;wat zeg jy,
Eug&egrave;ne?&mdash;omdat je geen zakboekje hebt, weetje?</p>
<p>Oef!</p>
<hr class="tb">
<p>Wouter deed z&rsquo;n boodschappen zoo goed mogelyk, en zeker
allerbeleefdst. Al de meiden die hem de deur openden, vonden hem
&rsquo;n fatsoenlyk jongetje. Dit was al iets. Tot m&rsquo;n innigsten
spyt mag ik niet zeggen dat-i zich zeer gedrukt voelde door de
zonderlinge manier waarop men over z&rsquo;n gaven beschikte. Hyzelf
kende die gaven niet, en voelde zich in &rsquo;t minst niet vernederd.
Bovendien, hy was verheugd de buitenlucht inteademen, en z&rsquo;n
leedjes eens te kunnen uitstrekken, &rsquo;t Kwam hem voor, dat
z&rsquo;n ruggegraat in slaap gevallen was, en dat &rsquo;n beetje
beweging hem goed zou doen. Nog iets: hy voelde zich in funktie, en zou
er niet afkeerig van geweest zyn, &rsquo;n bordjen om z&rsquo;n hals te
hangen, met het opschrift: &ldquo;deze jongeling wandelt langs &rsquo;s
heeren straten, in dienst van de firma Ouwetyd &amp; Kopperlith&rdquo;
en niet zonder eenige minachting zag-i neer op de velen die geen recht
hadden op zoo&rsquo;n bordje.</p>
<p>Toen-i, na allerlei andere bedryven, was aangeland op de
Leliegracht&mdash;de h&eacute;&eacute;le deftige zy!&mdash;en
aangescheld had aan &rsquo;t fameuze huis met spiegelglas, van veertien
voet breed&mdash;het huis, meen ik&mdash;bespeurde hy terstond dat er
door die ruiten heen gerekognosceerd werd, evenals &rsquo;n uur of
zooveel geleden op die andere stoep. Maar de dame die hem begluurde,
had &rsquo;n veel aangenamer uiterlyk dan de &ldquo;oude mevrouw&rdquo;
van de Keizersgracht. Julie Huddewitz, slechts sedert eenige maanden de
echtgenoot van Pompile, was &rsquo;n jong ding dat nog altyd niet diep
genoeg was doorgedrongen in amsterdamsch fatsoen en in de hooge
waardigheid van haar gemaal, om precies te weten wat &rsquo;n jongsten
kantoorbediende niet toekomt. Ze liet Wouter binnenkomen, en vergat
zich zoover in haar ongemanierdheid, dat ze niet alleen geheel
eigenhandig den liggenden jachthond aannam, maar zelfs aan Wouter de
vraag richtte, hoe <i>hy</i> &rsquo;t patroon vond? Een der oorzaken
van haar wangedrag lag hierin, dat haar vader&mdash;&rsquo;n Duitscher
die &ldquo;mooie slagen in koffi&rdquo; gedaan had&mdash;zelf
kantoorbediende geweest, en nog niet lang genoeg in Holland gevestigd
was, om te weten dat men zich met zoo&rsquo;n wezen nergens anders
inlaat dan op &rsquo;t kantoor. In vreemde landen namelyk, beschouwt de
&ldquo;patroon&rdquo; zich eerst dan van andere klei gekneed, wanneer
de &ldquo;bediende&rdquo; door &rsquo;n huwelyk zich voorgoed laat
inlyven in den niet-vleeschetenden stand. Van dat oogenblik af, heeft
hyzelf zich z&rsquo;n ontcasting te wyten. In Nederland echter neemt
<span class="pagenum">[<a id="pb151" href="#pb151" name=
"pb151">151</a>]</span>die uitsluiting lang voor &rsquo;t huwelyk
&rsquo;n aanvang, en eigenlyk reeds voor de geboorte. Voor &rsquo;n
jongeling die daar de eerste levensduisterheid aanschouwen
mocht&mdash;verzenmakers, die &rsquo;t zoo nauw niet nemen met de
waarheid, noemen &rsquo;t licht!&mdash;bestaat kans om generaal te
worden, zeeheld, planeet-ontdekker, wereldberoemd kunstenaar,
vaandrager van den vaderlandschen roem ... byna al wat men maar wil,
maar deelgenoot in de firma Ouwetyd &amp; Kopperlith wordt-i niet! Men
zou, om dat te beleven, z&rsquo;n eigen kleinzoon moeten worden,
want&mdash;dit erken ik&mdash;in &rsquo;t derde geslacht gelukt het
soms &rsquo;n handig aventurier, zich te doen vergeven dat z&rsquo;n
overgrootvader de vreeselyke misdaad begaan had, iets anders te wezen
dan &ldquo;patroon.&rdquo; Dit alles nu wist Julie Huddewitz wel, maar
ze was er nog niet genoeg van doordrongen, en daarom boog zy zich op
den gewichtigen maandag dien ik beschryf, zoo onvoorzichtig neder tot
belangstelling in Wouter&rsquo;s opinie over dien jachthond. Ik weet
niet of zy ooit dochters ter-wereld bracht, maar zoo ja ... deze zouden
zich niet zoo ver vergeten hebben! Het verheven geslacht maakt plaats
voor verhevener geslachten.</p>
<p>Wanneer Wouter behoefte gevoeld had aan bemoediging by &rsquo;t
intreden van z&rsquo;n nieuwe loopbaan, dan ware zy hem waarschynlyk
geleverd door die verregaande neerbuigendheid van mevrouw
Kopperlith-Huddewitz. Een dame in &rsquo;n huis met spiegelglas, op de
Leliegracht&mdash;heele deftige zy&mdash;had h&egrave;m z&rsquo;n
opinie gevraagd! Dit maakte hem dan ook zoo opgetogen, dat-i op
&rsquo;t punt stond een der zotste antwoorden te geven, die er konden
bedacht worden. Maar ze kwam hem voor:</p>
<p>&mdash;Drie gulden, zestien? Vindje &rsquo;t niet wat duur?</p>
<p>&mdash;O, mevrouw ...</p>
<p>En hy hakkelde. Ik geloof dat-i zeggen wou: &ldquo;mag ik &rsquo;n
paar dubbeltjes van dien vreeselyken prys voor myn rekening
nemen?&rdquo; Maar hy bedacht nog by-tyds dat-i van die paar dubbeltjes
juist het allereerste niet bezat, en vergenoegde zich dus met de
betuiging dat-i nog geen verstand had van borduurpatroontjes. &rsquo;t
Spreekt vanzelf dat-i zich ernstig voornam dien tak van wetenschap tot
&rsquo;n onderwerp van byzondere studie te maken. Voorloopig bepaalde
hy zich tot de vraag:</p>
<p>&mdash;Verkiest mevrouw dat ik nog eens ga beproeven by juffrouw
Lins ...</p>
<p>&mdash;Wel zeker, ga jy nog eens vragen by juffrouw Lins of &rsquo;t
niet wat minder kan, by-voorbeeld voor ... drie gulden, twaalf? Of ...
als &rsquo;t mogelyk is, voor drie gulden, tien?</p>
<p>En met deze zielverheffende opdracht sukkelde Wouter door den
modder. Want het had zwaar geregend na al die hitte, en de straten
zagen er amsterdamsch uit. Een regenscherm had-i niet, en hy versleet
driemaal meer aan schoeisel en kleeren, dan door de vier-stuivers die
hy inderdaad in den tapisseriewinkel wist aftedingen, kon worden
gedekt. Z&oacute;&oacute; religieus vervulde hy dien dag z&rsquo;n
naast-byliggenden plicht, of wat de arme jongen daarvoor hield.
<span class="pagenum">[<a id="pb152" href="#pb152" name=
"pb152">152</a>]</span></p>
<p>Juffrouw Lins vroeg, na z&rsquo;n vertrek, aan haar adjudantjes:</p>
<p>&mdash;Wat scheelde dat jongetje toch? &rsquo;t Leek wel of-i me
kussen of ... vermoorden wou om die paar stuivers?</p>
<p>Toen hy, na bericht te hebben gedaan van z&rsquo;n zegevierend
wedervaren, voor den tweeden keer de stoep van &rsquo;t huis met
spiegelglas afstapte, stond er &rsquo;n rytuig voor de deur. Dit won
hem den tocht naar de Korte-krulledwarsstraat uit, want op last van de
&ldquo;jonge mevrouw&rdquo; kwam de meid hem achterna roepen dat dit de
<i>britschka</i> van m&rsquo;nheer Kopperlith was, en die koetsier de
Jakob aan wien hy &rsquo;n boodschap had. Hy stelde zich met
aandoenlyke bescheidenheid voor, als de &ldquo;nieuwe
jongste-bediende&rdquo; van &rsquo;t kantoor, en zei wat-i te zeggen
had. Uit de <i>britschka</i> golfde een vleeschklomp, &rsquo;n reuzin,
Hersilia Kopperlith, de zwaarlyvige huwelyksvreugd van den Elsasser
Heinrich Kalbb, die te Amsterdam konsul van z&rsquo;n land was, en
tevens chef van &rsquo;n handelshuis. Met andere woorden: de man
&ldquo;deed&rdquo; in katoentjes. Maar heel in &rsquo;t deftige,
namelyk in katoentjes van M&uuml;hlhausen. Engelsche lappen van
Manchester zyn minder aanzienlyk. En daarin toch slechts handelde met
groote inspanning van ziel en geestkracht, de zeer verheven firma
Ouwetyd &amp; Kopperlith. Het is den begaafden lezer misschien bekend
dat de grootste mannen hun zwakke zyde hebben, en dat niemand zoo
totaal wordt ondergedompeld in den Styx van kreupele voornaamheid, of
er blyft &rsquo;n kwetsbare hiel waarop laaghartige vyanden hun pylen
schieten. Die vervloekte manchestersche katoentjes! Ze maakten vlek op
&rsquo;t Kopperlithsche fatsoensschild, en eigenlyk op de heele
Keizersgracht.</p>
<p>Het is niet volkomen zeker, of de Ouwetyd&rsquo;s uit de
wereldgeschiedenis verdwynen tegelyk met een der menigvuldige vallen
van Babyion, die telkens zoo aandoenlyk worden geprofeteerd in de
Schrift, en wel met &rsquo;n leedvermaak alsof de &ldquo;Heer&rdquo;
&rsquo;n byzonderen hekel aan die stad had, en of &rsquo;t koelen van
z&rsquo;n wrevel hem buitengewone moeite kostte. Ook de oorsprong van
de Kopperlith&rsquo;s is moeielyk nategaan, en ik wraak elke inlichting
die te dezer zake zou kunnen worden gegeven door &rsquo;n grieksch
lexikon. Van versteende vuiligheid is hier geen spraak, want de
overgrootvader van den ouden heer was loopjongen by &rsquo;n bloemist,
en oefende dus een te welriekend ambacht uit, om aan etymologische
pedanterie vat te geven tot het al te beteekenisvol vertalen van
z&rsquo;n naam. In de dagen van den tulpenhandel, was de zoon van den
aspirant-tuinier &rsquo;n paar graden gestegen, zooal niet in geestelyk
opzicht, dan toch in maatschappelyken rang. E&eacute;n geslacht daarna,
wist de vertegenwoordiger van de familie zich te nestelen op de
Keizersgracht, en wel in &rsquo;tzelfde huis waar we vandaag Wouter
hebben ingeleid. De tegenwoordige &ldquo;oude-heer&rdquo; erfde van
z&rsquo;n vader &rsquo;n handel in Oostindische lynwaden, en trok zich
uit de &ldquo;zaken&rdquo; terug toen de amerikaansche katoen zich
meester maakte van de markt, en engelsche wevers en drukkers van
&rsquo;t fabrikaat. Het naderschuiven van de bron bedierf &rsquo;t
monopolie waarvan onze groot-ouwelu&icirc; byzondere liefhebbers
<span class="pagenum">[<a id="pb153" href="#pb153" name=
"pb153">153</a>]</span>waren, omdat het openstellen van konkurrentie
zekere inspanning noodzakelyk maakt, die niet kan gevorderd worden van
&rsquo;n &ldquo;man met fortuin, zooals m&rsquo;nheer
Kopperlith&rdquo;. Zoo luidde Dieper&rsquo;s plechtig advies. Het
geschiedde in die dagen, dat de jongeheer Pompile werd aangesteld tot
procuratiehouder en chef, doch altyd slechts voorzoover dien
lappenhandel aanging, want het eigenlyk vermogen van den
&ldquo;ouden-heer&rdquo; met het daaraan verknocht diepzinnig geknutsel
&ldquo;in&rdquo; effekten, bleef onder diens byzondere hoede en
behandeling, waarin-i met verbazende zaakkennis door den ouden Dieper
werd bygestaan. Deze had hieraan op &rsquo;t kantoor zekere wichtigheid
te danken, die hy geenszins versmaadde, en z&rsquo;n aanzien stond tot
dat van Wilkens nagenoeg in rede, als &rsquo;n vod van papier tot
&rsquo;n vod van katoen. Men weet nu eenmaal dat in onze eeuw, papier
v&oacute;&oacute;rgaat.</p>
<p>De &ldquo;handel&rdquo; in katoentjes&mdash;waarachtig, ze deden in
<i>diemet</i>, <i>shirting</i> en <i>sheeting</i> ook!&mdash;heette te
strekken tot &rsquo;n bezigheid voor de jongelu&icirc;, want:
&ldquo;om-den-broode hoefden zy &rsquo;t niet te doen! Waarlyk niet!
Volstrekt niet! Papa was zeer ryk, o zoo ryk!&rdquo;</p>
<p>Aannemende dat het gesjacher met gedrukte katoentjes&mdash;en met de
zoo diep-wetenschappelyke diemetten, waarin Wilkens &rsquo;n
specialiteit was&mdash;moest strekken tot voedsel voor de ziel der
jongeheeren Pompile en Eug&egrave;ne, en vertrouwende dat deze beide
zielen geen geeuwhonger leden, kan men konkludeeren dat de twee
onsterfelyke deelen der ikheid van die jongeheeren zeer goedkoop in
&rsquo;t leven waren te houden. De ziel van &rsquo;n muis zou by
zoo&rsquo;n dieet bezweken zyn. Er is handel en ... handel, dit wil ik
wel gelooven. Maar de &ldquo;mannen van zaken&rdquo; worden beleefd
verzocht, niet zeer boos te worden, als ik hier <i>coram populo</i>
verklaar, dat hun &ldquo;zaken&rdquo; gewoonlyk niet boven de bevatting
gaan van &rsquo;n heel klein jongetje. Godbewaarme dat ik
Wouter&rsquo;s bekwaamheden overdryven zou, maar ik kan den lezer
verzekeren dat er op &rsquo;t kantoor van de heeren Ouwetyd &amp;
Kopperlith niets voorviel, dat niet allergevoegelykst had kunnen worden
toevertrouwd aan zyn ontwikkeling en kennis, het schryven van &rsquo;n
kort briefjen in gebroken engelsch, misschien uitgezonderd. Ook eenige
routine in de boekhouding zou hem ontbroken hebben, maar overigens?
Och, zoo&rsquo;n &ldquo;handel&rdquo; is zoo eenvoudig. Men koopt iets
voor ... zooveel, en verkoopt het voor &rsquo;n beetje meer, liefst
voor den hoogsten prys die er te bedingen is, getemperd door de zorg om
vandaag niemand afteschrikken door &rsquo;n inhaligheid, die hem al te
duidelyk zou waarschuwen tegen &rsquo;t vilproces waaraan men hoopt hem
morgen te onderwerpen. En zoo van den eenen dag op den ander.
Diepzinniger is de zaak niet. Maar w&agrave;t moet men inslaan? Hiertoe
wordt <i>kennis</i> vereischt, zal menigeen denken, en wie luisteren
zou naar Wilkens, kon allicht op &rsquo;t idee komen dat er eens
&rsquo;n huis te-gronde was gegaan door &rsquo;t bestellen van &rsquo;n
&ldquo;haarstreep-diemet&rdquo; te veel, en &rsquo;n stuk of wat
&ldquo;dubbel-gebroken-streep&rdquo; te weinig. Ook Pompile wist lange
verhandelingen te houden over kennis van &ldquo;zaken&rdquo; naar
aanleiding van &rsquo;n witte-gronds-driekleur-krieuweltje. Die heeren
zouden ons wel willen wysmaken dat hun &ldquo;vak&rdquo;
bovenmenschelyke <span class="pagenum">[<a id="pb154" href="#pb154"
name="pb154">154</a>]</span>inspanning en studie vordert, en dat de
arme wiens ziel haar bezigheid zocht buiten hun magazyn en kantoor,
&rsquo;n zeer slecht figuur maken zou in de &ldquo;zaken.&rdquo;
Zoodanige overschatting ontmoet men overal. Welnu, lezer, &rsquo;t is
kwakzalvery! Verstand van koffie, verstand van kurken, verstand van
lappen en vodden ... eilieve, ga eens na, wie <i>in &rsquo;t laatste
ressort</i> al die verbazende verstanden keuren en vonnissen moet. De
verbruiker immers? Al de vakwysheid van den jongeheer Pompile en van
m&rsquo;nheer Wilkens, moest tenlaatste, om beslissend te worden goed-
of afgekeurd, te-berde komen by &rsquo;n dienstmaagd die &rsquo;n bont
jak kocht, by &rsquo;n boeremeid die haar vryer &rsquo;n gekleurden
halsdoek wou ten-geschenke geven. Zeker soort van opgeblazenheid zal
w&egrave;l doen, &rsquo;n beetje te slinken na deze opmerking. Nogeens:
er is handel en handel, maar de meeste beoefenaars van dergelyke
speciaal-vakken staan waarschynlyk byzonder laag in ontwikkeling, en
z&eacute;ker is &rsquo;t dat zy tot de uitoefening van hun
&ldquo;vak&rdquo; aan die ontwikkeling geen behoefte hebben. Wat is dat
voor &rsquo;n levensdoel, zich te bekwamen in de behandeling van de
vraag: of dienstmeiden zich dit jaar zullen opmooien met &rsquo;n
ruitjen of met &rsquo;n streepje? Met &rsquo;n witte-grond-driekleur of
&rsquo;n bruin palmpje? Of men de &ldquo;dames&rdquo; zal kunnen
wys-maken dat de ... echte ware onvervalschte zuivere parysche
distinktie van &rsquo;t saizoen&mdash;<i>haute nouveaut&eacute;</i>,
heusch!&mdash;zich openbaren zal in spinazie-groen, in rooie-koolpaars,
in kaas-schimmelzilver, of in &rsquo;n ander wankleurtje, liefst zoo
onnoemelyk mogelyk? Ik blyf vragen, by welke wysgeerige school de
studenten in zulke wetenschappen zich moeten aanmelden tot het erlangen
van den meestergraad?</p>
<p>Toch neem ik &rsquo;t niemand kwalyk dat-i &rsquo;n onbeduidend
wezen is. Ook dezulken moeten er zyn, om de gaping te vullen die
&rsquo;r anders bestaan zou tusschen den Mensch en z&rsquo;n pantoffel.
Maar ... die pantoffel mag zich niet uitgeven voor &rsquo;n rylaars. Ik
ken iemand die&mdash;hoed en hooge hakken meegerekend&mdash;maar zestig
pond weegt. Ben ik daar boos om? Volstrekt niet. Maar zeker zou ik
wrevelig z&rsquo;n pretentie afwyzen, wanneer-i zich aan my wou
opdringen als &rsquo;n reus. En w&egrave;l word ik boos by &rsquo;t
ontwaren van lieden die, niets zynde, niets kunnende, en nooit iets
degelyks hebbende uitgericht, &rsquo;n plaats in de Maatschappy
innemen, welke hun meerderen toekomt. Ze zyn dieven. Afkeer van
z&ugrave;lk geboefte, gaf my aanleiding, in dit en &rsquo;n paar der
volgende hoofdstukken het bekende draadjen om den poot der
Kopperlith&rsquo;s te slaan. Wie nu niet in gedrukte katoentjes
&ldquo;doet&rdquo; maar &ldquo;in tabak is&rdquo; of &ldquo;in&rdquo;
gort, krenten, <i>mixed pickle</i> of schoensmeer&mdash;wie schoensmeer
<i>maakt</i> staat hooger!&mdash;wie niet precies &ldquo;in&rdquo; die
katoentjes rondkruipt, behoeft nu niet te denken dat het verboden is
m&rsquo;n opmerkingen toetepassen op zichzelf. Lieve hemel, wat zou
m&rsquo;n uitgever verdrietig zyn, wanneer m&rsquo;n Wouter-epos alleen
waarde had voor handelaars in manchestersche lynwaden:
<i>wittegrond-driekleur-victoria-fancies</i> van
<i>Crawfurth-Leeds,</i> met &rsquo;n <i>krabbeltjen</i> of &rsquo;n
<i>loovertjen</i> of &rsquo;n <i>moesjen</i>, of met <i>blokjes</i> of
&rsquo;n <i>slangetjen</i> of &rsquo;n <i>krieuweltje</i> met &rsquo;n
<i>oogjen</i> ... altyd &rsquo;n volslagen niemendalletje! <span class=
"pagenum">[<a id="pb155" href="#pb155" name="pb155">155</a>]</span></p>
<p>En in die niemendalletjes zou Wouter studeeren, al den tyd dien-i
overhield van de boodschappen voor den jongeheer Pompile. Daaraan zou
z&rsquo;n <i>ziel</i> worden besteed.</p>
<p>Is &rsquo;t niet, om de dagen te betreuren van Pennewip&rsquo;s
afsnydende teekens in de lucht? De dagen van den Weledelen heer Motto,
met z&rsquo;n gehuurden snuifpot, en wat er verder op dien
<i>Zeedyk</i> &rsquo;t &ldquo;voornaamste&rdquo; mag geweest zyn? Ja,
ja, en zelfs&mdash;ik word daar byna onzedelyk&mdash;byna zou ik me
vergrypen aan de verzuchting, m&rsquo;n heldje terug te wenschen op de
boven-voor-achter-beneden-insteekkamer van juffrouw Laps! De
verontreiniging die hem d&aacute;&aacute;r dreigde, zou ter-nauwernood
weerstand hebben geboden aan de pomp van Vrouw Claus, terwyl
<i>hier</i> ...</p>
<p>M&rsquo;n bedoeling is nagenoeg, dat &rsquo;n gezonde beenbreuk my
minder gevaarlyk voorkomt dan &rsquo;t stikken in vermuffing. Gelooft
ge niet met my lezer, dat er veel menschenzielen te-gronde gaan in
&rsquo;n atmosfeer als die der Kopperlith&rsquo;s? Maak liever &rsquo;n
ambachtsman van uw jongen, of &rsquo;n matroos!</p>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p>Over al de rytuigen van &ldquo;papa&rdquo; en de hoogheid van
&rsquo;n elsasser konsul &ldquo;die m&rsquo;n zwager is.&rdquo;
Engelsche <i lang="en">nottings</i> en onderscheiden windsoorten,
uitloopende in &rsquo;n lange verhandeling over &rsquo;t
parelduiken.</p>
</div>
<p>Toen Wouter, na &rsquo;n paar uur dravens, het kantoor weder
betrad&mdash;<i>Vellestaat</i>, stokvischbeukery, olievaten, gang naast
het achterhuis, binnenplaats en gangdeur ... hy vond in behoorlyke
volgorde al de stadien der <i>via dolorosa</i> terug, die Gerrit hem
dien ochtend gewezen had, en was er zeer grootsch op!&mdash;toen hy
bezweet terugkwam, vond-i alleen Dieper en Wilkens op &rsquo;t kantoor.
De laatste was half weggedoken in &rsquo;n kast, die naast den ingang
tot de alkoof in &rsquo;n donkeren hoek stond en met lappen gevuld was.
Waarschynlyk zocht-i daar naar &rsquo;t staal van zeker krieuweltje. Hy
had Wouter niet hooren binnentreden, zoodat deze vergast werd op
&rsquo;t onsmakelyk staartje van &rsquo;n diskoers, of wellicht van des
heeren Wilkens alleenspraak:</p>
<p>&mdash;Je zult zien: <i>ik</i> zal den schoolmeester moeten spelen!
Op <i>my</i> zal alles neerkomen! Ze zullen <i>my</i> tot plakmonarch
willen maken, <i>my</i>! Dat&rsquo;s m&rsquo;n vak niet ... dat&rsquo;s
m&rsquo;n karakter niet! In &rsquo;t geheel niet!</p>
<p>Toen de man die zoo bang was dat men &rsquo;n schoolmeester van hem
maken wilde, Wouter ontwaarde, brak hy op-eens de roerende
<i>complainte</i> over &rsquo;t gevreesd verkrachten van z&rsquo;n
roeping af.</p>
<p>&mdash;Daar staat &rsquo;n tas koffie voor je, zeide hy met &rsquo;n
majesteit in toon en vingerwyzing, alsof de oude lappen waarmede hy
zich bezighield, &rsquo;n kollektie kronen en scepters geweest was.
Maar hy had de zuivere waarheid gesproken. Inderdaad, daar ergens op
&rsquo;n tafeltje was koffi. En de heer Wilkens had wel mogen zeggen:
&rsquo;n bak. Maar &ldquo;tas&rdquo; kwam hem indrukwekkender of
aanzienlyker voor, en Wouter, die weinig grondstof noodig had om zich
te verheugen, was zeer in z&rsquo;n schik met het nieuwe woord dat-i
daar zoo onverwacht en <span class="pagenum">[<a id="pb156" href=
"#pb156" name="pb156">156</a>]</span><i>gratis</i> mocht leeren kennen.
By h&egrave;m aan-huis namelyk, noemde men zoo&rsquo;n ding &rsquo;n
spoelkom.</p>
<p>&mdash;E...&egrave;...&egrave;...n, ik zou je raden dat je-n-in
&rsquo;t vervolg &rsquo;n kadetje meebracht, of zoo-iets.</p>
<p>Alweer wat nieuws voor &rsquo;t jong Amsterdammertje! Hy begreep
niet recht wat Wilkens bedoelde, en vreezend, dat men z&rsquo;n onkunde
zou aanzien voor &rsquo;n begin van dienstweigering, antwoordde hy met
zekere fermeteit:</p>
<p>&mdash;O zeker, m&rsquo;nheer! Dat zal ik zeker doen!</p>
<p>Och, hy was zoo gewillig! Als-i maar geweten had, w&agrave;t er dan
eigenlyk moest worden meegebracht in &rsquo;t vervolg? Gelukkig dat-i
uit het vreemde woord niet opmaakte dat de heer Wilkens de poorten van
Gaza op &rsquo;t kantoor wenschte te zien, of den merinossen rok van
juffrouw Pieterse! Ja, al ware die juffrouw Pieterse-zelf &rsquo;t
verlangd voorwerp geweest ... de kleine Simson zou&rsquo;t geleverd
hebben, waarachtig! Want ... men moet altyd z&rsquo;n naastbyliggend
plichtje vervullen, en Wouter&rsquo;s plicht was nu, te doen wat
&rsquo;m geboden werd door ... iedereen. Er bleek evenwel dat Wilkens
niet aan z&rsquo;n moeder gedacht had, want&mdash;wetende dat Wouter
gespeend was&mdash;liet hy op z&rsquo;n onbegrepen vermaning de
sententieuze kommentaar volgen: dat &rsquo;n jongmensch niet zeer lang
zonder voedsel blyven kon. Dit gaf licht. En Wouter&rsquo;s vermoeden
werd tot zekerheid toen-i naast twee geledigde spoelkommen van &rsquo;n
zeer aquatintig-bedropen voorkomen, eenige broodkruimels ontwaarde, in
gezelschap van &rsquo;n verlept stuk krant met botervlekken. Ook Dieper
en Wilkens alzoo, schenen zich &rsquo;n oogenblik geleden gedragen te
hebben als jongelu&icirc; die niet lang zonder eten kunnen, en ze
hadden de welwillende voorzorg gebruikt hun
<i>ki&ouml;kkenm&ouml;dding</i> achtertelaten, om &rsquo;n jonger
kantoorgeslacht te dienen tot baak. Dat vette stuk krant, welsprekender
dan v&oacute;&oacute;r de botering, fluisterde Wouter de gissing in dat
de benaming van &rsquo;t voorwerp dat hy in &rsquo;t vervolg moest
meebrengen&mdash;hoe drommel heette het ook?&mdash;weleens de zeer
aristokratische ambtstitel wezen kon, waarmee men &ldquo;in de
zaken&rdquo; &rsquo;n boteram aanspreekt. In &rsquo;n gelyksoortig
vermoeden werd hy versterkt door z&rsquo;n maag en door den geest van
Strabbe. Hy begon namelyk honger te krygen, en voelde zich voorbeschikt
om eetwaren te verstaan uit &egrave;lken klank die z&rsquo;n oor
bereikte, al ware het &rsquo;n engelenzang geweest, of &rsquo;n preek.
Wat Strabbe aangaat ... onze handelsstudent wist nu eenmaal dat
&rsquo;n spoelkom, in kantoorstyl &ldquo;tas&rdquo; heet ... het
onbekende ding zal dus wel &rsquo;n boteram zyn! Men ziet, het was een
soort van <i>regula de tri</i>, en juist daarin was-i zoo byzonder
sterk geweest op de school van meester Pennewip.</p>
<p>De jongeheeren Pompile en Eug&egrave;ne waren gewoon zoo tegen
twaalven het kantoor &rsquo;n uurtje te verlaten, om te gaan
&ldquo;koffiedrinken en &rsquo;n broodjen eten by mama.&rdquo; Aldus
luidde onveranderlyk de aankondiging van Pompile, waarmede hy aan de
&ldquo;heeren van &rsquo;t kantoor&rdquo; verlof scheen te geven ook
iets te gebruiken ... als ze wat hadden. Want &ldquo;kadetjes&rdquo; of
boterammen werden niet verstrekt door het huis <span class=
"pagenum">[<a id="pb157" href="#pb157" name=
"pb157">157</a>]</span>Ouwetyd &amp; Kopperlith, waarvan de
&ldquo;papa&rdquo; zoo byzonder ryk was. De &ldquo;heeren van &rsquo;t
kantoor&rdquo; mochten, indien ze niet wilden flauwvallen, zulke zaken
meebrengen in hun rokzak, en de fyngevoelige Eug&egrave;ne maakte altyd
dat-i de kamer uit was, voor die in papier gekonserveerde
levensmiddelen genaderd waren aan &rsquo;t oogenblik hunner
ontwikkeling. Hy vond dat ze &rsquo;r zoo heel onoogelyk uitzagen, en
vooral &rsquo;t rantsoen van Wilkens die, wys geworden door treurige
ervaring, gewoon was z&rsquo;n &ldquo;kadetjes&rdquo; warm te houden
tusschen den linker voorpand van z&rsquo;n vest, en z&rsquo;n edel
hart. Eens namelyk hadden &rsquo;n paar neefjes van den huize&mdash;ze
wisten niet, de onzaligen, dat welgeboren jongelui geen gekheid maken
met &rsquo;n kantoorbediende!&mdash;ze hadden den weg gevonden naar de
donkere alkoof waar de ongelukkige z&rsquo;n met viktualie bezwangerde
straatjas bewaarde, en de kadetjes verrykt met &rsquo;n laag
fyngeknipte witte-grondjes-driekleur. De martelaar van z&rsquo;n
&ldquo;vak&rdquo; verslikte zoo goed mogelyk de taaie geestigheid der
&ldquo;neefjes van m&rsquo;nheer&rdquo;&mdash;z&rsquo;n naastbyliggend
plichtje, naar-i meende&mdash;maar droeg voortaan de mishandelde
toeverlaatjes van z&rsquo;n maag by zich, tot de finale exekutie toe.
En eenmaal is &rsquo;t gebeurd dat hy ze ongegeten weer thuis bracht by
de trouwe echtgenoot die ze met zooveel liefde geboterd had, en nu niet
zonder moeite haar eigen werk herkende. De jongeheer Pompile lag dien
dag overhoop met &ldquo;mama&rdquo; en was op &rsquo;t kantoor
gebleven. De &ldquo;heeren&rdquo; hadden den moed niet hun
spaarkruimels voor den dag te halen. En ook de kommen met geile koffi
bleven dien nefasten dag onaangeroerd staan. Met is hier de plaats, een
valsheid van Klaas Kolyn aan &rsquo;t licht te brengen, die als
eerroovend voor &rsquo;n deftig handelshuis, aan de nog levende nazaten
der Kopperlith&rsquo;s menigen traan gekost heeft. Die knoeier beweert
dat &ldquo;de heeren van &rsquo;t kantoor&rdquo; ook hun koffie
van-huis meebrachten: dwaling, valsheid, bedrog, laster! De koffi werd
uit de keuken geleverd, en de &ldquo;booien&rdquo; zelf dronken ze niet
beter. Dit is voor notaris en getuigen bevestigd door dezelfde
autoriteit die dezen ochtend zoo kordaat geweigerd had, Wouter
wederrechtelyk te-woord te staan by de boven-voordeur. Balthasar
Huydecoper heeft dus volkomen gelyk, zich over dien <i>kakolyn</i>
telkens zoo driftig te maken. Valsche gedenkschriften zyn zaad van den
Duivel.</p>
<p>Juist was Wouter van meening &rsquo;n aanval te wagen op den hem
aangewezen spoelkom, toen de jongeheer Pompile met z&rsquo;n gewone
schichtige haast het kantoor binnenstoof. Vol schrik zette de jeugdige
handelsman z&rsquo;n vermeten opzet uit den zin, en den kom neer. Was
&rsquo;t niet opmerkelyk dat-i tegenwoordigheid van geest genoeg had om
&rsquo;t ding niet te laten vallen?</p>
<p>&mdash;Ei zoo? Terug? W&egrave;l? Hoe is &rsquo;t? Wat zei de
schoenmaker? En de juffrouwen Pleier? En heb je m&rsquo;n huis
gevonden? Je moet maar altyd kyken naar spiegelglas, want ... die
glazen in m&rsquo;n zykamer zyn van spiegelglas, weetje? En wat heeft
de jonge mevrouw je laten zeggen? Heeft ze ie geen boodschap aan my
meegegeven? En ... ben je-n-in den stal geweest? Heb je Jakob gezien?
En wat deed-i? <span class="pagenum">[<a id="pb158" href="#pb158" name=
"pb158">158</a>]</span>Aan &rsquo;t poetsen, zeker? Zeker aan &rsquo;t
poetsen, h&egrave;? Want ... papa heeft &rsquo;n <i>britschka</i>, en
&rsquo;n <i>landauwer</i>, en &rsquo;n tentwagen, en &rsquo;n koets, en
dat alles moet gepoetst worden. En zeg me nu maar eerst, wat de
juffrouwen Pleier geantwoord hebben?</p>
<p>De kleine Merkuur bracht relaas van wedervaren uit, zoo goed-i kon.
Het scheen dat z&rsquo;n eerste proefstuk niet slecht was uitgevallen,
want de jongeheer Pompile knikte tevreden, en beloofde hem te zullen
begunstigen met meer boodschappen. By &rsquo;n aanleg als die welke
Wouter ten-toon spreidde, opgekweekt in den groeizamen zonneschyn van
Pompile&rsquo;s tevredenheid, was het te voorzien dat deze jongste
kantoorbediende&mdash;mits in leven blyvende&mdash;eenmaal den rang van
alleroudsten kantoorbediende bereiken zou. Hiertoe was slechts wat tyd
noodig.</p>
<p>&mdash;Ei zoo? Heb je mevrouw Kalbb ook al gezien? W&egrave;l, dat
is goed! Zoo leer je de menschen kennen. Mevrouw Kalbb-Kopperlith,
weetje? Ei zoo, heb je die gezien? Juist, precies, dat was de
<i>britschka</i> van papa, want ... papa houdt rytuig. Had ze d&rsquo;r
huurpaarden voor ... och, dat weet je nog niet. Maar anders ...
&rsquo;t is maar, weetje, dat papa niet graag ziet dat de paarden ...
nu, dit gaat jou niet aan. Je moet alles goed onthouden ... en &rsquo;n
zakboekje koopen, &rsquo;n klein zakboekjen, en daarin alles opschryven
wat ik je zeg, en wat m&rsquo;nheer Wilkens je zegt, niet waar,
Wilkens?</p>
<p>&mdash;Ja, m&rsquo;nheer!</p>
<p>&mdash;Juist. Mevrouw Kalbb is m&rsquo;n zuster, mevrouw
Kalbb-Kopperlith&mdash;z&oacute;&oacute; moet je zeggen!&mdash;en denk
er aan dat m&rsquo;nheer Kalbb z&rsquo;n naam met twee <i>b</i>&rsquo;s
spelt. Onthoud dat, en schryf &rsquo;t op als je-n-&rsquo;n zakboekje
hebt ... met twee <i>b</i>&rsquo;s weetje? Want er zyn ook menschen die
Kalb heeten met &eacute;&eacute;n <i>b</i>, geringe menschen, heel
geringe menschen ... &rsquo;n leerkooper, geloof ik. Wat zeg jy,
Dieper?</p>
<p>Dieper legde langzaam en voorzichtig z&rsquo;n pen neer, trad
&rsquo;n stap achterwaarts&mdash;hy boekhouwerde altyd
overeind&mdash;snoot z&rsquo;n neus, h&egrave;mde z&rsquo;n keel
schoon, en sprak met expresselyk voor deze betuiging gereed gemaakte
organen:</p>
<p>&mdash;Ja, jongeheer, heel geringe menschen!</p>
<p>&mdash;Zieje, ging Pompile voort, m&rsquo;nheer Dieper zegt het ook,
en ... die leerkooper schryft z&rsquo;n naam met &eacute;&eacute;n
<i>b</i>. Maar myn zwager heet Kalbb ... met twee <i>b</i>&rsquo;s, en
hy is konsul van den heelen Elsas, en als de Koning in de stad komt,
moet-i altyd op audi&euml;ntie, en dan zegt de Koning: <i>eh bien,
m&rsquo;sieur le consul, comment vont les affaires</i>? En dan
antwoordt m&rsquo;nheer Kalbb ... ook in &rsquo;t fransch. En dan
heeft-i &rsquo;n rok aan met &rsquo;n geborduurden kraag. En dan knikt
de Koning&mdash;&rsquo;t is eergister nog gebeurd, en alle jaren
weer!&mdash;en m&rsquo;nheer Kalbb ... is m&rsquo;n zwager, de
schoonzoon van papa. En ... heb jyzelf nu mevrouw Kalbb al gezien?
W&egrave;l, wat zei ze?</p>
<p>&mdash;Ze zei niets, m&rsquo;nheer.</p>
<p>&mdash;Zoo, zei ze niets? Dat komt omdat ze niet wist dat je hier
jongste bediende bent, anders zou ze je zeker wel iets ... gezegd
hebben, of ... &rsquo;n boodschap opgedragen, of zoo-iets, want ... ze
is <span class="pagenum">[<a id="pb159" href="#pb159" name=
"pb159">159</a>]</span>m&rsquo;n zuster, weetje! Dat moet je goed
onthouden. En hoe is &rsquo;t afgeloopen met dat borduurpatroon?</p>
<p>Wouter&rsquo;s triumf over de afgedongen vier stuivers, werd
eenigszins gematigd door &rsquo;t gefronsd voorhoofd van Pompile, toen
deze de buitensporigheid van z&rsquo;n lichtzinnige wederhelft te weten
kwam:</p>
<p>&mdash;Binnen geweest? Zelf de jonge-mevrouw gesproken! Ei ... zoo?
Binnen-geweest in de zykamer? Waarom ben je binnen geweest?</p>
<p>&mdash;M&rsquo;nheer, stamelde Wouter, die bemerkte dat-i &rsquo;n
fout begaan had, m&rsquo;nheer, de meid zei dat mevrouw me liet roepen,
en dat ik ... binnenkomen moest.</p>
<p>&mdash;De meid, de meid! Wat geef je-n-om &rsquo;n meid? Zoo&rsquo;n
meid kan wel zeggen ... kyk, dit is nu z&oacute;&oacute;, weetje? Als
ik je wat opdraag, dan moetje-n-altyd ...</p>
<p>Men hoorde een sloffenden tred in de gang. &rsquo;t Spyt me. Want ik
had gaarne eens vernomen hoe Wouter zich in &rsquo;t vervolg zou te
gedragen hebben, wanneer &ldquo;de jonge-mevrouw&rdquo; hem door de
meid liet binnenroepen? Pompile brak op-eens z&rsquo;n onderricht
af:</p>
<p>&mdash;Daar is papa! Ik zal je voorstellen aan papa. Je moet nu zoo
goed wezen heel beleefd te zyn tegen papa. Dag, papa!</p>
<p>De eerwaardige gedaante van den ouden heer Kopperlith schoof
&rsquo;t kantoor in. Met &rsquo;n welbehagelyk lachje nam hy de
nederige begroetingen van Dieper en Wilkens in ontvangst, en ook op
Wouter spatte een drupjen af, van den genadestroom dien hy zich
alleredelmoedigst ontvloeien liet.</p>
<p>&mdash;Zoo, is dat de jonge Pieterse? Wel, mannetje, nu moet je maar
braaf oppassen, dan kan er iets degelyks van je groeien. Je bent ons
gerekommandeerd door m&rsquo;nheer Dieper ...</p>
<p>De boekhouder trad &rsquo;n pas achterwaarts, en maakte een beweging
alsof-i nogmaals verschooning vroeg voor &rsquo;n stoutheid die hy
scheen begaan te hebben. Maar de oude heer glimlachte weder. Goddank,
Dieper zou voorloopig niet geradbraakt worden.</p>
<p>&mdash;Ja, door m&rsquo;nheer Dieper, die myn boekhouder is. En aan
m&ecirc;nheer Dieper ben je gerekommandeerd door zekeren heer ... hoe
heet-i ook weer?</p>
<p>&mdash;Och, m&rsquo;nheer, antwoordde de boekhouder, als ware de
naam dien-i zou uitspreken, eigenlyk te gering voor het oor van den
heer Kopperlith. Och, m&rsquo;nheer, &rsquo;t jonge mensch is my
aanbevolen door ... zekeren Kalb, &rsquo;n leerkooper ... iemand dien
ik wel eens ontmoet heb ... m&rsquo;nheer!</p>
<p>Kalb was z&rsquo;n neef, en z&rsquo;n beste vriend, voor-zoo-ver het
kantoorbedienden en boekhouders geoorloofd is, neven en beste vrienden
te hebben.</p>
<p>&mdash;Juist! Zekere ... Kalb. Nu, dat&rsquo;s hetzelfde. Je zult
hier veel werk vinden, jongetje! Hard werken is de boodschap. Heeft
Wilkens hem reeds een-en-ander gewezen? Is-i al in &rsquo;t magazyn
geweest? Op de zolders? Zeker zet je &rsquo;m aan &rsquo;t kopyboek,
Pompile?</p>
<p>Op al deze vragen had Pompile &rsquo;n dozyn: &ldquo;O ja,
<span class="corr" id="xd19e6782" title=
"Bron: papa&rsquo;&rdquo;s">papa&rsquo;s&rdquo;</span> ten-beste
gegeven. <span class="pagenum">[<a id="pb160" href="#pb160" name=
"pb160">160</a>]</span></p>
<p>&mdash;En schryft-i &rsquo;n mooie hand?</p>
<p>&mdash;O ja, papa!</p>
<p>Wouter begon eerbied te voelen voor Pompile&rsquo;s doorzicht. De
vereerende hoedanigheid die hem werd toegekend, was zeker gebleken uit
z&rsquo;n boodschappen by de <i>Pleiers</i>, of de <i>Kruckers</i>, of
de <i>Hockers</i>, of den schoenmaker. Wat die voorname lieden toch
scherpzinnig zyn!</p>
<p>&mdash;Zoo? Ei! &rsquo;n Mooie hand? Ei, ei! Wel, Pompile, wat zeg
je &rsquo;r van, als we hem den brief van Leon &rsquo;n keer of wat
lieten overschryven voor Flodoard, en voor neef Griekel, en voor de
familie Pruikers?</p>
<p>&mdash;O ja, papa!</p>
<p>&mdash;Niet waar, ze inviteerden Leon altyd zoo trouw op hun
kinderpartytjes. Ze zullen &rsquo;t aardig vinden dat-i zoo&rsquo;n man
geworden is, en al zulke mooie brieven schryven kan. Maar ... op dun
papier, op heel dun papier! &rsquo;t Is om de port naar Rome, weetje
... op h&eacute;&eacute;l dun papier!</p>
<p>&mdash;O ja, papa!</p>
<p>&mdash;Zieje, dan kan &rsquo;t mannetje zich met-een wat oefenen in
briefstyl, vind je niet, Pompile?</p>
<p>&mdash;O ja, papa!</p>
<p>En zoo geschiedde het. Wouter werd belast met het verveelvuldigen
der oostindische wysheid van den jongeheer Leon, ter opvroolyking van
den jongeheer Flodoard die te Rome was en daar heette te schilderen.
Tot amuzement ook van neef Griekel te Leiden. En om de vriendschap te
cimenteeren met de familie Pruikers, &oacute;&oacute;k lieden in
&rsquo;t best van hun fatsoen. Na &rsquo;t eerbiedig aanhooren van veel
leerstelsels over de ware manier om &rsquo;n brief overteschryven, ging
Wouter dapper aan &rsquo;t werk. Hy keek niet op, kopieerde letter voor
letter, woord voor woord, zin voor zin, en ... netjes! Z&rsquo;n werk
leek op &rsquo;n gravure. Hy volbracht dus alweer zoo goed mogelyk
z&rsquo;n naastbyliggend plichtje. Maar wel verwonderde het hem dat de
heer Leon Kopperlith, <i>surnumerair by de Landelyke Inkomsten en
Kultures in de afdeeling Tjanjor, residentie Preanger Regentschappen,
op het eiland Java, in Nederlandsch lndi&euml;</i>&mdash;aldus
onderteekende die verre jongeheer &rsquo;n brief aan z&rsquo;n moeder,
die niets vreemds vond in deze zotterny&mdash;wel bevreemdde het hem
dat die voorname persoonlykheid zooveel taal- en spelfouten maakte. En
... iets anders nog. Hy voelde zich eenigszins beleedigd&mdash;meer dan
door die boodschappen!&mdash;dat men h&egrave;m al die fouten te
kopieeren gaf ... tot oefening in briefstyl.</p>
<p>Er bestond n&ograve;g iets dat hem zeer begon te hinderen. Maar dit
kon Leon niet helpen. Hy had &rsquo;n vreeselyken honger.</p>
<p>Slechts zeer zelden verwaardigde zich de oudeheer des morgens op
&rsquo;t kantoor te komen, d. i. v&oacute;&oacute;r den toenmaligen
beurstyd en &rsquo;t daarop volgend middagmaal. Het scheen dat-i zich
dezen keer wat vroeger dan gewoonlyk naar beneden had laten dryven door
de verveling, een euvel waaraan hy zich twaalf uren in &rsquo;t etmaal
schuldig <span class="pagenum">[<a id="pb161" href="#pb161" name=
"pb161">161</a>]</span>maakte, jaar-in, jaar-uit. Hoe zou &rsquo;t
anders kunnen? De man was leeg. Misschien herinnert zich de lezer
&rsquo;t portret van den baron <i>Van Een-en-ander</i>, dat ik
tentoonstellend aan den wand hing in m&rsquo;n
&ldquo;<i>Specialiteiten</i>.&rdquo; Ook daar schetste ik een nietig
wezen. Welnu, zoo&rsquo;n <i>Een-en-ander</i>-baron is by den hier
bedoelden Kopperlith vergeleken, &rsquo;n ware Humboldt, &rsquo;n
Kroesus naar den geest. Die oude baron beteekende zeer weinig, omdat-i
slechts ... een-en-ander was. Kopperlith <i>senior</i> was n&ograve;ch
&rsquo;t een, n&ograve;ch &rsquo;t ander. Hy was niets.</p>
<p>Z&rsquo;n komst op &rsquo;t kantoor werd altyd, door Pompile vooral,
met weerzin gezien, omdat hy&mdash;voor-zoo-ver er inderdaad iets te
doen viel&mdash;de bedienden van &rsquo;t werk hield door z&rsquo;n
eindeloos gebabbel. Dit was, vooral n&agrave; den middag, zeer
hinderlyk, en Wouter&rsquo;s menschenkennis had dan ook weldra
gelegenheid zich uittebreiden tot het besef hoe zekere lieden byzonder
grappig worden als ze goed gedineerd hebben. Doch ook in den
&ldquo;stillen tyd&rdquo;, in &rsquo;t saizoen dat z&rsquo;n
botanischen naam aan de <i>cucurbitace&euml;n</i> ontleent, zagen de
jongeheeren den oorsprong van hun bestaan liever vertrekken dan komen.
Door overmaat van opgeblazenheid namelyk, meende hy in zekere buien
niet noodig te hebben den toegang tot z&rsquo;n hoogheid zoo
angstvallig te versperren als sommige anderen, en deze noodlottige waan
verleidde hem soms&mdash;vooral n&agrave; tafel!&mdash;tot inbreuk op
&rsquo;t <i>decorum</i> van het kantoor. Dit beviel de jongeheeren
niet, zy die in de bespottelyke gemeenzaamheid van &ldquo;papa&rdquo;
een element van bederf meenden te ontdekken voor &rsquo;t verheven
standpunt dat zy wilden blyven innemen. Wie &rsquo;n zuiver muzikaal
gehoor had, kon altyd in den toon dien de jongeheeren terstond na
&rsquo;t vertrek van &ldquo;papa&rdquo; aansloegen, duidelyk zekere
scherpte waarnemen, waaruit men verstaan kon: &ldquo;denk nu vooral
niet dat je geen bediende bent omdat papa zich zoo met je
gekompromitteerd heeft.&rdquo; Het: &ldquo;je moet eens zoo goed
wezen&rdquo; van Pompile klonk dan waarlyk komisch, juist omdat
z&rsquo;n linksgedragen hoogheid zoo kluchtig afstak by de laagte der
sfeer waarin hyzelf zich bewoog. Zeker bezat hy &eacute;&eacute;n
hoedanigheid van &rsquo;n groot man. D&eacute;ze, dat niets hem te
klein was. Om nu echter wezenlyk-groote mannen niet te-schande te maken
door dezen schyn van verwantschap, behoort men zich te haasten er
bytevoegen dat hem alles te groot was, behalve het allerlaagste. We
vernamen reeds hoe hy den stuiver waarmede hy &rsquo;n briefbesteller
paaide voor &rsquo;t verzaken van z&rsquo;n plicht, niet wilde doen
drukken op de &ldquo;zaken&rdquo; waarin hy &rsquo;n <i>vierde</i>
aandeel had, terwyl-i als aanstaand mede-erfgenaam ter-zyner-tyd
slechts voor &rsquo;n geringer deel zou betrokken zyn in &rsquo;t wel
of wee van &ldquo;huishouden.&rdquo; En veel hooger dan Pompile stonden
de andere leden der familie Kopperlith niet, noch in kennis, noch in
verstand, noch in hart.</p>
<p>Het spreekt vanzelf dat Wouter&mdash;in &rsquo;t oordeelen nog altyd
belemmerd door na&iuml;veteit&mdash;dit alles niet dan zeer langzaam
opmerkte. In-den-beginne nam hy zich z&rsquo;n eigen verwondering
kwalyk. Hoe trager evenwel z&rsquo;n oordeel zich ontwikkelde tot
overtuiging, hoe dieper deze overtuiging geworteld werd. Aanvankelyk
voelde hy <span class="pagenum">[<a id="pb162" href="#pb162" name=
"pb162">162</a>]</span>slechts z&rsquo;n nieuwsgierigheid geprikkeld.
Telkens echter werd er &rsquo;n nieuw hoekjen opgelicht van de gordyn
die de Maatschappy&mdash;of het nietig onderdeel er van dat hy nu te
beschouwen kreeg&mdash;tot-nog-toe voor z&rsquo;n oogen bedekt hield.
Langzamerhand ging deze nieuwsgierigheid in verzadiging over, weldra in
minachting, en daarna in verachting en walg, waaruit ten-slotte de
hoogmoed voortkwam die &rsquo;t doel van ons streven moet zyn. Maar zoo
ver zyn we nog niet. Op dit oogenblik begint hy juist z&rsquo;n derde
afschrift van den fameuzen brief des zeer jongen heers Leon. Daarin
kwam &rsquo;n vertelling over zeker feestmaal voor, waaraan de auteur
beweerde te hebben deelgenomen. Daar was veel gedronken, gegeten en ...
och, Wouter had zoo&rsquo;n honger! Hy kende het dokument nu van
buiten, en schreef werktuigelyk voort, niet zonder te luisteren naar
alles wat er gesproken werd door de &ldquo;heeren van &rsquo;t
kantoor.&rdquo; Maar dat de honger hem vreeselyk plaagde, is de
waarheid. Als ooit &ldquo;de handel&rdquo; hem aan &ldquo;brood&rdquo;
helpen zou, moesten de zaken zeer veranderen.</p>
<p>Wat de luistervink al zoo te weten kwam, zal ik meedeelen in
&rsquo;t volgend hoofdstuk, waarschyntyk niet zonder kommentaar.</p>
<p>De lezer zal wel reeds hebben opgemerkt&mdash;en misschien niet
zonder eenig medelyden met den auteur&mdash;dat er onder al de personen
die ik in dezen kring ten-tooneele voer, geen enkel slecht mensch
voorkomt, althans niet in den zin dien wy gewoonlyk aan dit woord
hechten. Het is zoo. Al die sujetten vallen niet in de termen van welk
artikel ook uit het <i>Wetboek van Strafrecht</i>, noch zelfs van
policie-keur.</p>
<p>De oude Dieper zou geen kind te vondeling leggen, al was &rsquo;t
een voorbarige spruit van z&rsquo;n eigen dochter geweest. Wilkens
maakte reeds sedert ruim &rsquo;n halve eeuw zich niet schuldig aan
belletjes-trekken, en ik kan den lezer verzekeren dat ook de drie
stuivers die er te-kort kwamen in z&rsquo;n &ldquo;kleine kas&rdquo;
niet in zyn zak waren overgegaan. Eug&egrave;ne vermaakte zich wel met
de booswichten in die fransche romannetjes, maar verder ging z&rsquo;n
verkeer met zulk onfatsoenlyk gezelschap niet. In z&rsquo;n gedrag
geleek hy wel volstrekt niet op de deugdhelden in die boeken&mdash;wat
ik verstandig vind&mdash;maar toch, hy vermoordde nooit iemand. Zelfs
verleidde hy geen meisjes welker eer den prys van &rsquo;n halven
dukaton te-boven ging. Dit was &rsquo;n principe van hem. Hy was dus
wat men gewoon is te noemen: van onberispelyk zedelyk gedrag, en
zou&mdash;wat dit betreft, en nu eens geen acht-slaande op den
gerekwireerden &ldquo;lust in werken&rdquo;&mdash;best geschikt zyn
geweest voor de betrekking van winkeljongetje by m&rsquo;nheer Motto.
De oude Gerrit was &rsquo;n pruttelaar, maar overigens bestond
z&rsquo;n grootste fout&mdash;op de rhumatiek na&mdash;in &rsquo;t
koketteeren m&egrave;t die rhumatiek, &rsquo;n begaafdheid die hem
alleraardigst te-pas kwam om nu-en-dan &rsquo;n boodschap voor den
jongeheer Pompile uittewinnen. En ook deze leverde geen bruikbare vlek
in de eentonige schildery van &rsquo;t gewone. Gelukkig dus dat ik geen
romanschryver ben! Hoe immers zou ik &rsquo;t aanleggen, om straks wat
licht te doen uitkomen by zoo weinig bruin? By zoo&rsquo;n totaal gemis
van &rsquo;t krimineel-zwarte? <span class="pagenum">[<a id="pb163"
href="#pb163" name="pb163">163</a>]</span>Wie zou helder blinkende
deugd kunnen schilderen op zoo&rsquo;n vaalgryzen grond?</p>
<p>Neen, neen, dat gaat niet! Al moest dan de heele deugd achterwege
blyven&mdash;ik zweer er niet op dat dit het geval wezen zal!&mdash;dan
toch ... vanhier, vanhier, gy die meent &rsquo;n <i>roman</i> te halen
uit den huize Kopperlith!</p>
<p>Als ik &rsquo;n <span class="corr" id="xd19e6870" title=
"Bron: romanschrver">romanschryver</span> was, zou m&rsquo;n taak
ligter zyn. Dan immers had ik slechts den gek Wilkens te verdoopen in
&rsquo;n bandiet, hem &rsquo;n roovermantel van diemet en
<i>shirting</i> om den schouder te slaan, z&rsquo;n kantoortjen onder
de stoep te veranderen in &rsquo;n spelonk vol doodsbeenderen en
geronnen bloed, z&rsquo;n kadetjes in zakpistolen, z&rsquo;n pedante
praatjes in moord- en wraakschreeuwende tooneelkrankzinnigheid. Niets
gemakkelyker dan dat alles, maar ... &rsquo;t is nu eenmaal bepaald dat
m&rsquo;n taak zoo eenvoudig-akelig niet wezen zal. Want ... &rsquo;n
romanschryver ben ik niet!</p>
<p>Ware ik &rsquo;n romanschryver ... zeker, dan liet ik de draadpoppen
myner chinesche schimmen elkaar den nek omdraaien tot vermaak en
zielestichting van den lezer. Dan ware reeds lang de lyvige Hersilia
op-weg naar <i>Gretnagreen</i>, met den ouden Dieper en de kas ... de
groote. Want in die van Wilkens kwamen nog altyd de drie stuivers
te-kort, die volstrekt noodig zyn om <i lang="fr">sous d&rsquo;autres
climats</i> zalig te wezen met &rsquo;n verboden geliefde. Ware ik
romanschryver ... dan boezemde ik den teederen Pompile yverzucht in
tegen &rsquo;t allerjongst kantoormannetje dat zich, &eacute;&eacute;n
halven dag nog slechts in funktie, reeds verstout had integaan tot
z&rsquo;n vrouws zykamer! Ware ik romanschryver ... dan liet ik den
achtenswaardigen hoofddader van &rsquo;t wanbedryf: Ouwetyd &amp;
Kopperlith, bekneld raken tusschen twee olievaten, woedend
allebe&icirc; over de zoo sarrend te-kyk gedragen persifflage hunner
smeerige welgedaanheid ...</p>
<p>Maar, helaas, &rsquo;n romanschryver ben ik niet! Ik kan van al die
menschen niets anders maken dan wat zy inderdaad waren: niemendal! Is
&rsquo;t niet treurig voor my, gedoemd te zyn tot schilderen met zoo
weinig kleur? Welke lezer zal tevreden wezen, wanneer ik alles wat
&rsquo;n boek lezenswaard maakt&mdash;uitdrukking, styl, schryfmethode,
en ... inhoud nog bovendien op den koop toe&mdash;wanneer ik me
veroorloofde dat alles te borgen van Gerrit Sloos, en my te bepalen tot
&rsquo;n bondig:</p>
<p>&mdash;Je kunt me gelooven, Pieterse, <i>ik</i> ben &rsquo;n oud
man, en jy &rsquo;n jonk borssie, maar ... wat <i>ik</i> je zeg:
&rsquo;t is allemaal wind en &rsquo;n engelsche <i>notting</i>!</p>
<p>Sloos had nog &rsquo;n andere uitdrukking, die hem zeer scheen te
bevallen omdat ze, naar-i meende, de zaak even duidelyk en eenigszins
tooneelachtiger voorstelde. Hy leefde in den eersten bloeityd van
Kotzebue, en laafde gedurende al z&rsquo;n vele boodschappen zyn
kunstzin aan de tooneelbriefjes die de opvoering van <i>Armuth und
Edelsinn</i> aankondigden. De hollandsche vertaler had dit laatste
woord als in ons land minder gangbaar beschouwd, en doopte dus dat
tooneelstuk met den meer hollands-klinkenden titel: <i>Armoede en
Grootheid</i>. <span class="pagenum">[<a id="pb164" href="#pb164" name=
"pb164">164</a>]</span>Onze Gerrit had wel dien naam diep in z&rsquo;n
geheugen geprent, doch&mdash;eenigszins tegen de bedoeling van den
schryver en vertaler&mdash;in den zin van: <i>kalen bluf</i>. Ieder is
de uitlegger van z&rsquo;n eigen woorden, en indien de oude Sloos nog
leefde ...</p>
<p>Komaan, z&rsquo;n engelsche <i>notting</i> is mooier. En z&rsquo;n
wind ook. De oudeheer was &rsquo;n neerbuigend-winderige
<i>notting</i>. Eug&egrave;ne&rsquo;s <i>notting</i>-wind woei
naar-binnen. Pompile was &rsquo;n <i>notting</i> met kinderachtigen
wind. De <i>notting</i> van Wilkens suisde en blaasde ploertig-pedant.
De oude Dieper ... hm, &rsquo;n volslagen <i>notting</i> was deze niet,
maar toch, de wind die daarby zou behoord hebben, was hem niet
geheel-en-al vreemd. Hy bewaarde dien voor huis- en buurtgebruik.
Zoodra hy, van &rsquo;t kantoor komende, de brug bereikte die den
Jordaan waar-i woonde afscheidt van deftiger buurt, liet-i <i>zyn</i>
wind los. Op die brug rekte hy hals en lenden eenige duimen uit. Hy
richtte zich met zekere fierheid omhoog&mdash;op &rsquo;t horloge-n-af,
altyd kwart over vieren&mdash;gaf aan longen, armen en beenen, aan
gezichts- en nekspieren, de zoolang ontbeerde vryheid weder, en kuchte
dat de Jordaan er van daverde. Die kuch was &rsquo;n jerichoosch
trompetgeschal dat schetterend verkondigde: &ldquo;de Kopperlith van
d&eacute;ze buurt ben ik!&rdquo; Jammer dat de ware bezitters van dezen
roemruchtigen naam zich nooit verwaardigden hun voeten in die gemeene
wyk te zetten. Want als eens onze Dieper in zoo&rsquo;n huisbui van
overmoedige handlichting den oudeheer had ontmoet, Of den jongeheer
Pompile, of den jongeheer Eug&egrave;ne ... tot groot nadeel van den
Jordaan, nu ja, maar ... dan had <i>ik</i> &rsquo;n natuurtooneel te
<span class="corr" id="xd19e6938" title=
"Bron: beschyven">beschryven</span> gehad, en in deze hoofdstukken iets
anders te schetsen dan &eacute;&eacute;n doorgaande nietigheid!</p>
<p>Waarheid blyft echter, dat Wouter in z&oacute;&oacute;&rsquo;n kring
&rsquo;n paar van z&rsquo;n &ldquo;<i lang="de">Lehrjahre</i>&rdquo;
moest doorbrengen ...</p>
<p>Fancy had gelyk!</p>
<p>Hy moest leeren dat er in onze kleine wereld heel iets anders dan
ridders, roovers en reuzen te bestryden valt. Dat er heel wat schooners
moet veroverd worden dan betooverde kasteelen, heel wat grooters dan
werelddeelen. Dat de adelyke kampvechter zich moet toerusten met geheel
&agrave;ndere wapenen dan zwaard, lans en <i>Edelsinn</i>, om niet
ondertegaan in den stryd tegen &rsquo;t geboefte. Wouter moest zich
leeren verdedigen tegen &rsquo;t kleine.</p>
<p>Dit nu gelukt byna allen, omdat weinigen daartoe te hoog staan. Maar
te-gelyker-tyd was hem opgedragen het groote in &rsquo;t oog te houden
... rein te blyven by aanraking met vuil ... buigend en bukkend niet te
breken ... steeds gereed te staan tot krachtig opspringen als &rsquo;n
gebogen ve&ecirc;r ... te-midden van zooveel smetstof gezond te blyven
... in &eacute;&eacute;n woord: steeds <i>zichzelf te zyn</i>. Dit
gelukt weinigen!</p>
<hr class="tb">
<p>Thema van dezen bundel, en in zekeren zin van de geheele
Wouter-geschiedenis:</p>
<p>Een parelduiker vreest den modder niet. <span class=
"pagenum">[<a id="pb165" href="#pb165" name="pb165">165</a>]</span></p>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p>Schetsen uit onwelriekende streken van zekere wereld beneden de
oppervlakte der zee, waarby men, o. a. &ldquo;<i>een man als</i> U,
<i>m&rsquo;nheer!</i>&rdquo; te aanschouwen krygt. Ook de jongeheer
<i>Pompile</i> blyft voortgaan zich te vertoonen in al z&rsquo;n
geurige beminnelykheid van verstand en hart.</p>
</div>
<p>De lezer herinnert zich den indruk dien pater Jansen&rsquo;s
eenvoudige taal op Wouter gemaakt had. Niet geheel-en-al ongelyk
d&aacute;&aacute;raan nu was z&rsquo;n bevreemding over den aard der
gesprekken op het kantoor. Doch ... er bestond verschil. Wel sprak ook
pater Jansen geheel anders dan hy zich had voorgesteld, maar er blonk
iets zoo liefelyk-goedaardigs in z&rsquo;n onderhoud door, dat Wouter
den moed niet had iets in hem aftekeuren. Al was onze leerling in
menschenkennis en menschkunde nog niet ontwikkeld genoeg om intezien
hoe hoog het <i>waar-menschelyke</i> boven het <i>vals-goddelyke</i>
verheven is, toch zou in dit geval z&rsquo;n smaak al zeer spoedig den
weg hebben gewezen aan z&rsquo;n oordeel. Om nu evenwel zelfs den
braven Jansen niet meer te geven dan hem toekomt, moeten wy wel
onthouden dat Wouter&rsquo;s kennismaking met dien eenvoudigen
geestelyke vergezeld ging van &rsquo;n boteram, terwyl het kantoor van
de heeren Ouwetyd &amp; Kopperlith niet de minste bykomende
omstandigheid aanbood die verlokkend werkte op de beoordeeling van
&rsquo;t verhandelde. Geen onzer is in-staat den oorsprong van
z&rsquo;n indrukken nauwkeurig te bepalen, noch met juistheid het
aandeel te schiften dat velerlei invloeden uitoefenen op ons oordeel.
De kennismaking met het stukje nieuwe wereld waarin Wouter aanving zich
te bewegen, ging vergezeld van zulke onaangename byzaken, dat-i moeite
zou gehad hebben de gesprekken die hy aanhoorde schoon of belangryk te
vinden, al hadden de sprekers Bilderdyk&rsquo;s <i>Floris</i>
gerepeteerd, of &rsquo;n preek opgezegd. In-plaats van de gulle
ontvangst die hem was te-beurt gevallen by Vrouw Claus, voelde hy zich
geplaagd door &rsquo;n onbevredigden eetlust die hand-over-hand toenam.
Bovendien ... komaan, we zullen &rsquo;t woord dat niet gaarne uit
m&rsquo;n pen vloeit, in den mond leggen van de sprekende
personen-zelf, die niet te goed zyn voor &rsquo;t platste:</p>
<p>&mdash;Zeg eens, Dieper, vindje niet dat het hier erg stinkt? vroeg
de oudeheer met roerende vertrouwelykheid.</p>
<p>De plichttrouwe boekhouder toonde zich deze neerbuiging tenvolle
waard. Hy volbracht de by zulke gelegenheden voorgeschreven hand- en
voetgrepen: pen in de gleuf van &rsquo;t opgeslagen boek ...
&eacute;&eacute;n stap achteruit ... de handen gewreven, en:</p>
<p>&mdash;Ja, m&rsquo;nheer, &rsquo;t stinkt hier wel ... &rsquo;n
beetje.</p>
<p>Dat &ldquo;beetje&rdquo; was kostelyk. Het moest er volstrekt by, om
&rsquo;t gelyk-geven aan m&rsquo;nheer Kopperlith niet te doen
ontaarden in &rsquo;n vermetele aanranding der eer van m&rsquo;nheer
Kopperlith&rsquo;s kantoor. Zoo zeilt de wyze tusschen twee klippen
door!</p>
<p>&mdash;Ja, ja, papa, bevestigde Pompile, &rsquo;t stinkt hier heel
erg. Dat komt van de grachten, niet waar, Dieper?</p>
<p>&mdash;Zeker, jongeheer, &rsquo;t komt van de grachten ...</p>
<p>En, alsof deze betuiging niet voldoende was om den jongen patroon
<span class="pagenum">[<a id="pb166" href="#pb166" name=
"pb166">166</a>]</span>tevreden te stellen, bezwoer de boekhouder deze
meening met de plechtige woorden:</p>
<p>&mdash;Ik heb de intieme <i>fiktie</i>, m&rsquo;nheer, dat het
alleen van de grachten komt!</p>
<p>&mdash;Ei? vroeg of zei m&rsquo;nheer Kopperlith.</p>
<p>&mdash;Ja, m&rsquo;nheer! En ... &rsquo;t is zoo&rsquo;n ...
modderlucht, vindt u niet?</p>
<p>Dieper had zeer gerust de kwalifikatie &rsquo;n paar graden
onfatsoenlyker kunnen inrichten, zonder te-kort te doen aan de
waarheid. Maar <i>b&eacute;gueule</i> stiptheid in omschryving was
minder z&rsquo;n zaak, dan &rsquo;t reinwasschen van
m&rsquo;nheer&rsquo;s kantoor van &agrave;l te onwelriekenden blaam. Op
gelyke wys had Gerrit dien ochtend het even laag gelegen magazyn in
bescherming genomen door de schuld op de riolen te werpen, al
geschiedde dit dan niet zoozeer uit diplomatie, als wel om den nieuwen
jongste-bediende een blyk van z&rsquo;n scherpzinnigheid te geven.
Misschien ook was &rsquo;t Gerrit alleen om &rsquo;n praatje te doen,
een bodem waarop veel onbekookte meeningen groeien. In-zoo-verre echter
moet ik zoowel Dieper als den knecht volkomen gelyk geven, dat de beide
lokalen die thans in zoo slechten reuk stonden, misschien welriekend
zouden geworden zyn wanneer men ze had overgeplaatst naar &rsquo;n
lusthof op den Hymettus. Maar in zoo&rsquo;n lusthof lagen ze nu
eenmaal niet.</p>
<p>&mdash;Als jelu&icirc; de ramen wat opschooft? stelde de oudeheer
met bescheiden weifeling voor.</p>
<p>&mdash;O n&eacute;, papa! Volstrekt niet, papa! Dat kan niet, papa!
Ik zal u zeggen, papa ... vooreerst, Dieper kan niet tegen tocht, papa!
Niet waar, Dieper?</p>
<p>Dieper betastte z&rsquo;n hoofd:</p>
<p>&mdash;Zinkings, m&rsquo;nheer! Allemaal zinkings!</p>
<p>&mdash;En dan, papa, als we hier versche lucht binnenlaten, dan komt
er dadelyk zoo&rsquo;n fameuze stank in van de binnenplaats, papa!</p>
<p>Meer afdoende reden om &ldquo;versche lucht&rdquo; buiten te
sluiten, zal wel nooit gegeven zyn. De oudeheer berustte dan ook in de
zaak, en Pompile die gelegenheid zag de verpeste atmosfeer te gebruiken
als bondgenoot&mdash;niets was hem ooit te gering!&mdash;en als middel
om z&rsquo;n doel te bereiken met de <i>Pleiers</i> en de
<i>Hockers</i> en de <i>Kruckers</i>, bracht zeer handig het gesprek op
iets anders.</p>
<p>&mdash;De zaak is, papa, dat u behoorde buiten te wezen in Juli.
Niet waar, Dieper?</p>
<p>&mdash;Zeker, jongeheer, zeker! Ja, m&rsquo;nheer, een man als
<i>U</i>, m&rsquo;nheer, behoorde reeds lang buiten te wezen!</p>
<p>Het glimlachje dat de oudeheer Kopperlith by deze gelegenheid liet
opgaan over de boozen en goeden van z&rsquo;n kantoor was goud waard.
Toch niet om de zeldzaamheid, want Dieper kon het tevoorschyn roepen
zoo dikwyls hy verkoos met &rsquo;n allergoedkoopst: &ldquo;een man als
<i>U</i>, m&rsquo;nheer!&rdquo; Maar hy was te bekwaam in z&rsquo;n
specialiteit van perpetueel ondergeschikte, om de kitteling van
z&rsquo;n streelen aftestompen door overvoer. Meer dan tweemalen daags
zeide hy &rsquo;t niet. En gewis ook z&oacute;&oacute; veel keeren kon
m&rsquo;nheer Kopperlith het verdragen <span class="pagenum">[<a id=
"pb167" href="#pb167" name="pb167">167</a>]</span>zonder op &rsquo;t
afgryselyk denkbeeld te komen dat z&rsquo;n boekhouder hem voor den gek
hield. Neen ... Dieper had verder kunnen gaan, waarachtig! Maar de man
was &rsquo;n vriend van &rsquo;t gemiddelde, een vyand van overdryving,
matig, sober en ingetogen, tot in z&rsquo;n flik-vlooiery toe.
Bovendien, er was inderdaad geen element van bespotting in de hulde die
hy vry periodiek neerlegde op &rsquo;t altaar van de Kopperlithsche
hoogheid. Z&rsquo;n opblazen by &rsquo;t betreden van de buurt die
hyzelf bewoonde, had volstrekt niets te maken met de gemoedsstemming
die inderdaad de zyne was zoodra hy den gewyden grond der Keizersgracht
betrad, waar &rsquo;t zoo heel erg ... &rsquo;n beetje stonk. Hy
huichelde evenmin als de bulhond die, wild en onhandelbaar onder
z&rsquo;n gelyken en by vreemden, zich deemoedig kruipend neerstrekt
voor de voeten van z&rsquo;n meester.</p>
<p>Oppervlakkige ziel-ontleders denken gewoonlyk veel te spoedig aan
huichelary, wanneer zy iemand ongelyk zien aan zichzelf. Juist deze
ongelykheid is by zeer velen de strenge konsekwentie van allergewoonste
karakterloosheid.</p>
<p>Ook Dieper hield er &rsquo;n wezen op na, dat tienmaal in de week
&rsquo;n fleemerig: &ldquo;een man als <i>U</i>, m&rsquo;nheer
Dieper!&rdquo; by hem plaatsen kon, en ... op-straffe van ongenade,
plaatsen <i>moest</i>. De majesteit waarmee de oude boekhouder in
<i>zyn</i> huis om z&rsquo;n sloffen riep, of &rsquo;n ketel saliemelk
bestelde&mdash;zoo byzonder goed tegen de
&ldquo;zinkings&rdquo;&mdash;was nauw verwant aan &rsquo;t zelfde
hondenkarakter dat hem zou hebben genoopt de pantoffels van
&ldquo;m&rsquo;nheer&rdquo; te kussen, wanneer dit blyk van
rechtgeaarde boekhouwery mocht gevorderd worden.</p>
<p>&mdash;Een man als <i>U</i>, m&rsquo;nheer, moest al lang buiten
wezen, niet waar, jongeheer?</p>
<p>&mdash;Ja, papa. &rsquo;t Saizoen gaat voorby, papa!</p>
<p>&mdash;Dat is waar, Pompile. Maar ... als mama niet reizen kan ...
wat zullen we &rsquo;r aan doen? Ik hoor van Gerrit dat mama weer heel
erg is, byzonder erg, Pompile!</p>
<p>Dit had hy van &ldquo;Gerrit&rdquo; vernomen. De onnoozele lezer die
nooit te logeeren werd gevraagd aan &rsquo;t hof van Spanje, en dus
niet ingewyd kan zyn in de verheven etikette van zoo&rsquo;n
Kopperlithsche huishouding, is misschien verwonderd dat &rsquo;n man
bericht van den gezondheidstoestand zyner vrouw ontvangt door
bemiddeling van den knecht. Men bedenke dat&mdash;op &rsquo;n kleine
uitzondering na, die straks zal gemeld worden&mdash;slechts zeer
weinige stervelingen toegang hadden tot de <i>suite</i>, waar
&ldquo;mevrouw&rdquo; huisde, sliep, ziek was, at en dronk, enz. Daar
was &rsquo;n &ldquo;juffrouw&rdquo; die haar gezelschap hield, en
&rsquo;n kamenier voor &rsquo;t aan- of uitkleeden, en &rsquo;t
optooien. Want ... opgetooid w&egrave;rd ze. Doch zie, deze beide
mynslavinnen waren niet sterk genoeg om &rsquo;t logge schepsel uit
haar bed op den rolstoel te helpen, waarmee ze naar &rsquo;t
voorvenster van de &ldquo;zykamer&rdquo; moest gekruid worden. Jaren
geleden reeds was er over deze zwarigheid &rsquo;n kantoor- en
familieraad belegd, met den kanonieken uitslag dat de ook toen reeds
niet jeugdige Gerrit zou worden beschouwd als geslachteloos, &rsquo;n
vereerende onderscheiding die hem &rsquo;t recht van toegang
<span class="pagenum">[<a id="pb168" href="#pb168" name=
"pb168">168</a>]</span>tot den harem verschafte. Men bedenke dat het er
donker was, en de sultane sedert lang grootmoeder. Deze regeling
omtrent Gerrit voldeed te-meer aan den eisch, omdat zy samenviel met de
voortdurende noodzakelykheid om hem met boodschappen te belasten.
Gedurende Wouter&rsquo;s wittebroodsweken pynigde hem telkens z&rsquo;n
wanbegrip, wanneer een der meiden of de kamenier Gerrit kwamen zoeken
met de onheldere toelichting: &ldquo;&rsquo;t is, weetje, om mevrouw te
kruien ... ze wil eruit&rdquo; of: &ldquo;ze wil er in.&rdquo; Ook
begreep-i niet volkomen wat er bedoeld werd met den roep:
&ldquo;Gerrit, mevrouw&rsquo;s boeken ruilen!&rdquo; Maar dit alles
helderde zich weldra op. Dat eeuwige boeken ruilen stond in verband met
haar verveling. Ze was geabonneerd in drie leesbibliotheken te-gelyk,
en verslond al wat daarin fransch was. Dat er noch door haar, noch door
wien ook van de andere familieleden ooit &rsquo;n penning besteed werd
om &rsquo;n boek te <i>koopen</i>, spreekt vanzelf. Van &rsquo;n
bibliotheek was geen spoor in den huize Kopperlith! De
&ldquo;heeren&rdquo; meenden dat zoo-iets behoorde by geleerdheid,
&rsquo;n eigenschap waarvoor zy allerfatsoenlykst den neus
optrokken.</p>
<p>Wat overigens die geheimzinnige <i>suite</i>-kamer aangaat, het is
te veronderstellen dat ze weleens bezocht werd door Pompile en
Eug&egrave;ne ook, wanneer deze jongeheeren hun: &ldquo;broodje gingen
eten by mama&rdquo; maar overigens waagde zich daarin
v&oacute;&oacute;r het uur van &rsquo;t middagmaal, geen schepsel. Dan
namelyk, maar ook dan eerst, kon de oudeheer z&rsquo;n huwelyksgeluk
&rsquo;n uurtje te zien krygen. Z&rsquo;n vurige drift om
v&oacute;&oacute;r dat oogenblik iets te vernemen van de wyze waarop zy
den nacht had doorgebracht, kon alleen door Gerrit bevredigd worden, en
deze ontleende alweer aan deze byzonderheid zeker gewicht, dat hy zeer
handig wist op de schaal te leggen in z&rsquo;n eeuwigen gezagstryd
met: &ldquo;die Wullekes!&rdquo; De manier waarop hy &rsquo;t aanlei om
z&rsquo;n welkome voorwendsels tot dienstweigering toetepassen, is niet
moeielyk te raden. Zoodra de wyze kantoorheer iets gelastte dat den
kantoor- en huislooper niet aanstond, moest deze juist
&ldquo;boekenruilen voor mevrouw&rdquo; &rsquo;n <i>ultima ratio</i>
die Wilkens niet dan schoorvoetend aandurfde. En, als: &ldquo;mevrouw
straks misschien zou moeten <i>gekrooie</i> worden&rdquo; verzonk de
autoriteit van den gehaten onder-chef in &rsquo;t peilloos <i>Niet</i>,
juist waar Gerrit ze gaarne zag om ze op z&rsquo;n gemak uit het oog te
verliezen.</p>
<p>&mdash;Zieje, Pompile, als mama zoo erg is, zoo heel erg.., wat
zullen we doen? Ik kan toch niet in m&rsquo;n eentje naar
<i>Groenenhuize</i>! Wat zeg jy, Dieper? Ik zou me daar vervelen, denk
je niet?</p>
<p>&mdash;Zeker, m&rsquo;nheer, ik ben zeker dat m&rsquo;nheer zich
daar vervelen zou. M&rsquo;nheer zou daar zoo ... heelemaal alleen zyn,
niet waar?</p>
<p>&mdash;Nu ja, papa, dat&rsquo;s waar, maar ... &rsquo;t saizoen gaat
voorby. Ik kan u verzekeren, papa, dat er geen enkele fatsoenlyke
familie meer in de stad is, wat je noemt: &rsquo;n fatsoenlyke familie!
Wat zeg jy, Dieper?</p>
<p>&mdash;Zeker, jongeheer, er is geen enkele fatsoenlyke familie meer
in de stad, d&agrave;t is waar. <span class="pagenum">[<a id="pb169"
href="#pb169" name="pb169">169</a>]</span></p>
<p>&mdash;Ziet u, papa? En als mama niet zeer spoedig resolveert ...
zal ze nog veel zieker worden. Dat heeft de dokter ook gezegd, niet
waar, Dieper?</p>
<p>Hm! Wat zou de boekhouder zeggen? Hy kon toch in-gemoede de meening
niet bevestigen van &rsquo;n dokter dien-i nooit had te zien of te
spreken gekregen? En ook de vreeselyke ziekte van mevrouw was aan de
&ldquo;heeren van &rsquo;t kantoor&rdquo; slechts zeer schemerachtig
bekend, want de half-vertrouwelyke ontboezemingen van Gerrit weken
weleens &rsquo;n beetje van z&rsquo;n officieele berichten af, &rsquo;n
byzonderheid die oplettende hoorders en lezers ook nu-en-dan in andere
kringen kunnen waarnemen. Ook de betrekkelyke duisternis der
onwetendheid omtrent mevrouw&rsquo;s zeer voorname kwalen zou in diepen
nacht zyn overgegaan, wanneer men by die heeren gevorscht had naar
bekendheid met de mevrouw-zelf. Zy was in hun oog de zeer
letterlyk-etymologische uitdrukking van &rsquo;t <i>solemneele</i>: men
zag haar &eacute;&eacute;nmaal &rsquo;s jaars, op den eersten Januari.
Op dien dag namelyk werden Dieper, Wilkens, en later ook Wouter, door
een der <i>ad hoc</i> gekommitteerde jongeheeren plechtstatig door de
bovengang in de <i>suite</i> geleid, waar ze dan konden wachten totdat
mevrouw door haar gezelschapsjuffer het sein liet geven dat &ldquo;de
heeren&rdquo; mochten binnentreden in de eeuwige zykamer. Schryvers van
middelmatige konscientie zouden allicht uitstrooien dat ze daar werden
toegelaten tot den handkus, maar wie eerbied voor waarheid heeft, zal
ten-allen-tyde verzekeren dat de plechtigheid niet z&oacute;&oacute;
ver ging. Dieper wenschte by deze gelegenheid: &ldquo;ook namens de
andere heeren, aan mevrouw ... des Hemels besten zegen, en ...
bestendig welzyn.&rdquo; Ze was er mee tevreden, en zei dat ze &rsquo;t
vandaag zoo byzonder erg &ldquo;op&rdquo; haar zenuwen had, en dat het
zeker van &rsquo;t weer kwam. Nadat dit door Dieper beaamd
was&mdash;met &rsquo;n buiging, want z&rsquo;n welsprekendheid was
&ograve;p&mdash;kon men de zaak als afgeloopen beschouwen. De
gezelschapsjuffer opende een der dubbeldeuren van de <i>suite</i>, en
de &ldquo;heeren&rdquo; verlieten ruggelings de &ldquo;zykamer van
mevrouw.&rdquo; Dieper was dan gewoonlyk zeer warm, en kon niet altyd
de schuld hiervan op &rsquo;t weer schuiven, want het vroor soms. En
ook lag de oorzaak van die hitte niet in de vermoeienis van de reis die
zoo byzonder ver niet was, en maar weinig inspanning vorderde. De
plechtige <i>exodus</i> nam op &rsquo;t kantoor &rsquo;n begin ...
linksom, vyf treden in de ondergang ... de keuken voorby, waar de
meiden stonden te lachen en te ginnegappen, vooral om &rsquo;t malle
gezicht van m&rsquo;nheer Wilkens, daarop volgde een donker
slakhuisvormig trapjen, en twaalf korte schreden tot aan de deur van de
<i>suite</i> ... neen, neen, uit vermoeienis van de marsch ontstond
Dieper&rsquo;s verhitting niet! Doch al ware dit anders, ik vraag of
zoo&rsquo;n kennismaking voldoende is om iemand instaat te stellen tot
beoordeeling van de vraag of &ldquo;mevrouw nog zieker worden zou ais
ze niet spoedig naar buiten ging?&rdquo; En tevens: of men uit
zoo&rsquo;n bezoek op nieuwjaarsdag&mdash;en in die hitte
nogal&mdash;voldoende gegevens putten kan om te berekenen hoe de dokter
mevrouw&rsquo;s toestand zou beoordeelen in &rsquo;t <span class=
"pagenum">[<a id="pb170" href="#pb170" name=
"pb170">170</a>]</span>hartje van den komkommertyd? Maar de jongeheer
Pompile had nu eenmaal Dieper&rsquo;s getuigenis ingeroepen. Des
boekhouders naastbyliggende plicht schreef dus voor, een &ldquo;intieme
<i>fiktie</i>&rdquo; by-de-hand te hebben, die den jongeheer kon dienen
by z&rsquo;n plannetjes, en dus:</p>
<p>&mdash;Ja, ja, m&rsquo;nheer, &rsquo;t is zeker goed voor mevrouw,
dat ze spoedig naar <i>Groenenhuize</i> vertrekt, want ziet u&mdash;o,
prachtsprong over &rsquo;t onbekend gezegde van den onbekenden
dokter!&mdash;&rsquo;t is zeker goed voor mevrouw, anders ... gaat de
tyd van jonge doppertjes voorby!</p>
<p>&mdash;Ziet u, papa? D&agrave;t is juist wat ik altyd zeg. Mama moet
absoluut naar buiten! &rsquo;t Is voor mama niet langer in de stad
uittehouden, niet waar, Dieper?</p>
<p>&mdash;Juist, jongeheer! M&rsquo;nheer, het is voor mevrouw in de
stad niet langer uittehouden!</p>
<p>&mdash;Voor niemand, papa!</p>
<p>&mdash;Zeker, m&rsquo;nheer, voor niemand!</p>
<p>En hyzelf dan? En al z&rsquo;n lotgenooten?</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Water in de grachten ziet paars van den stank, papa!
Niet Dieper?</p>
<p>Ook dit beaamde de getuige, en ditmaal met grondige reden van
wetenschap. Want hyzelf woonde in den Jordaan, waar de opgezamelde
meststof zich niet onbetuigd liet in dartele kleurspeling op &rsquo;t
water. &rsquo;t Was juist &rsquo;n buurt om nieuwe verfstoffen
uittevinden.</p>
<p>&mdash;Maar ... Pompile, hoe krygen wy in-godsnaam mama de stoep af?
Dat is de vraag!</p>
<p>&mdash;Juist, papa, d&agrave;t is het! D&agrave;t&rsquo;s de zaak!
Ik heb er Flip over gesproken, Flip den kruier, papa!</p>
<p>&mdash;H&egrave;?</p>
<p>&mdash;Ja, papa, den kruier! Met hun drie&euml;n zien ze geen kans
mama de stoep aftedragen ...</p>
<p>&mdash;In &rsquo;n fauteuil, Pompile!</p>
<p>&mdash;Juist, papa, in &rsquo;n fauteuil! Weet u wat ze zeggen? Ze
zeggen: &rsquo;t handt niet, omdat de trap van de stoep wat smal is,
papa! En ze zouden mama laten vallen, papa! U moet begrypen, papa,
&rsquo;t is lomp volk, papa!</p>
<p>&mdash;Maar ... hoe dan?</p>
<p>&mdash;Flip zei: als we mevrouw in &rsquo;n flinken leuningstoel
hadden&mdash;<i>fauteuils</i> kent zoo&rsquo;n man niet, papa!&mdash;en
dan &rsquo;n strop er om&mdash;om den fauteuil, papa!&mdash;en dan ...
maar toen zei ik: met veel kussens, papa, weet u, met
h&eacute;&eacute;l veel kussens, dan zouden we ...</p>
<p>Eug&egrave;ne trad binnen. Blykbaar was hy door z&rsquo;n vader op
kondschap gezonden, of er iets met de oude koppige dame te bereiken zou
zyn. Doch ook hy bracht geen bevredigend antwoord mee.</p>
<p>&mdash;En jy, Pompile, wat had jy dan bedacht?</p>
<p>&mdash;Wel, papa, &rsquo;n fauteuil ... en mama daarin, met veel
kussens, en dan &rsquo;n strop er om ... om den <i>fauteuil,</i>
Eug&egrave;ne! En dan ... &rsquo;t venster open&mdash;Flip zei,
&rsquo;t kon best, maar ik zeg met veel kussens, weet u, papa?&mdash;en
dan ... <span class="pagenum">[<a id="pb171" href="#pb171" name=
"pb171">171</a>]</span></p>
<p>&mdash;Ben je mal, Pompile, wou jyzelf nu mama &rsquo;t venster
uithyschen? En zoo-even zei je ...</p>
<p>&mdash;O neen, Eug&egrave;ne, zoo meende Flip. Maar <i>ik</i> zeg:
met veel kussens, weetje? Maar ... die kruiers zyn lompe menschen, en
... ze rekenen hoog. Al wat boven &rsquo;n dubbeltjes-boodschap gaat
... berekenen ze vreeselyk hoog, papa! &rsquo;t
Weekbriefje&mdash;vooral als Gerrit styf van rhumatiek is,
papa!&mdash;o, dan is &rsquo;t weekbriefje ... fameus, papa! En daarom
had ik gedacht&mdash;omdat we nu &rsquo;n jongstebediende hebben,
ook&mdash;nu dacht ik ... kyk, papa, we kunnen voor mama die kruiers
best missen. U weet misschien dat Gerrit weer styf van rhumatiek is?
Nu, dat&rsquo;s hetzelfde ... maar Dieper heeft telkens briefjes te
inkasseeren ... morgen &rsquo;n smerig papiertje, niet waar,
Dieper?</p>
<p>&mdash;Ja, jongeheer! Morgen &rsquo;n smerig papiertjen in den
Jodenhoek, m&rsquo;nheer, heel smerig!</p>
<p>&mdash;Maar, Pompile, wat wou je dan met mama?</p>
<p>&mdash;Met veel kussens, papa! Dan wou ik vragen of Wilkens zoo goed
zou willen zyn&mdash;niet waar, Wilkens?&mdash;met dat jongemensch
daar, aan &rsquo;t windas te gaan. Ziet u, papa, dan konden wy die
kruiers missen ... lomp volk! Maar ... met veel kussens, dit begrypt
uzelf wel, papa! En, ziet u, papa, Eug&egrave;ne en ik, wy zouden ...
beneden staan, en ... er goed naar kyken, papa!</p>
<p>Eug&egrave;ne bromde. Maar &rsquo;t was karakteristiek dat niemand
lachte by Pompile&rsquo;s voorstel om&mdash;niet zonder terugzicht op
zuinigheid&mdash;z&rsquo;n moeder &rsquo;t venster uittehyschen aan
&rsquo;n strop ... om den <i>fauteuil</i>.</p>
<p>&mdash;De buren!</p>
<p>&mdash;Juist, Eug&egrave;ne, de buren! Precies wat ik zeg! En daarom
... als we mama konden bewegen ... &rsquo;s morgens vroeg ...</p>
<p>By noorderzon alzoo! Wouter wist nog niet wat &rsquo;n windas was,
en dacht zich suf over de rol die hy zou te spelen hebben. Hy voelde
reeds angst by de bedenking of-i wel in-staat wezen zou by die
gelegenheid z&rsquo;n naastbyliggenden plicht te vervullen. &rsquo;t
Was hem &rsquo;n kleine verademing dat Pompile&rsquo;s voorstel nog
altyd niet gaaf werd aangenomen. Men scheen te betwyfelen of
&ldquo;mama&rdquo; genoegen nemen zou met de vreemde lokomotie. De
oudeheer klaagde dat zy z&eacute;ker weigeren zou als ze h&egrave;m
verdacht van de uitvinding.</p>
<p>Hy iets uitvinden!</p>
<p>&mdash;Wel, papa ... u kan zeggen dat Flip de kruier het verzonnen
heeft. Dat kan u best zeggen, papa!</p>
<p>&mdash;Hm ... ja ... als nu by-voorbeeld de juffrouw dat aan mama
verzekerde?</p>
<p>&mdash;Dat zou zeker &rsquo;t allerbeste wezen, papa. Maar ... ik
geloof dat wy op die juffrouw niet best kunnen rekenen, papa! Weet u
wat ze doet, papa? Ze stookt!</p>
<p>&mdash;Zou je dat denken, Pompile?</p>
<p>&mdash;Ja, papa! Want, ziet u, anders had ze &rsquo;r al lang op
aangedrongen dat mama naar buiten ging, wat zeg jy, Dieper?
<span class="pagenum">[<a id="pb172" href="#pb172" name=
"pb172">172</a>]</span></p>
<p>&mdash;Zeker, jongeheer, zeker! Anders had ze &rsquo;r al lang op
aangedrongen.</p>
<p>&mdash;Die nieuwe juffrouw is &rsquo;n gekkin, bromde
Eug&egrave;ne.</p>
<p>&mdash;Mama is zeer met &rsquo;r tevreden, zei de oudeheer. Ze is
zoo erg fatsoenlyk, zegt mama, zoo heel erg fatsoenlyk. En ... haar
papa was prokureur, Eug&egrave;ne!</p>
<p>&mdash;Ze heeft kale plekken op &rsquo;t hoofd.</p>
<p>&mdash;Wel, wel, Eug&egrave;ne!</p>
<p>&mdash;Dat kan <i>my</i> nu niet schelen, zei Pompile, als ze mama
maar wou overhalen om naar <i>Groenenhuize</i> te gaan, papa!</p>
<p>&mdash;Waar is Gerrit? vroeg de oudeheer.</p>
<p>&mdash;Styf van &rsquo;t rhumatiek, papa! En morgen heeft Dieper
&rsquo;n smerig papiertje, niet waar, Dieper?</p>
<p>&mdash;Nu ja, maar als Gerrit nu eens&mdash;zonder dat het van ons
kwam, begryp je?&mdash;aan de juffrouw vertelde dat de kruier gezegd
had ... want zieje, Pompile, als ik alleen ga, dan verveel ik me zoo!
En ... hoe met de keuken? Ik kan toch niet te Haarlem in &rsquo;n
restauratie gaan eten, als &rsquo;n kantoorbediende! Wat zeg jy,
Dieper?</p>
<p>&mdash;Zeker niet, m&rsquo;nheer! Een man als <i>U</i> kan niet in
&rsquo;n restauratie gaan eten. Zeker niet!</p>
<p>Diezelfde &ldquo;man als U&rdquo; kon wel de hulp inroepen van den
kruier, en van den knecht, en van de gezelschapsjuffrouw, om z&rsquo;n
vrouw te bewegen tot iets dat ze hardnekkig nalaten zou zoolang ze
meende dat <i>hy</i> er op gesteld was! En al die naaktheid mocht
Wouter te aanschouwen krygen! Geen van de sprekers kwam op het
denkbeeld dat ze zich voor dien jongen kantoorbediende vertoonden in
&rsquo;n zonderling licht. Men ziet het, ook &rsquo;t gemeene heeft
z&rsquo;n na&iuml;veteit.</p>
<p>Om overigens den belangstellenden lezer, die zich zeker al ongerust
maakt over den gezondheidstoestand van die &ldquo;mevrouw in de
zykamer&rdquo; wat moed intespreken, beroep ik me hier op zeker
getuigenis van Gerrit, die eenmaal aan Wouter deze vertrouwelyke
mededeeling deed:</p>
<p>&mdash;Je kunt me gelooven&mdash;<i>ik</i> ben &rsquo;n oud man, en
jy &rsquo;n jonk borssie&mdash;zy ... eet te veel, en ze-n-is koppig en
sagrineus: d&agrave;t is het! Haar heele ziekte ... komaan, ik zal
&rsquo;t je maar op z&rsquo;n rond-hollandsch zeggen, is wind en
&rsquo;n engelsche <i>notting</i>! Maar zy ... eet te veel. Zy ... eet
den godganschelyken dag, d&agrave;t is het! Als <i>ik</i> haar dokter
was, kreeg ze niets dan &eacute;&eacute;n roggebroodjen in de week, en
verder pomp-water ... anders niets, wat <i>ik</i> je zeg!</p>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p>De auteur kruipt tot in de nauwste gaatjes de hoogheid na, van
&rsquo;n &ldquo;<i>man als u, m&rsquo;nheer!</i>&rdquo;</p>
</div>
<p>De oudeheer die tot-nog-toe had staan leunen tegen Dieper&rsquo;s
lessenaar, begon zich te vervelen. Of liever, hy kreeg lust de
verveling die hem kwelde en waarmee hy gewoon was ieder te plagen
<span class="pagenum">[<a id="pb173" href="#pb173" name=
"pb173">173</a>]</span>die met hem in aanraking kwam, te doen
veranderen van soort. By Dieper had de man &rsquo;n halfuurtje links
geleund ... hy wou nu eens rechts leunen. Zoo wentelt zich de luiaard
in z&rsquo;n bed om, <i lang="en">like a door on its hinges</i>, gelyk
Shakespeare, meen ik, ergens zegt. Maar onze emeritus-leeglooper had
nog andere redenen dan zoo&rsquo;n deur, om zich eens omtekeeren. Het
nieuwe kantoorbediendetje, hoe jong en onbeduidend ook, moest
doordrongen worden van &rsquo;t besef der hoogheid van m&rsquo;nheer
Kopperlith. Hy naderde alzoo sloffend den hoek, waar de hongerige
Wouter nog altyd bezig-was zich door &rsquo;t overschryven van
Leon&rsquo;s epistel, bekwaam te maken voor den
&ldquo;handel.&rdquo;</p>
<p>&mdash;En, mannetje, hoe gaat het nu eigenlyk met jou? Met je werk?
Schryf je wel netjes? Neen, neen, blyf maar zitten, blyf gerust zitten!
Ik kom maar even kyken of je netjes schryft, weetje? En ... klein, heel
klein, om de port. Want, mannetje ... die brief gaat naar Rome.</p>
<p>&rsquo;t Werd voor Wouter waarlyk tyd dat-i eens opkeek. Hy zou
flauw- of in-slaap gevallen zyn. Het woord <i>Rome</i> maakte hem
eenigszins wakker. Hy had iets geschreven dat heel naar Rome gaan zou,
<i>hy</i>! God weet welke Paus zyn schrift onder de oogen krygen zou!
En zelfs ... welke roover! En de stad-zelf! De stad van Caesar, van
Romulus en Remus, van Numa Pomp ... &rsquo;t is waar ook, waarom heette
z&rsquo;n hoogste onderpatroon: <i>Pompilius</i>?<a class="noteref" id=
"xd19e7309src" href="#xd19e7309" name="xd19e7309src">1</a></p>
<p>&mdash;Ja, mannetje, naar Rome! Dat dacht je niet, h&egrave;?</p>
<p>&mdash;N...e...e...n, m&rsquo;nheer!</p>
<p>&mdash;Hi, hi, hi, naar Rome! Hoorje wel, Pompile, hy dacht niet dat
die brief heel naar Rome ging! Ja, mannetje, z&oacute;&oacute; is het
toch! Die brief gaat&mdash;daarom moet je netjes schryven&mdash;naar
m&rsquo;n zoon, den jongeheer Flodoard die te ... Rome-n-is! Wat zeg ie
d&aacute;&aacute;rvan?</p>
<p>Wat zou Wouter zeggen? Ik weet het waarachtig niet. En hy-zelf wist
het ook niet. Dit bezwaarde hem. Zou er ook misschien &rsquo;n
naastbyliggende plicht verzuimd worden als-i zweeg? De oudeheer genoot
van z&rsquo;n hakkelen. Hy had z&rsquo;n doel bereikt: het jonge-mensch
was vernietigd. En nog zyn er onverlaten die uitstrooien dat Hollanders
&ldquo;van fortuin&rdquo; zich niet weten te amuzeeren!</p>
<p>&mdash;M&rsquo;n zoon&mdash;de jongeheer Flodoard, weetje?&mdash;is
daar ...</p>
<p>Hier stuitte de kinderachtige bluffer. Het denkbeeld kwam in hem op,
dat misschien die domme burgerjongen niet op de ware hoogte stond om te
beseffen wat &rsquo;n schilder was. En deze vrees was niet ongegrond.
Juffrouw Pieterse-zelf zou dit maatschappelyk standpunt niet byzonder
hoog gevonden hebben: &rsquo;n schilder!</p>
<p>&mdash;Hy is ... fynschilder, weetje? Zeg, Pompile, je moet hem
<i>Mozes by &rsquo;t Doornbosch</i> eens laten zien ...</p>
<p>&mdash;In de hoes, papa!</p>
<p>&mdash;Ah, ja, in de hoes! Anders, weetje, dan kan je-n-op de
zaal&mdash;vlak boven&mdash;<i>Mozes by &rsquo;t Doornbosch</i> zien
... als-i eens niet in <span class="pagenum">[<a id="pb174" href=
"#pb174" name="pb174">174</a>]</span>de hoes zit. Dat heeft m&rsquo;n
zoon, de jongeheer Flodoard-zelf geschilderd, heelemaal zelf. Wat zeg
je d&agrave;&agrave;rvan? En nu is hy te ... Rome om zich te oefenen in
de Kunst, in &rsquo;t fyne, weetje, heel in &rsquo;t fyne van de Kunst.
Want ... dit begrypje toch ook wel, niet waar, er is schilder en
schilder! Je moet niet denken dat de jongeheer Flodoard schilderyen
maakt voor z&rsquo;n brood. Volstrekt niet, in &rsquo;t geheel niet! Je
begrypt immers &rsquo;t verschil wel, zeg?</p>
<p>Die arme knoop! Wouter zette &rsquo;n gezicht alsof-i volkomen
bereid was alles te begrypen wat men hem vertellen zou.</p>
<p>&mdash;Om z&rsquo;n brood ... hi, hi, hi, &rsquo;t lykt er niets
naar! Gut, Pompile, begryp eens, er zouden menschen zyn die dachten dat
Flodoard schilderde ... hi, hi, hi ... om z&rsquo;n brood!</p>
<p>&mdash;Ja, papa!</p>
<p>&mdash;Neen, mannetje, ik zal je heel wat anders zeggen ... heel wat
anders! De jongeheer Flodoard schildert ... voor z&rsquo;n pleizier, en
... voor de <i>Kunst</i>. Wat zeg je d&aacute;&aacute;rvan?</p>
<p>Wouter bleef stom van verbazing. Heel goed!</p>
<p>&mdash;Voor de <i>Kunst</i>, mannetje! Denk je dat-i wat krygt voor
z&rsquo;n schilderyen? Zeg, Pompile, je moet &rsquo;m toch <i>Mozes by
&rsquo;t Doornbosch</i> eens laten zien ...</p>
<p>&mdash;Ja, papa!</p>
<p>&mdash;Zieje, mannetje, dat heeft-i zelf geschilderd, en hy krygt er
niets voor. En &rsquo;t hangt op de zaal&mdash;vlak, vlak hierboven,
weetje?&mdash;en je mag &rsquo;t zien, als de hoes er af is, want ...
nu is er &rsquo;n hoes over, omdat mevrouw naar buiten gaat, naar myn
Buiten ... <i>Groenenhuize</i> heet het. En daar mag je-n-ook wel eens
komen, want ... daar hangen ook schilderyen van den jongeheer Flodoard
... d&agrave;t zal je zelf zien! Dacht jy dat-i er iets voor kreeg?</p>
<p>&mdash;N...e...e...n, m&rsquo;nheer, o neen!</p>
<p>&mdash;Zoo? Ik dacht dat je dat dacht. Maar zieje, &rsquo;t is juist
andersom. De jongeheer Flodoard verteert veel geld te Rome, heel veel
geld! Zeg eens, hoeveel geld denk jy wel dat de jongeheer Flodoard te
Rome verteert? Komaan, raad eens!</p>
<p>Och, daarvan stond weer niets in <i>Strabbe!</i> Onze Wouter voelde
zich in pynlyke verlegenheid. De oude dwaas scheen op antwoord te
wachten:</p>
<p>&mdash;Ja, ja, raad eens! Je mag gerust eens raden!</p>
<p>&mdash;Hon...derd... gulden, m&rsquo;nheer?</p>
<p>&mdash;Hi, hi, hi ... hoorje dat, Pompile? Hoor je &rsquo;t
Eug&egrave;ne? Heb je &rsquo;t gehoord, Dieper? Honderd gulden! Help me
onthouden, Eug&egrave;ne, dat ik <i>die</i> aan mama vertel! Honderd
gulden? Honderd gulden? Wil <i>ik</i> je-n-eens wat zeggen, mannetje?
Honderd gulden ... ja! In de <i>maand</i>, weetje? Honderd gulden in de
<i>maand</i> ... wat zeg je d&aacute;&aacute;rvan?</p>
<p>&mdash;H&egrave;, m&rsquo;nheer!</p>
<p>&mdash;In... de... maand!</p>
<p>&mdash;H&egrave;!</p>
<p>&mdash;In... de... maand! Hon...d&egrave;rd... gul... den... in...
de... m&aacute;&aacute;nd! <span class="pagenum">[<a id="pb175" href=
"#pb175" name="pb175">175</a>]</span></p>
<p>Wouter zweette.</p>
<p>&mdash;Ja, al dat geld verteert hy te Rome. En dat haalt-i ... zeg
eens, by wien denk je dat-i al dat geld haalt?</p>
<p>&mdash;By... den...</p>
<p>&mdash;Nu, zeg maar op. Spreek gerust uit. Waar denk jy nu wel dat
de jongeheer Flodoard al dat geld haalt?</p>
<p>&mdash;By den ... Paus, m&rsquo;nheer?</p>
<p>Was &rsquo;t niet jammer dat er niet mocht gelachen worden op
&rsquo;t kantoor van m&rsquo;nheer Kopperlith? Wat Wouter aangaat, hy
was ditmaal inderdaad iets minder onnoozel dan-i scheen. Dat wereldsche
hoogheid hem altyd door &rsquo;t hoofd speelde, was waar. En dat hy,
eens zich verplaatsende naar Rome, aan weinig anders dan pausen en
roovers dacht, is ook waar. Toch kwam z&rsquo;n malle gissing niet
hoofdzakelyk hieruit voort. Z&rsquo;n onverbiddelyke <i>partner</i>
eischte antwoord. Dit antwoord moest den indruk uitwisschen, dien
z&rsquo;n onfatsoenlyk-lage-taxatie van Flodoard&rsquo;s vertering
gemaakt had. Om nu zeker te zyn dat-i deze keer niet zoo
h&eacute;&eacute;l ver beneden &rsquo;t peil zou blyven van de
ontzettende hoogheid die men hem te bewonderen gaf, wist-i niet beter
dan &rsquo;t voornaamste te noemen dat hem te Rome bekend was. Het was
hem zeer goed bewust dat-i mis-raadde. Maar om den oudeheer tevreden te
stellen ... och, hy vervulde z&rsquo;n naastbyliggend plichtje! En zie
... hy greep minder ver mis, dan de lezer denkt. Al moest dan de heer
Kopperlith ootmoedig erkennen dat-i nog altyd onder z&rsquo;n bankiers
geen gekroond hoofd had, toch, toch ...</p>
<p>&mdash;De Paus? Neen, mannetje, niet de Paus. De jongeheer Flodoard
ontvangt alle maanden honderd gulden op &rsquo;t kantoor van een ...
van wien, denk je? Ik zal &rsquo;t je maar zeggen: van &rsquo;n ...
prins! Niet waar, Dieper! Ja, ja, mannetje, m&rsquo;nheer Dieper kan je
de wissels laten zien&mdash;want die worden op myn kantoor door
m&rsquo;nheer Dieper betaald, weetje?&mdash;de wissels van prins
Torlonia! Wat zeg je daarvan! Je ziet dus wel dat de jongeheer Flodoard
niet hoeft te schilderen voor z&rsquo;n brood? Hy moet volstrekt
<i>Mozes in &rsquo;t Doornbosch</i> eens zien, Pompile, maar ... alles
is nu op de zaal in de hoezen, weetje, anders bederft het satyn van de
stoelen&mdash;want er zyn stoelen met satynen zittingen op de
zaal&mdash;en &rsquo;t verguldsel van de spiegels, weetje, omdat
mevrouw naar-buiten gaat, naar <i>Groenenhuize</i>&mdash;want zoo heet
eigenlyk m&rsquo;n <i>Buiten</i>&mdash;en ik ook ... ik meen dat ik ook
naar-buiten ga. Ben jy wel eens buiten geweest, mannetje, zeg?</p>
<p>&mdash;J...a...wel, m&rsquo;nheer!</p>
<p>Dit antwoord viel den gek tegen. &rsquo;t Was dan ook wel &rsquo;n
beetjen onvoorzichtig van Wouter zoo plomp op de ydelheid te trappen
van iemand die duidelyk te kennen gaf dat-i het buiten-zyn voor
z&rsquo;n privatief domein houden wilde.</p>
<p>&mdash;Jy ... weleens ... buiten geweest? En w&aacute;&aacute;r dan,
mannetje?</p>
<p>&mdash;Op den Singel, m&rsquo;nheer, buiten de Aschpoort.</p>
<p>Alweer zou hier &rsquo;n algemeen schaterend gelach zyn opgegaan,
indien er door iemand anders dan den oudeheer zelf mocht gelachen
worden op &rsquo;t kantoor. Deze oefende in z&rsquo;n eentje zoo goed
mogelyk <span class="pagenum">[<a id="pb176" href="#pb176" name=
"pb176">176</a>]</span>de funktien van koor uit. Dieper legde z&rsquo;n
pen neer. Wilkens fronsde &rsquo;t voorhoofd. Pompile meesmuilde. En
zelfs &rsquo;t officieel gelaat van Eug&egrave;ne vertrok zich byna in
&rsquo;n plooi.</p>
<p>&mdash;Hi, hi, hi, buiten de Aschpoort! Maar, jongen... maar,
kereltje... maar, ventje... dat is niet <i>buiten,</i> mannetje! Gut,
Pompile, wat toch zulke burgerlyke menschen rare ide&euml;n hebben!</p>
<p>&mdash;O ja, papa!</p>
<p>Weer verkneuterde zich de oude dwaas van pleizier over
Wouter&rsquo;s domheid, en de knoop van z&rsquo;n jasje moest het
ontgelden.</p>
<p>&mdash;<i>Buiten</i> is... wat je noemt: <i>buiten</i>, heelemaal
<i>buiten</i>, weetje?</p>
<p>Of Wouter &rsquo;t nu wist, zullen we daar-laten. Hy kromp verlegen
in elkaer.</p>
<p>&mdash;O ja, m&rsquo;nheer! Zeker, m&rsquo;nheer! Ik wist niet wat
m&rsquo;nheer bedoelde...</p>
<p>&mdash;Juist! Hi, hi, hi... hy wist niet wat &ldquo;buiten&rdquo;
was. Nu, nu, ik neem &rsquo;t je niet kwalyk, wees maar gerust!
Buiten-zyn is... <i>&rsquo;s-zomers</i> buiten-zyn, weetje? Dat is...
&rsquo;n Buitenplaats hebben, begrypje? Nu... <i>ik</i> heb &rsquo;n
Buitenplaats... by Haarlem in <i>den Hout</i>... och, Eug&egrave;ne, hy
weet zeker niet wat &ldquo;<i>den Hout</i>&rdquo; is. Zeg, weet je
wel?</p>
<p>&mdash;N...e...e...n, m&rsquo;nheer!</p>
<p>Wouter jokte. Hy wist zeer goed wat &ldquo;<i>den Hout</i>&rdquo;
was. Dit stond immers in z&rsquo;n geografieboekje? En... Laurens
Coster dan, met z&rsquo;n vermoeiende uitvinding! Welke Hollander zou
&ldquo;<i>den Hout</i>&rdquo; niet kennen? Of nu onze kleine bediende
zich zoo onnoozel hield om z&rsquo;n kinderachtigen patroon den vollen
triumf van z&rsquo;n uitlegging te laten, weet ik niet. Misschien
zeid-i maar <i>neen</i>, uit verlegenheid, want de graagte waarmee men
z&rsquo;n domheid van zoo-even als iets vermakelyks had aangegrepen,
had hem z&eacute;&eacute;r gedaan. Hy was beschaamd alsof men hem op
diefstal betrapt had... neen, erger!</p>
<p>&mdash;Ja ja, ik heb &rsquo;n <i>Buiten</i> in <i>den Hout</i>, vlak
by de &ldquo;<i>Logementen</i>&rdquo;... zeg, Pompile, hy mag van den
zomer weleens komen kyken op <i>Groenenhuize</i>, niet waar?</p>
<p>&mdash;O ja, papa!</p>
<p>&mdash;Zieje, dan kan-i op &rsquo;n zondagmorgen met de eerste
schuit...</p>
<p>&mdash;Vier stuivers, papa!</p>
<p>&mdash;Ja, vier stuivers. En &rsquo;s avends terug, dat &rsquo;s
acht, niet waar? En... &rsquo;n dubbeltje voor den man die hem den weg
wyst. Anders... je hoeft maar te vragen naar &rsquo;t <i>Buiten</i> van
m&rsquo;nheer Kopperlith, in <i>den Hout</i>, vlak by de
&ldquo;<i>Logementen</i>&rdquo; zieje, &rsquo;t is dus heel makkelyk te
vinden. En je hoeft maar te zeggen: &rsquo;t Buiten van m&rsquo;nheer
Kopperlith, want... zieje, mannetje, van den zomer mag jy heel goed
eens buiten komen... omdat ikzelf &rsquo;n eigen <i>Buiten</i> heb,
weetje, &rsquo;n wezenlyk <i>Buiten</i>... d&agrave;t zal je zien.
&rsquo;t Is vlak by de &ldquo;<i>Logementen</i>&rdquo;... in <i>den
Hout</i>, weetje? In den <i>Haarlemmer Hout</i>! Hi, hi, hi, by de
Aschpoort! Eug&egrave;ne, help me-n-onthouden dat ik <i>die</i> aan
mama vertel, van middag aan tafel, weetje!</p>
<p>Na nog eenige praatjes van gelyken aard, verloste eindelyk de
oudeheer &rsquo;t kantoor van z&rsquo;n tegenwoordigheid. Wouter leed
meer dan <span class="pagenum">[<a id="pb177" href="#pb177" name=
"pb177">177</a>]</span>iemand gissen kon, en wanneer hem op dit
oogenblik de keus gegeven was tusschen &rsquo;t bestormen van &rsquo;n
turksche vesting, of &rsquo;t &ograve;pzien... hy had het eerste
gekozen. Schaamte is altyd pynlyk, maar de valsche! En dan op een zoo
onbekend terrein! Nooit, nooit, nooit had hy kunnen gissen dat de
&ldquo;handel&rdquo; zoo&rsquo;n moeilyke zaak was.</p>
<div class="footnotes">
<hr class="fnsep">
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e7309" href="#xd19e7309src" name="xd19e7309">1</a></span> In I.
1213 volgt hier een komische uitweiding over de aristocratische
voornamen der jonge Kopperliths.</p>
</div>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p><i lang="la">Vita longa, ars brevis.</i> Plebejervreugd over
&ldquo;<i>gekochte kost.</i>&rdquo; Dekadentie van <i>Herkulanum en
Pompeji. Wouter&rsquo;s</i> verdriet over z&rsquo;n snel begrip.
Parafraze van <i>Gerrit</i> op <i>Talleyrand&rsquo;s &ldquo;pas de
z&egrave;le!&rdquo;</i></p>
</div>
<p>Toen Wouter eindelyk met z&rsquo;n afschriften gereed was, begon
Wilkens hem toetespreken op &rsquo;n toon en in bewoordingen die niet
volstrekt misplaatst zouden geweest zyn by &rsquo;n inwyding in de
Eleuzinische geheimenissen, en den adept dan ook niet weinig angstig
maakten. De mysterie kwam evenwel ditmaal neder op iets wat geen
byzondere illuminatie van den geest vereischte of te-weeg bracht.
Wouter kreeg &rsquo;n groot aantal gekleurde katoenen lappen, die hy
netjes moest afknippen naar &rsquo;n opgegeven maat en daarna op karton
plakken, &rsquo;n bezigheid waarvan-i zich beter kweet dan
m&rsquo;nheer Wilkens erkennen wilde. De man was niet gewoon iets
goedtekeuren dat niet de eer had uitgegaan te zyn van hemzelf.</p>
<p>&mdash;En, Wilkens, nu moest je-n-eens zoo goed zyn hem in den
kelder te brengen, zei Pompile, die nogeens onder vier oogen by Dieper
wou aandringen op &rsquo;t klagen over Gerrit&rsquo;s hardnekkig-styve
rhumatiek.</p>
<p>Wouter werd weggeleid naar de onderzeesche bewaarplaats van allerlei
heerlyke zaken. Hier kreeg-i de stapeltjes lynwaad van-naby tezien,
waarvan hy reeds de voorsten had waargenomen toen hy dien ochtend zoo
geduldig stond te wachten buiten de glasdeur. Wilkens onderrichtte hem
met &rsquo;n pedanterie die moeielyk te beschryven is, omdat gelaat,
houding, stembuiging, jazelfs &rsquo;t heen-en-weer schuiven van
z&rsquo;n bril, daarby z&oacute;&oacute; groote rol speelden dat Wouter
zich alweer zeer bezwaard voelde onder &rsquo;t gewicht van den nieuwen
kursus.</p>
<p>&mdash;Dit is... de kelder. Doch ik zou je maar raden <i>Magazyn</i>
te zeggen, want &rsquo;n jong-mensch moet altyd... bescheiden zyn in
z&rsquo;n uitdrukkingen. Voor jonge-lieden is bescheidenheid &rsquo;n
hoofdzaak, en dus... magazyn!</p>
<p>&mdash;Magazyn, stamelde Wouter.</p>
<p>&mdash;Juist! Ma...ga...zyn! Z&oacute;&oacute; is het! Alle deze
goederen zyn... koopmansgoederen, en alles ligt&mdash;gelyk je
ziet&mdash;op plankjes. Dit doe ik aldus... om de vochtigheid, want...
de vloer is vochtig. Let daar wel op, en geef acht dat je nooit
&rsquo;n stuk op den vloer legt... nooit ofte nimmer!</p>
<p>&mdash;Dat zal ik nooit doen, m&rsquo;nheer!</p>
<p>&mdash;Zeer wel! Maar de goederen die op deze tafels liggen... leg
ik niet op plankjes, gelyk je ziet. Want... ze liggen op tafels. Dit
begryp je-n-immers wel? <span class="pagenum">[<a id="pb178" href=
"#pb178" name="pb178">178</a>]</span></p>
<p>&mdash;O ja, m&rsquo;nheer!</p>
<p>&mdash;Juist! Al deze goederen ontvang ik uit Engeland, namelyk uit
Manchester. Kan je dit onthouden?</p>
<p>&mdash;Uit Manchester, in... Engeland, m&rsquo;nheer!</p>
<p>&mdash;Precies! Ze zyn els-breedte, en meten acht-en-twintig
<i>yards</i>. Nu moet je weten hoe lang een <i>yard</i> is. Onthoud dit
wel: drie <i>yards</i> zyn vier ellen. Onthoud dit goed! Indien je een
behoorlyk zakboekje hadt, zou je &rsquo;t kunnen opschryven. Een
jong-mensch moet altyd trachten iets te leeren. Drie <i>yards</i> maken
vier ellen, dit moet je goed onthouden.</p>
<p>Wouter knikte zoo hard hy kon dat-i altyd z&rsquo;n best zou doen
alles goed te onthouden. Het diepzinnig onderricht werd voortgezet.</p>
<p>&mdash;De vyf-kwarts katoenen, anders gezegd: de katoenen van
vyf-kwart-el breed, voor-zoo-ver ik die laat komen uit Manchester, zyn
slechts vier-en-twintig <i>yards</i> lang. Dit maakt dus &rsquo;n
verschil. En de zwitsersche katoenen, die ik laat komen uit
M&uuml;hlhausen in den Elsas...</p>
<p>Hier had-i byna gezegd &ldquo;een groot land, waarvan myn schoonzoon
konsul is.&rdquo; Maar hy bedacht zich:</p>
<p>...in den Elsas alzoo. Nu&mdash;let wel op!&mdash;die stukken hebben
geen vaste maat. De maat staat er op, gelyk je ziet, niet waar?
Zoo&rsquo;n papiertje draagt de benaming van: etiket...
<i>e...ti...ket</i>! Onthoud dit wel! En het cyfer dat daarop genoteerd
staat, beteekent wat men noemt: <i>aunes</i>. De lengte van het stuk
in... <i>aunes</i>. Kan je dit onthouden?</p>
<p>&mdash;<i>Aunes</i>, m&rsquo;nheer!</p>
<p>&mdash;Zeer wel! <i>Aunes</i> of fransche ellen, want... &rsquo;n
fransche el noemt men: <i>aune</i>. Elf van die <i>aunes</i> maken
zestien ellen. Ook dit moet je trachten te onthouden. Wie zich bekwaam
wil maken voor den handel, moet... alles onthouden. Je begrypt dit toch
wel?</p>
<p>&mdash;Ja, m&rsquo;nheer!</p>
<p>&mdash;Anders moet je &rsquo;t opschrijven. En hier in den hoek
hangen eenige vegers... je ziet ze wel?</p>
<p>&mdash;Ja! m&rsquo;nheer!</p>
<p>&mdash;Daarmee... veeg je. Je veegt er de goederen mee... als er
stof op ligt. Er is hier in den kelder&mdash;zeg jy maar altyd
<i>magazyn</i>&mdash;altyd iets te doen, vooral voor &rsquo;n jong
mensch die wat leeren moet. Zie... z&oacute;&oacute; veeg je!</p>
<p>En de leeraar streek met &rsquo;n stoffer &rsquo;n paar maal over
&rsquo;n stapeltje om Wouter goed te toonen hoe die bezigheid behoorde
verricht te worden. Ik kan verzekeren dat de les terstond begrepen
werd, en dat de leerling nu op-eens &ldquo;den handel&rdquo; weer wat
minder moeielyk begon te vinden.</p>
<p>&mdash;Dan moet je-n-altyd zorgen dat de stukken behoorlyk recht op
elkaar gestapeld liggen... ziehier, de ruggen in &eacute;&eacute;n lyn,
en ook de zyden aan den lichtkant gelyk, want... soms zyn ze niet
precies van dezelfde breedte, zieje. Daarop moet je dus wel letten,
want &rsquo;n jong-mensch... <span class="pagenum">[<a id="pb179" href=
"#pb179" name="pb179">179</a>]</span></p>
<p>&mdash;Ja, m&rsquo;nheer!</p>
<p>&mdash;En nooit &rsquo;n stuk kreukelen...</p>
<p>&mdash;Neen, m&rsquo;nheer!</p>
<p>&mdash;Of in &rsquo;n verkeerden plooi leggen...</p>
<p>&mdash;Neen, m&rsquo;nheer!</p>
<p>&mdash;Nu zullen wy eens naar de zolders gaan. Want... ook daar is
altyd wat te doen voor &rsquo;n jong-mensch.</p>
<p>Wilkens geleidde nu Wouter naar de hoogere verdiepingen van &rsquo;t
huis waar-i hem met gelyksoortige lessen besproeide. De daar
opgestapelde koopwaren bestonden gedeeltelyk in goederen die zich door
de mode hadden laten voorbystreven, gedeeltelyk in <i>diemet</i> en
<i>shirting</i>, waarin Wilkens &ldquo;zoo byzonder knap&rdquo; was. Hy
weigerde evenwel iets van z&rsquo;n uitstekende bekwaamheid in dit
&ldquo;vak&rdquo; aan Wouter overtedoen. Dit kon, zeide hy, zoo niet
te-hooi en te-gras geschieden in &rsquo;n paar uur sprekens. Dat het
hem op z&rsquo;n zestigste jaar nu gelukt was eenigszins op de ware
hoogte van de zaak te komen, moest men als &rsquo;n zeer byzonder geval
beschouwen. Hy had van der jeugd af &ldquo;aanleg gehad voor witte
goederen&rdquo;, maar dat gebeurt niet alle dagen. Gewone menschen
brachten &rsquo;t nooit zoo ver.</p>
<p>Wouter hoorde deze mededeelingen met betamelyken eerbied aan, en zou
er nog meer van genoten hebben als-i niet zoo&rsquo;n honger gehad had.
Toch maakte hy met groote belangstelling kennis met het windas.
D&agrave;t was alzoo de mekaniek die Flip de kruier&mdash;en de
jongeheer Pompile... met heel veel kussens&mdash;wilde toepassen op de
verhuizing van de dikke mevrouw uit de zykamer! Vanwaar toch dat deze
eenvoudige toestel die door &rsquo;t straalverschil van twee assen
overbodige snelheid omzet in vereischte kracht, hem aanlokkelyker
voorkwam dan al die stapeltjes katoen en die vegers? Hy zag terstond
in, hoe sterk de hand werd die het touw hield waarmee men &rsquo;t
groote rad in beweging bracht, en dat de last die slechts invloed had
op de dunne spil... waarachtig, men zou lust krygen met zoo&rsquo;n
ding de dikste mevrouw van de wereld het venster uittehyschen. Hy
hoopte dat-i zoo&rsquo;n exercitie beleven zou, en vooral dat men hem
vergunnen mocht meetedoen. Wel zou zoo&rsquo;n <i>prouesse</i>
zonderling afsteken by de dozynen schakingen en venster-evakuaties
waarvan hy ooit gelezen had, maar...</p>
<p>&mdash;En met de kisten die d&aacute;&aacute;r staan, hebje je niet
te bemoeien, zei Wilkens. Dat zyn oude papieren die je niet aangaan...
volstrekt niet! &rsquo;n Jong-mensch moet zich nooit bemoeien met iets
dat hem niet aangaat. Leer dit van my. En nu zullen wy de zolders
sluiten. Ziehier, op dezen sleutel... &eacute;&eacute;n keep. Dit
beteekent: eerste zolder. Op dezen sleutel zyn tw&eacute;&eacute;
keepen, hetwelk tweede zolder beduidt. E&eacute;n keep: <i>eerste</i>
zolder, twee keepen: <i>tweede</i> zolder... onthoud dit wel!</p>
<p>&mdash;Ja, m&rsquo;nheer!</p>
<p>&mdash;En nu zal ik je de zaal toonen. Gedurende den winter
gebruiken wy die zaal niet. Maar des zomers, als de familie naar-buiten
is, <span class="pagenum">[<a id="pb180" href="#pb180" name=
"pb180">180</a>]</span>dan gebruiken wy de zaal, en wel voornamelyk
voor de nieuw-aangekomen goederen van &rsquo;t voorjaar. Tracht dit te
onthouden.</p>
<p>&mdash;Ja, m&rsquo;nheer!</p>
<p>De fameuze &ldquo;zaal&rdquo; werd nu voor Wouter&rsquo;s blikken
ontsloten. Het was een niet zeer groote kamer die er met al haar
&ldquo;hoezen&rdquo; uitzag als &rsquo;n blindeman of &rsquo;n
hospitaalgast. Zelfs &rsquo;t vloertapyt was tegen onbescheiden blikken
en ruwe zolen beschermd door &rsquo;n grof-linnen kleed. En ook van
<i>Mozes by &rsquo;t Doornbosch</i> was niets te zien dan &rsquo;n
bleek vierkant skelet. Wouter beging de vermetelheid er naar te vragen
...</p>
<p>&mdash;D&agrave;t zyn nu eigenlyk je zaken niet! We zyn hier niet om
schilderyen te zien maar om te werken! &rsquo;n Jong-mensch moet zich
door niets laten aftrekken van z&rsquo;n werk! Leer dit van my.</p>
<p>&mdash;Ja, m&rsquo;nheer!</p>
<p>&mdash;Je ziet wel dat ook hier alles op plankjes ligt? Zoodra er nu
op &rsquo;t kantoor, of in den kelder, of op de zolders niets voor je
te doen is&mdash;want &rsquo;n jong-mensch moet nooit ledig
zyn!&mdash;dan ... veeg je hier &rsquo;t stof van de stapeltjes, en je
legt alles behoorlyk te-recht ... alles altyd op z&rsquo;n eigen
plaats, begrypje? En kom nu weer mee naar &rsquo;t kantoor. Ik zal eens
met m&rsquo;nheer spreken over de uren van je gaan en komen, want ik
ben zeer op orde gesteld, en jonge-menschen moeten zich daaraan
wennen.</p>
<p>Er werd bepaald dat de nieuwe jongste-bediende &ldquo;zoo tegen
drie&euml;n eventjes naar huis zou gaan om te eten.&rdquo; En
zie&mdash;goddank!&mdash;&rsquo;t w&agrave;s byna drie uur, want Dieper
sloot z&rsquo;n boeken, en trok z&rsquo;n jas aan &ldquo;voor de
beurs.&rdquo;</p>
<p>Nooit richtte Wouter met zooveel genoegen z&rsquo;n schreden
huiswaarts, &rsquo;t Scheen er op toegelegd hem te doen beseffen dat er
kringen bestonden waar even nietige denkbeelden heerschten als in den
zynen. Moest-i genezen worden van den waan dat geen levensopvatting die
van zyn familie kon te-boven gaan in dorheid? Met zeker genoegen zag-i
z&rsquo;n moeder en zusters weer, en vooral Leentje die hy met nog meer
uitvoerigheid dan de anderen, deelgenoot maakte van alles wat-i ervaren
had. Ze vond het zeer belangryk. Ook de overige leden van &rsquo;t
huisgezin namen begeerig deel aan de byzonderheden uit &rsquo;n wereld
die hun zoo nieuw was. Niets evenwel trof juffrouw Pieterse
z&oacute;&oacute;, als de moeielykheid van &rsquo;t binnen-komen. Ze
vond daarin iets plechtigs.</p>
<p>&mdash;Zieje wel, dat&rsquo;s wat &agrave;nders dan by zoo&rsquo;n
slechten kerel op den Zeedyk, waar ieder maar uit- en inliep! Deze
menschen zullen niet op-eens naar Amerika gaan met &rsquo;n andermans
geld! En ... &rsquo;n <i>zaal</i>, zegje? En ... &rsquo;n
<i>Buiten?</i> En ... eigen rytuig? Ga jy nu eens naar de komeny,
Leentje, en zeg dat de jongeheer ... neen, praten hoeft niet, maar
&rsquo;t is toch &rsquo;n heel ding voor Wouter, nu by menschen te zyn
die &rsquo;n zaal in hun huis hebben, en &rsquo;n buitenplaats, en
eigen rytuig! Als je <i>nu</i> goed oppast, Wouter ... jongen, je kost
is gekocht! Wat zeg jy, Stoffel?</p>
<p>&mdash;Ja, moeder. <span class="pagenum">[<a id="pb181" href=
"#pb181" name="pb181">181</a>]</span></p>
<p>&mdash;Want ... weetje wat ik zeg? Ik zeg: &rsquo;n mensch is
sterfelyk. En die oude heeren ... voor hoe oud zag je ze wel aan,
Wouter?</p>
<p>&mdash;Moeder, die boekhouder was wel ... zestig. En m&rsquo;nheer
Wilkens ook zoowat.</p>
<p>&mdash;Zieje! Ik zeg dat &rsquo;n mensch sterfelyk is. En daarom ...
niet dat ik naar iemands dood verlang, gut n&eacute;, maar ... als
iemand z&oacute;&oacute; oud is ... wat zeg jy Stoffel?</p>
<p>&mdash;Zeker, moeder.</p>
<p>&mdash;Als zoo&rsquo;n boekhouder nu eens ... sterft&mdash;want alle
menschen zyn sterfelyk, niet waar?&mdash;dan zou Wouter best ... denk
eens, Trui?</p>
<p>&mdash;Ja, moeder, waarom niet?</p>
<p>&mdash;En die m&rsquo;nheer Willekes ook. Waarom zou Wouter geen
boekhouder kunnen worden, of ... m&rsquo;nheer Willekes?</p>
<p>&mdash;N&eacute;, moeder. Uwe meent ...</p>
<p>&mdash;Nu ja, wie kan altyd zoo op z&rsquo;n woorden letten! Ik meen
maar dat z&rsquo;n kost gekocht is. Wat kan &rsquo;n mensch meer
verlangen? En dat zakboekje ... gut, ik heb er graag alles voor over.
Kyk jy maar eens onder je bedstee, Stoffel, daar staat &rsquo;n mand
met ouwe prullen, en je zult er zeker nog wel de brieventasch vinden
van je vader. &rsquo;t Wurm kan er alles in opschryven wat-i onthouden
moet, en ... z&rsquo;n kost is gekocht ... d&agrave;t wil ik maar
zeggen! Je mag nu wel &rsquo;ns gauw naar m&rsquo;nheer Calb gaan om
hem te bedanken, Wouter! Want hy is de man die je gerekommandeerd
heeft. Hoe zou je &rsquo;t vinden, als je-n-eens &rsquo;n vers maakte
op z&rsquo;n verjaardag?</p>
<p>Dit voorstel werd door Stoffel afgekeurd. Hy bracht z&rsquo;n moeder
onder &rsquo;t oog dat m&rsquo;nheer Calb waarschynlyk, als &ldquo;man
van zaken&rdquo; &rsquo;n hekel aan verzen hebben zou, en dat &rsquo;n
stoffelyk bewys van erkentelykheid ... &rsquo;n anker wyn, of &rsquo;n
vaatje boter ...</p>
<p>&mdash;Wel zeker, juist wat ik altyd zeg. Denk er aan, Wouter, dat
je m&rsquo;nheer Calb &rsquo;n vaatje boter zendt, of &rsquo;n anker
wyn ...</p>
<p>&mdash;Gut, moeder!</p>
<p>&mdash;Nu ja, als je ... boekhouder bent, meen ik. Want ... alle
menschen zyn sterfelyk, en als die m&rsquo;nheer Dieper zoo klaagt over
zinkings ... jongen, je kost is gekocht!</p>
<p>Door deze en dergelyke zottepraat liet zich alweer Wouter&rsquo;s
week gemoed biologeeren tot ingenomenheid met z&rsquo;n nieuwen
werkkring. De niet zeer aangename indrukken die hyzelf had
opgevangen&mdash;zonder ze evenwel te durven verheffen tot
meening&mdash;werden uitgewischt of overpleisterd door &rsquo;t
waarnemen van de belangstelling zyner verwanten. Hy voelde dat er iets
van den eerbied dien men z&rsquo;n &ldquo;patronen&rdquo; toedroeg
afstraalde op hemzelf, en dit liet-i zich zonder protest aanleunen.
Z&rsquo;n moeder vroeg hem uitdrukkelyk of-i de saus naast of over
z&rsquo;n aardappelen hebben wou, want:</p>
<p>&mdash;Denk eens, Trui, ze hebben &rsquo;n zaal in-huis! En jy,
Wouter, eet nu wat d&oacute;&oacute;r, en ga &rsquo;r gauw weer heen.
Je moet nu ook van jouw kant toonen dat wy &oacute;&oacute;k
by-de-handte menschen zyn, wat zeg jy, Stoffel? Gut ... &rsquo;n eigen
<i>Buiten!</i> <span class="pagenum">[<a id="pb182" href="#pb182" name=
"pb182">182</a>]</span></p>
<p>Wouter deed wat-i kon om zich aan doorschynende aardappels en yver
te verslikken. &rsquo;t Sloeg ter-nauwer-nood halfvier, toen-i zich
alweer &rsquo;n weg baande door de stokvischbeukery en langs de
olievaten, en &rsquo;n oogenblik daarna stond-i hygend en dienstbereid
op &rsquo;t kantoor. Buiten den ons reeds bekenden stank en de naakte
Merkuriussen, vond hy daar niemand ... ja toch, daar hingen de
zoldersleutels! E&eacute;n keep: &eacute;&eacute;rste zolder, twee
keepen: tw&eacute;&eacute;de zolder! Hy schreef deze kenmerkende
byzonderheden op in de vaderlyke portefeuille die inderdaad onder
Stoffel&rsquo;s bed opgedolven, en meegegeven was met de dringende
aanbeveling tot vlytig gebruik. Ook maakte hy dat eerwaardig zakboek
tot vertrouwde van de andere studi&euml;n waaraan hy dien dag een zoo
groot gedeelte van z&rsquo;n onsterfelyke ziel besteed had. Mochten
misschien eenmaal de lagen stof en asch waaronder de Pietersburg
begraven ligt, worden weggeruimd, dan zal de onderzoekende nazaat nog
altyd kunnen te weten komen hoe lang in Wouter&rsquo;s eeuw &rsquo;n
stuk engelsch katoen van acht-en-twintig <i>yards</i> was. En waar de
<i>Pleiers</i> woonden, en de <i>Kruckers</i> en de <i>Hockers,</i> en
de juffrouw die borduurpatroontjes verkocht. En hoe &rsquo;t
<i>Buiten</i> heette van m&rsquo;nheer Kopperlith. En aan welk soort
van vensterglas men de woning van den jongeheer Pompile herkennen kon.
Waarlyk, men zou lust krygen z&rsquo;n eigen achterkleinzoon te wezen,
om tegenwoordig te zyn by &rsquo;t opgraven van al die historische
byzonderheden. Moet de lezer niet erkennen dat reeds hierom alleen de
annalen van Wouter&rsquo;s ontwikkelingsgeschiedenis alle andere
jaarboeken in belangrykheid te-boven gaan? Wortelen ze niet&mdash;als
de magazyn-kelder en &rsquo;t karakter van de firma Ouwetyd &amp;
Kopperlith&mdash;tot ver beneden de riolen? Zullen ze niet eenmaal met
hun gebladert van z&oacute;&oacute;veel vellen druks den schedel
belommeren van den laatsten sterveling die over &rsquo;n eeuw of wat
onfatsoenlyk genoeg wezen zal om nog hollandsch te verstaan? O, zeker,
ik hoor in m&rsquo;n verbeelding reeds &rsquo;t verdrietig geroep van
<i>Pompeji</i> en <i>Herculanum:</i> berg, val weer op ons, herbesluier
onze aangezichten met schaamtedekkende lava ... we bezitten niets ...
niets ... niets dat waard is het daglicht te aanschouwen na de
heuchelyke verryzenis van Wouter&rsquo;s <i>agenda!</i></p>
<p><i>Z&oacute;&oacute;</i> zal &rsquo;t wezen! Maar even als de
romeinsche bakker wiens achtvakkige broodjes thans zoo&rsquo;n eervolle
plaats innemen in &rsquo;t muzeum te Napels, niet weten kon dat
z&rsquo;n bollen een zoo schitterende karri&egrave;re maken zouden, was
ook Wouter onbewust van &rsquo;t belang der byzonderheden die hy in
z&rsquo;n zakboek noteerde. Hy volbracht de hem opgedragen plicht met
z&rsquo;n gewone konscientie, maar hoe onmeetbaar groot ook het aantal
was van de wetenswaardigheden waarmee men zoo edelmoedig z&rsquo;n
geest verrykt had, er kwam toch &rsquo;n eind aan z&rsquo;n opschryven.
Hy begon zich te vervelen, en leed onder zekere verdrietige
verwondering over de leegte van z&rsquo;n gemoed. De romantiek
was&mdash;niet voor altoos, waarschynlyk&mdash;uitgeput, geknot,
bedorven. Z&rsquo;n worsteling tegen afdwalen begon vrucht te dragen,
en de inspanning om zich met niets te bemoeien <span class=
"pagenum">[<a id="pb183" href="#pb183" name="pb183">183</a>]</span>dan
wat allernaast voor-de-hand lag, werd te pynlyker omdat hy met de hem
ingegeven nietigheden z&rsquo;n ziel niet voeden kon. Hy was als iemand
dien men &rsquo;t ongezond gebruik van snoepery verbiedt, en in-plaats
daarvan op zaagsel en zand onthaalt, of ... op niets. Tien, twaalfmaal
las-i de opgeschreven zaken over, en vond zich in-staat &rsquo;n
prachtig examen afteleggen in alles wat hem dien dag geleerd was. Maar
juist hierom vreesde hy dat hem iets mocht ontgaan zyn, want ... want
... hy voelde zich door den last zyner nieuwe wetenschap niet bezwaard
genoeg naar z&rsquo;n zin. Ze moest zwaarder drukken, meende hy, en
daar dit toch maar niet het geval worden wilde, lag de schuld zeker
weer aan hem! Ook z&rsquo;n moeder zei altyd dat er nooit iets van hem
komen zou ... &oacute;&oacute;k! Want hyzelf begon weer&mdash;en voor
&rsquo;t eerst niet!&mdash;&rsquo;n dergelyke meening te koesteren, als
&rsquo;t koesteren heeten mag, dat smartelyk wroeten in eigen borst!
Die m&rsquo;nheer Wilkens was &rsquo;n d&oacute;&oacute;rkundig man met
grys haar en &rsquo;n bril en over de veertig jaren kantoordienst. Wat
<i>die</i> man hem zoo majestueus verkondigde, moest wel belangryk
wezen, en de moeite van zware inspanning waard. Maar hy, botterik,
bleef maar altyd niet begrypen waarop-i z&rsquo;n inspanning moest
toepassen? De pogingen om de moeilykheden van z&rsquo;n nieuwe pozitie
te overwinnen, ketsten af op de onwetendheid waarin toch die
moeieiykheden bestonden? Had-i misschien, om niet al te ver beneden
z&rsquo;n plicht te staan, terstond moeten weten hoeveel fabrieken en
inwoners er waren in Manchester? Och, als m&rsquo;nheer Wilkens hem dit
maar had gelieven te vragen! Dan zoud-i z&rsquo;n onwetendheid ... niet
geloochend hebben, o neen ... maar tevens beloofd morgen bekwamer te
zullen zyn. Dan had-i geweten wat er vandaag aan hem gehaperd had, en
hy kon zich beteren!</p>
<p>Men ziet dat de oorzaken van Wouter&rsquo;s verdriet van ongewonen
aard waren. Misschien ook ligt de ongewoonheid slechts in myn poging om
ze te verklaren, want omstandigheden als waarin hy verkeerde, moeten
wel eens meer voorkomen. By elke gelegenheid namelyk, waar na&iuml;ve
hoogmoed samenvalt met even na&iuml;ve nederigheid. En dit was hier
&rsquo;t geval. Wouter voelde aandrang tot het allerhoogste, en zou
weldra geklaagd hebben dat er niet iets moeielykers te bereiken was dan
dat. Maar tevens meende hy dat ieder boven hem stond, en dat hy
&rsquo;t nooit zoo ver zou brengen als de laagste. Op buitengewone
inspanning was-i dus voorbereid. Al de moeite die hy zich ooit had
getroost om meester Pennewip&mdash;en z&rsquo;n dame!&mdash;te voldoen,
zou kinderspel wezen by de taak om &rsquo;n bruikbaar jongste-bediende
by de heeren Ouwetyd &amp; Kopperlith te worden. Hiertoe dus had-i
zich&mdash;vooral na de vermaningen van dien goeden dokter
Holsma&mdash;met byzonderen yver aangegord. Geen &ldquo;som&rdquo; uit
z&rsquo;n <i>Strabbe</i>, meende hy, vereischte z&oacute;&oacute;veel
scherpte van oordeel, z&oacute;&oacute;veel nauwgezetheid,
z&oacute;&oacute;veel geheugen, als er zou te-pas komen in dien nieuwen
werkkring. En zie, den eersten dag den besten reeds, vatte hy alles wat
men hem zei met &rsquo;n gemakkelykheid die hem angstig maakte. Daar
moest m&eacute;&eacute;r achter zitten! Men <span class=
"pagenum">[<a id="pb184" href="#pb184" name=
"pb184">184</a>]</span>wordt geen Ouwetyd &amp; Kopperlith of jongeheer
Pompile&mdash;noch zelfs &rsquo;n behoorlyke m&rsquo;nheer
Wilkens!&mdash;zonder &agrave;ndere draken verslagen te hebben dan men
onzen kleinen St. Joris te bestryden gaf! E&eacute;n keep ...
tw&eacute;&eacute; keepen ... zeker, begrypen is genot&mdash;en dit was
vooral in Wouter het geval&mdash;maar juist hierom wantrouwde hy
&rsquo;t genot dat hem ditmaal wat al te gemakkelyk gemaakt was. De
gedachte dat z&rsquo;n leermeesters met hun gryze haren, brillen,
<i>Buiten&rsquo;s</i> en eigen rytuig, beneden hem stonden, kwam niet
in hem op. Het was hem als iemand wien men te raden geeft:
&ldquo;<i>wat &rsquo;n stokjen is, aan de uiteinden bestreken met
zwavel</i>&rdquo; en die vreest &rsquo;n domheid te zeggen door
zoo&rsquo;n ding te verklaren voor &rsquo;n zwavelstokje. De hem
aanbevolen plicht om zich steeds te bemoeien met het naastbyliggende,
was hem op &rsquo;t hart gedrukt met ernst, en als iets belangryks ...
waarin&mdash;dit zeg <i>ik</i> er by&mdash;Holsma volkomen gelyk had!
Deze plicht moest dus moeilyk te vervullen zyn, meende Wouter, doch
slechts ten-deele was dit juist gezien. Moeielyk zou ze h&egrave;m
vallen, omdat-i de neiging had wat v&egrave;r en wat hoog te staren,
maar op-zichzelf beschouwd zou ze byna doorgaans uit &rsquo;n
aaneenschakeling van nietigheden bestaan. En juist dit bracht hem in de
war. Zonder de nederigheid die hem eigen was, zoud-i&mdash;na &rsquo;n
oefening van zeer weinig weken alles geleerd hebben wat er op dat
kantoor te leeren viel&mdash;zeer spoedig z&rsquo;n hoogwyze patroon
met hun lappenkraam hebben geminacht. En zonder z&rsquo;n hoogmoed ware
hy volkomen tevreden geweest met hun goedkeuring zyner vorderingen in
&rsquo;t vlytig bestudeeren van niemendal. Wat Oxenstiern aan z&rsquo;n
zoon schreef over de onbeduidendheid der hefboompjes waarmee de wereld
geregeerd wordt, is van volle toepassing op &rsquo;n tal van andere
zaken, en niet het minst op kringen als waarin thans onze Wouter was
aangeland. Toch zou men verkeerd doen &rsquo;t wanstaltig huwelyk zyner
ziel met &rsquo;n omgeving van z&oacute;&oacute; laag standpunt, in
<i>alle</i> opzichten te betreuren. Juist z&ugrave;lke aanrakingen, en
niet boekerige heldenfeiten, leveren de ware vuurproef. De tyd moest
komen dat Wouter zeggen kon ... niet: &ldquo;ik ben <i>niets,</i> want
ik werd gesmoord in den lappenwinkel van de heeren Ouwetyd &amp;
Kopperlith!&rdquo; maar: &ldquo;zie, hoe ook bedolven onder de modder
van misdadige gewoonheid ... ik bleef myzelf, en heb me tot <i>iets</i>
weten te maken.&rdquo; Ik behoef hier immers niet bytevoegen dat dit de
ellendelingen niet verschoont, die &rsquo;t kind aan deze vuurproef
onderwierpen? &rsquo;t Was h&ugrave;n doel waarachtig niet, onzen
Wouter tot mensch te maken!</p>
<hr class="tb">
<p>Hy verveelde zich, en voelde verdrietige verwondering over de leegte
van z&rsquo;n gemoed. Naastbyliggende plicht doen? Als-i eens naar den
zolder ging&mdash;twee keepen: den tw&eacute;&eacute;den!&mdash;om te
vegen, en op z&rsquo;n gemak dat belangwekkende windas te bekyken?</p>
<p>Z&oacute;&oacute; gedacht, zoo gedaan! Hy was recht grootsch dat-i
den weg naar-boven wist, en toen hy op de trap de meid ontmoette, die
hem zoo onheusch-officieel had afgewezen aan de boven-voordeur, gunde
hy zich de weelde van eenig gerammel met de sleutels, niet zonder
<span class="pagenum">[<a id="pb185" href="#pb185" name=
"pb185">185</a>]</span>&rsquo;n zegevierend blikje dat zeker zeggen
wilde: je ziet, ik b&egrave;n er, en wel in dienst!</p>
<p>Zoo&rsquo;n windas is &rsquo;n aardig ding. Er zitten gedachten in,
en Wouter wist ze &rsquo;r uittehalen.</p>
<p>&mdash;Die dikke mevrouw is zeker tweehonderd pond zwaar ... de
<i>fauteuil</i>, twintig ... de kussens ... hm ... stellen wy voor
alles en alles ... tweehonderd-vyftig pond. Ik weeg maar tachtig, denk
ik. Als dus die dikke mevrouw en ik tegenover elkaar hingen aan
&rsquo;n gewonen takel, zou ze <i>my</i> &rsquo;t zoldervenster
uithyschen, in-plaats van ik h&aacute;&aacute;r uit die zykamer. Maar
als ik h&aacute;&aacute;r gewicht oprol om die dunne spil, en ikzelf
wentel dat groote rad ...</p>
<p>Hy hoorde sloffen op de trap. &rsquo;t Was Gerrit, die eens kyken
kwam wie er naar den zolder gegaan was.</p>
<p>&mdash;Ah zoo! Ben jy &rsquo;t Pieterse. En wat doe je daar?</p>
<p>&mdash;Ik ... veeg, zei Wouter.</p>
<p>&mdash;Zoo? Nou, als je z&oacute;&oacute; yverig blyft, zal je gauw
slyten, jongen!</p>
<p>&mdash;Maar m&rsquo;nheer Wilkens heeft gezegd ...</p>
<p>&mdash;Wullekes is &rsquo;n gek. Maar ... wil je vegen, goed! Veeg
maar! En wat veeg je-n-al zoo?</p>
<p>&mdash;De stof van de stapeltjes ...</p>
<p>&mdash;Daar ligt geen stof op! En al lag er stof op, wat doet dat er
toe? En al deed het er wat toe, wat helpt het of je die van den eenen
stapel op den anderen veegt, h&egrave;? Je doet monnikenwerk, wat ik je
zeg!</p>
<p>&mdash;Gut!</p>
<p>&mdash;Ja, monnikenwerk! Je moet niet alles zoo letterlyk opnemen
wat die Wullekes je zegt. Hy schiet met ... varkensvleesch, weetje?</p>
<p>&mdash;H&egrave;!</p>
<p>&mdash;D&agrave;t doet-i! Ik dacht het wel dat je zou luisteren naar
dien windmaker, en toen ik iemand naar-boven hoorde gaan met de
sleutels&mdash;want ik zat in de keuken, omdat ik styf van rimmetiek
ben&mdash;toen begreep ik dat jy &rsquo;t was. Want er kon niemand
anders op &rsquo;t kantoor wezen. Die Wullekes heeft je zeker niet
gezegd dat we-n-in den komkommertyd zyn, en dat je zoo&rsquo;n haast
niet hoefde te maken met terugkomen? Hyzelf komt eerst zoo tegen zessen
even kyken, en nu hy weet dat er iemand is om de boodschappen
aantenemen, zal-i nog later komen, of misschien in &rsquo;t geheel
niet. En de jongeheeren zyn uit ... om &rsquo;t mooie weer, weetje? Je
moet de zaak niet zoo zwaar opnemen, jongetje! Dan ga je-n-er onder
door! Je neemt me-n-ommers niet kwalyk?</p>
<p>&mdash;Gut neen! Maar ik wou zoo gaarne ... m&rsquo;n plicht doen,
m&rsquo;n naastbyliggende plicht, weetje?</p>
<p>&mdash;D&aacute;&aacute;r heb ik nu zoo, wil ik maar &rsquo;ns
zeggen, geen verstand van. Ik zeg maar dat het schande-n-is dat
ze-n-&rsquo;n jong borssie als jy zoo&rsquo;n heelen dag op dat muffe
kantoor laten zitten. Ik zeg ... &rsquo;t is wind en &rsquo;n engelsche
<i>notting!</i></p>
<p>&mdash;H&egrave;, Gerrit, ik ben den halven ochtend op-straat
geweest!</p>
<p>&mdash;Ja, ik hoor dat je veel boodschappen hebt gedaan voor den
<span class="pagenum">[<a id="pb186" href="#pb186" name=
"pb186">186</a>]</span>jongeheer Pompile. Nou, dat pleizier kan je
dikwyls hebben! Hebben ze je-n-al gezegd dat je naar de post moet, alle
morgens, om den briefbesteller optewachten? Dat &rsquo;s &rsquo;n
baantje voor jou, je zult het zien! &rsquo;t Zal je stuivers kosten
voor &rsquo;n borrel! Want als je d&agrave;t niet doet, kryg je de
brieven niet. Ze zyn te gierig om <i>droddebot</i> te betalen ...
vyf-en-twintig gulden in &rsquo;n heel jaar. Daarvoor kan jy dan staan
blauwbekken in de kou ... als &rsquo;t winter is, meen ik. Zeg eens,
heeft Dieper je-n-al gesproken over inkasseeren? Want ... als ik styf
van rimmetiek ben, komt dat voor je rekening. En ... als je niet handig
bent met geld, kan dat baantje je veel kosten. Je begrypt wel ... wat
er te-kort komt, leg je-n-er by. Ja, ja, je moet niet denken dat je
hier voor je pleizier bent! Ik heb hier al prinsjesdagen beleefd in
alle saizoenen van &rsquo;t heele goddelyke jaar, en daarom ... nu ben
ik styf van &rsquo;t rimmetiek. &rsquo;t Kan je-n ook gebeuren. Zoodat
ik maar zeggen wil dat je-n-in de komkommerdagen niet zoo yverig hoeft
te wezen. Je bent immers ook maar &rsquo;n loontrekkend dienaar, net
als ik, niet waar, en zult dus ook niet graag meer doen dan noodig is?
Geen mensen die er je voor dankt, jongen, en wie z&rsquo;n eigen
doodwerkt, wordt onder de galg begraven. Komaan, laat dat vegen nu maar
blyven. O, als je alles doen zou wat die Wullekes je zegt ... nou!</p>
<p>Als ys viel deze zonderlinge Gerritsche filosofie onzen Wouter op
&rsquo;t gemoed. Beschaamd sloot-i den zolder, en begaf zich naar
beneden met Gerrit, die hem verzocht niet te verklappen dat-i op den
bovensten zolder geweest was. Want, zeid-i:</p>
<p>&mdash;Dan sturen ze m&rsquo;n op boodschappen uit. En daar ik styf
van rimmetiek ben ... kyk, m&rsquo;n duim is er krom van, en dus ...
loopen kan ik niet, dat zieje wel!</p>
<p>Op &rsquo;t kantoor gekomen, sloeg de knecht &rsquo;n klein register
op, waarin de vervaldagen van wissels en acceptatien genoteerd
stonden.</p>
<p>&mdash;Zieje, juist wat ik dacht! Morgen is er &rsquo;n smerig
papiertjen in den Jodenhoek. Nu, d&aacute;&aacute;r zal je pleizier van
hebben! Die smous zal wel gauw merken dat je-n-&rsquo;n onnoozel
bloedje bent, want ... je ziet er naar uit. Als je-n-er beneden den
daalder afkomt, mag je van geluk spreken. Daar komt waarachtig Wullekes
al ... zeker heeft z&rsquo;n vrouw hem de deur uitgejaagd, maar zy is
even mal als hy, met &rsquo;r prinsessen. Ze heeft &rsquo;reis in den
Haag &rsquo;n prinses gezien, en daarvan praat ze-n-altyd. Allemaal
wind en &rsquo;n engelsche <i>notting</i>. Die Wullekes ... hoor eens,
als-i naar me vraagt ... zeg maar dat je niks van me weet, en dat ik
styf ben van rimmetiek, weetje, want ... ik ga na de keuken om
m&rsquo;n kommetje thee te drinken, &rsquo;t Zal wel koud wezen, maar
... ik moest toch &rsquo;reis even zien wie daar na &rsquo;t zolder
liep. Jawel, hy is het ... dat kan ik altyd precies hooren aan &rsquo;t
openhalen van de achterdeur. Hy heeft ruimte noodig voor &rsquo;n heel
peloton ... ik ben serjant geweest, weetje, by de Burgerwacht in
<i>anno</i> zooveel!</p>
<p>En Gerrit vertrok. Z&rsquo;n zonderlinge toespraken hadden dit
goede, <span class="pagenum">[<a id="pb187" href="#pb187" name=
"pb187">187</a>]</span>dat Wouter&mdash;zooals de lezer
misschien&mdash;er niet veel van begreep, en dus iets te denken kreeg.
De vreemde opvatting van plicht, die den ouden knecht ... iets minder
van andere knechts onderscheidde dan wenschelyk was, verraste hem.
<i>Droddebot?</i> Wat&rsquo;s d&agrave;t voor &rsquo;n ding? En:
&rsquo;n &ldquo;smerig papiertje&rdquo; dat hem &rsquo;n daalder zou
kunnen kosten ... wat kon dit zyn? Vanwaar zou die daalder komen? Waren
d&agrave;t de emolumenten van z&rsquo;n nieuwe betrekking? Heel gaarne
had-i m&rsquo;nheer Wilkens om inlichting gevraagd, doch sedert
z&rsquo;n struikelen over <i>Mozes by &rsquo;t Doornbosch</i> durfde
Wouter dat grimmig orakel niet naderen. Bovendien, hy werd weer aan
&rsquo;t plakken van gekleurde lappen op karton gezet, en dezen arbeid
legde hem Wilkens met zooveel vertoon van stichtelyken ernst op, dat hy
&rsquo;t niet waagde iets anders aanteroeren. Hy plakte z&rsquo;n
lappen, en zweeg en mymerde, en betreurde z&rsquo;n boeken op den
<i>Zeedyk</i>. Nog &rsquo;n beetje maar, en Motto zou hem de gedaante
vertoonen van &rsquo;n beminnelyken beschermengel die wegzinkt in de
nevelen van &rsquo;t verleden, en waarnaar de verlatenen reikhalzend
maar vruchteloos de armen uitstrekt.</p>
<p>Armoediger kon &rsquo;t met z&rsquo;n zieltje niet geschapen staan,
meent men?</p>
<p>Wie weet! Lieve-god, het wordt nog erger.</p>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p>Kwajongens. Vloermat-meditatien. Een onhebbelyke barbier en &rsquo;n
benyd vogeltje. Treffende opmerkingen over vergankelykheid.
<i>Champollion.</i> Handel! Onverwachte verandering van &rsquo;n
geminacht briefje in wichtige dukatons.</p>
</div>
<p>Of &rsquo;t veroorzaakt werd door de byzondere styfte van z&rsquo;n
rhumatiek, zou ik niet durven zeggen, maar zeker is het dat Gerrit
&rsquo;n eigenaardige manier had om uitheemsche woorden onkenbaar te
maken. <i>Droddebot</i>, byv. beteekende: <i lang="fr">droit de
bo&icirc;te</i>, hetgeen zooveel zeggen wilde als het recht om de
brieven te doen afhalen van &rsquo;t postkantoor. De briefbestellery
liet in Wouter&rsquo;s tyd veel te wenschen over, en veel kooplieden
kozen dit middel om zich onafhankelyk te maken van den duur en &rsquo;t
gewicht der konfidentien die de zeer ongevleugelde boden des handels
gewoonlyk met hun straatvrinden hadden te wisselen. In dit alles zal nu
wel verandering hebben plaats gevonden, vooral omdat de post meermalen
daags aankomt. In Wouter&rsquo;s tyd, en lang daarna nog, werd de
zoogenaamde &ldquo;fransche, duitsche en engelsche post&rdquo; slechts
twee keeren &rsquo;s weeks uitgereikt. Binnenlandsche brieven niet meer
dan eenmaal daags, en wel des-morgens. Het afhalen der brieven voor de
kantoren die <i lang="fr">droit de bo&icirc;te</i> hadden, behoorde
natuurlyk tot de funktien van de &ldquo;jongste-bedienden&rdquo;
&rsquo;n soort van loopjongetjes die in twee opzichten zeer typelyk
verschilden van leerlingen op &rsquo;n ambacht: ze leerden niets, en
waren onbezoldigd. Sommige handelshuizen wisten &rsquo;t misbruiken van
zulke knapen te verheffen tot systeem, door z&oacute;&oacute;veel
allerjongste bedienden te houden dat ze daarmee het bezoldigen van
&rsquo;n volwassen persoon konden uitwinnen. <span class=
"pagenum">[<a id="pb188" href="#pb188" name=
"pb188">188</a>]</span>Zoodra zulke jongelu&icirc; begonnen aanspraken
te gronden op &rsquo;t verouderen van hun doopceel, gaf men hun den
raad die ontkiemende eerzucht te doen wortelen in anderen bodem.</p>
<p>Wat nu overigens dat fameuze <i lang="fr">droit de bo&icirc;te</i>
aangaat, er waren ook handelshuizen die wel gaarne hun korrespondentie
iets vroeger ontvingen dan de slakkengang der bestellers toeliet, maar
toch niet genegen waren de daarvoor vastgestelde belasting te betalen.
Ze vonden een probaten maatregel uit, hoofdzakelyk gegrond op de
overweging dat de tyd van &rsquo;n onbezoldigden jongste-bediende geen
geld reprezenteert. Zoo&rsquo;n kereltje moest in de nabyheid van
&rsquo;t postkantoor den besteller afwachten, en hem overhalen om de
voor &ldquo;m&rsquo;nheer&rdquo; of &ldquo;de heeren&rdquo; aangekomen
brieven op-straat aan hem aftegeven. Dewyl nu noch het uur van aankomst
der post, noch de tot het sorteeren noodige tyd stipt kon bepaald
worden, moest hy om zeker te zyn dat de besteller hem niet ontsnapte,
altyd v&eacute;&eacute;l te vroeg daar wezen. Het natuurlyk gevolg
hiervan was dat zich elken ochtend &rsquo;n klubjen onrype
jongeheertjes naby &rsquo;t postkantoor samenkluwde. By slecht weer was
&rsquo;t vereenigingspunt in de <i lang="fr">cour</i> der inrichting.
En hier werd veel kwaads uitgebroed, want in geen <i>stadium</i>,
klasse of ontwikkelingsperiode vertoont zich de Mensch leelyker dan in
die van halfwassen jongeling, &rsquo;n leeftyd die door de eene helft
van ons geslacht moest kunnen overgewipt worden. Al wat de Maatschappy
oplevert, staat in rang boven hen: kinderen, meisjes, vrouwen, mannen,
grysaards, jonkers, prinsen, soldaten, sjouwerlu&icirc;, ambachtslieden
... alles, tot publieke vrouwspersonen toe. Zyzelf zyn de eenigen die
dit niet weten, en staan verbaasd als &rsquo;n wezenlyk mensch blyk
geeft van den misselyken indruk dien ze op hem maken.</p>
<p>Maar w&egrave;l had het moeten bekend zyn aan de heeren Kopperlith,
vader en zoons. En misschien wisten zy &rsquo;t. Maar dit belette niet
dat Wouter, toen-i den eersten avend van den belangryken handelsdag
dien ik trachtte te beschryven, verlof ontving om naar-huis te gaan,
van m&rsquo;nheer Wilkens het bevel meekreeg, den volgenden morgen
voor-i op &rsquo;t kantoor kwam, zich aantemelden by m&rsquo;nheer
Pompile &ldquo;die hem zou onderrichten in z&rsquo;n verplichtingen
omtrent de post.&rdquo;</p>
<p>&mdash;Zieje wel, Stoffel, riep z&rsquo;n moeder, ze hebben allerlei
voor hem te doen! Net zooals de dokter zei: &rsquo;n jong-mensch moet
veel werken. Precies wat ik altyd zeg. Veel werken is de boodschap.
Zorg nu vooral, Wouter, dat je-n-op je tyd daar bent, en laat vooral
die m&rsquo;nheer ... hoe heet-i ook?</p>
<p>&mdash;M&rsquo;nheer Pompile, moeder.</p>
<p>&mdash;Nu ja, de naam doet er niet toe. Ik meen maar dat je zorgt op
je tyd te wezen. Wat zou je-n-er van zeggen als je dat nu eens
opschreef?</p>
<p>&mdash;Ik zal &rsquo;t wel onthouden, moeder.</p>
<p>&mdash;Schryf &rsquo;t liever op. Waartoe dient anders je boek? Ik
heb &rsquo;t je d&aacute;&aacute;rvoor gegeven, jongen!</p>
<p>Met of zonder opschryven dan, reeds om zeven uur schelde
<span class="pagenum">[<a id="pb189" href="#pb189" name=
"pb189">189</a>]</span>Wouter aan &rsquo;t huis met spiegelglas. De
meid zei dat m&rsquo;nheer nog niet op was, en vergunde hem plaats te
nemen op de vloermat ... daar stond-i! Wie myner lezers weet hoe lang
&rsquo;n minuut is? Nu, d&agrave;t wist de friesche klok die daar in de
gang Wouter stond gezelschap te houden met z&rsquo;n tik ... tik, en om
de zooveel tikjes &rsquo;n zwaarder tik! Dan versprong de groote wyzer
als met &rsquo;n zenuwachtig schrikje, en met saaie volharding zette de
sekondeslinger z&rsquo;n eentonige reis voort: aktie, reaktie, tik, tik
... die klok verveelde zich niet! En &rsquo;t ding stond op vier
zwarthouten ballen, en hoefde niet te verwisselen van zwaartepunt of
heup. Wouter wel. Dan rustte hy links, en dan weer rechts, dat is: hy
rustte niet. Men begrypt dat z&rsquo;n naast-byliggende plicht niet
toeliet tegen den wand te leunen in &rsquo;t huis van z&rsquo;n
patroon. Z&rsquo;n enkels, knie&euml;n, heupen en ruggegraat ...</p>
<p>Tik, tik, zei de klok. Ja juist, zoo-iets voelde hy in al z&rsquo;n
leden. Geen Demosthenes kon &rsquo;t juister uitdrukken.</p>
<p>Er werd gescheld. Met z&rsquo;n gewone zucht om te helpen opende
Wouter de deur. De meid die niet zeer spoedig en zonder haast kwam
aansloffen, bedankte hem in &rsquo;t minst niet. Wouter mocht getuige
zyn van haar verzekering dat ze geen schuurzand noodig had&mdash;want
het was &rsquo;n trafikant in dit handelsartikel, die zich
aanmeldde&mdash;en dit verschafte hem wat afleiding. Hy hoopte dat men
n&ograve;geens schellen zou.</p>
<p>Waarlyk, dit geschiedde, en zelfs nog geen vol kwartier daarna. Een
melkboer! Deze verhaalde iets aan de meid over &rsquo;t weer, en
Sientje was van zyn gevoelen, maar zei er by dat mevrouw niet tevreden
was over z&rsquo;n melk, waarop de man iets antwoordde. &rsquo;t
Onderhoud was ... zeer onderhoudend, maar voor Wouter wat kort. Tik,
tik, zei de klok weer.</p>
<p>Nog andere menschenvrienden kwamen by lange tusschenpoozen de
welsprekendheid van die klok afbreken, en Wouter had ze wel willen
kussen. Heel eindelyk schelde de barbier. Ook deze werd uitgenoodigd te
wachten tot &ldquo;m&rsquo;nheer &ograve;p zou zyn.&rdquo;</p>
<p>&mdash;Dat doe-n-ik niet, zei de man. Ik kan al m&rsquo;n andere
klanten niet laten wachten op &eacute;&eacute;n van &rsquo;n stooter in
de week!</p>
<p>En hy ging. Wat &rsquo;n brutale barbier! Zeker, &rsquo;t was
afkeurenswaardig, &rsquo;t Was ruw, ongemanierd ... o ja! Maar toch
betrapte zich Wouter op de verzuchting:</p>
<p>&mdash;Och, misschien zou &rsquo;t beter voor me zyn, barbier te
worden dan in den handel te blyven.</p>
<p>De ondankbare! Juist immers toen hy zich aan dezen wreveligen indruk
overgaf, vernam-i schreden van iemand die in &rsquo;t achtereind van de
gang de trap scheen aftekomen. De Heer was naby, of ... de jongeheer
Pompile toch. Hy vertoonde zich in z&rsquo;n kamerjapon, en werd Wouter
gewaar.</p>
<p>&mdash;Ah ... zoo? Ja, juist! Je bent daar? Heel goed! Wilkens heeft
je zeker gezegd ... heel goed, heel goed! Weet je wat je doet? Je moet
zoo goed wezen ... even te wachten. <span class="pagenum">[<a id=
"pb190" href="#pb190" name="pb190">190</a>]</span></p>
<p>M&rsquo;nheer Pompile verdween in de <i>suite</i>, en de klok was
weer aan &rsquo;t woord.</p>
<p>Had Wouter maar niet zoo&rsquo;n pyn in z&rsquo;n lenden gehad, hy
zou wel in-staat geweest zyn, gedachten te borduren op &rsquo;t kanevas
van dat eentonig geluid. Maar stoffelyke aandoening belemmerde hem in
&rsquo;t aan-eenknoopen van z&rsquo;n indrukken. Hy voelde zich suf en
machteloos, &rsquo;t Was om neertevallen.</p>
<p>Na slechts drie-kwartier kwam m&rsquo;nheer Pompile weer tevoorschyn
uit de <i>suite</i>, waar-i ontbeten had. In &rsquo;t voorbygaan droeg
hy Wouter op, de goedheid te hebben even te wachten omdat-i zich nu
ging kleeden ... tik, tik!</p>
<p>Alweer &rsquo;n afleiding. De meid scheen in de <i>suite</i>
geroepen, want ze kwam haastig aanloopen, en opende de deur van dat
vertrek. Wouter mocht vernemen hoe mevrouw haar meedeelde dat er
vandaag &rsquo;n kanarievogeltje zou gebracht worden, en:</p>
<p>&mdash;Als &rsquo;t komt, Sientje, breng &rsquo;t vooral terstond
binnen!</p>
<p>Dit beloofde de meid. Wat moest nu Wouter bepeinzen? De
onafhankelijkheid van dien barbier had hem verlokt tot &rsquo;n
rudiment van weerspannigheid. Vorderde nu de konsekwentie dat-i verviel
in dolle yverzucht op dat bevoorrecht vogeltje? Misschien wel.
Zuinigheid op z&rsquo;n aandoeningen zou misplaatst geweest zyn, al
ware het hierom alleen wyl ze van alles wat-i hier te zien en te
aanschouwen kreeg, het duurzaamst blyken zouden. M&rsquo;nheer Pompile
is ter-zyner-tyd zoo goed moeten wezen te sterven. Ook zoo&rsquo;n
kanarievogel leeft maar kort, en laat geen andere leegte na dan twee
duim kubiek in z&rsquo;n kooitje. Het beestje had lang uitgetjilpt voor
Wouter de lessen van onafhankelykheid leerde ontberen, die hy nu
nog&mdash;ter-loops, maar gretig toch&mdash;opving van &rsquo;n
barbier. En ook deze chirurg is ter-ziele. Hopen wy dat de Hemel hem
niet gesloten bleef, omdat hy oorzaak was dat m&rsquo;nheer
Pompile&rsquo;s baard gevaar liep &rsquo;n dag langer te zyn dan anders
te verwachten is van zestien welgetelde duiten scheerloon in de week.
Zooveel namelyk bedroeg de &ldquo;stooter&rdquo; waarvan we zoo-even
iets vernamen als bydrage tot de Lukullische weelderigheid van den
jongeheer Pompile.</p>
<p>Al die dingen zyn dus weggewischt, uitgewreven, vergaan. En nog
steeds leven er gedachten van Wouter ... <i>aere perenniores!</i>
&rsquo;t is mogelyk dat die klok nog altyd hier-of-daar z&rsquo;n
tikkende loopbaan voortzet, en dat er nog altyd &rsquo;n huis staat met
vensters van spiegelglas, op de Leliegracht&mdash;deftige zy,
h&eacute;&eacute;l deftige zy&mdash;maar wat beteekent dit in
vergelyking met &rsquo;n hoofdstuk uit de zielegeschiedenis van
&rsquo;n mensch? Huizen en klokken zullen voorbygaan, maar niet
voorbygaan zullen de uitvloeisels der gemoedsbitterheid van iemand die
daar de gelukzaligheid staat te benyden van &rsquo;n opgesloten
vogeltje dat terstond mocht binnenkomen als &rsquo;t zich aanmeldde.
Toch gis ik dat Wouter niets of niemand benydde. Hy was er te mo&ecirc;
toe, en werd te zeer bezig-gehouden door &rsquo;t spit in den rug.</p>
<p>Daar werd zoowaar de jongeheer Pompile weer zichtbaar, nog altyd
ongekleed. <span class="pagenum">[<a id="pb191" href="#pb191" name=
"pb191">191</a>]</span></p>
<p>&mdash;Zoo, sta je daar nog? Ja ... zoo ... hoor eens! Weet je wat
je doet? Je moet eens zoo goed wezen, gauw &rsquo;n barbier voor me te
halen.</p>
<p>Die lieve goeie Pompile! Hy vergunde Wouter zich eens te bewegen.
Deze vervulde z&rsquo;n naastbyliggend plichtje met yver en
dankbaarheid. Toen-i het verlangde gevonden en binnengeleid had, nam-i
z&rsquo;n vorig domicilie op de vloermat weer in, en verstond heel
duidelyk wat de klok zei:</p>
<p>&mdash;Zoo, ben je daar w&eacute;&eacute;r? Ik ben er n&ograve;g ...
tik ... tik!</p>
<p>De installatie by &rsquo;t postkantoor geschiedde wel niet met
plechtigheid, maar toch met al de bereddering die de jongeheer Pompile
gewoon was toetepassen op de nietigheden waarmed-i zich gewoonlyk
bezighield.</p>
<p>&mdash;Kyk, je moet nu eens zoo goed wezen hier te komen staan, alle
morgens! En dan houd je &rsquo;t postkantoor in &rsquo;t oog. En als ze
dan uitkomen&mdash;de bestellers, weetje?&mdash;dan let je goed op. En
je loopt ze na. En je vraagt de brieven voor de heeren Ouwetyd &amp;
Kopperlith. Maar je moet dat niet vragen hier vlak voor &rsquo;t
kantoor, want als de direkteur het ziet, dan worden ze gestraft ...
omdat het verboden is, weetje? Je loopt ze na, daar in die steeg, en
als ze je-n-&rsquo;n fooi vragen, of &rsquo;n borrel&mdash;want dit
doen ze ... gemeen volk!&mdash;dan zeg je maar dat je ... neen, dan zeg
je niets. Of je zegt maar ... dat je de brieven vraagt voor de heeren
Ouwetyd &amp; Kopperlith. Z&oacute;&oacute; moet je zeggen! En &rsquo;n
fooi? &ldquo;Met nieuwejaar&rdquo; kan je wel zeggen, maar zeg niet dat
ik &rsquo;t gezegd heb, want dan verwachten ze te veel. Onbescheiden
volk, weetje? Kyk, daar komen ze! Nu zal ik je wyzen wie onze buurt
heeft. Daar, d&aacute;&aacute;r, die magere met z&rsquo;n dikken neus
en slobkousen ... d&agrave;t is-i! Zeg hem dat-i nog pas gister
&rsquo;n stuiver van me gehad heeft, en dat-i je de brieven geeft voor
de heeren Ouwetyd &amp; Kopperlith, z&oacute;&oacute; moet je
zeggen!</p>
<p>Wouter liep den aangewezene na, en haalde hem weldra in. De man, die
hem niet kende, wees hem stug af. Maar de deftige m&rsquo;nheer Pompile
stond op &rsquo;n afstand te wenken en te telegrafeeren, met dit gevolg
dat Wouter zich kon beschouwen als formeel voorgesteld aan den mageren
besteller met den dikken neus en de slobkousen. Er was inderdaad iets
aangekomen voor &rsquo;t huis Kopperlith. Deze of gene winkelier in een
der provincien scheen behoefte te hebben aan &rsquo;n krieuweltje.
Wouter kwam zegevierend met den brief aanloopen op &rsquo;t kantoor
waar-i &rsquo;t eerwaardig sanhedrin van z&rsquo;n patroons reeds
vergaderd vond, Pompile meegerekend die, na &rsquo;t overseinen van
Wouter&rsquo;s geloofsbrieven, zich gehaast had de gemeene steeg te
verlaten, welker duisterheid gewoonlyk het geknoei met die brieven
medeplichtig beschaduwde.</p>
<p>Onze jongste-bediende werd nu met de noodige aanbevelingen tot
&ldquo;net werken&rdquo; aan &rsquo;t kopieeren gezet van &rsquo;n paar
brieven. De jongeheer Pompile Kopperlith maakte gebruik van den
komkommertyd, om eenige debiteuren die wat achterlyk waren, aan
betaling te herinneren. &rsquo;t Een-of-ander genie uit den voortyd had
deze bezigheid <span class="pagenum">[<a id="pb192" href="#pb192" name=
"pb192">192</a>]</span>vereenvoudigd door &rsquo;t vaststellen van drie
formulieren die elkander opvolgden in graden van nadrukkelykheid.
Formulier &eacute;&eacute;n: beleefd. De aanzuivering was waarschynlyk
den zeer geachten handelsvriend door &rsquo;t hoofd gegaan, en de
heeren O. &amp; K. konden niet nalaten deze gelegenheid aantegrypen om
&ldquo;uwe zoo byzonder vereerde firma&rdquo; hiernevens &rsquo;n paar
stalen aantebieden van onbegrypelyk-pryswaardige diemet. Formulier
tw&eacute;&eacute;: de&mdash;nog altyd eenigszins geachte&mdash;vriend
verloor uit het oog dat de pryzen <i>&agrave; comptant</i> waren
berekend, en ofschoon men zoo byzonder gaarne zaken met hem deed, was
men wel genoodzaakt ditmaal ... enz. G&eacute;&eacute;n stalen. Derde
formulier: binnen acht dagen solide remise, of anders ... enz.</p>
<p>Wouter bewonderde de bekwaamheid van z&rsquo;n chef, die zoo precies
wist hoe men al die menschen moest toespreken. Toch was &rsquo;t
kopieeren van die korte briefjes weldra afgeloopen, en hy werd weer aan
&rsquo;t plakken van z&rsquo;n stalen gezet.</p>
<p>&mdash;En ... zouden wy hem nu maar niet met-een de letters van
&rsquo;t woord laten leeren? vroeg Pompile aan Wilkens.</p>
<p>Er scheen iets vreeselyks in dit voorstel te liggen, want Wilkens
keek ontsteld op.</p>
<p>&mdash;M&rsquo;nheer!</p>
<p>&mdash;Ja, denk je niet? Me dunkt dat ...</p>
<p>&mdash;Maar ... m&rsquo;nheer!</p>
<p>Al had Pompile voorgesteld het jonge-mensch te villen of te
skalpeeren, de schrik van Wilkens kon niet grooter geweest zyn.</p>
<p>&mdash;Maar, m&rsquo;nheer! Dit zou, onder uw welnemen, verbazend
onvoorzichtig zyn!</p>
<p>&mdash;H&eacute;, dacht je d&agrave;t?</p>
<p>&mdash;M&rsquo;nheer, ik kan u plechtig verzekeren dat ik reeds drie
jaar by de zaken was, voor men my de letters van &rsquo;t woord wees!
Men moet jonge-menschen niet over &rsquo;t paard ligten, m&rsquo;nheer!
De verwaandheid komt er gauw genoeg in, m&rsquo;nheer!</p>
<p>&mdash;Nu, zooals je wilt, Wilkens. Ik had er zoo diep niet over
nagedacht, weetje?</p>
<p>Dit was de zuivere waarheid, en wel de waarheid eens-voor-al, want
de jongeheer Pompile dacht nooit diep na. Maar in het tegenwoordig
geval zou z&rsquo;n ligtzinnigheid&mdash;als-i niet bekleed ware
geweest met den rang van patroon&mdash;onvergeeflyk zyn voorgekomen aan
m&rsquo;nheer Wilkens. De lezer zal dit beseffen zoodra hy weet dat de
zeer belangryke zaak neerkwam op de vraag of men Wouter reeds nu zou
inwyden in de geheimzinnige teekens waarmee de heeren Ouwetyd &amp;
Kopperlith de inkoopspryzen hunner goederen op de etiketten wisten
uittedrukken. Er behoorde veel toe om deze teekens grif te verstaan.
Meer nog om &rsquo;t vertrouwen waard te zyn, dat men dit geheim
ongeschonden bewaren zou, en volgens m&rsquo;nheer Wilkens was Wouter
nog lang zoo ver niet. Glansryk was de triumf van den oud-gediende
tegen den onvoorzichtigen jongeheer Pompile die, zonder zyn raad, dat
jonge-mensch zoo maar op-eens &rsquo;t licht <span class=
"pagenum">[<a id="pb193" href="#pb193" name="pb193">193</a>]</span>zou
vertoond hebben dat den tabernakel van &rsquo;t kantoor omluisterde.
Maar de zegepraal van den kleingeestigen grysaard was niet volkomen,
voor Wouter-zelf &rsquo;t bewustzyn van z&rsquo;n voorloopige
uitsluiting terdeeg geslikt had. Want deze begreep niet w&egrave;lk
woord en w&egrave;lke letters te heilig werden beschouwd voor z&rsquo;n
nuchter verstand, onbeproefde eer en geringe verdienste. Wilkens merkte
de door hem opgeplakte stalen met nummers, en zette daaronder de
diepzinnige hierogliefen, waarover hy &rsquo;n vraag wist uittelokken
om aanleiding te hebben tot het verpletterend antwoord:</p>
<p>&mdash;D&agrave;t past je nog niet! Dat past je volstrekt niet!
Vraag d&aacute;&aacute;r eens na, als je-n-&rsquo;n half-dozyn jaren
behoorlyk gewerkt hebt, of ... langer!</p>
<p>Het vooruitzicht was prachtig. Het spreekt vanzelf dat Wouter hevige
begeerte voelde naar de vrucht van een zoo aptytelyk verboden boom.
Reeds den volgenden dag ontcyferde hy met geringe inspanning, door
&rsquo;n beetje vergelyking, de beteekenis van die geheimzinnige
letters. Daar hy&mdash;uit voorzichtigheid of
konscientie&mdash;&rsquo;t aldus weldra gevonden heiligwoord niet in
z&rsquo;n zakboek heeft opgeschreven, kan ik het den lezer niet
meedeelen. Met Pompile&rsquo;s baard en vensterglas, met de
krieuweltjes en de wittegrondjes-driekleur, is deze mysterie
onopstandelyk ten-grave gedaald, &rsquo;n gaping in myn verhaal
waarvoor ik verschooning vraag.</p>
<p>By &rsquo;t schetsen van al deze nietigheden, waarby ik de waarheid
zoo trouw mogelyk tracht naby te blyven, kan ik my niet onthouden van
de vrees dat sommigen my verdenken van overdryving. Deze beschuldiging
tegen &rsquo;n schryver is gewoonlyk een kenmerk van oppervlakkigheid,
en byna altyd ongegrond. Hoogstens zou men recht hebben de wyze van
behandeling aftekeuren, de manier van voorstellen, en de door hem uit
de feiten afgeleide gevolgtrekkingen. Overdryving in &rsquo;t schetsen
van die feiten-zelf is nagenoeg onmogelyk, want de graad waartoe
menschelyke dwaasheid kan afdalen, is voor den boosaardigsten artist
onbereikbaar. Waar deze dwaalt, ligt de fout aan z&rsquo;n
onbekwaamheid in &rsquo;t nateekenen, in &rsquo;t <i>verkeerde</i> van
de voorstelling, niet in <i>overdryving</i>. Dat er onder &rsquo;t
half-dozyn personen waarmee Wouter hier in aanraking kwam, geen enkele
was die zich verheffen kon boven &rsquo;t &agrave;llerlaagste peil van
verstand en hart, mag slechts vreemd voorkomen aan wie de Maatschappy
niet tot &rsquo;n onderwerp van studie gemaakt heeft. Myn schets is
w&aacute;&aacute;r. En zelfs behoef ik me niet te beroepen op de
bekende spreuk: <i>que le vrai peut quelquefois n&rsquo;&ecirc;tre pas
vraisemblable</i>, om te betoogen dat deze waarheid ditmaal geenszins
in-stryd is met waarschynlykheid. Wie dit begrypen wil, hebbe slechts
nategaan wat er door wezens als de hier bedoelde, levenslang is
uitgericht? Wat hun wenschen waren, hun neigingen, bezigheden,
geestelyke behoeften? Hoe hun opleiding geweest was ... dit doet er
minder toe, maar: met welke opleiding zy volkomen tevreden waren? Nooit
kwam het in hen op dat ze, w&egrave;l beschouwd, behoorden tot de
laagste soort van schepsels die met zo&ouml;logische welwillendheid
gerekend worden boven de dieren des velds te staan. En ... by dit
alles, die koddige trots! <span class="pagenum">[<a id="pb194" href=
"#pb194" name="pb194">194</a>]</span></p>
<p>Ik weet zeer goed dat geestelyke en zedelyke waarde niet volstrekt
samengaat met de meer of mindere belangrykheid van het beroep, noch
daarvan afhangt. Het is begrypelyk dat menigeen om-den-wille van
z&rsquo;n onderhoud zich moet tevreden stellen met &rsquo;n
kostwinning, die &ograve;f geen punten van aanraking oplevert met
z&rsquo;n gemoed, of zelfs lynrecht tegen de opwellingen zyner ziel
indruist. Ik laat nu daar, in-hoe-verre deze disparatie mogelyk en te
verontschuldigen is, en stel dus niet de vraag of, byv. &rsquo;n
gevoelig mensch &rsquo;n degelyk vleeschhouwer of scherprechter wezen
kan&mdash;misschien wel!&mdash;doch w&aacute;&aacute;r blyft het dat
iemand die <i>ongenoodzaakt</i> z&rsquo;n levensonderhoud zoekt in
grove of nietige bedryven, blyk geeft van &rsquo;n laag standpunt.</p>
<p>Wat dan te zeggen van &rsquo;t ras der <i>koprolithen</i>, dat
geheel <i>vrywillig</i> verstand, hart en karakter laat braak-liggen?
Al zy het nu dat de jongeheer Pompile niet zeer zuiver de waarheid
sprak, wanneer-i &rsquo;n onnoozelen &ldquo;buitenman&rdquo; die
&rsquo;n krieuweltje kwam koopen, verzekerde: &ldquo;dat papa zoo
byzonder ryk was, en dat ze &rsquo;t om den broode niet hoefden te
doen&rdquo; toch hadden de jonge-lieden &rsquo;n anderen werkkring
kunnen kiezen. Maar ... dan hadden zy iets moeten leeren, zich
inspannen, en dit gedoogde noch hun fatsoen, noch hun traagheid. Arbeid
en kennis was goed voor anderen wier papa niet &ldquo;zoo byzonder
ryk&rdquo; was. Die heele rykdom van den oudeheer kwam neer op eenige
tonnen, &rsquo;n som die bestemd was in zessen te worden verdeeld. Ze
hadden dus wel degelyk behoefte aan &rsquo;n werkkring, en twee van de
zoons kozen, wat als voorvaderlyk erfdeel voor-de-hand lag: de
lappennegotie. Hiertoe was slechts &rsquo;n klein gedeelte noodig van
&rsquo;t beschikbaar kapitaal dat hoofdzakelyk in effekten belegd
bleef. Hadden zy kunnen besluiten den inventaris te ontlasten van de
goederen die jaar-in jaar-uit op die zolders lagen, dan zouden ze met
nog geringer kapitaal de zaak hebben kunnen dryven. Tot dit
&ldquo;opruimen&rdquo; echter&mdash;waarop Dieper soms bescheiden en
rente-berekenend aandrong&mdash;waren ze niet te bewegen. Meenden zy
misschien dat die oude verkleurde lappen ooit weder den prys zouden
waard zyn, die daarvoor betaald werd v&oacute;&oacute;r den bloei der
Amerikaansche katoenmarkt en der Engelsche weveryen? Ze meenden noch
dit, noch iets anders. Ze meenden niets.</p>
<p>De dagelyksche handel was allereenvoudigst tot het idiote toe.
Tweemalen &rsquo;s jaars bestelde men &ldquo;op staal&rdquo; eenige
duizende stukken gedrukte katoenen. De by &rsquo;t kiezen te-pas
gebrachte wysheid overstelpte onzen Wouter, die alweer angstig werd dat
<i>hy</i> nooit, nooit, nooit zoo ver komen zou om te weten of de
burgervrouwen die zich kleedden in gedrukt katoen, dit jaar de voorkeur
geven zouden aan &rsquo;n slangetjen of aan moesjes? Wilkens zat by
zulke gelegenheden als op &rsquo;n troon. De verhandelingen die hy
hield over &rsquo;t gewicht en de strekking van &rsquo;n klein verschil
in kleur of figuur, waren verpletterend. Ik heb reeds gewezen op de
rechters die in &rsquo;t laatste ressort over de vonnissen van onzen
lappen-wysgeer te beslissen hadden. Toch zou hy &rsquo;t zeer vreemd
hebben gevonden <span class="pagenum">[<a id="pb195" href="#pb195"
name="pb195">195</a>]</span>indien men boerinnen of dienstmeiden
zitting en stem had verleend in &rsquo;t koncilie dat hy prezideerde.
En ... de hoogheid tegen zoo&rsquo;n handelsreiziger! Het is opmerkelyk
dat de engelsche fabrikanten voor deze betrekking gewoonlyk Duitschers
in dienst nemen. Christelyker werkkring bestaat er niet. Voor dezulken
is &rsquo;t Evangelie van den linkerwang geschreven! Zoo&rsquo;n
ongelukkig wezen werd drie, vier keeren weggezonden, voor &rsquo;t
m&rsquo;nheer Wilkens en den jongeheer Pompile gelegen kwam te zien
welke nieuwe figuurtjes de teekenaars der fabrieken hadden uitgedacht.
Heel eindelyk begunstigde men hem met de mededeeling dat er
waarschynlyk niets zou noodig zyn. Dat men reeds groote bestellingen
gedaan had aan andere &ldquo;huizen.&rdquo; Dat de markt slap was,
buitengewoon slap. Enz. Ten-laatste werd hy genadiglyk toegelaten, en
de zitting nam &rsquo;n aanvang. Eug&egrave;ne, wiens woorden duur
waren, stelde zich &rsquo;t minst bespottelyk aan. De beide anderen
wedyverden in zotteklap, en de <i>commis-voyageur</i> beantwoordde elke
op- of aanmerking met &rsquo;n aller-beleefdsten glimlach. Hy haalde op
zyn beurt z&rsquo;n schade aan verongelukte menschenwaarde, in
diligences en trekschuiten of aan de <i>table-d&rsquo;h&ocirc;te</i>
met woeker in. Daar publiceerde hy de twee dozyn anekdoten die elk
handelsreiziger behoort in voorraad te hebben, en ging by z&rsquo;n
kameraden onder verband van wederkeerigheid, voor &rsquo;n wezenlyken
heer door.</p>
<p>By ontvangst van de bestelde goederen steeg de belangrykheid der
werkzaamheden op &rsquo;t kantoor en in het magazyn tot het verhevene.
De bedongen prys werd verhoogd met de onkosten van pakking, transport
en assurantie, en daarna volgens de koers van den dag herleid in
hollandsch geld. Deze berekening was zeer in &rsquo;t byzonder de taak
van Pompile, die er zeer handig in was ... geworden, na veel jaren
sukkelens, zei de oudheidkundige Gerrit. Goed, nu toch verstond Pompile
die kunst! By verkoop legde men &rsquo;n procent of vyftien op den
inkoopprys, en de cyclus van beroepswysheid was afgeloopen ... op
&rsquo;t overbluffen, liefkozen, streelen en bedriegen van de koopende
winkeliers na. Ook in dit gedeelte van &rsquo;t &ldquo;vak&rdquo; was
Pompile een eerste meester. Zelfs Wilkens moest erkennen, dat ...
enz.</p>
<p>Geen van die heeren had ooit iets anders gedaan, geen hunner had
gehaakt naar andere inspanning. Ze voelden zich volkomen verzadigd.
Zelfs &rsquo;t boekhouden van den ouden Dieper ging hun sfeer te-boven.
Z&rsquo;n memoriaal en journaal en grootboek waren gewyde arken waaraan
nooit iemand de hand durfde slaan. Wel beschouwd overtrof zelfs de oude
Gerrit de heeren patroons in menschenwaarde: hy k&ograve;n iets! Een
van z&rsquo;n hoofdbekwaamheden bestond in &rsquo;n byna onbedriegbare
kennis der geldsoorten, en z&rsquo;n &ldquo;worpen&rdquo; by het tellen
waren monumenten van regelmatigheid. Het was jammer de
zest&rsquo;halven by-een te stryken, die door hem waren tentoongespreid
in symmetrische regels ... zilveren verzen, waarlyk! En dan &rsquo;t
nog altyd respectabel overschot van z&rsquo;n handigheid in &rsquo;t
pakken ... wel te verstaan, als &rsquo;t hem gelegen kwam niet styf van
rhumatiek te wezen. Toch moest ieder onbevooroordeelde
erkennen&mdash;en er bestond <span class="pagenum">[<a id="pb196" href=
"#pb196" name="pb196">196</a>]</span>reden tot vooroordeel&mdash;dat
Wouter hem hierin met reuzenschreden voorbystapte, gelyk we
ter-zyner-tyd zullen te zien krygen.</p>
<p>Tweemalen &rsquo;s jaars ging Wilkens op-reis, en speelde dan by
winkeliers de rol waartoe hyzelf gewoon was buitenlandsche reizigers te
veroordeelen, die &rsquo;t ongeluk hadden van zyn welwillendheid en
zaakkennis aftehangen. De goden zyn rechtvaardig! Dan werd-i terdege
bestraft in z&rsquo;n zondige plek, en moest soms twaalf keeren
tevergeefs toegang vragen&mdash;de door Moore bezongen
paradys-peri!&mdash;om doortedringen tot het achterkamertjen in
&rsquo;n lappenwinkel. Een andermaal liet men hem schildwacht houden
voor de toonbank, en afwachten wat &rsquo;n snibbig
winkelmeisje&mdash;de &ldquo;m&rsquo;nheer Wilkens&rdquo;
<i>loci</i>&mdash;over hem zou gelieven te besluiten. Zekere
overleveringen luiden dat-i zich by zulke gelegenheden meermalen moest
laten welgevallen, met z&rsquo;n wasdoeken staalpak onder den
arm&mdash;en den voorgeschreven welwillendheids-glimlach op &rsquo;t
gelaat&mdash;uren lang op de stoep in den regen te wachten:
&ldquo;omdat-i in den winkel de klanten in den weg stond.&rdquo; Het
spreekt vanzelf dat deze handels-liefkozing beantwoord werd met
&rsquo;n allerbeleefdst:</p>
<p>&mdash;Met pleizier, juffrouw!</p>
<p>Van &eacute;&eacute;n hoedanigheid die den <i>commis-voyageur</i>
kenmerkt, moet ik Wilkens finaal vryspreken. Nooit vertelde hy
anekdoten uit &rsquo;n almanak. Het schynt dat z&rsquo;n deftigheid
zich hiertegen verzette. Waar hy meende z&rsquo;n officieel
handelsgewaad een oogenblik te mogen afleggen, bepaalde hy zich tot het
uitpluizen van &rsquo;n zeer interessant bankroet, waaruit hy door een
byzondere hem alleen eigene gauwigheid, z&rsquo;n patroon &rsquo;n heel
procent meer had weten te bezorgen dan de overige krediteuren
ontvingen. Over &rsquo;t verguld-koper snuifdoosje dat hem deze
heldendaad had opgebracht, stapte hy losweg heen ... uit
bescheidenheid, zeid-i, maar als &rsquo;t noodig was zou hy &rsquo;t
nog altyd kunnen laten zien. En wie dan niet uitdrukkelyk naar deze
ridderorde vroeg, vond-i onbeleefd. Z&rsquo;n tweede strydpaard aan
&rsquo;t dessert, was de roerende levensgeschiedenis van drie
stukken-bielefeldsch linnen die door &rsquo;n onkundige waren aangezien
voor iersch fabrikaat, een vergryp waaruit ongetwyfeld &rsquo;n proces
zou voortgesproten zyn, indien niet hy, Wilkens&mdash;&ldquo;want,
heeren, d&agrave;t is nu eigenlyk m&rsquo;n vak!&rdquo;&mdash;als
expert of arbiter de zaak tot &rsquo;n vroolyk einde had weten te
brengen, door de opmerking ... enz. Dat deze beide geschiedenissen een
byzonderen geur van gezelligheid meedeelden aan z&rsquo;n onderhoud, is
niet te ontkennen. Maar hy was er zeer spaarzaam mede, want: &ldquo;er
zyn <i>reizigers</i> en ... <i>reizigers</i>, zeide hy, en
heden-ten-dage is niet ieder op de hoogte om &rsquo;n goed diskoers te
waardeeren.&rdquo;</p>
<p>&mdash;En, jongeheer, zei Dieper, hoe moet ik nu doen met dat
briefjen in den Jodenhoek? &rsquo;t Is &rsquo;n smeerig papiertje,
jongeheer!</p>
<p>&mdash;Ja, Dieper, d&agrave;t is het! Waarom zeg je &rsquo;t niet
aan papa? Die Gerrit ...</p>
<p>&mdash;Zeker, jongeheer! Ik heb den oudeheer reeds dikwyls daarover
gesproken. Maar u weet dat-i niet gaarne ... <span class=
"pagenum">[<a id="pb197" href="#pb197" name="pb197">197</a>]</span></p>
<p>&mdash;Weet je wat je doet, Dieper? Zend h&egrave;m!</p>
<p>En met z&rsquo;n duim over schouder, wees hy onzen Wouter aan.</p>
<p>&mdash;Niet waar, jy kunt immers wel geld ontvangen?</p>
<p>Wouter&rsquo;s gelaat helderde op by de gedachte dat <i>hy</i> iets
kunnen zou.</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Is zeer gevaarlyk, m&rsquo;nheer, zei Wilkens.</p>
<p>&mdash;Aan den kassier durf ik &rsquo;t briefje niet geven, klaagde
Dieper. &rsquo;t Is te smeerig! M&rsquo;nheer heeft het me verboden,
omdat-i wel-eens een der direkteuren van de Kas ontmoet in
<i>Doctrina</i>. En, zegt m&rsquo;nheer, het st&aacute;&aacute;t niet
... zulke smeerige briefjes. En dit is wel de waarheid, jongeheer!</p>
<p>Nog altyd zullen sommige lezers de ware beteekenis van deze elegante
uitdrukking niet begrypen. Een &ldquo;smeerig<a id="xd19e8161" name=
"xd19e8161"></a> papiertjen&rdquo; is &rsquo;n accept van iemand die
geen naam op de beurs heeft. Zoo&rsquo;n man moge solide zyn, eerlyk,
trouw aan z&rsquo;n woord, het helpt niet. De door hem geteekende
stukken zyn &ldquo;smeerige papiertjes&rdquo; en dezulken waren er
dikwyls onder de remises van kleine winkeliers in de provincien. In dit
byzonder geval echter scheen meer dan gewone reden tot afkeer te
bestaan. De man van wien hier sprake was, woonde in &rsquo;n
dwarsstraat van &rsquo;n dwarsgracht in den Jodenhoek, en Gerrit die
meermalen geld by hem had ontvangen, klaagde dat-i &ldquo;by dien
kerel&rdquo; al z&rsquo;n muntkennis noodig had om niet te-kort te
komen. De acceptant lokte hem steeds in &rsquo;n donkere achterkamer
waar &rsquo;n zeer groote familie huisde, en die slecht verlicht was:
&rsquo;n hol, zei Gerrit. En &rsquo;n behoorlyke tafel om geld te
tellen, was er ook niet. Zelfs de vloer kon daartoe niet dienen, want
hy was vol reten en gaten, en wanneer men &rsquo;t in-weerwil hiervan
beproefde, liepen of rolden de talryke kinderen heel onprozodisch door
de worpen heen. Kortom, de woning van dien jood was &rsquo;n tuin der
Hesperiden waar weinig anders te plukken viel dan wat kans om geplukt
te worden. En: &ldquo;hierop legt de kerel het toe!&rdquo; zei
Gerrit.</p>
<p>Dit alles was den jongeheer Pompile bekend, en toch drong hy er op
aan dat Wouter belast worden zou met de inkasseering van dat
&ldquo;smeerige&rdquo; briefje.</p>
<p>&mdash;Zie je, Dieper, &rsquo;t is nuttig voor hem dat-i alles
leert.</p>
<p>&mdash;Zeker, jongeheer, maar ...</p>
<p>&mdash;En hoe &agrave;nders? Gerrit is styf van rhumatiek ... zeg
d&agrave;t aan papa. En als nu Pieterse dat geld ontvangt ... hm, ik
wil maar zeggen dat-i alles leeren moet.</p>
<p>De ware reden die Pompile zoo hardnekkig op z&rsquo;n voorstel deed
aandringen, was eenigszins anders. Hy hoopte dat die jood onzen Wouter
&rsquo;n paar valsche stukken zou in de hand stoppen, of dat er
&rsquo;n andere tekortkomst blyken zou. Hieruit wilde hy munt-slaan in
z&rsquo;n eeuwigen stryd met de styve rhumatiek van Gerrit. In de
nadeelen die Wouter&rsquo;s onbedrevenheid konden na zich
slepen&mdash;en die met wat overleg wel op &ldquo;huishouden&rdquo;
konden gewenteld worden&mdash;zou hy slechts deelen voor &rsquo;n half
kindsgedeelte. Z&oacute;&oacute;veel wilde hy nu wel eens ten-offer
brengen om verlost te raken van &rsquo;n knecht die hem als kleinen
jongen gekend had, en ... meer dan aangenaam, ingewyd was in de
<i>chronique scandaleuse</i> van z&rsquo;n jeugd. H&eacute;&eacute;l
skandaleus <span class="pagenum">[<a id="pb198" href="#pb198" name=
"pb198">198</a>]</span>noem ik die kroniek alweer niet. Maar Pompile
beeldde zich dit groothartiglyk in, al waren dan z&rsquo;n afwykingen
van &rsquo;t pad der deugd gewoonlyk te dekken geweest met &rsquo;n
paar zest&rsquo;halven. Alle waar is naar z&rsquo;n geld, tot de
uitspattinkjes van zekere lieden toe.</p>
<p>Hy dreef dus de zaak door. Wouter ontving &rsquo;t smeerige
papiertje dat er niet onzindelyker uitzag dan andere wissels, en borg
het met ingespannen zorg in z&rsquo;n patriarchaal zakboek. De te
ontvangen som bedroeg eenige honderde guldens. Wilkens gaf hem &rsquo;n
geldzak mee, en veel vermaningen om&mdash;in zeer letterlyken
zin&mdash;goed op z&rsquo;n tellen te passen.</p>
<p>Binnen &rsquo;t uur was Wouter met het vereischt bedrag terug. Op
&rsquo;n weinig buitengewoon kantige pasmunt na, bestond het in
glinsterende dukatons met ongeschonden rand. Gerrit-zelf, dien ze later
als &rsquo;n byzonderheid door Dieper getoond werden, moest erkennen
dat men ze zelden zoo te zien kreeg en dan ... &ldquo;van zoo&rsquo;n
smeerigen jood!&rdquo; Het ging z&rsquo;n begrip te-boven, en daar ik
ditzelfde in den lezer veronderstel, wil ik de oorzaken van dezen
goeden afloop in &rsquo;n volgend hoofdstuk meedeelen. Ik moet erkennen
dat ik met genoegen het kantoor van de heeren Ouwetyd &amp; Kopperlith
&rsquo;n oogenblikje verlaat. Zoodra mogelyk keeren wy &rsquo;t met
welgemeenden afkeer den rug toe. Maar men bedenke dat schryvers en
leerjongetjes hun arbeid en verblyf niet voor &rsquo;t kiezen hebben.
<i>Myn</i> naastbyliggende plicht was nu eenmaal het beschryven van
zeker menschenras waaraan Vuurlanders, Huronen en Irokeezen te danken
hebben dat ze niet de &agrave;llerlaatste schakel zyn die den Mensch
aan de Dieren verbindt.</p>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p>Onmogelykheid een der verhevenste kenmerken van het ware. Handel,
Staathuishoudkunde en <i lang="fr">Petite Voirie</i> uit den voortyd.
Nieuw blyk der verregaande insoliditeit van den auteur die, in-plaats
van de beloofde dukatons, den lezer afscheept met &rsquo;n bespiegeling
over gebrek aan Isra&euml;litische kontroverse.</p>
</div>
<p>De lezer wordt dus uitgenoodigd eenige stappen met den auteur terug
te gaan, om daarna gezamenlyk Wouter te vergezellen naar den Jodenhoek.
Men moet al zeer schraal bedeeld zyn met de specifiek-dichterlyke gaaf
van assimilatie, om den familietrek voorby te zien, die dezen tocht
doet zweemen naar de uitspatting waaraan zich eenmaal prinses Erika
schuldig maakte. Wy weten dat zy daarheen ging om zich te verfrisschen
door &rsquo;n bad in &rsquo;t gemeene ... of wat voor gemeen doorgaat.
Ze wilde de walging afspoelen die haar de hoftoon veroorzaakte. Wy
immers ook zyn misselyk van de heeren Ouwetyd &amp; Kopperlith, al zy
&rsquo;t dan dat we ons te reinigen hebben van heel iets &agrave;nders
dan nasmaak van overdreven hoofsheid. Veel verder alzoo dan zekere
gelyksoortigheid van indruk, gaat deze overeenstemming met prinses
Erika niet. Wy behoeven waarlyk geen zyden kousen aantetrekken om
Wouter te begeleiden, en ook belooft de auteur op eerewoord, dat-i de
maagdeperen met rust laten zal. Deze onthouding van prinselyke
excentriciteit is te <span class="pagenum">[<a id="pb199" href="#pb199"
name="pb199">199</a>]</span>meer gepast, omdat het perensaisoen nog
niet was aangebroken. Het briefje dat Wouter te inkasseeren kreeg,
verviel op den zooveelsten van Zomermaand, of misschien in Juli, maar
zeker lang voor &rsquo;t najaar. Het is den lezer bekend dat er nog
altyd &eacute;&eacute;n fatsoenlyke familie in de stad was, en dat
alzoo het ooft van den herfst nog aan de boomen hing, ver <i>buiten</i>
de stad. In zekere toekomstige kritiek op m&rsquo;n werk meen ik te
lezen dat dus ook de eskapade van prinses Erika hoogst-apokrief is, een
opmerking die my de welkome gelegenheid aanbiedt, nog-eens te wyzen op
m&rsquo;n verregaande waarheidsliefde. Waar geen peren zyn, kan niet
met peren geworpen worden. Wie dus, in-weerwil van deze algemeen
bekende waarheid, dit werpen met onmogelyk ooft als geschied voorstelt,
heeft &rsquo;n leugen gezegd. Wie leugens durft opdisschen aan een
ontwikkeld publiek, moet wel zeker van z&rsquo;n zaak zyn, en
z&oacute;&oacute; vast staan in den kothurn zyner overtuiging, dat-i
het steunen op kleine waarschynlykheidjes missen kan. Alleen
vervalschers zyn nauwkeurig in byzaken, en wie zulke byzaken durft
verwaarloozen met eene aan &rsquo;t onbeschaamde grenzende slordigheid,
is ... &rsquo;n evangelist. Ziedaar de gronden waarop de minste twyfel
aan de geloofwaardigheid van myn boodschappen&mdash;bly zyn ze niet
altyd ... nu ja, maar boodschappen zyn het toch!&mdash;behoort te
worden verklaard voor godslastering. Waartoe zou het <i>Geloof</i>
dienen, als &rsquo;n profeet, by al z&rsquo;n andere plichten, zich nog
zou moeten onthouden van de ongerymdheid ook? Om &rsquo;s hemels-wil,
lezer, ik vraag u, hoe konden er maagdeperen in Amsterdam zyn? Met de
bekende fynheid van Schriftverklaring die geenszins in-stryd is met het
geloovig aannemen der grofste ongerymdheid&mdash;wat ik in &rsquo;t
voorbygaan bewyzen wilde&mdash;heeft de schrandere lezer reeds lang
kunnen berekenen dat het smeerige briefje, met welks inkasseering
Wouter in den komkommertyd belast werd, geen saizoengenoot wezen kon
van zulke projektielen. Dit is ieder bekend die verstand van ooft en
komkommers heeft, handelaars in witte-grondjes-driekleur, wysgeeren,
tuinlu&icirc;, e. d. De ondeugende prinses Erika had dus heel iets
anders nog begaan dan guitenstukjes of &rsquo;n buitensporigheid, ze
had iets onmogelyks verricht: &rsquo;n wonder! En z&oacute;&oacute;ver
had Wouter &rsquo;t nog altyd niet gebracht. Hy ging integendeel zeer
gebukt onder &rsquo;t gewone, en had al z&rsquo;n geestkracht noodig om
niet te bezwyken onder z&rsquo;n overspannen plichtsbesef.</p>
<p>Met &rsquo;n gewicht alsof &rsquo;t heele bedrag van &rsquo;t
geaccepteerd wisseltjen in kopergeld aan z&rsquo;n hakken gehecht was,
stapte hy over den weg. Hy drukte de linkerhand styf tegen de borst
waarop het aan z&rsquo;n eer toevertrouwd pand rustte, en hield
z&rsquo;n rechtervuistje gebald om den eersten den besten
nedertevellen, die blyk geven zou van het opzet hem te berooven, d. i.
de heeren Ouwetyd &amp; Kopperlith. Zeker, &rsquo;t had &rsquo;n zeer
sterke bende moeten wezen die hierin geslaagd was! <i>Glorioso</i>, met
al z&rsquo;n makkers en in z&rsquo;n besten
tyd&mdash;v&oacute;&oacute;r die verlammende liefde namelyk voor twee
prinsessen, een markgravin en drie hoogst-onschuldige
landmeisjes&mdash;<i>Glorioso</i> zelf zou zich misrekend hebben
wanneer-i, staatmakende op de <span class="pagenum">[<a id="pb200"
href="#pb200" name="pb200">200</a>]</span>hartelykheid van de oude
relatie in de Hartenstraat ... nu, <i>Glorioso</i> was er niet, en de
marteling van &rsquo;t konflikt tusschen zieleverwantschap en plicht
bleef Wouter ditmaal gespaard. Het eenig gevaar dat hem bejegende,
vertoonde zich in de gedaante van &rsquo;n kindermeisje dat naar den
weg vroeg. Wouter stapte dit vermoedelyk begin van verlokking tot
plichtverzuim, met saamgeknepen lippen voorby, en ... met &rsquo;n
bloedend hart. Want het kostte hem veel, stuursch te zyn jegens iemand
die zyn hulp inriep. Mocht dat kindermeisjen &rsquo;n bende verkleede
roovers geweest zyn, dan zyn die industrieelen finaal ongedekt gebleven
voor de onkosten van hun vermomming. Niet z&oacute;&oacute; gemakkelyk
ontfutselde men onzen held &rsquo;n papiertje dat hem door z&rsquo;n
lastgevers was toevertrouwd!</p>
<p>Hy mompelde zich al de voorzichtighedens voor, die hy zou hebben
in-acht te nemen. Dieper had hem aanbevolen het kostbaar stuk dat door
den jongeheer Pompile voor voldaan geteekend was, niet uit z&rsquo;n
handen te geven: &ldquo;voor-i geld zag.&rdquo; En ... niet te
kwiteeren: &ldquo;voor-i dat geld h&agrave;d!&rdquo; Want ook hyzelf
moest teekenen ... ik weet niet waarom. Het was de gewoonte, en
&rsquo;n gewoonte die hem verrukkelyk voorkwam:
&ldquo;<i>ont...van...gen</i> ... Wou...ter ... Pie...ter...se.&rdquo;
Z&oacute;&oacute; zou er staan in z&rsquo;n allermooiste schrift. En
dat zou bewaard blyven. En eenmaal zou de nazaat staren en turen op die
letters, en eerbiedig fluisteren: zie, op dit papiertje heeft zyn pols
gerust! Dit heeft hy geschreven, hy die ... ja, w&agrave;t? Hier
struikelde Wouter&rsquo;s verbeelding, gelyk telkens geschiedde
wanneer-i voorschot nam op &rsquo;n toekomst die zoo byzonder weinig op
het tegenwoordige zou gelyken. En dan trok hy z&rsquo;n verschrikte
voelhorens in, en dwong zich terugtekeeren tot z&rsquo;n punt van
uitgang in de werkelykheid. Hy schoof den nazaat&mdash;tot nader
order!&mdash;op-zy, en beloofde zich niet te teekenen voor-i geld zag
en h&agrave;d. Z&oacute;&oacute; had Dieper gezegd! En in z&rsquo;n
gedachten maakte hy kant en klaar de krul gereed, waar-mede-i z&rsquo;n
handteekening bekrachtigen en sieren wilde, &rsquo;t Zou &rsquo;n slang
wezen, zich slingerend om en door de spylen van &rsquo;n rooster. De
staart moest zoo nydig mogelyk byten in drie stippen, netjes in gelid
tusschen &rsquo;n paar evenwydige lyntjes, en de kop werd belast met
het als by-toeval kronen van de P. In deze wending zou de fynheid
liggen, en Wouter maakte zich gereed tot het uitvaardigen van &rsquo;n
manifest, waarby al de ongekroonde autografen die ooit van hem mochten
worden in omloop gebracht, werden verklaard te zyn: bedriegelyk,
valsch, en van niet de minste waarde noch in rechten noch in posthume
heldenvereering.</p>
<p>Dit alles was alzoo behoorlyk vastgesteld. Maar ... het tellen!
<i>E&eacute;n, twee, drie, vier</i> ... dit zou wel gaan. &rsquo;t
Bleef echter de vraag w&agrave;t men hem zou te tellen geven?
Dubbeltjes? Stuivers? Duiten, misschien? Ook dit schrikte hem niet af.
Maar ... de <i>pietjes?</i> De <i>dertiend&rsquo;halven?</i> De
<i>schellingen?</i> De <i>zest&rsquo;halven?</i> Of&mdash;erger
nog!&mdash;al die muntsoorten door-elkaar? Hm ... moeielyke zaken!
Zoodra hy koning werd, zoud-i ... och, dit was alweer de vraag niet. Hy
w&agrave;s geen koning. Hy was jongste-bediende by de heeren Ouwetyd
<span class="pagenum">[<a id="pb201" href="#pb201" name=
"pb201">201</a>]</span>&amp; Kopperlith, en op dit oogenblik belast met
het ontvangen en behoorlyk uitleveren van &rsquo;n groote som gelds.
Dit was z&rsquo;n naastbyliggende plicht, en hieraan slechts had hy dus
te denken.</p>
<p>Nu, dit deed hy! Vermoeid van dienstyver, stapte hy tusschen de
kraampjes en uitstallingen door, die de Sint-Anthonies-breestraat zoo
byzonder sterk doen gelyken op &rsquo;n verstoord mierennest. &rsquo;t
Verschil ligt grootendeels slechts hierin, dat men er zeer lang naar
kyken moet om wys te worden. Wouter had moeite z&rsquo;n weg te vinden.
Van bespiegelingen over &rsquo;t zonderling huishouden in de open
lucht, dat daar voor den opmerker te aanschouwen was, kon by hem geen
spraak zyn. In z&rsquo;n hoedanigheid van aankomend Amsterdammertje was
hy evenmin ontwikkeld genoeg om zich te ergeren aan al &rsquo;t
onschoone dat hy te zien kreeg, als om belang te stellen in &rsquo;t
karakteristieke van die leelykheid. Z&rsquo;n standpunt omtrent dit
laatste vooral wees hem &rsquo;n plaats aan ver beneden prinses Erika,
die naar getuigenis van geloofwaardige tydgenooten, het uur dat ze in
den amsterdamschen Jodenhoek doorbracht, voor een der belangwekkendsten
van haar leven verklaarde. Een revue van dertigduizend man
linie&mdash;zou ze in vertrouwen gezegd hebben&mdash;met
vierd&rsquo;halve battery artillerie en geestdrift, was er niets by.
Ook de opera niet. En vooral geen hofbal. En geen muzeum van
middeleeuwsche oudheden.<a class="noteref" id="xd19e8243src" href=
"#xd19e8243" name="xd19e8243src">1</a></p>
<p>Hoe de dwarsstraat te beschryven, waar Wouter ten-laatste aanlandde?
Te oordeelen naar de dichtheid van de krioelende menigte,
die&mdash;altyd toch met het eigenaardig voorkomen van lieden die <i>en
voisin</i> uit zyn&mdash;zich verdrong op de straat, moesten al die
woonhuizen leeg staan, van de kelders af tot de hoogste verdieping toe.
Nog altyd heerschte in die buurt&mdash;interessant w&agrave;s het,
hierin had het prinsesje gelyk!&mdash;nog altyd zag men daar de orde of
wanorde van &rsquo;n volksstam, zwervend in de woestyn. Het lynwaad der
tenten was hout en steen geworden, en voor &rsquo;t zand der
heide&mdash;want als <i>hei</i> vertoonen zich die
zandzee&euml;n&mdash;vergenoegden zich de tot staan gebrachte nomaden
met modder of stof op straatkeien en klinkers. Wat ze voor de
weelderige grassoorten der bewaterde plekken in de plaats kregen, weet
ik niet. Doch, ook zonder de minste vergoeding voor de hier-en-daar
verspreide schoonheden in hun vroeger verblyf, nog altyd was die
straat-zelf, en niet de tent van kalk en steen hun geliefd domicilie.
De krotten die ze heetten te bewonen&mdash;vuistslagen in &rsquo;t
gezicht der beschaving... in Wouter&rsquo;s tyd!&mdash;waren hoogstens
goed genoeg om er in te slapen, en niet eens onvoorwaardelyk. Zoodra
&rsquo;t zomerweer de begoocheling toeliet of aanmoedigde dat men zich
op-nieuw in de voorvaderlyke erfstreken bevond, nam het zonderling
volkje dit op als &rsquo;n sein dat de tyd weer was aangebroken van het
leven in de openlucht, en van terugkeer tot
v&oacute;&oacute;rkana&auml;nsche <span class="pagenum">[<a id="pb202"
href="#pb202" name="pb202">202</a>]</span>zeden ... met uitsluiting
evenwel van de sedert lang verjaarde strydhaftigheid. Ze brachten het
grootst gedeelte van &rsquo;t etmaal tusschen de reien der tenten door.
Daar zaten ze, daar lagen ze, daar sliepen ze. Daar werd gegeten,
gedronken, en gearbeid, d.i. handel <span class="corr" id="xd19e8256"
title="Bron: gedrevan">gedreven</span>. Daar <i>leefden zy</i>.</p>
<p>Maar dat leven was zonderling, en ontsnapte in z&rsquo;n
hoofdmomenten aan de waarneming hunner medeburgers van anderen
oorsprong en behoorlyker geloof. Wie deze buurt betrad, en met
voornaam-domme achteloosheid z&rsquo;n oog liet heenglyden over die
vreemde gestalten, zag slechts de zeer bekende buitenzyde. Alles was
daar om handel te dryven, of liever om zoo mogelyk iets te verkoopen,
want wie eigenlyk op die zonderlinge markt de koopers waren bleef
&rsquo;n mysterie. Kochten die straatkramers van elkander? Dreven ze
ruilhandel in prullen, lompen en verroeste spykers? Zoo ja, wat
<i>aten</i> ze? Of liever, welke produktie leverde het excedent van
kapitaal, waaruit de levensmiddelen werden bekostigd? En de huishuur?
En de kleederen, volstrekt niet schamel toch op feest- en vierdag?</p>
<p>Heel in den aanvang dezer geschiedenis heb ik verklaard dat ze
dagteekent van v&oacute;&oacute;r de ontdekking der Staathuishoudkunde.
Hieraan zeker is het toeteschryven dat in Wouter&rsquo;s tyd niemand
zich de vraag voorlegde, wie toch de waren konsumeerde die hier in
onafzienbare reien van kraampjes werden ten-toongesteld? De woorden
&ldquo;rei&rdquo; en &ldquo;kraam&rdquo; zyn wel wat weidsch. Orde en
regel was er niet: alles stond en lag vol. En wat de kraampjes aangaat,
de meeste kooplieden hadden deze weelde gesupprimeerd, en spreidden hun
goederen op &rsquo;n oud stuk zeildoek uit. Anderen versmaadden ook
dezen omslag, en gebruikten de bemodderde straatkeien tot toonbank en
uitstalkast. En wat men daar al vond! Daar lag yzerwerk... neen,
z&oacute;&oacute; hoog betitelde de oprechte koopman z&rsquo;n goederen
niet&mdash;neem er &rsquo;n voorbeeld aan, opgeblazen
<i>kropolithen</i> van de Keizersgracht!&mdash;hy noemde zich:
handelaar in oud roest. De man beweerde niet, <i>yzer</i> te verkoopen,
hy verkocht <i>roest</i> van yzer. En zelfs geen versche roest. Hy
verkocht oud-roest, of oud geroest, of dingen die oud en verroest
waren, gewezen voorwerpen vervreten door roest van ouden datum. En op
n&ograve;g lager sport plaatste zich onze koopman. Hy nam den naam aan
van de waren &ldquo;waarin-i deed&rdquo; en vond er niets vreemds in,
wanneer men <i>hemzelf</i> aansprak als de hoogbejaarde <i>oxyde</i>
van &rsquo;n voormaligen spyker: hy <i>heette</i> Oud-roest. Kan
&rsquo;t nederiger?</p>
<p>Daar lagen alzoo doorluchtige kachels, halve kachels, fragmenten van
kachels. Daar lagen tweebeenige treeften, tegen hun amputatie
protesteerend door &rsquo;n beroep op de klassieke beteekenis van hun
naam... en ook wel &rsquo;n beetje tegen de aanspraken op taalkennis
van de heeren D. V. &amp; T. W. die ze vrouwelyk maken zouden, &rsquo;n
jaar of zooveel daarna. Daar lagen roosters zonder spylen, moeren
zonder kroost, schroeven zonder moer... <i>Niobees</i> en weezen. Daar
lagen eenzame pooten van tangen, en lemmetten van scharen, wreed
gescheiden van hun tweelingen. Daar lagen onthoofde spykers, tandelooze
<span class="pagenum">[<a id="pb203" href="#pb203" name=
"pb203">203</a>]</span>zagen, beitels zonder snee, sloten zonder veer,
sleutels zonder slot, haken zonder oog, oogen zonder haak, gespen
zonder tong. Daar lagen scharnieren, hoepels, stiften, krammen, ringen,
deurkrukken, spanjoletten, grendels, sabels, bajonetten, bylen, hamers,
vuurpoken, kolenscheppers, potten, pannen, ketels, deksels. Daar lag
alles wat ooit van yzer had kunnen vervaardigd zyn, maar onbruikbaar
nu, verdraaid, gebersten, gespleten, verwrongen, inkompleet, en vooral:
verroest! Dit scheen de eisch te wezen van dien handel. Misschien was
de koopman aan deze eigenaardigheid gebonden door &rsquo;n artikel in
de patentwet, volgens &rsquo;twelk hy wel voor roest maar niet voor
yzer was aangeslagen. En nu sprak ik nog slechts van de dingen die
&rsquo;n naam gehad hebben, of misschien eenmaal &rsquo;n naam konden
gehad hebben. En we stonden nog maar &rsquo;n oogenblik stil voor de
uitstalling van den <i>Oud-roest</i> alleen. Het beschryven van
&rsquo;t overig deel der &ldquo;markt&rdquo; gaat m&rsquo;n talent nog
verder te-boven, aan de inventaris van die gewezen yzerwaren. Men kon
daar koopen&mdash;maar wie toch kocht er iets?&mdash;daar waren te
bekomen: zure augurken, runderlappen, nieren en long,
nuchter-kalfsvleesch en andere spyzen, gekookt en ongekookt, met of
zonder de saus. Daar werden oude lappen en vodden gevent, en stukjes
leder, en knoken, en gepensioneerde hoeden, en strooken vilt, en
schilderyen zonder lyst, en lysten zonder schildery. En prenten, en
boeken. En rugtitels zonder bladen, bladen zonder titel. En
landkaarten, niet zonder jacht op symmetrie netjes in vieren of zessen
geknipt, om <i>en d&eacute;tail</i> te worden aan-den-man gebracht voor
&rsquo;t mogelyk geval dat &rsquo;n heel land of werelddeel de
begrooting van den kooper mocht te-boven gaan. En versleten
kleedingstukken. En gelapte schoenen, om nu niet te spreken van de
ongelapte. Daar lag kinderspeelgoed dat veel beleefd had, tusschen
&rsquo;n <i>tumulus</i> van zuurkool en &rsquo;n <i>tropee</i> van
hoeven en horens. Ginds stond &rsquo;n kruiwagen volgeladen met potjes
pomade en latynsche dissertatien, met almanakken en silhouetten van
verloopen jaren en dominees. Ook meubels waren daar. En er was
porcelein, en glaswerk, en aardewerk, en keukengereedschap... ja, wat
was er niet! En dat alles was kreupel, gelymd, gekramd, onsmakelyk,
onvolledig, schynbaar tot niets dienstig en voor niemand te gebruiken,
wat toch &rsquo;t geval niet kan zyn, want dat volkje <i>leefde</i> van
den handel in die prullen, en: <i>ab esse ad posse valet
illatio</i>.<a class="noteref" id="xd19e8314src" href="#xd19e8314"
name="xd19e8314src">2</a></p>
<p>Doch, ik zeide het reeds, dat leven was zonderling. Ook sprak ik van
de domme voornaamheid die in dit alles geen aanleiding vindt tot
nadenken. Reeds wat men ziet, zou hiertoe kunnen opwekken, en om dit te
betoogen is het weinige dat ik daarvan noemde, voldoende. Maar hoe zou
&rsquo;t wezen, wanneer we met het oog van den geest iets dieper
doordrongen? De bewoners van dat mierennest zyn... menschen. Het
&ldquo;<i lang="la">nil humani alienum</i>&rdquo; moge dan al niet
juist in wysgeerigen zin &rsquo;n artikel in hun dagelykschen
kathechismus <span class="pagenum">[<a id="pb204" href="#pb204" name=
"pb204">204</a>]</span>wezen, toch is dat woord op hen van volle
toepassing in stoffelyke en maatschappelyke beteekenis. En, ook
zielkundig gesproken, het zou &rsquo;n ongerymd waagstuk zyn, hun de
aandoeningen te ontzeggen, die, de... half- en verkeerd-beschaafde zoo
gaarne wil doen voorkomen als het uitsluitend eigendom van de
&ldquo;deftige klasse.&rdquo; Die straathandelaars hebben wenschen en
verdriet. Ze kennen vreugde, hoop, teleurstelling... eerzucht
misschien. Ze weten&mdash;zoo goed als anderen toch, en waarom
<i>niet</i>?&mdash;wat liefde is. Waarlyk, er is iets menschelyks in
zoo&rsquo;n <i>Oud-roest</i> en in het oude grootmoedertje daarginds
aan dien kruiwagen met &ldquo;zuur.&rdquo; Vygen verkoopt zy ook. Zie
hoe netjes half-decimaal zy ze vyf-aan-vyf heeft gespietst op stokjes.
Zoo&rsquo;n stokje koopt de jeugd voor &rsquo;n duit. De winst is
groot, want de heele ceroen is &rsquo;n onvrywillig geschenk van den
kruidenier die &rsquo;t ding z&rsquo;n winkel uitwierp, omdat de suiker
na twintigjarigen bewaardienst zich begon omtezetten in iets als
alcohol en sterkriekende gist. Ja, de winst is enorm:... &agrave;ls de
jeugd die speetjes koopt. <i>Als!</i> want&mdash;en ziehier de oorzaak
van m&rsquo;n staathuishoudkundige bekommering&mdash;vanwaar komt die
duit? De vaders en moeders die hem verstrekken moeten, handelen vlak
naast de vygen- en zuurvrouw in ransige kokosnoot en cura&ccedil;aosche
<i>pienders</i>.<a class="noteref" id="xd19e8337src" href="#xd19e8337"
name="xd19e8337src">3</a> Moet het geld dat hun kind aan die vygen
besteedt, niet eerst&mdash;en wel boven &rsquo;t strikt-noodige voor
levensonderhoud&mdash;&ograve;ververdiend zyn op hun eigen waar? En wie
koopt die waar? Hoeveel brokken <i>klapper</i>, hoeveel van die
westindische boontjes, moeten de kleinkinderen van de zuurvrouw by
buurman besteed hebben, om hem in-staat te stellen <i>zyn</i> kroost op
h&aacute;&aacute;r vygen te onthalen? Hoeveel vygen moet <i>zy</i>
hebben gesleten aan <i>zyn</i> kinderen voor ze de duit
&oacute;verheeft, waarmee h&aacute;&aacute;r snoepertjes den koopprys
van zyn <i>pienders</i> voldoen? O diepte der verborgenheid, beide der
kennisse en des begrips van den amsterdamschen Jodenhoek!<a class=
"noteref" id="xd19e8356src" href="#xd19e8356" name=
"xd19e8356src">4</a></p>
<div class="footnotes">
<hr class="fnsep">
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e8243" href="#xd19e8243src" name="xd19e8243">1</a></span> De
verrukking van Prinses Erika ontlokt aan M. een uitweiding over
&ldquo;echt-vaderlandsche&rdquo; krantenschryvers en de burgervadery in
Wouter&rsquo;s tyd. (In I. 1223.)</p>
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e8314" href="#xd19e8314src" name="xd19e8314">2</a></span> = de
gevolgtrekking geldt: van zyn tot kunnen, d. w. z. omdat het zoo is,
moet het ook kunnen.</p>
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e8337" href="#xd19e8337src" name="xd19e8337">3</a></span> Pienders
= pinda&rsquo;s of apenootjes.</p>
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e8356" href="#xd19e8356src" name="xd19e8356">4</a></span> M.
besluit &rsquo;t hoofdstuk met &ldquo;&rsquo;n bespiegeling over gebrek
aan isra&euml;litische kontroverse&rdquo;; hy constateert, dat de Joden
niet meer van Jehovah afvallen tot vreemde eerediensten, maar hy
verwondert er zich over, dat hun rabbi&rsquo;s en geleerden evenmin het
Christendom bestryden. Hy wyst op allerlei wetsovertredingen die de
Joden geregeld begaan, door &rsquo;t erkennen van niet-Joodsche
vorsten, &rsquo;t omgaan met onbesnedenen, het niet kwytschelden van
alle schuld om de zeven jaar enz. M. komt tot de conclusie, dat de
Joden &ldquo;even uitmuntend als de Christenen &rsquo;t kunstje van
akkommodeeren verstaan.&rdquo; (I. 1224.)</p>
</div>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p>Een allernietigst geschiedenisje. Na &rsquo;t bywonen van &rsquo;n
middagmaal in de open lucht, wordt de lezer onthaald op &rsquo;n
moeielyken tocht naar de derde verdieping, waar <i>Wouter</i> nog altyd
niet vermoord wordt. Over de teleurstelling van den op romantiek
verzotten lezer zal de auteur zich weten te troosten. <i lang="la">Quo
non ascendam?</i></p>
</div>
<p>Het wordt tyd terug te keeren naar de zeer byzondere klasse van
Joden die men te Amsterdam vergund heeft een stad te stichten in
&rsquo;n stad, en wel bepaaldelyk naar &rsquo;t oude vrouwtje met die
vygen. <span class="pagenum">[<a id="pb205" href="#pb205" name=
"pb205">205</a>]</span>Zeker neem ik &rsquo;t h&aacute;&aacute;r niet
kwalyk dat zy zich onthoudt van twistgeschryf tegen professer Oosterzee
en andere steunpilaren van &rsquo;t ware Geloof. Inplaats daarvan
levert zy ons aanleiding tot opmerkingen van geheel anderen aard, wel
beneden de aandacht van sommige lezers misschien, doch de myne niet
onwaard. Al zy &rsquo;t dan dat m&rsquo;n intelligentie niet ontwikkeld
genoeg is om doortedringen tot de achterste schuilhoeken van zekere
mysterien&mdash;getuige die duit van zoo-even&mdash;toch overvalt me
soms &rsquo;n aanval van fierheid op m&rsquo;n onwetendheid, tegenover
de velen die zich hunner onwetendheid, niet bewust zyn. Op dit
oogenblik, byv. zoek ik naar de zielegeschiedenis van die vrouw.
Want... &rsquo;n ziel heeft ze. En &rsquo;n geschiedenis ook. Zy is
zuigeling geweest. Zy is kind, jonkvrouw, bruid, echtgenoot, moeder
geworden. En nu is ze grootmoeder. Misschien wel meer dan dat. Niemand
doorloopt een zoo lange baan zonder ten-minste <i>iets</i> optevangen
van de indrukken die hy ondergaat. Zy heeft velen gekend, sommigen
gehaat, eenigen liefgehad, meer misschien dan eenigen of velen:
&eacute;&eacute;n! En er waren er, die h&aacute;&aacute;r beminden.
Wie, hoe, waarom? Wat gaat ons dit aan? &rsquo;t Moet zoo geweest zyn.
Zy is moeder geworden, en werd dus eenmaal uitverkoren, al was &rsquo;t
dan ook maar met de uitverkorenheid van &rsquo;n enkel oogenblik. Velen
van hare betrekkingen heeft zy overleefd, en dus by &rsquo;t doodbed
gestaan van bekenden, vrienden, verwanten, lievelingen. Ook met
Staatkunde is zy in aanraking gekomen voor-zoo-ver niemand geheel-en-al
den invloed kan ontgaan, dien deze uitoefent op iedereen. Toen, toen,
en toen, heeft ze haar kraampje moeten ter-zy halen, of wel geheel
sluiten en wegsleepen misschien, omdat er &rsquo;n Prins zou
voorbykomen, omdat er &rsquo;n Keizer jarig was, omdat de christenen
&rsquo;n Bededag wilden houden of &rsquo;n Dankstond. Misschien ook wel
eens omdat de Burgemeester uit z&rsquo;n humeur was, want in byzonder
vrye landen is niets vryer dan de luimen der kleine heeren. Hing niet
ook zeer dikwyls haar handel af van &rsquo;t straatrumoer der
revolutien? Wy weten immers hoe de steenen die door de groote-mannetjes
<i lang="fr">du jour</i> worden geworpen in den oceaan der
Wereldgeschiedenis, kringen vormen, rondom voortkabbelend tot den
uitersten rand der Maatschappy, ook in de diepte zich uitbreidend tot
de onderste laag, waar ze ten-laatste vygen- en zuurvrouwtjes bereiken?
Veel is haar over &rsquo;t hoofd gegaan, veel heeft haar geraakt,
aangedaan, gewreven, geschokt. En die vrouw zou geen geschiedenis
hebben? Gy die dit meent, erkent liever dat ge verleerd hebt zulke
geschiedenissen te lezen, en tracht dit te herstellen, en wordt niet al
dommer en dommer door u verheven te wanen boven &rsquo;t allerkleinste.
En vooral... zit niet zoo uilig te wachten op &rsquo;t lichtstraaltjen
uit de lantaarns van de <i>Prescotten</i>, en de <i>Mac-Auleys</i> en
de <i>Mills</i>. De ware studie van den mensch is: <i>de Mensch</i>.
Dit blyft eeuwig waar, al verkoopt zoo&rsquo;n studie-exemplaar zure
augurken en bedorven vygen aan &rsquo;n speetje.</p>
<p>Ze had traan-oogen, dit is waar, en zag er juist even onaptytelyk
uit als haar vygen. Rimpels had haar gelaat niet&mdash;w&agrave;s
&rsquo;t &rsquo;n gelaat?<span class="pagenum">[<a id="pb206" href=
"#pb206" name="pb206">206</a>]</span>&mdash;het waren voren en groeven.
Als vochtige zeemen lappen hingen de plooien over elkander heen, en de
toeschouwer had moeite zich voortestellen hoe al die vouwen van de
overvloedige huid haren weg vonden, en telkens weer haar eigen plaats
wisten intenemen, na zoo zonderling te zyn heen-en-weer geworpen door
de mummelende beweging van haar mond. Hierin zal dan ook wel eens
verwarring ontstaan zyn, maar wat was er aan te doen? Niemand hield er
boek van, en elke plooi hing waar ze verkoos. Is &rsquo;t wonder dat
die overkompleete lappen wel eens misbruik maakten van &rsquo;t
volslagen gemis aan tucht en kontrole?</p>
<p>Het vrouwtje was bezig met haar middagmaal. Een kleine jongen van
&rsquo;n jaar of vier, had haar in een met stopverf geheelde vuurtest,
&rsquo;n papje van aardappels en uien gebracht, dat ze niet zonder
moeite en verlies naar den mond geleidde met &rsquo;n yzer drietandje,
geleend misschien uit het magazyn van haar buurman. Onder het eten
verloor ze geen oogenbiik haar zaak uit het oog, en monsterde met
kinderkundigen blik &rsquo;t onmondig deel van Publiek, dat haar
etablissement naderde of... voorbyging. Want zeer veel kinderen gaven
blyk van de wysbegeerte die ons leert dat aardsche goederen, met vygen
en al, niet volstrekt onmisbaar zyn voor ons geluk, en dikwyls zelfs
schadelyk. Misschien ook was de slapte van de markt het gevolg eener
finantieele krisis, gelyk in den handel soms voorkomt. Om zich edel te
wreken, misschien ook om den snoeplust van andere kinderen
optewekken&mdash;wie toch doorgrondt de finesses van den
handel?&mdash;neen... uit hartelyke genegenheid voor &rsquo;t jongetje
welks overgrootmoeder ze was, gaf zy &rsquo;t kind &rsquo;n ristje van
haar vygen. Ik moet er by zeggen dat ze aan haar geschenk de onereuze
voorwaarde verbond, dat de bevoorrechte de helft daarvan moest
uitkeeren aan z&rsquo;n zusje.</p>
<p>&mdash;En mag ik dan &rsquo;t stokje houden, vroeg de knaap.
Heelemaal? &rsquo;t Heele stokje?</p>
<p>&mdash;Ja, liewes, jy mag &rsquo;t stokje houden, heelemaal!</p>
<p>De oogen van &rsquo;t kind glinsterden van geluk. Daar ging
&eacute;&eacute;n vyg naar-binnen. De tweede volgde. Daarna... zuiver
de helft van de derde. Na de amputatie werd de overschietende helft
weer netjes aangeregen, en: &ldquo;ik mag &rsquo;t stokje
houden!&rdquo; juichte de kleine. Toen &rsquo;t oudje haar test had
leeggegeten, gaf ze die aan &rsquo;t kind terug, met liefkozingen en
&rsquo;n kus. De knaap sprong heen, jubelend het geschenk voor kleine
Rachel omhoog houdend. Deze stond op eenigen afstand by &rsquo;n
groepjen andere kinderen te spelen, en liep op de blyde mare haar
broertje te-gemoet. Ze struikelde en viel, en bezeerde zich... al of
niet, maar schreide zooals vallende kinderen gewoon zyn.</p>
<p>Wouter had dit alles aangezien. Reeds eenige oogenblikken geleden
namelyk, was-i in de nabyheid van de oude vrouw blyven staan met het
voornemen h&aacute;&aacute;r te vragen naar de woning van den man die
&rsquo;t smeerige briefje geaccepteerd had. Zy geleek zoo byzonder
weinig op &rsquo;n struikroover, vond-i, en de konfidentie dat hy
belast <span class="pagenum">[<a id="pb207" href="#pb207" name=
"pb207">207</a>]</span>was met &rsquo;n gewichtige finantieele operatie
zou veilig kunnen worden neergelegd in haar schoot. Toch weifelde hy.
Ook in <i>Glorioso</i> kwamen zeer oude vrouwtjes voor, die op &rsquo;t
beslissend oogenblik in welgewapende mannen veranderden! Terechtwyzing
kon hy evenwel niet ontberen. Wel wist hy nu met zekerheid dat-i zich
in de straat bevond waar-i &ldquo;zaken&rdquo; had, maar... in welk
huis? Van de nummers was niets te zien, of slechts nu-en-dan &rsquo;n
enkel, want van gevel tot kelder hingen de puien vol lappen en lompen.
D&aacute;&aacute;r in die ru&iuml;ne, juist achter de zitplaats van de
vygen- en zuurvrouw, moest naar z&rsquo;n berekening de gezochte
persoon wonen, doch hy vertrouwde die berekening niet. In dat
bouwvallig huis kon geen zak guldens aanwezig zyn, meende hy, en zelfs
zooveel duiten niet. Hy begon nu iets beter dan vroeger &rsquo;t
onsmakelyk praedikaat van z&rsquo;n briefje te begrypen. Want in de
gansche straat ontwaarde hy geen verblyf dat er uitzag alsof daarin
ooit &rsquo;n wissel kon betaald worden. Peinzend bleef hy staan, en
liet zich &rsquo;n oogenblik afleiden van z&rsquo;n gedachten door het
kleine tooneeltje met dat kind. Bybelvast als-i was, haalde het juichen
van den knaap hem <i>Numeri XIII</i> voor den geest, waar de
verspieders komen aanloopen met druiven en granaatappels en... vygen.
&ldquo;Ook d&aacute;&aacute;r wordt gesproken van &rsquo;n stok, van
&rsquo;n <i>draagstok</i><span class="corr" id="xd19e8415" title=
"Niet in bron">,</span>&rdquo; dacht Wouter, en juist liep hy gevaar
zich te verdiepen in... heel iets anders dan z&rsquo;n naastbyliggenden
plicht alweer, toen hy het tweejarig Racheltje struikelen en vallen
zag. Fluks by-de-hand, richtte hy &rsquo;t kind op, en wischte haar
traantjes af, en droeg het naar de oude vrouw, die hem zeer vriendelyk
bedankte.</p>
<p>&mdash;Chot sel je hondertmaal sechene, jongeheer! zei ze.</p>
<p>Nu weet ik wel dat weinig zaken goedkooper zyn dan de toewensching
van Gods zegen. En ook dat die oude vrouw geen reden had, byzonder
gewicht te hechten aan Wouter&rsquo;s nietig dienstbetoon. Dat kind zou
wel vanzelf weer opgestaan en tot de overgrootmoeder gekomen zyn. Maar
toch deed haar vriendelyke dankzegging hem goed. Noch Motto noch
m&rsquo;nheer Wilkens, de praktische heeren die zoo grondbeginselig
alle bemoeienis met de zaken van &rsquo;n ander verafschuwden, hadden
besef van &rsquo;t genot der aandoening die de Duitschers
<i>Menschenfreundlichkeit</i> noemen, en waarvoor wy, meen ik, geen
woord hebben. &rsquo;t Is iets als de vertaling in het dagelyksche, van
de hoogdravende <i>Menschenliefde</i> die maar &rsquo;n deugd is voor
zeldzame feestdagen, tooneelstukken, levensbeschryvingen en
grafschriften. Wouter was gaarne vriendelyk, en nooit voelde hy zich
zoo ontlast van de pynlyke beschroomdheid die hem gewoonlyk drukte, dan
wanneer zich &rsquo;n gelegenheid aanbood zich eens recht welwillend te
toonen. Ook thans schepte hy uit dit kleine voorval den moed het oude
vrouwtje naar de woonplaats te vragen van Roebens, den man dien-i
zocht.</p>
<p>&mdash;M&rsquo;n &ecirc;&ecirc;che kleinsoon, jongelief! Heb je sake
met &rsquo;m? Chots seeche d&rsquo;r op! Hier woont-i, vlak achter
me... kyk, d&aacute;&aacute;r de trap op. Cha jy gerust na-bove, en
loop m&rsquo;r deur tot &rsquo;t derde pertaal, waar je die
d&eacute;kes ziet hangen, en al dat beddechoed, en z&rsquo;n sjabasj
<span class="pagenum">[<a id="pb208" href="#pb208" name=
"pb208">208</a>]</span>engels-hemt. En je klopt an de deur naast de
cheutsteen, en je roept: Roebe, Roebe! Want Roebe Roebes hiet-i. En-i
is kemissjen&egrave;&egrave;r in lompe, en m&rsquo;n &ecirc;&ecirc;che
kleinsoon, en Racheltje&rsquo;s fader, werachtich as Chot!</p>
<p>Deze plechtige bevestiging van hare berichten omtrent Roeben&rsquo;s
maatschappelyk standpunt en familiebetrekkingen, was minder overbodig
dan ze schynt. Wouter had reeds moeite te begrypen hoe iemand die
d&aacute;&aacute;r woonde, honderde guldens zou kunnen betalen. Maar
dit laatste nu eenmaal aannemend als mogelyk, kwam het hem vreemd voor
dat de beschikker over &rsquo;n som die hem zoo aanzienlyk toescheen,
de kleinzoon wezen zou van &rsquo;n arme zuurvrouw, en
Racheltje&rsquo;s vader. Hy kende de eigenaardigheid niet die de
Joden&mdash;zooals veel Aziaten&mdash;nog altyd van Westersche volken
onderscheidt, dat ze zeer dikwyls &rsquo;n redelyke welvarendheid
achter schynbare armoed verbergen. Niet zonder uitzondering,
maar&mdash;vooral in de lagere standen&mdash;heerscht by sommigen iets
dat men het omgekeerde van bluf of <i>reklame</i> zou kunnen noemen, en
als tegenstelling met de Kopperliths komt ons deze opmerking goed
te-pas. Dat de kommissionair in lompen&mdash;een der schakels tusschen
papierfabrikanten en voddenrapers&mdash;z&rsquo;n grootmoeder daar op
de straat liet zitten... lieve God, ze verkoos niet anders! Ze was
opgebracht by den handel, by <i>dien</i> handel, en daarby wou ze
sterven. Ook was &ldquo;zuur&rdquo; en bedorven kruienierswaar haar
specialiteit. In elk ander &ldquo;vak&rdquo; zou ze met handen en
hersens verkeerd hebben gestaan, en zelfs met haar neus. Want ze
<i>rook</i> den graad van ontbinding waarin haar goederen behoorden te
verkeeren om te passen in &rsquo;t kader van haar ondernemingen. De
tachtigjarige oorlog dien ze gevoerd had tegen flauwen kooplust, slecht
weer, lastige policie&mdash;eens namelyk had &rsquo;n onwaardige
magistraat het veilen van bedorven goedje verboden... &rsquo;t is lang
geleden!&mdash;de leerschool die ze had doorloopen met taai geduld...
zie, dat alles kon ze niet van de meet af opnieuw beginnen. Haar kunst
was zoo lang geweest als haar leven, en wat er van dat leven nog kon
overschieten, zou gewis te kort zyn voor &rsquo;t aanleeren van nieuwe
kunst. Ik beweer hiermee geenszins dat de door haar gekozen
specialiteit in-allen-deele aan de illuzi&euml;n van hare jeugd had
beantwoord. &Eacute;&eacute;nmaal zou haar de verzuchting ontsnapt
zyn&mdash;&rsquo;t wordt door wel-onderrichte maar onbescheiden
getuigen verzekerd&mdash;&ldquo;als ik n&ograve;geens in de wereld
kwam, ging ik in &rsquo;t knokenvak!&rdquo; Maar ze troostte zich by
&rsquo;t bedenken dat ook deze loopbaan wel haar onaangename zy hebben
zou, al scheen dat anders aan wie er buiten stond. En in-allen-geval,
er was geen spraak van dat ze haar leven zou &ograve;verdoen.
&Eacute;&eacute;ns gekozen, blyft gekozen. De zaak lag er toe, en
Jehovah-zelf kon &rsquo;t niet ongedaan maken dat Vrouw Roebens haar
gansche ziel aan zure augurken en verrotte vygen besteed had. Wat er in
den hemel moet worden aangevangen met zulke zielen... ei, en de
jongeheer Pompile dan, met z&rsquo;n witte-gronden-driekleur, en
z&rsquo;n krieuweltjes? En m&rsquo;nheer Wilkens met z&rsquo;n
diemetten? Welke ontwikeling brengen dezulken mee in den hemel? En dat
zy eenmaal daar aanlanden, is toch zeker. Want Pompile was <span class=
"pagenum">[<a id="pb209" href="#pb209" name="pb209">209</a>]</span>van
de Walekerk, en Wilkens hollandsch-griffermeerd. Twee zeer goede
gelooven, gelyk ieder weet.</p>
<p>Wouter bedankte heel beleefd voor de gegeven inlichting, en
klauterde naar-boven. Jammer dat er geen roovers waren op die
uitgesleten trappen, want het was er zoo donker dat men lust krygen zou
zichzelf te bestelen. Het klimmen van onzen jongste-bediende vereischte
een zeer eigenaardige gymnastiek. Heel beneden had z&rsquo;n
rechterhand zich weten meester te maken van &rsquo;n touw. Na &rsquo;t
stygen van &rsquo;n paar treden, was-i wel genoodzaakt z&rsquo;n oogen
te ontslaan van alle dienst, maar &rsquo;t gewicht der expeditie kwam
des te zwaarder op z&rsquo;n handen neer, die slechts van-tyd tot-tyd
&rsquo;n oogenblik rust kregen als-i wat vasten grond onder de voeten
meende te hebben. De tyd tusschen deze tempoos in, werd aangevuld door
zekere slingering, &rsquo;n exercitie waarvan historie en industrie ons
drie toelichtende voorbeelden aanbieden. Wouter hing daar&mdash;maar in
&rsquo;t donker&mdash;als de &ldquo;plukkers&rdquo; van vogelnestjes op
de Javasche Zuidkust, of: als de verzamelaars van eiderdons in &rsquo;t
hooge Noorden, of: als de krygslieden van Herodes, die in hangende
bakken de roovers in de rotsen bevechten, gelyk in &rsquo;t XIVe boek
van Josephus te lezen staat. Wouter kende de plaat die in de
frans-hollandsche vertaling van dat werk ter opheldering daarby gegeven
is, en niet zonder angst berekende hy wat z&rsquo;n lot wezen zou als
het touw brak. Daar-i volstrekt niet zien kon, zag hy allerduidelykst
de rotspunten en kloven waarop en waarin hy zou neerkomen. Goddank, de
eerste verdieping was eindelyk bereikt, en hy kon wat uitrusten. De
toegang tot de tweede was nauwer, en het touw waaraan hy zich moest
ophyschen, iets gladder en dunner. Met moed ving hy ook dezen tocht
aan, en werkte zich dapper tot &rsquo;n portaal hooger op. Hier hoopte
hy dat-i zich &rsquo;n verdieping mocht verteld hebben, maar helaas, de
werkelykheid geeft niets toe. Wie slechts twee verdiepingen klimt,
staat niet hooger dan twee verdiepingen. Dit is nu eenmaal zoo: <i>nil
sine labore</i>!</p>
<p>Wouter tastte rond naar den deurflankeerenden gootsteen, maar
helaas! Hy zag in, dat nog altyd z&rsquo;n naastbyliggende plicht in
stygen bestond, en dit bleek hem te meer toen hy na eenig zoeken in
&rsquo;t bochtig portaal, &rsquo;n spleet in de voorpui bemerkte, die
hem toeliet &rsquo;n oog te slaan op &rsquo;t buitenhangend garneersel
van de vensters. Daar was niets, niets, niets te zien van &rsquo;n
&ldquo;sjabbasj engels-hemt.&rdquo; Er hingen kousen en mutsen en
allerlei lappen te drogen, maar nog altyd woei daar de vlag niet waarop
hy koers zette. Hooger dus, hooger! Wat zoo&rsquo;n jongste-bediende op
&rsquo;n koopmanskantoor zonderlinge naastbyliggende plichten te
vervullen heeft! Die soldaten van Herodes... dit is de vraag niet. Den
derden trap op! Zeker was hy op den goeden weg, want de uienlucht werd
sterker en sterker. Nog &rsquo;n beetje volharding, en hy zou te-land
komen in de buurt waar de spys bereid was, die hy beneden in de bekende
vuurterrine had te zien gekregen. Waarlyk, het touw was ten-eind!
Voorzichtig schoof hy den voet vooruit, en bleef grond voelen, wel
&rsquo;n halven palm in omtrek. En n&ograve;g &rsquo;n proef die goed
afliep, en n&ograve;g een... hy had iets <span class="pagenum">[<a id=
"pb210" href="#pb210" name="pb210">210</a>]</span>onder zich, dat
vergelykender-wys naar vasten bodem geleek. Om zich heen tastend
ontdekte hy den gootsteen, en al was er niets te zien van &rsquo;t
feesthemd, <i>hier</i> zou &rsquo;t wezen! Hy klopte op den gis tegen
den wand, en riep: <i>m&rsquo;nheer</i> Roebens, <i>m&rsquo;nheer</i>
Roebens!</p>
<p>&mdash;Nou, k&rsquo;m m&rsquo;r binne, antwoordde een vrouwestem,
wat e skendaal in &rsquo;t pertaal! W&acirc; mot je? Wissels? K&rsquo;m
in, en maak so&rsquo;n lewaai niet. Me man is siek.</p>
<p>Daar er &rsquo;n deur geopend werd, kon Wouter nu eindelyk zien. De
vrouw die zich vertoonde, beantwoordde z&rsquo;n vraag of daar
<i>m&rsquo;nheer</i> Roebens woonde, bevestigend. En hy trad
binnen.</p>
<p>&mdash;Van de heeren Ouwetyd en Kopperlith, stamelde Wouter met
&rsquo;n mislukte poging om iets officieels te brengen in stem en
houding.</p>
<p>En hy haalde het smeerige briefje voor den dag.</p>
<p>&mdash;Fader, zei de nog jonge vrouw, d&rsquo;r binne ze-n-al met
een f&rsquo;n de wisseltjes... och Chot, de stumpert het &rsquo;r
f&rsquo;n nacht fan legge yle!</p>
<p>Wouter vond het vreemd dat zy iemand scheen toetespreken, want
buiten haar zag hy niemand in de kamer. Dit werd evenwel terstond
opgehelderd. Er klonk antwoord achter de gordynen van &rsquo;n
bedstee.</p>
<p>&mdash;Je heb &rsquo;m wakker gemaakt! zei de vrouw op verwytenden
toon.</p>
<p>&mdash;Och, wat spyt me dat, antwoordde Wouter met meer vriendelyke
belangstelling dan z&rsquo;n funktie meebracht of toeliet.</p>
<p>Zeker, als &rsquo;t wisseltje h&egrave;m behoord had, zoud-i hebben
voorgesteld &rsquo;n andermaal eens terug te komen.</p>
<p>&mdash;W&acirc; sel ik je segge, riep de zieke, ik hep de koors. En
f&rsquo;n wie komt het?</p>
<p>&mdash;Van de heeren Ouwetyd &amp; Kopperlith...</p>
<p>&mdash;D&acirc; ken me nie skele. As ik je seg, d&acirc; me dat nix
skele ken! Ik fraag je wie de trekker is. Kyk jy &rsquo;ns Ribbetje, of
&rsquo;t briefie is f&rsquo;n Sjomele, of &rsquo;t briefie f&rsquo;n
Bussemakers, of &rsquo;t briefie f&rsquo;n Bebbel Roels in Keule? Want
er ferfalle drie f&rsquo;ndaag... een f&rsquo;n <i>sefen-en-dertig,
sestien, acht</i>, en een f&rsquo;n <i>driehondert-drie</i> en een
f&rsquo;n <i>sevehondert-dertien, ses, twaalf</i>. En geef me nog wat
asynwater, Ribbetje, want ik heb so&rsquo;n dorst f&rsquo;n de koors.
<i>Sefehondert dertien, ses, twaalf</i> is f&rsquo;n Sjomele, en hier
is &rsquo;t gelt.</p>
<p>Rebekka gaf haren echtvriend iets te drinken. Toen ze daarop Wouter
verzocht haar &rsquo;t briefje te toonen, hield deze het haar voor,
zonder &rsquo;t lostelaten. De vrouw toonde zich door dit komiek
wantrouwen volstrekt niet beleedigd. Ze scheen &rsquo;t niet vreemd te
vinden, zoo weinig zelfs dat ze &rsquo;r geen acht op sloeg.</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Is f&rsquo;n Sjomele, fader.</p>
<p>&mdash;<i>Sefehondert dertien, ses, twaalf</i>, goet! En hier is
&rsquo;t gelt.</p>
<p>De zieke scheen bezig iets optedelven onder z&rsquo;n matras. Men
hoorde hem woelen en hygen, en weldra &rsquo;t geluid van gevulde
geldzakken die tegen elkaar stootten. Rebekka wees Wouter &rsquo;n
latafel aan, waarop ter-nauwernood &rsquo;n plekje leeg was. Daar zou
wel &rsquo;n pen liggen, zei ze. En ook bracht ze hem na eenig zoeken
&rsquo;n aptekersfleschje met wat inkt. <span class="pagenum">[<a id=
"pb211" href="#pb211" name="pb211">211</a>]</span></p>
<p>&mdash;Ja ... maar ... juffrouw ...</p>
<p>&mdash;Ribbetje, ik hep weer so&rsquo;n dorst, klaagde de zieke.</p>
<p>Dit doet me genoegen voor Wouter. Die dorst bewaarde hem voor al te
ruwe uiting van beleedigende voorzichtigheid. Met Rebekka, die op-nieuw
haren man te drinken reikte, trad hy op &rsquo;t bed van den zieke toe.
Ze scheen bevreesd dat kou of tocht by &rsquo;t openen der gordynen
...</p>
<p>&mdash;Ik zal je helpen, juffrouw, riep Wouter, meezorgend dat de
opening niet grooter werd dan juist noodig was om &rsquo;t verlangde
doortelaten. Nadat Roebens gedronken had, reikte hy twee zakken geld
aan.</p>
<p>&mdash;Maar, zei Wouter weifelend, ze hadden me gezegd dat het geld
me zou worden voorgeteld?</p>
<p>&mdash;As ik je seg d&acirc; &rsquo;k de koors hep, en siek ben as e
geslage man, w&acirc; wil je? As ik heb geteekent m&rsquo;n hant
f&rsquo;r betale, na, w&acirc; sel ik doen? Ik betaal. En as ik teeken
m&rsquo;n hant f&rsquo;r telle, sel &rsquo;k telle. Help &rsquo;m,
Ribbetje, en geef me wat drinke, ik heb so&rsquo;n dorst f&rsquo;n de
koors. En tel &rsquo;m &rsquo;t gelt foor ... <i>sefehondert dertien,
ses, twaalf.</i></p>
<p>Het jonge vrouwtje, na haar man gelaafd te hebben, hurkte op den
vloer neer, en Wouter knielde er by. Ze stortte het geld in haar schoot
uit, en wilde beginnen te tellen. Maar &rsquo;t ging niet. Zyzelf kon
niet wys worden uit de tallooze geldsoorten die haar man had weten
by-een te brengen. Men zou er &rsquo;n muzeum mee opgezet hebben. Ook
was er geen plaats, want de vloer lag vol prullen. Ach, de oude Gerrit
wist het wel, en als &rsquo;n donderslag klonk Wouter de vreeselyke
profetie in de ooren, &ldquo;als je &rsquo;r afkomt met &rsquo;n
daalder, mag je van geluk spreken!&rdquo; Hy werd zeer angstig.</p>
<p>Daar stommelde iets op de trap, en &rsquo;t oude vygenvrouwtje
vertoonde zich in de geopende deur. Ze sprak bargoens, en scheen
Ribbetjen iets te zeggen over dat geld. Het jonge vrouwtje hield op met
uitzoeken en tellen.</p>
<p>&mdash;Fader, d&rsquo;r is grootemoe, en se seit ...</p>
<p>Hier volgde een-en-ander dat Wouter weer niet verstond, maar wel
onderscheidde hy eenige keeren den naam van Racheltje. Nogeens begon de
oude vrouw haar verhaal, en ze wees op hem, en scheen zich driftig te
maken tegen al die afgeknabbelde <i>dertiend&rsquo;halven</i> en
<i>schellingen</i> en byna onherkenbare muntstukken.</p>
<p>&mdash;Na, zei de zieke, &rsquo;k heb wel goet gelt ook as &rsquo;t
weze mot. Hier, Ribbetje, neem an ...</p>
<p>Hy reikte z&rsquo;n vrouw &rsquo;n grooten zak over, die hy met
blykbare moeite had opgegraven uit z&rsquo;n beddegoed.</p>
<p>&mdash;Neem an, Ribbetje, en tel er uit ... <i>twee hondert</i>
stuks, en dan nog ... <i>twintich</i> stuks, en ... <i>ses</i>. En ...
doe &rsquo;r &rsquo;n <i>achtetwintich</i> by, die goet is, en ... ses
<i>Uiterse</i> duiten, en laat &rsquo;m gaan met Chot! En geef me te
drinken, Ribbetje, w&rsquo;nt ik hep so&rsquo;n dorst.</p>
<p>Wouter ontving z&rsquo;n geld in gerande dukatons, en bedankte zeer
vriendelyk. De welwillendheid van die oude vrouw had hem goed gedaan,
tot roerens toe. Wanneer-i op dat oogenblik in het toekennen
<span class="pagenum">[<a id="pb212" href="#pb212" name=
"pb212">212</a>]</span>van vereering had moeten kiezen tusschen haar en
de zooveel beter geboren mevrouw Kopperlith ...</p>
<p>Zonder &rsquo;t minste opzet om &rsquo;t rimpelig moedertje
natepraten, wenschte hy haar by &rsquo;t weggaan duizend goddelyke
zegens toe. Haar, en m&rsquo;nheer Roebens die zoo ziek was. En de
jonge vrouw die zoo liefderyk haar man verzorgde. En kleine Racheltjen
... o, allemaal!</p>
<p>Eerst toen hy de straat bereikte, schoot hem in den zin
dat-i&mdash;sakkerloot, hoe jammer!&mdash;by het teekenen ... z&rsquo;n
krul vergeten had. Nu, d&agrave;t &rsquo;n andermaal! Hy was verheugd
dat-i menschen ontmoet had die hem zoo beminnelyk voorkwamen, en dit
was meer waard dan de mooiste krul.</p>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p>Alweer over &rsquo;t kleine. <i>Wouter</i> wordt op post gezet voor
de zenuwen van &ldquo;<i>mevrouw.</i>&rdquo; Kent de lezer <i>Gus
Halleman</i> nog? Verhandeling over het denken. De auteur maakt
tenslotte <i>fiasco</i> in <i>colloquia prava.</i><a class="noteref"
id="xd19e8594src" href="#xd19e8594" name="xd19e8594src">1</a></p>
</div>
<p>Mochten sommige lezers klagen dat ik hen gedurende vele hoofdstukken
reeds, byna zonder afwisseling rondleid op &rsquo;n tentoonstelling van
nietigheden, dan neem ik deze klacht aan als betrekkelyke lofspraak ...
op die nietigheden zeker niet, maar op m&rsquo;n arbeid. Een zeer groot
gedeelte des levens bestaat nu eenmaal uit &rsquo;n aaneenschakeling
van &rsquo;t geringe. Ik zou aan de waarheid te-kort doen indien ik
deze eigenaardigheid over &rsquo;t hoofd zag. En aan de goede trouw,
als ik &rsquo;t deed om hof te maken aan iets wat met betwyfelbare
juistheid &ldquo;aristokratie van den smaak&rdquo; wordt genoemd. Ook
&rsquo;t woord: tentoonstellen, is my een niet ongewenschte
kwalificatie van m&rsquo;n arbeid. Zeker, de artist stelt de indrukken
tentoon, die hy van de wereld opving, en weergeeft in zekeren vorm ...
den zynen! Om evenwel ook de vele graven en markiezen onder m&rsquo;n
lezers tot moedhouden optewekken&mdash;onder ons gezegd, de
onverzadelykste liefhebbers van zekere voornamigheid logeeren in stal
of keuken&mdash;verbind ik my Wouter niet te laten sterven voor-i
statiglyk zal geprezenteerd zyn aan &rsquo;t een of ander hof.
Misschien zelfs ga ik verder, en huur &rsquo;n huis voor hem op de
<i>Keizersgracht</i>. Om de vermetelheid optedoen die voor zoo&rsquo;n
sprong noodig is, wacht ik &rsquo;n oogenblik van byna krankzinnige
tuchteloosheid af. In kalme stemming zou &rsquo;t niet lukken. Het is
echter de vraag of hy&mdash;aangeland in z&oacute;&oacute; verheven
sfeer&mdash;fyner dingen zal te zien krygen dan de aandoening die
&rsquo;t oude vygenvrouwtje bewoog ook op haar beurt &rsquo;n
herodiaansche expeditie naar de derde verdieping te ondernemen en dus
haar &ldquo;handel&rdquo; over te laten aan de bescheidenheid der
voorbygangers, alleen om Wouter te beschermen tegen al te uitgebreide
muntkennis van haar kleinzoon.</p>
<p>Wat overigens het aristocratische van den smaak aangaat, de myne is
van edel bloed. Te edel, b.v. om zich aftegeven met de zeer
<i>burgerlyke</i> <span class="pagenum">[<a id="pb213" href="#pb213"
name="pb213">213</a>]</span>voorkeur van mevrouw Kopperlith, die geen
schoonheid vatte zonder goud, fluweel en aanzienlykhedens, en die dus
hierin&mdash;op de na&iuml;veteit na&mdash;nog altyd op de laagte stond
van &rsquo;t kind Wouter. Wat my betreft, ik blyf aan redelyk goed
brood de voorkeur geven boven zieke truffels. Doch, voor den
honderdsten maal, niet hierin ligt het kriterium van den smaak. De
eenige eisch is: <i>waarheid</i>. Den kunstenaar die hiernaar streeft,
zal al &rsquo;t andere toegeworpen worden ... natuurlyk op de
toejuiching der <i>koprolithen</i> na, die hy missen kan.</p>
<p>Wouter oogstte by m&rsquo;nheer Dieper eenigen lof in over den
uitslag van z&rsquo;n tocht, en vernam tot hartsterking: &ldquo;dat-i
&rsquo;t by-gelegenheid eens weer mocht doen.&rdquo; Maar Gerrit
verzekerde dat het niet altyd z&oacute;&oacute; zou afloopen, wat ieder
weldenkende volmaakt met Gerrit eens wezen zal.</p>
<p>De bezigheden die men onzen jongsten-bediende opdroeg, kwamen vrywel
overeen met den voorsmaak dien hy daarvan had gekregen op den eersten
dag. Kopieeren, boodschappen doen voor m&rsquo;nheer Pompile, het
knippen en opplakken van staallapjes, ziedaar hoofdzakelyk z&rsquo;n
werk, om nu niet te spreken van &rsquo;t vegen op de zolders en in
&rsquo;t magazyn, lokalen waar, volgens m&rsquo;nheer Wilkens, voor
&rsquo;n jong-mensch altyd iets te leeren viel.</p>
<p>Het is my een gewetensplicht hier alle aanleiding tot zeker
misverstand uit den weg te ruimen, dat zeer veel jongelieden welkomer
wezen zou dan behoorlyk is. Ik verklaar uitdrukkelyk, geen aanmerking
te maken op de soort van bezigheden die men Wouter opdroeg. Niet hierin
waarlyk ligt het zwaartepunt myner aanklacht tegen zekere klasse van
menschbedervers. De stalen moesten nu eenmaal uitgezocht, geknipt en
opgeplakt worden, en die brieven gekopieerd ... wie anders dan hy kon
daarmee belast worden? En zelfs die boodschappen! Geestverheffend waren
al deze werkzaamheden voorzeker niet, doch men neemt geen
jongste-bediende in &rsquo;n lappenhandel, met het doel om meetewerken
aan &rsquo;t verheffen van z&rsquo;n geest. Dit is evenmin de eisch
zyner vorming, als &rsquo;t in billykheid verwacht kan worden van de
personen die over hem te beschikken hebben. De bekende spreuk: <i>il
n&rsquo;y a pas de sot m&eacute;tier, il n&rsquo;y a que de sottes
gens</i> acht ik hier van volkomen toepassing. Een geest die zich niet
weet te ontwikkelen in-weerwil van &rsquo;t handwerk, is de moeite der
ontwikkeling niet waard. <i>In-weerwil?</i> Dit is de vraag. Juist
zulke nietige bezigheden laten het denkvermogen vry. Ik meen reeds
ergens gezegd te hebben dat ik jaloers was op Spinoza den brilleslyper
... den geluksvogel! Ook roerde ik in myn <i>Mattheus XIX</i> de hier
behandelde stelling aan. &ldquo;<i>Uit de Schrift leert men strikvragen
stellen, maar er is veel antwoords in &rsquo;t denken by &rsquo;t
spinnewiel.</i>&rdquo;<a class="noteref" id="xd19e8632src" href=
"#xd19e8632" name="xd19e8632src">2</a> Niemand staat voor &rsquo;t
geringe te hoog, en zeker was dit dan ook &rsquo;t geval niet met onzen
Wouter, die aan &rsquo;t breidelen van z&rsquo;n begeerten zoo
byzondere behoefte had. De kwestie was of-i <i>netjes</i> knipte en
plakte, of z&rsquo;n kopie <i>korrekt</i> was? Hierin alleen lag
z&rsquo;n naastbyliggende plicht, en niet in <span class=
"pagenum">[<a id="pb214" href="#pb214" name=
"pb214">214</a>]</span>&rsquo;t onbesuisd haken naar voornamer
werkkring. Schreef niet ook Jezus voor, getrouw te zyn in &rsquo;t
kleine?</p>
<p>Nog &rsquo;n andere bezigheid kwam&mdash;aanvankelyk nu-en-dan,
later byna geregeld&mdash;voor Wouter&rsquo;s rekening. Hoe weinig er
ook in de zomermaanden &ldquo;gehandeld&rdquo; werd, toch kwam het
by-uitzondering voor, dat er verzendingen moesten geschieden
&ldquo;naar buiten.&rdquo; Het &ldquo;pakken&rdquo; van zulke goederen
in grof lynwaad behoorde natuurlyk tot de funktien van Gerrit. Sedert
vele jaren evenwel, had deze zich zoo geoefend in &rsquo;t voorwenden
van allerlei oorzaken tot onthouding van arbeid, dat men zich telkens
genoodzaakt zag de hulp van Flip den kruier interoepen, en de posten
die deze interventie op &rsquo;t &ldquo;weekbriefje&rdquo; te-voorschyn
bracht, bezwaarden het handelsgeweten van den jongeheer Pompile. Uit
eigen beweging nam Wouter, by-gelegenheid eener byzondere styfte van
Gerrit&rsquo;s rhumatiek, de paknaald ter-hand, en werd zoo geprezen
over den uitslag van z&rsquo;n eerste poging om dat werk te
verrichten&mdash;men had het tot-nog-toe voor &rsquo;n vak gehouden dat
zonder speciale opleiding ontoegankelyk was&mdash;dat de jongeheer
Pompile al zeer spoedig hem gelastte de goedheid te hebben by
&egrave;lke voorkomende gelegenheid als pakhuis-knecht optetreden. En
inderdaad, de pakken die hy vervaardigde, waren onberispelyk! Kantig
van rand, plat aan de zyden, symmetrisch gebouwd&mdash;gemetseld, had
ik byna gezegd&mdash;netjes genaaid, w&egrave;l bestand tegen stuwing,
wentelen en nattigheid, keurig gemerkt... waarlyk, er was elegantie in
de balen die Wouter pakte. En... de stevigheid! Men kon ze &ldquo;over
&rsquo;n huis gooien&rdquo; als &rsquo;n wel-ingep&egrave;nd kraamkind
uit de oude bakerschool. &ldquo;Het is of-i &rsquo;t al z&rsquo;n leven
gedaan heeft!&rdquo; betuigde zelfs m&rsquo;nheer Wilkens in &rsquo;n
eenzaam oogenblik van openhartigheid. En ik moet erkennen dat ook
Wouter schik had in &rsquo;n bekwaamheid die hem verraste, &rsquo;t Was
hem &rsquo;n eerezaak dat er nooit klachten werden ingebracht over
avary, noch zelfs over kreukeling, van goederen die hy had toegerust om
de wereld integaan. Deze eerzucht stond hem schooner dan wrevel, en het
ware te wenschen geweest dat men niet op misdadiger wys z&rsquo;n
overmaat van goeden wil misbruikt had. Er werd &rsquo;n bezigheid voor
hem uitgedacht... neen, &rsquo;n bezigheid was &rsquo;t eigenlyk niet.
Het was &rsquo;n oefening in geduld, en zelfs dit niet... een kursus in
versuffing dan. Om ieder te geven wat hem toekomt zullen we maar
terstond zeggen dat het vindingryk vernuft van den jongeheer Pompile
zich alweer in de hier bedoelde zaak van &rsquo;n zeer gunstige zyde
deed kennen. Op zekeren morgen kwam de oudeheer het kantoor
binnensloffen, en onthaalde het personeel op de gewone inleiding tot
z&rsquo;n belangryke gesprekken:</p>
<p>&mdash;Zeg, Pompile, ik hoor van Gerrit dat mama weer heel erg
is.</p>
<p>&mdash;Zoo, papa?</p>
<p>&mdash;Ja, Pompile. De juffrouw heeft hem gezegd dat mama den heelen
nacht gedroomd heeft!</p>
<p>&mdash;Dat is zeker nogal heel akelig, papa!</p>
<p>&mdash;Ze heeft gistr&rsquo;avend kreeftensla gegeten, weetje?
<span class="pagenum">[<a id="pb215" href="#pb215" name=
"pb215">215</a>]</span></p>
<p>&mdash;Zoo, papa?</p>
<p>&mdash;En daar droomt ze zoo van. De juffrouw heeft aan Gerrit
gezegd dat ze heel zenuwachtig is, byzonder erg zenuwachtig.</p>
<p>&mdash;Dat is wel verdrietig, papa!</p>
<p>&mdash;Niet waar?</p>
<p>&mdash;H&eacute;&eacute;l verdrietig! Want, papa, om u de waarheid
te zeggen, de familie Krucker...</p>
<p>&mdash;Ze kan niets verdragen. De juffrouw mag niet borduren...</p>
<p>&mdash;H&egrave;, papa?</p>
<p>&mdash;Ja, z&oacute;&oacute; erg is &rsquo;t! Want... het ophalen
van de draad maakt zoo&rsquo;n vreeselyk leven, zegt mama.</p>
<p>&mdash;Dat is heel fameus erg, papa! Weet u wat de Pleiers zeggen,
papa? Ze zeggen...</p>
<p>&mdash;Maar, Pompile, wat zullen wy &rsquo;r aan doen? Mama lust
haar portwyn ook niet meer...</p>
<p>&mdash;Dat is wel heel ontzaggelyk treurig, papa!</p>
<p>&mdash;En ze vraagt nu telkens madera. Ze zegt dat ze zoo
zenuwachtig wordt van chocola, als ze niet terstond daarop twee glazen
madera drinkt.</p>
<p>&mdash;Zoo, papa? En vroeger, papa, werd mama zoo byzonder
zenuwachtig van madera?</p>
<p>&mdash;Zonder chocola, Pompile! De dokter zegt ook dat madera heel
gezond is, maar... met chocola, altyd met chocola! En ook de chocola is
niet goed voor mama... zonder madera, weetje. Maar &rsquo;t helpt
allemaal niet, als er zoo&rsquo;n vreeselyk leven in huis is. Dat
eeuwige schellen, Pompile!</p>
<p>&mdash;Ja, papa!</p>
<p>&mdash;De bel staat niet stil, Pompile, en mama schrikt er zoo
van.</p>
<p>&mdash;H&eacute;, papa, daar is wel raad voor, papa! Zeg, Pieterse,
jy moet eens zoo goed wezen in den kelder te gaan staan, weetje? En als
er dan iemand de stoep opgaat, dan tik je-n-aan &rsquo;t venster,
zieje? En je ziet... wie &rsquo;t is? En je vraagt wat ze willen,
zieje? En als &rsquo;t dan iemand voor de keuken is, dan sluit je de
deur, en je gaat zeggen in de keuken, dat er... iemand voor de keuken
is, weetje? En als &rsquo;t voor &ldquo;huis&rdquo; is, dan sluit je de
deur, en je komt hier zeggen aan m&rsquo;nheer Eug&egrave;ne... niet
waar, Eug&egrave;ne?</p>
<p>&mdash;Hm!</p>
<p>...dat er iemand voor &ldquo;huis&rdquo; is, zieje? En dan zeg
je-n-aan m&rsquo;nheer Eug&egrave;ne <i>wie</i> er is. En tegen de
menschen zeg je dat mevrouw zoo ziek is, zoo byzonder erg zenuwachtig,
moet je zeggen. Maar denk er aan, dat je-n-altyd de deur van den kelder
sluit. Ziet u, papa, dan wordt er niet gebeld, en... als dan mama weer
beter is, kan ze naar-buiten, papa. Want ik heb gister de Hockers
gesproken, papa, en hun gezegd...</p>
<p>Lieve hemel, hoe kan ik nu weten wat de jongeheer Pompile gister aan
de Hockers gezegd had? Vorder &rsquo;t onmogelyke niet, lezer! Zonder
nu juist te beweren dat ik geen andere bronnen raadpleeg dan
Wouter&rsquo;s eigen gedenkschriften, spelen toch die dokumenten
<span class="pagenum">[<a id="pb216" href="#pb216" name=
"pb216">216</a>]</span>&rsquo;n groote rol in m&rsquo;n geschiedkundige
navorschingen. Geen lid van de beroemde familie Hocker heeft zich
verwaardigd my iets meetedeelen van &rsquo;t gesprek waarop hier de
jongeheer Pompile blykt te doelen. En wat Wouter-zelf aangaat, hy stond
reeds lang op-post achter de glasdeur van &rsquo;t magazyn, voor die
teedere zoon z&rsquo;n papa deelgenoot maakte van de Hockersche
konfidentie.</p>
<p>Ja, daar stond-i! Met z&rsquo;n gewonen dienstyver hield hy de
linkerhand aan de kruk van de deur, en de andere tot tikken gereed,
voor &rsquo;t geval dat iemand zich verstouten mocht mevrouw
Kopperlith&rsquo;s zenuwachtigheid te prikkelen door onbescheiden
bellen aan de bovendeur. Z&oacute;&oacute; stond-i daar dan uren
achtereen in die kelder-atmosfeer op-schildwacht voor mevrouw
Kopperlith&rsquo;s rust! Geen vlieg zou kunnen naderen zonder
aangeroepen te worden. Nooit bracht &rsquo;n schildknaap die zich
voorbereidt tot het ontvangen van den ridderslag, meer konscientie mee
in z&rsquo;n wapen-vigilie dan Wouter aan z&rsquo;n afmattende taak
ten-koste lei. Waarlyk, de verdienste zyner inspanning was niet gering!
Dat z&rsquo;n naastbyliggende plicht alweer met z&rsquo;n wenschen noch
met z&rsquo;n gaven overeenkwam, doet minder ter-zake. Die gaven kende
hy niet, en z&rsquo;n wenschen telden niet mee. Het sprak vanzelf,
begreep hy, dat men zich moeite en onaangenaamheden getroosten moet om
&ldquo;iets te worden in de wereld&rdquo; en &rsquo;t kwam niet in hem
op dat er misbruik werd gemaakt van z&rsquo;n goeden wil. Hy beschouwde
de vreeselyke verveling die hy te bestryden had&mdash;en den
stank!&mdash;als zoovele vyanden die op-straffe van lafhartigheid
moesten verslagen worden, en hy week dus niet! In gewone gevallen zou
het niets-doen-op-zichzelf hem geen plaag geweest zyn, omdat hy al zeer
spoedig in de vryheid zyner gedachten &rsquo;n middel zou gevonden
hebben tot bezigheid niet alleen, maar zelfs tot uitspanning. Geen
gegeven was hem onbruikbaar tot punt van uitgang. Een luchtbelletjen in
de vensterruit, de richting van de reien der straatsteenen, &rsquo;n
voorbydryvend wolkjen... alles en &rsquo;t minste was voldoende om hem
aan &rsquo;t denken te brengen en te houden. Maar juist dit was hem
ontzegd, want hy vreesde aftedwalen van &rsquo;t besef zyner
naastbyliggende verplichting. Was-i niet zoo-even reeds byna gereed met
z&rsquo;n berekening hoevelen der voorbygangers wel in-staat wezen
zouden &rsquo;n examen afteleggen als hulp-onderwyzer, toen de jongen
van den pasteibakker reeds drie treden van de stoep had bestegen, om de
taartjes te komen brengen die mevrouw Kopperlith moesten troosten in
haar vreeselyke ziekte? Wouter schrok van z&rsquo;n nalatigheid, en
beloofde zich plechtig z&rsquo;n neiging tot denken, vorschen,
uitpluizen, redeneeren, te offeren op &rsquo;t altaar van z&rsquo;n
onverheven plicht. Zoo ver mogelyk liet hy z&rsquo;n blikken rechts en
links de straat beheerschen, om by-tyds&mdash;en liefst te
vroeg&mdash;te kunnen beoordeelen welke onverlaat &rsquo;n storing der
rust van mevrouw Kopperlith in &rsquo;t schild voerde. Maar
z&eacute;&eacute;r ver reikten z&rsquo;n bespiedende oogen niet.
Aan-weerszy werden de beenen van den hoek dien hy overzag, door de
uitbouwsels der stoepen saamgedrongen tot &rsquo;n engte die
voortdurende oplettendheid vorderde, en <span class="pagenum">[<a id=
"pb217" href="#pb217" name="pb217">217</a>]</span>hem telkens plaagde
met den angst dat z&rsquo;n waarschuwing te laat komen zou. De gedachte
rees in hem op: als ik maar <i>voortdurend</i> tikte, en
<i>iedereen</i> van &rsquo;t beklimmen der stoep terughield? Hm... dat
zou gek staan! Wat zou ik zeggen? &ldquo;M&rsquo;nheer, ben je-n-ook
misschien van plan hier aanteschellen aan de bovendeur?&rdquo; Hy zag
in, dat dit niet kon. En ook, dat er in den handel &rsquo;n groote mate
van geduld noodig is. En dan... dat pynlyk slapen van z&rsquo;n
linkerbeen!</p>
<p>Volgens geloofwaardige annalen beging hy in dit gedeelte van
z&rsquo;n loopbaan slechts twee keer &rsquo;n fout. Eens had &rsquo;n
bedelbrief-industrieel z&rsquo;n waakzaamheid verschalkt, door by
arglistige overklimming van de achterleuning der stoep, de bovenbel te
bereiken. De jongeheer Pompile was er zeer verstoord over, en ook
Wouter-zelf voelde verdriet. Wat zou er van hem worden by zoo&rsquo;n
slordige plichts-vervulling?</p>
<p>Een andermaal had hy aan de majestueuze Hersilia den toegang door
den kelder geweigerd. In-plaats daarvan sloot hy haar de glasdeur voor
den neus dicht, en ging op &rsquo;t kantoor aan m&rsquo;nheer
Eug&egrave;ne zeggen: dat mevrouw Kalbb daar was: &ldquo;<i>voor
huis</i>&rdquo; naar-i giste. Zeker, ze kwam voor &ldquo;huis&rdquo; en
was zeer boos &ldquo;dat die jongen &rsquo;t in z&rsquo;n hersens had
genomen, h&aacute;&aacute;r niet doortelaten.&rdquo; Wouter ontving by
deze gelegenheid onderricht in &rsquo;t groote verschil tusschen:
&ldquo;papa&rsquo;s eigen dochter, mevrouw Kalbb, weetje, de eigen
vrouw van den konsul van &rsquo;t heele land Elsas, weetje, en...
allerlei gemeen volk dat misschien wat stelen zou in &rsquo;t
magazyn!&rdquo;</p>
<p>Hy beloofde beterschap, en hield woord. Het tooveren moet wel
inderdaad &rsquo;n onmogelyke zaak zyn, want Wouter leerde het niet
achter die glasdeur. Wat de verantwoordelykheid der Kopperlith&rsquo;s
aangaat... wat wisten <i>zy</i> daarvan? Het verslonsen eener ziel is
geen handelszaak waaraan men aandacht hoeft te wyden. In-plaats daarvan
hielden ze treffende verhandelingen over &rsquo;t bederf der kleuren
van de stapeltjes die vooraan in &rsquo;t magazyn beschenen werden door
&rsquo;n straaltje zon. Wouter moest zorgen dat ze altyd gedekt waren
met &rsquo;n stuk zaklinnen of papier, want:</p>
<p>&mdash;Kleuren kunnen de zon niet verdragen, zei Wilkens, leer
d&agrave;t van my!</p>
<p>Wouter leerde het, en verzorgde die voorste stapeltjes als z&rsquo;n
oogappels. Geen zon zag kans ze te bereiken zoolang hy was aangesteld
als beschutter. Wat echter het beschutten der kleuren van z&rsquo;n
gemoed aangaat... komaan, waren die heeren huns broeders hoeder? En
Wouter w&agrave;s niet eens &rsquo;n broeder. Geen neef zelfs. Hy was
&rsquo;n burgerjongetje, en de heeren Kopperlith woonden op de
<i>Keizersgracht</i>. Ze behoefden &rsquo;t zich niet aantetrekken dat
hy zich daar stond te vervelen en te versuffen tot krankzinnig-wordens
toe! Misschien zelfs wisten zy niet eens dat er kwaad in stak. Maar
welke professor had dan overredingskracht genoeg bezeten om hen te
doordringen van &rsquo;t besef dat gekleurde lappen &rsquo;t licht niet
verdragen kunnen? Wie toch had d&eacute;ze wysheid weten intepompen aan
zulke indociele gemoederen? <i>Magnus Apollo!</i> <span class=
"pagenum">[<a id="pb218" href="#pb218" name="pb218">218</a>]</span></p>
<p>Doch zie, dat geestverdoovend schildwacht-staan was &rsquo;t ergste
niet! Aan veel gevaarlyker proef werd Wouter gewetenloos blootgesteld
door de hem opgedragen taak om elken ochtend de brieven van de post te
halen, of liever: om te vragen of er brieven waren? Want drie, vier
malen &rsquo;s weeks kwam hy met ledige handen op &rsquo;t kantoor. De
toon waarop hem dan de jongeheer vroeg: &ldquo;of er <i>alweer</i>
niets was?&rdquo; maakte den indruk alsof <i>hy</i> &rsquo;t helpen kon
dat niemand &rsquo;n wittegrondje-driekleur bestelde. Toch was hem die
gang naar &rsquo;t postkantoor en &rsquo;t wachten daar, een der minst
onaangename plichtjes van z&rsquo;n betrekking, en hierin lag juist het
gevaarlyke.</p>
<p>De soort van &rsquo;t gezelschap waarmee hy daar kennis maakte, heb
ik reeds met &rsquo;n enkel woord omschreven. Indien niet Wouter door
byzondere omstandigheden in deze levensperiode was voorbeschikt tot
afdwaling, zou hy voorzeker in dien omgang geen smaak hebben gevonden.
Maar er bestond by hem wel degelyk aanleiding tot misgrypen, en zelfs
byna noodzakelykheid. Sedert eenigen tyd voelde hy zich ontwassen aan
al het kinderlyke zyner eerste ideaaltjes, en al zocht hy nu niet
uitdrukkelyk naar aanvulling van de hierdoor teweeggebrachte leegte,
toch onderging hy onbewust de gevolgen van die ylheid. Ware dat eerste
hoofdstuk van z&rsquo;n zieleleven opgevolgd door ingespannen
arbeid&mdash;ook zelfs door schynbaar vernederenden arbeid, mits:
<i>vermoeiend!</i>&mdash;dan had de overgang van kind tot mensch
geleidelyk plaats gevonden, en er zou weinig of geen kracht zyn
verloren gegaan, iets wat in psychologie, als in werktuigkunde, de
eisch is. Hierop waren dan ook de vermaningen van Holsma voornamelyk
gegrond. Wouter moest genezen worden van z&rsquo;n voorliefde voor
&rsquo;t <i>kontemplatieve</i>, de klip waarop zoovelen&mdash;en de
slechtsten niet!&mdash;te-gronde gaan, en die hen doet aanlanden in de
buurt waar ze &rsquo;t minst te-huis behooren: by de luiaards. De hier
bedoelde methode laat zich, zonder de minste aanspraak op
wetenschappelyken klank&mdash;maar de uitdrukking is er niet minder
schilderachtig om&mdash;samenvatten in &rsquo;t huisbakken voorschrift:
&ldquo;zit niet te droomen, steek je handen uit!&rdquo; Denken is
voorwaar des menschen edelste bezigheid, maar juist het w&egrave;l
denken schryft <i>handeling</i> voor. De <i>maat</i> der splitsing
tusschen &rsquo;n geoorloofd toegeven in bespiegeling, en dat:
&ldquo;handen-uitsteken&rdquo; is evenwel geenszins voor allen gelyk.
Dit laatste is niet by-uitsluiting laag by den grond. Het eerste niet,
op en door zichzelf, verheven. De verhevenheid ligt in de korrekte
toepassing van <i>beiden</i>. Een onpraktische droomer staat waarlyk
niet hooger dan de domste &ldquo;man van zaken.&rdquo; We kunnen
evenmin in de wolken wonen als in den modder, en er bestaat geen enkele
reden om aan &rsquo;t vervliegen van geest de voorkeur te geven boven
&rsquo;t smoren van geest. Het maat-houden tusschen deze beide
uitersten is onze taak, en niet alleen ontwaren wy telkens groot
verschil in neiging tot overslaan, wanneer we onderscheiden individuen
<i>met elkander</i> vergelyken, maar zelfs in den enkelen mensch
bestaat groote onregelmatigheid. In sommige perioden van het leven
hebben <span class="pagenum">[<a id="pb219" href="#pb219" name=
"pb219">219</a>]</span>wy ons in acht te nemen tegen de gevaren van
onberaden vlucht. &rsquo;n Andermaal moeten wy onszelf opwekken en
inspannen om de mollegangen te verlaten waarin we bezig-waren ons te
versteken. Uit de wet der traagheid alweder is het te verklaren dat wy,
na terugkeer van den verkeerden weg, ons vergissen in de maat van
afwyking aan de andere zyde. Dit oscilleeren is geestelyk en zedelyk
leven. Hoe kleiner de boog, die de tong der balans beschryft, hoe
beter, maar volslagen stilstand zou de dood zyn.</p>
<p>Wat Wouter aangaat, hy streed nog niet. Het kleine voorpostengevecht
met die vreeselyke &ldquo;naastbyliggende plichtjes&rdquo; vorderde wel
zware inspanning, doch wortelde niet in &rsquo;n beginsel. Hy deed dit
omdat-i by-uitstek <i>dociel</i> was, en &rsquo;t werd hem
voorgeschreven door iemand dien hy achting toedroeg. Er scheelde weinig
aan, of hy zou &rsquo;t zichzelf hebben toegerekend als &rsquo;n
goedige poging om dokter Holsma pleizier te doen. En deze beschouwde
z&rsquo;n voorschrift eenvoudig als &rsquo;n tydelyk middel om hem
zonder struikelen heen te helpen over de hinderpalen van z&rsquo;n
leeftyd. Het was nu eenmaal de waarheid dat hy aan dat:
&ldquo;handen-uitsteken&rdquo; behoefte had, een ziekteverschynsel
waaruit zich myn ingenomenheid met het pak-naaien laat verklaren.
Indien <i>ik</i> over hem te beschikken had gehad, hy zou eenige jaren
leerjongen by &rsquo;n smid geworden zyn. Geenszins om hem binnen de
grenzen van dit ambacht te bepalen&mdash;&rsquo;n smid met
Wouter&rsquo;s gaven zou zich onmisbaar ontwikkelen tot &rsquo;n
<i>Krupp!</i>&mdash;maar om z&rsquo;n al te eenzydige neiging tot het
<i>kontemplatieve</i> te-keer te-gaan, en die te-gelyker-tyd voor
zooveel noodig, te steunen. Met vermoeide leden zou hy dan &rsquo;s
avonds neervallen op z&rsquo;n stroozak, en den volgenden morgen geen
herinnering hebben van de gedachten die hem hadden bezig-gehouden na
&rsquo;t uittrekken van z&rsquo;n tweede kous, ja van z&rsquo;n eerste
misschien. En wat het opwekken, aanwakkeren en voeden van z&rsquo;n
zucht tot bespiegeling aangaat, juist d&aacute;&aacute;rtoe is niets
geschikter dan een handenarbeid die genoeg inspanning van spieren
vereischt om op zeker oogenblik van lichamelyke afmatting
&ldquo;halt!&rdquo; toeteroepen aan de fantazie. V&oacute;&oacute;r dat
oogenblik werken de geestvermogens regelmatiger en met beter uitslag,
dan wanneer men zich meent bezig te houden: <i>alleen met
denken</i>.</p>
<p>Dit eenmaal aangenomen, zie ik niet in dat het trekken aan den
blaasbalg eener smidse onzen Wouter zou geschaad hebben. D&agrave;t, of
zoo-iets, ware hem weldra de basparty geworden, waarop hy de melodien
had kunnen zetten waarvan z&rsquo;n ziel vervuld was, doch die hy nu
niet verstaanbaar wist te maken, noch aan anderen, noch aan zichzelf.
En, by-gebreke van zoo&rsquo;n handleiding liep hy gevaar...</p>
<p>Wel zeker, hy maakte kennis met die jongelui by &rsquo;t
postkantoor! Zy zouden &rsquo;t hongerig zieltje vullen met hun
voosrype wysheid. En Wouter&rsquo;s eetlust was groot! Niet alleen
psychologisch leed hy honger. Ook in maatschappelyken en huiselyken zin
was dit het geval. Hy voelde behoefte aan gezelligheid. We weten reeds
dat hieraan ten-zynent niet voldaan werd. En wat de &ldquo;heeren op
&rsquo;t kantoor&rdquo; aangaat... ze deden er niet in. <span class=
"pagenum">[<a id="pb220" href="#pb220" name="pb220">220</a>]</span></p>
<p>Doch in gezelligheid werd w&egrave;l &ldquo;gedaan&rdquo; door die
jongelu&icirc; aan &rsquo;t postkantoor. Nu ik eenmaal&mdash;met stoute
miskenning der waarheid zoowel, als van de lokaal-kleur&mdash;de heeren
Ouwetyd &amp; Kopperlith tot &rsquo;n &ldquo;handelshuis&rdquo; heb
verheven, durf ik even ongepast die loopjongens bevorderen tot
kantoorbedienden. Zoo namelyk betitelden zy zichzelf. De eerste
aanleiding tot kennismaking werd geleverd door de ontmoeting met een
der Hallemannen. Ook hy was: &ldquo;jongste-bediende.&rdquo; Wouter
sprak hem aan, en zei: &ldquo;<i>Gus!</i>&rdquo;</p>
<p>&mdash;Ah zoo... je bent Pieterse, geloof ik.</p>
<p>Wouter keek vreemd op by dit &ldquo;geloof&rdquo;. Maar Pieterse
w&agrave;s-i.</p>
<p>&mdash;Ja zeker, Gus. W&egrave;l, ken je me niet meer?</p>
<p>&mdash;Ik ken je wel, maar ik moet je ronduit zeggen dat ik geen
kinderachtigheid verdragen kan. &rsquo;t Lykt wel of we schooljongens
zyn, zoo praat je!</p>
<p>Wouter begreep er niets van. De zaak was, dat-i: <i>Halleman</i> had
moeten zeggen. Hy leerde dit, en weldra begon-i ook z&rsquo;n eigen
familienaam mannelyker en aanzienlyker te vinden dan: <i>Wouter</i>. Hy
zag al zeer spoedig dien Gus voor &rsquo;n groot man aan, die &rsquo;n
breede opvatting van &rsquo;t leven had. De kwajongen was dan ook
inderdaad &rsquo;n tweetal jaren ouder dan hy, en wel twintig in
kennis, gelyk we zien zullen, of nagenoeg.</p>
<p>Ach, lezer, ik heb &rsquo;n verdrietig werk te doen. Vloek over de
ellendelingen die m&rsquo;n Woutertje blootstellen aan z&ugrave;lke
kennismaking!</p>
<p>&mdash;En by wie ben jy op &rsquo;t kantoor?</p>
<p>&mdash;By de heeren Ouwetyd &amp; Kopperlith...
<i>Keizersgracht</i>, weetje?</p>
<p>&mdash;Hm! Dat&rsquo;s nu juist zoo&rsquo;n heel groot huis niet! In
&rsquo;t geheel niet. <i>Wy</i> doen in koffi. Jelui doet, geloof ik,
op Smirna, h&egrave;?</p>
<p>&mdash;Dat weet ik nog niet, zei Wouter, ik ben er pas.</p>
<p>&mdash;Z&oacute;&oacute;? Weet je dat niet. Nou, dat&rsquo;s
&rsquo;n rare!</p>
<p>Nieuw aangekomen &ldquo;jongelu&icirc;&rdquo; sloten zich aan, en
hadden heusch als wezenlyke menschen gegroet met: &ldquo;morge,
heeren!&rdquo; Misselyk en komiek, maar &rsquo;t was zoo. En Wouter
vond dien toon uitstekend. Hy had zich zoo&rsquo;n verheffing zelfs in
&rsquo;n droom niet durven voorstellen. Helaas, hy die zoo kort geleden
nog in den omgang met zichzelf zich wys-maakte dat-i god w&agrave;s, en
koning... worden zou, hy voelde zich gestreeld &rsquo;n stuk
<i>heer</i> te zyn in de oogen van kwajongens die almede voor iets als
<i>heeren</i> wilden doorgaan!</p>
<p>&mdash;Zeg, d&agrave;t&rsquo;s &rsquo;n rare! Hy weet niet eens
waarin ze doen. Hoe vind <i>jelui</i> die?</p>
<p>De &ldquo;heeren&rdquo; vonden &rsquo;t byzonder gek. En Wouter, die
zeer gevoelig was voor spot, werd verlegen.</p>
<p>&mdash;Maar, zeid-i stamelend, je vroeg iets van Smirna, en
d&agrave;t begreep ik zoo gauw niet. Een van onze jongeheeren is te
Rome. Meen je d&agrave;t misschien?</p>
<p>&mdash;<i>Wy</i> zyn op Portugal, zei &rsquo;n derde.</p>
<p>&mdash;En <i>wy</i> op de Oostzee. Granen, weetje?</p>
<p>&mdash;Hoe h&eacute;&eacute;t dan je huis? vroeg &rsquo;n vyfde.</p>
<p>Wouter noemde de firma. <span class="pagenum">[<a id="pb221" href=
"#pb221" name="pb221">221</a>]</span></p>
<p>&mdash;Wel, wat bliksem...</p>
<p>&rsquo;t Sprekertje vloekte alleraardigst. En dit deed het heele
troepje. Toch ging &rsquo;t de mannetjes niet glad af. Men kon duidelyk
bespeuren dat ze nog niet recht thuis waren in de handige toepassing
van al hun mannelykheid. Dit was er &rsquo;t grappige van.</p>
<p>&mdash;Wat bliksem, dat is in manufakturen! Weet je d&agrave;t niet?
In manufakturen, zeg ik je.</p>
<p>En de spreker-zelf betuigde dat-i &ldquo;in&rdquo; assurantie
was.</p>
<p>&mdash;Kyk maar, daar heb je polissen. Dat zyn allemaal polissen,
weetje?</p>
<p>En allen beschouwden met eerbied &rsquo;n pakje blanko-dokumenten,
dat de loopjongen zoo-even uit den kantoorboekwinkel gehaald had.</p>
<p>&mdash;Ja, ja, polissen! zei Gus, met &rsquo;n nadruk die zooveel
beduidde als: &ldquo;<i>ik</i> weet precies wat dat voor dingen zyn. Ik
heb er ook in gedaan.&rdquo;</p>
<p>&mdash;Kyk, wat &rsquo;n mooie meid!</p>
<p>&mdash;Pst, pst! Hei! Kom &rsquo;reis hier!</p>
<p>Het dienstmeisje dat zoo hoffelyk werd aangeroepen, spuwde op den
grond, en liep door. Het beste wat ze doen kon! Ze hoefde niet de
minste kuisheid te-hulp te roepen om zich zedig te betoonen.</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Is Mie uit de bakkery, zei &rsquo;t huis op
Portugal. Nou!</p>
<p>Welke lezer verstaat dit &ldquo;nou?&rdquo;</p>
<p>&mdash;Nou! zei &rsquo;n tweede.</p>
<p>&mdash;Nou! herhaalde &rsquo;t koor.</p>
<p>Wouter begreep er niets van. En dit was te dommer van hem, omdat hy
de gelaatstrekken zag, die dezen uitroep vergezelden. Kon <i>hy</i>
&rsquo;t helpen dat-i nog altyd de hi&euml;rogliefen van gemeenheid
niet grif lezen kon, die al dat genou illustreerden? Erg genoeg dat-i
weldra die taal zou leeren verstaan. Vloek over de
Kopperlith&rsquo;s!</p>
<p>Waarschynlyk keek hy onnoozel, want een van z&rsquo;n leermeesters
vroeg hem:</p>
<p>&mdash;Ben jy op &rsquo;n kantoor, <i>jy</i>?</p>
<p>&mdash;Ja... in... manufakturen, heusch! antwoordde Wouter.</p>
<p>&mdash;Weet je wat <i>ik</i> geloof? Ik geloof dat je nog maar
&rsquo;n nuchter kalf bent. D&agrave;t geloof ik er van!</p>
<p>En deze overtuiging werd bezegeld met &rsquo;n kernachtige
heerenuitdrukking.</p>
<p>&mdash;Hy is zoo onnoozel als...</p>
<p>Als &rsquo;t een-of-ander maar, dat niet onnoozeler behoeft te zyn
dan wat anders, wanneer &rsquo;t slechts terdeeg gemeen klinkt. De
bedoeling zal geweest zyn dat-i byzonder onnoozel was.</p>
<p>&mdash;Zeg, weet jy nog niet eens waar de kindertjes vandaan komen?
Nou... d&agrave;t mankeert er maar aan!</p>
<p>Goddank, dit wist Wouter! En als hy &rsquo;t niet geweten had, zou
hy hier in de gelegenheid geweest zyn het te vernemen, en wel op
&rsquo;n manier <i>sui generis</i>. Ook andere wysheid was hier
optedoen, die wel strikt genomen evenmin nieuw was voor den leerling,
maar welke hem dan toch werd meegedeeld in bewoordingen die hem
onbekend waren. Uit verregaande mannelykheid hield hy zich als
<span class="pagenum">[<a id="pb222" href="#pb222" name=
"pb222">222</a>]</span>sedert lang behoorlyk ingewyd. Hy gaf zich
moeite om zoo wys mogelyk te lachen, wat hem slecht afging en heel
leelyk stond.</p>
<p>&rsquo;t Was &rsquo;n liederlyk troepje. Ik heb op dit oogenblik
geen lust uitvoeriger te zyn.</p>
<p>Wat Wouter aangaat, hy werd by dat Postkantoor bedorven voor-zoo-ver
hy te bederven was. Dit blyft, met of zonder uitvoerige beschryving,
treurig genoeg.</p>
<div class="footnotes">
<hr class="fnsep">
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e8594" href="#xd19e8594src" name="xd19e8594">1</a></span> = kwade
samensprekingen.</p>
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e8632" href="#xd19e8632src" name="xd19e8632">2</a></span> I.
183.</p>
</div>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p>Over zekere volksverhuizing die&mdash;by groote uitzondering,
voorzeker!&mdash;inderdaad heeft plaats gehad. <i>Wouter,</i> al lager
en lager zakkende, komt eindelyk te-land achter de
&ldquo;<i>britschka</i> van Papa.&rdquo;</p>
</div>
<p>Op zekeren dag was er &rsquo;n groote beweging op de Keizergracht by
de Vellestraat. De vensters der bovenverdiepingen aan den overkant
prykten met dienstmeisjes die dagdievend op den uitkyk stonden.
Misschien ook gluurden enkele stervelingen die zich verbeeldden
oneindig verhevener standpunt intenemen, door &rsquo;n kykgaatjen in de
gordynen der beneden-voorkamers. Voorbygangers die meer tyd hadden dan
bezigheden of voortvarendheid, bleven staan by &rsquo;n
schouwspel...</p>
<p>Hier zou nu romanshalve de beschryving van dat schouwspel moeten
volgen. Helaas, lezer, wat zal &rsquo;n arme auteur doen? Er was, om de
waarheid te zeggen, eigenlyk niets byzonders te zien, en de
opmerkzaamheid van die dienstmeisjes, voorbygangers en... anderen, was
maar &rsquo;n blyk te meer van de bekende armoed aan indrukken, die ik
reeds in den tweeden bundel behandelde. Wilt ge die bladzyde eens
naslaan lezer? (<i>Verz. Werken</i>, IV:37, I. 451.)</p>
<p>&ldquo;De Kopperlith&rsquo;s gaan naar buiten&rdquo; verhaalden
elkander de Grietjes en Mietjes uit de buurt. En wie zich byzonder goed
onderricht wilde toonen, kwam &rsquo;n half-uurtje na &rsquo;t
ontvangen van die boodschap terug met de vraag: &ldquo;zeg eens, weetje
wel dat de Kopperlith&rsquo;s naar-buiten gaan?&rdquo;</p>
<p>Ik zou &rsquo;n onwaardig geschiedschryver wezen, als ik verzweeg
dat zich hier-en-daar &rsquo;n variant voordeed. Drie mevrouwen, negen
&ldquo;juffrouwen&rdquo;, zeven-en-twintig kameniers&mdash;tevens
linnen- en kindermeiden&mdash;verzekerden niets, maar namen zich voor,
by de eerste gelegenheid te onderzoeken of &rsquo;t wel wezenlyk waar
was dat de Kopperlith&rsquo;s naar-buiten zouden gaan?</p>
<p>Ja, zeg ik. Ja! Ja! Ja! De Kopperlith&rsquo;s zouden inderdaad
naar-buiten gaan. Er lag &rsquo;n zolderschuit voor de deur. Om nu den
niet-Amsterdamschen lezer, die evenmin weet wat &rsquo;n
&ldquo;zolderschuit&rdquo; is, als wat &ldquo;voor de deur
liggen&rdquo; beteekent, te doen verlangen naar &rsquo;n herdruk met
noten, geef ik hier de onheldere toelichting dat &rsquo;n zolderschuit
zeker brak-watervaartuig is, zonder zolder, maar met &rsquo;n vloer.
&ldquo;Voor de deur&rdquo; beduidt hier zooveel als in de gracht
&ldquo;waarop&rdquo; het huis staat. Wie hiervan nu niet veel begrypt,
geeft blyk van zekere bekwaamheid, maar &rsquo;n Paryzenaar of andere
buitenman <span class="pagenum">[<a id="pb223" href="#pb223" name=
"pb223">223</a>]</span>moet zich niet verbeelden dat men zoo op-eenmaal
&rsquo;t ware begrip hebben kan van de eigenaardigheden eener stad als
Amsterdam.</p>
<p>Een zolderschuit lag alzoo voor de deur, en de gedienstige geesten
van den huize waren druk in-den-weer met het aansleepen van den
inboedel. Oppervlakkig kan het <i>bourgeois</i> voorkomen, dat de
begrooting van de familie Kopperlith geen dubbel stel meubels dragen
kon. Eilieve, om dat verhuizen was &rsquo;t juist te doen! De buren en
voorbygangers moesten de zolderschuit en de bereddering zien, die hier
op de Keizersgracht denzelfden ontzag-inboezemenden dienst deden, als
de beeremuts van Holsma&rsquo;s koetsier by de Pietersens. En dit moest
nogeens geschieden in &rsquo;t laatst van Oktober, by het thuiskomen.
Ook dan weer zou de heele buurt zeggen: &ldquo;weet je wel dat de
Kopperlith&rsquo;s weer in de stad zyn?&rdquo; Er is niets wat zoozeer
op de eigenaardige zotternyen in zekeren stand gelykt, als de...
zotternyen in &rsquo;n anderen stand. Wie er een kent, kent ze
allen.</p>
<p>Alle-man was te-hulp geroepen. Daar waren Flip de kruier met
z&rsquo;n kameraden. Ook de koetsier met &rsquo;n paar
ge&iuml;mprovizeerde noodhulpen. Gerrit&rsquo;s rhumatieke styvigheid
bleek dien dag redelyk lenig, misschien wel omdat &ldquo;die
Wullekes&rdquo; niet in de zaak betrokken was. Zelfs&mdash;o
hemel!&mdash;werd er meegeholpen door de kamenier, en&mdash;o, honderd
hemels!&mdash;door de &ldquo;juffrouw.&rdquo; Ieder ligtte, schoof,
reikte aan, zette te-recht, droeg, stutte, duwde, trok en riep:
&ldquo;voorzichtig!&rdquo; De intelligente lezer begrypt dat de
&ldquo;juffrouw&rdquo; die &rsquo;n ontzettend <i>quantum</i> fatsoen
had optehouden of... te veroveren, zich slechts waagde tot aan de
huisdeur, en... schuchtertjes maar! De voorbygangers mochten eens
ontdekken dat ze handen aan &rsquo;t lyf had. En de
kamenier-linnenmeid... nu ja, ook deze waardigheidsbekleedster was niet
gehuurd op kruierswerk. Ieder moet z&rsquo;n stand ontzien, en ze kwam
dus niet verder dan de derde stoeptree, w&egrave;l geteld.</p>
<p>Al die meubels moesten naar <i>Groenenhuize</i>. &ldquo;Mama&rdquo;
zou volgen met byzondere gelegenheid. Hoe &rsquo;t gelukt is, haar
uittepellen... neen, deze uitdrukking deugt niet. Ik dacht aan
limburger <i>peteunekes</i>, maar die behoeven niet
h&eacute;&eacute;lgehouden te worden, en d&aacute;&aacute;rop kwam
&rsquo;t in dit byzonder geval juist aan. Met &rsquo;n speld pluist men
zulke alikruikjes by stukjes en brokjes uit hun huisjes, en de
weledelgeboren Vrouwe Mevrouwe Kopperlith moest uit haar zy- en
binnenkamer worden voor den dag gehaald... integraal! Dit slechts weet
<i>ik</i>, dat zy weinige dagen later den bodem van <i>Groenenhuize</i>
bezwaarde, en dat ook de oudeheer z&rsquo;n verveling daarheen
overplantte met wortel en tak. De jongeheeren vertrokken vrydags-avends
of saterdags-ochtends uit de stad, en kwamen meestal &rsquo;s maandags
terug. Gerrit en z&rsquo;n egae Jans werden, zooals sedert jaren de
gewoonte was, tot huisbewaarders bevorderd. De ware, echte, fatsoenlyke
zomer was alzoo aangebroken en de jongeheer Pompile kon z&rsquo;n woord
lossen aan de Pleiers en de Hockers en de Kruckers... goddank!
<span class="pagenum">[<a id="pb224" href="#pb224" name=
"pb224">224</a>]</span></p>
<p>Intusschen was Wouter&rsquo;s verveling op &rsquo;t kantoor, op de
zolders, en in &rsquo;t magazyn, niet gemakkelyk naar den eisch te
beschryven. Het pynlykste daarby was dat-i zich altyd moest aanstellen
alsof hy wat uitvoerde. Want m&rsquo;nheer Wilkens beweerde dat er voor
&rsquo;n jong-mensch altyd iets te doen was: &ldquo;leer d&agrave;t van
my!&rdquo;</p>
<p>Dit is waar, o m&rsquo;nheer Wilkens! En ik zou byna durven
verzekeren dat er ook voor &rsquo;n oud mensch gewoonlyk iets te doen
valt. Maar dit was de vraag niet. De vraag was w&agrave;t men aan
Wouter te doen gaf. Of er voedsel voor den geest stak in dien arbeid?
Heilzame vermoeienis voor &rsquo;t lichaam? Geveegd h&agrave;d-i.
Gekopieerd h&agrave;d-i. Stalen uitgezocht, geknipt en opgeplakt,
h&agrave;d-i. Hy kende de patroontjes van al die gekleurde sitsen uit
het hoofd, met de nummers van het stalen-kontraboek er by... ja heusch,
en zelfs in den droom! Dat slangetje met &rsquo;n gebroken kruisjen en
&rsquo;n wipjen of &rsquo;n brokkelig moesjen op &rsquo;n blauwig
marmer grondje, was... zesduizend zooveel, waarlyk! En zeventien
nummers lager stond hetzelfde patroon, maar de moesjes waren rond, en
&rsquo;t wipje wipte wat minder. En die diemetten, en die
<i>fancy-checks</i> en die <i>fancy-stripes</i>... och, hy wist het
aantal draden op elken <i>inch</i> van schering en inslag! En wat er te
rekenen viel, was niet meer moeielyk: &ldquo;zooveel <i>pounds</i>,
<i>shillings</i> en <i>pence</i>, tegen <i>twaalf en drie</i>.&rdquo;
En al begreep hy dan den allereersten keer niet wat er bedoeld werd met
dit <i>jargon</i> van den koers, hy vatte de zaak toen men ze hem
eenmaal had gelieven uitteleggen. In z&rsquo;n <i>Strabbe</i> kwamen
moeielyker &ldquo;sommen&rdquo; voor. Wezenlyke inspanning kon hy
slechts plaatsen in z&rsquo;n stryd tegen verveling, zeker een der
onwaardigste manieren waarop &rsquo;n jongmensch z&rsquo;n ziel
verkwisten kan. En &rsquo;n oud mensch ook. Voor Wouter was hiervan het
onmiddellyk gevolg dat de &ldquo;gezelligheid&rdquo; by &rsquo;t
postkantoor op al te willigen bodem viel.</p>
<p>Reeds jaren geleden<a class="noteref" id="xd19e9021src" href=
"#xd19e9021" name="xd19e9021src">1</a> heb ik er op gewezen hoe het
horror vacui<a class="noteref" id="xd19e9024src" href="#xd19e9024"
name="xd19e9024src">2</a> der oude natuurkundigen zich ook in het
zedelyke alom openbaart. Men behoorde van deze eigenschap der dingen
gebruik te maken in de opvoeding. De ziel heeft &rsquo;n opzuigend
vermogen. Men houde haar gezond voedsel voor en ze zal versmaden wat
vuil is omdat ze dan daarvoor geen ruimte heeft.<a class="noteref" id=
"xd19e9027src" href="#xd19e9027" name="xd19e9027src">3</a></p>
<p>Men vulle het kind met kennis, men make hem gewoon aan
<i>begrypen</i> en weldra zal &rsquo;t hem stuiten iets aantenemen dat,
met z&rsquo;n weten en begrip in-stryd, zoowel &rsquo;n miskenning van
z&rsquo;n <i>oordeel</i> wezen zal, als &rsquo;n beleediging van
z&rsquo;n <i>smaak</i>.</p>
<p>Dit was by onzen Wouter ten-eenen-male verzuimd. Het weinigje kennis
dat men hem had meegedeeld, was op-verre-na niet voldoende om z&rsquo;n
aandrift tot kennen, weten en begrypen te bevredigen. <span class=
"pagenum">[<a id="pb225" href="#pb225" name=
"pb225">225</a>]</span>Zoolang hy kind was, had z&rsquo;n fantazie
&rsquo;t noodige verricht, en meer dan dat. De tyd was nu gekomen dat-i
zich vermoeid voelde van &rsquo;t vruchteloos grypen naar &rsquo;t
onmogelyke. Z&rsquo;n begeerten gingen rond als brieschende leeuwen,
zoekende wat er te verslinden viel... och, alweer &rsquo;n beeld dat
niet deugt! Er werd niet gebriescht en niet rondgegaan. Hy knaagde
ontevreden op &rsquo;t weinige dat hem werd toegeworpen, en voelde zich
ongelukkig, &rsquo;t Ergste was dat-i alleen zichzelf de schuld gaf van
z&rsquo;n toestand. Ieder ander, meende hy, was beter, wyzer, bekwamer,
gelukkiger, dan hy, en in zekeren zin was dit de waarheid. We mogen
vaststellen dat noch de jongeheer Pompile, noch de kantoor-satraap
Wilkens, geleden hadden onder &rsquo;n wanverhouding tusschen hun gaven
en de aanwezige middelen tot uiting, zooals die welke by-voortduring
het evenwicht van Wouter&rsquo;s gemoed verstoorde. Elke afleiding werd
hem welkom, en van keus was geen spraak meer. Hy zoog op wat zich
voordeed. Ware hy in aanraking gekomen met drinkers... hy had
gedronken. Met dieven... hy had gestolen. Met godzalige jongelingen...
hy ware aan &rsquo;t preeken en katechizeeren gegaan. Zelfs
z&oacute;&oacute; ver daalde hy af, dat-i&mdash;opgeblazen nu van
z&rsquo;n recente postkantoorsche wysheid&mdash;berouw voelde over de
onnoozelheid waarmed-i juffrouw Laps zoo teleurgesteld en ge&euml;rgerd
had. Berouw? Neen! Maar... schaamte toch. Hy trachtte zich optedringen
dat-i &rsquo;n volgenden keer... hm! Zou die volgende keer ooit komen!
&rsquo;t Geval was vreemd geweest, zeer vreemd! Zoo-iets gebeurt maar
eens in de eeuw, meende Wouter, die zich al z&rsquo;n vroeger
onbegrepen romanlektuur voor den geest bracht, en daaruit meende te
moeten opmaken dat nietigheidjes als waarvan hy er een... byna
ondervonden had, de spil zou zyn waarom zich &rsquo;t leven draait. De
lezer weet misschien dat zulk <i>misgrypen in schatting van
belangrykheid</i> nog steeds by ouderen dan Wouter, zeer ten-nadeele
der <i>ware</i> zedelykheid, &rsquo;n zotte rol speelt. Ook hier kan
Larochefoucauld&rsquo;s <i>ceux qui s&rsquo;appliquent</i> (trop?)
<i>aux petites choses</i>, enz. van volle toepassing geacht worden.</p>
<p>Toch was Wouter er niet beter om dat-i berouw voelde over &rsquo;t
gebrek aan ondeugd, waaraan hy meende zich te hebben schuldig gemaakt.
En dit voelde hy zeer goed. Hy dacht niet gaarne aan wat hem vroeger
liefelyk voorkwam, jazelfs dit durfde hy niet! Z&rsquo;n herinneringen
aan de indrukken die Femke hem meedeelde, z&rsquo;n eerzucht, z&rsquo;n
lust om met &rsquo;n beetje almacht het goede te bevorderen, z&rsquo;n
onverzadelyke begeerte om de oorzaken der dingen te kennen... och, dit
alles hinderde hem. Even ontevreden als immer met z&rsquo;n
tegenwoordigen toestand, had hy zoomin lust zich bezig te houden met
het verledene, als met &rsquo;n toekomst waarover &rsquo;t bestuur hem
ontglipt was omdat schuldbesef idealen bederft. Tot krachtig hopen is
reinheid noodig, en w&egrave;l is &rsquo;t grof en dom van godenmakers,
dat zy, om afdwaling te bedreigen met straf, meenden behoefte te hebben
aan &rsquo;n &agrave;ndere hel dan &rsquo;t verlies van die reinheid
meebrengt. Het ambt van paradys-uitjagende Cherub is &rsquo;n ware
sinekuur. <span class="pagenum">[<a id="pb226" href="#pb226" name=
"pb226">226</a>]</span></p>
<p>Eens, op-straat&mdash;boodschappen doende voor den jongeheer
Pompile, natuurlyk&mdash;bepeinsde Wouter &rsquo;t nieuwste nieuwtje
van ontwikkeling, dat dien morgen door een van z&rsquo;n kameraadjes
aan &rsquo;t Postkantoor was ten-beste gegeven, en zie... daarginds zag
hy Femke aankomen. Hy keerde zich om en sloeg &rsquo;n dwarsstraat in.
Waarom toch? Tot &rsquo;n beetje vermindering van z&rsquo;n schande
moet ik hierby zeggen dat-i den avend van dien dag langen tyd wakker
lag voor hy den slaap vatten kon, en dat hy lust in schreien voelde.
Maar hy kon evenmin schreien als slapen. &rsquo;t Was zeer pynlyk, en
hy nam zich voor... ja, w&agrave;t?</p>
<p>Met schrik bedacht hy dat het tydstip waarop Holsma hem had
uitgenoodigd verslag te komen brengen van de pogingen om altyd
z&rsquo;n naastbyliggenden plicht te doen, sedert lang verstreken was.
Ook dien goeden dokter zoud-i gemeden hebben, wanneer hy hem op de
straat in de verte had zien aankomen. En misschien zelfs pater
Jansen... &rsquo;n slecht teeken!</p>
<p>&mdash;Toch zou ik wel &rsquo;ns willen weten, dacht-i, waarom die
goeie pastoor zoo doof is aan z&rsquo;n linkeroor?</p>
<p>Hierover peinzende viel-i ten-laatste in slaap.</p>
<p>&rsquo;t Was donderdag geweest en vrydag geworden, en Wouter werd,
op &rsquo;t kantoor komende, verrast met de uitnoodiging om den
volgenden dag zich te komen verlustigen op <i>Groenenhuize</i>. De
jongeheer Pompile verwaardigde zich in hoogsteigen persoon hem
deelgenoot te maken van deze genadige beschikking, niet zonder Wilkens
&rsquo;n wenk te geven dat de tien stuivers welke den betrokkene voor
reiskosten moesten worden uitbetaald, zeer gevoegelyk konden geboekt
worden op: <i>huishouden</i>.</p>
<p>&mdash;Niet waar, Eug&egrave;ne? Zeg jyzelf nu eens of zulke
uitgaven de zaken aangaan wat je noemt de <i>zaken</i>?</p>
<p>&mdash;Hm!</p>
<p>&mdash;Juist! Niet waar? En wat zeg jy, Dieper?</p>
<p>&mdash;Wel zeker, jongeheer! Ik vind dat zulke uitgaven... want,
weet u, &rsquo;t zyn kleinigheden, niet waar?</p>
<p>&mdash;Precies! En daarom zeg ik altyd... maar, kyk, daar komt my
iets nog beters in den zin. Zeg, Eug&egrave;ne, weet je-n-ook of Calbb
en Hersilie van plan zyn morgen op <i>Groenenhuize</i> te komen? En of
ze papa&rsquo;s <i>britschka</i> gevraagd hebben... met huurpaarden,
weetje? Want zieje, dan kon Pieterse best meeryden. Weetje wat je doet,
Pieterse? Je moet de goedheid hebben even by m&rsquo;nheer Calbb te
gaan, en doe&rsquo;t kompliment van my&mdash;van m&rsquo;nheer Pompile,
moet je zeggen&mdash;en vragen of m&rsquo;nheer Calbb...</p>
<p>&mdash;Calbb is niet thuis, bromde Eug&egrave;ne.</p>
<p>&mdash;Zoo? Wel, Pieterse, dan moet je-n-eens zoo goed wezen naar
m&rsquo;nheer Calbb z&rsquo;n huis te gaan, en... je schelt
<i>huis</i>, weetje? En je doet het kompliment van my, van
m&rsquo;nheer Pompile, en je zegt&mdash;aan de meid, weetje, die je
opendoet&mdash;dat je morgen buiten mag komen&mdash;<i>buiten</i>, op
<i>Groenenhuize</i>, moet je maar zeggen&mdash;en dat ik vragen laat of
mevrouw Calbb en m&rsquo;nheer Calbb en de jongeheer <span class=
"pagenum">[<a id="pb227" href="#pb227" name=
"pb227">227</a>]</span>Bonifaz&mdash;want Ludwig-Bonifaz heet het
zoontje van m&rsquo;n zuster, mevrouw Calbb-Kopperlith,
weetje?&mdash;nu, dan zeg je dat ik vragen laat of de familie van-plan
is morgen met papa&rsquo;s <i>britschka</i>&mdash;met de
<i>britschka</i> van m&rsquo;nheer Kopperlith, moet je zeggen&mdash;met
huurpaarden...</p>
<p>&mdash;Hm, bromde Eug&egrave;ne.</p>
<p>&mdash;Ja, juist... van huurpaarden hoef je niet te spreken. Dat
weten ze zelf wel... wat zeg jy, Eug&egrave;ne? Nu dan vraag je-n-of
m&rsquo;nheer Calbb en mevrouw Calbb en de jongeheer Bonifaz naar
buiten gaan? En hoe laat? En... of ie mee mag ryden? Maar...
<i>asjeblieft</i>, moet je zeggen, niet waar, Eug&egrave;ne?</p>
<p>&mdash;Hm!</p>
<p>&mdash;Juist! <i>Asjeblieft</i>, zeg je, en je moet vooral het
kompliment van my doen. Zeg, Eug&egrave;ne, vind jy &rsquo;t niet wat
indiskreet van Calbb, zoo altyd met de <i>britschka</i> van papa...</p>
<p>V&oacute;&oacute;r Wouter Eug&egrave;ne&rsquo;s meening over dit
diepzinnig vraagstuk te weten kwam, was-i reeds lang op weg naar den
huize Calbb. Hy deed z&rsquo;n boodschap met de voorgeschreven
asjebliefts en komplimenten, en kreeg ten-antwoord dat mevrouw en
m&rsquo;nheer Calbb en de jongeheer Bonifaz Calbb zoo tusschen negenen
en twaalven de <i>Haarlemmer Poort</i> passeeren zouden. &ldquo;Als dus
Pieterse mee wou, liet de edele Hersilia door de meid aan Wouter op de
vloermat boodschappen, had-i te zorgen op z&rsquo;n tyd
d&aacute;&aacute;r te zyn, en men zou hem &rsquo;n plaatsjen inruimen.
Maar... lastig was &rsquo;t wel, want de jongeheer Bonifaz was er op
gesteld zich te laten vergezellen van z&rsquo;n hobbelpaard, en dat nam
veel plaats in.&rdquo;</p>
<p>Wouter had den moed niet, m&rsquo;nheer Pompile voortestellen den
weg naar Haarlem te voet te maken, al zy &rsquo;t dan dat de
onsmakelyke wys waarop hem passage zou verleend worden, hem
z&eacute;&eacute;r deed. En toen hy, te-huis gekomen, bemerkte dat
z&rsquo;n moeder opgetogen was van de eer die in hem de heele familie
werd aangedaan, meende hy alweer dat-i zich vergist had in &rsquo;t
beoordeelen van den indruk die mevrouw Calbb&rsquo;s plompheid by hem
te-weeg bracht.</p>
<p>&mdash;Gut, in &rsquo;n <i>britschka!</i> Dat &rsquo;s zeker
&rsquo;n koets, Trui, &rsquo;n staatsiekoets, denk ik! En daarin zal
Wouter ryden als &rsquo;n banjerheer, den heelen weg over van hier af
tot Haarlem toe, en dat zal de heele wereld te zien krygen...</p>
<p>&mdash;Met &rsquo;n hobbelpaard, moeder!</p>
<p>&mdash;Nu ja, met &rsquo;n hobbelpaard, maar... wat zou dat? Denk je
dat iemand daarvan iets te weten komt? Wat zeg jy, Stoffel? En
bovendien, wie loopt er op den Haarlemmerweg? Geen mensch! Geen levende
ziel! Geen sterveling! Niemand zal &rsquo;t merken dat je met &rsquo;n
hobbelpaard in die... koets zit. Weetje wat <i>ik</i> zou doen in jou
plaats? Ik nam &rsquo;t tusschen m&rsquo;n knie&euml;n...</p>
<p>&mdash;Gut, moeder!</p>
<p>&mdash;Wel zeker! En je legt &rsquo;n zakdoek op je schoot, dan
kraait er geen haan na. Je bent &rsquo;n ontevreden jongen. Kyk eens
naar al de arme kinderen die God danken zouden op hun bloote voeten...
ja, <span class="pagenum">[<a id="pb228" href="#pb228" name=
"pb228">228</a>]</span>dat zouden ze, als ze ook zoo &rsquo;reis
naar-buiten mochten gaan, naar &rsquo;n wezenlyk <i>Buiten</i>.</p>
<p>&mdash;Drie uur wachten aan de Haarlemmer-Poort!</p>
<p>&mdash;Wel, wat zou dat? Wou je dan dat zoo&rsquo;n heer als
m&rsquo;nheer Calbb zich haasten zou voor jou? En de mevrouw van die
m&rsquo;nheer? En de jongeheer... hoe heet-i?</p>
<p>&mdash;Zoo&rsquo;n jongeheer kan toch niet, om jou pleizier te
doen... weet je wat je bent, Wouter? Je bent &rsquo;n rechte izegrim.
Als je vader &rsquo;t beleefd had, die zoo zuur voor z&rsquo;n
brood...</p>
<p>Den volgenden morgen stond Wouter op z&rsquo;n post. &rsquo;t Was
nog niet volkomen middag, toen de familie Calbb zich vertoonde in de
<i>britschka</i> van papa. Er was in dat tentwagentje inderdaad geen
plaats over, en Wouter werd uitgenoodigd zich te behelpen met de ruimte
die door &rsquo;n menigte pakken en pakjes was opengelaten in &rsquo;n
achterbakje. Heel grootsch was-i niet toen hy bemerkte dat z&rsquo;n
inscheping de aandacht trok van den accynsman aan de poort, en van
&rsquo;t half dozyn straatjongetjes dat uit armoed aan pleizier gewoon
was geraakt &rsquo;n heele gebeurtenis te zien in &rsquo;t stilhouden
van &rsquo;n rytuig. Helaas, hy had graag zichzelf tusschen de
knie&euml;n genomen, en... &rsquo;n zakdoek er over! Hy haalde adem
toen de Haarlemmerweg bereikt was. Zoo volstrekt verlaten van menschen,
levende zielen en stervelingen, als juffrouw Pieterse beweerd had, was
deze weg nu wel niet, maar toch niet z&eacute;&eacute;r veel personen
kregen gelegenheid optemerken hoe benepen onze Wouter daar zat tusschen
al die bagage. Dat was&rsquo;n &agrave;ndere tocht voorwaar, dan de rit
te-paard waarvan Vrouw Claus... gedroomd had! Hy sloot z&rsquo;n oogen,
en trachtte in &rsquo;t sukkelig schokken van den wagen, de kadans te
vinden van z&rsquo;n eigen galoppeerend rooverslied: <i>met m&rsquo;n
zwaard... hop, hop, hop...</i> enz. Mevrouw Hersilia Calbb-Kopperlith
spaarde hem &rsquo;t voortzetten van z&rsquo;n vruchtelooze pogingen,
door &rsquo;n vermaning:</p>
<p>&mdash;Zeg, Pieterse... of hoe je heet, je zit toch niet op den zak
met soezen? En... hou toch die mand wat tegen! &rsquo;t Ding schommelt
zoo tegen m&rsquo;n hoededoos.</p>
<p>Wouter deed alweer wat hem gelast was. Mand, hoededoos en soezen
kwamen onbeschadigd op <i>Groenenhuize</i> aan.<a class="noteref" id=
"xd19e9185src" href="#xd19e9185" name="xd19e9185src">4</a></p>
<div class="footnotes">
<hr class="fnsep">
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e9021" href="#xd19e9021src" name="xd19e9021">1</a></span> In I.
144 en 464.</p>
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e9024" href="#xd19e9024src" name="xd19e9024">2</a></span> = afkeer
van leegte.</p>
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e9027" href="#xd19e9027src" name="xd19e9027">3</a></span> Nader
licht M. dit toe met een beschouwing over de bestryding van het geloof
aan spoken en wonderen: &ldquo;daar het kind geen stap in de
maatschappy doet zonder iets van dien god te vernemen,&rdquo; is het
&ldquo;ouders en opvoeders onmogelyk deze spokery uit te roeien door
onthouding.&rdquo; (I. 1233.)</p>
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e9185" href="#xd19e9185src" name="xd19e9185">4</a></span> Wouters
tocht naar het &ldquo;buiten&rdquo; der Kopperliths leidt M. in met een
schoone <i>verhandeling over buitenplaatsen</i>; opmerkingen over hun
ontstaan, de geestelyke ontwikkeling hunner bewoners in de 17de en 18de
eeuw, het verschil tusschen een werkelyke buitenplaats en een optrek
worden afgewisseld met de geestige anecdote van pastoor Alonzo Ramirez.
(I. 1236&ndash;1242.)</p>
</div>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p><i>Wouter</i> wordt begunstigd met het verlof om diepzinnige
gesprekken aantehooren, en voor pedant meespreken bewaard door &rsquo;n
vereerende zending naar de mangelkamer.</p>
</div>
<p>De uitspanning der bewoners van die landelyke optrekken was... zoo
onlandelyk mogelyk. Men ontving bezoek van <i>ebenb&uuml;rtige</i>
optrekmenschen, maar liever van hooger geplaatsten. Men maakte
<span class="pagenum">[<a id="pb229" href="#pb229" name=
"pb229">229</a>]</span>rytoeren in den omtrek, waarby de
tentoonstelling van &ldquo;eigen equipage&rdquo; hoofddoel was, en...
verveelde zich. Een der minst betwistbare genoegens die men van
&rsquo;t Buiten-zyn trok, was de voldoening der ydelheid z&rsquo;n
&ldquo;<i>Buiten</i>&rdquo; door vrienden en kennissen te laten
bewonderen. Ieder hield er z&rsquo;n <i>Pleiers</i> en z&rsquo;n
<i>Hockers</i> en z&rsquo;n <i>Kruckers</i> op na, jazelfs z&rsquo;n
&ldquo;jongste-bedienden&rdquo; wier plicht voorschreef met open mond
de heerlykheid van den gastheer aantestaren, en zoo mogelyk te bersten
van afgunst. In dit bejag kwamen de optrekmenschen vry-wel met hun
meerderen, de bezitters van eigenlyke Buitenplaatsen overeen. En hierin
hadden zy inderdaad iets bovenmenschelyks, daar wy in de meeste
katechismen&mdash;heidensche, grieksche en christelyke&mdash;als
&rsquo;n eigenaardigheid der goden vinden aangeteekend dat ze zich zoo
byzonder verheugen als &rsquo;n menschenkind zich op hun grootheid
stom, blind en gek staart.</p>
<p>Vandaag was de beurt aan onzen Wouter om op <i>Groenenhuize</i> de
rol van lamgeschitterd Serafyntje te spelen.</p>
<p>De oudeheer Kopperlith had de waarheid gezegd: z&rsquo;n buiten lag
vlak by &ldquo;<i>de Logementen</i>.&rdquo; Dit was gezellig, zeide hy,
want men vond er couranten, en menschen uit de stad. Eigenaardig is
het, dat de meeste ontvluchters van &rsquo;t stadsgewoel hun landelyke
eenzaamheid slechts dan behoorlyk kunnen genieten, wanneer ze nogal
heel erg vermengd is met steedsche drukte. Wouter bemerkte dan ook zeer
spoedig dat het &ldquo;buiten-zyn&rdquo; geheel iets anders was dan-i
zich had voorgesteld. Hoe krom en verdraaid ook de idylliteit zich in
verzen aan hem had voorgedaan, hy vond geen spoor van de beelden die zy
in z&rsquo;n fantazie hadden opgewekt. By &rsquo;t rondzien uit
z&rsquo;n achterbakjen op &rsquo;t rytuig, bespeurde hy geen enkel
plekje waar &rsquo;n verloren zoon &rsquo;t kleinste biggetje had
kunnen deelgenoot maken van z&rsquo;n berouw. Herderinnen met bebloemde
hoeden, korte rokjes en roodkleurige schoenen zag hy nergens. Geen
Damon bespeelde de dwarsfluit. Geen jeugdige landbewoners dansten op
den fluweeligen grasgrond. En ook die grasgrond-zelf, met of zonder
fluweel dan, ontbrak. Overstappende op andere hoofdstukken uit de
geschiedenis zyner verbeelding, wou ook de romantische wildernis, zoo
aantrekkelyk door &rsquo;t verondersteld gemis aan conventie, zich maar
niet aan hem vertoonen. By &rsquo;t omslaan van &rsquo;n hoek, had de
fameuze &ldquo;britschka van papa&rdquo; byna &rsquo;n half-blinden
vioolspeler overreden... was d&agrave;t de Damon dezer streken? De
ryweg was van klinkers, voethoog met aard en stof overdekt... was
d&agrave;t de fluweelen dansvloer van de landjeugd? Aan de boomen
ontwaarde hy geen appel, geen peer, geen noot, ja-zelfs geen kokos of
broodvrucht... was d&agrave;t de mildheid der gulle buitennatuur? En...
en&mdash;komaan, hy moest zichzelf bekennen dat-i teleurgesteld
was&mdash;gedurende de reis had geen enkel aventuur de eentonigheid van
dien Haarlemmerweg opgevroolykt. Geen rad van den wagen had willen
breken, geen roover had zich vertoond... ja toch, even, iets er van.
Een bedelaar scheen aanslagen in den zin te hebben, of althans men had
zich &rsquo;n oogenblik kunnen opdringen dat-i wat anders was dan
&rsquo;n <span class="pagenum">[<a id="pb230" href="#pb230" name=
"pb230">230</a>]</span>vreedzame landlooper, maar &rsquo;n nietig tikje
met de zweep was voldoende om ook deze illuzie den bodem inteslaan, en
Wouter zat weer alleen met z&rsquo;n soezen en z&rsquo;n hoededoos.
Juist was hy aan &rsquo;t bepeinzen van de vraag waarom toch iemand die
&rsquo;n &ldquo;<i>Buiten</i>&rdquo; bezitten kon, dat niet liever in
Afrika zocht, toen &rsquo;t rytuig het hek van <i>Groenenhuize</i>
binnenreed, en voor de open voorgalery stilstond. Pompile kwam met
z&rsquo;n gewone schichtigheid te voorschyn:</p>
<p>&mdash;Dag, Calbb! Dag, Hersilie! Heb je soezen meegebracht? Je weet
dat mama er niet buiten kan. Hoe laat ben je-n-afgereden? Stof op den
weg, h&egrave;? Ja, veel stof. Die weg is heel stoffig, weetje! Dat
komt van de droogte. Als &rsquo;t regenen gaat, zal je zien dat
&rsquo;t minder stoffig wordt. Zoo, Pieterse, ben je daar? Kom er maar
uit... je mag er uit komen... stap maar op &rsquo;t wiel. Zyn
d&agrave;t de soezen? Nu, houd ze maar vast tot de meid komt, want...
straks komt de meid, niet waar, Hersilie? En heeft Bonifaz z&rsquo;n
hobbelpaard meegebracht? Zeg: dag, oom! &rsquo;t Kan in de mangelkamer
staan, of in &rsquo;t tuinhuis... want mama heeft hoofdpyn, weetje,
Hersilie, nogal-fameus-erge vreeselyke hoofdpyn... en zenuwen, weetje?
We hebben de <i>Kruckers</i> hier, en van-middag komen de
<i>Hockers</i>, en de juffrouwen Pleier komen morgen op &rsquo;n
maderaatje. &ldquo;Met veel pleizier!&rdquo; hebben ze laten zeggen,
want... papa heeft ze geinviteerd. En straks gaan we toeren, weetje,
met de <i>Kruckers</i>, maar mama blyft thuis&mdash;vreeselyke
hoofdpyn, weetje?&mdash;ze zal bataille spelen met de juffrouw. Ze is
er mooi kwaad om, de juffrouw meen ik. D&agrave;t kan my niet schelen,
en Eug&egrave;ne zegt...</p>
<p>Gedurende dit geratel was de wagen ontpakt, en Wouter werd van
z&rsquo;n soezen ontlast door een van de meiden die hiertoe door den
beredderenden Pompile scheen gekommitteerd te zyn. Hy mocht nu de
familie volgen, die &rsquo;t huis was ingetreden, en weldra aanlandde
in de achtergalery waar &rsquo;t hoofdkwartier opgeslagen was. Daar
vond men de steeds nogal fameus-erg zieke oude mevrouw met haar
schoondochter Julie en de gezelschapsjuffrouw. Daar zaten de oudeheer
Kopperlith en z&rsquo;n spruit Eug&egrave;ne. Daar zat de
<i>Krucker</i>-familie. En daar ook namen de nieuw-aangekomenen onder
geleide van Pompile hun plaatsen in. Wouter, die iets later dan de
anderen, en vry verlegen, binnentrad, werd aan de vrouw des huizes
voorgesteld met &rsquo;n onachtzaamheid waarin niets laakbaars zou
gelegen hebben, indien ze gegrond ware geweest op z&rsquo;n onbeduidend
standpunt als mensch. Doch hierin lag de verontschuldiging voor
Pompile&rsquo;s lompheid niet. Hy maakte zoo byzonder weinig omslag
omdat-i te doen had met &rsquo;n kantoorbediende, met &rsquo;n wezen
van lagere orde. Misschien zelfs bezondigde ik my aan hoogdravendheid
door van &ldquo;voorstellen&rdquo; te spreken. De waarheid is dat
Wouter met &rsquo;n vingerbeweging werd aangewezen als &ldquo;de jonge
Pieterse&rdquo; en toen &rsquo;n paar leden van de familie Krucker zich
schenen gereed te maken tot iets als &rsquo;n groet, werden ze voor
deze gevaarlyke misvatting bewaard door &rsquo;n snelle vermelding van
Wouter&rsquo;s maatschappelyk standpuntje: <span class=
"pagenum">[<a id="pb231" href="#pb231" name="pb231">231</a>]</span></p>
<p>&mdash;Onze jongste-bediende, zei Pompile allervoornaamst, en op
&rsquo;n toon die zooveel zeggen wilde als: je hoeft je niet op kosten
te laten jagen van beleefdheid.</p>
<p>Terstond daarop mocht Wouter zitten gaan, en zelfs luisteren naar de
verheven gesprekken die de achtergalery van <i>Groenenhuize</i> zoo
byzonder weinig deden gelyken op &rsquo;n <i>bureau
d&rsquo;esprit</i>.</p>
<p>De <i>r&eacute;unions</i> die eenmaal in Frankryk dezen naam
droegen, lieten zeker aan goeden smaak veel te wenschen over, en de
hemel beware my dat ik de mode zou wenschen ingevoerd te zien elkaar te
bezoeken met &rsquo;n beraamd plan om geestigheden uittekramen, of al
ware &rsquo;t zelfs geest. Misselyker nog komt my &rsquo;t uitstallen
van&mdash;nagemaakte!&mdash;geleerdheid voor, zooals die welke door
Moli&egrave;re wordt gehekeld in z&rsquo;n <i>Femmes savantes</i> en
<i>Pr&eacute;cieuses ridicules</i>. Wy weten nu eenmaal dat al
dergelyke afdwalingen van smaak neerkomen op natuurverkrachting, en dus
alleen als zoodanig reeds te veroordeelen zyn. Toch vonden
sommigen&mdash;en de overgroote meerderheid!&mdash;middel om n&ograve;g
lager aftedalen, en zich bezigtehouden met gesprekken, welker gehalte
wel evenzeer doorslaand blyk gaf van gemis aan verstandelyken zin, doch
bovendien bewees dat men zelfs den schyn daarvan niet op prys stelde.
Voor onzen Wouter sproot hieruit alweer &rsquo;n misrekening voort, zoo
als die welke hem de ontheologische tint van pater Jansen&rsquo;s
gesprekken berokkend had. Hy had zich voorgesteld nu eindelyk iets te
vernemen uit de werkelyke wereld, en hy beloofde zich goed
toeteluisteren om den waren toon te vatten die de aanzienlyken van de
burgerlui onderscheidt. Helaas!</p>
<p>Nadat de zeer byzondere beminnelykheid van Bonifaz naar behooren
door de familie Krucker geprezen was, kwam het gesprek op &rsquo;t
meegebrachte hobbelpaard, en de moeielykheid om dat dier te
stallen.</p>
<p>&mdash;Hy wou &rsquo;t absoluut mee hebben, mama, verzekerde
Hersilie. En als &rsquo;t kind z&rsquo;n zin niet krygt...</p>
<p>&mdash;Ja, dan iest-i vol oenwillen, voegde de elsasser konsul er
by. &rsquo;t Kind heeft kolossaal viel karakter.</p>
<p>&mdash;Maar... mama heeft zoo&rsquo;n fameus-erge hoofdpyn. Je kunt
het vragen aan de juffrouw. Niet waar, juffrouw?</p>
<p>De juffrouw getuigde naar Pompile&rsquo;s zin, en de nogal
fameus-erg zieke mevrouw knikte met het hoofd. De kleine jongen werd
weggezonden, met verzoek z&rsquo;n beestje niet anders te behobbelen
dan in de mangelkamer. Nu, dit deed hy, en &rsquo;t huis dreunde er
van. Het gezelschap stelde zich schadeloos door &rsquo;n gesprek over
weer en wind, waaraan ook de dames konden deelnemen. Na weinig
overgangen kwamen de &ldquo;zaken&rdquo; op &rsquo;t tapyt, en &rsquo;t
vrouwelyk deel der vergadering kon zich als uitgesloten beschouwen. De
oude, nogal heel fameus-erg zieke mevrouw stelde zich schadeloos door
&rsquo;t onophoudelyk mummelen van soezen... zoo byzonder dienstig tot
het opwekken van eetlust, had de dokter gezegd. Julie
&ldquo;werkte&rdquo; aan haar hooggekleurden jachthond, dien Wouter by
deze gelegenheid <span class="pagenum">[<a id="pb232" href="#pb232"
name="pb232">232</a>]</span>met genoegen weerzag. De juffrouw knutselde
aan &rsquo;n festonwerkje, en bespiedde de luimpjes van mevrouw, niet
zonder nu-en-dan sentimenteele blikken te werpen op Eug&egrave;ne die
de ongevoeligheid-zelf bleef. De heer van den huize hield zich bezig
met voortdurende handhaving van &rsquo;t glimlachje waarmede hy gewoon
was z&rsquo;n existentie toe te juichen. Pompile draaide heen-en-weer
op z&rsquo;n stoel en verkneuterde zich in de verrukking van z&rsquo;n
<i>Kruckers</i>. Elk zyner blikken scheen te vragen: &ldquo;welnu, is
&rsquo;t waar of niet, dat papa &rsquo;n eigen <i>Buiten</i>
heeft?&rdquo; Om hem te bedanken, maakte een hunner de opmerking
&ldquo;dat lynwaden zoo&rsquo;n belangryk vak was.&rdquo;</p>
<p>&mdash;Een heel belangryk vak, m&rsquo;nheer Kopperlith!</p>
<p>&mdash;Zeker, zeker! Maar &ldquo;kurken&rdquo; zyn ook niet te
versmaden, kaatste de oudeheer terug.</p>
<p>De scherpzinnige lezer begrypt dat de <i>Krucker</i>-familie
&ldquo;in&rdquo; kurk en kurken &ldquo;was.&rdquo;</p>
<p>&mdash;Als ik het voor &rsquo;t kiezen had, was ik liever
&ldquo;in&rdquo; lynwaden, zei een hunner zediglyk.</p>
<p>&mdash;Hm, ja, zoo. In lynwaden, ziet u...</p>
<p>&mdash;Daarin is altyd iets te doen.</p>
<p>&mdash;Zeker, zeker, altyd iets!</p>
<p>&mdash;En in kurken heeft men soms...</p>
<p>&mdash;Ja, dit is waar.</p>
<p>&mdash;Maar men kan niet zoo op-eens veranderen van vak.</p>
<p>&mdash;Neen, dit gaat niet. Men moet verstand van &rsquo;n vak
hebben...</p>
<p>&mdash;Juist! En er by opgebracht zyn.</p>
<p>&rsquo;t Heele gezelschap zag met betamelyken eerbied al de
<i>Kruckers</i> aan, die verstand van kurken hadden, en er by waren
opgebracht.</p>
<p>&mdash;Papa, vroeg op-eens de terrible Julie, is er
v&eacute;&eacute;l verstand noodig voor kurken?</p>
<p>&mdash;Julie! riep de oude mevrouw verwytend.</p>
<p>&mdash;Zeker, zeker, kind! Voor den handel is verstand noodig,
v&eacute;&eacute;l verstand!</p>
<p>&mdash;We doen op Spanje, ziet u, riep de familie Krucker.</p>
<p>Ah! zei Julie, alsof deze mededeeling de zaak ophelderde.</p>
<p>&mdash;Ja, op Spanje!</p>
<p>&mdash;U spreekt dan zeker spaansch?</p>
<p>Deze vraag gold voor &rsquo;n beminnelyke ondeugendheid. Allen
begonnen zoo hartelyk mogelyk te lachen, en de ge&euml;xamineerden
&rsquo;t minst luid niet, misschien wel om &rsquo;t antwoorden onnoodig
te maken. Pompile was grootsch op de verrukkelyke geestigheid van
z&rsquo;n vrouwtje.</p>
<p>&mdash;Ja, ja, de kurken komen uit Spanje, verzekerde de oudeheer.
Wie in kurk doet, heeft &rsquo;n kantoor op Spanje.</p>
<p>&mdash;De reizigers uit Barcelona loopen &rsquo;t land af, zei de
familie Krucker.</p>
<p>&mdash;Ja, papa, &rsquo;t is &rsquo;n fameus vak, verzekerde
Pompile, die de door hem aangebrachte gasten wat wilde ophemelen.
<span class="pagenum">[<a id="pb233" href="#pb233" name=
"pb233">233</a>]</span></p>
<p>&mdash;Och, er wordt zoo in geklad, jammerde een der
<i>Kruckers</i>, vreeselyk, m&rsquo;nheer!</p>
<p>&mdash;De menschen kunnen &rsquo;t kladden niet laten.</p>
<p>&mdash;Ze gaan in de kleinste dorpen, en bezoeken den geringsten
winkelier, m&rsquo;nheer Kopperlith!</p>
<p>&mdash;Een nekslag voor den handel!</p>
<p>&mdash;Dat moesten ze niet doen. Wat zeg jy, Eug&egrave;ne?</p>
<p>&mdash;Hm, zei Eug&egrave;ne.</p>
<p>&mdash;Voor den groothandel blyft niets te verdienen, niets,
volstrekt niets! Wy, grossiers, visschen achter &rsquo;t net.</p>
<p>&mdash;En hoe staat de wissel op Spanje?</p>
<p>&mdash;Och, we remitteeren gewoonlyk op Parys. Dat&rsquo;s
makkelyker.</p>
<p>&mdash;Parys staat hoog, zei gister m&rsquo;n boekhouder, niet waar
Pompile?</p>
<p>&mdash;Ja, papa. Dieper zei dat Parys heel hoog staat.</p>
<p>&mdash;Papa, riep Julie, wat wil dat toch zeggen: Parys staat
hoog?</p>
<p>Algemeen gelach om Julie&rsquo;s geestigheid. Pompile wreef zich de
handen van plezier.</p>
<p>&mdash;Wel, dit beduidt ...</p>
<p>&mdash;Wel zeker, &rsquo;t beduidt dat ...</p>
<p>&mdash;Men bedoelt daarmee dat de wissel hoog staat.</p>
<p>&mdash;De fransche wissel, weetje?</p>
<p>&mdash;Ah! zei Julie, als voldaan.</p>
<p>&mdash;Daar heb je nu, byv. Engeland, lichtte Pompile toe, Engeland
staat <i>twaalf en drie</i>.</p>
<p>&mdash;Ah, zoo!</p>
<p>&mdash;Juist, zoo is het! Engeland staat <i>twaalf en drie</i>. En
Frankryk ...</p>
<p>&mdash;Frankryk staat zeker wel ...</p>
<p>&mdash;Ja, ja, Frankryk staat heel hoog.</p>
<p>&mdash;Papa, <i>waarom</i> staat Frankryk zoo hoog?</p>
<p>Deze vraag van Julie bracht het gezelschap minder in verlegenheid,
dan welbeschouwd passend zou geweest zyn. Niemand wist &rsquo;n
behoorlyk antwoord te geven, en toch schaamde zich geen der aanwezigen
over z&rsquo;n onkunde. Pompile die zeker niet vernuftiger was dan de
rest, stootte een der <i>Kruckers</i> tegen de knie, alsof hy zeggen
wilde: &ldquo;wel, wat zeg je van m&rsquo;n vrouwtje?&rdquo; Julie
meende uit het algemeen gegiechel te mogen opmaken dat ze &rsquo;n
vraag had gedaan, die de moeite van &rsquo;t herhalen waard was.
Nogeens alzoo:</p>
<p>&mdash;Ja, heusch, papa, waarom staat Frankryk zoo hoog?</p>
<p>Wouter luisterde aandachtig. Ook hy had zich meermalen by het doen
van uitrekeningen voor &rsquo;t faktuurboek, de vraag voorgelegd
waaraan &rsquo;t ryzen en dalen van den wisselkoers was toeteschryven?
Op &rsquo;t kantoor durfde hy geen inlichting vragen. Zeker zou men hem
daar hebben afgewezen met &rsquo;n bar: &ldquo;dat zyn nu eigenlyk je
zaken niet!&rdquo; Zeer diep had hy dan ook nog niet over &rsquo;t
vraagstuk nagedacht, maar z&rsquo;n belangstelling werd nu opgewekt
door de onverwachte manier waarop &rsquo;t hier ter-tafel gebracht
werd. Julie drong hoofdig op antwoord aan, geenszins omdat ze drang
voelde <span class="pagenum">[<a id="pb234" href="#pb234" name=
"pb234">234</a>]</span>tot weten en begrypen, maar om zoo lang mogelyk
te genieten van het triumfje dat haar na&iuml;veteit bleek behaald te
hebben.</p>
<p>&mdash;Die Julie! had de oude mevrouw geroepen.</p>
<p>&mdash;Ja, ja, mama, ik vraag waarom nu eigenlyk Frankryk zoo hoog
staat?</p>
<p>&mdash;Wel, kind, zei de oudeheer, begryp je d&agrave;t niet? Dat is
de wissel. De wissel, weetje?</p>
<p>&mdash;Juist, riepen de <i>Kruckers</i>, &rsquo;t is de wissel!</p>
<p>&mdash;Zieje, Julie, &rsquo;t is de wissel, bevestigde Pompile. En
zich tot z&rsquo;n gasten keerende: &agrave;lles, &agrave;lles wil ze
weten! Z&oacute;&oacute; is ze! Ze is niet tevreden voor ze alles
weet!</p>
<p>&mdash;Maar, papa, wat wil dat dan zeggen: de wissel staat hoog?</p>
<p>&mdash;Wel, heel eenvoudig, de wissel op Frankryk.</p>
<p>&mdash;Juist, Julie! Zieje, &rsquo;t is de wissel op Frankryk.</p>
<p>&mdash;Maar ... wat bedoelt men dan daarmee?</p>
<p>&mdash;Wel, dat de wissel duur is.</p>
<p>&mdash;Maar ... waarom is-i duur?</p>
<p>&mdash;Ja, d&agrave;t zyn nu zoo van die vragen, kind, die ...</p>
<p>&mdash;Ja, Julie, dat zyn vragen ...</p>
<p>En ook de familie Krucker betuigde eenstemmiglyk dat dit van die
vragen zyn ...</p>
<p>Er spookte een duiveltjen in Wouter&rsquo;s gemoed. Het niet-weten
der anderen prikkelde hem tot wat inspanning. Hy begon te meenen dat hy
misschien &rsquo;t vraagstuk zou kunnen oplossen. Hy dacht na, en
peinsde, en wou iets zeggen, maar durfde niet. Zeker zoud-i geschrokken
zyn van z&rsquo;n eigen stem in dit voornaam gezelschap. Bovendien, de
oudeheer nam de taak van uitlegger op zich.</p>
<p>&mdash;De wissel is duur, Julie, als-i in de prys-courant hoog
genoteerd staat.</p>
<p>&mdash;Juist, zei Pompile. Dat is de ... beursnoteering, zieje!
Dieper neemt ook altyd onze wissels op Engeland volgens de
beursnoteering van den dag. Niet waar, papa? Niet waar,
Eug&egrave;ne?</p>
<p>Noch papa, noch Eug&egrave;ne spraken dit tegen. En al de
<i>Kruckers</i> knikten toestemmend.</p>
<p>&mdash;Ah, zoo, ja, jawel ... beursnoteering, antwoordde Julie die
volkomen bevredigd was.</p>
<p>&mdash;Het zyn ... <i>zaken</i>, moet je begrypen, gaf Pompile nog
ten-beste tot overmaat van helderheid.</p>
<p>&mdash;Daar heb je &rsquo;t juist, riepen de <i>Kruckers,</i>
&rsquo;t ligt &rsquo;m in de <i>zaken</i>, lieve mevrouwtje!</p>
<p>En tot verdere toelichting kwam het niet. Wouter, die al meer en
meer begon te gelooven dat-i wat degelykers over &rsquo;t onderwerp zou
kunnen meedeelen, bleef zwygen. Behalve den schroom voor z&rsquo;n
eigen stem, begon hy te vreezen dat er iets gevaarlyks lag in &rsquo;t
aanroeren van Julie&rsquo;s prysvraag, iets indecents misschien als de
geboorte van &rsquo;n kind. Onwillekeurig dacht hy aan z&rsquo;n
kornuiten by &rsquo;t postkantoor, z&rsquo;n vraagbaken sedert &rsquo;n
maand of wat. <i>Zy</i> zouden &rsquo;t weten, meende hy, waarom de
wetten die den wisselkoers beheerschen, <span class="pagenum">[<a id=
"pb235" href="#pb235" name="pb235">235</a>]</span>niet mogen worden
aangeroerd in deftig gezelschap. O, prikkelend mysterie! Maar die
wetten zelf kwamen hem z&oacute;&oacute; eenvoudig voor dat-i moeite
had z&rsquo;n mond te houden. Hy werd uit z&rsquo;n spanning verlost
door Pompile:</p>
<p>&mdash;Zeg, jy, Pieterse, weet je wat je doet? Je moet eens zoo goed
wezen naar de mangelkamer te gaan&mdash;niet waar, mama? Niet waar,
Hersilie?&mdash;en speel wat met den jongeheer Bonifaz, want hy hobbelt
zoo fameus. &rsquo;t Is waar, zieje, Hersilie, omdat mama zoo&rsquo;n
fameus erge hoofdpyn heeft, d&aacute;t is het maar!</p>
<p>Het echtpaar Calbb keek onvergenoegd, en scheen &rsquo;t beneden de
waardigheid van hun spruit te vinden zich ergens anders te vermaken dan
in den salon. Wouter verslikte z&rsquo;n wysheid over de oorzaken van
den wisselkoers. Hy verliet het gezelschap, en vond de mangelkamer op
&rsquo;t geluid af. Hier vervulde hy z&rsquo;n naastbyliggend plichtje,
door den jongeheer Bonifaz aftelokken van z&rsquo;n hobbelpaard.</p>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p>Merkwaardige genoegens van het <i>Buitenleven.</i> Treurig uiteinde
van &rsquo;n romantischen droom over wisselkoers, en van &rsquo;n
parasol. <i>Wouter</i> gaat de wereld in om <i>zeven gulden dertien</i>
te zoeken.</p>
</div>
<p>Ik moet erkennen dat onze Wouter niet zeer ingenomen was met den hem
in die mangelkamer aangewezen werkkring. Hy voelde zich verdrietig, ja
byna wrevelig. Hoewel dit niemand zal verwonderen, geloof ik toch niet
dat de ware oorzaak van deze in hem ongewone stemming den
oppervlakkigen beschouwer helder voor oogen ligt. In-verband met
sommige opmerkingen in het vorig hoofdstuk, zou men allicht geneigd
wezen z&rsquo;n verdriet uitsluitend toeteschryven aan de
teleurstelling die &rsquo;t &ldquo;Buiten-zyn&rdquo; hem berokkende.
Zeker, de roeping om by &rsquo;n ondeugend knaapje de rol van
hobbelsurrogaat te vervullen, was noch landelyk, noch idyllisch, noch
romantisch, noch ridderlyk, noch zielverheffend, en Wouter nam zich dan
ook ernstig voor, andere soorten van vermaak uittedenken zoodra hyzelf
eenmaal in &rsquo;t bezit wezen zou van &rsquo;n Buitenplaats, of al
was &rsquo;t dan maar van &rsquo;n <i>Optrek</i>. Maar teleurstellingen
van dezen aard had hy sedert eenigen tyd zoo v&eacute;&eacute;l
ondervonden, dat hy daaraan reeds eenigszins was gewoon geraakt. De
bloemen zyner fantazie waren verlept en geurloos geworden. Tot-nog-toe
leverde hem elke aanraking waarin hy gekomen was met wat hy voor
&ldquo;de wereld&rdquo; houden moest, zoo geheel iets anders dan hy
zich daarvan had voorgesteld, dat-i moedeloos de oogen afwendde van de
droombeelden die vroeger z&rsquo;n inwendig leven schoon, en daardoor
&rsquo;t andere dragelyk maakten. De oorzaak dezer ontrouw aan
zichzelf, lag evenwel minder aan &rsquo;t verschil tusschen
werkelykheid en illuzie, dan aan z&rsquo;n geknakte vatbaarheid om dat
werkelyke te kleuren en optesieren, of des-noods te vervormen.</p>
<p>Wist hy, eenige jaren geleden nog, niet kleur en leven meetedeelen
aan &rsquo;t geringste dat z&rsquo;n dor leventje hem aanbood? Had hy
niet <span class="pagenum">[<a id="pb236" href="#pb236" name=
"pb236">236</a>]</span>op &rsquo;n benauwd achterkamertje de kracht
gehad, zich &rsquo;n ganschse wereld vol heerlykheid in &rsquo;t aanzyn
te tooveren tot eigen gebruik? Waarom kon hy dit nu niet meer?</p>
<p>Z&rsquo;n onzalige kennismaking met &rsquo;n dozyn kwajongens was
hiervan de oorzaak. De reinheid zyner ziel was besmet geworden, en dit,
benevelde z&rsquo;n dichterblik. De voelhorens van z&rsquo;n
zedelykheid verloren &rsquo;t vermogen om hem te waarschuwen tegen
vuil, om hem den weg te wyzen naar &rsquo;t verhevene. Z&rsquo;n
vleugelslag was verlamd, en zelfs meende hy van &rsquo;t zweven
&agrave;lles&mdash;tot zelfs den lust daartoe&mdash;verloren te hebben.
Maar al had-i zich by nauwkeuriger zelfonderzoek kunnen
opdringen&mdash;wat hy zeker beproeven zou&mdash;dat slechts
aanhoudende teleurstelling de oorzaak was van z&rsquo;n moedeloosheid,
ik beweer dat hy den moed zou bewaard hebben indien hy zich z&rsquo;n
reinheid niet had laten ontrooven. Geen voorwerp kan helder
terugkaatsen uit &rsquo;n verweerden spiegel, en &rsquo;n bedorven
menschenziel is tot dichterlyke levensopvatting niet in-staat. Het is
me zeer wel bekend&mdash;en dit moet wel, want dagelyks zie ik daarvan
de bewyzen&mdash;dat deze waarheid door velen wordt geloochend, of
althans voorbygezien. Zy is te eenvoudig, denk ik. De zoodanigen
behooren, op-straffe van inkonsekwentie, de juistheid in twyfel te
trekken van de zoo-even gebruikte vergelyking met &rsquo;n spiegel, en
tevens de stelling aantekleven dat er zuiver water kan worden geschept
uit bevuilde bron. <i>My</i> komen de bronnen-zelf waaruit zulke
stellingen vloeien, niet zeer zuiver voor.</p>
<p>Wouter dan had sedert eenigen tyd het po&euml;tizeeren verleerd. Hy
durfde &rsquo;t niet, omdat hy reden had zich te schamen voor &rsquo;t
liefelyke. Wel hygde hy soms naar &rsquo;t verlorene terug, wel
betrapte hy zich telkens op bittere droefgeestigheid, maar er scheen
&rsquo;n stoot van-buiten-af noodig te zyn om met de vereischte kracht
z&rsquo;n gewaarwordingen terugteleiden in &rsquo;t oude spoor. Deze
stoot zou dan ook gegeven worden&mdash;wie anders dan Femke kon het
doen, of iemand die zeer op haar geleek?&mdash;maar zoo ver zyn we nog
niet.</p>
<p>Men zou zich vergissen indien men den nadeeligen invloed dien
&rsquo;t gezelschap van onrype deugnietjes op Wouter uitoefende,
vereenzelvigde met het zoogenaamd wys-maken. Dit op-zichzelf houd ik
niet alleen voor onschadelyk, maar zelfs voor gewenscht. Juist in
Wouter&rsquo;s bespottelyke &ograve;nwysheid had de grond gelegen zyner
voorbeschiktheid tot prettig-vinden van liederlyke handlichting. Ware
hy opgevoed geweest door ontwikkelde ouders, die hem met
wetenschappelyken ernst hadden meegedeeld wat er ten-dezen-opzichte
meetedeelen valt, waarlyk hy zou geen smaak hebben gevonden in de
geestigheden van &agrave;llerlaagste orde, waarmee men nu z&rsquo;n
zucht tot weten had geprikkeld en bedrogen. Niet <i>kennis</i> maakt
onrein, maar &rsquo;t aanhooren van <i>vuile praat over</i> kennis...
Schande over ouders en opvoeders die hun jongeren overlaten aan
&rsquo;t gevaar de liefelykste geschenken der Natuur te ontvangen op
&rsquo;n wys die ze tot &rsquo;n pest maakt!</p>
<p>Doch ik zeide reeds dat Wouter&rsquo;s verdriet over de zonderlinge
<span class="pagenum">[<a id="pb237" href="#pb237" name=
"pb237">237</a>]</span>wyze waarop men hem liet deelnemen aan de
genoegens van &rsquo;t Buitenleven, ditmaal &rsquo;n andere oorzaak
had&mdash;of &rsquo;n andere onmiddellyke aanleiding
ten-minste&mdash;dan de reeds eenigszins versleten ergernis over
z&rsquo;n gewone teleurstellingen. Gedurende de gesprekken die hy
zoo-even bywoonde, was voor &rsquo;t eerst de gedachte in hem opgekomen
dat-i was aangeland in &rsquo;n kring van zeer onontwikkelde menschen.
Nog kort geleden zoud-i by de lage vlucht der gewisselde denkbeelden,
zichzelf de schuld gegeven en gemeend hebben dat-i niet op de hoogte
stond om het gewicht der behandelde zaken te vatten. Maar dat gesprek
over den wisselkoers had hem wakker gemaakt. Ook hy had zich
tot-nog-toe geen reden gegeven van dien eb en vloed in den prys der
remises naar &rsquo;t Buitenland, en eerst door Julie&rsquo;s
klakkeloos vragen werd hy zich z&rsquo;n onkunde bewust. Onwillekeurig
verweet hy zichzelf dat-i deze vraag niet reeds sedert lang gedaan had,
en nu ze eindelyk werd geopperd door &rsquo;n ander, was-i nieuwsgierig
naar &rsquo;t antwoord. Het hakkelen en stamelen der voorlichters
bevreemdde hem. Op-eens bracht hy hun blykbare onwetendheid in verband
met de meer dan onachtzame wyze waarop hy in dien kring ontvangen was,
en tevens met z&rsquo;n laag standpuntjen over &rsquo;t geheel.
&ldquo;Hoe, dacht hy, die volwassen menschen, die aanzienlyke menschen
weten geen reden te geven van &rsquo;n verschynsel dat zich dagelyks
aan hun waarneming opdringt? En juist die menschen zyn het, aan wie ik
&rsquo;n voorbeeld nemen moet om iets te worden in de wereld? En het is
door h&egrave;n dat ik behandeld wordt met &rsquo;n minachting die ...
die ...</p>
<p>Kortom, hy was wrevelig, en voelde aandrang tot ... wraak wel niet,
maar tot iets toch als genoegdoening. Hy peinsde op middelen om aan den
oudeheer, en aan m&rsquo;nheer Pompile en aan al die <i>Kruckers</i>
&rsquo;n bewys te leveren dat men verkeerd had gedaan hem naar de
mangelkamer te verwyzen. Het spreekt vanzelf dat Julie&rsquo;s vraag
reeds lang vergeten was in de achtergalery, waar &rsquo;t onderhoud nog
altyd op de bekende belangwekkende manier z&rsquo;n gang ging, maar
onze Wouter verdiepte zich, al spelend met den kleinen Bonifaz, in
&rsquo;t opgegeven raadsel. De zaak begon hem voortekomen als &rsquo;n
uitdaging. waarop hy ridderlyk verplicht was in &rsquo;t kryt te
verschynen, teneinde aan de verheven dame die het tournooi had
uitgeschreven ...</p>
<p>Wel zeker, er was &rsquo;n hooggeboren dame in &rsquo;t spel, en
&rsquo;n tournooi ook! Ik deed verkeerd zoo lang te wachten met het
wyzen op deze byzonderheid, de geringste niet onder de oorzaken die
Wouter noopten tot opscherping van z&rsquo;n denkvermogen. Ach, hy had
z&rsquo;n roman gereed voor ze nog terdeeg was opgezet! Die Julie ... o
goden, was zy &rsquo;t niet die zich eenmaal verwaardigde hem te
behandelen als &rsquo;n <i>persoon</i>, door hem z&rsquo;n gevoelen te
vragen over haar liggenden jachthond? Een jong ridder die z&ugrave;lke
onderscheiding vergeten zou ... neen, ondankbaar was Wouter niet! Nu
zoud-i haar toonen dat z&rsquo;n gemoed in-staat was weerklank te geven
op zoo&rsquo;n verheven blyk van vertrouwen, en dat ze niet te-vergeefs
haar sluier had neergeworpen in &rsquo;t strydperk. Want ... aldus
begon zich de zaak te kleuren. Met <span class="pagenum">[<a id="pb238"
href="#pb238" name="pb238">238</a>]</span>lans en zwaard strydt men
niet meer&mdash;helaas!&mdash;maar de Dame die in onze dagen riddereer
op de proef stellen wil, doet &rsquo;n beroep op de kracht van den
geest. Met gemaakte achteloosheid laat zy &rsquo;n onopgelost vraagstuk
heenglyden over den rand der tribune, en daar beneden wachten leeuwen
en tygers... neen, deze soort van kampioenen behooren tot &rsquo;n
vroeger tydperk, &oacute;&oacute;k niet onbehagelyk voorzeker, maar we
hebben nu zeer uitdrukkelyk met ridders te doen. Verbaasd, verschrikt,
ontzet, verlamd, staren zy &rsquo;t waagstuk aan, dat er van hen
gevorderd wordt. &ldquo;Aanstaren&rdquo; is &rsquo;t juiste woord niet,
want ze wenden de oogen af, en wiegelen, en trekken zich terug, en
beroepen zich op de onmogelykheid om &rsquo;t pand ongeschonden
terugtebrengen, en als huldeblyk neerteleggen aan de voeten der
uitdaagster. Alles heeft z&rsquo;n grenzen, wreede Dame, tot riddermoed
toe! Keizers, Koningen en Prinsen, zoo-even nog vast in &rsquo;t zaal,
en tegen elkander zoo dapper de lans vellende... uitwegen zoeken ze nu
om zich te onttrekken aan &rsquo;t schrikbarend wapenfeit dat zoo
roekeloos werd gevorderd van hun geest. Sire Kopperlith-zelf had er
z&rsquo;n glimlach by ingeschoten, en ridder Pompile z&rsquo;n
zelfgenoegzaamheid. De schrik was Don Eug&egrave;ne om &rsquo;t hart
geslagen, en hy stond op &rsquo;t
punt&mdash;akelig!&mdash;m&eacute;&eacute;r te zeggen dan z&rsquo;n
enkele sylbe! Was niet zelfs de krygshaftige <i>clan</i> der
<i>Kruckers</i>&mdash;van-ouds toch zoo vermaard om z&rsquo;n
onvergelykelyke prouessen in kurk!&mdash;genoodzaakt geworden z&rsquo;n
veldgeschrei &rsquo;n oktaaf lager te stemmen, en zich te bepalen tot
&rsquo;n deemoedig: &ldquo;ja, ziet u, dat zyn zoo van die zaken...
m&rsquo;n lieve mevrouwtje?&rdquo; En heette dit niet in Wouter&rsquo;s
overzetting allerduidelykst: &ldquo;Schoone dame, als je op &ograve;ns
rekent tot het terugerlangen van je pand, kan je er staat op maken
ongesluierd naar huis te gaan!&rdquo;</p>
<p>&ldquo;Dat nooit!&rdquo; riep ridder Wouter. En hy gordde zich aan
tot begrypen.</p>
<p>Het vraagstuk waarmee ons heldje zich bezighield, hoe eenvoudig ook
<i>inderdaad</i>&mdash;zooals de meeste vraagstukken&mdash;is werkelyk
&rsquo;n struikelblok voor veel geldmannen en zoogenaamde ekonomisten.
Wie meenen mocht dat ik de geestelyke gelaatstrekken der
<i>Kopperliths</i> en <i>Kruckers</i> te afzichtelyk schilder, neme
eens de proef by &ldquo;mannen van &rsquo;t vak.&rdquo; En men behoeft
zich niet te bepalen by de vraag die de onnoozele Julie ter-tafel had
gebracht in die achtergalery, noch ook by &rsquo;t &ldquo;vak&rdquo;
waartoe kwestien van dezen aard schynen te behooren. <i>Overal</i> zal
den oplettenden waarnemer blyken dat het begrypen van eenvoudige
waarheden tot de zeldzaamheden behoort, en zelfs dat het niet-berusten
van sommigen, hun door vakmenschen wordt aangerekend als onpraktische
buitensporigheid.</p>
<p>Nu, Wouter w&agrave;s buitensporig. De hemzelf onbewuste vertaling
van &rsquo;t nogal triviale gegeven in &rsquo;n heldenfeit, wond hem
op. Werktuigelyk spelend met den kleinen Bonifaz, trachtte hy in de
kern van &rsquo;t vraagstuk doortedringen, en de eigenaardige richting
van z&rsquo;n geest&mdash;geheel-en-al uitvloeisel van &rsquo;n
karakter dat slechts vrede had met eenvoudige waarheid&mdash;leidde hem
aldra tot de primitiviteit <span class="pagenum">[<a id="pb239" href=
"#pb239" name="pb239">239</a>]</span>van opvatting, waaraan alle
vraagstukken&mdash;ook de moralistische&mdash;behooren getoetst te
worden. De steentjes die hy den kleinen jongen toewierp, en door dezen
naar hem werden teruggerold, stelden in z&rsquo;n verbeelding al zeer
spoedig de koopmanschappen voor, die uit onderscheiden landen in de
naburige streken worden ingevoerd. Behoefte aan betalingsmiddelen
groeide aan naarmate men meer goederen ontving. Zoolang men nu hierin
kon voorzien door het terugzenden van andere waren... zeker, zoo
<i>is</i> het, meende hy. En hy redeneerde: &ldquo;we zenden... kaas en
boter naar Engeland. Dit moet betaald worden. Zoo &rsquo;n koopman
ginds, moet iemand zoeken die van &ograve;ns geld te-goed heeft voor...
wittegrondjes-driekleur of diemet&mdash;&rsquo;n moeielyk vak, zegt
m&rsquo;nheer Wilkens!&mdash;en dan betalen wy eigenlyk die diemetten
met kaas. Maar als we nu te weinig kaas hebben gezonden om al de
lynwaden die wy ontvingen, te betalen, dan valt het moeielyk in Holland
iemand te vinden die geld te goed heeft van &rsquo;n Engelschman. En
deze moeielykheid moet overwonnen worden door hooger bod op den wissel,
want het spreekt vanzelf dat het recht om te trekken in waarde ryst,
naarmate het minder voorhanden en meer noodig is. Wie dus &rsquo;n
wissel afgeven kan, vraag er m&eacute;&eacute;r voor dan...</p>
<p>Aldus peinzend had-i allengs de steentjes die dienen moesten tot
vermaak van den kleinen jongen, verdeeld in soorten die allerlei
koopwaar voorstelden. De vloer van de mangelkamer werd in landen en
provincien afgedeeld. D&aacute;&aacute;r lag Engeland met z&rsquo;n
wittegrondjes-driekleur, d&aacute;&aacute;r Frankryk dat wyn leverde,
d&aacute;&aacute;r Nederland met z&rsquo;n stereotiepe kaas en boter...
jazelfs Spanje kreeg &rsquo;n plaatsje met z&rsquo;n kurk. En hy schoof
de produkten heen-en-weer, en schiep &rsquo;n handelsbeweging, en
vergat daarby zelfs de <i>crisis</i> niet. Bonifaz had er &rsquo;t
recht begrip niet van, en schopte wel-eens &rsquo;n <i>stock</i> of
<i>entrep&ocirc;t</i> uit elkaar op &rsquo;n manier die gevoegelyk kon
doorgaan voor &rsquo;n revolutie, die dan door Wouter zoo goed mogelyk
by z&rsquo;n overleggingen werd in rekening gebracht. Weldra was-i dan
ook met de oplossing van &rsquo;t fameuze probleem gereed, en hy
verlangde naar &rsquo;t oogenblik dat-i onder de oogen zyner dame...
<i>du jour</i>, z&rsquo;n tegenstanders uit het zadel ligten zou. Laat
zien wat er verder gebeuren moest. Keizer Kopperlith stond hem de helft
van z&rsquo;n ryk af, met de hand zyner schoondochter Julie, die den
hemel danken zou dat ze verlost was uit de onwaardige ketenen van den
pseudo-ridder Pompile. Zeer wel, maar hoe triumfeerend ook, Wouter
schonk hem &rsquo;t leven. Ook Eug&egrave;ne mocht blyven bestaan, en
al de <i>Kruckers</i>, mits ze driemaal &rsquo;t schoeisel kusten van
Wouter&rsquo;s dame. E&eacute;n onzekerheid nog slechts hield den
ridder die straks al z&rsquo;n vyanden uit het veld zou slaan, in
eenige spanning. Zoud-i z&rsquo;n wapenfeit uitvoeren in eenvoudig
proza of... nu ja, in verzen kwam hem de nederlaag des vyands
verpletterender voor. En verplettering hadden ze verdiend! Was &rsquo;t
onheusch of niet van al die verwaten ridders, zoo prat op hun lynwaden
en kurken, de romantische mogelykheid voorby te zien dat de jonge
schildknaap zonder geslachtswapen of uithangbord, misschien de
inkognite spruit <span class="pagenum">[<a id="pb240" href="#pb240"
name="pb240">240</a>]</span>wezen kon van edelen stam? Had men niet wat
eerbied moeten voelen voor z&rsquo;n prikkelende onbekendheid?
&ldquo;<i>Onze jongste bediende, onze jongste bediende!</i>&rdquo; had
wapenkoning Pompile geroepen... welnu, waarom bezat alleen de edele
Julia&mdash;god zegene haar!&mdash;roman-takt genoeg, en
lektuur-bedrevenheid en tournooi-instinkt, om onder &rsquo;t
palletootje van den kantoorklerk &rsquo;n kampvechter te vermoeden van
den eersten rang? Waren ze dan doof en blind en idioot, al die anderen?
Te-wapen, te-wapen! riep alles Wouter toe. &ldquo;Jongste-bediende...
hm! Ik z&agrave;l ze bedienen, jong of oud dan, maar bedienen
z&agrave;l ik ze! En aan de wereld en m&rsquo;n Dame wil ik toonen...
sakkerloot!&rdquo;</p>
<p>Hier kwam een der meiden berichten dat de jongeheer Bonifaz
aan-tafel werd geroepen, en &ldquo;Pieterse mocht zoo goed zyn,
meetekomen.&rdquo; Wouter stapte met opgeheven hoofd en saamgeknepen
vuisten de kamer in, waar &rsquo;t gezelschap dineeren zou. By &rsquo;t
binnentreden kon-i zich niet weerhouden, Julie een blik toetewerpen die
zooveel zeggen wilde als: &ldquo;wees gerust, dame van m&rsquo;n hart,
ik heb uw noodkreet verstaan en zal den goeden stryd stryden. De
hoofdzaak ligt in de verhouding tusschen wittegrondjes-driekleur en
hollandsche kaas... wees gerust: uw ridder is hier!&rdquo;</p>
<p>Dat Julie hiervan niets begreep, zou te veel beweerd zyn. Ze zag den
heelen Wouter niet, en kon zich dus onmogelyk schuldig maken aan
wanbegrip omtrent z&rsquo;n bedoelingen. Hy gloeide als &rsquo;n kool
en brandde van strydlust, maar... hoe z&rsquo;n wysheid aan-den-man te
brengen? Eigenlyk was &rsquo;t Julie&rsquo;s plicht geweest hem op den
weg te helpen. Maar ze hield zich of de heele zaak haar glad ontgaan
was! Zoo zyn die edelvrouwen! Eerst lokken zy &rsquo;n ridder op
allergevaarlykst terrein... ze winden hem op tot ylhoofdigen lust om
tegronde te gaan in haar dienst, en dan... wel, ze laten hem over aan
zichzelf! Lieve hemel, domme Julie, begryp je dan niet dat Wouter daar
zit te wachten op &rsquo;n blik? Och, och, och... als-i maar door
&rsquo;t eerste woord heen was!</p>
<p>Dat eerste woord liet zich niet gemakkelyk aanhechten. Wouter
bespiedde elke uiting, elken klank, maar... helaas! Wel begon-i
&rsquo;n paar keer: &ldquo;de wisselkoers, m&rsquo;nheer... maar de
woorden stikten hem in de keel. Het spreekt vanzelf dat de spyzen
uitstekend waren, maar wat baatte dit h&egrave;m? De ligtzinnige Julie
stelde zich aan alsof ze nooit &rsquo;n ridder op post had gezet. Ze
lachte, ze keuvelde, ze ginnegapte, ze vermaakte het gezelschap met
haar na&iuml;veteit&mdash;of met de onnoozelheid die daarvoor
doorging&mdash;en sloeg geen acht op haar aanstaanden bevryder uit de
klauwen van &rsquo;n al te laag geboren echtgenoot. Wouter preekte zich
voor, dat ze zyn standvastigheid op de proef wilde stellen. Zoo-iets
was meer geschied, meende hy.</p>
<p>De tafelgesprekken waren van de bekende gewichtige soort. De
oudeheer begon weldra luidruchtig te worden en den toon aanteslaan,
dien Wouter had leeren kennen by z&rsquo;n namiddagbezoeken op &rsquo;t
kantoor. Zelfs tot h&egrave;m richtte de oude babbelaar &rsquo;t woord,
natuurlyk tot groote ergernis van Pompile, die telkens beproefde den
vloed <span class="pagenum">[<a id="pb241" href="#pb241" name=
"pb241">241</a>]</span>van papa&rsquo;s spraakzaamheid te doen afloopen
in voornamer bedding.</p>
<p>&mdash;En jy, mannetje, zeg jy nu eens hoe &rsquo;t je <i>buiten</i>
bevalt? Want, jongen, je bent nu... buiten! Verbeeld je, mynheer
Krucker, hy meende dat-i <i>buiten</i> was op den singel by de
Aschpoort! Hi, hi, hi, d&agrave;t meende-n-i!</p>
<p>De <i>Kruckers</i> vonden dit byzonder dwaas.</p>
<p>&mdash;En zeg nu nogeens hoeveel je wel dacht dat de jongeheer
Flodoard te Rome verteerde in &rsquo;n heel jaar! Neen, stil, Pompile,
laat &rsquo;m begaan! Luister, m&rsquo;nheer Krucker! In &rsquo;n heel
jaar, weetje! M&rsquo;n zoon Flodoard te Rome!</p>
<p>&mdash;Maar, papa...</p>
<p>&mdash;Stil, Pompile! Wel, mannetje, spreek op! Laat m&rsquo;nheer
Krucker d&agrave;t eens hooren.</p>
<p>Wouter zweette. Hy zocht Julie&rsquo;s oogen te ontmoeten, maar
&rsquo;t lukte niet. In-godsnaam! M&egrave;t of zonder aanmoediging
zyner dame dan, v&oacute;&oacute;r z&rsquo;n dame:</p>
<p>&mdash;De wisselkoers, m&rsquo;nheer...</p>
<p>&mdash;N&eacute;&eacute;&eacute;&eacute;&eacute;&eacute;n,
d&agrave;t is nu de vraag niet! M&rsquo;nheer Krucker wou zoo graag
weten hoeveel je dacht dat m&rsquo;n zoon Flodoard... te Rome...</p>
<p>Pompile viel z&rsquo;n vader in de rede, en had het geluk hem
ditmaal van z&rsquo;n belangryken <i>topic</i> aftebrengen. Ook een der
<i>Kruckers</i> hielp &rsquo;n handje, door met roerende belangstelling
naar tyding van Leon te vragen.</p>
<p>&mdash;Hy maakt het uitstekend, zei de oudeheer, uitstekend! Zou je
wel gelooven, m&rsquo;nheer Krucker, dat-i al &rsquo;n titel heeft
van... o, zoo&rsquo;n langen titel! En... hy is <i>weledelgestreng</i>,
wat zeg je daarvan? <i>Wel...e...del...ge...streng</i>, m&rsquo;nheer
Krucker! Is &rsquo;t niet waar, Pompile?</p>
<p>&mdash;O ja, papa!</p>
<p>&mdash;En hy schryft fameus-mooie brieven! Pompile, je moet
m&rsquo;nheer Krucker eens zoo&rsquo;n brief van Leon laten zien.</p>
<p>&mdash;Zeker, papa!</p>
<p>&mdash;En, uw zoon de zeeofficier, m&rsquo;nheer Kopperlith?</p>
<p>&mdash;Die was volgens de laatste berichten te... te... hoe heet het
ook weer, Pompile?</p>
<p>&mdash;Te Amboina, papa.</p>
<p>&mdash;Juist! En, m&rsquo;nheer Krucker, weetje wat-i daar gedaan
heeft? Hy heeft er gedanst met de dochter van den Gouverneur. Van...
den... gouverneur!</p>
<p>De arme <i>Kruckers</i> kwamen verbazing te-kort. Wouter voelde dat
ze hier &rsquo;n bewerking ondergingen, van de soort die men op
h&egrave;m had toegepast, toen-i flauw moest vallen van bewondering
over de vorstelyke uitgaven van <i>Signore</i> Flodoardo. En deze
opmerking bracht hem &rsquo;n stapje verder in menschkunde, of liever
ze deelde hem den moed mee om te erkennen wat-i begreep. Zoolang hyzelf
maar patient was, belette hem z&rsquo;n verlegenheid om &rsquo;t
kinderachtige van die hoogheidsjacht behoorlyk te vatten. Maar nu hy op
&rsquo;t gelaat der gasten iets meende te ontdekken dat naar spot
geleek, <span class="pagenum">[<a id="pb242" href="#pb242" name=
"pb242">242</a>]</span>viel hem &rsquo;t doordenken iets gemakkelyker.
Ook zonder terugzicht op de schipbreuk die &rsquo;t geheele gezelschap
geleden had in de opheldering van de koerskwestie, begon hy de
mogelykheid intezien, dat die heele familie Kopperlith met haar
<i>buiten</i> en <i>eigen rytuig</i> en verdere voornaamhedens, wel
eens veel lager konden staan dan ze voorgaven en dan door anderen
scheen geloofd te worden. Hy kon de vergelyking met den onderhoudenden,
gezonden toon die er by de <i>Holsma&rsquo;s</i> heerschte, niet
terugdringen, en ze viel zeer tennadeele van z&rsquo;n &ldquo;heeren
patroons&rdquo; uit. Ook maatschappelyk bleken zy eigenlyk geen recht
te hebben op de vergoding die hun door n&ograve;g lager geplaatsten
werd toegebracht, want al ware het dat rykdom grond gaf tot zoo groote
vereering, eilieve hoe plat burgerlyk was de inrichting van het huis,
hoe proza&iuml;sch die mangelkamer, hoe bekrompen dat achterbakje van
de <i>britschka</i>, hoe kleingeestig die bekommering over &rsquo;n
hoedendoos en &rsquo;n mand met soezen, hoe kinderachtig dat
onophoudelyk streven naar verheffing op... niemendal! De jongeheer
Rodomont had gedanst met de dochter van &rsquo;n gouverneur...
gouverneur van w&agrave;t, eigenlyk? Lieve hemel, de
<i>Holsma&rsquo;s</i> hadden prinsessen in hun familie, en waren er
niet grootsch op. Hengelden zy naar bewondering van hun hoogheid?
Erkenden ze niet zelfs, zonder noodzaak en zonder schaamte, dat de
eenvoudige Femke na aan hen verwant was... zy, &rsquo;n
waschmeisje!</p>
<p>Maar hier brak Wouter z&rsquo;n gedachtenloop af. Dit geschiedde
telkens zoodra haar beeld zich aan hem vertoonde. Elke herinnering uit
den heldentyd van z&rsquo;n ziel maakte hem den indruk van snerpend
verwyt. Het liefelyke deed hem z&eacute;&eacute;r, en hy voelde slechts
kracht tot eigenaardige zwakheid die den naam draagt van wrevel: die
<i>Kopperlith&rsquo;s</i>! Het duurde dan ook niet lang voor zich deze
stemming duidelyker op z&rsquo;n gelaat vertoonde dan in deftig
gezelschap geoorloofd is. Hy kneep de lippen op elkander, en zag een
der <i>Kruckers</i>&mdash;die &rsquo;t niet helpen kon!&mdash;uitdagend
aan. Maar men gunde hem de eer niet, naar de reden van z&rsquo;n
zuurkyken te vragen. Waarschynlyk zelfs had niemand daarop acht
geslagen, en juist deze verwaarloozing stemde hem bitterder dan ooit.
Hy was woedend en had lust in... vechten. Met wien? Met allen tegelyk,
als &rsquo;t wezen kon. Met Bonifaz en den oudeheer, met Pompile, de
<i>Kruckers</i>, Eug&egrave;ne, de &ldquo;juffrouw&rdquo; en Hersilie.
Met al wat &rsquo;n eigen <i>Buiten</i> had, en wat er geen had. Met de
heele wereld, ziedaar!</p>
<p>Hoe onrechtvaardig ook deze stemming was, het zal den weldenkenden
beschouwer van z&rsquo;n zielegeschiedenis aangenaam wezen te ontwaren
dat-i nog iets anders was dan kinderlyk en goedig alleen. Het werd
waarlyk tyd.</p>
<p>Na &rsquo;t eten werden de <i>Kruckers</i> onthaald op den
traditioneelen toer. En ook Wouter mocht meeryden... in &rsquo;t
achterbakjen alweer, waar men hem &rsquo;t aanminnig Bonifaasje te
bewaren gaf. &rsquo;t Kind mocht er <i>durchaus</i> niet uitvallen, zei
de elsasser konsul. Julie snapte in &eacute;&eacute;n adem door, en
Wouter begon te vinden dat ze de proef wat ver dreef. Wel bleef het
&rsquo;n zekerheid dat zy de eenige van &rsquo;t gezelschap
<span class="pagenum">[<a id="pb243" href="#pb243" name=
"pb243">243</a>]</span>was, die blyk had gegeven van den lust iets te
willen doorgronden, maar toch... &rsquo;n beetje droefenis voor den
misselyken toestand waarin ze haar ridder gebracht had, zou niet kwaad
hebben gestaan by haar verheven zucht tot ontwikkeling. Ze babbelde zoo
ongedwongen met al die <i>Kruckers</i>, ze toonde zich zoo geheel-en-al
op de laagte van de rest, ze scheen zoo volkomen tevreden met de
toejuiching waarmee de plompe Pompile haar domste uitvallen vereerde...
kortom, Wouter wist niet hoe hy &rsquo;t had met z&rsquo;n <i>Dame</i>.
Hy zou er veel voor gegeven hebben, haar &rsquo;n oogenblik alleen te
spreken... hm, &rsquo;n voetval zou er niet kwaad by staan! Maar... hoe
daartoe de gelegenheid te vinden? Als-i &rsquo;t huis in brand stak?
Dit plan was zoo heel verwerpelyk niet. Al de <i>Kopperliths</i> en
<i>Kruckers</i> geschroeid, verbrand, verkoold, verteerd, vernietigd,
en <i>hy</i> de redder van de weetgierige Julie! Hy zag zich in
gedachte, h&aacute;&aacute;r door rook en vlam de trap afdragend! Haar
hield hy in de armen, h&aacute;&aacute;r fluisterde hy toe: &ldquo;wees
gerust, edele dame van m&rsquo;n hart, al die stommelingen zyn dood en
byna begraven! Ik ben hier, <i>ik</i>, Wouter, die uw dorst naar kennis
lesschen wil met m&rsquo;n laatsten druppel bloed en &rsquo;n
verhandeling over den wisselkoers...</p>
<p>&mdash;Zeg, Pieterse, of hoe heet je, houd m&rsquo;n parasol wat
over &rsquo;t kind. De zon steekt zoo!</p>
<p>Deze ontboezeming vloeide over de lippen der schoone Hersilia, die
met haar zonnescherm onzen ridder aantikte, en hem vry gevoelig
terugriep in de werkelykheid. Hy schrikte, en nam &rsquo;t ding
werktuigelyk aan...</p>
<p>&mdash;Schuif &rsquo;t op, jongen! Druk op de veer... daar, daar, de
veer in &rsquo;t stokje! Versta je me niet? Wat &rsquo;n onhandig
jongetje, Pompile!</p>
<p>Wouter kneep het ding, en voelde neiging de schoone Hersilia daarmee
den kop te kloven. Hy staarde haar zonderling aan.</p>
<p>&mdash;Op de veer drukken, weetje? Druk op dat veertjen in &rsquo;t
stokje, schreeuwde Pompile, die evenmin als de anderen aan iets anders
dacht dan aan onhandigheid, of hoogstens meende dat &ldquo;de jonge
Pieterse&rdquo; z&rsquo;n zuster niet verstaan had.</p>
<p>&mdash;Doe &rsquo;t &rsquo;m eens voor, Pompile, zei de
oudeheer.</p>
<p>Pompile die op de voorbank gezeten was, stond op en boog zich over
&rsquo;t gezelschap heen, om den &ldquo;jongen Pieterse&rdquo; les te
geven in &rsquo;t openen van &rsquo;n parasol. Maar hy kwam te laat.
Wouter kneep, trok, drukte, schoof, en schoof wat krachtig...</p>
<p>&mdash;Ik k&agrave;n wel, m&rsquo;nheer, zeid-i.</p>
<p>... en &rsquo;t ding was aan flarden! Hy hield den stok in de eene
hand, en de fladderende zy met de andere omhoog als &rsquo;n vlag! Het
heele gezelschap was &ldquo;ontdaan.&rdquo; Men keek elkander verbaasd
aan, als om te vragen wat dit beteekenen moest? Welnu, niemand begreep
het. Niemand kwam op de gedachte dat men hier te-doen had met &rsquo;n
gewond menschenzieltje dat iets verscheuren moest om uiting te geven
aan onlydelyke pyn.</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Heeft zeven gulden dertien gekost, jammerde
Hersilia. Niet waar, Calbb? <span class="pagenum">[<a id="pb244" href=
"#pb244" name="pb244">244</a>]</span></p>
<p>&mdash;Je moet altyd begrypen Hersilie, &rsquo;t is &rsquo;n
burgerjongetje, riep Pompile. Hy wist niet wat je bedoelde, zie je? Je
moet altyd denken, &rsquo;t is &rsquo;n burgerjongetje, en... nooit in
gezelschap geweest. D&aacute;&aacute;r komt het van!</p>
<p>&mdash;Zeven gulden, dertien!</p>
<p>Het stokjen en de lappen werden, zoo goed het hossen van &rsquo;t
rytuig toeliet, aan elkaar gepast om nogeens voor &rsquo;t laatst te
bewonderen hoe het ding er had uitgezien voor de vreeselyke katastroof,
Nog &rsquo;n paar maal mompelde de majestueuze Hersilia haar tragisch:
&ldquo;<i>zeven gulden, dertien</i>&rdquo; en vry ontstemd liet het
gezelschap zich voortkruien door den zandweg. Toen men thuis kwam, nam
Pompile de rol van verslaggever aan mama op zich. Niemand was meer
verontwaardigd dan &ldquo;de juffrouw.&rdquo; Ze had wel drie fransche
woorden om te betuigen dat de zaak...</p>
<p>&mdash;Ja, ja, zeker! zei Pompile. Maar u moet begrypen, mama...</p>
<p>&mdash;Hy stond mevrouw zoo <i>d&eacute;licieus</i> by die gele
<i>berg&egrave;re</i>, maseurde de juffrouw.</p>
<p>&mdash;Goed, juffrouw. Maar ziet u, mama...</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Is &rsquo;n ware <i>balourdise</i>.
m&rsquo;nheer!</p>
<p>&mdash;Zeker, juffrouw! Maar, mama, Hersilie had het niet moeten,
doen, mama. Want zoo&rsquo;n jongen...</p>
<p>&mdash;<i>Fi donc</i>, zoo lomp te zyn!</p>
<p>&mdash;Volkomen juist, juffrouw! Maar ik wou aan mama zeggen dat
mevrouw Calbb had moeten begrypen dat zoo&rsquo;n jongetje...</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Is infaam!</p>
<p>...dat zoo&rsquo;n jongetje maar... &rsquo;n burgerjongetjen is!
D&agrave;t wou ik maar zeggen aan mama.</p>
<p>En dit alles moest Wouter aanhooren! Z&rsquo;n woede was gebroken.
Hy voelde zich verlamd, onmachtig, wezenloos, en alweer overmeesterde
hem zeker heimwee naar de vroeger zoo geminachte levensopvatting
ten-zynent.</p>
<p>Was d&agrave;t nu de wereld die hy zou leeren kennen als-i
&ldquo;groot&rdquo; was? Wanneer hy op dit oogenblik z&rsquo;n ouden
vyand Slachterskeesjen ontmoet had, hy zou hem aan &rsquo;t hart hebben
gesloten als &rsquo;n bode uit hooger sfeer. Men ziet het, te laag
gezonken om behagen te scheppen in de voorstellingen uit den mythentyd
zyner jeugd, begon hy reeds te verlangen naar &rsquo;t weerzien van de
grove gestalten die hem in die dagen omgaven. Zoo ook verwarren
onnadenkende geschiedschryvers den onbehagelyken toestand van den wilde
met de gouden eeuw van Saturnus.</p>
<p>Wouter was wanhopig. En z&rsquo;n stemming werd er niet beter op,
toen-i bemerkte dat ook Julie tot z&rsquo;n vyanden behoorde, want
&ldquo;vyandschap&rdquo; meende hy te moeten veronderstellen in al de
menschen die, na hem z&oacute;&oacute; te hebben gegriefd en vernederd,
niet eens schenen te begrypen dat-i voor grief en vernedering vatbaar
was. Pompile gaf zich de moeite hem op &rsquo;n parapluie te wyzen hoe
men &rsquo;n parasol opent, en ten-laatste was Wouter na veel
vruchtelooze pogingen om de ware oorzaak van z&rsquo;n zonderlingen
handgreep onder woorden te <span class="pagenum">[<a id="pb245" href=
"#pb245" name="pb245">245</a>]</span>brengen, wel genoodzaakt zich
aantestellen alsof hy werkelyk voor &rsquo;t eerst te weten kwam dat
men by zoo&rsquo;n gelegenheid op &rsquo;n veertje moet drukken.
Pompile scheen zeer voldaan over de les die hy gegeven had, en roemde
er op dat &ldquo;de jonge Pieterse&rdquo; de zaak nu volkomen verstond,
en zeker by &rsquo;n volgende gelegenheid...</p>
<p>&mdash;Zeven gulden, dertien, jammerde Hersilia.</p>
<p>De maat liep over. Wouter stond haastig op, vloog de deur uit, het
erf af en den weg op, om zich te verdrinken of... zeven gulden dertien
te zoeken.</p>
<p><i lang="fr">A la bonne heure!</i></p>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p><i>Wouter</i> spekuleert allervoordeeligst in ouwe-kleeren. Snelle
wisseling in amerikaansche handelsbeweging, waarschynlyk niet zonder
invloed op wisselkoers. Nachtgedachten. De terugkomst van den verloren
broeder.</p>
</div>
<p>Weldra had hy na eenig dwalen en vragen een der poorten van Haarlem
bereikt. Wat hy daar eigenlyk doen wilde, was hemzelf niet duidelyk. By
&rsquo;t verlaten van <i>Groenenhuize</i> blies de wanhoop hem in, met
den meesten spoed &rsquo;n eind aan z&rsquo;n leven te maken, en nog
altyd kwam hem dit voornemen als &rsquo;n wenschelyke uitweg voor. Doch
eerst wilde hy beproeven zich op andere wys te ontdoen van den
ondragelyken last die hem drukte. &rsquo;t Was zondag-avend, en er
vertoonden zich weinig menschen op de straten. Ook waren de meeste
winkels gesloten. Hier-en-daar slechts durfde men den dag des Heeren
ontheiligen door &rsquo;t uitstallen van halletjes en rooletters, of
tabak en snuif. De verkoopers van deze artikelen verheugen zich
voornamelyk in zondags-debiet, en de Heer moet zich hierin schikken.
Wouter vermande zich, liep &rsquo;n koekbakkerswinkel in, en vroeg of
men hem den weg naar den Jodenhoek wilde wyzen.</p>
<p>&mdash;Jodenhoek, jongeheer? Dat hebben we hier, om zoo te zeggen
niet. Uwe-n-is zeker van Amsterdam?</p>
<p>&mdash;Geen Jodenhoek? Maar... by wien verkoopt men dan hier
z&rsquo;n ouwe kleeren? D&agrave;t wil ik weten!</p>
<p>De vrouw uit den winkel keek hem vreemd aan. Eenmaal z&rsquo;n
aangeboren beschroomdheid overwonnen hebbende, was Wouter&rsquo;s toon
zoo kortaf en gebiedend dat het mensch er van ontstelde. Angstig riep
zy als &rsquo;t ware om hulp, en er verscheen dan ook &rsquo;n
manspersoon, die haar vroeg wat er gaande was, en vry onvriendelyk aan
Wouter wat-i &ldquo;hebbe&rdquo; wou?</p>
<p>&mdash;Hebben? Niets m&rsquo;nheer! Ik wou maar weten waar men hier
ouwe kleeren koopt?</p>
<p>De koekbakkers-familie joeg hem den winkel uit. Tandenknersend stond
hy weer op de straat, en wist niet wat hy doen zou. Na lang zoeken en
veel mislukte pogingen trof hy eindelyk &rsquo;n klein meisje dat hem
bracht waar-i wezen wilde. Een oude jood antwoorde toestemmend op de
vraag of hy koopman in kleeren was? Wouter trok z&rsquo;n jasjen uit,
wierp het op de tafel, en vroeg wat de man daarvoor <span class=
"pagenum">[<a id="pb246" href="#pb246" name=
"pb246">246</a>]</span>geven wilde. Het kleedingstuk werd bevoeld,
gewreven, gerekt, tegen &rsquo;t licht gehouden, en &rsquo;t eerste bod
luidde: vier gulden!</p>
<p>&mdash;Zeven gulden, dertien! riep Wouter.</p>
<p>&mdash;Nah, w&rsquo;rom nie liefer dertien gilde sefe, as je
&rsquo;t m&rsquo;r foor &rsquo;t seche heb? Fyf gilde, en cheen dyt
meer! Ghedrache kleeren binne niks waart, want se worre teugeswoordig
techeef inchefoert fan Emerika... te-cheef! Dat sel je-n-ook wel wete.
Fyf gilde tien, dan!</p>
<p>&mdash;Ik moet zeven gulden dertien hebben!</p>
<p>&mdash;Wat je hebbe mot, sel je wel &rsquo;reis kryche, as je
m&rsquo;r iemant fint die &rsquo;t je chefe mot. M&rsquo;r ik mot je
niks chefe, en ik cheef je niks. Nou, ses gilde! Trek jespille
m&rsquo;r weer an, anders, en cha m&ecirc; chot!</p>
<p>Toen Wouter hierop inderdaad vertrekken wilde, steeg het bod tot
zeven gulden. Helaas, die vreeselyke dertien stuivers! Er was niet aan
te doen: de koopman bleef onverbiddelyk. Mocht men &rsquo;t hem kwalyk
nemen, by zoo&rsquo;n overvoer van ouwe-kleeren uit Amerika? &rsquo;t
Was al zeer edelmoedig dat-i by zoo&rsquo;n stand van zaken zeven
gulden geven wilde voor Wouter&rsquo;s jasje dat&mdash;dit is
waar!&mdash;zonder die ongelukkige mededinging der Vereenigde Staten,
zeker wel twintig gulden zou waard geweest zyn. Het was &rsquo;t eerste
kleedingstuk dat voor hem gemaakt was, en dat tot hem kwam zonder
eerst, als ter oefening, &rsquo;n glansryke loopbaan om de lenden van
bro&ecirc;r Stoffel te hebben afgelegd. Het was de <i>toga virilis</i>
die&mdash;en wel zondags alleen&mdash;hem plechtig om de schouders werd
geworpen ter viering van z&rsquo;n promotie tot jongste-bediende by de
heeren Ouwetyd &amp; Kopperlith.</p>
<p>Maar aan dit alles dacht hy niet. De verfoeielyke Hersilia, en die
sarrende Pompile, en ook Julie, de ontrouwe <i>Dame</i>... hy zou hun
toonen dat-i... dat-i...</p>
<p>Hy smeet nu ook z&rsquo;n hoed op de tafel, en bood die te-koop aan.
Na eenig dingen en bieden was &rsquo;t kapitaal kompleet, waarmee hy de
edele vrouwe mevrouwe Calbb-Kopperlith en haar aanhangers &rsquo;n kool
vuurs wilde te slikken geven. Ja-zelfs, er was geld over, want voor den
hoed had-i drie schellingen bedongen. De jood vroeg hem of-i ook van
z&rsquo;n schoenen wou ontlast worden, maar Wouter liep zonder te
antwoorden, in hemdsmouwen en blootshoofds de straat op.</p>
<p>Hoe nu? Z&egrave;lf naar <i>Groenenhuize</i> terugkeeren? Dat nooit!
Het schoonste blad van den lauwerkrans dien hy door z&rsquo;n
kordaatheid meende verdiend te hebben, zou verdorren wanneer men daar
te weten kwam door welke middelen hy geslaagd was in &rsquo;t afbetalen
van z&rsquo;n drukkende schuld. Langen tyd liep hy peinzend
op-en-neder, de minst bezochte straten kiezend omdat hy zich begon te
schamen over z&rsquo;n ongekleedheid. Hy wilde de schadeloosstelling
waarmee z&rsquo;n vyandin moest verpletterd worden, doen vergezeld gaan
van &rsquo;n brief die op pooten staan zou! Niets beter dan dit,
maar... waar dat stuk te schryven? Als-i eens in zoo&rsquo;n
halletjeswinkel naar pen, papier en inkt vroeg? Hm, gemakkelyk ging dit
niet. Hoe zou men hem te-woord staan, hem die zich nu zoo afgetakeld
voordeed? Van <span class="pagenum">[<a id="pb247" href="#pb247" name=
"pb247">247</a>]</span>de humaniteit der haarlemmer burgerlui had-i
reeds proef gehad, toen hy er nog uitzag als &rsquo;n ander. Zoud-i op
vriendelyker bejegening kunnen rekenen, nu hy zich vertoonde in
&rsquo;n kostuum, dat... sakkerloot, de zaak begon hem moeielyk
voortekomen.</p>
<p>Z&rsquo;n opwinding was afgeloopen, en indrukken van meer gewonen
aard namen daarvan allengs de plaats in. Z&rsquo;n wrok over de
ondergane miskenning, jazelfs het verdriet over Julie&rsquo;s
trouweloosheid, moest telkens wyken voor de ergernis dat-i geen jas aan
had. Waar-i by &rsquo;t schemerlicht van den zomeravend &rsquo;n
voorbyganger zag naderen dien hy niet ontwyken kon, trachtte hy den
eigenaardigen tred aantenemen van iemand die even overwipt om &rsquo;n
buurman goeden-avend te zeggen. Maar &rsquo;t baatte niet. Daar kwamen
&rsquo;n paar straatjongens hem sarren met den roep: &ldquo;heb je
&rsquo;t zoo warm, jongeheer?&rdquo; &rsquo;t Was om razend te
worden!</p>
<p>Toch drong hy zich op dat-i nog altyd naar &rsquo;n gelegenheid
zocht om &rsquo;t staatsstuk te schryven dat het geld vergezellen zou,
maar &rsquo;t was uit geestelyke traagheid alleen, en uit onwil om te
erkennen dat z&rsquo;n verdriet veranderd was van richting. Ieder
manspersoon dien hy ontmoette en die gewoon gekleed was, vervulde hem
met afgunst.</p>
<p>Ziehier hoe hy schryven wilde... &agrave;ls hy tot schryven
kwam:</p>
<div class="blockquote">
<p><i>Weledelgeboren Mevrouw</i> ...</p>
</div>
<p>Zeker! Zoo adresseerde de jongeheer Leon de brieven aan z&rsquo;n
mama. Dit zou dus ook wel zoo ongeveer de rechte betiteling wezen voor
mevrouw Calbb-Kopperlith. Hy wilde haar en de heele familie toonen
dat-i wist hoe &rsquo;t behoort, en dat de manieren der &ldquo;groote
wereld&rdquo; niet onbereikbaar waren voor &rsquo;n burgerjongetje.
<i>&ldquo;Weledelgeboren Mevrouw!&rdquo;</i> alzoo, en verder:</p>
<p>&ldquo;<i>Ik heb de eer Uweledelgeboren hiernevens aantebieden de
som van zeven guldens en achttien stuivers voor &rsquo;n nieuwen
parasol. Myn eer, Weledelgeboren Mevrouw, gedoogt niet Uweledelgeboren
ongelukkig te maken, en daarom...</i></p>
<p>&ldquo;Heb jy je jas in den lommert gebracht?&rdquo; vroegen hier op
de welbekende zangwys van &rsquo;t vroolyke patertje &rsquo;n paar
belangstellende dienstmeiden, die van haar zondagmiddags-uitgang
zooveel pleizier wilden trekken als er maar eenigszins van te trekken
was.</p>
<p>Wouter week schichtig uit, en vermeed zooveel mogelyk de minst
donkere plekken. Z&rsquo;n gedachten keerden terug naar &rsquo;t punt
van uitgang: dien fameuzen brief!</p>
<p>&ldquo;<i>Uweledelgeboren zal ontwaren dat er vyf stuivers over zyn.
Die schenk ik Uweledelgeboren als &rsquo;n blyk van... van...</i></p>
<p>Hy weifelde tusschen &ldquo;goedertierenheid&rdquo; en
&ldquo;genade.&rdquo; Een troepje Amsterdammers die <i>Kraantje-Lek</i>
bezocht hadden, en in de stemming verkeerden welke van-oudsher by dezen
uitgang past, kreeg onzen tobber in &rsquo;t oog en nam hem in &rsquo;t
ootje. Wouter sloeg zich dapper genoeg door den kring heen, maar hy
voelde zich zeer verdrietig. Men zal erkennen dat de voorgenomen
heldendaad met die zeven gulden z&oacute;&oacute;veel, hem byzonder
moeielyk werd gemaakt. <span class="pagenum">[<a id="pb248" href=
"#pb248" name="pb248">248</a>]</span>Gedurig mompelde hy zich voor: ik
<i>wil</i> &rsquo;n brief schryven, ik <i>wil!</i> Als ik maar wist,
w&aacute;&aacute;r? En hy monsterde huis voor huis, of daaronder
misschien een mocht zyn dat hem genoegelyk zou kunnen dienen tot
kantoor? Zelfs liep hy nu-en-dan &rsquo;n winkel in, maar hy bereikte
z&rsquo;n doel niet. Z&rsquo;n vreemd voorkomen en de schichtigheid
waarmed-i z&rsquo;n ongewoon verzoek uitte, schrikten de menschen af.
&ldquo;Als ik in-godsnaam maar &rsquo;n jas aan had!&rdquo; zuchtte
hy.</p>
<p>Eindelyk&mdash;welke booze geest speelde hem dezen
trek?&mdash;eindelyk stond hy op-eenmaal weer voor &rsquo;t huis waar
de jood woonde, die zoo goedig hem van jas en hoed verlost had. Wouter
trad instinctmatig binnen. &ldquo;In &rsquo;s hemelsnaam, dacht hy, als
ik maar eerst weer behoorlyk gekleed ben, dat ik me vertoonen kan! O
God, wat is &rsquo;n mensch die geen jas aan heeft!&rdquo;</p>
<p>De jood zag vreemd op toen z&rsquo;n klantje van zoo-even hem de
verkwanselde kleedingstukken kwam terugvragen. Hy had ze juist naar
New-York verzonden, zeid-i, waar ouwe-kleeren tegen goud werden
opgewogen.</p>
<p>&mdash;Maar zoo-even zei je...</p>
<p>&mdash;So-efe-n-is f&rsquo;rby, en wat cheweest is, <i>is</i> niet.
Ik sech je dat ouwe-kleeren d&rsquo;r gelt waart binne! Feel uitfoer na
Emerika teugeswoordig! Daar sit &rsquo;t &rsquo;m! Maar ik wil je wel
&rsquo;n jas ferkoope-n-en &rsquo;n hoet ook. Mooie waar, kyk hier!</p>
<p>Na eenig verdrietig gesukkel verliet Wouter den winkel van den
schacheraar, met &rsquo;n jas aan, en &rsquo;n hoed op... modellen! De
kleedingstukken die hy &rsquo;n uur te-voren in z&rsquo;n
opgewondenheid had afgestaan waren er vorstelyk by. Toch moest hy voor
de nieuwe plunjen al &rsquo;t geld neerleggen dat-i bezat, de vier
stuivers inkluis die m&rsquo;nheer Wilkens hem den vorigen dag op last
van den grootmoedigen Pompile had uitbetaald voor z&rsquo;n terugreis
naar Amsterdam, en die geaffekteerd zouden worden op
&ldquo;huishouding.&rdquo; De huishoudelykheid nu van Wouter&rsquo;s
transaktie...</p>
<p>&mdash;As je w&eacute;&eacute;r wat te handele heb, zei de
edelmoedige jood, kom cherust by me.</p>
<p>En hy gaf Wouter &rsquo;n adreskaartje dat deze werktuigelyk in den
zak stak. Op-straat gekomen&mdash;<i>nu</i> was-i gekleed, o
goden!&mdash;betrapte hy zich op &rsquo;n volkomen overbodige repetitie
van z&rsquo;n redaktie-plannen. &ldquo;<i>Weledelgeboren Mevrouw!
Hiernevens heb ik de eer Uweledelgeboren aantebieden...</i></p>
<p>Aantebieden! W&agrave;t?</p>
<p>Hy sloeg zich voor &rsquo;t hoofd, en erkende voor de honderdste
maal... hoe zei ook altyd z&rsquo;n moeder? &ldquo;Heere jesis-kristis,
die jongen! Van h&egrave;m komt nooit wat te-recht?&rdquo;</p>
<p>Waar zou-i heen! Al peinzend over den zonderlingen toestand waarin
hy gebracht was door... eilieve, lezer, door w&agrave;t eigenlyk?
Hyzelf kon er zich geen reden van geven, maar aan <i>U</i> vraag ik,
wat toch de oorzaak was van de onaangename verwikkelingen waarin hy
telkens verstrikt raakte? En ditmaal nogal erg. De geringschatting van
de menschen aan wie hy verantwoording schuldig <span class=
"pagenum">[<a id="pb249" href="#pb249" name="pb249">249</a>]</span>was,
had reden van bestaan in ieder ander, maar niet in h&egrave;m.
Z&rsquo;n moeder was z&rsquo;n <i>moeder</i>, de heeren Ouwetyd &amp;
Kopperlith waren <i>zyn</i> patroons. Hy was niet grof genoeg van
inborst om de draden waarmed-i zich aan de maatschappy verbonden
voelde, eenvoudig te verbreken en zich vry te maken: om &ldquo;de
wereld integaan&rdquo; zooals dit heet. Hieraan dacht hy wel, doch maar
&rsquo;n oogenblik want hy was te week om het besef te verdragen van de
smart zyner betrekkingen... die wel luidruchtig, maar niet zoo byzonder
diep zou geweest zyn. Doch dit wist hy niet. Op-eenmaal kwam hem nu in
den zin dat-i in z&rsquo;n lessenaar op &rsquo;t kantoor allerlei
rympjes had verborgen, waarin veel schoons werd gezegd... van
h&aacute;&aacute;r. Wie deze &ldquo;haar&rdquo; was, doet er niet toe.
Het is te betwyfelen, of hyzelf hiervan een heldere voorstelling had.
Want al droegen z&rsquo;n ontboezemingen gewoonlyk de kleur der
indrukken die Femke hem had meegedeeld, toch dwaalde hy telkens te veel
af van dat &eacute;&eacute;ne model, om te kunnen beweren dat hy in die
rympjes z&rsquo;n liefde voor h&aacute;&aacute;r schetste. Niemand zou
&rsquo;n waschmeisje zoeken in &rsquo;t origineel van de wolkerige
portretten die hy leverde. &rsquo;t Wemelde in z&rsquo;n po&euml;zie
van prinselyke diademen, van goddelyke straalkransen, van
wereld-overzien, en van de bekende algemeene gelukkigmakery. Ook God
was niet vergeten, dit spreekt vanzelf. Het is ieder verzenmaker
bekend, hoe makkelyk dit eensylbig woordje zich schikt in elke maat.
Kompromitteerend in gewonen zin waren alzoo Wouter&rsquo;s dichtproeven
niet. Noch Pompile, noch Wilkens zouden by &rsquo;t vinden der
achtergelaten rymelary, op &rsquo;t denkbeeld gekomen zyn dat hun
weggeloopen jongste bediende in betrekking stond tot &rsquo;n dame die
men noemen kon. Hoogstens zou &rsquo;n beetje scherpzinnigheid hun de
middelen aan-de-hand doen om van Wouter&rsquo;s ongedisciplineerde
hartstochtelykheid geen jota te begrypen. Hyzelf echter meende dat-i
maar al te duidelyk had lucht gegeven aan z&rsquo;n gevoel, en in
verbeelding zag hy reeds z&rsquo;n onbescheiden talent misbruikt om al
de jonkvrouwen van zyn hart tentoontestellen in de courant. Prinsessen
zouden er &rsquo;t meest onder lyden, want aan hoven is de eer &rsquo;n
teedere zaak. En ook Julie liep gevaar. In dat &eacute;&eacute;ne
gedicht namelyk&mdash;koupletten van acht regels met slechts twee
rymklanken, denk eens!&mdash;had-i zich niet kunnen onthouden, &rsquo;n
zwevenden engel uittedosschen in &rsquo;n zwierig rykleed van bruine
taf, en van zoo&rsquo;n stof was juist het japonnetje dat zy aanhad op
den dag toen hy zoo ridderlyk vier stuivers had afgedongen op haar
liggenden jachthond! Duidelyker zinspeling op z&rsquo;n verrukking over
haar neerbuigen tot hem, kon wel niet gevat worden in koupletten van
acht regels met slechts twee rymen! Ja toch, hy had melding kunnen
maken van &rsquo;t wollen fichuutje dat ze by die gelegenheid om den
hals droeg&mdash;want ze was op dien merkwaardigen stond &rsquo;n
beetje verkouden&mdash;maar de eischen van rym en maat bewaarden hem
genadiglyk voor indiskrete vereeuwiging van deze byzonderheid. Die
zwabberende bruin-zyden amazone was waarlyk al verraderlyk genoeg! Zou
de oude Dieper by &rsquo;t ontdekken en beoordeelen zyner rymschatten,
<span class="pagenum">[<a id="pb250" href="#pb250" name=
"pb250">250</a>]</span>de goedheid hebben Pompile aftebrengen van de
gevaarlyke gissing dat er verwantschap bestond tusschen die zwevende
engel en z&rsquo;n wederhelft? Och, op zoo&rsquo;n boekhouder valt niet
te rekenen. Gaf-i niet altyd iedereen gelyk? Wouter zag hem z&rsquo;n
pen neerleggen, z&rsquo;n snuifdoos opnemen, den bekenden stap
achterwaarts doen, en dit alles om met vereischten nadruk te
verzekeren:</p>
<p>&mdash;Juist, jongeheer! Ik heb de intieme <i>fictie</i> dat de
jongen met dat schimpdicht bedoeld heeft...</p>
<p>&mdash;Schimpdicht, Dieper? &rsquo;t Is geen schimpdicht? W&agrave;s
&rsquo;t dat maar! De kwajongen is verliefd, en wel op...</p>
<p>&mdash;Precies, jongeheer! Ik wil maar zeggen, net als u, dat-i
zeker met dien golvenden luchtgeest mevrouw Kopperlith-Huddewitz
bedoeld heeft. &rsquo;n Mensch moet toch iets bedoelen, niet waar?
Zeker, zeker, die engel in &rsquo;t bruin is de jonge mevrouw! Vindt u
&rsquo;t niet erg... brutaal, jongeheer?</p>
<p>Wouter&rsquo;s verbeelding tooverde hem &rsquo;t kantoor voor, en
dwalend door den <i>Hout</i> was-i getuige van de woede, van de
minachting, van de vernederingen die &rsquo;t burgerzielig konklave
over hem uitstortte. Wilkens blaette afkeuring, Eug&egrave;ne bromde
z&rsquo;n: hm! Daar kwam ook de oudeheer aansloffen:</p>
<p>&mdash;Zieje, Pompile, &rsquo;t is de schuld van Dieper. Waarom
zoo&rsquo;n deugniet te rekommandeeren?</p>
<p>En Dieper beloofde deemoedig dat-i &rsquo;t nooit weer zou doen.</p>
<p>De oude Gerrit? Nu, <i>zyn</i> tusschenspraak schikte nogal.
Gelukkig voor Wouter, dat-i eindelyk &rsquo;n figuur ontdekte van iets
minder afschuwelyken aard, iemand waarmed-i het tooneel dat z&rsquo;n
angst hem voormaalde, wat minder krimineel stoffeeren kon. Gerrit
mompelde: &ldquo;wat &rsquo;n geseur over die liedjes! Allemaal wind en
&rsquo;n engelsche <i>notting!</i>&rdquo; Lieve Gerrit!</p>
<p>Opmerkelyk, niet waar, dat Wouter wel de gaaf had zich zoo
nauwkeurig voortespiegelen wat er gebeuren zou, wanneer men na
z&rsquo;n wegblyven z&rsquo;n archief doorsnuffelde, hy die zich niet
in-tyds rekenschap had weten te geven van den zotten toestand waarin
iemand geraken moet, die z&rsquo;n zeer behoorlyk jasje verruilt voor
&rsquo;n schanslooper van de vreemdste soort, en z&rsquo;n fonkelnieuw
hoedje voor &rsquo;n rooden kalen gedeukten <i>tromblon</i> die hem
bovendien eenige nummers te groot was? Weinig jongelieden zouden zich
in Wouter&rsquo;s geval hebben schuldig gemaakt aan de zotterny die hy
begaan had, en toch zou &rsquo;t onrecht wezen hen daarom voor
verstandiger te houden. Voor &rsquo;t meerendeel hadden ze slechts door
onthouding van &rsquo;t excentrieke, blyk gegeven beneden
Wouter&rsquo;s fouten te staan. Kon hy &rsquo;t helpen dat-i z&rsquo;n
ongewoonheid niet wist te regeeren? Dat er &rsquo;n aanhoudende stryd
was tusschen de wereld die hy in zich omdroeg en de wereld waarin hy
leefde?</p>
<p>De manier waarop hy zich gedurende den afgeloopen dag gedragen had,
kon zonder verkrachting van den zin der uitdrukking, gerangschikt
worden onder de rubriek: krankzinnigheid. Wel zeker! De arme dwaas die
in den waan verkeert dat z&rsquo;n beenen van glas <span class=
"pagenum">[<a id="pb251" href="#pb251" name="pb251">251</a>]</span>zyn,
is niet verder van de waarheid dan de dweeper die zonder de wereld te
kennen zooals zy inderdaad <i>is</i>, z&rsquo;n aanraking met haar
meent te kunnen regelen naar &rsquo;t <i>schema</i> dat hy in omgang
met zichzelf alleen, samenknutselde. Wouter droomde van engelen... die
er niet zyn, en van zielenadel... die niet bestaat. Hy onderging
allerlei aandoeningen die aan anderen niet bekend zyn. Het is er ver af
dat deze aandoeningen onverdeeld schoon waren, en dat alzoo <i>in alle
opzichten</i> de werkelykheid beneden z&rsquo;n droomeryen zou staan.
Integendeel. Onder alle personen, zonder onderscheid, die hy
tot-nog-toe had leeren kennen, was niemand die niet in &rsquo;t
een-of-ander opzicht hem in zedelyke waarde te-boven ging, &rsquo;t
geen reeds hieruit blykt dat geen hunner ooit zich vervoeren liet tot
dwaasheden als die welke hem daar zoo wanhopig deden rondzwerven in den
<i>Haarlemmer-Hout</i>. Inderdaad, lezer, &rsquo;t is onzedelyk
&rsquo;n nieuwe jas te verruilen voor &rsquo;n oude! Ik laat nu de
kazuistische finesse waarmee sommigen zotterny willen onderscheiden van
slechtheid, stilzwygend in haar onwaarde, z&eacute;ker is &rsquo;t dat
onze held even beschaamd was over &rsquo;t verkwanselen van z&rsquo;n
kleeren, als-i over diefstal zou geweest zyn. En, wanneer hy de wereld
goed gekend had, zoud-i gr&oacute;&oacute;ter schaamte nog gevoeld
hebben over z&rsquo;n dwaasheid dan over eigenlyke misdaad. Deze immers
wordt <i>begrepen</i>, omdat ieder deelt in de aandrift die daartoe
leiden kan. Met &rsquo;n vroom: &ldquo;God zy by ons... wie staat, zie
toe!&rdquo; bekruist men zich&mdash;en hangt den dief op, nu
ja&mdash;maar men deelt volkomen in de gevoeligheid voor verlokking die
den zondaar m&aacute;&aacute;kte tot &rsquo;n zondaar. Vraag eens aan
juffrouw Pieterse en haar vry groot aantal verwanten in geestesarmoed,
of ze &rsquo;t voor mogelyk houden dat zy een der tien geboden zullen
overtreden, of zelfs maar &rsquo;n artikel uit het Wetboek van
Strafrecht? Zy en allen zullen antwoorden: &ldquo;de mensch is zwak!
Heer, wees my armen zondaar genadig!&rdquo; Heel goed, ik mag lyden dat
de Heer het doet. Maar, eilieve, stel haar de mogelykheid voor oogen
dat zy &rsquo;n splinternieuwen merinossen rok zou weggeven, en in
&rsquo;n onderrokje ronddolen op den publieken weg... zonder de minste
aanroeping van den Heer, zal ze verontwaardigd uitroepen: nooit! En dit
is de waarheid. Z&oacute;&oacute; ver kan de slimste Duivel &rsquo;t
mensch niet brengen, al liet God haar in den steek. Wel schynt alzoo
zyn hulp onontbeerlyk om bewaard te blyven voor galg en rad, maar
domheden als die van onzen Wouter weet men te vermyden zonder de minste
tusschenkomst van den Hemel.</p>
<p>En nog &rsquo;n opmerking, ditmaal van eenigszins aangenamer aard.
Dat Wouter&rsquo;s manier van spekuleeren niet tot welvaart leidt, zal
ieder erkennen en goedkeuren. Maar men is te zeer gewoon zich goede
uitkomsten voortestellen van het tegendeel. Dit is onjuist. Ik kan den
lezer verzekeren dat de kleerenjood die zich zoo handig toonde in
<i>zaken</i>, niet eens millionair was toen-i stierf, en dit is
&rsquo;t geval met velen die zich vermeten minachtend neertezien op
&rsquo;t eigenaardig gebrek aan praktyk, dat &rsquo;n uitvloeisel is
van nog onvolkomen dichterlykheid. <span class="pagenum">[<a id="pb252"
href="#pb252" name="pb252">252</a>]</span></p>
<p>Wouter verweet zich dat niemand in gelyke maat als hy, de
begaafdheid had zich vasttewarren in &rsquo;n net van
verdrietelykheden. Gelyk de meeste jongelieden die in nood zitten,
dacht-i aan zelfmoord. De lezer herinnert zich dat dit meer geschied
was. Het leven kwam hem ondragelyk voor, en hy drong zich op, dat-i
ditmaal wel degelyk van plan... wezen zou daaraan &rsquo;n kordaat
einde te maken, als-i maar niet zoo terugschrikte voor &rsquo;t
denkbeeld dat die vervloekte <i>Kopperliths</i> in z&rsquo;n
minneklachten zouden snuffelen. Eerst die verzen vernietigd, dacht hy,
en dan sterven! God zou wel begrypen dat-i &rsquo;t niet kon uithouden
in z&oacute;&oacute;&rsquo;n wereld! In den hemel was zeker wel deze of
gene werkkring die hem paste. Daar zoud-i zich stipt toeleggen op
z&rsquo;n... naastbyliggenden plicht! O, waarom had-i dien goeden
dokter Holsma veronachtzaamd? En... hoe zou &rsquo;t zyn als-i zich in
z&rsquo;n tegenwoordigen nood&mdash;ei, zonder sterven,
alzoo?&mdash;tot h&egrave;m wendde?</p>
<p>Al wat hy zich van die familie herinnerde, kwam hem nu liefelyker
voor dan ooit. Die vlugge Sietske! Die waardige moeder! Die ernstige
oom Sybrand! En Willem... nu ja, z&rsquo;n wyzigheid was drukkend, maar
kon hy &rsquo;t helpen dat Wouter geen latyn verstond? Had z&rsquo;n
moeder hem d&agrave;t maar laten leeren, meende hy, dan zou alles
anders wezen! Hy zou dan nu op weg zyn om dominee te worden, of
advokaat, of rechter, of minister... allemaal menschen die &rsquo;n
behoorlyke jas aanhebben, en precies weten waar ze belanden moeten als
&rsquo;t nacht wordt! Dit namelyk wist Wouter nog altyd niet, en
&rsquo;t bezwaarde hem zeer. Maar al was &rsquo;t dag geweest,
waarheen, waarheen? Op die gansche aarde geen plek waar-i zich
vertoonen kon! Zeker, zeker, God zou er genoegen mee nemen, als-i
onaangediend en ongeroepen in den hemel kwam.</p>
<p>Sterven dus! Heel goed, als-i maar geweten had, hoe? Inweerwil van
deze onzekerheid stond z&rsquo;n voornemen byna vast. Byna! Want het
afscheidnemen van z&rsquo;n plannen, van z&rsquo;n droombeelden, van
z&rsquo;n toekomst, viel hem zeer moeielyk. En zelfs het verledene, hoe
dor en schraal ook, bood hem gezichtspunten aan waarvan hy de oogen
niet kon afwenden. Die verschyning in den Schouwburg... die
dubbelgangster van Femke... hemel, de rozeknopjes! Ook die immers lagen
in z&rsquo;n lessenaar op &rsquo;t kantoor, geborgen in z&rsquo;n
zakboek, in &rsquo;t zakboek dat-i anders altyd op &rsquo;t hart
droeg&mdash;schoon &rsquo;t hem z&eacute;&eacute;r deed, als-i vuile
praatjes aanhoorde by &rsquo;t postkantoor!&mdash;maar dat-i nu voor
&rsquo;t eerst had weggesloten om er niet mee bezwaard te zyn op
z&rsquo;n voorgenomen tocht naar &ldquo;buiten.&rdquo; Mocht-i aan
sterven denken zoolang hy dat pand niet had teruggehaald om het te
vrywaren tegen hoon? En nog iets! Was &rsquo;t niet al te jammer, van
deze wereld te scheiden voor-i zeker wist hoeveel prinselyks er stak in
Femke, hoeveel van &rsquo;n bleekmeisjen in die prinses? Hy begreep
niet hoe hy zoolang zich had kunnen bezighouden met allerlei
onderwerpen, en vond het onverantwoordelyk zoo&rsquo;n raadsel
onopgelost achtertelaten.</p>
<p>Leven dus, leven! Makkelyk gezegd, als-i maar geweten had
<span class="pagenum">[<a id="pb253" href="#pb253" name=
"pb253">253</a>]</span>waar-i slapen zou? En... eten! Z&rsquo;n
sarrende fantazie hield hem &rsquo;n monster-boterham van Vrouw Claus
voor, en hy begon nu werkelyk zich te verbeelden dat z&rsquo;n honger
onuitstaanbaar was. Stoffelyke behoefte nam de overhand op smart van
anderen aard&mdash;daar <i>is</i> ze voor!&mdash;en hy begon afgunstig
te worden op &rsquo;t lot van Jakob Claesz. Want, meende hy, in
zoo&rsquo;n onbeschaafd Vuurland waren zeker allerlei vruchtboomen, en
er groeide niets eetbaars in den <i>Haarlemmer-Hout</i>. Die Laurens
Coster had ook beter gedaan, vygen en ananassen te planten&mdash;of al
waren &rsquo;t dan maar burgerlyke appels en peren geweest!&mdash;dan
zich bezigtehouden met de uitvinding van die vervelende drukkunst! Wat
heeft &rsquo;n dolend wildemannetje daaraan? En wat baatte hem nu
z&rsquo;n braaf oppassen by Pennewip? O, die vervloekte beschaving! Hy
verlangde naar &rsquo;n voorwerp waarop-i z&rsquo;n woede kon koelen,
al ware het, byv. &rsquo;n bende Vuurlanders geweest. Dan had-i geweten
wat het Noodlot van hem verlangde: stryden en... overwonnen worden, nu
ja, en men zou hem opeten, ook. In-godsnaam! Daartegenover immers stond
altyd de kans dat hy&mdash;onder aanroeping van deze of gene dame:
&rsquo;t was meer gebeurd!&mdash;de overwinning behaalde, z&rsquo;n
vyanden tot Christenen maakte, en zichzelf tot koning, juist wat-i
wezen wilde. Wie weet of niet Jakob Claesz ook zoo-iets gedaan had, en
Wouter besloot dat Vuurland eens. te bezoeken zoodra hy te beschikken
had over &rsquo;n vlootje. Dan zoud-i...</p>
<p>Helaas, heiaas, wat gekke overleggingen in zyn toestand! Beurtelings
woedend en verdrietig, slenterde hy laan-in laan-uit, en wist geen
raad. Eindelyk zette hy zich moedeloos onder &rsquo;n boom, en viel in
slaap. Hy droomde dat-i in nood was en dat Femke hem redde. Toen-i
wakker werd, was &rsquo;t volkomen nacht. Het kostte hem veel moeite
zich te bezinnen wat er gebeurd en hoe hy daar gekomen was. Maar
helaas, hy voelde zich wel genoodzaakt het gebeurde voor inderdaad
geschied te houden, en z&rsquo;n verdriet weer aanteknoopen waar
&rsquo;t eenige uren geleden was afgebroken door den slaap. Toch was de
daartusschen liggende droom te levendig geweest om daarop geen acht te
slaan, en by gebrek aan beter dwong hy zich dien optevatten als
&rsquo;n wenk. Hy besloot dus naar Amsterdam te gaan en zich onder
Femke&rsquo;s hoede te stellen. Al zag hy niet in hoe zy hem van dienst
wezen kon, &rsquo;t zou hem reeds verluchten indien hy iemand kon
deelgenoot maken van z&rsquo;n verdriet. En de schaamte die hem pynigde
omdat-i haar zoo lang had verwaarloosd... zeker, dit maakte den stap
niet gemakkelyk. Want hy voelde zeer goed dat-i zich haar onwaardig had
gemaakt, en kon het denkbeeld niet van zich stooten dat zy dit wist.
Ach, mocht hy den dag van vandaag, en dien van gisteren... neen, de
vier, vyf laatste maanden kunnen overleven! Zyn nu verwaarloosd gemoed
zou daarby w&egrave;lvaren, en Hersilia&rsquo;s parasol ook.</p>
<p>Na lang zoeken en dwalen bevond hy zich op den weg dien hy den
namiddag van den vorigen dag was langsgekomen in &rsquo;t achterbakje
van de britschka. Reeds toen was-i niet tevreden. En <i>nu!</i>
<span class="pagenum">[<a id="pb254" href="#pb254" name=
"pb254">254</a>]</span>Naar Femke, naar Femke! riep hy, alsof &rsquo;t
meisjen &rsquo;n toovergodin was die maar te bevelen had om verandering
te brengen in z&rsquo;n verdrietigen toestand. En ongegrond was
Wouter&rsquo;s vertrouwen eigenlyk niet, schoon hyzelf daarvan zeker
geen reden geven kon. Femke&rsquo;s eenvoudige kalmte&mdash;uitvloeisel
der harmonie van haar gaven, inborst, ontwikkeling en
begeerten&mdash;maakten haar inderdaad tot &rsquo;n goede raadsvrouw.
Zeer vermoeid kwam Wouter tegen den morgenstond by haar huisjen aan.
Hier wachtte hem &rsquo;n zonderlinge verrassing... o, die ondeugende
Fancy!</p>
<hr class="tb">
<p>De buitenblinden waren gesloten, wat Wouter niet verwonderde daar
het nog zeer vroeg was. Maar wel was z&rsquo;n verbazing groot, toen hy
bemerkte dat de deur &aacute;&aacute;nstond. Zou die den geheelen nacht
open geweest zyn? Was Vrouw Claus zoo vroeg reeds uitgegaan? Of
misschien Femke-zelf? Helaas, zou ze d&aacute;&aacute;r wezen? Moed om
&rsquo;t meisjen optezoeken by de Holsma&rsquo;s, had-i niet. Hy was
beschaamd voor die familie, en bovendien, hy durfde de stad niet in, om
die gekke jas! Zeer waarschynlyk had juist de afkeer om zich in de
straten te vertoonen, hem &rsquo;t denkbeeld ingegeven hulp of raad by
Femke te zoeken, of wel&mdash;indien ze hem noch het een noch het ander
verschaffen kon, gelyk immers te voorzien was&mdash;haar tot
vertrouwelinge van z&rsquo;n kommer te maken, om wat troost. Zeker
zoud-i niet tot dit besluit gekomen zyn als &rsquo;t meisjen in de stad
gewoond had, en niet op &rsquo;n buitensingel waar ze bereikt worden
kon zonder &rsquo;n spitsroedengang tusschen de reien van &rsquo;t
straatpubliek. By &rsquo;t opsporen van de oorzaken onzer handelingen,
moeten we niet zelden afdalen tot het nietigste. Wouter wist niet dat
er verband was tusschen liefde en stryd, en al ware hy in dit opzicht
minder onkundig geweest, dan nog blyft het de vraag of-i lust zou
gevoeld hebben zich in z&rsquo;n allerzonderlingst kostuum te vertoonen
aan de uitverkorene van z&rsquo;n hart. Bovendien, nooit had hyzelf
zich rekenschap van z&rsquo;n verhouding tot Femke gegeven. Nog altyd
dobberden z&rsquo;n aandoeningen op die grens die &rsquo;t kind
overschryden moet om mensch te worden, en &rsquo;t was meer de
ontwakende behoefte aan liefde die hem vervulde, dan de liefde-zelf.
Wouter was niet veel meer dan &rsquo;n jongen, en wanneer-i met wat
meer juistheid z&rsquo;n standpuntje begrepen had, zoud-i ontheven zyn
geweest van &rsquo;n groot deel der schaamte over z&rsquo;n
bespottelyke uitrusting. Wel beschouwd kwam &rsquo;t er nog drommels
weinig op aan, hoe hy er uitzag. Maar hy was alweer niet jong genoeg
ook, om onbewust de voordeelen van z&rsquo;n onbeduidendheid te
genieten. Hoe dit zy, de nood perste, en hy voelde instinktmatig
behoefte aan &rsquo;t ontmoeten van iets liefs, iets vriendelyks, na al
&rsquo;t leelyke waarmee men hem sedert zoo langen tyd oververzadigd
had. Toch wist-i zeer goed dat Femke niet bymachte wezen zou hem zyn
kleeren terug te bezorgen, noch de verhouding tot die gevreesde
patroons in orde te brengen, noch hem te verzoenen met z&rsquo;n moeder
die woedend wezen zou als ze te weten kwam dat-i onfatsoenlyk was
geweest, parasols gebroken, en fortuinen <span class="pagenum">[<a id=
"pb255" href="#pb255" name="pb255">255</a>]</span>met voeten geschopt
had. Neen, neen, Femke zou hem niet kunnen helpen! Byna begon hy te
wenschen dat-i niet d&aacute;&aacute;r was.</p>
<p>Maar Vrouw Claus dan? Evenmin! In-godsnaam, als-i zich dan maar
&rsquo;n oogenblik in haar huisje mocht neerzetten, haar z&rsquo;n nood
klagen, en... &rsquo;n dikken boteram eten. D&agrave;t zou hem de
kracht geven om afscheid van &rsquo;t leven te nemen. Hy wou wel
sterven, heel graag zelfs, als-i maar niet zoo&rsquo;n honger gehad
had! D&aacute;&aacute;raan eerst &rsquo;n eind gemaakt, en dan...</p>
<p>Juist wilde hy de deur openstooten en binnengaan, toen z&rsquo;n
aandacht werd getrokken door &rsquo;n luid gelach. Het kwam van verre.
Over &rsquo;t bleekveld heen, den weg op, zag Wouter twee gestalten die
hem schenen te naderen. Met begeerigheid elk voorwendsel aangrypend om
&rsquo;t gevreesd binnentreden uittestellen, staarde hy zoo scherp
mogelyk op de beide personen die in luidruchtig gesprek schenen.
Van-lieverlede werden de omtrekken duidelyker. De een scheen &rsquo;n
jong zeeman en de ander... myn God, was dat Femke niet? Wouter keek
zich blind, en moest telkens de oogen uitwisschen om opnieuw... ze
w&agrave;s het! En de ander? &rsquo;t Was wel waarlyk &rsquo;n matroos:
wie anders draagt zoo&rsquo;n gelakt-leeren hoed? Van-tyd tot-tyd
kaatsten daarop de nog horizontale zonnestralen in schitterend goud af,
zoodat Wouter de oogen sluiten moest als ze door dien glans getroffen
werden. Maar, ze weer opslaande, kon hy zich niet troosten met
onzekerheid. Femke liep daar in den zeer vroegen morgen&mdash;byna was
&rsquo;t nacht nog&mdash;met &rsquo;n matroos! Ach, Wouter zou minder
tydmeterig-fatsoenlyk met z&rsquo;n aandoeningen hebben omgegaan,
wanneer de begrooting van de heeren Ouwetyd &amp; Kopperlith
vyf-en-twintig gulden &rsquo;s jaars had kunnen dragen aan
busrecht!</p>
<p>Femke liep daar in den zeer vroegen morgen, naar Wouter&rsquo;s
meening, met &rsquo;n matroos! Een oogenblik lang vlood alle
herinnering aan &rsquo;t gebeurde en aan de oorzaken die hem daar
brachten, op den achtergrond, om slechts plaats te maken voor
yverzucht, vreeselyke yverzucht. De arme jongen had &rsquo;n gevoel
alsof hem &rsquo;n gloeiende dolk in &rsquo;t hart werd gestoken.
Z&rsquo;n knie&euml;n knikten, en als wezenloos viel hy tegen den post
van de deur aan. Maar jalouzie is de minst kleinzeerige van alle
kwalen: ze houdt van pyn. Wouter sloeg geen oog af van &rsquo;t
schouwspel dat hem zoo wondde en hoe langer hoe smartelyker aandeed,
want de blykbare vertrouwelykheid tusschen de beide jongelieden was
groot. Gedurende hun wandeling gaven ze elkander de hand, of liever
&rsquo;t scheen dat ze hun pinken ineenhaakten. Dit kon worden
opgemaakt uit &rsquo;n eigenaardig gelykmatig slingeren van den
linkerarm der persoon die rechts liep, en van den rechterarm der
andere. Het gesprek was luidruchtig en zelfs van sarrende vroolykheid.
Vooral het meisje joelde en schaterde, en hierdoor voelde Wouter zich
als vernietigd. Het baatte niet of-i zich al v&oacute;&oacute;rzei dat
ze hem niets schuldig was, dat hy geen recht op haar had, en dat ze...
god in den hemel, moest het nog erger worden? Daar liet zy de hand van
den jongeling los, en viel hem om den hals, en &rsquo;t duurde wel
&rsquo;n eeuw, vond Wouter, of &rsquo;n uur, of zooiets, <span class=
"pagenum">[<a id="pb256" href="#pb256" name="pb256">256</a>]</span>maar
&rsquo;n z&eacute;&eacute;r langen tyd in allen geval. In al de romans
die hy gelezen had, werd de aandoening die hy onderging omschreven met
de woorden: &ldquo;onze held stierf duizend dooden&rdquo; maar hy had
waarlyk geen afgezaagde boekenfraze noodig om te voelen wat-i leed. Na
de omhelzing hervatte het dartele paar de wandeling op den weg, en
naderde, telkens omkeerend, nu en dan het huisje, waarop dan ook eenige
malen door &rsquo;t meisje gewezen werd alsof ze daarover iets aan haar
vrindje te vertellen had. Wouter spande zich in om iets van hun gesprek
te verstaan, maar &rsquo;t lukte niet. Als om hem &rsquo;t begrypen
onmogelyk te maken, keerden zy zich telkens om als-i juist op &rsquo;t
punt meende te zyn eenig gevolg verzekerd te zien aan z&rsquo;n
onbescheidenheid, en dan slenterden ze weer den weg naar de Aschpoort
op. De arme jongen meende te droomen, want zelfs &rsquo;t niet verstaan
van wat er gezegd werd, bracht het zyne tot z&rsquo;n verbazing by.
Telkens meende hy eenige klanken duidelyk genoeg te hebben opgevangen
om te begrypen wat-i hoorde, en toch wou dit maar niet het geval
worden. Hy wreef zich de ooren alsof daarover &rsquo;n vlies gespannen
was, doch zonder baat. En, wanneer &rsquo;t paartje weer wat verder-af
was, hoorde hy slechts &rsquo;t geschater. Er ontbrak maar aan dat ze
daar gingen dansen op den publieken weg. Waarachtig, &rsquo;t scheelde
niet veel! Het uitgelaten meisje pakte &rsquo;n paar malen den jonkman,
die iets bedaarder bleek dan zy, by den arm, en zwaaide hem om zich
heen. Daarop volgde dan weer luid gejuich en gesnap... er was geen eind
aan! Ja toch, eindelyk bleven ze staan en schenen afscheid te nemen. Er
werd hartelyk gekust, de jongeling verwyderde zich, en &rsquo;t meisje
sloeg met bedaarder tred, den weg naar &rsquo;t huisjen in. Eens nog
stond ze stil, wuifde met &rsquo;n doek, en ontving haar groet
behoorlyk van &rsquo;t zeemannetje terug, die driemaal met z&rsquo;n
hoed zwaaide. Voor evenwel &rsquo;t meisje genoeg genaderd was om
Wouter met kennis te zien, liep deze woedend heen, en wou... en zou...
ja, wat? Na eenig heen-en-weer zwerven, waarby hem z&rsquo;n
onbehagelyke kleeding zeer ergerde, vooral omdat het getal der
voorbygangers aangroeide, niet zonder verdriet ook over den honger
dien-i zich toedichtte om &rsquo;n afleider te hebben van z&rsquo;n
velerlei wanhopen... kortom, &rsquo;n half uur daarna stond-i weer voor
&rsquo;t huisje van Vrouw Claus, en ditmaal trad hy binnen. De tafel
droeg toebereidselen tot &rsquo;n flink
ontbyt&mdash;goddank!&mdash;maar hy zag niemand. Uit het kamertje
waar-i eens zoo heerlyk geslapen had, klonk &rsquo;n
stem&mdash;&rsquo;n lieve heldere jonkvrouwelyke stem toch!&mdash;die
hem begroette met &rsquo;n soldatesk: <i>werda!</i> Wouter antwoordde
niet, of byna niet, want het onnoozele &ldquo;ik&rdquo; dat-i zeer
verwonderd uit-piepte, mag geen naam hebben. Hoe drommel kon-i
voorbereid wezen op zoo&rsquo;n militaire ontvangst? Gelukkig dat zich
hierop Vrouw Claus vertoonde, die hem wat burgerlyker toesprak.</p>
<p>&mdash;Zoo, jongeheer, ben jy daar? Heel goed! Waarom bleef je zoo
lang weg? Onze Fem heeft wel honderdmaal naar je gevraagd. Ga zitten...
ik kleed me, zooals je ziet, en kom terstond weer by je.</p>
<p>Ze trad haar kamer weer in, en Wouter hoorde haar zeggen: &ldquo;dat
<span class="pagenum">[<a id="pb257" href="#pb257" name=
"pb257">257</a>]</span>is nou &rsquo;t jongetje van &rsquo;t paard,
weetje?&rdquo; Hierop volgde iets als teruggehouden lachen en daarop
&rsquo;n doodelyke stilte. Wouter wist alweer niet hoe hy &rsquo;t had.
Na eenig wachten waagde hy &rsquo;t even in de kamer te gluren, waaruit
men hem zoo geheimzinnig had toegeroepen. Vrouw Claus, dacht-i, zou nu
toch wel met haar toilet gereed zyn. Nu, dit was zoo, maar in de kamer
was niemand. Moeder en dochter waren zeker op &rsquo;t erf by de
bekende pomp. Een oogenblik daarna keerde Vrouw Claus terug, en
noodigde op haar gewone vriendelyke manier Wouter op &rsquo;t
ontbyt.</p>
<p>&mdash;Asjeblieft, juffrouw. Maar wil u me asjeblieft zeggen waarom
Femke niet komt?</p>
<p>&mdash;Fem? Jawel, o jawel, die zal wel komen. Of misschien komt ze
niet, want ze staat te wasschen. Zoo zal ik nu maar zeggen, weetje?
Weetje wat jy doet? Eet &rsquo;n boteram, jongen, en hier is koffi. En
zeg me nu eens gauw hoe &rsquo;t met je moeder gaat? Die is immers ziek
geweest? Ja, &rsquo;n mensch kan gauw wat krygen... neem er wat kaas
op.</p>
<p>&mdash;M&rsquo;n moeder is heel wel, maar...</p>
<p>&mdash;En jy? Heb je geen pyn meer? Van je val, meen ik. Och...
neen, neen, neen, ik weet al! Je hebt immers nooit op &rsquo;n paard
gezeten. Hoe kan ik zoo mal vragen, maar je moet altyd denken, &rsquo;n
mensch z&rsquo;n hoofd loopt wel &rsquo;reis om. En is moeder weer
heelemaal in orde. Wel, dat&rsquo;s best. Als ze nu maar oppast niet
weer ziek te worden. Was &rsquo;t koorts, of wat was het?</p>
<p>&mdash;M&rsquo;n moeder is heel wel, juffrouw, maar ikzelf ben
&rsquo;n beetje...</p>
<p>&mdash;Ben jy ziek? Wat mankeert je? Maar... gut, jongen, wat heb je
daar &rsquo;n gekke jas aan je lyf. Hoe kom je daaraan?</p>
<p>&mdash;Ja, dat komt... dat is... ik moet... ik wilde...</p>
<p>Wouter stotterde. Vrouw Claus greep hem by den arm, trok hem van
z&rsquo;n stoel, en draaide hem in de rondte, om hem op haar gemak van
alle kanten te bekyken.</p>
<p>&mdash;Ajakkes, jongen, wat schikt jou moeder je raar op! Je lykt
wel &rsquo;n sjouwerman, neen... ik weet niet wat je wel lykt! Je
broekie is netjes, dat moet ik zeggen, en je boordjes zitten redelyk,
maar die jas! En wat zit je vol stof. Waar heb je gezeten, jongen? Waar
ben je geweest?</p>
<p>Toen de goede vrouw zich bukte om &rsquo;t stof van z&rsquo;n
schoenen te slaan, kreeg ze tot overmaat van ergernis, Wouter&rsquo;s
hoed in &rsquo;t oog, dien-i by &rsquo;t plaatsnemen had verstopt onder
z&rsquo;n stoel.</p>
<p>&mdash;Heeremensch, wat &rsquo;n hoed! Ik geloof dat je mal bent,
jongen! En, nu ik je wel bezie, je gezicht staat ook niet best! Och,
och, vroeger was je zoo&rsquo;n lief jongetje, en op dat paard... o
neen, op &rsquo;n paard heb je nooit gezeten, maar toch, je zag
&rsquo;r vroeger aardig uit. En nu? &rsquo;t Is &rsquo;n ware schand
zooals je moeder je toetakelt!</p>
<p>&mdash;Moeder kan &rsquo;t waarlyk niet helpen! Ik zal u alles
vertellen, juffrouw.</p>
<p>&mdash;W&agrave;t? Kan je moeder niet helpen dat jy voor spot loopt?
Ik zeg je dat het schande-n-is, &rsquo;n ware schande, ja... &rsquo;n
schandaal! <span class="pagenum">[<a id="pb258" href="#pb258" name=
"pb258">258</a>]</span>Hoor eens, ik ben maar &rsquo;n waschvrouw, en
dat wil ik blyyen ook, al zouden ze... nu, dit gaat jou niet aan, maar
ik verzeker je dat ik me schamen zou, schamen, ja <i>schamen</i>,
hoorje!</p>
<p>&mdash;M&rsquo;n moeder weet het niet...</p>
<p>&mdash;Weet je moeder niet wat je-n-aan je lyf draagt, jongen? Waar
is ze dan moeder voor?</p>
<p>&mdash;Neen, juffrouw, maar...</p>
<p>&mdash;Zeg jy maar Vrouw Claus. Ik ben geen juffrouw, en wil
&rsquo;t niet wezen.</p>
<p>&mdash;Och, Vrouw Claus, m&rsquo;n moeder weet er niets van. Ik kom
van Haarlem, en...</p>
<p>&mdash;Van Haarlem? Wat deed je d&aacute;&aacute;r? En moet je
&rsquo;r daarom zoo verpieterd uitzien? Als Fem hier was, zou ze...</p>
<p>&mdash;Is ze dan <i>niet</i> hier, vroeg Wouter haastig, is Femke
<i>niet</i> hier? En ik heb &rsquo;r gezien!</p>
<p>De beurt om verlegen te worden, was aan Vrouw Claus. Ze antwoordde
met &rsquo;n zonderling gerekt &ldquo;ja&rdquo; dat heel best kon
gelden voor &rsquo;n ontkenning.</p>
<p>&mdash;Nu ja, Fem is wel hier, maar... toch, neen, ze is hier
eigenlyk niet. Je moet denken, ze is dikwyls uit, en by m&rsquo;n nicht
op den <i>Kolveniersburgwal</i> ook, en ze brengt waschgoed weg... och,
ze heeft allerlei te doen, en weetje wat jy doet, jongen? Eet jy nog
&rsquo;n boteram of twee, want als je heel van Haarlem komt... onze Fem
is aan de wasch, weetje, en als ze gehinderd wordt in haar werk...
jeesis-maria, wat lieg ik!</p>
<p>Met dezen kreet op de lippen stoof Vrouw Claus de kamer uit, en
&rsquo;t achtervertrekjen in. Het scheen wel dat ook zy wat te
verbergen had, want Wouter bemerkte tot z&rsquo;n verbazing dat zy de
deur achter zich sloot, alsof ze bevreesd was dat-i haar volgen zou.
Een oogenblik lang meende hy &rsquo;n onderdrukt lachen te hooren, maar
weldra werd het in de kamer naast hem volkomen stil. Zeker was Vrouw
Claus op haar erfje by de pomp gegaan, om daar aan Femke te vertellen
hoe bespottelyk hy was opgetooid. Hy begon zich optedringen dat de in
&rsquo;t oog vallend zonderlinge houding der moeder, inverband stond
met dat al te vroegtydig bezoek van den matroos. Zeker giste Vrouw
Claus dat hy daarvan iets bemerkt had, en ze wist niet hoe ze dat voor
de eer van haar huisje zou goedpraten. Zoo w&agrave;s het! Weinige
maanden geleden nog, zou Wouter zeker niet op zulke gedachten gekomen
zyn. Maar z&rsquo;n wereldwysheid was aan &rsquo;t groeien, en wel als
naar gewoonte den verkeerden kant uit. Wat de kans op juist-raden
aangaat, had-i beter gedaan zich te houden aan z&rsquo;n kinderlykheid,
want de wysheid van deze wereld is dwaasheid by Fancy.</p>
<p>Wouter bleef niet zeer lang met z&rsquo;n boterammen alleen. De
buitendeur werd opengesloten, en een man die blykbaar zoo-even was
komen aanryden met &rsquo;n handkar waarop &rsquo;n koffer geplaatst
was, vroeg of-i te-recht was by Vrouw Claus? Er bleek dat deze &rsquo;t
voertuig had zien aankomen, en tevens dat zy de bestemming daarvan
<span class="pagenum">[<a id="pb259" href="#pb259" name=
"pb259">259</a>]</span>kende, want voor nog Wouter tyd had gehad iets
te vernemen van de herkomst&mdash;sommigen beweren dat-i grooten lust
had er naar te vragen&mdash;kwam de goede oude vrouw haastig aanloopen.
Ze stuwde Wouter op-zy, toen-i met z&rsquo;n gewone dienstvaardigheid
behulpzaam wezen wou in &rsquo;t afladen, en droeg met den kruier
&rsquo;t vry zware voorwerp dat haar gebracht werd, het huisjen in, en
met &eacute;&eacute;n vaart naar de achterkamer door. Indien &rsquo;t
haar plan was, den naam des afzenders voor Wouter geheim te
houden&mdash;en zoo scheen &rsquo;t wel&mdash;liep ze gevaar hierin te
worden teleurgesteld door den kruier die op haar vraag naar &rsquo;t
bedrag van &rsquo;t veerloon, ten antwoord gaf dat de vracht voldaan
was door de heeren... sakkerloot, Wouter verstond den naam niet! Na
&rsquo;t vertrek van den man met de handkar voelde hy zich verlegen
omdat hem maar al te duidelyk gebleken was dat er iets voor hem
verborgen werd. Hy wilde dus niets liever dan vertrekken, maar werd
weerhouden door Vrouw Claus die hem op-nieuw &rsquo;n stoel
aanwees.</p>
<p>&mdash;Ze zegt... ik wil maar zeggen dat ik nu graag eens precies
weten wou waarom je &rsquo;r zoo mal uitziet, en wat je toch in
&rsquo;s heere-menschen-naam te Haarlem hebt uitgevoerd? Zeg, jongen,
wat deed je te Haarlem, en waarom heb je zoo&rsquo;n schandaligen hoed
op? En die jas? Vertel me nu eens alles precies, net of ik je moeder
was. Want ze wil alles weten ...</p>
<p>&mdash;Femke? vroeg Wouter.</p>
<p>&mdash;Ja, neen, nu ja... Femken ook, dat kan je denken.
Heeremensch, wat verveelt me dat liegen...ah!</p>
<p>Deze uitroep gold pater Jansen, die z&rsquo;n goedig gezicht aan de
deur vertoonde. Wouter zag hem met groot genoegen. Er was in dat
bejaard kind iets vredigs, iets verzoenends, dat weldadig werken moest
op &rsquo;n ontstemd gemoed.</p>
<p>&mdash;Wel, dat &rsquo;s goed, pater! Ga zitten, en eet &rsquo;n
stuk. Heb je-n-&rsquo;n zieke-n-in de buurt.</p>
<p>&mdash;Dat ook. Maar ik kom &rsquo;ns hooren of ze &rsquo;t gedaan
heeft?</p>
<p>&mdash;Ja zeker! Maar... dat jongetje weet er niets van. We praten
er dus maar niet over voor-i weg is.</p>
<p>Natuurlyk alweer wilde Wouter, zich hoorende uitmaken voor zoo
storend, z&rsquo;n bezoek afbreken. Maar Vrouw Claus liet het niet
toe.</p>
<p>&mdash;Neen, mannetje, jy blyft nog wat. Net goed dat pater &rsquo;t
hoort wat je hebt uitgevoerd. Kyk &rsquo;t kind er &rsquo;ns disselaat
uitzien, pater!</p>
<p>De goede pastoor bekeek Wouter van onder tot boven, maar hy was nu
juist de rechte man niet om den snit van &rsquo;n jas te-beoordeelen,
en toonde dus minder verontwaardiging dan volgens Vrouw Claus behoorlyk
zou geweest zyn.</p>
<p>&mdash;Nu, pater, jy weet dat zoo niet, maar hy is &rsquo;n
fatsoenlyk mans kind, en ziet er uit als &rsquo;n schooier uit de
polders. En hy is te Haarlem geweest zonder dat z&rsquo;n moeder er van
weet. Maar vertel dan toch, jongen, wat je gedaan hebt! Wel ja, niet
waar, dan weet pater &rsquo;t ook!</p>
<p>Wouter begon z&rsquo;n relaas hakkelend en verward, en sprak nog
<span class="pagenum">[<a id="pb260" href="#pb260" name=
"pb260">260</a>]</span>veel slechter dan over &rsquo;t algemeen de
hollandsche gewoonte is, &rsquo;n fout die vergeeflyk voorkomt omdat ze
in zekeren zin &rsquo;t gevolg is van den rykdom der taal. Och, niet
d&aacute;&aacute;rop kon zich de jongen ter verschooning van z&rsquo;n
gebrabbel beroepen. Behalve de schaamte die hem beheerschte, hinderde
hem zekere onzekerheid omtrent het bevattingsvermogen van z&rsquo;n
hoorders, &rsquo;n twyfel die Demosthenessen en Ciceroos zou stom
gemaakt hebben. Hierdoor werd hy vooral belemmerd wanneer-i ter
verklaring van z&rsquo;n vreemd gedrag, oorzaken wou uitleggen die
hemzelf niet zeer duidelyk waren. &rsquo;t Is waar ook, waar&ograve;m
toch voelde hy zich zoo ontevreden, zoo alleen, zoo weinig
&ldquo;thuis&rdquo; in &rsquo;t wereldje dat hem omgaf? De wrevel in
byzondere gevallen&mdash;over de minachting, byv. waarmee de opgeblazen
Hersilia hem behandeld had&mdash;was gemakkelyker te verklaren, en dit
deed-i dan ook zoo goed hy kon.</p>
<p>&mdash;Als &rsquo;t kind van de kerk was, zou ik zeggen dat je hem
eens onderhanden moest nemen, zei Vrouw Claus tot den pater. En, zieje,
&rsquo;t is niet om &rsquo;t verkwanselen van z&rsquo;n kleeren alleen,
en ook niet om dien perresol, maar z&rsquo;n gezicht bevalt me-n-ook
niet. Zeg jyzelf nu eens, pater, of-i er niet verpieterd uitziet? Nu,
we zullen zien wat er aan te doen is.</p>
<p>Dit gezegd hebbende, stond zy op en begaf zich naar &rsquo;t
achterkamertje, alsof daar de geneesmiddelen voor Wouter&rsquo;s kwalen
moesten gezocht worden. En dit bleek eenige minuten later werkelyk
&rsquo;t geval te zyn.</p>
<p>&mdash;Hoor eens, jongeheer, zei pater Jansen, wil je weten hoe ik
over de zaak denk? Ik vind dat je je kleeren moest zien weerom te
krygen. Zie je kans, &rsquo;t huis van dien man terugtevinden?</p>
<p>Wouter vertoonde het adreskaartje van den menschenvriend die hem zoo
edelmoedig behulpzaam geweest was in &rsquo;t uit- en aankleeden. Hy
maakte de opmerking dat er tot het lossen van de verkochte stukken geld
noodig wezen zou, v&eacute;&eacute;l geld, en dat juist dit
bezwaar...</p>
<p>&mdash;Geld heb ik ook niet veel, zei de goede man, maar als je wat
wachten kan, zal ik er om schryven naar Vucht, aan m&rsquo;n broer die
daar smid is, en &rsquo;t gaat &rsquo;m goed. En &rsquo;n herberg
houdt-i ook, en zondags wordt er by hem gedanst... nou! Na kerktyd,
weetje? D&agrave;t moet je zien, vooral als &rsquo;t kermis is. Een
pret... je leven zoo niet!</p>
<p>De zedepreeken van pater Jansen waren ligt te verteren, gelyk men
ziet. Of liever, &rsquo;t waren geen preeken, en misschien zelfs was
z&rsquo;n taal onzedelyk. Want de man sprak van dansen, pret en
kermishouden zonder afschuw, &rsquo;n byzonderheid waarin de
scherpzinnige lezers een der oorzaken zullen ontdekken, waarom de goede
pater nooit lid van &rsquo;n gemeenteraad geworden is. In zulke
kollegien heeft men leden van eigenaardige bravigheid noodig. Och,
Jansen was zoo braaf niet! Hy preekte niet, en sprak niet over
zedelykhedens. Ternauwernood roerde hy zulke dingen aan, als &rsquo;t
zyn beurt was alleen te praten in de kerk, wat hem moeielyk genoeg
viel, omdat hy er volstrekt geen slag van had zich aantestellen alsof-i
beter was <span class="pagenum">[<a id="pb261" href="#pb261" name=
"pb261">261</a>]</span>en meer wist dan &rsquo;n ander. Voor schryver
zou hy in &rsquo;t geheel niet gedeugd hebben. Hy was <i>goed</i> in
den uitgestrektsten zin van &rsquo;t woord, tenzy men het toekennen van
deze hoedanigheid beperke tot de personen die in zichzelf iets kwaads
te bestryden hadden en overwinnaars bleven in dien stryd. Dit kon nu
eenmaal met pater Jansen &rsquo;t geval niet wezen omdat hy niet wist
wat kwaad was. Toch, of juist daarom misschien, wekte z&rsquo;n
voorkomen, z&rsquo;n manier van spreken en vooral, waar &rsquo;t noodig
was, z&rsquo;n handelwys, in zeer hooge maat tot deugd op. Maar ook dit
was hemzelf geheel onbewust, &rsquo;n onkunde die hem bewaarde voor de
nederigheid waarop hy in dat geval zich misschien zou hebben toegelegd,
en die z&rsquo;n overigens zoo volkomen ongekunsteld karakter zou
ontsierd hebben.</p>
<p>Hy verhaalde nog een-en-ander van z&rsquo;n dorp, en Wouter die
behoefte voelde aan afleiding, luisterde met meer belangstelling dan de
zaakjes die pater Jansen meedeelde, waard waren. Het was de
gemoedelyke, zachte, onhartstochtelyke <i>toon</i> die hem goeddeed, en
telkens betrapte hy zich op de verzuchting: &ldquo;och, was ik maar te
Vucht by dien smid!&rdquo; De herberg en &rsquo;t dansen hoefde er niet
eens by om naar zoo&rsquo;n heerlyk land te verlangen.</p>
<p>&mdash;Je moet &rsquo;m zien staan in z&rsquo;n travalje, zei de
pastoor. Klik, klak, bim, boem, de vonken vliegen rechts en links! En
z&rsquo;n mouwen opgestroopt tot den schouder toe, want je begrypt,
zoo&rsquo;n smid werkt in z&rsquo;n hemdsmouwen.</p>
<p>Wouter voelde neiging z&rsquo;n pronkjas uittetrekken, en aan
&rsquo;t smeden te gaan. Wat zoo&rsquo;n smid toch &rsquo;n gelukkig
mensch is, en <i>hy</i>...</p>
<p>&mdash;Och, m&rsquo;nheer, ik zit zoo verlegen! Ik durf waarlyk niet
thuis komen met dit vervloekte ding aan m&rsquo;n lyf.</p>
<p>&mdash;O, we moeten niet vloeken. Zoo&rsquo;n jas heeft er geen weet
van of-i mooi of leelyk is, moet je denken. Ja, de man zal zeker veel
geld willen hebben, want van z&rsquo;n winst moet-i leven, zieje, en
zulke menschen hebben altyd groote huishoudens. Heb je misschien kennis
aan &rsquo;n horlogemaker?</p>
<p>&mdash;Neen, stamelde Wouter.</p>
<p>&mdash;Misschien weet Vrouw Claus wel waar we wezen moeten, zei de
pater, terwyl-i &rsquo;n ouwerwetsch zilveren horloge uithaalde. Maar
&rsquo;t is niet best van loop... als we maar wisten wie &rsquo;t
koopen wou! Waarom huilje?</p>
<p>Inderdaad, de tranen liepen Wouter over de wangen.</p>
<p>&mdash;O neen, neen, d&agrave;t niet, m&rsquo;nheer, dat kan
niet!</p>
<p>&mdash;Ik zal er weinig weet van hebben, want dikwyls staat-i stil.
&rsquo;t Is heel lastig, &rsquo;n horloge dat niet goed gaat, maar
&rsquo;t is van m&rsquo;n vader, en daarom... och, ik hecht er
niemendal aan, want ik heb genoeg andere dingen van hem, die ik bewaar
als goud, dat begryp je wel! Als je-n-&rsquo;ns by me komt, zal je
&rsquo;t zien. &rsquo;t Briefje van z&rsquo;n eerste kommunie hangt
boven den schoorsteen. Hy was ook &rsquo;n smid, en nog veel sterker
dan m&rsquo;n broer... zooals ze zeggen, want gekend heb ik den man
niet, omdat ik pas &rsquo;n jaar oud was toen-i stierf. Als we nu maar
wisten wie &rsquo;t koopen wou! <span class="pagenum">[<a id="pb262"
href="#pb262" name="pb262">262</a>]</span></p>
<p>De goede man woog &rsquo;t horloge op de hand.</p>
<p>&mdash;Dat zal niet gebeuren, pater, riep Vrouw Claus, die weer
binnentredend, de laatste woorden verstaan, en terstond begrepen had
wat er mee bedoeld werd. D&agrave;t zal niet gebeuren, en &rsquo;t is
niet noodig ook, ging ze voort, &rsquo;n papiertje waarin geld
gewikkeld scheen, omhoog houdende. Ik heb hier andere hulp, maar al was
dat zoo niet, dan zou ikzelf nog wel raad weten voor &rsquo;n dukaton
of tien. Hoor eens, jongeheer, kyk me-n-eens goed aan... ja, pater,
&rsquo;t moet er nu maar uit, ze zegt het zelf, en dat gedraai en
gemaal verveelt me danig. Zeg, jongen, kan je zwygen?</p>
<p>&mdash;Ja, zei Wouter, en hy sprak de waarheid.</p>
<p>&mdash;Nu dan, Fem is niet hier, en &rsquo;t meiske dat je zeker
gezien hebt op den weg... ja, aan je oogen zie ik dat je &rsquo;r
gezien hebt...</p>
<p>&rsquo;t Is waar dat Wouter &rsquo;n eigenaardig gezicht zette by
&rsquo;t ontwaren van wat kans op opheldering over de vreemde
vertooning van dien ochtend.</p>
<p>... ja, ja, ik begryp heel goed dat je &rsquo;r naar gekeken hebt!
Nu, dat was onze Fem niet, jongen! Dat is, om &rsquo;t nu maar zoo eens
uittedrukken, &rsquo;n juffer die&mdash;hoe zal ik zeggen, pater? Want
de pater weet er van, dat begryp je wel, anders deed ik &rsquo;t
niet!&mdash;dat is &rsquo;n juffer die van staat veranderen wil.</p>
<p>&mdash;Prinses Erika, riep Wouter, prinses Erika die komt ruilen! O
God, o God, ik wist het wel!</p>
<p>&mdash;H&egrave;? Hoe kon jy dat weten, jongen? Wat weet je?
Niks!</p>
<p>&mdash;Prinses Erika! Heeft ze niet naar me gevraagd! O, zeg, of ze
niet naar me gevraagd heeft?</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Is &rsquo;n juffer die van staat verandert, zeg ik
je, en die by my &rsquo;t wasschen leeren wil. Maar ze wil &rsquo;t
niet weten voor de menschen en voor &rsquo;r familie, en daarom laat ze
je verzoeken, nooit &rsquo;n woord over haar te spreken. Ze zei me dat
je woord houden zou als je &rsquo;t beloofde. Je schynt iets met
&rsquo;r gehad te hebben...</p>
<p>&mdash;Ja, o ja, riep Wouter.</p>
<p>&mdash;Men moet altyd z&rsquo;n woord houden, zei pater Jansen.</p>
<p>&mdash;Dus je belooft het? vroeg Vrouw Claus.</p>
<p>&mdash;Ja, by God! riep Wouter.</p>
<p>&mdash;Je hoeft er niet op te zweren, mannetje, vermaande de pater,
die als &rsquo;n eed opnam wat in Wouter&rsquo;s mond slechts &rsquo;n
romanfraze was, al meende hy &rsquo;t dan even goed alsof-i eenvoudig
&ldquo;ja&rdquo; gezegd had. <i>Hy</i> &rsquo;n dame verraden, en
h&aacute;&aacute;r nogal!</p>
<p>&mdash;Nu, goed dan, vervolgde Vrouw Claus, ik heb haar verteld wat
je op die buitenplaats en te Haarlem hebt uitgevoerd, en ze zegt dat er
geen kwaad by is, als je nu maar precies doet wat ik je zeggen zal.</p>
<p>&mdash;O, alles, alles!</p>
<p>&mdash;Kyk, hier is geld voor je kleertjes&mdash;steek je horloge
gerust weer in je zak, pater&mdash;maar ze zegt dat het eerst gewisseld
moet worden. Gut, pater, als de jongen &rsquo;t nu maar niet weer
verdoet!</p>
<p>&mdash;Je moet het vooral niet verdoen, jongeheer. Ik ken die munt
<span class="pagenum">[<a id="pb263" href="#pb263" name=
"pb263">263</a>]</span>wel. We hebben er eens precies zoo een in
&rsquo;t zakje gehad... verleden, weetje, toen er zooveel vreemde
heeren in de stad waren.</p>
<p>&rsquo;t Waren gouden <i>friedrichs</i>, en wel vyf in getal. Vrouw
Claus zei dat het meisje meer had willen geven, maar dat ze haar
hiervan had teruggehouden uit vrees voor &rsquo;t
&ldquo;verdoen.&rdquo; Die glinsterende stukken herinnerden Wouter aan
de gemakkelykheid waarmee de schipper met den bonten muts zich gezag
had weten te verschaffen in die kroeg op de Botermarkt. Er ging hem
&rsquo;n lichtjen op, waarvan-i gebruik maakte om &rsquo;n schrede
voorwaarts te doen op &rsquo;t gebied van munt- en menschenkennis. Maar
tyd om zich te verdiepen in de aandoeningen van dien vreeselyken en
toch zoo heerlyken nacht, had-i niet. &ldquo;Ze noemde my
broeder...&rdquo; begon hy te mymeren toen Vrouw Claus z&rsquo;n
gedachten afbrak, al had het er dan wel iets van alsof zy ze
voortzette, want ook zy sprak van &rsquo;n broeder, schoon men erkennen
moest dat het woord in haar mond wat minder voornaam en boekerig
klonk.</p>
<p>Op-eens zag ze Wouter nadenkend aan, alsof z&rsquo;n trekken haar
byzonder belang inboezemden.</p>
<p>&mdash;Ja, gut, jy zag er vroeger ook lief uit, maar nu niet meer,
als ik je nu eens de gulle waarheid zeggen zal. &rsquo;t Was misschien
voor jou ook wel &rsquo;reis goed als ie &rsquo;t zeegat
uitging&mdash;want, pater, hy wil naar zee... haar broer, meen
ik&mdash;je ziet erg bleek, jongen, wat zeg jy, pater? Zoo&rsquo;n kind
versagrineert en verpietert zoo in stad. Neef Holsma zei &rsquo;t ook.
Maar nu dat geld, weetje waar &rsquo;t gewisseld worden kan? En zal je
&rsquo;t niet verdoen?</p>
<p>&mdash;Neen, juffrouw, zeker niet! Maar...</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Is waar ook, je durft met die malle plunje de stad
niet in. Dat zal toch moeten! En heel naar Haarlem dan, hoe zou je
d&agrave;t maken?</p>
<p>&mdash;Als <i>ik</i> van dienst wezen kan, zei pater Jansen.</p>
<p>&mdash;Wel, pater, als je met den jongen meeging?</p>
<p>&mdash;Dat wil ik wel doen, antwoordde de goede man, als we maar
weten waar we wezen moeten.</p>
<p>Wouter voelde zich groots dat-i eens eindelyk in &eacute;&eacute;n
ding zich diligent toonen kon, en haalde met zekeren triumf weer
&rsquo;t adreskaartje voor den dag. Pater Jansen verzekerde dat de zaak
nu heel makkelyk kon geschikt worden, en er werd afgesproken dat Wouter
hem naar z&rsquo;n woning vergezellen zou om daar te wachten tot het
geld gewisseld was. Dan zouden ze tezamen naar Haarlem gaan.</p>
<p>&mdash;Ja, maar dan je moeder nog, en die heeren van de
buitenplaats? Ze heeft gezegd... wacht even, pater. Ik denk dat ze nu
wel klaar wezen zal, want ze wou &rsquo;n brief schryven.</p>
<p>Inderdaad, de juffer die van staat veranderen wou, was aan &rsquo;t
schryven geweest. Althans Vrouw Claus die zich &rsquo;n oogenblik naar
&rsquo;t achterkamertje verwyderd had, kwam met &rsquo;n briefjen in de
hand terug.</p>
<p>&mdash;Ze zegt dat je dit bezorgen moet als je van Haarlem
terugkomt, maar eerst moet je by Neef Holsma gaan, en hem alles precies
vertellen. En nu, gaat heen, allebei. Ik heb &rsquo;n drukte, je leven
zoo <span class="pagenum">[<a id="pb264" href="#pb264" name=
"pb264">264</a>]</span>niet! En dat vreemde kind... lief en goed is ze,
dat moet ik zeggen Maar, zieje, ze heeft nooit &rsquo;n hand
uitgestoken. &rsquo;t Is onze Fem niet, moet je denken. Dus, mannetje,
je gaat met pater naar Haarlem, en d&agrave;n dat briefje... neen,
eerst by Neef Holsma, en daar vertel je alles, en nu, goeien dag!
Pater, pas op &rsquo;t verdoen, want de jongen steekt vol
rarigheid.</p>
<p>De beide bezoekers verlieten &rsquo;t huisje. Wouter bezag met
begrypelyke nieuwsgierigheid het adres. Het was de naam van &rsquo;n
zeer bekende koopmansfirma, van &ldquo;&rsquo;n huis op
Archangel&rdquo; zouden z&rsquo;n postkantoorvrindjes gezegd hebben, en
de pater scheen dit best te begrypen: &ldquo;want, zeid-i, voor ze van
staat veranderde, is ze veel in Rusland geweest.&rdquo; Hy noodigde
Wouter vriendelyk uit, aan z&rsquo;n rechterzy te gaan, en begon ter
opheldering van dit verzoek zeker voorval uit z&rsquo;n jeugd
meetedeelen, waarmee hy evenwel op verre na niet gereed was toen ze zyn
woning bereikt hadden. Hier nam &rsquo;t gesprek &rsquo;n andere
wending, zoodat ik alweer niet in de gelegenheid ben, den lezer te doen
weten waarom pater Jansen zoo doof was aan z&rsquo;n linkeroor.</p>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p>&rsquo;t Ware, echte, oude, onvervalschte katholieke moordhol vol
rammelend gebeente en ander slecht volk. De gegrondheid van een stuk
nederlandschen volksroem uit de <i>17e</i> eeuw, afhankelyk gemaakt van
de vraag of pater <i>Jansen</i> en <i>Wouter</i> in dit hoofdstuk
<i>Haarlem</i> bereiken? Ik geloof het niet, maar de zaak kan
meevallen.</p>
</div>
<p>Het spyt me, lezer, dat ik niet weet of ge ooit &rsquo;n
protestantsch jongetje geweest zyt, en in die verheven hoedanigheid
bezoeken hebt afgelegd by &rsquo;n katholiek priester? Zoo neen, dan
zal &rsquo;t me moeielyk vallen, u duidelyk te maken wat er in Wouter
omging toen hy met den pater by de kerk was aangekomen, waarnaast of
waarachter de goede man z&rsquo;n verblyf hield. &rsquo;t Was in
&rsquo;n achterbuurt, en wie niet wist dat daar &rsquo;n kerk was, zou
&rsquo;t waarlyk niet geraden hebben.<a class="noteref" id=
"xd19e10300src" href="#xd19e10300" name="xd19e10300src">1</a></p>
<p>In den kring der Pietersens rilt men by de gedachte aan zoo&rsquo;n
buitensporigheid, maar er zal &rsquo;n tyd komen dat &rsquo;n schryver
moeite hebben zal z&rsquo;n lezers duidelyk te maken waaruit die afkeer
voortvloeit. Ook Wouter begreep niet recht w&agrave;t hem beheerschte,
maar zeker is &rsquo;t dat hy iets als beklemdheid voelde toen pater
Jansen voor &rsquo;t onaanzienlyk huis stilhield &ldquo;waar z&rsquo;n
kerk was&rdquo; naar-i zeide.</p>
<p>&mdash;En hier is de ingang naar myn woning, vervolgde hy, &rsquo;n
deur openende die den toegang afsloot naar &rsquo;n lange smalle gang
naast het hoofdgebouw. Ik woon best, jongeheer, dat zal je zien. Maar
zou je nu niet eerst naar de <i>Kolveniersburgwal</i> gaan?
<span class="pagenum">[<a id="pb265" href="#pb265" name=
"pb265">265</a>]</span></p>
<p>Met &rsquo;n blik op z&rsquo;n kleeding smeekte Wouter om
genade.</p>
<p>&mdash;Liever als we van Haarlem zyn teruggekomen, m&rsquo;nheer!
Heusch, dan zal ik terstond gaan, maar nu...</p>
<p>&mdash;Zou je denken dat &rsquo;n jas van my...</p>
<p>&mdash;Neen, neen, o neen, riep Wouter haastig, dat zal niet gaan,
m&rsquo;nheer!</p>
<p>Zeker &rsquo;t mankeerde nog maar aan de zonderlinge toestanden
waarin hy zich telkens geplaatst zag, dat-i de Holsma&rsquo;s ging
bezoeken in de jurk van &rsquo;n pastoor!</p>
<p>&mdash;Nu, wacht dan maar by my tot ik geld gewisseld heb, en dan
samen op reis! Ik doe &rsquo;t met pleizier, want ik ben lang niet te
Haarlem geweest. Houd je van halletjes?</p>
<p>De goede man geleidde Wouter in z&rsquo;n woning die uit &rsquo;n
paar kamertjes bestond, welke door &rsquo;n somber binnenplaatsje van
den achterkant dier kerk gescheiden waren.</p>
<p>&mdash;Kyk, zeide hy, wat ik hier best woon! Zou je wel gelooven dat
ik niet ruilen wil met &rsquo;n bisschop? En gemakkelyk... nergens zoo!
Soms ontvang ik hier aanzienlyke menschen&mdash;verleden week nog
&rsquo;n advokaat&mdash;en ze zyn allemaal jaloersch op m&rsquo;n
woning, en... op &rsquo;t gemak, zieje. Want als ik &rsquo;s morgens
opsta voor de vroegdienst&mdash;ja, ja, soms is &rsquo;t nacht
nog!&mdash;kyk, z&oacute;&oacute; ben ik wakker en... wip, in de kerk!
Verleden&mdash;maar spreek er niet over&mdash;vond onze Styn... daar is
ze juist, Wel, Styn, ik ga naar Haarlem met dezen jongeheer. Wat zeg je
daarvan?</p>
<p>Styn zei er niets van dan: &ldquo;gut, pater!&rdquo; en &rsquo;t was
genoeg. Althans hy drong niet op verder antwoord aan, en ging, tot
Wouter sprekende, voort:</p>
<p>&mdash;Ze bedient me-n-al over de dertig jaar, my en pastoor Koens
die z&rsquo;n kamers hiernaast heeft... &rsquo;n man van belang! Dien
moet je leeren kennen! Hy verstaat grieksch alsof &rsquo;t niets was.
Jy zeker niet, h&egrave;? Nu, dat doet er niet toe. Maar verleden...
wat wou ik je vertellen?</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Was iets van Styntje, m&rsquo;nheer, en dat de kerk
zoo naby was.</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Is gek in &rsquo;n mensen dat-i soms niet weet wat-i
vertellen wou. Ja, de kerk is vlak by, en als ik &rsquo;s morgens
opsta... kyk, nu weet ik wat het was. Ik had gedroomd van Vucht en van
de kermis, en werd wat laat wakker, en sprong &rsquo;t bed uit, en
haastte me met kleeden, en wat doe ik&mdash;maar ik wist &rsquo;t niet,
dat begryp je wel&mdash;ik vergeet een van m&rsquo;n kousen
aantetrekken, een van m&rsquo;n zwarte overkousen. Maar Styn zag
&rsquo;t, want ze vond hem, en ze liep er me mee achterna, en ze riep:
&ldquo;pater, pater!&rdquo; en ik wist niet wat ze wou, maar toen hield
ze de kous omhoog, en toen wist ik het! Maar ik heb niet
gelachen&mdash;omdat ik al in de kerk was, en je begrypt... dat is
&rsquo;n huis Gods&mdash;en ik ben hard teruggeloopen, en toen
schater-de-n-ik &rsquo;t uit, en Styn ook. Maar in de kerk heeft
niemand het gezien, want het was donker, en... er was nog geen
mensch.</p>
<p>Deze onnoozele vertelling stak alweer zeer vreemd af by
Wouter&rsquo;s hoogdravende begrippen over goddelyke zaken, en niet
minder <span class="pagenum">[<a id="pb266" href="#pb266" name=
"pb266">266</a>]</span>by de indrukken die de klooster- en
monniken-romantiek op z&rsquo;n verbeelding had nagelaten. Hy
vertrouwde z&rsquo;n ooren niet. Maar de goede pastoor bemerkte niets
van z&rsquo;n verwondering, en verliet hem nadat-i hem den raad had
gegeven zich den tyd te korten met &rsquo;n paar boeken die hy uit
&rsquo;n wandkastje nam en op tafel legde. Maar aan tydkorting had
Wouter geen behoefte. Hy zag &rsquo;t kamertje rond, en verbaasde zich
over de verregaande eenvoudigheid waarmee &rsquo;t gemeubeld was. Een
metalen Christusbeeldje en &rsquo;n paar Heiligen-printjes maakten met
het eerste-kommuniebriefje van Jansen&rsquo;s vader, daarvan de eenige
versiering uit. Dit laatste hing achter glas in &rsquo;n lystje boven
den schoorsteenmantel. De tafel was van geverfd hout, en &rsquo;n
viertal stoelen met matten zittingen voltooiden de stoffeering, tenzy
men de <i>hortensia</i> en &rsquo;n paar maandrozen meerekene, die
buiten &rsquo;t opgeschoven raam in de vensterbank stonden. Zelfs
Wouter, die waarlyk niet aan weelde gewoon was, stond verbaasd over de
spaarzaamheid van zoo&rsquo;n inrichting. Kort voor de onverwachte
expatriatie van den Weledelen Heer Motto had-i aan de hand van Anna
Radcliffe en konsorten &rsquo;n lange galery van roomsche akeligheid
doorloopen, waarin &rsquo;t wemelde van overdaad op allerlei gebied. De
armste monnik had kasteelen te zyner beschikking&mdash;gewoonlyk waren
ze ontoegankelyk, en men moest al zeer goed den weg in &rsquo;t
gebergte weten om ze te zien te krygen&mdash;kasteelen waarin
weerspannelingen levenslang begraven werden. Elk roomsch geestelyke
bezat zakken vol goud waarmee hy den geloovigen bandiet betaalde, die
de Kerk behulpzaam was in &rsquo;t uit den weg ruimen van lastige
personen, van iemand, byv. die bybels en traktaatjes verspreidde, of
geweigerd had z&rsquo;n bruid aftestaan aan &rsquo;n bisschop. Wat
ter-wereld kon zoo&rsquo;n pater Jansen bewogen hebben zich R. C.
priester te laten maken, nu de emolumenten van &rsquo;t beroep zoo
armoedigjes bleken verschraald te zyn? Of zou er misschien ergens...
Wouter betastte den wand om &rsquo;n geheime deur te ontdekken, en
verheugde zich over &rsquo;t aanvankelyk mislukken van z&rsquo;n
poging, omdat de ware geheimheid van zoo&rsquo;n deur toch eigenlyk
hierin bestaat dat ze zich niet gemakkelyk vinden laat. Nu, aan deze
voorwaarde van geheimzinnigheid voldeden de toegangen tot pater
Jansen&rsquo;s verborgen schatten en martelkamers opperbest. Wel liep
er hier-en-daar &rsquo;n scheur door &rsquo;t gebloemd papier waarmee
de wand bedekt was, maar de richting daarvan gaf te duidelyk getuigenis
van &rsquo;n onwillekeurige breuk in &rsquo;t metselwerk, dan dat
daarby zou kunnen gedacht worden aan de kunst waarmee romanschryvers
van de bekende soort groote lokalen weten te verbergen in &rsquo;n
kleine ruimte. Bovendien:</p>
<p>&mdash;D&aacute;&aacute;r zyn de kamers van den pastoor die zoo
sterk is in &rsquo;t grieksch, redeneerde Wouter, en aan die andere zy
hoor ik Styntje rammelen met &rsquo;r keukengereedschap. Aan den
voorkant zyn de vensters, de <i>hortensia</i>, de binnenplaats en de
kerk, en hier... daar zou &rsquo;t moeten wezen, &agrave;ls er iets
was. Maar...</p>
<p>Ik kan niet juist zeggen door welken gedachtenloop Wouter tot het
besluit kwam dat die vierde wand van de kamer niets geheimzinnigs
<span class="pagenum">[<a id="pb267" href="#pb267" name=
"pb267">267</a>]</span>bedekken kon. Misschien bedacht hy dat er zeker
aan die zyde wel buren zouden wonen die niet betrokken konden zyn in
romantiek. Maar op-eens sloeg hy de oogen op den grond. Onder dien
vloer was zeker plaats genoeg voor prikkelende akeligheid. O ja, tot de
tegenvoeters toe. God weet hoeveel rammelend gebeente zich daar in
zwygende eenzaamheid lag aantekyken! Misschien ook dwaalden er nog
levende slachtoffers van inkwizitie en verliefde bisschoppen in die
gewelven rond. Wie weet of niet juist op dit oogenblik de schoone
Isabella haren voorlaatsten adem uitblaast. Daar knerste iets...</p>
<p>Wouter hield den adem in. Ik weet waarachtig niet wat er knerste, en
geef den lezer in overweging te gelooven dat het geluid &rsquo;n
alleronschuldigste oorzaak had.</p>
<p>...daar knerste iets. Zou er dan toch inderdaad onder die mat...</p>
<p>In geen van de romans die Wouter gelezen had, waren die valluiken
met matten bedekt geweest. Dit kon de nieuwste manier wezen, en in
romantiek moet men op alles verdacht zyn. Wouter was volstrekt niet van
plan den goeden pater Jansen te verraden, als-i z&rsquo;n geheimen zou
ontdekt hebben, o neen! Integendeel, hy wou niets liever dan deelnemen
aan al de schatten en kasteelen die er aan &rsquo;t licht komen zouden,
zoodra hy zou afgedaald zyn in &rsquo;t hol waar hem de schoone
Isabella zieltogend lag te wachten. Eerst dat arme schepsel bevryd, en
dan met volle zeilen den oceaan der romantiek ingestevend!
Isabella-zelf zou er schik in hebben, als ze maar eerst behoorlyk
verlost was uit dat gewelf. Maar... w&agrave;s er &rsquo;n gewelf?
W&agrave;s er &rsquo;n hol? Om zekerheid te hebben, stampte Wouter met
den voet...</p>
<p>&mdash;Wou ie wat, jongeheer? vroeg Styntje die juist de kamer
binnentrad, en Wouter&rsquo;s grondig onderzoek niet best begreep.</p>
<p>&mdash;Neen, o neen, juffrouw, volstrekt niet! antwoordde hy
bedremmeld. &rsquo;t Is maar dat... dat ik...</p>
<p>&mdash;Als u iets mankeert... we hebben haarlemmer-olie in huis.</p>
<p>&mdash;Dank u, dank u. &rsquo;t Was maar dat ik... dat m&rsquo;n
voet slaapt. D&agrave;t was het!</p>
<p>&mdash;Ja, niet waar, en dat prikkelt zoo. Ik heb &rsquo;t ook wel
eens gehad. Maar &rsquo;t gaat altyd weer over. Ik moet hier wezen,
ziet u, om paters <i>J&eacute;zekie</i> te schuren.</p>
<p>En de goeie Styn nam &rsquo;t Christusbeeldje van den wand, en
poetste het en wreef het dat het glom. De krucifix had waarlyk geen
reden tot klagen over verwaarloozing, al zou dan de oppervlakkige
beoordeelaar meenen dat Styntje wel wat ruw omging met het symbool van
haar geloof. De oorzaak van deze schynbare onverschilligheid lag in
gewoonte, en in afwezigheid van tegenstand. Wie kwaad van &rsquo;t
afgodsbeeldje gesproken had, zou &rsquo;t zeker by Styntje moeielyk te
verantwoorden gekregen hebben, maar nu hieraan niet gedacht werd,
behandelde ze haar <i>J&eacute;zekie</i> met niet meer omslag dan elk
ander voorwerp van metaal dat ze reinigde, schuurde, wreef en
oppoetste. <span class="pagenum">[<a id="pb268" href="#pb268" name=
"pb268">268</a>]</span></p>
<p>&mdash;Kyk, wat-i glimt! zei ze. Net &rsquo;n kaarsenmakers kat in
den maneschyn, vindje niet?</p>
<p>Wouter had nooit &rsquo;n kat van de omschreven soort en in dat
byzonder licht gezien, maar toch erkende hy onvoorwaardelyk dat het
beeldjen er goed uitzag.</p>
<p>&mdash;Ja, &rsquo;n mensch moet zindelyk op z&rsquo;n goedje wezen!
Ik heb wat te stellen met pater... daar heb je geen begrip van! Want
hy... denkje dat-i om iets denkt? Neen, dat doet-i niet. En weetje
waarom? Wel, omdat-i altyd denkt aan wat anders. De man is &rsquo;n
engel van God, en zou vergeten z&rsquo;n neus te snuiten, als ik
&rsquo;m niet zei: pater, je bent yerkouwen. En je gaat zoo naar
Haarlem? En pater ook? Wat ga jelui daar doen? &rsquo;t Is &rsquo;n
heele reis.</p>
<p>Wouter verhaalde een-en-ander van &rsquo;t voorgevallene, maar
slaagde er niet in, Styntje begrypelyk te maken wat er eigenlyk
geschied was. Hoofdzaak voor haar was en bleef paters reis naar
Haarlem.</p>
<p>&mdash;Als-i maar geen kou vat, mymerde zy halfluid, of...</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Is mooi weer, juffrouw, zei Wouter.</p>
<p>&mdash;O ja, d&agrave;t is &rsquo;t! Maar... och, kou vatten is ook
&rsquo;t ergste niet. Ik voel me-n-altyd als &rsquo;n mal mensch als-i
uitgaat, en dan zoo ver! Kan je me zeggen waar-i nu heen is?</p>
<p>&mdash;Geld wisselen, zei Wouter.</p>
<p>&mdash;Geld? Daar heb je-n-&rsquo;t al! Nu zit ik in doodelyken
angst. Ik wou dat-i al goed en wel weerom was.</p>
<p>Ze pakte het gereedschap waarmee ze &rsquo;t Christusbeeldje zoo
verkwikt had, by elkander, en verliet morrend het vertrek. Wouter wist
alweer niet wat-i van Styntje te denken had. Haar kleeding en voorkomen
was als van &rsquo;n zeer bejaarde dienstmaagd, maar de gemeenzaamheid
waarmee ze sprak over haar meester&mdash;de man bleek tot het
&ldquo;goedje&rdquo; te behooren dat ze zindelyk te houden
had&mdash;bracht hem in de war. Styntje maakte met pater niet meer
omslag dan met haar krucifix, al kan ik verzekeren dat ze voor beiden
met vreugd den dood getrotseerd had. Er zou in dit byzonder geval
weldra blyken wat de oorzaken waren van haar bekommering over paters
reis en &rsquo;t geldwisselen. Er vertoonde zich &rsquo;n bedelaar voor
&rsquo;t raam waar de <i>hortensia</i> prykte. De man keek even
naar-binnen, niet zoozeer als iemand die <i>vraagt</i>, maar als
&rsquo;n verwachte persoon die te kennen geeft dat-i er <i>is</i>.
Weldra werd hy door &rsquo;n tweeden en derden gevolgd, die almede blyk
gaven zich volkomen thuis te voelen op &rsquo;t binnenplaatsje dat den
pater voor antichambre scheen te dienen. Velen maakten &rsquo;t zich
gemakkelyk, en gingen op &rsquo;t een of ander uitstek zitten dat aan
huis of kerk te vinden was, als wilden zy door &rsquo;n <i>charade en
action</i> de waarheid uitdrukken: het pauperismus is &rsquo;n pestbuil
van &rsquo;t geloof.</p>
<p>Ja, ja, ze waren geestig, die agenten in hemelassurantie!</p>
<p>Wouter hoorde dat men zich onder dat zoodjen onderhield over de
afwezigheid van den huisheer, en wel op &rsquo;n toon die zekere
ontevredenheid liet doorschemeren. Wel zeker, de man had op z&rsquo;n
post moeten zyn! <span class="pagenum">[<a id="pb269" href="#pb269"
name="pb269">269</a>]</span></p>
<p>&mdash;Maar de meid is er toch, riep &rsquo;n jongen die den kost
won met lam-zyn, maar nu toch &rsquo;t kozyn van een der lagere
kerkvensters had weten te bereiken, waar-i <i>gargouille</i>
speelde.</p>
<p>&mdash;Ik wacht liever op den ouwe, zei &rsquo;n blinde.</p>
<p>&mdash;Houd jy je mond, je mag er niet eens wezen, je bent &rsquo;n
dinsdagger.</p>
<p>&mdash;Wat gaat dat jou aan? Jyzelf mag je mond wel houden, je hebt
verleden by &rsquo;t uitgaan van de Jakobskerk <i>drie</i> gestaan, en
je bent maar <i>zeven</i>.</p>
<p>&mdash;N&eacute;, <i>zes nou,</i> want de ouwe Jonas is dood. Maar
jy bent &rsquo;n dinsdagger. Ga heen, zeg ik je!</p>
<p>&mdash;Je hebt op <i>drie</i> gestaan.</p>
<p>&mdash;Jy bent &rsquo;n dinsdagger, ga heen! Toe, allo, jongens,
dringt &rsquo;m de gang uit. Hy steelt ons &rsquo;t brood uit den
mond.</p>
<p>&mdash;W&agrave;t? &rsquo;n Dinsdagger? riep nu &rsquo;t uitwas van
de kerk. Dat mag niet. Er uit met hem!</p>
<p>En de lamme wist vry vlug op den grond te komen om &rsquo;t
geschonden bedelaarsrecht te handhaven. De man namelyk die tot de
bedeelden van dinsdag behoorde, mocht zich niet vertoonen onder
&rsquo;t gezelschap dat zich &rsquo;s maandags om ondersteuning by
pater Jansen aanmeldde. En wat die andere beschuldiging
aangaat&mdash;&rdquo;<i>drie</i> staan als <i>zeven</i> je plaats
is&rdquo;&mdash;ze doelde op &rsquo;t overweldigen van &rsquo;n
rangnummer. <i>Te</i> na by &rsquo;t uitgaan van de kerk wordt voor
onvoordeelig gehouden, daar de drukte het uithalen van beurs of
porte-monnaie belet. Ook schynt ieder haast te hebben in de eerste
oogenblikken na &rsquo;n kerkdienst. Maar &rsquo;n standplaats
<i>te</i> ver van de deur is ook niet goed, want de meeste loopen, na
twee of drie keeren iets aan &rsquo;n bedelaar gegeven te hebben,
onverschillig door. Zonder &rsquo;t minste besef dat ze te veel
deden&mdash;namelyk iets verkeerds&mdash;meenen ze toch genoeg verricht
te hebben. Hoe dit zy, volgens alle oordeelkundige schryvers die kanker
en koudvuur tot &rsquo;n byzonder onderwerp van studie maakten, is er
geen voordeeliger standplaats dan nummer <i>drie</i>. Indien dus de man
die den ander zoo liefdeloos beschuldigde van inbreuk op pater
Jansen&rsquo;s dagorde, zich inderdaad schuldig maakte aan diefstal van
dat nummer, was de ander volkomen in z&rsquo;n recht hem &rsquo;t
zwygen opteleggen. Maar ook de dinsdagger zelf had zich te
verantwoorden, en wel by Styntje die op &rsquo;t rumoer naar buiten
kwam. De man die zich &rsquo;n dag te vroeg aanmeldde, verontschuldigde
zich door de opmerking dat-i op dinsdag &ldquo;zoov&eacute;&eacute;l
huizen had&rdquo; en dat-i &ldquo;z&rsquo;n beenen uit het lyf moest
loopen&rdquo; om al z&rsquo;n klanten behoorlyk te bedienen, denk
ik.</p>
<p>Styntje gaf ieder wat, maar niemand scheen tevreden. Er bleek dat de
heeren aan drie duiten de persoon gewoon waren, en nu met twee werden
afgescheept. Maar de oude meid hield zich flink. &ldquo;Wie nog
&rsquo;n woord spreekt, wordt van de lyst gestreken, zei ze. Ik heb nog
zes heele dagen van Gods lieve week voor me, en &rsquo;n mensch moet
toch zorgen dat-i toekomt, niet waar? Voort, allemaal, de plaats af en
de gang uit, voort! &rsquo;t Is, dunkt me, w&egrave;l zoo! <span class=
"pagenum">[<a id="pb270" href="#pb270" name="pb270">270</a>]</span></p>
<p>Het gemeene troepje liet zich niet zonder moeite bewegen heentegaan,
en Wouter hoorde met verontwaardiging hoe er door sommigen gemord en
gescholden werd. Als &rsquo;t weer gebeurde dat de-n-ouwe niet thuis
was, heette het, zouden ze liever wachten tot-i weerkwam, want
zoo&rsquo;n meid was toch ook maar &rsquo;n &ldquo;loontrekkende
dienaar, die niet weet wat &rsquo;n mensch toekomt.&rdquo; &rsquo;t
Schynt vreemd, maar waar is het, dat in den mond van den arme, gebrek
aan rykdom of laagte van stand &rsquo;n misdaad is. Volgens heeren
bedelaars had Styntje ryk moeten zyn, of hertogin, of
burgermeestersnicht, voor ze zich &rsquo;t recht mocht aanmatigen
&rsquo;n woordje meetespreken en &rsquo;n hand uittesteken&mdash;want
dit d&eacute;&eacute;d ze, en Wouter had dapper geholpen&mdash;ter
verdediging van paters erf: niets is aristokratischer dan &rsquo;t
gemeen.</p>
<p>Nadat ze met hun beidjes het terrein hadden schoongeveegd, volgde
Wouter de amazone weder in de kamer. Ze jammerde over haar
voedsterkind.</p>
<p>&mdash;Och, jongeheer, ik wou dat pater kwam! Ik heb rust noch duur
als de man de stad in is. En dan met geld, zeg je? Is &rsquo;t
veel?</p>
<p>Wouter kon de som niet bepalen, maar sprak van kostbare muntstukken
die gewisseld moesten worden.</p>
<p>&mdash;Goud? Och, lieve Jeessis, dat&rsquo;s voor hem krek &rsquo;t
zelfde. Och, waarom den man de stad intesturen met geld? Heb jy dat
baantje voor hem uitgedacht, jongeheer? Slim is &rsquo;t niet van je!
Waarom deed je &rsquo;t niet liever zelf? Met geld kan men niet te
voorzichtig wezen... ieder kan &rsquo;t gebruiken, zieje? Als-i nu in
Jeessis naam maar niemand tegenkomt die wat noodig heeft! Goud?
&rsquo;t Kan h&egrave;m wat schelen! De gespen van z&rsquo;n vaders
broek waren van zilver, en toch zyn ze weg! En om koper geeft-i ook
niet. Raad eens hoeveel bedeelden we hebben? Wel tachtig alle weken! Ik
heb er &rsquo;n heele lyst van. En ze zouden ieder hun eigen dag
houden, maar denkje dat ze &rsquo;t doen? Neen! Want er zyn rakkers
onder&mdash;dat ik zoo&rsquo;n zondig woord zeg&mdash;ja, rakkers, die
tweemaal komen, maar pater wil &rsquo;t niet gelooven. En of ik al zeg:
&ldquo;pater, &rsquo;t is slecht volk!&rdquo; hy wil er niet van
weten.</p>
<p>&mdash;M&rsquo;nheer Jansen is te goedig, zei Wouter.</p>
<p>&mdash;Een zoete-n-engel van God is-i! Maar ik moet op &rsquo;m
passen. Drie duiten de man, gaat niet, zesmaal in de week... reken maar
na! Daar waren er vyftien vandaag, en de man heeft zelf geen boter op
z&rsquo;n brood. Nou, ik ook niet, maar dat&rsquo;s tot
d&aacute;&aacute;raan toe. Maar dan alles wegtegeven aan slecht volk!
Ik heb ze nu maar twee duiten gegeven, en daarom bromden ze zoo. Ze
willen klagen by pater. &rsquo;t Is &rsquo;n zoodje! Hoe meer je geeft,
hoe luier ze worden. En hoe brutaler ook. Dat heb ik altyd opgemerkt.
Maar pater begrypt het niet, of hy wil &rsquo;t niet weten. En als ik
zeg: &ldquo;&rsquo;t Zyn rakkers, pater!&rdquo; dan zegt-i dat
we-n-allemaal zondaren voor God zyn, en dat <i>hy</i> ook z&rsquo;n
fouten heeft, en bly toe wezen mag dat God hem kleeren en eten geeft,
en &rsquo;n mooie woning. Zondaars voor God? Nou ja, &rsquo;t heele
menschdom, maar <i>hy?</i> Ik weet sekuur dat God niks van den man te
goed heeft, niet zie z&oacute;&oacute;veel! <span class=
"pagenum">[<a id="pb271" href="#pb271" name="pb271">271</a>]</span></p>
<p>Styntje streek met &rsquo;n bevalligen zwaai over de hand. Mocht God
&rsquo;n oogenblik te-voren nog in den waan verkeerd hebben dat pater
Jansen by hem in &rsquo;t kryt stond voor erfzonden en eigen fouten,
dan waren Styntjes gelaatstrekken en haar barbiersgebaar wel geschikt
hem den moed te benemen om op de likwidatie van die onbillyke vordering
aantedringen.</p>
<p>&mdash;Niks, niemendal, ging ze voort. Hy is proper en schoon als
&rsquo;n brand. Maar dat bedelvolk, kyk! En &ldquo;al die armen zyn
z&rsquo;n broeders&rdquo; zegt-i.</p>
<p>&mdash;Dat heeft Jezus gezegd, kathechizeerde Wouter.</p>
<p>&mdash;Jezus? Zoo! Heeft de Heere Jezus dat gezegd? Nou, dan heb ik
er vrede mee dat-i &rsquo;t ook zegt. Maar toch... w&agrave;t
bro&ecirc;r? Ik vind dat &rsquo;n mensch z&rsquo;n eigen bro&ecirc;r
moet wezen ook. En <i>hy?</i> Hy is, om zoo te zeggen z&rsquo;n eigen
neef niet, z&rsquo;n zwager niet, z&rsquo;n eigen stiefkind niet, neen,
dat is-i <i>niet!</i> Hy loopt weer op z&rsquo;n tandvleesch. Heb je
&rsquo;t niet gezien?</p>
<p>&rsquo;t Scheen wel dat Wouter blyk gaf deze schilderachtige
uitdrukking niet te verstaan. Althans de oude Styntje kommenteerde:</p>
<p>&mdash;Nou ja, op &rsquo;t overleer, z&rsquo;n schoenen zyn
doorgesleten. &rsquo;t Is m-e-&rsquo;n kruis! En z&rsquo;n jas is ook
niet van de nieuwsten.</p>
<p>Wouter voelde schaamte over &rsquo;t gewicht dat-i aan <i>zyn</i>
kleeding hechtte.</p>
<p>&mdash;Al vier jaar lang spaar ik voor &rsquo;n nieuwen, of... ik
<i>wou</i> sparen, maar &rsquo;t gaat niet! Die bedelaars kosten ons
zeker twee gulden in de week... spaar dan eens voor nieuwe jassen! Zeg,
jongeheer, kan je niet eens aan pater zeggen dat-i wat zuiniger wezen
moet, en niet zoo altyd alles weggeven?</p>
<p>Wouter groeide. <i>Hy</i> werd aangesteld tot Mentor over &rsquo;n
bejaard man, en wel door &rsquo;n vrouwspersoon die nog volwassener was
dan z&rsquo;n pupil. Met veel genoegen had-i Styntjen omarmd, maar hy
speende zich van deze uitspanning, en stelde zich schadeloos door de
zelf-genoegzame pedanterie van z&rsquo;n antwoord. Styntje&rsquo;s
verzoek werd genadig opgenomen en geflatteerd:</p>
<p>&mdash;Hoor eens, juffrouw, u kan verzekerd wezen dat ik van myn
kant al &rsquo;t mogelyke zal aanwenden om...</p>
<p>&mdash;Wel zeker! Want my gelooft-i niet, omdat ik niet geleerd ben.
Je moet hem zeggen dat de jongen die daar zooeven met z&rsquo;n
<i>derri&eacute;re</i>...</p>
<p>Zoo vertel <i>ik</i>, maar Styntje sprak hollandscher, bondiger,
korter en beter.</p>
<p>...de jongen die zoo-even met z&rsquo;n... zitwerktuigen dan, in
&rsquo;t venster van de kerk zat... &rsquo;n luiwammes is-i, &rsquo;n
doeniet, &rsquo;n rekel! Zeg dat aan pater. Eerst was-i &rsquo;n
blinde... jawel, zoolang-i &rsquo;n zusje had, dat hem leien kon. Maar
nou ze van &rsquo;m weggeloopen is&mdash;god weet waarom? Misschien
bedelt ze liever op &rsquo;r eigen houtje&mdash;nou is-i op-eens
&rsquo;n lamme geworden. Hoe vindje dat? Zeg &rsquo;t aan pater.</p>
<p>&mdash;Ja, ja, juffrouw, ik zal &rsquo;t hem zeker zeggen!
<span class="pagenum">[<a id="pb272" href="#pb272" name=
"pb272">272</a>]</span></p>
<p>&mdash;En dan van dat vuile schepsel ook, dat daar in den hoek zat.
Heb je &rsquo;r gezien? Eens toen er sneeuw lag, zei ik: &ldquo;veeg de
sneeuw van de plaats, dan kryg je zes duiten.&rdquo; Was &rsquo;t goed
geprezenteerd, of niet? Maar ze deed het niet, en zei dat ze te veel
huizen verzuimde.</p>
<p>&mdash;Huizen, juffrouw?</p>
<p>&mdash;Ja, bedelhuizen. Ze had er zeventien alle-dag, zei ze, en
toen schold ze me-n-uit over m&rsquo;n zes duiten. Dat zei ik aan
pater. En wat zeid-i? &ldquo;Och, zeid-i, ze is te oud, &rsquo;t mensch
kan niet vegen.&rdquo; Heb je van z&rsquo;n leven! Ik zei: &ldquo;pater
ze is jonger dan ik!&rdquo; Nou, &rsquo;t is de waarheid, want ik ben
acht-en-zestig, Da&rsquo;s oud, h&egrave;?</p>
<p>Gewis vond Wouter dit oud! Hy begon de vrouw belangwekkend te
vinden, die zooveel moest beleefd hebben naar-i meende. Dat de kring
waarin ze zich bewogen had, wat klein was, kwam niet in hem op. Hy
voelde verlegenheid over z&rsquo;n jeugd, en om haar te doen voelen
dat-i door studie had aangevuld wat hem aan jaren ontbrak, zocht-i in
z&rsquo;n herinnering iets op, dat getuigenis geven mocht van
voorhistorische kennis. Styntje moest toch weten dat-i de funktie van
zieleherder die ze hem zoo gul opdroeg, niet geheel onwaard was, en ook
dat-i meer wist dan hy in z&rsquo;n kort leventje met eigen oogen kon
gezien hebben.</p>
<p>&mdash;Z&eacute;&eacute;r oud, betuigde hy. Dan heeft u zeker de
uitlegging van de stad bygewoond?</p>
<p>&mdash;D&aacute;&aacute;r weet ik niet van, jongeheer. Maar... die
oude nukkige Griet! Wat denk je dat pater deed! Hy zei: &ldquo;och,
Styn, je moet denken ze-n-is &rsquo;n arm mensch!&rdquo; &ldquo;Dat
&rsquo;s waar, zei ik, en dat denk ik. Maar jy bent ook arm, pater, en
ik ook.&rdquo; Nou, d&agrave;t zei ik er maar zoo by, want <i>ik</i>
heb &rsquo;t w&egrave;l, en klaag niet, godbewaarme! Maar dat pater
soms droog brood eet, is &rsquo;n ware zonde voor god en menschen. Soms
is er geen duit in huis, en dan moeten we leenen van pastoor hiernaast,
die ook niet te veel heeft. Ook &rsquo;n goed mensch anders, dat moet
ik zeggen, maar hy spreekt niet veel. Pater zegt dat-i de geleerdste
man van de wereld is, en lang professer of bisschop had moeten wezen,
als-i maar niet zoo... nou, dat gaat my niet aan, en jou ook niet. Maar
die luie Griet! Ze d&eacute;&eacute;j &rsquo;t niet, en ze deej
&rsquo;t niet, en de sneeuw bleef liggen dien dag, en ik zei:
&ldquo;goed, pater, dan zal ik &rsquo;t doen.&rdquo; En den volgenden
morgen zou ik vroeg opstaan, en dat deed ik ook, want de sneeuw loopt
zoo <i>in</i>, weetje, en dan heeft de man natte voeten, en dat kan ik
voor God niet verantwoorden. En toen ik op de plaats kwam... weg was de
sneeuw! Wat denk je dat er gebeurd was?</p>
<p>&mdash;Dooi? vroeg Wouter.</p>
<p>&mdash;Gut n&eacute;, &rsquo;t vroor twee zeeuwen dik. Ik keek
beduust op de blanke steenen, en zocht de sneeuw... geen krummel te
zien, hoor! Toen hoorde ik pater lachen in z&rsquo;n kamer, want hy zag
me daar staan als &rsquo;n gek mensch naar de sneeuw te zoeken, die weg
was. Hy was vroeger opgestaan dan ik, en had alles weggeruimd. Hoe vind
je dat, jongeheer? <span class="pagenum">[<a id="pb273" href="#pb273"
name="pb273">273</a>]</span></p>
<p>&mdash;Hoor eens, juffrouw, als &rsquo;t weer gebeurt... roep my,
dan zal ik &rsquo;t doen.</p>
<p>&mdash;Was &rsquo;t geen schande? En dat voor zoo&rsquo;n lui dier
als die Griet! Nou, ik was kwaad als &rsquo;n spin, want ik heb den man
zielslief, dat begryp je wel, maar hy lachte me-n-uit. En ik
bl&eacute;&eacute;f kwaad, en toen sprak hy weer van arme broeders,
maar ik zei dat die luie Griet m&rsquo;n bro&ecirc;r niet was, en zyn
broer ook niet! Wel neen, wat zeg jy? Zoo&rsquo;n lui beest!</p>
<p>Wouter zei ditmaal eens niets, maar aan indrukken ontbrak &rsquo;t
hem niet. Hy voelde wel dat er iets liefelyks te lezen stond op de
bladzy van &rsquo;t groote levensboek, dat hier voor hem werd
opgeslagen, maar kon z&rsquo;n ingenomenheid niet rymen met den weinig
romantischen vorm waarin hem &rsquo;t schoone werd voorgesteld. Zeker,
er moest nogal veel aan Styntje veranderd worden voor ze, al was
&rsquo;t dan maar heel uit de verte, gelyken kon op de schoone Isabella
die hier in &rsquo;n diep gewelf op verlossing had behooren te liggen
wachten. De goede oude vrouw zelf scheen geen verlossing noodig te
hebben, en in-plaats van slachtofferige dames te bevryden van yzeren
ketens, schraal dieet en priesterdwang, kreeg Wouter zoo&rsquo;n
priester-zelf te redden uit de klauwen van z&rsquo;n eigen goedigheid.
De ruil kon wreed genoemd worden door ieder die niet inzag hoe
onaangenaam Styntje&rsquo;s vertrouwelykheid prikkelde, en vooral haar
vertrouwen. Bovendien, dat uitdryven van den bedeltroep had iets van
&rsquo;n gevecht gehad, en by-gebrek aan beter moet men zich met het
mindere tevreden stellen. De romantiek is veerkrachtig, en wat er in
afmeting en gehalte aan de omstandigheden ontbreekt, wordt aangevuld en
opgesierd door den onbewusten goeden wil van de Don Quichotten. Wouter
was zoo tevreden dat-i z&rsquo;n eigen jas niet meer zag. Grootmoedig
vergaf-i den pater dat er geen enkele gekluisterde jonkvrouw in
z&rsquo;n woning was, en ook daaronder niet. Maar toch:</p>
<p>&mdash;Wel, juffrouw, de woning is eigenlyk niet heel groot, vind
ik. Heeft u hier ruimte genoeg?</p>
<p>&mdash;Wel wis en zeker! Als-i grooter was, kon ik den boel niet
knap houden in m&rsquo;n eentje. Je moet denken dat ik de kamers van
pastoor hiernaast ook voor m&rsquo;n rekening heb. &rsquo;t Is &rsquo;n
heel gedoe voor &rsquo;n mensen alleen.</p>
<p>&mdash;En... kelders?</p>
<p>&mdash;Ja, &rsquo;n beetje nat, maar anders best. We hebben er
&rsquo;s winters aardappelen in, en turf ook. Die nattigheid is goed
voor de turf... &rsquo;t stookt zuinig. Droge turf is geen aanhalen.
Dan zou de man nog kou lyden ook!</p>
<p>De poging om zich te vermeien in <i>krypt</i>-romantiek brak alzoo
weer als glas af. Ketens en knokenpyramiden pasten niet by die
huiselyke nattigheid. Een &ldquo;hol&rdquo; mag vochtig wezen, o ja, en
zelfs is dit een der vereischten van de zaak, maar... aardappelen en
turven? O, Lafontaine! O, Radcliffe!</p>
<p>&mdash;En... zyn er gewelven onder de kerk, juffrouw?</p>
<p>&mdash;Dat weet ik niet. Maar ik verpraat m&rsquo;n tyd. Beloof je
me vast <span class="pagenum">[<a id="pb274" href="#pb274" name=
"pb274">274</a>]</span>en zeker dat je &rsquo;n oogje houden zult op
pater met al dat geld?</p>
<p>&mdash;Wees gerust, juffrouw! Ik zal...</p>
<p>&mdash;En dat je hem eens terdeeg vermaant om wat meer voor zichzelf
te zorgen...</p>
<p>&mdash;Zeker, juffrouw.</p>
<p>... want, zieje, de man is zoo arm als Job, en dat
g&aacute;&aacute;t zoo niet! Ik hoor nu dat er &rsquo;n dame in de stad
gekomen is, heel uit Denemarken of Hamburg of zoo wat, en die zou hem
bystaan...</p>
<p>&mdash;Ah!</p>
<p>... zoo, weet je &rsquo;r van? Nou, des-te-beter! Ik hoorde &rsquo;t
van Femke Claus...</p>
<p>&mdash;Ah!</p>
<p>... ken je die ook al? Nou, die biecht by pater, vroeger by pastoor
hiernaast, nu altyd by pater. En meestal gaat ze hier over de plaats de
kerk in, want ze brengt paters waschgoed, en zy heeft het me verteld...
van die dame-n-uit Hamburg, meen ik.</p>
<p>&mdash;Ah!</p>
<p>&mdash;Wat mankeert je toch, jongeheer? En ik... als ik die ryke
dame kan te spreken krygen, zal ik haar zeggen dat ze heel voorzichtig
wezen moet, en pater niet te veel geven. Want al had het mensch
&rsquo;n inkomen van honderden in de week, &rsquo;t zou niet genoeg
wezen voor al die bedelaars. Hoe meer je geeft, hoe meer er komen.
&rsquo;t Is maar begieten van onkruid, zeg ik! Wel ja, moet &rsquo;n
mensch niet werken voor de kost? Dat heb ik ook gedaan, van
z&oacute;&oacute; klein af. Ik ben &rsquo;n vondeling, weetje, en heb
mezelf door de wereld moeten slaan. Kan die luie Griet dat ook niet
doen?</p>
<p>&rsquo;t Vondelingschap beviel Wouter byzonder. De lust om daarvan
iets meer te vernemen, verdreef zelfs den indruk dien &rsquo;t noemen
van Femke&rsquo;s naam&mdash;in-verband nogal met prinses
Erika&mdash;op hem maken moest. Zou Styntje&rsquo;s vader &rsquo;n ryke
baron wezen? En teruggekeerd op &rsquo;t pad der deugd? Hy wilde meer
van de zaak weten, en Styntje zei er dan ook nog wel iets van, maar
alweer &rsquo;t rechte niet, naar Wouter&rsquo;s meening. Ook hier wou
&rsquo;t alweer met de romantiek niet best vlotten. Wat die Leentje
toch gelukkig geweest was, zy die by haar eersten en misschien eenigen
uitgang zoo terstond op de smakelyke kern van de vrucht onthaald werd!
Wouter kreeg alweer niets dan leege doppen en schillen, of althans dit
verbeeldde hy zich omdat-i nog niet geleerd had&mdash;er zyn er meer
zoo!&mdash;z&rsquo;n ontmoetingen op &rsquo;n afstand te zien. Wat ons
in oudheid belangryk, of in middeleeuwen romantisch voorkomt, is
eenmaal <i>gewoon</i> geweest.</p>
<p>&mdash;Ja, jongeheer, &rsquo;n vondeling, ging Styntje voort, en
ieder mag &rsquo;t weten. Wel ja, ik heb immers mezelf niet op de hei
gelegd, heb ik wel? Nou voor m&rsquo;n moeder is ook gezorgd, en best,
hoor! Want... op de hei ben ik gevonden, piernaakt, om zoo te zeggen,
ik had maar &rsquo;n oud stuk mat om &rsquo;t lyfje. Maar je begrypt
dat ik &rsquo;t maar van hooren-zeggen heb. Ja, ik was in &rsquo;n lap
mat gerold, anders niet! En nu? God heeft me gezegend, dat zieje. Ik
ben groot en sterk <span class="pagenum">[<a id="pb275" href="#pb275"
name="pb275">275</a>]</span>geworden... neen, sterk ben ik geweest.
Dat&rsquo;s tot daaraan toe. Maar ik heb wel elf hemden...</p>
<p>&mdash;H&egrave;, zei Wouter.</p>
<p>&mdash;Ja, elf. Maar ze zyn wat oud. En telkens als ik er &rsquo;n
twaalfde by doe, moet ik een van de anderen weggooien. Daarom heb ik er
maar elf. Maar je moet denken, ik ben begonnen in &rsquo;n mat, en op
de hei. En nu woon ik by pater, al vyf-en-dertig jaar... &rsquo;t is
waarachtig geen kleinigheid! Maar ik heb er voor moeten werken, dat
spreekt. Zoolang ik hier woon, houd ik twee heeren heel, en soms wel
drie, want als de dienst wat druk is, hebben we hier &rsquo;n kapelaan
ook. Ja, ja, er moet gewerkt worden in de wereld! Maar als je
d&agrave;t doet, ben je klaar. Ik ken menigeen die in &rsquo;n huis
geboren is, en God op z&rsquo;n bloote knie&euml;n danken zou als-i by
pater mocht wonen.</p>
<p>&mdash;En... u ziet soms Femke hier? vroeg Wouter, niet zonder de
strekking dat deze byzonderheid Styntje&rsquo;s genot nog aanmerkelyk
verhoogen moest.</p>
<p>&mdash;Wel zeker! En ik moet zeggen dat ze my trouw helpt aan paters
goed... nu, anders kwam ik er niet. Want &rsquo;n mensch alleen... dat
begryp jezelf wel. Ook worden m&rsquo;n oogen slecht. Maar van pastoor
hiernaast wil ze geen stuk meenemen. Ik geloof dat ze niet van hem
houdt.</p>
<p>&mdash;Zou hy haar iets misdaan hebben? vroeg &rsquo;t
riddertje.</p>
<p>&mdash;Wel neen! Waarom? &rsquo;n Mensch houdt van den een, en niet
van den ander. Van pater houdt ze, dat weet ik. En hy van haar. Vroeger
biechtte ze by pastoor hiernaast, maar nu al sedert &rsquo;n jaar of
wat niet meer. Altyd by pater! Zoo zyn er veel, en de man kan &rsquo;t
niet af. Ik heb al aan de menschen gezegd &ldquo;ga toch liever by
pastoor hiernaast, die man is ook goed&rdquo; zei ik, maar &rsquo;t
helpt niet, alleman wil altyd by pater wezen. Nou, ikzelf ook, en ik
bevind er me goed by, dat moet ik zeggen. Hy is &rsquo;n beste! En zoo
zal dat meisjen er ook over denken. Maar jou heb ik nog nooit in de
kerk gezien. Zeker woon je ver. Waar is je parochie? By wien biecht je?
Is je pastoor lastig?</p>
<p>&mdash;Neen, o neen, stamelde Wouter die den moed niet had op dit
oogenblik te openbaren dat-i niet &ldquo;van &rsquo;t geloof&rdquo;
was.</p>
<p>&mdash;Anders, ik kan je pater gerust rekommandeeren... hy is erg
gemakkelyk. Wat <i>die</i> man al zielen tot Onslieveheer geholpen
heeft... kyk! Als ik niet by h&egrave;m geweest was, zou &rsquo;t er
met m&rsquo;n moeder nog slecht uitzien, maar nu is ze w&egrave;l. Ga
by pater, wat ik je zeg! Of... neen, toch niet, de man heeft het te
druk. Veel drukker dan pastoor hiernaast. Die is &rsquo;n beetje... hoe
zal ik zeggen? Isegrimmig, ziedaar! Hy ziet niks door de vingers niks,
niemendal! Nou, alle menschen zyn niet eender, en sommigen moeten hard
aangepakt worden. Verleden heb ik gehoord dat er eens &rsquo;n man
geweest is, die niet bang was voor de hel. Hoe vindje dat?</p>
<p>&mdash;Heel erg, juffrouw.</p>
<p>&mdash;Zoo, vind je dat erg? Ja, &rsquo;t <i>is</i> erg! Maar ik ben
er ook niet <span class="pagenum">[<a id="pb276" href="#pb276" name=
"pb276">276</a>]</span>bang voor, want ik doe m&rsquo;n werk, en ik
zorg voor pater. Och, och, waar blyft-i?</p>
<p>&mdash;Is u niet bang voor de hel, juffrouw?</p>
<p>&mdash;Gut n&eacute;, volstrekt niet, want ik doe m&rsquo;n werk.
Maar die man deed z&rsquo;n werk niet. Hy vloekte en dronk, en ging om
met slechte vrouwlu&icirc;, en toch was-i niet bang voor de hel. Zie
je, <i>hy</i> had er bang voor moeten wezen. Dat zei pater ook, maar
toch zou God &rsquo;t hem wel vergeven, zeid-i, omdat de man niet beter
wist, want... hy geloofde niet aan de hel, en dat kan &rsquo;n mensch
niet helpen, zei pater. Nou, ik had zoo&rsquo;n man wel eens op
z&rsquo;n sterfbed willen zien! Maar hy zal wel dood wezen, want het is
zeker lang geleden. Als ik sterf, zal ik heel tevreden zyn, want pater
zal voor m&rsquo;n bed zitten, en my de hand drukken. Dat heeft hy me
vast beloofd. Dan zal ik God danken voor &rsquo;t leven dat-i my
geschonken heeft, en omdat ik by pater gewoond heb.</p>
<p>De goede vrouw bekruiste zich, en Wouter had het hart niet, te veel
hart liever, om hierin ditmaal iets bespottelyks te vinden.</p>
<p>&mdash;Je weet niet hoeveel goeds ik genoten heb, jongeheer. Je moet
altyd denken, ik ben begonnen van niets, van niemendal, denk eens! Ik
was al tien jaar oud toen ik nog achter de koeien in &rsquo;t veld
liep, en als ik in &rsquo;t dorp kwam&mdash;want ik ben maar van
&rsquo;t boerenland&mdash;dan riepen de jongens: &ldquo;vondeling,
vondeling!&rdquo; En nu, kyk, al vyf-en-dertig jaar by pater! Wat wil
&rsquo;n mensch meer? En ik heb &ograve;ververdiend voor m&rsquo;n
moeder ook, dat begryp je.</p>
<p>Wouter zette een vragend gezicht.</p>
<p>&mdash;Ja, &rsquo;t moest wel. Want zeker had ze niet goed met me
gehandeld, maar pater zei: &ldquo;denk je dat &rsquo;n mensch voor
z&rsquo;n plezier z&rsquo;n kind op de hei legt? Dat zyn treurige
zaken, men moet er meely mee hebben!&rdquo; En ik heb kousen voor hem
gebreid, en voor elke kous gaf-i &rsquo;n mis aan m&rsquo;n moeder. Dat
was heel in den beginne, toen ik pas by hem kwam. En toen werd het
koud, en ik had winterhanden en kon niet breien. En dat speet me erg
voor m&rsquo;n moeder, en ook voor pater, want de man had z&rsquo;n
kousen broodnoodig. Maar de ziel van m&rsquo;n moeder was &rsquo;t
ergste, dat begryp je. Denk je nu dat pater er na keek of ik breien kon
of niet? Gut n&eacute;, hy gaf de mis, alle dagen krek! Dat doet-i nu
al vyf-en-dertig jaar... reken d&agrave;t eens uit, jongeheer! De man
zegt zelf dat er &rsquo;n heele boel &ograve;ver is.</p>
<p>&mdash;En... de ziel van... uw vader? vroeg Wouter die naar bericht
hunkerde omtrent zekeren schatryken baron, na&mdash;of liever nog:
&rsquo;n beetje v&oacute;&oacute;r&mdash;z&rsquo;n terugkeer op
&rsquo;t pad der deugd. Gaarne had-i z&rsquo;n vraag wat deftiger
ingekleed, en zich ge&iuml;nformeerd naar &rsquo;t welvaren van wylen
Styntje&rsquo;s &ldquo;papa&rdquo; maar deze malle uitheemsheid die in
Wouter&rsquo;s tyd nog voor iets voornaams doorging, wou er niet uit.
&rsquo;t Bleef dus by: &ldquo;de ziel van uw vader, juffrouw?&rdquo;
schoon dit woord inderdaad wel wat &agrave;l te burgerlyk klonk voor
iemand die de aanzienlyke romanbetrekking van meisjesverleider bekleed
had, &rsquo;n funktie waartegen onrype jongetjes, eunuken en zeker
soort van <span class="pagenum">[<a id="pb277" href="#pb277" name=
"pb277">277</a>]</span>beunhazen in moralistery, ten-allen-tyde zoo
byster hoog&mdash;maar vooral begeerig, en met afgunst!&mdash;hebben
opgezien.</p>
<p>&mdash;D&aacute;&aacute;r weet ik niet van, antwoordde Styntjen, en
&rsquo;t scheen wel dat zy over Wouter&rsquo;s vraag &rsquo;n beetje
verstoord was. Een mensch kan niet alles tegelyk doen! Wou je dat ik
pater nu nog d&aacute;&aacute;rmee lastig was gevallen ook? De man
heeft &rsquo;t werachtig druk genoeg. Voor m&rsquo;n moeder is er
&ograve;ver, en daarmee kan God doen wat-i wil. Maar voor m&rsquo;n
vader sprak ik geen stom woord. God zou wel eens kunnen zeggen:
&ldquo;als je zoo begeerig bent, kryg je niemendal!&rdquo; Nou, dit is
maar by manier van spreken, want wat ik verdiend heb, moet ik hebben:
eens gezegd blyft gezegd! Daar is de heilige Jozef voor, die is er
werachtig de man niet na om z&rsquo;n zoons woord te-schande te laten
maken. Heere Jeessis, waar blyft pater met al dat geld?</p>
<p>&mdash;Daar is-i, riep Wouter die Jansen&rsquo;s vriendelyk gezicht
langs de <i>hortensia</i> zag voorbygaan.</p>
<p>Als om de gegrondheid van Styntje&rsquo;s angst ditmaal eens te
logenstraffen, telde de goede man &rsquo;n twintigtal ryksdaalders op
de tafel. Ter verontschuldiging over z&rsquo;n uitblyven, deelde hy mee
dat men hem onder-weg by &rsquo;n zieke had geroepen, die volstrekt
iets naders van den hemel wilde weten voor-i er heen ging.</p>
<p>&mdash;Ik heb hem alles duidelyk uitgelegd, verzekerde Jansen. Die
geldwisselaar zei dat de koers laag was, jongeheer, maar ik heb
&rsquo;n briefje gevraagd, waar &rsquo;t op staat. Nu kan jyzelf alles
precies uitrekenen, want men kan nooit te voorzichtig wezen in de
wereld, en geld is... geld, wat zeg jy, Styn?</p>
<p>Styn zei ja, en &rsquo;n kwartier daarna was Wouter met pater Jansen
op-weg naar de haarlemmer-schuit. De oude vrouw had haar afgod terdeeg
afgestoft en geschuierd, en ook Wouter kreeg &rsquo;n streek of wat met
den borstel, doch &rsquo;t was blykbaar slechts &rsquo;n voorwendsel om
hem nogeens nadrukkelyk in &rsquo;t oor te fluisteren:</p>
<p>&mdash;Zal je toch goed zorgdragen dat pater al dat geld niet
verdoet, jongeheer?</p>
<p>&mdash;Juffrouw, ik bel&oacute;&oacute;f het u! had Wouter
geantwoord, en aan den stap waarmee hy de wandeling aanving, was te
bemerken dat-i &rsquo;t meende.</p>
<p>Helaas!</p>
<p>De weg naar... &rsquo;t verkeerde is geplaveid met goede voornemens
en welgemeende beloften.</p>
<div class="footnotes">
<hr class="fnsep">
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e10300" href="#xd19e10300src" name="xd19e10300">1</a></span> De
onaanzienlykheid van de Roomsche kerk in die achterbuurt ontlokt M. een
lange uitweiding over den toestand der katholieken in ons land, over de
halfheid van Thorbecke en de liberalen, die het beginsel, dat
godsdienst geen voorwerp van staatszorg mag zyn, niet doorvoeren; over
zedelyken schoonheidszin, verderfelyke goddienery en natuurstudie met
eenige Engelsche en Duitsche voorbeelden van minderwaardig zielevoedsel
voor kinderen. (I. 1254&ndash;1259.)</p>
</div>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p>Preekjen over preeken, en hoe <i>Wouter</i> niet aan &rsquo;t
preeken raken kon. Preek van pater <i>Jansen</i> over &rsquo;n preek
van pastoor <i>Koens,</i> opgeluisterd door &rsquo;n preek van hemzelf.
Hoe de auteur woord houdt.</p>
</div>
<p>Zeker kanselredenaar moet eens gezegd hebben dat niets gemakkelyker
is dan preeken, doch niets moeielyker dan goed preeken. Ik heb er geen
verstand van, maar als men op den bewusten dag aan Wouter gevraagd had
of niet ook &rsquo;n middelmatige preek iemand <span class=
"pagenum">[<a id="pb278" href="#pb278" name=
"pb278">278</a>]</span>terdeeg bezwaren kan, zoud-i &rsquo;t zeker
volmondig hebben toegestemd. Den vorigen dag was-i redelyk tevreden
geweest met het halfgeboren koncept van den brief aan de opgeblazen
Hersilia&mdash;jammer dat het niet gediend had&mdash;maar &rsquo;n
preek... dat was wat anders! Hy wilde &rsquo;n paar keer beginnen, maar
&rsquo;t vlotte niet. Telkens als-i op z&rsquo;n: &ldquo;m&rsquo;nheer,
hoor eens!&rdquo; zoo goedmoedig ten antwoord kreeg: &ldquo;wat blief
je, jongeheer?&rdquo; zonk hem &rsquo;t hart in de schoenen, en hy
maakte de een of andere onnoozele opmerking over iets dat op hun weg te
zien was. Pater mocht alzoo van hem vernemen dat de haarlemmerdyk
&rsquo;n lange straat was, en dat ieder die &rsquo;s avends laat buiten
de stad bleef, &rsquo;n stuiver moest betalen, jazelfs als &rsquo;t
h&eacute;&eacute;l laat was, &rsquo;n dubbeltje. Jansen stemde dit
alles volmondig toe.</p>
<p>Hoe te beginnen? Wel beschouwd, hebben dominees &rsquo;t makkelyk.
Ze nemen &rsquo;n tekst uit de Schrift, en verdeelen hem in
drie&euml;n, dan volgt de rest vanzelf. Ook worden zy op den weg
geholpen door &rsquo;t voorgebed. Wel zeker: &ldquo;steun, o Heer, den
spreker die in ons midden is opgetreden om uw woord te
verkondigen!&rdquo; Zoo komt &rsquo;n mensch op z&rsquo;n dreef. En
&rsquo;n dominee is anders gekleed dan andere menschen. Dat alles geeft
zekeren toon aan, en brengt &rsquo;n stemming te-weeg die stamelaars en
stommen aan &rsquo;t preeken helpen zou. Wouter voelde wel dat het niet
te-pas kwam &rsquo;n gebed te doen: &ldquo;steun, o Heer, den
voorganger die naast pater Jansen is opgetreden om &rsquo;t woord van
Styntje te spreken!&rdquo; maar hy wou doen wat-i beloofd had. Dat hy
maar &rsquo;n domme jongen was, en die m&rsquo;n-heer Jansen &rsquo;n
eerwaardig man, kwam&mdash;juist omdat-i &rsquo;n domme jongen
was&mdash;niet in hem op. En al ware dit anders geweest, het zou hem
niet zoo heel erg gehinderd hebben, want Stoffel had eens verzekerd dat
jongelui, zoo van de schoolbank, volkomen &rsquo;t recht hadden oude
menschen te kapittelen, als ze maar&mdash;door
Styntje?&mdash;&ldquo;bevestigd&rdquo; waren, en de voorzorg gebruikten
hun vermaningen heel theologisch intedeelen in drie&euml;n. Nu,
d&agrave;t wilde Wouter doen. <i>Ten-eerste:</i> de spaarzaamheid is
Gods wil. Dit zou hy o.a. bewyzen uit eierschalen, appelschillen en
notendoppen die nooit grooter zyn dan precies noodig is om te bedekken
wat er in zit. <i>Ten-tweede:</i> de spaarzaamheid is de wil van God...
och, &rsquo;t lukte niet! Na veel vergeefsche pogingen om op-streek te
raken, leidde z&rsquo;n gedachtengang hem eindelyk op de
vreemdklinkende vraag:</p>
<p>&mdash;Kan u zingen, m&rsquo;nheer?</p>
<p>Voor zoover &rsquo;t me vergund is, borg te staan voor
Wouter&rsquo;s bedoelingen, kan ik verzekeren dat-i niet juist van plan
was den goeden oudeheer daar op de publieke straat &rsquo;n psalm of
gezang optegeven, met het verraderlyk oogmerk zich daardoor te doen
stemmen op preekhoogte. Neen, maar hy had weer: &ldquo;m&rsquo;nheer,
hoor eens!&rdquo; geroepen, en moest toch <i>iets</i> antwoorden, toen
Jansen hem vroeg wat-i te zeggen had?</p>
<p>&mdash;Zingen, jongeheer? Jawel. Het hoort om zoo te zeggen by
m&rsquo;n vak. Maar heel mooi zing ik niet. Je moet pastoor Koens eens
<span class="pagenum">[<a id="pb279" href="#pb279" name=
"pb279">279</a>]</span>hooren, vooral in den Kerstnacht... prachtig!
Verleden was er &rsquo;n heer uit Parys in de kerk, die bood hem... ik
weet niet hoeveel geld, als-i zich wou laten aannemen by &rsquo;n
zingkomedie die ze daar hebben. Maar hy wou niet, want hy wil by de
kerk blyven, dat begryp ie. Maar anders... hy zingt iemand het hart uit
&rsquo;t lyf. En preeken! Dat heb je nooit zoo gehoord! Ik weet niet
wat mooier is, z&rsquo;n zingen of z&rsquo;n preeken. Hy is &rsquo;n
heilig man, dat kan ik je verzekeren, maar... meisjes zyn zwakke vaten,
en daarom zyn er vaders die liever hebben dat hun dochters by my gaan.
Kan pastoor Koens dat helpen? In &rsquo;t geheel niet!</p>
<p>Als &rsquo;n bliksem vloog hier Styntjes mededeeling dat Femke niet
van &ldquo;pastoor hiernaast&rdquo; hield, door Wouter&rsquo;s gemoed.
Lieve, beste, brave Femke! Of prinses Erika van pastoor Koens houden
zou, als ze hem kende!</p>
<p>&mdash;Hy zingt &rsquo;n <i>kyrie</i>... weet je wat &rsquo;n
<i>kyrie</i> is? Want je bent niet van de Kerk, niet waar? Gut, ik ben
er niet boos om, want de een is z&oacute;&oacute;, en de ander is
z&oacute;&oacute;. Er zyn Turken ook. Maar weet je wat &rsquo;n
<i>kyrie</i> is?</p>
<p>&mdash;Neen, m&rsquo;nheer!</p>
<p>&mdash;<i>Kyrie</i> beteekent: &ldquo;Heer&rdquo; en <i>eleison</i>
is zooveel als: &ldquo;verlos ons!&rdquo; Nu, dat zingen wy in onze
kerk, en Koens heeft &rsquo;n <i>kyrie</i> die expres voor hem gemaakt
is door &rsquo;n Duitscher, &rsquo;n eerste man in z&rsquo;n vak. Hy is
orgelist te Weenen, geloof ik. En ze zeggen&mdash;nu, d&agrave;t zal je
vreemd vinden!&mdash;ze zeggen dat-i eens voor &rsquo;t heele
hof...</p>
<p>Jansen hield even op om Wouter&rsquo;s aandacht te spannen. Maar
hiertoe was meer noodig, want de gedachten van den jongen waren by de
preek over spaarzaamheid.</p>
<p>...voor &rsquo;t heele hof, denk eens!</p>
<p>&mdash;Ja, m&rsquo;nheer, zei Wouter, zonder nog te weten wat er te
denken viel..</p>
<p>&mdash;Hy heeft voor &rsquo;t heele hof gezeten op... wel, waarop
denk je dat-i gezeten heeft? D&agrave;t moet je nu eens raden,
jongeheer.</p>
<p>&mdash;Op &rsquo;n stoel, m&rsquo;nheer.</p>
<p>&mdash;Ook, ook! En op &rsquo;n draaikruk ook... want hy had
klavecimbel gespeeld. Maar dat wou ik je nu eigenlyk niet zeggen, want
het gebeurt meer, niet waar? Neen, hy is zoo ver in de muziek, dat
&rsquo;n aartshertogin hem op haar schoot heeft genomen, en
d&aacute;&aacute;rop heeft-i gezeten. Hoe vindje d&agrave;t?</p>
<p>Wouter vond het heerlyk, en nam zich voor, de eerste de beste
gelegenheid aantegrypen om zich te oefenen in muziek. De fondsen van
z&rsquo;n belofte aan Styntje daalden vreeselyk. Wie toch kan aan
preeken en spaarzaamheid denken, als er z&oacute;&oacute;veel te
verdienen valt met <i>ut, re, mi, fa, sol?</i> Toch vond-i de zaak niet
heel helder, en gaf te kennen dat &rsquo;n beetje nadere toelichting
niet overbodig wezen zou.</p>
<p>&mdash;Op haar <i>schoot</i>, m&rsquo;nheer?</p>
<p>&mdash;Ja.</p>
<p>&mdash;&rsquo;n Aartshertogin? <span class="pagenum">[<a id="pb280"
href="#pb280" name="pb280">280</a>]</span></p>
<p>&mdash;Ja, van Oostenryk.</p>
<p>&mdash;Maar, m&rsquo;nheer, hoe is dat mogelyk?</p>
<p>&mdash;Kyk, ik dacht wel dat je &rsquo;t vreemd vinden zou, want
zoo&rsquo;n aartshertogin is &rsquo;n heele dame, en daarom vertel ik
&rsquo;t je. Ik heb er wel al honderd menschen mee vermaakt, en niemand
kon &rsquo;t raden voor ik &rsquo;t zei. Maar gebeurd <i>is</i> het,
vraag &rsquo;t maar aan pastoor Koens, en Styn weet het ook, want ze
was er by...</p>
<p>&mdash;Aan &rsquo;t hof, m&rsquo;nheer?</p>
<p>&mdash;Neen, toen pastoor Koens &rsquo;t vertelde.</p>
<p>De goede Jansen genoot naar hartelust van Wouter&rsquo;s verbazing,
die dan ook inderdaad groot was. Hy hield zich innig overtuigd dat noch
z&rsquo;n moeder noch een van z&rsquo;n zusters, noch zelfs Leentje,
die toch anders volstrekt niet hoovaardig was, zich z&oacute;&oacute;
ver vergeten zou met &rsquo;n klavierspeler. Neen, nooit, nooit... al
was er geen hof by dat er kwaad van denken kon. In &rsquo;n achterkamer
niet!</p>
<p>&mdash;Op haar <i>schoot</i>, vervolgde Jansen. En ik zal je nog
meer zeggen...</p>
<p>N&ograve;g meer, o hemel?</p>
<p>... hy heeft ook op den schoot van de Keizerin gezeten! Zou je
d&agrave;t geraden hebben?</p>
<p>&mdash;Neen, m&rsquo;nheer!</p>
<p>&mdash;Dat dacht ik wel! En ik ben er nog niet! De Keizerin heeft
hem gezoend...</p>
<p>&mdash;Maar, m&rsquo;nheer!</p>
<p>... gezoend op allebei z&rsquo;n wangen.</p>
<p>&ldquo;Naar Weenen, naar Weenen!&rdquo; riep alles wat stem had in
Wouter&rsquo;s gemoed. Met geografische inspanning legde hy zich de
vraag voor, of Haarlem in den weg lag naar dat verrukkelyk oord. Jansen
vermaakte zich kinderlyk met z&rsquo;n verbazing. Ze werd ten-top
gevoerd&mdash;ach, vernietigd te-gelykertyd&mdash;door &rsquo;t vervolg
en slot van de historie.</p>
<p>&mdash;De keizerin stopte z&rsquo;n zakken vol...</p>
<p>&mdash;H&egrave;?</p>
<p>... vol suikerdemangelen.</p>
<p>Hier berstte Jansen in lachen uit, zoodat de voorbygangers er schik
in kregen. Maar &rsquo;t was moeielyk niet te lachen by &rsquo;t gekke
gezicht dat Wouter zette, en hierom was &rsquo;t dan ook den goeden
pater te doen geweest, want hy hield van vroolykheid. Na zich eenige
oogenblikken te hebben laten bidden om opheldering, lichtte hy de zaak
toe:</p>
<p>&mdash;Ik zal &rsquo;t je dan maar zeggen. Die klavierspeler was pas
zes jaren oud, en &rsquo;n heel lief jongetje. Pastoor Koens heeft met
hem gestudeerd&mdash;later, weetje&mdash;en ze zyn groote vrienden
gebleven. Ik zei je-n-immers al dat-i &rsquo;n <i>kyrie</i> voor hem
gemaakt heeft? Ze hebben samen gestudeerd op &rsquo;t
Jezuiten-kollegie...</p>
<p>Wouter rilde protestantelyk.</p>
<p>...daar krygen wy onze knapste menschen vandaan. Maar &rsquo;t gaat
niet altyd door, want... ik ben er ook geweest. Gut, wat keek je
<span class="pagenum">[<a id="pb281" href="#pb281" name=
"pb281">281</a>]</span>gek, toen ik je vertelde van die
suikerdemangelen! Maar ik zou je wat van die <i>kyrie</i> zeggen. Als
Koens hem zingt... o! In z&rsquo;n kamer, meen ik, want in de kerk
doet-i &rsquo;t niet graag. Styn heeft er van gehuild, want het is heel
gehoorig by ons, we kunnen elkander best hooren zuchten... maar ik
zucht nooit. Waarom zou ik zuchten? Nu, Styn huilde, en ik kreeg
kippevel. En weetje wat ik er by dacht? Ik dacht: God, God, wat ben ik
&rsquo;n prul by pastoor Koens!</p>
<p>&mdash;H&egrave;, m&rsquo;nheer!</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Is de waarheid! Maar ik van myn kant ben weer veel
sterker van bouw en spieren. Dat is ook iets, niet waar? Godbewaarme
voor ondankbaarheid! Als m&rsquo;n vader me op z&rsquo;n smedery gedaan
had, zou ik net zoo sterk geworden zyn als m&rsquo;n broer, maar de
theologie maakt &rsquo;n mensen &rsquo;n beetje lebberig, vindje niet?
En toch... verbeelje, ik heb thuis &rsquo;n <i>Vulgata</i>. Daar staat
wat in! Ze is in kwarto, z&oacute;&oacute; dik, en dat in &rsquo;t
vierkant, en in leer gebonden... &rsquo;n heele vracht! En er zyn
sloten aan, ook, Styn schuurt ze alle weken blank. Welnu, ik pak een
van die koperen lippen met m&rsquo;n pink, en Styn zegt <i>paters</i>
op, en ik houd m&rsquo;n <i>Vulgata</i>&mdash;altyd met die
&eacute;&eacute;ne pink, moet je denken&mdash;tot <i>quotidianum</i>
van de derde. En Styn is niet eens heel vlug met &rsquo;r
<i>paters</i>. Als ik ze zelf zei, bracht ik &rsquo;t zeker tot
<i>remitte</i> van de vierde, of misschien wel tot <i>amen</i>. Maar ik
moet je &rsquo;r byzeggen dat wy katholieken geen kracht, macht en
heerlykheid hebben. Dat scheelt altyd &rsquo;n beetje. En... er is
niets apokriefs in de <i>Vulgata</i>. Met &rsquo;n protestantschen
bybel zou ik &rsquo;t wel laten, dat vat je wel!</p>
<p>Neen, Wouter vatte het niet! Of althans hy begreep niet
<i>alles</i>. Maar de konkluzie nam-i goedig aan. Hy hield zich
overtuigd dat pater Jansen byzonder sterk in z&rsquo;n pink was, en zou
voor die overtuiging in den dood gegaan zyn.</p>
<p>&mdash;Ja, &rsquo;t is &rsquo;n heel ding, niet waar? En d&agrave;t
kan nu pastoor Koens weer niet. Zoo zieje dat God altyd ieder &rsquo;t
zyne geeft. Maar ik heb Styn verboden &rsquo;t hem te zeggen. Hy mocht
eens verdrietig worden omdat-i &rsquo;t me niet na kan doen, en dit
hoeft niet, want zulke dingen komen toch in ons vak maar zelden te-pas.
Maar eens toch heb ik er recht schik van gehad... niet van die
<i>Vulgata</i>, meen ik, maar dat God me zoo sterk gemaakt heeft. Hy
doet niets voor niemendal, houd je d&aacute;&aacute;r maar aan vast!
Verbeelje, ik was op &rsquo;t Simmenarie, en daar woonde-n-&rsquo;n
boer in de buurt, &rsquo;n ryke boer. Hy heette Koremans, maar hy was
heel ryk, en hy had veel arbeiders in z&rsquo;n dienst, meiden en
knechts, allemaal boeremenschen, dat begryp je wel. Een van de meiden
heette Trineken, en ik dacht dat Koremans goed en gul was... maar och,
ik heb er geen pleizier in, je dat te vertellen. Waartoe dient het?
Liever vertel ik je-n-&rsquo;n ander stukjen, iets van h&egrave;m, van
pastoor Koens. Dat moet je hooren!</p>
<p>&rsquo;t Speet Wouter dat-i niets van Trineke te weten kwam. Met
allen eerbied voor de gaven van pastoor Koens, gaf-i de voorkeur aan
&rsquo;n boeremeisje. Hy was in de jaren <i>que tout ce qui porte jupon
int&eacute;resse</i>, en in z&rsquo;n verbeelding vertaalde hy elk
onbekend vrouwspersoon in &ldquo;Femken&rdquo; of... iets als Femke.
Maar hy begreep toch dat-i <span class="pagenum">[<a id="pb282" href=
"#pb282" name="pb282">282</a>]</span>den goeden Jansen niet dwingen
mocht in de keus van z&rsquo;n onderwerpen, en hy luisterde zoo
aandachtig mogelyk, weldra z&eacute;&eacute;r aandachtig zelfs, en
zonder dat dit hem moeite kostte.</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Was eens zyn beurt van preeken, ging de pater voort,
en hy preekte. Den tekst weet ik niet meer, maar &rsquo;t was over
goede behandeling. Van den eenen mensch jegens den ander, weetje, want
dat is eigenlyk de hoofdzaak van ons geloof. Ik preek er ook wel eens
over, maar... z&oacute;&oacute; niet, daar scheelt veel aan! Want, wat
gebeurt er? Er zat &rsquo;n man in de kerk&mdash;&rsquo;t was &rsquo;n
slachter, moet je begrypen&mdash;die kreeg &rsquo;n toeval, en hy moest
er uit gedragen worden, en ieder dacht dat het van de warmte was. Maar
&rsquo;t was niet van de warmte. Die man had stiefkinderen, en hy
behandelde ze niet goed, en hy voelde zich zoo zondig door de preek van
pastoor Koens, dat-i van zichzelf viel. Vind je dat niet sterk voor
&rsquo;n slachter? Toen-i weer w&egrave;l werd, heeft-i z&rsquo;n
stiefkinderen voor z&rsquo;n bed geroepen, en hun om vergiffenis
gevraagd, en beloofd dat-i ze nooit weer mishandelen zou, want... dat
deed-i vroeger. En, omdat-i slachter was, zond-i &rsquo;n mand met
worst aan pater Koens, met &rsquo;n brief er by. Je kunt denken hoe bly
we waren... om die kinderen.</p>
<p>&mdash;En, m&rsquo;nheer, heeft die slachter woord gehouden?</p>
<p>&mdash;Ik denk &rsquo;t wel, want hy zal &rsquo;t zeker prettig
gevonden hebben, goed voor z&rsquo;n stiefkinderen te wezen, en
&rsquo;n mensch houdt van pret. Maar Koens wou de worst niet hebben,
want hy eet geen vleesch, Styn moest ze terugbrengen, zeid-i.</p>
<p>&mdash;H&egrave;, riep Wouter die &rsquo;t jammer vond zoo&rsquo;n
geschenk aftewyzen.</p>
<p>&mdash;Ja, niet waar, &rsquo;t zou den man bedroefd hebben. Dit vond
Styn ook, en ik ook, en daarom hebben wy die worst opgegeten, zy en ik,
want ik mag wel worst.</p>
<p>&mdash;Maar, m&rsquo;nheer, wat was er dan met die Trineke?</p>
<p>&mdash;Och, ik heb me verpraat. Ik had den man z&rsquo;n naam niet
moeten noemen, want het past me niet, iemand zwart te maken na
z&rsquo;n dood.</p>
<p>&mdash;Wat had-i gedaan met die Trineke?</p>
<p>&mdash;Gedaan? Niets! Ik wil &rsquo;t je wel vertellen, maar spreek
er nooit over. Misschien leven z&rsquo;n kleinkinderen nog, en hoe zou
jy &rsquo;t vinden als men kwaad sprak van je grootvader? Koremans was
juist niet erger dan andere boeren, en daarom zou &rsquo;t me leelyk
staan z&rsquo;n naam te bekladden, maar w&aacute;&aacute;r is
w&aacute;&aacute;r! Hy was heel ryk, en goed voor de kerk, o best! In
onze kapel&mdash;want we hadden &rsquo;n kapel in &rsquo;t
Simmenarie&mdash;hing &rsquo;n geelkoperen <i>Sebastiaan</i> met
z&rsquo;n lyf vol pylen, wel duizend pond zwaar... nu, die was van
h&egrave;m. En opschepperig was-i als we hem bezochten, goedgeefs... je
hebt er geen begrip van! Aan brood en kaas of karnemelk was nooit
gebrek, al kwamen we met z&rsquo;n twintigen... net &rsquo;n
zoete-n-inval! En z&rsquo;n dochters zetten rozynen op brandewyn, en
daar dronken wy simmenaristen van dat het &rsquo;n aard had. Maar dat
kregen we alleen als er feest was, doopen of paschen of trouwen, of
zoowat. En eens zou een van z&rsquo;n dochters trouwen&mdash;&rsquo;t
was al z&rsquo;n derde, want daar de m&acirc;skes veel meekregen, wou
ieder ze hebben&mdash;en wy kwamen gelukwenschen, en werden
<span class="pagenum">[<a id="pb283" href="#pb283" name=
"pb283">283</a>]</span>best onthaald, maar de bruid keek sip, en we
dronken brandewyn op rozynen, en er was &rsquo;n pret van belang... op
de bruid na! Maar op-eens... och, jongeheer, ik had het je eigenlyk
niet moeten vertellen. Je belooft me toch zeker dat je &rsquo;r nooit
over spreken zult?</p>
<p>&mdash;Nooit, nooit, m&rsquo;nheer, op m&rsquo;n woord van eer!</p>
<p>&mdash;W&agrave;t? Nu, je belooft het, dat &rsquo;s genoeg. Dat ik
schik van de zaak gehad heb, is waar, en n&ograve;g! Want je zult
hooren hoe sterk ik geweest ben, en toch was ik nog niet eens terdeeg
uitgegroeid. Je begrypt, &rsquo;n jongen in <i>theologie-tweede</i> is
anders nog niet veel mans. Nu, we aten en dronken, en er zou gedanst
worden ook. Dit mocht eigenlyk niet, en als &rsquo;t in &rsquo;n ander
huis gebeurd was, zouden we zeker straf gekregen hebben, maar
<i>Rector</i> zag wat door de vingers als &rsquo;t by Koremans
gebeurde, om dien <i>Sebastiaan</i>, weetje, en ook omdat-i wel-eens in
z&rsquo;n wagen naar stad reed, en roomkaas kreeg. Ik was dol op
dansen... in dien tyd. Nu zou &rsquo;t niet staan! En ik zou dansen met
de bruid die ik graag lyden mocht... vroeger. En ze hield van my ook
wel, dat weet ik zeker. Juist toen we beginnen zouden, bemerkte ik dat
Trineken er niet was, en ik vroeg: waar is Trineke? Want anders was
ze-n-&rsquo;r altyd by, net als de andere knechts en meiden, maar nu
was zy er niet. En dat zag ik, en ik vroeg er naar aan Lies, en ook aan
Koremans-zelf. Lies was de bruid, weetje, die met me dansen zou, en wel
&rsquo;t allereerst, omdat ik &rsquo;n weddingschap van haar vryer had
gewonnen... ook al over sterkte. &ldquo;Trien is ziek, zei Koremans, en
ga nu je gang maar met Lies.&rdquo; &ldquo;Is Trineke ziek, vroeg ik,
en waar is ze dan?&rdquo; Want d&agrave;t wou ik weten. &ldquo;En, zei
ik, ik ga nu me gang met Lies niet, voor ik weet waar Trineken
is.&rdquo;</p>
<p>Wouter verwachtte nu &rsquo;n landelyk drama met... iets als liefde
er in. Heel v&eacute;&eacute;l kon &rsquo;t niet wezen, dit begreep hy
wel, om den aanstaanden werkkring van den held. Maar juist deze
bedenking prikkelde z&rsquo;n nieuwsgierigheid te meer. Hy tooverde
zich den jeugdigen nog niet geheel tot geestelyke verwrongen jongeling
voor oogen, staande tusschen twee-, drie&euml;rlei plicht, misschien
wel tusschen formeele trouwbeloften en gemoedelyke beloftentrouw,
tusschen Trineke, Lies en theologie. En op den achtergrond vertoonde
zich de sombere gestalte van den bruigom, die gereed stond by de minste
overhelling naar Liesje&rsquo;s kant, den al te gelukkigen Seminarist
met &eacute;&eacute;n slag doodongelukkig en liefst heelemaal dood te
maken. In byna alle <i>Dorfgeschichten</i> die Wouter gelezen had,
droeg zich de zaak op die wys toe. Of zou pater Jansen den bruigom
hebben neergeveld? Een mensch doet rare dingen als-i verliefd is, en
daarby zoo byzonder sterk.</p>
<p>&mdash;Nu moet ik je iets zeggen, jongeheer, dat me in de ziel leed
doet...</p>
<p>&mdash;Ik zal er heusch nooit over spreken, beloofde Wouter, die
meende dat-i &rsquo;t geheim van &rsquo;n moord te bewaren kreeg, en
bang was dat Jansen &rsquo;t verhaal afbreken zou.</p>
<p>&mdash;O, <i>dit</i> mag je wel vertellen, &rsquo;t kan soms nuttig
wezen dat <span class="pagenum">[<a id="pb284" href="#pb284" name=
"pb284">284</a>]</span>men &rsquo;t weet. Ik wou je dan
zeggen&mdash;maar &rsquo;t spyt me wel&mdash;dat de boeren... soms niet
heel lief omgaan met hun volk. Die oude Trineke...</p>
<p>&mdash;H&egrave;?</p>
<p>... die oude Trineke kon haast niet meer voort, en ik had al meer
gemerkt dat men haar achteraf zette, en wegdeed als er wat vroolyks
voorviel op den deel. En ik vroeg weer, waar Trineke was, en zei dat ik
niet dansen wou voor ik wist wat haar scheelde. Want toen ik den
vorigen keer by Koremans was, had ik al gemerkt dat ze erg hoestte, en
nog kaduker was, dan gewoonlyk. Ze was &rsquo;n beetje mank ook, maar
ze had altyd braaf gewerkt... o, by Koremans z&rsquo;n ouders al! En
daarom vroeg ik waar ze was? &ldquo;Ze is op &rsquo;r bed, zei Lies, en
ik begryp niet wat je hebt uittestaan met dat ouwe mensch. Kom, dans
maar!&rdquo; En ze wenkte den speelman dat-i beginnen zou. Maar ik liep
weg om Trineke te zoeken, want het was me alsof God me ingaf&mdash;dit
gebeurt soms&mdash;dat ze slecht behandeld werd. En Lies me na! En
Koremans ook! Je moet nu geen kwaad van dat meisje denken omdat ze me
naliep. &rsquo;t Was maar dat ze niet wou dat ik Trineke zou vinden, en
weten waar ze lag. Want... ze lag in den stal. Maar dat wist ik niet,
en Koremans zei &rsquo;t me niet&mdash;dat begryp je wel&mdash;maar
&rsquo;t was of God het me ingaf. En ik stond voor den stal, en vroeg:
&ldquo;is ze hier?&rdquo; maar Koremans durfde niet antwoorden, en Lies
riep weer: &ldquo;wat wil je toch met dat ouwe mensch?&rdquo; Maar ik
zei: &ldquo;met jou dans ik niet!&rdquo; en &rsquo;t speet &rsquo;r.
Toen vroeg ik aan Koremans, of-i de deuren van den stal wou openen?
&ldquo;Neen, zeid-i, en ze is er niet!&rdquo; En ik zei dat ze &rsquo;r
w&egrave;l was, en vroeg &rsquo;t hem n&ograve;geens, want men moet
&rsquo;n mensch altyd tyd laten om zich te beteren. Dat doet God ook.
Maar hy zei weer neen, en Lies wou me vasthouden, maar ik duwde haar
weg, en zette m&rsquo;n schouder tegen de staldeur dat-i kraakte, en...
ik was er in, hoor! Vind je dat niet sterk? Ik heb er nog schik
van.</p>
<p>&mdash;En Trineke, m&rsquo;nheer?</p>
<p>&mdash;Wel zeker, daar lag ze-n-als de reiziger uit &rsquo;s heeren
Schrift! &rsquo;t Was naar en akelig om aantezien. Heel lang heeft ze
niet meer geleefd, maar... ze is toch behoorlyk gestorven op &rsquo;n
kristelyk bed. Want ik heb Koremans onder handen genomen, dat verzeker
ik je! Ik zei dat God hem verbryzelen zou, precies zoo als ik de
staldeur gedaan had... neen, veel erger nog! En ik zei&mdash;met
&rsquo;n zwaren vloek er op&mdash;dat ik bord noch beker in z&rsquo;n
huis zou aanroeren voor Trineke op &rsquo;n bed lag, met &rsquo;n
dokter er voor, en medicyn op de plank. &rsquo;t Gebeurde, hoor! O, ik
heb veel gezegd! Ook over dien <i>Sebastiaan</i>... want daar was-i erg
groots op, en ieder die in de buurt van ons dorp kwam, moest het weten
dat de <i>Sebastiaan</i> in onze kapel van Koremans was. Ik zei:
&ldquo;denk jy dat God met koperen koppen gediend is? Die oude Trine
draagt meer pylen in haar lyf dan <i>Sebastiaan</i> ooit gehad heeft,
want ze is er heelemaal kaduuk van, en mag je dan zoo&rsquo;n mensch op
stroo leggen in je stal? Zet jy daar jou <i>Sebastiaan</i> in, die zal
er geen weet van hebben, want hy <span class="pagenum">[<a id="pb285"
href="#pb285" name="pb285">285</a>]</span>is maar van koper, en de
levendige Trineken is je nader. Ze heeft je-n-uit de sloot gehaald toen
je-n-&rsquo;n dreumis was, en wat heeft ooit Sebastiaan voor je gedaan?
&rsquo;t Was &rsquo;n heilig man, ja, maar jy moet ook &rsquo;n beetje
heilig wezen, en niet je volk in de mest leggen. Wie denk je wel dat je
bent, omdat je geld hebt, en koeien en land? God heeft veel meer dan
jy, en als-i verkiest, kan-i Trineke wel honderd boerderyen geven waar
de jouwe-n-in verdrinken zou. &rsquo;t Is nu Gods wil dat zy niks
heeft, en jy veel, maar als &rsquo;t hem in z&rsquo;n hoofd komt,
keert-i &rsquo;t om, en geeft je hoest en jicht en allerlei krupsies
meer. Wil <i>jy</i> dan op stroo liggen als &rsquo;n varken?&rdquo; Zoo
heb ik gesproken, en ik zei nog veel meer, en ik gaf er latynsche
teksten by, want daar kan &rsquo;n boer niet tegen. Ook zei ik dat-i in
de hel komen zou, maar ik weet niet zeker of dat wel waar was. Je moet
denken, ik was nog maar in <i>theologie-tweede</i>. Gut, er hoort
zooveel toe om alles precies te weten van God en goddelyke zaken!
&rsquo;t Is &rsquo;t zwaarste vak van de heele wereld, en ik was nooit
erg voorlyk. Die Koremans had eens pastoor Koens v&oacute;&oacute;r
zich moeten hebben, die had &rsquo;t hem &agrave;nders ingepeperd! Maar
Koens had nu weer die staldeur niet zoo gauw opengekregen... krak, daar
lag-i! De hengsels waren verdraaid.</p>
<p>&mdash;En Liesje, m&rsquo;nheer?</p>
<p>&mdash;Ze had er veel weet van dat ik zoo driftig geweest was, en
toen Trineken op &rsquo;n bed lag, vroeg ze-n-of ik nu met haar dansen
wou? Maar ik wou niet. En toen bracht ze Trineken &rsquo;n glas
brandewyn met rozynen en krentenkoek, dat heel versterkend is by de
boeren, en toen vroeg ze weer of ik met &rsquo;r dansen wou, en ik deed
het, maar zonder veel plezier. Ik schoof maar zoo&rsquo;n beetje
heen-en-weer, en Liesje was ook anders. En ze wou haar huwelyk
uitstellen, maar Koremans was er kwaad om, en haar vryer ook. Ik geloof
dat-i me niet lyden mocht... zeker om die weddingschap.</p>
<p>Hier zweeg Jansen &rsquo;n oogenblik: en &rsquo;t scheen wel of
z&rsquo;n gedachten minder vroolyk waren dan naar gewoonte. Misschien
&ldquo;schoven ze maar zoo&rsquo;n beetje heen-en-weer, zonder veel
plezier.&rdquo; Wouter was wreed genoeg, de herinneringen van den ouden
man aantezetten tot wat gehuppel. Jazelfs hy verwachtte een flinken
sprong, &rsquo;n <i>saut p&eacute;rilleux</i>. De onkunde der jeugd is
wreed&mdash;<i>cet &acirc;ge est sans piti&eacute;</i> , zei de
fabeldichter&mdash;en Wouter wist niet wat-i deed, toen hy vroeg:</p>
<p>&mdash;En is Liesje met haar vryer getrouwd, m&rsquo;nheer?</p>
<p>&mdash;O ja, zeker, zeker! Waarom zou ze niet met hem getrouwd zyn?
Alles was immers afgesproken en klaar. Maar ze beloofde my vooraf dat
ze-n-altyd goed voor haar volk wezen zou, want d&agrave;t had ik haar
verzocht, maar ik zei er by dat ik niet heelemaal zeker was van de hel,
omdat ik nog maar <i>theologie-tweede</i> was. Ja, niet waar, ik mocht
me niet voor hooger uitgeven dan me toekwam, en waarom dan zoo&rsquo;n
meisje voor niemendal schrik aantejagen, als ik &rsquo;t soms mocht mis
hebben? Maar ze zei dat ze geen hel noodig had, en dat ze-n-altyd heel
goed wezen zou als ze &rsquo;t my maar beloofd <span class=
"pagenum">[<a id="pb286" href="#pb286" name="pb286">286</a>]</span>had.
Nu, ze m&eacute;&eacute;nde &rsquo;t wel, want ze gaf er my &rsquo;n
hartelyken zoen op... och, ze huilde zoo!</p>
<p>&mdash;Waarom huilde ze zoo, m&rsquo;nheer?</p>
<p>&mdash;Je moet begrypen, de eene mensch is niet als de ander, en
soms heeft men verdrietige buien. Misschien huilde ze-n-omdat ik zoo
driftig tegen haar vader geweest was, en dat was goed van haar, want
&rsquo;n kind moet altyd partytrekken voor z&rsquo;n ouders. &rsquo;t
Begon al toen ik Trineken opnam...</p>
<p>&mdash;Had <i>U</i> dat gedaan, m&rsquo;nheer?</p>
<p>&mdash;Ja zeker, ik was de sterkste van allemaal, en &rsquo;t bed
was boven in huis. Wie zou haar den trap opgedragen hebben zonder
&rsquo;t mensch zeer te doen? Ze was maar vel en been, en alles deed
haar pyn. &rsquo;t Was Koremans z&rsquo;n eigen bed...</p>
<p>&mdash;Och!</p>
<p>&mdash;Daar st&ograve;nd ik op! Ik hield me koppig, en zei dat het
zoo wezen moest, of ik zou &rsquo;n omgekeerd Jeruzalem van z&rsquo;n
huis maken. En Lies wou h&aacute;&aacute;r bed afstaan, maar ik zei:
&ldquo;n&eacute;, in &rsquo;t zyne, of ik kom hier nooit weer!&rdquo;
En ik zei er &rsquo;n heel ruw woord by, tegen haar vader&mdash;je bent
maar &rsquo;n ruige Ezau! zei ik&mdash;en daarom zal ze misschien
gehuild hebben.</p>
<p>&mdash;Was ze-n-&rsquo;n... lief meisje, m&rsquo;nheer?</p>
<p>Deze vraag zweefde Wouter reeds lang op de lippen, maar de weifeling
tusschen de varianten &ldquo;mooi&rdquo; en &ldquo;schoon&rdquo; deed
hem telkens aarzelen. &rsquo;t Een kwam hem tegenover &rsquo;n
geestelyke wat gemeenzaam voor&mdash;te gemeen ook
misschien&mdash;&rsquo;t andere klonk te boekerig by Jansens
gemeenzaamheid. Toch moest ons roman-lezertjen iets van Liesjens
uiterlyk weten, en hy kleedde z&rsquo;n nieuwsgierigheid naar dat
hoofdmoment van de zaak, zoo deftig in als de omstandigheden toelieten.
Maar ook Jansen had zeker dekorum in-acht te nemen. Niet met bewustheid
tegenover Wouter, of wien ook, maar zonder zelf hiervan iets te weten,
jegens z&rsquo;n eigen vlekkelooze reinheid. Van mooi of niet mooi was
dus ook by hem geen spraak. En meer nog: hy dacht er niet aan, hy wist
het niet!</p>
<p>&mdash;O ja, heel lief. En vroom ook, op zondag en hoogty,
d&agrave;t moet ik zeggen! Maar de heiligheid van den huwelyken staat
wou ze niet vatten. &rsquo;t Is by ons &rsquo;n Sakrement, weetje, en
dat zei ik haar. Maar ze was er niet mee tevreden, en wou haar trouwen
uitstellen tot zy al haar kristenplichten beter kennen zou, zei ze. En
ze vroeg of ik &rsquo;r daarin helpen wou? Maar haar vryer had er geen
zin in en zei dat <i>hy</i> dat wel zou doen, en toen gaf ik hem
&rsquo;n boek waar alles in stond. Maar, och, zy is na haar trouwen
bleek en verdrietig en ziek geworden, en heeft niet lang geleefd. Kort
voor haar dood liet ze nog vragen hoe Trineken &rsquo;t maakte, en of
ik de stumpert wel trouw bezocht? Nu, dit deed ik, en &rsquo;t zal
Liesje zeker plezier gedaan hebben.</p>
<p>&mdash;En, m&rsquo;nheer, bezocht u Liesje niet?</p>
<p>&mdash;Neen, want haar man was niet heel vrindelyk als ik naar haar
vroeg. Ik geloof dat-i bang was dat ik iemand mee zou brengen,
<span class="pagenum">[<a id="pb287" href="#pb287" name=
"pb287">287</a>]</span>dien-i misschien liever niet zag. Want Liesje...
kyk, de zaak was z&oacute;&oacute;. In &rsquo;t dorp zei iedereen dat
ze liever &rsquo;n ander gehad had, als ze &rsquo;t maar had durven
zeggen. Maar dit durfde ze juist niet, omdat die ander van de kerk was.
Ja ja, ik weet wel wie &rsquo;t was, ook!</p>
<p>&mdash;H&egrave;? vroeg Wouter die &rsquo;t ook meende te weten.</p>
<p>&mdash;Ja, maar zeg &rsquo;t niemand. Ik had al lang gemerkt dat ze
zoo best op de hoogte was van onze uitgangsuren, en als we-n-om
karnemelk kwamen, stond zy aan &rsquo;t venster. Ook soms aan &rsquo;t
hek, maar zoodra we naderby kwamen, ging ze naar binnen, net als iemand
die niet weten wil dat-i uitgekeken heeft. Zoo zyn de meisjes, en dit
wist ik heel goed, want nergens doet men zooveel menschenkennis op als
op &rsquo;n simmenarie. Nu, dat ze-n-altyd zoo uitkeek, was zeker om
Kruger, &rsquo;n besten, besten jongen! En dat haar man zoo stuursch
tegen me was, zal ook zeker om Kruger geweest zyn. Misschien dacht-i
dat ik hem zou meebrengen, en dat zou ik ook misschien weleens gedaan
hebben, want Kruger was m&rsquo;n beste vrind, en hy hield byna net
zooveel van Liesjen als ik. O, heel veel!</p>
<p>Tot zoover was Jansen gevorderd met z&rsquo;n vertrouwelykheden,
toen &rsquo;t paar de Haarlemmerpoort bereikte. Wouter had gaarne meer
vernomen van de roerende tragedie die niet recht scheen begrepen te
worden door een der hoofdpersonen zelf. Hy voelde wel dat Jansen
eigenlyk meer verteld had dan-i zich veroorloofde te weten. Of
<i>wist</i> hy meer? Gedurende het doorgaan van de duistere bochtige
poort had de man gezwegen. De eigenaardige galm die door dat
zonderlinge gewelf dreunde en &rsquo;t spreken moeielyk maakte, was
daarvan zeker de oorzaak. Maar toen ze weer in de open lucht kwamen,
klaagde Jansen over den vreeselyken tocht die hem de oogen vol zand
gewaaid had.</p>
<p>&mdash;Zou je wel gelooven, jongeheer, dat ze &rsquo;r van tranen?
En ik ben mo&egrave; ook. Ja, ja, ik heb vandaag al wat af gedraafd, en
verlang naar &rsquo;n zitje. Maar... wat is d&aacute;&aacute;r te
doen?</p>
<p>Inderdaad, er was &rsquo;n &ldquo;standje&rdquo; by de aanlegplaats
van de schuit Onze wandelaars versnelden hun stap, om er zoo spoedig
mogelyk &rsquo;t rechte van te weten.</p>
<p>Wat my betreft, ik meen in dit hoofdstuk voldaan te hebben aan de
belofte dat ik eens &rsquo;n staaltje van pater Jansen&rsquo;s
preekmanier geven zou, en ik zeg er dit uitdrukkelyk by, om niet dezen
of genen onkundige in den waan te laten dat-i &rsquo;n idylle gelezen
heeft.</p>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p><i>Wouter</i> en deugdzame lezers worden teleurgesteld door
<i>Fancy,</i> die &rsquo;n lynch-vonnis kasseert. Ter vergoeding levert
ze bydragen tot de physiologie van zekere nyverheid, en benoemt ze
<i>Wouter</i> tot trooster van &rsquo;n diep bedroefde moeder. De lezer
wordt gepaaid met het stuk volksroem, waarop hy al zoo lang gewacht
heeft. Of <i>Wouter</i> Haarlem bereikt?</p>
</div>
<p>&mdash;Wel, jongeheer, daar schynt wat vreemds voortevallen. Hoor me
die vrouwspersoon eens schreeuwen! <span class="pagenum">[<a id="pb288"
href="#pb288" name="pb288">288</a>]</span></p>
<p>&mdash;Ja, m&rsquo;nheer, ze schelden. Ik geloof zeker dat er ruzie
is.</p>
<p>De opmerking van pater Jansen was gegrond, en Wouter&rsquo;s geloof
ditmaal eens byzonder goed. Er was inderdaad iets byzonders aan de hand
en er werd gescholden.</p>
<p>En alweer vroeg Wouter waarom die vrouw zoo schold, en &ldquo;tegen
wien ze &rsquo;t had?&rdquo; Hy kon aanvankelyk niet uit de zaak wys
worden, en deed hiermee tot m&rsquo;n groot genoegen z&rsquo;n
leermeesters by het postkantoor weinig eer aan. Uit de onnoozele vragen
die hy tot z&rsquo;n bejaarden vriend richtte, bleek duidelyk dat hun
onderwys niet best aan hem besteed was geweest. En pater Jansen was nu
juist de rechte man niet om hem behoorlyk intelichten, want er was by
die schuit iets zeer gemeens te doen, en daarvan had-i geen verstand.
Wel kende hy in z&rsquo;n hoedanigheid van zielengeneesheer de gewone
verschynselen van de ziekten die men hem in <i>theologie-derde</i> als
&ldquo;zonde&rdquo; had leeren kennen en behandelen&mdash;de kursus
liep, <i>excusez du peu</i>, in <i>theologie-eerste</i> tot en met
<i>genezen</i> toe!&mdash;maar juist omdat-i ze slechts als zoodanig
bestudeerd had, stond-i met de handen verkeerd, zoodra de vyand tot
wiens verdelging hy ambtshalve geroepen was, zich in levenden lyve aan
hem vertoonde, wat hier werkelyk &rsquo;t geval bleek. De goede pater
mocht van geluk spreken dat-i, eenigszins verlegen door de verrassing,
en misschien ook weerhouden door de stoffeering van het tooneel dat
byzonder weinig op &rsquo;n biechtstoel geleek, niet terstond aan
&rsquo;t bedokteren ging van de zieken die hier overvloedige blyken
gaven van behoefte aan wat beterschap. De goede man zou zeker &rsquo;n
gek figuur hebben gemaakt, en dit ware jammer geweest. Hy vernam by
deze gelegenheid byna evenveel nieuws als Wouter, en ook zonder deze
overeenstemming was &rsquo;t opmerkelyk in hoev&eacute;&eacute;l
opzichten de indrukken die zy hier opvingen, elkander geleken. Jansen
was in wereld- en menschenkennis ongeveer blyven staan op &rsquo;t
standpunt dat Wouter onlangs bereikt had, en alzoo steeds minderjarig
in de boosheid gebleven. Het verschil tusschen deze beide kinderen
bestond hoofdzakelyk hierin, dat de ontwikkelende knaap
m&eacute;&eacute;r weten wilde en zichzelf beschuldigde van domheid,
terwyl de volwassen man heel tevreden was met z&rsquo;n verstandelyke
toerusting. En waarom zoud-i niet? Hy had immers alle voorgeschreven
examens achter den rug, en wist dus precies wat er in zake
zielenherderschap kon geweten worden. Z&rsquo;n tevredenheid sproot
volstrekt niet uit eigenwaan voort, maar uit plichtmatig vertrouwen op
de knappe lu&icirc; die verklaard hadden dat-i behoorlyk volleerd was
en raad wist met alle zonden. Hy had er latynsche getuigschriften van,
met zegels er op. Wat wil men meer?</p>
<p>Ik kan de meening niet deelen van sommigen die beweren dat &rsquo;n
katholiek geestelyke zoo byzonder veel menschkunde zou opdoen in den
biechtstoel. Het komt me voor, dat men daarby over &rsquo;t hoofd ziet
hoe moeielyk het is zichzelf te schetsen, en dat de biechteling, ook by
de hoogstdenkbare oprechtheid&mdash;volkomen oprechtheid is
onmogelyk!&mdash;slechts <i>daden</i> en <i>feiten</i> kan openbaren.
Vanwaar <span class="pagenum">[<a id="pb289" href="#pb289" name=
"pb289">289</a>]</span>immers zou hy de psychologische ontwikkeling
halen, die niet ontbeerd worden kan door iemand die al de schakeeringen
van de <i>roersels</i> zyner handelingen uit elkaar wil houden? En
vanwaar de welbespraaktheid om die duidelyk blootteleggen voor &rsquo;n
ander? Waarlyk, wie <i>dit</i> kan, knielt niet naast &rsquo;n
biechtstoel om de geheimen van z&rsquo;n ziel toetefluisteren aan
&rsquo;n priester! Niet voor dezulken is de oorbiecht uitgevonden, en
niet voor h&egrave;n wordt ze in-stand gehouden. Wie dit betwyfelt,
lette eens op den graad van verstandelyke ontwikkeling waarmee &rsquo;t
meerendeel der geestelyken blykt te kunnen volstaan. Er hing me hier
&rsquo;n beeld in de pen, waarmee ik &rsquo;t verschil in soort van hun
werkzaamheid wilde schetsen, doch ik houd het terug. &rsquo;t Was iets
als &rsquo;n vergelyking tusschen den Schwartzwalder boer die houten
klokjes snitselt, en den fabrikant van fyne zakuurwerken te
Gen&egrave;ve. Deugt niet, deugt niet! Er is hier geen spraak van
&rsquo;t onderscheid tusschen grof en fyn, niet eens zelfs altyd van
meer of minder ingewikkeldheid der organismen. Op &rsquo;t oneindig wyd
gebied van menschkunde heerschen &agrave;ndere verschillen! Reeds zeer
lang geleden zagen we hoe tevreden pater Jansen was over Femke&rsquo;s
ziel&mdash;geen Schwartzwalder snitselwerk, op m&rsquo;n
woord!&mdash;en onlangs stelde ik den lezer in de gelegenheid &rsquo;n
brok theologischen kursus bytewonen, door hem in kennis te brengen met
Styntje. Hoe gelieft men nu den toon te noemen, waarop die beidie
personen zich uitlieten over zaken die door anderen slechts werden
behandeld met konynenmondjes en in pontifikaal! Ondeftig was die toon,
o zeker! Maar toch&mdash;en ik bedoel dit in z&eacute;&eacute;r hoogen
zin&mdash;onaesthetisch, grof, onzedelyk dus, was die toon <i>niet!</i>
Er was hart in, en kinderlykheid, en overtuiging. De uitdrukkingen die
pater Jansen en z&rsquo;n dienstbode zich veroorloofden... och, ze
wisten niet dat er iets te veroorlooven viel! Van kinds-af
vereenzelvigd met hun na&iuml;f geloof, bespraken zy de dingen die
daarmee in verband stonden, met dezelfde gemakkelykheid als andere
belangen van hun huishoudentje, en Styntje&rsquo;s tevredenheid over
&rsquo;t vereffenen der schuld van haar moeder was van gelyke soort als
haar voldoening zou geweest zyn over &rsquo;t w&egrave;lslagen van
ingemaakte zuurkool. &rsquo;t Spyt me dat ik op &rsquo;t oogenblik
niemand tot getuige roepen kan die haar aankomst in den hemel heeft
bygewoond, maar we mogen ons verzekerd houden dat ze by die gelegenheid
even onbevangen gevraagd heeft: &ldquo;wel, waar is ze nu... m&rsquo;n
moeder? Ze weet immers dat ik alles krek in-orde heb gebracht?&rdquo;
als ze Wouter opdroeg haar teerbeminden pater te beschermen tegen
z&rsquo;n goedgeefsheid. En ook hyzelf was er de man niet naar, om
z&rsquo;n God en goddelyke dingen terugstootend te maken door
deftigheid. Z&rsquo;n geloof en al wat daaruit voortvloeide, was hem de
meest dagelyksche zaak van die wereld.</p>
<p>Maar... die wereld-zelf kende hy nu eenmaal niet! Hy wist er niet
veel meer van dan z&rsquo;n biechtelingen hem konden of wilden
meedeelen, en deze zeer gebrekkige inlichtingen namen nog bovendien
steeds de kleur aan van z&rsquo;n eigen schuldeloos gemoed. Elk
bedreven <span class="pagenum">[<a id="pb290" href="#pb290" name=
"pb290">290</a>]</span>kwaad scheen hem &rsquo;n ongeluk toe, en de
vermaningen die hy uitsprak of de boetedoening die hy soms meende te
moeten voorschryven, geleken meer op &rsquo;n vriendschappelyk
toegediende hartsterking dan op berisping en straf. &rsquo;t Was
waarlyk geen wonder dat-i niet recht vatte wat er by die
haarlemmer-schuit verhandeld werd! Een der hoofdpersonen in het
drama-bedryf dat hier werd afgespeeld, de vrouw die door haar
luidruchtigheid en gemeenen opschik de aandacht van &rsquo;t publiek
tot zich trok, was te Amsterdam geweest om wat koopwaar optedoen voor
haar winkel te Haarlem. Die koopwaar bestond in &rsquo;n tweetal...
meisjes, neen&mdash;twee &ldquo;meiden&rdquo; zeg ik ook niet
graag&mdash;uit twee jeugdige vrouwspersonen dan, die ze door
geschenken en de voorspiegeling van &rsquo;n lui leven tot zich had
weten te lokken. Wat ik hier &ldquo;geschenken&rdquo; noem, was in
werkelykheid &rsquo;n driedubbel geboekt woekervoorschot. En &ldquo;ze
had het zwart op wit&rdquo; zei ze, op haar dy slaande, waar de
kostbare dokumenten geborgen schenen die haar woorden konden
bevestigen. Deze bewysvoering was tegen de moeder van een der beide
schepseltjes gericht, die lucht van de zaak gekregen, en gezorgd had
v&oacute;&oacute;r &rsquo;t afvaren van de schuit daar te zyn. &rsquo;t
Woord &ldquo;moeder&rdquo; klinkt liefelyk, en de goedige lezer
verwacht dat de vrouw zich daar bevond om haar kind te
ontrukken&mdash;&ldquo;zoo noemt men zulks&rdquo; zou Stoffel
zeggen&mdash;aan de klauwen des verderfs... och, ik ben daar jammerlyk
op &rsquo;n boekenfraze verzeild geraakt. Dat komt er van, als men
z&rsquo;n schryftafel zoo vol modellen heeft liggen!<a class="noteref"
id="xd19e11096src" href="#xd19e11096" name="xd19e11096src">1</a> Die
&ldquo;moeder&rdquo; was doodeenvoudig daargekomen om &rsquo;n aandeel
te vorderen in &rsquo;t reeds genotene, en vooral om &rsquo;n aandeel
te bedingen in de toekomstige winst. Het toegeschoten publiek was
verontwaardigd, of toonde zich zoo, en verdeelde de uiting van
z&rsquo;n misnoegen vry gelyk tusschen de moeder en de waardin. Deze
beiden aan &rsquo;t kyven! De twee rekruten zwegen, maar toch kon
&rsquo;n opmerkzaam toeschouwer te weten komen wie van de strydvoerende
partyen met haar sympathie vereerd werd, en wel door de plaats die zy
innamen, of die ze trachtten te hernemen als ze voor &rsquo;n oogenblik
vandaar waren weggedrongen. Blykbaar schaarden ze zich, zoowel in
overdrachtelyke als in letterlyke beteekenis van &rsquo;t woord, aan
den kant der waardin. En er was reden toe! Deze had &ldquo;<i>so
werachtich as Chot</i>&rdquo; niets minder verzekerd dan dat haar
kontubernaaltjes &rsquo;s morgens zoo lang konden slapen als ze maar
verkozen, en &rsquo;s avends zouden ze onthaald worden op jenever met
suiker... als ze maar &rsquo;n &ldquo;heer&rdquo; wisten te bewegen die
versnaperingen voor zyn rekening aan &rsquo;t buvet te bestellen. Nu,
hiertoe meenden de meisjes kans te zien. Maar &rsquo;t zou haar
tegenvallen. Ze overschatten den invloed en den markt-prys van haar
bekoorlykheden&mdash;de goedkoopste zaak ter-wereld!&mdash;en ook wel
&rsquo;n beetje de mildheid van de &ldquo;heeren.&rdquo; Maar de
beminnelyke waardin liet haar aanstaande voedsterlingetjes in den waan
dat er met nagebootste huurliefde terdeeg wat &rsquo;te verdienen
<span class="pagenum">[<a id="pb291" href="#pb291" name=
"pb291">291</a>]</span>viel. En er werd nog meer beloofd. Ze zouden
<i>Krelien</i> en <i>Sefie</i> heeten, en door de meid
&ldquo;juffrouw&rdquo; genoemd worden. Om &rsquo;n voorsmaak van die
heerlykheid te geven, en tevens van den toon die in haar etablissement
heerschte, sprak &rsquo;t wyf gedurig van haar &ldquo;dames.&rdquo; Wat
kon, tegenover zulke schitterende aanloksels, de moeder bieden, zy die
maar &rsquo;n arme werkster was? Ik weet wel dat sommige
boekenlu&icirc; &rsquo;n antwoord op deze vraag gereed hebben. Ze
spreken by zulke gelegenheden van tucht, reinheid van ziel, eer,
gemoedsrust, moederlyke teederheid... och, onze beide Kaatjes hadden
liever jenever met suiker! Maar ik moet er by zeggen dat de keus haar
niet z&oacute;&oacute; moeielyk gemaakt werd, als de papiermoralisten
van zoo-even wel denken zouden, want de moeder hield zich met al die
roerende dingen niet op. Ze reklameerde haar deel van de zaak, en
eischte v&oacute;&oacute;r alles &rsquo;n bonten voorschoot terug, dat
ze volgens haar beweren aan haar dochter geleend had.</p>
<p>&mdash;En zal ik er nou d&agrave;t niet eens van hebben, riep ze,
dat ik m&rsquo;n eigen goed weerom kryg? Hy heeft me drie skelling en
&rsquo;n oortje gekost?</p>
<p><i>Er</i> van? W&aacute;&aacute;rvan, o vrouw?
W&aacute;&aacute;rvan? Ik vraag u, <i>w&aacute;&aacute;rvan?</i> Nu,
dit kon h&aacute;&aacute;r niet schelen, en:</p>
<p>&mdash;Dat kan <i>my</i> niet schelen, schreeuwde ook de waardin.
Mensch, je moest je schamen, dat moest je! Wel ja, wat zeg
jylui&mdash;dit was &rsquo;n beroep op de kiesheid van de omstanders,
die deze onderscheiding ten-volle verdienden&mdash;wat zeg jylui? Is
&rsquo;t geen schande dat &rsquo;n moeder haar eigen kind &rsquo;n
standje komt maken om &rsquo;n boezelaar?</p>
<p>&mdash;Ik wou maar dat we-n-afvoeren, zuchtte een van de Kaatjes.
Wat treuzelt die schipper!</p>
<p>&mdash;Drie skelling en &rsquo;n oortje, zoo waar as er &rsquo;n God
in den hemel is, op de <i>Num&agrave;rt</i> in den bontjeswinkel! Geef
hier, m&rsquo;n goed! &rsquo;t Is <i>myn</i> goed, zeg ik je! Geef
hier!</p>
<p>Een poging om &rsquo;t betwist voorwerp met geweld machtig te
worden, mislukte. Op-eens wendde de teedere moeder de zaak over
&rsquo;n anderen boeg. Ze trachtte haar stem aandoenlyk te maken, en
huilde:</p>
<p>&mdash;Heb ik je d&aacute;&aacute;rtoe opgebracht?</p>
<p>Wel zeker! Waartoe &agrave;nders, o teedere moeder?</p>
<p>&mdash;&rsquo;t Is om te besterven, menschen, dat is het! En zeg,
wat zal je vader daarvan zeggen?</p>
<p>&mdash;Nou, laat er je man maar buiten, zou ik je raden! Die zit
hoog en droog in de rooie zaagsel.<a class="noteref" id="xd19e11146src"
href="#xd19e11146" name="xd19e11146src">2</a> Wat zeg jy, Ka?</p>
<p>Kaatje bevestigde de zaak wel niet uitdrukkelyk, maar gaf toch
&rsquo;n antwoord dat heel weinig op verontwaardigde ontkenning geleek,
door op-nieuw moeite te doen om zich van haar moeder te verwyderen, en
&rsquo;n veilig plaatsje te krygen achter de waardin. Deze haastte zich
&rsquo;n zegel op de beteekenis van Kaatje&rsquo;s manoeuvre te
zetten:</p>
<p>&mdash;Wel ja, meid, &rsquo;n woord &rsquo;n woord, &rsquo;n man
&rsquo;n man, niet waar? <span class="pagenum">[<a id="pb292" href=
"#pb292" name="pb292">292</a>]</span>En... ik heb ommers al de papieren
in m&rsquo;n zak. Wat zeg jylu&icirc;? Een mensch kan toch niet meer
verlangen als zwart op wit!</p>
<p>De vrouw had weer op haar dy geslagen, en scheen antwoord te
wachten. Er gingen dan ook uit het publiek eenige stemmen op, maar ze
getuigden van verdeeldheid der meeningen. Wel hoorde men hier-en-daar:
&ldquo;zieje, &rsquo;t is toch altyd haar moeder!&rdquo; maar ook
toonden sommigen zich verontwaardigd over de vreemde soort van &rsquo;t
moederschap dat hier vertoond werd. Een stemming by zittenblyven en
opstaan kon moeielyk verordend worden, omdat de <i>heele</i> zaak in de
letterlyke termen van &rsquo;n &ldquo;standje&rdquo; viel. Bovendien,
de strydvoerende partyen wachtten zich wel &rsquo;n beroep op de
meerderheid te doen, voor ze met eenige zekerheid berekenen konden die
meerderheid op haar hand te hebben. En hiertoe bestonden aan geen van
beide zyden voldoende gegevens. Velerlei scheldwoorden rezen uit de
vergaderde menigte op, maar &rsquo;t viel moeielyk te beslissen tot wie
ze gericht waren, omdat ze meestal nogal toepasselyk konden geacht
worden op ieder van de vier vrouwspersonen in &rsquo;t byzonder. De
hieruit voortspruitende verwarring bewees hoe groot de behoefte
was&mdash;ook zelfs in de laagste standen der Maatschappy&mdash;aan
eenig besef van onderscheid <span class="corr" id="xd19e11166" title=
"Bron: tuschen">tusschen</span> <i>schelden</i> en
<i>beschuldigen</i>.</p>
<p>&mdash;M&rsquo;n drie skellinge wil ik hebben, kryschte de vrouw,
terwyl ze trachtte haar dochter by den voorschoot te grypen. Ik wil
m&rsquo;n geld, m&rsquo;n drie skellingen, of anders...</p>
<p>Haar schreeuwen herinnerde Wouter aan de wanhoop der edele Hersilia
over die verloren <i>zeven gulden dertien</i>, en langs de <i>rails</i>
van al wat er sedert &rsquo;n etmaal weer met hem was voorgevallen,
liep z&rsquo;n herinnering uit op de vyftig guldens die hy in z&rsquo;n
zak had. &ldquo;Als <i>hy</i> eens die arme vrouw aan &rsquo;n nieuw
voorschoot hielp? God zou &rsquo;t zeker weer niet doen, en daar er nu
toch eenmaal in &rsquo;t helpen iets goddelyks ligt:</p>
<p>&mdash;Wat dunkt u, m&rsquo;nheer? vroeg-i aan pater Jansen?</p>
<p>&mdash;Ik ben erg bedroefd over die menschen, zei de goede man.</p>
<p>&mdash;O zeker, m&rsquo;nheer! Maar... die boezelaar? Drie
schellingen is nog geen volle gulden, en als <i>wy</i> nu eens...</p>
<p>&mdash;Dat mag volstrekt niet, jongeheer! Het doet my in de ziel
leed dat die menschen op zoo&rsquo;n verkeerden weg zyn&mdash;want dit
moet ik er haast wel van gelooven&mdash;maar &rsquo;t geld dat je by je
hebt, is je niet gegeven om...</p>
<p>&mdash;M&rsquo;n drie skellinge, huilde het wyf, of anders
ten-minste m&rsquo;n kind weerom!</p>
<p>Dit &ldquo;ten-minste&rdquo; was verrukkelyk! Zal er misschien
straks blyken dat prinses Erika onzen Wouter die vyftig guldens
geschonken heeft om &rsquo;n radelooze moeder weer in &rsquo;t bezit
van haar verloren kind te stellen?</p>
<p>&mdash;Ze is heel ongelukkig, m&rsquo;nheer... hoor maar! Och, wat
komt er nu voor &ograve;ns die &eacute;&eacute;ne gulden op aan? En...
&rsquo;t is nog niet eens &rsquo;n volle gulden!</p>
<p>&mdash;We mogen &rsquo;t heusch niet doen, jongeheer! Kom, kom mee
in <span class="pagenum">[<a id="pb293" href="#pb293" name=
"pb293">293</a>]</span>de schuit! Ik word er koud van, en kan &rsquo;t
heusch niet langer aanzien.</p>
<p>&rsquo;t Scheen wel dat pater Jansen z&rsquo;n eigen standvastigheid
wantrouwde en de verlokking ontvlieden wou. Maar hy aarzelde. Ook
Wouter volgde slechts heel langzaam, en niet zonder telkens opnieuw, by
z&rsquo;n geleider aantedringen op interventie.</p>
<p>&mdash;Wat is voor &ograve;ns &rsquo;n enkele gulden,
m&rsquo;nheer!</p>
<p>Kyk me-n-eens zoo&rsquo;n kleine rykaard! Jansen antwoordde niet,
bleef weer staan, en scheen te weifelen. De vrouw die met &rsquo;n
eigenaardig armelu&icirc;&rsquo;s-instinkt iets bemerkt had van wat er
tusschen die twee gaande was, vond het raadzaam van tekst en toon te
veranderen, en begon te jammeren over de drie &ldquo;wurmen die ze
thuis had, en die nu zouden moeten vergaan van ongemak en kou.&rdquo;
Inhoever deze verdrietige omstandigheden &rsquo;t gevolg konden wezen
van Kaatje&rsquo;s wangedrag, of van &rsquo;t bankroet dat ze aan haar
boezelaar leed, liet zy onopgehelderd. Toch had vooral de beweerde
plotselinge temperatuurverlaging van die &ldquo;wurmen&rdquo; zoo in
&rsquo;t hartje van den zomer, best eenige meteorologische toelichting
kunnen gebruiken. Maar hiernaar werd door de tegenparty niet gevraagd.
Zoowel de waardin als anderen uit den hoop beantwoordden haar klachten
slechts met onwetenschappelyke scheldwoorden, doch tereere van &rsquo;t
stukje publiek dat hier vergaderd was, moet ik erkennen dat ook de
koopvrouw uit Haarlem niet verschoond werd. Haar beroep leverde
overvloedige stof tot schimp en smaad. Maar &rsquo;t scheen dat ze de
uitdrukkingen waarmee men haar zedelyk en maatschappelyk standpunt
kwalificeerde, wel eens meer gehoord had, en niet gewoon was flauw te
vallen om &rsquo;n beetje schande. Tartend, en als om te pronken met
haar ongedeerdheid, bauwde zy de scheldwoorden na die men haar naar
&rsquo;t hoofd wierp, en wanneer daarin zekere eentonigheid begon te
heerschen, omdat de voorraad wat klein bleek in verhouding tot den duur
van de <i>sc&egrave;ne</i>, hielp zy de schreeuwers op den weg door
&rsquo;n sarrend: &ldquo;nou mot jelui d&agrave;t weer &rsquo;ns
zeggen!&rdquo; of: &ldquo;ik heb in lang niet d&agrave;t of d&agrave;t
gehoord, koman, bedenk jelui je nou &rsquo;reis goed of je niet ereis
wat nieuws weet!&rdquo; Deze betrekkelyke kalmte prikkelde tot
opwinding, en op zeker oogenblik nam de afkeer van haar ellendig bedryf
zoo de overhand... neen, dit is onjuist, men werd z&oacute;&oacute;
boos over de onverschilligheid waarmee ze &rsquo;t schelden opnam, dat
de moeder hoop begon te scheppen. Het blyft &rsquo;n raadsel wat die
vrouw eigenlyk van plan was met haar &ldquo;kind&rdquo; aantevangen als
&rsquo;t bevryd wezen zou uit de handen van de waardin, doch zonder
zich hierover te bekommeren begon de meerderheid haar bytevallen.</p>
<p>Wouter zou weer ruimschoots in de gelegenheid geweest zyn de
psychologie van de <i>massa</i> te bestudeeren, als-i niet te zeer
vervuld ware geweest van z&rsquo;n zucht om... ja wat? Hy wou helpen,
redden, te-rechtbrengen, hy wou iets <i>doen</i>. Wel ja, &rsquo;n
mensch heeft niet alle dagen twintig ryksdaalders in z&rsquo;n zak! En
niet dikwyls valt zoo&rsquo;n schitterend standpunt samen met &rsquo;n
drama als hier vertoond werd, noch met de akeligheid waarmee
&rsquo;t&mdash;niet gansch onverhoopt, om <span class="pagenum">[<a id=
"pb294" href="#pb294" name="pb294">294</a>]</span>de waarheid te
zeggen&mdash;straks dreigde of beloofde te sluiten. Er werd namelyk
geroepen: &ldquo;te-water!&rdquo; en dit woord klinkt vreeselyk in de
ooren van &rsquo;n hollandsch jongetje, opgebracht in de vreeze voor
kou-vatten en den wallekant!</p>
<p>&mdash;Te-water, allo, dat wyf de vaart in, sebit! En die meiden na
huis!</p>
<p>Naar huis, o onbesuisde menigte? Naar w&egrave;lk huis? Naar de
krotten waar ze onder opzicht komen zouden van zulke moeders? Ik ben
overtuigd dat geen myner lezers, indien hy &rsquo;t hier beschreven
voorval had bygewoond, zich met die hoogst onfatsoenlyke zaak zou
bemoeid hebben. Maar, lezer, gesteld eens dat ge hadt <i>moeten</i>
stemmen? Zoudt ge in-gemoede hebben durven roepen: <i>die meisjes naar
huis?</i> Men behoeft waarlyk niet zoo onnoozel als pater Jansen te
wezen, om verlegen te zitten met de keus tusschen twee hellen. En wat
het <i>lynch</i>-vonnis tegen die waardin aangaat... onze
Maatschappy&mdash;hier niet byzonder oneigenaardig vertegenwoordigd
door &rsquo;n troep gemeen&mdash;is wel zonderling! Het schepsel dat
men hier te-water wilde dringen, was een van h&aacute;&aacute;r leden,
en &rsquo;n lid ook van &rsquo;t gild dat diezelfde Maatschappy blykens
eeuwenlange ervaring nooit heeft kunnen ontberen. Waarom nu, als
zoo&rsquo;n onmisbaar meubelstuk onzer beschaving zich in &rsquo;t
openbaar vertoont, op-eens zooveel verontwaardiging voorgewend?
Verbiedt niet de wysheid der volkeren &rsquo;t schenden van z&rsquo;n
aangezicht? Bedenk toch, o preutsche Maatschappy, dat zoo&rsquo;n
winkelierster in ontucht een uwer meest vooruitstekende neuzen is!</p>
<p>&mdash;Te-water met dat wyf, werd er weer geroepen, de vaart in!</p>
<p>Er viel optemerken dat de hevigheid van dit geschreeuw in omgekeerde
rede stond tot de nabyheid van de plek waar de bedoelde exekutie zou
plaats hebben, en hieruit bleek dat de verst-afstaanden &rsquo;t meest
verontwaardigd, d. i. de deugdzaamsten waren. We mogen aannemen dat ze
zich in hun braafheid wel &rsquo;n beetje gesterkt voelden door de
betere kans zich snel uit de voeten te maken, zoodra het
deugd-zoenoffer zou liggen te spartelen in de Haarlemmer-vaart Ieder
weet immers dat niets op aarde onvermengd is, tot en met de courage van
de braven toe? Hierop scheen de waardin dan ook te rekenen, want ze gaf
weinig blyk van angst, en de uitkomst bewees dat ze gelyk had. Het doet
me leed dat ik den lezer, die waarschynlyk braaf is, en&mdash;als die
verst-afstaanden!&mdash;met fatsoenlyk verlangen uitziet naar de
zegepraal der deugd, eenigszins moet teleurstellen. Het wyf werd
beschimpt en gehoond, maar... ze bleef droog. Wie er spyt van heeft,
trooste zich met de kameraadschap van Wouter, die by mangel aan ander
emplooi van moed, gulheid en goeden wil, zoo byzonder graag eens iemand
uit het water gehaald had. &ldquo;&rsquo;t Komt zoo zelden voor!&rdquo;
mymerde hy, en dit vind ik ook. Het redden van drenkelingen moet
&rsquo;n vervelend vak wezen, tenzy men er <i>comp&eacute;rage</i> by
te-pas brengt, en hieraan werd noch door Wouter noch door &rsquo;t
kandidaat-offerlam gedacht.</p>
<p>Wel ver van zich op &rsquo;t altaar der zedelykheid te laten
zoen-offeren, <span class="pagenum">[<a id="pb295" href="#pb295" name=
"pb295">295</a>]</span>noch zelfs blyk te geven dat ze zich rechtens
als de zwakste beschouwde, dreigde de waardin met de policie.</p>
<p>&mdash;Wel nou nog mooier! Jy, schandvlek, wou jy de policie roepen
<i>jy?</i> Je mag God danken dat er geen diender in de buurt is,
<i>jy</i>, die hier de meissies komt verdibbeseeren!</p>
<p>&mdash;Ik heb &rsquo;t zwart op wit, schreeuwde zy weer. En, als er
policie was, zou ik &rsquo;t jelui laten zien!</p>
<p>W&agrave;t? Haar dy? Neen, denk ik. Dat ze in haar recht was? Dit
ook wel niet, maar toch was de kans dat de vertegenwoordigers der
autoriteit haar niet geheel-en-al in &rsquo;t ongelyk zouden gesteld
hebben, grooter dan sommigen wel meenen.<a class="noteref" id=
"xd19e11266src" href="#xd19e11266" name="xd19e11266src">3</a></p>
<p>De vrouw uit Haarlem raakte alzoo niet te-water. Een vuil partyblad
uit de dagen waarin m&rsquo;n geschiedenis voorvalt, beweerde dat ze
zich redde door den kreet: &ldquo;als jelui niet ophoudt met dringen,
laat ik m&rsquo;n kerel stemmen voor X!&rdquo; Dit was gelogen,
anakronistisch gelogen, gelyk dan ook slechts van &rsquo;n blad dat
tot... die andere party behoorde, te verwachten was. Nooit zou men
zoo&rsquo;n afschuwelyk laag verzinsel vinden in &rsquo;n blad van
de... niet-andere party. Hoe dit zy, &rsquo;n leugen w&agrave;s het.
Ieder beschaafd mensch en krantlezer weet dat het kiesrecht der
echtgenooten van zulke dames, eerst van eenige beteekenis is geworden
na &rsquo;t uitsluiten van de arme drommels die zich moeten tevreden
stellen met minder winstgevenden werkkring. Onze <i>Maddam</i>
d&eacute;&eacute;d niet aan staatkunde, en dit is &rsquo;t slechtste
niet wat ik van haar zou kunnen zeggen. In-plaats daarvan pakte zy een
der meisjes by den arm, en duwde haar naar &rsquo;t gapend luikje van
de schuit. &ldquo;Allo, d&rsquo;r in, as &rsquo;n meid! Koman, ik heb
nou genoeg van dat gezanik! Toe, allo, d&rsquo;r in, en jy ook!&rdquo;
Met deze woorden werd ook het tweede Kaatje ingescheept. De schuit
wiegelde by &rsquo;t opstappen en dreunde by &rsquo;t neerkomen op den
vloer van &rsquo;t ruim. Van onwil bleek er niets. De bedroefde
&ldquo;moeder&rdquo; die de zoo vurig begeerde boezelaar uit het oog
verloor, verdubbelde haar eentonig misbaar. De waardin scheen nog iets
aan den wallekant te doen te hebben. Had ze misschien pas &rsquo;n
krygsgeschiedenis bestudeerd? Trachtte zy zeker soort van veldheeren
natevolgen, die de specialiteit beoefenen, hun overwinnaars jaloers te
maken op de kunstige ingewikkeldheid van hun terugtrekken? Wou ze
&rsquo;t slagveld verlaten met kalmte, met majestueuze waardigheid?
Och, neen, op eer en roem was ze in &rsquo;t minst niet gesteld, maar
er viel voor haar iets optemerken, en daarom aarzelde zy. Ze wilde
weten of er van dien pastoor en dat jongetje wat te halen viel.
Wouter&rsquo;s aandringen by Pater Jansen om voorzichtigheidje te
spelen had haar aandacht gewekt, en ze wilde meer van de zaak weten
voor ze die beide personen uit het oog verloor, &rsquo;n oplettendheid
die rechtstreeks <span class="pagenum">[<a id="pb296" href="#pb296"
name="pb296">296</a>]</span>tot de eischen van haar &ldquo;vak&rdquo;
behoorde. Een gelyke indruk, doch hier slechts &rsquo;t uitvloeisel van
gewoon bedelaars-instinkt, bewoog de &ldquo;radelooze moeder&rdquo;
nogeens ter-markt te komen met haar radeloosheid:</p>
<p>&mdash;Hi, hi, hi, m&rsquo;n arm kind!</p>
<p>Wouter vroeg weer aan z&rsquo;n begeleider, of er dan van
hunnentwege volstrekt niets aan de zaak te doen zou wezen?</p>
<p>&mdash;M&rsquo;n arm kind! En... m&rsquo;n boezelaar! Als ik dan
in-godsnaam maar m&rsquo;n boezelaar weerom had!</p>
<p>Deze uitroep rymde vry-wel op den loop van Wouter&rsquo;s
gedachten.</p>
<p>&mdash;Drie skelling en &rsquo;n oortje!</p>
<p>Weer rekende Wouter z&rsquo;n Mentor voor, dat dit nog geen vollen
gulden bedroeg.</p>
<p>&mdash;Och, m&rsquo;nheer, nog niet eens &rsquo;n volle heele
gulden! Wat scheelt &ograve;ns die eene gulden?</p>
<p>De waardin en de moeder bespiedden om &rsquo;t zeerst wat er
tusschen die twee broeide.</p>
<p>&mdash;Hoor eens, jongeheer, &rsquo;t mag niet, zei Jansen, &rsquo;t
mag waarlyk niet! Maar...</p>
<p>&mdash;Toe, asjeblieft, m&rsquo;nheer!</p>
<p>...dan zal <i>ik</i> &rsquo;t er byleggen. Ga je gang! Ik zal om
geld schryven aan m&rsquo;n broer te Vucht. Maar gauw dan, &rsquo;t is
geen pleizierig staan hier.</p>
<p>Jansen stapte naar de roef, en Wouter op de vrouw toe. Hy haalde
&rsquo;t grauwlinnen zakje waarin z&rsquo;n geld geborgen was voor den
dag, had &rsquo;n beetje tyd noodig om den styf in-een-gedraaiden hals
te laten ontkrinkelen...</p>
<p>De waardin zag dit heel goed, en berekende den inhoud naar de
snelheid van de wenteling. Maar... &rsquo;t kon kopergeld wezen? Neen,
Wouter haalde een ryksdaalder voor den dag.</p>
<p>&mdash;Hi, hi, hi, m&rsquo;n arm kind!</p>
<p>De treurende moeder stak de hand uit, en gebruikte de ander om de
oogen rood en blind te schuren met haar voorschoot. Van de &ldquo;drie
skelling&rdquo; sprak ze niet meer. Inderdaad, waarom dien weldadigen
jongeheer op de gedachte te brengen dat &rsquo;n ryksdaalder
m&eacute;&eacute;r bedroeg dan de oorzaak van haar gejammer, en dat er
volgens de eenvoudigste regelen van komptabiliteit iets viel terug te
geven? Ze veranderde dus van tekst, en huilde nu by-voorkeur over haar
&ldquo;verloren kind&rdquo; &rsquo;n onderwerp dat haar voorkwam in
beter evenredigheid te staan met &rsquo;n schadeloosstelling van vyftig
heele stuivers. Wouter stond met open mond, en... wachtte? Ja, neen, ik
kan waarlyk niet zeggen of-i wachtte. De vrouw droeg wel zorg, genoeg
met haar oogen te doen te hebben om geen voedsel te geven aan de
gissing dat zy op wachten verdacht was, en misschien was het voor
Wouter-zelf &rsquo;n verrassing toen hy op-eens&mdash;in-godsnaam,
&rsquo;t moest wel!&mdash;zich aanstelde alsof &rsquo;t wel werkelyk
z&rsquo;n bedoeling was geweest den ganschen ryksdaalder te offeren op
&rsquo;t altaar van... van... ja, van wat eigenlyk? <span class=
"pagenum">[<a id="pb297" href="#pb297" name="pb297">297</a>]</span></p>
<p>&mdash;God zal &rsquo;t je duizendmaal loonen, jongeheer!</p>
<p>&mdash;Dat &rsquo;s vier zak guldens, en nog &rsquo;n beetje toe!
riep &rsquo;n rekenaar uit den hoop.</p>
<p>&mdash;Duizendmaal, jongeheer! Hi, hi, hi, wat zal er van m&rsquo;n
arm kind worden?</p>
<p>Er begon waarachtig kans te komen dat Wouter beproeven zou de
zedelyke toekomst van dat &ldquo;arme kind&rdquo; eenigszins te
verbeteren, door de jammerende moeder &rsquo;n tweeden ryksdaalder
aantebieden.</p>
<p>&rsquo;t Was waarlyk Wouter&rsquo;s verdienste niet dat-i ditmaal
bewaard bleef voor &rsquo;t verergeren van de reeds begane fout. Hy
hoorde mompelen: &ldquo;nou, voor <i>twee-gulden-tien</i> levert
ze-n-&rsquo;t heele nest dat ze thuis heeft&rdquo; waarmee waarschynlyk
de ons reeds eenigszins bekende &ldquo;wurmen&rdquo; bedoeld werden.
Deze taxatie kwam ons weldoenertje liefdeloos en onhoffelyk voor.
Opgewekt tot verzet tegen de &ldquo;massa&rdquo; die natuurlyk met luid
gelach den uitval toejuichte, wilde hy... zou hy... och, &rsquo;t kwam
er niet toe. Pater Jansen stond in den stuurstoel te wenken, de
schipper nam zyn plaats by &rsquo;t roer in, de knecht maakte het touw
los waaraan de schuit had vastgelegen, en z&rsquo;n &ldquo;aan-boord,
wie mee mot!&rdquo; maakte aan de vertooning &rsquo;n eind. Onder luid
spotgejuich van de menigte op den wallekant, gleed de schuit heen. De
waardin had heel fatsoenlyk plaats genomen in de roef, misschien wel om
den edelmoedigen jongeheer in &rsquo;t oog te houden, schoon men ook
zonder deze strategische byzonderheid erkennen moet dat haar middelen
zoo&rsquo;n gedistingeerdheid wel veroorloofden. &rsquo;t Scheen haar
alweer niet erg te hinderen dat de personen die ze in dat hokje vond,
ruimer plaats voor haar maakten dan stipt gezegd noodig was. Elk ander
zou zich beleedigd getoond hebben over de verregaande inschikkelykheid
waarmee ze ontvangen werd. Maar zy? Onze twee helden hoorden haar by
&rsquo;t binnentreden zeggen: &ldquo;ook goed! Beter z&oacute;&oacute;,
dan allemaal op &rsquo;n hoop, lieve menschen! Wie zweeten wil, kan
z&rsquo;n gang gaan, maar ik houd van de ruimte. Wel ja, niet
waar?&rdquo;</p>
<p>Dit vraagje werd gericht tot den <i>&eacute;tat major</i> die in den
stuurstoel zat, en ik zou &rsquo;t overgeslagen hebben als &rsquo;t me
niet te-pas kwam om &rsquo;n opmerking te maken over den oorsprong van
de Vrymetselary. Van: <i>vrymetselary</i> liever, zonder lidwoord. Ik
vind het wel zonderling dat men nog altyd daarnaar zoekt, alsof
&rsquo;n aanleiding die zich dagelyks aan onze oogen vertoont, en die
zoolang bestaan heeft als er menschen op de aarde wonen, eenmaal in
nauwkeurig bepaalbare omtrekken &rsquo;n historische gebeurtenis zou
geweest zyn. Elke Nyl moet, volgens zeker soort van volksvoorgangers,
z&rsquo;n byzondere bronnen hebben die men met den vinger op de kaart
kan aanwyzen, en uit valsche schaamte voor den leerling die er naar
vraagt, wil men maar niet erkennen dat die bronnen heel eenvoudig in de
wolken liggen. Waarom zou een der tallooze waarneembare spruitjes die
&rsquo;t hunne bydragen om zoo&rsquo;n rivier te maken tot wat zy is,
meer dan elk ander beekje, meer dan elke &agrave;ndere vereeniging van
doorgesypelde druppels, den naam van eigenlyke bron verdienen? Zoo
bestaan <span class="pagenum">[<a id="pb298" href="#pb298" name=
"pb298">298</a>]</span>er veel vraagstukken welker oorzaak van
bestaan... &rsquo;n vraagstuk behoorde te zyn, of niet eens &rsquo;n
vraagstuk. We kunnen de oogen niet opslaan zonder <i>Wording</i>
waartenemen, en toch blyft men nog overal droomen van &rsquo;n
<i>Schepping</i>. &rsquo;t Lykt wel of zekere natuur- en
geschiedfilozofen hun beroep leerden op &rsquo;n registratiekantoor, en
vandaar de meening meebrachten v&oacute;&oacute;r alles geroepen te zyn
de wereld-akten van &rsquo;n vasten datum te voorzien. Het boekdrukken,
&rsquo;n hoogstbelangryk vak zeker, maar slechts in zeer letterlyken
zin van &rsquo;t woord: &rsquo;n <i>Kunst</i>, het
&ldquo;stichten&rdquo; van steden, de volksverhuizingen...</p>
<p>Hola, we zyn er! En &rsquo;n behoorlyke <i>date certaine</i> hebben
wy ook. Wel zeker, de lieftallige herderin was aan &rsquo;t
volksverhuizen met haar twee veroverde schapen, en men schreef:
<i>haarlemmer kermis, den zooveelsten dag</i>. Ziedaar registratie!
Och, ik moet wel korrekt tewerk gaan. Vanwaar anders dan uit &rsquo;n
deugdelyk vastgestelden kermistyd zou ik den orgelman bekomen, die
straks langs de vaart over den weg moet sukkelen om op &rsquo;t juiste
oogenblik onze <i>Maddam</i> te-hulp te komen in haar
natuurvrymetselary? Er is veel talent noodig om dit uitteleggen aan
lezers die &rsquo;t niet zonder uitlegging verstaan. Vooreerst gelieve
men te begrypen dat er op den ganschen weg, althans zoover &rsquo;t oog
van onze reizigers reikte, geen orgelman te zien was. Niets
natuurlyker. De man was met de zynen&mdash;waaronder z&rsquo;n
gewichtig instrument&mdash;&rsquo;n vol uur voor &rsquo;t afvaren der
schuit van Amsterdam vertrokken, en &rsquo;t spreekt dus vanzelf dat
men hem nog niet had ingehaald. Zonder loggen of zonschieten kan nu de
lezer vry precies berekenen hoeveel geografische zoetwater-ellen door
ons vaartuig waren afgelegd, toen de edele vrouw die betuigd had van
ruimte te houden, aan &rsquo;t stuurstoelpersoneel vroeg: of &rsquo;t
niet waar was? Strikt genomen hadden Jansen, Wouter en de schipper
&rsquo;t recht gehad, hierop te antwoorden dat ze &rsquo;t wel gelooven
wilden maar niet met zekerheid wisten. Inderdaad, men moet niet alles
voor waar aannemen wat er door den eersten den besten gezegd wordt. Die
vrouw kon booze redenen gehad hebben om &rsquo;t publiek in &rsquo;n
verkeerden waan te brengen omtrent haar opinie over zweeten en
benauwdheid. Maar, och, ons drietal dacht zoo diep niet na. Jansen was
te bedroefd om te spreken, en Wouter te zeer vervuld van... iets dat op
&rsquo;n aventuur geleek, om zoo terstond te kiezen tusschen twyfel,
geloof en ontkenning. Wat den schipper aangaat, hy h&eacute;&eacute;ft
geantwoord. Maar, lezer, zoolang ik u niet meedeel w&agrave;t de man
zei, is &rsquo;t voor u alsof-i niet geantwoord had, en ge hebt dus
&rsquo;t recht, u voortestellen dat de schuit &rsquo;n haarbreed verder
was dan op &rsquo;t oogenblik toen de belangryke vraag gedaan werd. Hoe
kan &rsquo;t na deze opmerkingen iemand in &rsquo;t hoofd komen, te
meenen dat men dien orgelman reeds had ingehaald? Haasten laat ik me
zoomin als &rsquo;n haarlemmer-trekschuit zelf. De schipper heeft
geantwoord, o ja, maar ik ben aan &rsquo;t woord over de vrymetselary,
en dat gaat v&oacute;&oacute;r. Hoe kan &rsquo;t anders, daar juist de
vraag &ldquo;of &rsquo;t niet waar was, dat ze van ruimte hield?&rdquo;
my de opmerkingen <span class="pagenum">[<a id="pb299" href="#pb299"
name="pb299">299</a>]</span>in de pen gaf, die nu&mdash;misschien niet
eens terstond&mdash;zullen volgen! Zou ik tuchteloos genoeg wezen my
met het antwoord te bemoeien voor ik de vraag heb afgehandeld? Zulke
kapriolen...</p>
<p>Die orgelman dan was door Fancy besteld om zich niet voor &rsquo;t
juiste oogenblik te laten zien, en we zouden verkeerd doen haar
beschikkingen vooruit te loopen, vooral wanneer we door geduldig
wachten gelegenheid vinden iets zeer wetenswaardigs te vernemen over
den oorsprong van vrymetselary. Waar de bronnen van den Nyl zyn, heb ik
reeds gezegd, en als ik nu ook dat andere ophelder zal de billyke lezer
erkennen dat ik niet gierig met nieuws ben, schoon &rsquo;t wel wat
veel is voor &eacute;&eacute;n hoofdstuk.</p>
<p>Eilieve, wat ter-wereld bewoog die waardin tot de vraag: &ldquo;of
&rsquo;t niet waar was?&rdquo; Weetgierigheid? Om-godswil, hoe konden
Wouter en de schipper, of zelfs Jansen die &rsquo;n
&ldquo;gestudeerd&rdquo; persoon was, meer van de zaak weten dan
zyzelf? &rsquo;t Mensch was wel zoo oud als ik, dat heel erg is, schoon
ik tot eer van haar Publiek erkennen moet dat ze &rsquo;t veel verder
dan ik in de wereld gebracht had. Maar, gewaardeerd of niet, men wordt
geen zeven-en-vyftig jaar zonder ruimschoots tyd te hebben tot
beoordeeling van de vraag of men aan ruim- of nauw-zitten de voorkeur
geeft. Waarom in deze zaak de meening van anderen ingeroepen? Hoe zou
ze &rsquo;t opgenomen hebben, als een van de drie haar geantwoord had:
&ldquo;ik ben &rsquo;t volstrekt niet met u eens, juffrouw. U houdt
meer van benauwdheid, want de groote <i>die</i> of <i>die heeft</i>
gezegd... enz?&rdquo; Ik doe de werkelykheid geen geweld aan, door te
veronderstellen dat zoo&rsquo;n tegenspraak niet zou gewaagd zyn zonder
beroep op den bekenden grooten dichter die frazen geleverd heeft voor
alle gelegenheden. Ik vraag my af wat ikzelf op haar nederig verzoek om
inlichting zou geantwoord hebben indien ik in dien stuurstoel had
gezeten? Maar ik kan me de mogelykheid daarvan niet voorstellen omdat
ik op dat tydstip niet geboren, en alzoo n&ograve;g onbekwamer was dan
nu in &rsquo;t oplossen der vraagstukken van zoo aetherischen aard als
waartoe afkeer van benauwdheid schynt te behooren. Er is geen woord van
waar, van deze klassifikatie, bedoel ik, want op m&rsquo;n volstrekte
onbekwaamheid om v&oacute;&oacute;r m&rsquo;n geboorte meetepraten,
valt niets aftedingen. En ongeboren w&agrave;s ik. Er liggen honderd
twee en zeventig genien tusschen myn eersten kreet en &rsquo;t laatste
woord van die waardin. De lezer weet dat er in Nederland dertien genien
op &rsquo;n maaneklips gaan, en kan dus nu precies uitrekenen wanneer
ik jarig ben. Men wordt verzocht de miskende meetetellen, anders zou
men tot de slotsom komen dat ik nog in de wieg lig.</p>
<p>&mdash;Maar <i>ik</i> houd van de ruimte. Wel ja, niet waar?</p>
<p>Mensch, waarom vraag je dat? Is &rsquo;t uit wysbegeerte? Heb je aan
duitsche filozofie gedaan, en wil je misschien de eigenschappen van
&rsquo;t leelyke ding <i>an und f&uuml;r sich</i> dat je&mdash;met
permissie&mdash;je ikheid noemt, objektievelyk onderwerpen aan de
subjektieve <i>reinen-vernunftskritiek</i> van den haarlemmer-schipper
die z&rsquo;n pyp stopt? <span class="pagenum">[<a id="pb300" href=
"#pb300" name="pb300">300</a>]</span></p>
<p>&mdash;Asjeblieft, schippertje!</p>
<p>Zoowaar, ze wil hem den koperen vuurbak aanreiken, waarin &rsquo;n
turfkool ligt te glimmen, voor verstuiving bewaard door &rsquo;n deksel
van messing, voor uitdooving ook door vyf ronde gaten, juist groot
genoeg om aan pypekoppen den toegang open te laten naar &rsquo;t vuur.
Toegang? &rsquo;t Mocht wat! De schipper, deugdzaam, griffermeerd en
verontwaardigd, vader van zes gehuwde kinderen, antwoordde ditmaal
niet. Hy haalde &rsquo;n tondeldoos uit z&rsquo;n zak, nam de roerpen
onder den oksel, en bikte z&rsquo;n eigen vuur. Was er geen
konsekwentie in dat waardig gedrag van den haarlemmer-schipper? En is
&rsquo;t billyk, my te verwyten dat ik by-voorkeur beelden teeken die
thuis hooren op laag terrein? Kan men zich iets verheveners voorstellen
dan die tondeldoos en dat vuurslaan voor eigen rekening&mdash;als
schryver zou de man &rsquo;n gek figuur gemaakt hebben!&mdash;terwyl hy
de hand maar hoefde uittesteken om met z&rsquo;n pyp den koperen
cylinder te bereiken die hem zoo gul... neen, zoo verleidelyk werd
aangeboden door de ondeugd? Of, al ware het dat-i met z&rsquo;n
grootkop zou te-kort geschoten hebben om &rsquo;t altaar te bereiken
dat de valsche Vestale hem aanlangde, zou niet Wouter, de hulpvaardige
by-uitnemendheid, het vaasje met de meest mogelyke toewyding hebben
vastgehouden? Meent ge, lezer&mdash;gy die &rsquo;n man van
ondervinding en oordeel zyt, en bovendien als Christen bedreven in de
geheimenissen der demonologie&mdash;meent ge dat ooit aan &rsquo;n
haarlemmer-schipper die op &rsquo;t punt staat z&rsquo;n eerste pyp
aantesteken...</p>
<p>Ze waren alzoo pas by de <i>E&eacute;n honderd Roe</i>, of
ter-nauwernood zoo ver. Alweer &rsquo;n bewys dat die orgelman nog niet
&ldquo;in-zicht&rdquo; kon wezen. Finaal onmogelyk!</p>
<p>... meent ge dat ooit de Satan zich aan zoo&rsquo;n schipper
aanlokkender kan vertoond hebben dan in de warme gedaante van &rsquo;n
gloeiende kool? En t&ograve;ch deugdzaam! T&ograve;ch konsekwent!</p>
<p>Deugdzaam? Ja. Maar wie van konsekwentie spreekt, heeft alweer
slordig gelezen. Hoe kan men weten of &rsquo;s mans pyp-opsteken voor
eigen rekening en risiko, in overeenstemming kan gebracht worden met
het antwoord dat de vrouw zoo-even van hem moet gekregen hebben,
zoolang men van dat antwoord geen kennis draagt? Overyling... uw naam
is lezer! Stel dat-i gezegd had: &ldquo;Eulalia, ik bemin u meer dan
m&rsquo;n schuit!&mdash;en nog altyd weet geen sterveling of-i wat
anders zei&mdash;zou &rsquo;t dan niet van onvergeeflyke harteloosheid
getuigd hebben, als-i zoo kort daarop Eulalia&rsquo;s vuur had
afgewezen? Dat mannen veranderlyk zyn weet ik, en niemand betreurt deze
karakterfout meer dan ik, doch juist daarom noem ik &rsquo;t voorbarig
dien schipper te stempelen tot uitzondering, voor wy &rsquo;n beetje
meer van hem weten. In de eerste plaats alzoo...</p>
<p>Lieve God, wat moet ik nu &rsquo;t eerst vertellen? De
natuurmetselary wacht op verklaring. De schipper zuigt en blaast, de
tondel tintelt, en klaagt over m&rsquo;n spelling, nu ja, maar kan ik
&rsquo;t helpen dat onze taalwetgevers hun eigen wetten niet volgen? De
waardin schuift met mismoedig gebaar den versmaden vuurbak zoo ver ze
maar <span class="pagenum">[<a id="pb301" href="#pb301" name=
"pb301">301</a>]</span>eenigszins reiken kan over &rsquo;t roertafeltje
binnenwaarts, en verbergt haar smart onder den uitroep:</p>
<p>&mdash;Wel man, als &rsquo;t je niet lykt mot je &rsquo;t maar
zevend&rsquo;half voet van je zetten. Graag of niet! &rsquo;n Mensch
z&rsquo;n lust&rsquo; is &rsquo;n mensch z&rsquo;n leven...</p>
<p>En, &rsquo;t hoofd buiten de deur-opening stekende, herhaalde zy de
gewichtige vraag:</p>
<p>... wel ja, niet waar?</p>
<p>Jansen en Wouter hadden nu twee zaken voor &eacute;&eacute;n
optelossen.</p>
<p>De vrouw wilde weten of &rsquo;t waar is dat &rsquo;t leven van den
mensch in z&rsquo;n lust bestaat, &rsquo;n onderwerp dat weleens tot de
konkluzie zou kunnen leiden dat men niet juist alle dooden op &rsquo;t
kerkhof behoeft te zoeken, schoon ik niet verzekeren kan dat de
weetgierige vraagster van deze vroolyke slotsom &rsquo;t ware besef
had. Er bleek dat het zoo duidelyk uitgezwegen <i>non tali auxilio</i>
van den schipper &rsquo;t mensch gewond had, en ik verkies nu in haar
herhaalde poging om eigen indruk aan &rsquo;t oordeel van anderen te
toetsen, &rsquo;n bydrage te vinden tot den oorsprong der
<i>ma&ccedil;onnerie</i>.</p>
<p>Ten-allen-tyde bestonden er menschen die meer te zeggen hadden dan
&rsquo;n ander, en zy die&mdash;zooals op &rsquo;t oogenblik onze
schipper&mdash;aan &rsquo;t roer zitten, maakten wel eens misbruik van
hun voordeeliger standpunt. Laat ons onderzoeken wie de vrouw was die
daar in de roef zat, en telkens haar hoofd buiten &rsquo;t deurtje stak
alsof ze kennis maken wou. Wie ze was? Wel hoe kan ik dit weten, ik ken
&rsquo;t mensch niet. De vraag is zonderling. Ik weet alleen dat ze
zoo-even terdeeg was uitgescholden, en daar ze nog geen gelegenheid had
gehad het gepeupel dat haar met zooveel verachting behandelde, te doen
verzwelgen door dezen of genen afgrond, bevond ze zich in &rsquo;n
staat van vernedering die &rsquo;t midden hield tusschen wrevel en
kontritie, wel eenigszins gematigd of tot nader order teruggedrongen
door den wensch om Wouter te ontlasten van z&rsquo;n ryksdaalders. Wat
haar boosheid aangaat, spot er niet mee, verwaten lezer. Ik had
<i>U</i> wel eens willen zien, tien minuten na &rsquo;t afgryselyk
oogenblik dat &rsquo;n brokje Publiek u gebruikt had als voorwerp van
deugdmanifestatie!</p>
<p>Tien minuten, zeg ik? Misschien was &rsquo;t nog wat minder, schoon
ik erkennen moet dat de schipper z&rsquo;n tonteldoos... goddank, met
&rsquo;n tintelende <i>t</i> dezen keer, &rsquo;t staat er! Ja, de
schipper had z&rsquo;n vuurtuig geborgen waar zulks te doen gebruikelyk
is. Hy dampte deftig en dapper, en reeds had-i aan Jansen verzekerd dat
het vandaag mooi weer was. Toch blyf ik beweren dat de schuit nog geen
volle tien minuten gevaren had. Z&oacute;&oacute;lang nog maar was de
waardin woedend geweest. Dit komt iemand die &rsquo;t nooit ondervond
zoo heel erg niet voor, maar men moet bedenken dat de deugdzame
gemaaktheid waarmee &rsquo;t roefpubliek zich by haar binnentreden
tegen &rsquo;t voorbeschot had gedrongen, geen goed aan de zaak deed.
Men kan gerust aannemen dat haar minuten dubbel telden, en waarschynlyk
is &rsquo;t aan deze byzonderheid te wyten dat sommige
historieschryvers, haar zielewenteling verwarrende met de
kopernikaansche gegevens <span class="pagenum">[<a id="pb302" href=
"#pb302" name="pb302">302</a>]</span>van &rsquo;t andere zonnestelsel,
in de dwaling vervielen dat onze schepelingen den orgelman reeds in
&rsquo;t oog konden hebben. Niets is minder waar. De man was de
<i>Driehonderd Roe</i> al lang voorby, toen de vrouw de eerste keer
vroeg &ldquo;of &rsquo;t niet waar was?&rdquo; En nu? Nu, na alles wat
er sedert dat gewichtig oogenblik plaats vond? Dat <i>ik</i> instaat
ben op &rsquo;t kleinste wereldkaartje de plek aantewyzen waar hy zich
bevond, mag beschouwd worden als &rsquo;n billyk schryvers-prerogatief.
Maar zoolang ik m&rsquo;n meerdere kennis voor mezelf houd, baat die
alziendheid weinig aan &rsquo;n ander. Om nu evenwel bewys te geven dat
ik op dat geestelyk overwicht niet groots ben, deel ik gulweg wat van
m&rsquo;n overvloed mee, door alles te vertellen wat ik van de zaak
weet. Het zal velen interesseeren, vooral omdat er iets onmogelyks in
voorkomt. De orgeldraaier dien ik den lezer v&oacute;&oacute;r den tyd
laat zien, was &rsquo;n Franschman. Dit is niet volstrekt onmogelyk. Om
geloofszaken had-i z&rsquo;n land verlaten. Ook dit gaat de perken van
&rsquo;t denkbare niet te buiten. Wie verlaat niet soms z&rsquo;n
vaderland wegens verschil van opinie met z&rsquo;n medeburgers? Hierin
lag alzoo de mogelykheid van z&rsquo;n aanwezen niet, maar hy torschte
een straatorgel, en dit vind ik ongeoorloofd-byzonder, omdat
zoo&rsquo;n ding in Wouter&rsquo;s tyd nog niet bestond. Zoo ziet men
dat alle verbeteringen in armwezen, politiek en industrie worden
aangekondigd door &rsquo;n soort van voorloopers. &rsquo;t Voorgeslacht
heeft er geen weet van&mdash;omdat het overleden is&mdash;de tydgenoot
miskent en steenigt ze uit broodnyd, en de naneef... nu, dit ben
<i>ik</i> in dit geval, en ik zal m&rsquo;n <i>&eacute;migr&eacute;</i>
geven wat hem toekomt. Vooreerst dan kan ik u na &rsquo;t raadplegen
met al de oude schryvers die de zaak behandeld hebben, verzekeren dat-i
op &rsquo;t oogenblik toen de waardin bezig was met de vruchtelooze
poging om &rsquo;t hart van den schipper te doen smelten, in z&rsquo;n
koeterwaalsch stond te kibbelen aan &rsquo;t Sloterdyker tolhek. Hy
trachtte vrye passage te bedingen, maar &rsquo;t lukte niet. Z&rsquo;n
vrouw&mdash;zaagt ge ooit &rsquo;n orgelman zonder vrouw?&mdash;en haar
kinderen&mdash;wie zag ooit &rsquo;n orgelvrouw zonder
kinderen?&mdash;nu, &rsquo;t heele gezin stond om hem heen, en wachtte
met angst de beslissing af. Maar de tolgaarder was onvermurwbaar, en
betoogde op staathuishoudkundige gronden dat ouwerwetsche kwalen als
die waarin hy een zoo nuttig bestaan vond, met de meeste stiptheid
moesten gehandhaafd worden, omdat alleen hieruit te-eeniger-tyd de
algemeene afkeer kan voortvloeien die de afschaffing zal mogelyk maken.
&ldquo;Maar ik zal &rsquo;t niet beleven, zeid-i, en m&rsquo;n kinderen
ook niet!&rdquo; Dit was w&egrave;l gezegd, voorwaar, en hy had gerust
nog &rsquo;n paar geslachten verder kunnen gaan, wat-i zeker naliet uit
de bescheiden vrees zich gezegender stamvaderschap aantematigen dan de
Heer hem toedacht. Vol karakter, en met &rsquo;n aandoenlyk vertrouwen
op de taaiheid van misbruik, bleef-i z&rsquo;n recht tot plicht
verheffen, en eischte twee duiten de persoon. Had de man geen gelyk? By
de minste weifeling liep de Staat gevaar dat de Regeering in den Haag
zyn toegevendheid tot precedent stempelen, en zich daarop beroepen zou
om eens &rsquo;n enkelen keer met den tyd meetegaan. Wie huivert niet?
En wie <span class="pagenum">[<a id="pb303" href="#pb303" name=
"pb303">303</a>]</span>huivert niet nogeens by de bedenking dat
misschien alle Haarlemmers en Amsterdammers op-eens <i>vice-versa</i>
aan &rsquo;t verhuizen zouden gaan, als zoo&rsquo;n tweeduits-slagboom
werd overgebracht naar &rsquo;n muzeum? Wie &rsquo;t w&egrave;l meent
met z&rsquo;n dierbaar vaderland en ouwerwetsche zotternyen, huivere
ten derden maal. Maar dan is &rsquo;t ook genoeg.</p>
<p>De vrouw van den orgelman was &rsquo;n Duinkerksche, en kon zich
redelyk verstaanbaar maken, maar haar aanhouden had even weinig gevolg
als de niet verstane hoewel best begrepen vertoogen van haar
echtgenoot. Wat te doen? De stumperts waren nu eenmaal de tien, twaalf
duiten niet ryk, die er noodig waren om Haarlem te bereiken, waar ze
zeker opgang en goede zaken zouden maken met hun zeil. Want ze hadden
&rsquo;n zeil, waarop &rsquo;n fraaie geschiedenis stond afgebeeld. Het
was, om &rsquo;n paar staken gerold, gedragen door de twee oudste
kinderen, die nu echter by dien slagboom hun vrachtje moedeloos hadden
neergelegd. Ook &rsquo;t orgel was op den grond gezet, en de vermoeide
man ging er op zitten, niet zonder vrees dat men tol zou komen vorderen
voor &rsquo;t beetje rust dat-i waarlyk wel noodig had. De vrouw was
uitgepraat, en de tolgaarder had alle verzoeking tot het schenden van
z&rsquo;n plicht afgesneden door zich in z&rsquo;n huisje
terugtetrekken, waar-i z&rsquo;n werkzaam leven voortzette. De nood was
hoog, en alzoo de redding naby. Nu denkt de lezer dat Wouter aan de
beurt komt. Welzeker, wat beteekenden voor hem tien duiten, of al waren
&rsquo;t er twaalf! Ik heb de kinderen niet geteld, en weet bovendien
niet of de vele zuigelingen die daarby waren, moesten meedragen in
&rsquo;t onderhoud van den straatweg? Maar al had ik ze geteld, en al
wist ik dat, om godswil, lezer, hoe kon Wouter hier helpen, hy die nog
ver af was, en van de heele zaak geen kennis droeg? Geloof me, als
Wouter in dit byzonder geval God met anderhalven stuiver was te-hulp
gekomen in &rsquo;t redden van vyf, zes ongelukkigen, ik zou &rsquo;t
zeggen! Reeds voor mezelf houd ik niet van nederigheid, waarom zou
ik&mdash;ten-koste nogal van m&rsquo;n roem als nauwkeurig
geschiedschryver&mdash;preutsch omgaan met de verdiensten van &rsquo;n
ander? Wouter zat nog altyd lang en breed te peinzen over... die twee
meisjes, en wie z&rsquo;n indrukken gekend had, zou gevonden hebben
dat-i ditmaal byzonder weinig op &rsquo;n plaatsvervangende
Voorzienigheid geleek. Er was toch iets aardigs in, dacht hy, zoo
op-eenmaal door &rsquo;n vrouw uit Haarlem uit z&rsquo;n gewonen kring
gehaald te worden. Hy wou graag gelooven dat ze de wereld niet van den
allerfraaisten kant intraden, maar &rsquo;t was die <i>Wereld</i> toch,
&rsquo;t was &rsquo;n uitvlucht, iets ongewoons. Zoo&rsquo;n meisje had
toch veel voor. Wie zou ooit h&egrave;m komen halen, wie h&egrave;m
verlossen van Stoffel, Kopperlith&rsquo;s en gewoonheid? Die meisjes
waren &ldquo;gevallen&rdquo; o zeker, en dit is heel verkeerd, maar
hadden ze niet byzonder prettige genoegens te wachten van &rsquo;t
opstaan? Ieder weet dat God graag vergeeft&mdash;men moet bedenken dat
het z&rsquo;n eenige uitspanning is&mdash;en ook de Maatschappy strekt
tot verrekkens toe haar armen uit om berouwhebbenden aan haar
vriendelyke borst te sluiten. Onder al die omhelzers bevindt zich
alligt &rsquo;n prins die zich zoo verheugt over <span class=
"pagenum">[<a id="pb304" href="#pb304" name=
"pb304">304</a>]</span>&rsquo;t weervinden van &rsquo;n verloren
schaap, dat-i al z&rsquo;n koningryken wat weinig acht om op &rsquo;t
laatste blaadje van den roman te worden neergelegd aan de voeten...
och, hoe jammer dat Jansen plaats had, genomen in de roef!</p>
<p>Maar met al die overleggingen hebben we niet te maken, omdat, we nu
te Sloterdyk zyn. Daar Wouter er nog niet was, zag God-zelf zich wel
genoodzaakt &rsquo;n hand uittesteken. Hy verwekte een verlosser in
Isra&euml;l, in de gedaante van &rsquo;n kleinen boerenjongen, die uit
het dorp over de vaart heen bemerkte dat er by het tolhek iets
byzonders aan de hand was, en z&rsquo;n ontdekking aan twee, drie
anderen meedeelde. Dezen, gedreven door den geest, maakten er ook geen
geheim van, en alles liep uit, de brug over, naar den slagboom: er was
Publiek! Wat kan &rsquo;n artist meer verlangen? &ldquo;<i lang="fr">A
la bonne heure!</i>&rdquo; zei de man, en hy gaf bevel de paaltjes in
den grond te slaan, waaraan &rsquo;t zeil werd opgeheschen, ontrold,
vastgehecht... och, zoo kleurig! Heel Sloterdyk stond verbaasd, en er
was reden toe. Want, al z&rsquo;n leven, men kreeg de geschiedenis der
schoone <i>Genoveva van Brabant</i> te aanschouwen! Wie &rsquo;t zag,
zou moeten erkennen dat Wouter groot gelyk had, toen-i in z&rsquo;n
print-kleurperiode zoo jaloersch was op dat leven in &rsquo;n woesteny.
Geen kind in heel Sloterdyk dat er niet precies z&oacute;&oacute; over
dacht. Het zeil was verdeeld in vier kolommen, en overdwars in zeven
ryen, &rsquo;n verdeeling die me straks kan komen te staan op &rsquo;t
vertrouwen van den lezer. Want zie, de man zong welgeteld
negen-en-twintig koepletten, en &rsquo;t zal dus schynen dat ik
&ograve;f &rsquo;n koeplet van eigen vinding valschelyk onderschuif,
&ograve;f dat ik&mdash;erger nog&mdash;te-kort doe aan &rsquo;t zeil.
&rsquo;t Een is zoo onmogelyk als &rsquo;t ander. Men schudt geen
po&euml;zie als de hier bedoelde uit den mouw, en wat het zeil aangaat,
wie zag er ooit een met negen-en-twintig vakken? Blyft men in-weerwil
hiervan m&rsquo;n nauwkeurigheid wantrouwen, &rsquo;t spyt me wel, maar
ik zal trachten my in &rsquo;t verdriet daarover weer te schikken. Men
is nu eenmaal niet voor z&rsquo;n pleizier op de wereld. Misschien ook
voelt de ergdenkende lezer berouw, als-i den tekst van de
<i>Complainte</i> gelezen heeft. Hy zal inzien dat men zoo-iets niet
machtig wordt zonder nauwkeurige bronnen geraadpleegd te hebben.</p>
<p>Men moet daartoe beneden de twaalf jaar zyn, of...
v&eacute;&eacute;l ouder. Dat de Sloterdykers er niet veel van
verstonden, deed weinig schade aan &rsquo;t effect. De acht-en-twintig
kleurige tooneeltjes op &rsquo;t zeil schreeuwden w&egrave;l zoo hard
en spraken duidelyker dan de beide zwervers. En wat men op printjes
niet begreep, werd opgehelderd door &rsquo;t larmoyeerend
orgel.<a class="noteref" id="xd19e11473src" href="#xd19e11473" name=
"xd19e11473src">4</a> <span class="pagenum">[<a id="pb305" href=
"#pb305" name="pb305">305</a>]</span></p>
<p>Niemand van de toeschouwers had achtgeslagen op &rsquo;t naderen van
de schuit. Wonder was &rsquo;t niet, want toen ze begon in-zicht te
komen, had men zich even te-voren vermaakt met de exekutie van Golo,
die zoo duidelyk op het drie-en-twintigste vakje was voorgesteld dat
slechts weinigen er geen kippevel van kregen, en wie in dit ongevoelig
geval verkeerde, wachtte zich wel het te zeggen. Niemand beklaagde den
booswicht, en als de Sloterdykers zitting hadden gehad in die
rechtbank, zouden de stukjes waarin hy gesneden werd, nog veel kleiner
uitgevallen zyn. De <i>ch&egrave;res</i> en de <i>grandes
tendresses</i> waarop Genoveva vervolgens onthaald werd, waren op
&rsquo;t zeil heel aanlokkelyk voorgesteld. &rsquo;t Doet me genoegen
dat Wouter er niets van gezien heeft. Ook had de schilder middel
gevonden, den toeschouwer te doordringen van haar aanhoudend omgaan met
&ldquo;J. C.&rdquo;<a class="noteref" id="xd19e11485src" href=
"#xd19e11485" name="xd19e11485src">5</a> slechts afgewisseld door
&rsquo;t biddend en dankend gebruiken van ongekookte boomwortelen. Och,
men hoeft zoo weinig fransch te verstaan om zulke dingen innig te
begrypen! Nog &eacute;&eacute;n koeplet, en heel Sloterdyk was aan
&rsquo;t bidden en uitgraven van boomwortels gegaan. Ieder ziet in dat
het publiekje van den troubadour, in zoo&rsquo;n gewyde stemming wel
wat anders te doen had dan op de schuit te letten, die daar zoo
onverschillig kwam aanschuiven alsof er nooit &rsquo;n Genoveva in de
wereld geweest was. En die hinde! Juist toen &rsquo;t arme dier bezig
was met z&rsquo;n <i>miracle nouveau</i>, door <i>quoiqu&rsquo;on lui
porte</i> van honger te sterven op dat graf, hoste de jager voorby. De
lyn van zoo&rsquo;n haarlemmer-schuit is tachtig vaam lang...<a class=
"noteref" id="xd19e11495src" href="#xd19e11495" name=
"xd19e11495src">6</a></p>
<div class="footnotes">
<hr class="fnsep">
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e11096" href="#xd19e11096src" name="xd19e11096">1</a></span> Zie
noot blz. 305.</p>
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e11146" href="#xd19e11146src" name="xd19e11146">2</a></span> Dat
wil zeggen: in het tuchthuis waar de veroordeelden
<i>Camp&ecirc;che-</i> of <i>Fernambakhout</i> raspten. (M.)</p>
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e11266" href="#xd19e11266src" name="xd19e11266">3</a></span> In I.
1272 geeft M. een verhandeling over de machteloosheid van wet,
regeering en philantropie in den stryd tegen de onzedelykheid: de
theorie vermag hier niets tegen de praktyk. Het eenige middel om den
handel in ontucht te gronde te richten is <i>ware</i> beschaving, d. i.
&ldquo;zy, die den lust inboezemt, en de bekwaamheid meedeelt, om
<i>genot te vinden in arbeid</i>.&rdquo;</p>
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e11473" href="#xd19e11473src" name="xd19e11473">4</a></span> In
het troubadourslied wordt verhaald van de edele Genoveva, die door den
verrader Golo van overspel beschuldigd, aan den dood ontkomt, doordat
twee dienaars haar met haar kind laten ontkomen. In het woud leeft ze
van wortels, haar kind wordt door een hinde gezoogd. Op de iacht vindt
haar gemaal haar: Golo&rsquo;s verraad komt uit en Genoveva wordt in
eere hersteld: maar ze blyft een ascetisch, vroom leven leiden, ze
voedt zich enkel met boomwortels, en denkt slechts aan Jezus Christus.
Als ze sterft treuren allen,&mdash;de hinde weigert op haar graf alle
voedsel en sterft er.</p>
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e11485" href="#xd19e11485src" name="xd19e11485">5</a></span> =
Jezus Christus.</p>
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e11495" href="#xd19e11495src" name="xd19e11495">6</a></span> Om
zyn naam als letterkundige eer aan te doen verklaart M. dit te weten,
niet door het <i>meten</i> van het touw, maar door het raadplegen van
andere bronnen: als Plinius en Plutarchus! Vervolgens geeft hy in I.
1278 het in de opschriften van vorige hoofdstukken (zie blz. 265 en
288)aangekondigde &ldquo;stuk 17de eeuwsche volksroem,&rdquo;
voorafgegaan door een afbrekende kritiek van Engelsche letterkundigen
op Vondel en Cats, n.l. een citaat vol buitenlandsche lof over de
geregeld varende Treck-schuyten, &ldquo;dat bestemd was &rsquo;n helder
licht te werpen op den vermoedelyken afloop van Wouter&rsquo;s reis
naar Haarlem.&rdquo;</p>
</div>
</div>
<div class="div1 nohead">
<div class="argument">
<p>Oorsprong der <i>vrymetselary.</i> Hoe men &rsquo;t moet aanleggen
om met sommige menschen kennis te maken. Wouter komt niet te
Haarlem.<a class="noteref" id="xd19e11508src" href="#xd19e11508" name=
"xd19e11508src">1</a></p>
</div>
<p>Ze was terdege boos. De lezer zal wel weten dat invloed, macht,
gezag, heerschappy, overwicht en de van al deze factoren grootendeels
afhangende tevredenheid met zichzelf voortdurend in stygende of dalende
beweging zyn. Wie aan de verliezende hand is, voelt zich genoopt naar
bondgenooten omtezien, en opent met &rsquo;n klein toespraakje de
preliminaire onderhandelingen. Hy tracht te weten te kernon of er kans
bestaat dat anderen in z&rsquo;n verdriet deelen&mdash;of al was
&rsquo;t maar in z&rsquo;n afkeuring&mdash;en hy staat gereed het
minste blyk daarvan aantegrypen tot herstel van de ondergane krenking.
<span class="pagenum">[<a id="pb306" href="#pb306" name=
"pb306">306</a>]</span>Het spreekt vanzelf dat de onderliggende party
gewoonlyk meer scherpzinnigheid aan deze taktiek ten-koste legt dan de
zegepralende tegenstander die weleens op z&rsquo;n behaalde lauweren in
den dut valt, en niet aan versterking van standpunt begint te denken
voor de stygende invloed van den vyand hem daartoe aanspoort. In
oogenblikken van betrekkelyke gelykheid openbaart zich de wryving in
morren, twist, krakeel, vechtpartyen of oorlog, al naarmate de stryd
zich tot individueele belangen bepaalde, of wyder gebied innam. Daar
evenwel zoodanige gelykheid nooit lang aanhoudt, en er alzoo telkens
op-nieuw &rsquo;n onderliggende party gevormd wordt die aan herstel van
standpunt behoefte voelt, is dat zoeken naar geestverwantschap &rsquo;t
<i>perpetuum mobile</i> geworden dat de gansche maatschappy in beweging
houdt. De machtigste korporatie die ooit bestond, moet begonnen zyn met
de vraag: of &rsquo;t niet waar was? Maar de Geschiedenis zwygt over de
tallooze malen dat er op die vraag geen weerklank werd gegeven, of wel
&rsquo;n antwoord dat verdere onderhandelingen afsneed en alle
toenadering onmogelyk maakte. Het is aan &rsquo;n zeer byzonder toeval
te danken, dat ik kan meedeelen hoe de eerste poging van de waardin was
beantwoord geworden. Zie hier wat de schipper had gezegd, toen ze
terstond na &rsquo;t instappen van de roef &rsquo;n gesprek trachtte
aanteknoopen:</p>
<p>&mdash;Zeg &rsquo;ns, mensch, als ik jou was, zou ik me nou
ereissies heel bedaard houwen. Ik ben hier baas aan-boord, versta je
dat?</p>
<p>Zeker verstond ze &rsquo;t wel, maar ze zal evenmin als ik begrepen
hebben hoe dat baasschap hier te-pas kwam? En wat de bedaardheid
aangaat, waaraan de schipper betuigde zich te willen overgeven zoodra
hy h&aacute;&aacute;r was... och, ik zeg dat die schipper onmogelyk
weten kon wat-i in dat vreemd geval doen zou.</p>
<p>&mdash;Wel nou keman, nog bedaard ook, en dat na zoo &rsquo;n
veraffrentasie!</p>
<p>Meer had ze niet gezegd, en daarmee was &rsquo;t voor datmaal uit
geweest. Laat ons de geestkracht en de gevatheid bewonderen, waarmee ze
dat komfoor te-baat nam om den aanval te hervatten. Doch we weten reeds
dat ook die poging schipbreuk had geleden op de onafhankelykheid van
karakter die de deugdzame schipper wist te putten uit z&rsquo;n
tonteldoos. Het speet ons voor de waardin, maar we zyn niet ondankbaar
voor de leering hoe goed het is, by zekere gelegenheden eigen vuur by
de hand te hebben. Het wyf zat nu heel menschenkennig te loeren op
&rsquo;n derde gelegenheid. Dat er in elk kuras gapingen zyn, wist ze
wel... lieve god, pater Jansen en Wouter waren in &rsquo;t geheel niet
geharnast! Ja, had ze maar met die twee alleen te doen gehad. Maar de
schipper was drukkend pedant en groots. Hy blufte op z&rsquo;n gezag
aan boord, op z&rsquo;n deugd, op z&rsquo;n zes gehuwde kinderen:</p>
<p>&mdash;Allemaal best af, m&rsquo;nheer pastoor, best! <span class=
"letterspaced">Twee</span> by &rsquo;t waagdragen... &rsquo;n mooi vak,
m&rsquo;nheer pastoor!</p>
<p>Jansen liet z&rsquo;n kin op de gevouwen handen, en deze op den knop
van z&rsquo;n rotting rusten, maar antwoordde niet. Z&rsquo;n gelaat
teekende <span class="pagenum">[<a id="pb307" href="#pb307" name=
"pb307">307</a>]</span>droefheid, en de waardin bespiedde z&rsquo;n
stemming. &rsquo;t Was, meende zy, al <i>iets</i> dat-i door z&rsquo;n
zwygen weinig blyk gaf van den lust om in vriendschappelyke
verstandhouding tot den schipper te komen.</p>
<p>&mdash;En de derde is op &rsquo;n armenschool... als onderwyzer,
weet u. D&agrave;t is er een! Als-i &rsquo;n woord ziet, vraagt-i
dadelyk waarvan ontleent zich dat? En hy w&eacute;&eacute;t &rsquo;t!
Nou, ik heb ze best opgebracht, dat moet ik zeggen. &rsquo;t Oog op
God, zoo zei ik maar altyd, en dan...</p>
<p>Een blik op de roef.</p>
<p>...eerlyk door de wereld! Wat zegt <i>U</i>, m&rsquo;nheer
pastoor?</p>
<p>Helaas, Jansen zei weer niets, en de fondsen van de waardin rezen
&rsquo;n beetje. &rsquo;t Leek wel of nu de beurt aan den schipper was
gekomen om behoefte te voelen aan wat weerklank. De man verwonderde
zich dat-i met z&rsquo;n &ldquo;God voor oogen!&rdquo; niet beter
slaagde vooral omdat-i met &rsquo;n geestelyke te doen had, die
beroepshalve wel verplicht was zulke praatjes heel mooi te vinden. Maar
hierin vergiste zich onze schipper. Over &rsquo;t algemeen vinden die
heeren &rsquo;t niet aangenaam dat de terminologie van &rsquo;t vak
door leeken ontwyd wordt. Ze houden meer van zondaren dan van
dilettanten in zaligmakery, omdat &rsquo;n klant boven &rsquo;n
konkurrent gaat. Deze algemeene waarheid was nu wel niet op den goeden
Jansen toepasselyk, maar de teleurstelling van den schipper werd er
niet geringer om. Sedert dertig jaren verkondigde hy z&rsquo;n fameuze
hoofdgrondstelling tweemaal daags&mdash;op den zeldzamen keer na, dat-i
geen enkelen passagier in de roef had&mdash;en nog nooit was z&rsquo;n
hoogstmerkwaardig maxime aangehoord zonder hem &rsquo;n zalvend:
&ldquo;ja, ja, schipper, daar heb je wel gelyk in!&rdquo; optebrengen.
Dit behoorde tot de emolumenten van z&rsquo;n verheven beroep, en die
pastoor zat maar zwygend op z&rsquo;n neus te staren! Zelfs voor het
ditmaal zoo byzonder toepasselyke: &ldquo;eerlyk door de wereld!&rdquo;
had die vervelende passagier geen goedkeurend woordjen over, geen
knikje! Er moesten andere loopgraven geopend worden:</p>
<p>&mdash;Ja, God voor oogen, zeg ik maar. Nou, onze Chris&mdash;want
Chris heet-i naar z&rsquo;n grootmoeder, omdat die ook Chris
heette&mdash;&rsquo;t is &rsquo;n eerst platje. &rsquo;t Was eigenlyk
m&rsquo;n vrouws moeder... ook &rsquo;n brave vrouw, dat kan ik je
gerust zeggen, m&rsquo;nheer pastoor! &rsquo;t Mensch is dood, maar
anders... Jan, vier &rsquo;n scheutje tot die modderpraam voorby
is.</p>
<p>Jan de knecht vierde drie vaam van de jaaglyn. Heel noodig was
&rsquo;t juist niet, maar de schipper vond de gelegenheid gunstig iets
van z&rsquo;n zeemanschap te laten zien.</p>
<p>&mdash;Ja, m&rsquo;nheer pastoor, zoo ben ik! Ik heb graag wat
speling in de lyn als er drukte-n-in de vaart is. Een mensch moet op
z&rsquo;n zaken passen, en... God voor oogen! Dan kom je &rsquo;r wel.
Haal nu maar weer in, Jan. Z&oacute;&oacute; heb ik ze opgebracht, alle
zes, m&rsquo;nheer pastoor. En onze Chris zei&mdash;want hy is &rsquo;n
platje&mdash;&ldquo;wel, vader, waarom noemen je de menschen
haarlemmer-schipper? Nou, ik begreep terstond dat er wat achter stak,
maar waar &rsquo;t &rsquo;m zat kon <span class="pagenum">[<a id=
"pb308" href="#pb308" name="pb308">308</a>]</span>ik niet raden, want
geleerd ben ik, om &rsquo;t zoo &rsquo;reis ronduit te zeggen, niet.
Maar ik versta m&rsquo;n werk als de beste...</p>
<p>Waarschynlyk om Jansen hiervan te overtuigen, gelastte hy nu
z&rsquo;n knecht het dek van de schuit dat met teer en gestampte
schulpen besmeerd was, met water te bevochtigen.</p>
<p>&mdash;&rsquo;n Paar pussies maar, want ziet u, m&rsquo;nheer
pastoor, anders kleeft het zoo, als er den heelen dag de zon op staat.
Nou, en m&rsquo;n.. eene dochter&mdash;Jansje heet ze, omdat ze
eigenlyk naar my genoemd is, want... myn naam is Jan&mdash;nu die is
getrouwd met &rsquo;n boekbinder. Die heeft ook al haar vierde...
allemaal meisjes. En de tweede is in de blye verwachting, want haar man
is op &rsquo;n kantoor in de accynsen. Daar worden alle varkens
gewogen... van de stad, weet u?</p>
<p>&mdash;Maar, m&rsquo;nheer, waagde Wouter te vragen, waarom mag men
u geen haarlemmer-schipper noemen?</p>
<p>&mdash;Ja, niet waar, d&agrave;t is &rsquo;n vraag! Nou, hy is
&rsquo;n guit, dat zal je hooren. En alles maar zoo droog-weg. Hy
zei... maar zeg eens, ben je meer te Haarlem geweest?</p>
<p>Of Wouter er geweest was!</p>
<p>&mdash;Want anders kan je &rsquo;t niet zoo dadelyk begrypen. Maar
ik wou m&rsquo;nheer pastoor vertellen van m&rsquo;n derde dochter. Die
woont in de Langstraat, en haar man heeft &rsquo;n winkel, en daarin
verkoopen ze zoowat van alles. &rsquo;t Is om &rsquo;t nu zoo eens
uittedrukken: &rsquo;n komeny, maar aanspreker is-i ook, en hy bedient
&rsquo;n begrafenisfonds, en dat geeft nogal. Toen verleden haar
jongste gestorven is, hebben ze-n-uit hun eigen bus twintig gulden
gehad. Bn nu is de middelste ook ziek, &rsquo;n meisje, m&rsquo;nheer
pastoor, met kromme beentjes en nogal pieperig. Ja, &rsquo;t gaat
&rsquo;rlui best. Ze wil altyd dat ik m&rsquo;n rust zal nemen omdat ik
op jaren kom, want Pietje heet ze, omdat ze genoemd is naar m&rsquo;n
vader, en die heette Piet. En ze wil dat ik zal uitscheien met werken
omdat ik zoo erg op jaren kom, m&rsquo;nheer pastoor, en al zooveel
beleefd heb. Maar ik zeg maar altyd: n&eacute;, zoolang God me kracht
geeft...</p>
<p>Z&oacute;&oacute;lang zoud-i zeven uren daags in dien stuurstoel
zitten, en nog meer beleven, en haarlemmer-schipper blyven, of wat-i
dan volgens z&rsquo;n guitige zoon wezen mocht.</p>
<p>&mdash;Een mensch moet op z&rsquo;n post blyven naar Gods bestel,
m&rsquo;n-heer pastoor. D&agrave;t heb ik altyd m&rsquo;n kinderen
voorgehouden, en daarom gaat het hun best.</p>
<p>&mdash;Maar, m&rsquo;nheer, waarom mag men u geen
haarlemmer-schipper noemen?</p>
<p>&mdash;Precies, zoo kom je-n-op &rsquo;t ware punt van de zaak. Wel,
jongeheer, hy zei&mdash;maar &rsquo;t is &rsquo;n guit, dat zal je
zien&mdash;&ldquo;vader, zeid-i, zoodra je <i>Halfweg</i> gepasseerd
bent, word je Amsterdammer-schipper.&rdquo; &rsquo;t Is waar ook, zei
ik, en ik had er nooit aan gedacht. Zoo zieje wel dat zoo&rsquo;n
jongen me de baas is. Maar... God voor oogen, dat &rsquo;s best van
allemaal. Wel ja, straks voorby <i>Halfweg</i>&mdash;als je-n-in die
streken bekend bent, zal je &rsquo;t zelf zien&mdash;dan kom ik, om zoo
<span class="pagenum">[<a id="pb309" href="#pb309" name=
"pb309">309</a>]</span>te zeggen, van Amsterdam, en hier gaan we nog
altyd maar naar Haarlem. Hoe vind je die? En hy is pas zeventien!</p>
<p>Wouter glimlachte even uit goedhartigheid, maar verder kon-i
&rsquo;t niet brengen. Dat de ma&ccedil;onnieke poging van den schipper
om met pater Jansen in gesprek te komen niet gelukken kon, spreekt
vanzelf. Dit zou &rsquo;t geval gebleven zyn al ware de meegedeelde
geestigheid eenigszins geestiger geweest, want de goede man repeteerde
z&rsquo;n theologischen kursus. Hy overpeinsde of er iets goeds kon
gedaan worden, en wat? Geestelyke hovaardy was hem vreemd, maar toch
voelde hy als fatsoenlyk man &rsquo;n instinkmatigen afkeer van
&rsquo;t wyf dat hy wel zou moeten aanspreken als-i besloot zich het
lot van die twee meisjes aantetrekken. Dit nu hield hy in z&rsquo;n
onnoozelheid voor plicht, en... zy wist het! Ze wist dat er slechts
&rsquo;n gepaste aanleiding noodig was om hem aan &rsquo;t spreken te
krygen. Zonder uitbundige instemming hebben we hem hooren beweren dat
er op &rsquo;n <i>Simmenarie</i> zooveel menschenkennis viel optedoen,
maar wel durven we deze eigenschap toekennen aan de vele simmenarien
die onze waardin in haar jeugd bezocht, en na voleindigde studien op
ryper leeftyd bestuurd had. Met grapjes of &rsquo;n geestigheid was die
ernstige pastoor niet te genaken, dit voelde ze wel. Met opgedrongen
vriendelykheid evenmin. De weg naar z&rsquo;n gemoed... ze w&agrave;s
er!</p>
<p>&mdash;D&agrave;t kan ik niet aanzien, riep ze, &rsquo;t schreit
werachtich tot God! Schipper, leg &rsquo;ereis an, en neem die
stumperts in je schuit. <i>Ik</i> ben goed voor de vracht.</p>
<p>&mdash;Ik mag &rsquo;t niet afslaan, zei de schipper, die Jansen
aankeek alsof-i zich verontschuldigde. Zaken zyn zaken, dat zal
m&rsquo;nheer pastoor ook wel weten.</p>
<p>Hy riep den jager toe, halt te houden. De lyn plaste in &rsquo;t
water, en de schuit werd naar wal gestuurd. De waardin die uit de roef
in den stuurstoel gestapt was, riep en wenkte de tobbende orgelfamilie
die na eenige opheldering over de onverwachte vriendelykheid in de
schuit werd opgenomen.</p>
<p>&mdash;Zit jelui daar nou maar ereis heel op je gemak, lieve
menschen, en rust wat uit. <i>Ik</i> ben goed voor de vracht...</p>
<p>En Jansen aanziende:</p>
<p>... wel ja, niet waar, men moet z&rsquo;n evenmensch &rsquo;n beetje
helpen in de wereld?</p>
<p>Ziedaar nu haar derde: &ldquo;niet waar?&rdquo; en &rsquo;t beste!
Jansen antwoordde wel niet terstond, maar zag haar vriendelyk aan, en
toen ze daarop blyk gaf naast hem te willen plaatsnemen, overschreed de
ruimte die hy maakte, de grens niet die de welwillendheid in zulke
gevallen aanwyst. De waardin gunde zich de genoegdoening, den schipper
&rsquo;n zegepralenden blik toetewerpen. Maar we mogen aannemen dat-i
met het oog op God dien slag overleefd heeft, daar we van-goeder-hand
weten dat-i eerst jaren daarna overleden is, waarschynlyk in &rsquo;n
oogenblik dat-i &rsquo;n verkeerden kant uitzag. Wie dit vermoeden te
liefdeloos vindt, mag veronderstellen dat de man, <span class=
"pagenum">[<a id="pb310" href="#pb310" name="pb310">310</a>]</span>ook
zonder de minste fout in de richting van z&rsquo;n oogen, ten-laatste
bezweken is aan deze of gene ziekte die Gods macht te-boven ging. Aan
ouderdom, by-voorbeeld. Want dat gebeurt soms.</p>
<p>Hoe dit zy, by de gelegenheid die we hier behandelen, hield de man
zich kras. Hy verdampte zoo goed mogelyk z&rsquo;n ergernis over den
triumf van de waardin. Deze was er werkelyk in geslaagd met den
geestelyke in gesprek te komen, en Wouter luisterde aandachtig toe. Nu
&rsquo;t ys eenmaal gebroken was, bleek het wyf raad te weten voor
&rsquo;t wegruimen van de schotsen.</p>
<p>&mdash;Best, wees jelui maar vroolyk in de schuit! riep ze toen de
tonen van het draaiorgel zich deden hooren. Ja, m&rsquo;nheer pastoor,
ik hou van vroolykheid, en de man kan nu zitten by z&rsquo;n werk!
&rsquo;t Was niet aantezien, niet waar?</p>
<p>&mdash;Ja, juffrouw, zoo&rsquo;n orgel is &rsquo;n heele vracht.</p>
<p>&mdash;En die arme vrouw met al haar wurmen van kinderen!<a class=
"noteref" id="xd19e11622src" href="#xd19e11622" name=
"xd19e11622src">2</a></p>
<p>&mdash;Ja, zeker, juffrouw, &rsquo;t is wel om meely mee te hebben.
Maar...</p>
<p>Wat-i &ldquo;maren&rdquo; wou, wist hyzelf niet recht. Geheel
onwillekeurig voelde hy aandrang tot iets als protest tegen
h&aacute;&aacute;r bevoegdheid om &rsquo;n aandoening te openbaren die
goed was, of by hem voor goed doorging. De slimme feeks, op den weg
gebracht misschien door &rsquo;n eigenaardige uitdrukking op z&rsquo;n
gelaat, begreep iets van de vyandige strekking die zich zoo
schroomvallig openbaarde, en nam haar maatregelen:</p>
<p>&mdash;Och, m&rsquo;nheer pastoor, ik kan m&rsquo;n evenmensch niet
zien lyen. Als ik niet zoo vol behuisd was... kyk, ik nam zoowaar graag
een van die stumperts by me, al was &rsquo;t de kleine jongen die op
&rsquo;t orgel zat.</p>
<p>&mdash;H&eacute;, riepen Jansen en Wouter tegelyk.</p>
<p>&mdash;Ja, m&rsquo;nheer, ja, jongeheer, zoo ben ik, werachtich as
Chot!</p>
<p>&mdash;Maar, juffrouw...</p>
<p>&mdash;Och, m&rsquo;nheer pastoor, menig mensch is niet zooals-i
&rsquo;r uitziet. Ik heb altyd m&rsquo;n evenmensch geholpen, dat heb
ik. Daar heb je nu die twee meissies daar v&oacute;&oacute;r in
&rsquo;t ruim! Wat is &rsquo;t geval? De een heeft geen moeder, geen
vader, geen levendige ziel... nooit gehad, m&rsquo;nheer pastoor! Wat
doet ze? Ze loopt voor oud vuil op de straat rond. Ze had om zoo te
zeggen, geen hemd aan &rsquo;t lyf. Wat heb ik gedaan? Ik heb &rsquo;r
kleeren gekocht, voor dertig gulden kleeren, m&rsquo;nheer pastoor! En
die andere? Nou, die heeft &rsquo;n moeder... godbetert! Liever
g&eacute;&eacute;n, zeg ik. Ze stuurt &rsquo;r kind de straat op om
jongens nateloopen, jongens en heeren! Nou, &rsquo;t zyn er heeren na!
En van dat schandloon wil de moeder &rsquo;t hare hebben! Ik vraag u,
m&rsquo;nheer pastoor, wat komt er te-recht van &rsquo;n meid die op
straat loopt?</p>
<p>De arme Jansen was verbluft, en niet genoeg ingewyd in de geheimen
van &rsquo;t vak, om zoo terstond te weten wat er te antwoorden viel.
De vrouw ging voort: <span class="pagenum">[<a id="pb311" href="#pb311"
name="pb311">311</a>]</span></p>
<p>&mdash;Toen heeft ze my &rsquo;n brief geschreven... of ze &rsquo;m
zelf geschreven heeft, laat ik daar, maar ze vraagt of ik niet in
Haarlem &rsquo;n nette fatsoenlyke dienst voor haar weet by stille
menschen, en... en... en... om &rsquo;n beetje voorschot, zooals
&rsquo;t by zulke gelegenheden gaat. En wat doe-n-ik? Ik zend haar tien
dukatons. <i>Tien dukatons</i>, m&rsquo;nheer pastoor! En nu ik kom om
haar aftehalen&mdash;wel ja, van m&rsquo;n verlies kan ik niet
leven!&mdash;wat gebeurt er? De menschen schelden me-n-uit!</p>
<p>Hier begon de edele vrouw zeer toepasselyk te schreien. Wouter bleef
haar bewegingloos en met open mond aanstaren. Jansen was geheel in de
war. Uit het ruim der schuit klonken &rsquo;n paar wegstervende maten
van de fransche <i>complainte</i>. De schipper richtte z&rsquo;n oog...
altyd op God, natuurlyk, maar nu ook zeer in &rsquo;t byzonder dan eens
op de wolken, dan weer op den nagel van z&rsquo;n linkerduim,
&rsquo;tgeen scheen te moeten beteekenen dat het verhandelde hem niet
aanging.</p>
<p>Met allerlei praatjes bracht de waardin &rsquo;t zoover dat Jansen
haar uitnoodigde de reis naar Haarlem niet met de beide meisjes
voorttezetten. &ldquo;Hy zou haar wel eens willen spreken&rdquo; zeide
hy, en ze had er niets tegen. Hieruit vloeide voort dat Jansen, Wouter,
de waardin en haar beide beschermelingen zich by &rsquo;t
&ldquo;overloopen&rdquo; te <i>Halfweg</i> &rsquo;t genoegen ontzegden
den haarlemmer-schipper te zien overgaan in &rsquo;n amsterdammer. Zy
wenschten hem goede reis, en namen gezamenlyk plaats aan &rsquo;n
herbergtafeltje voor &rsquo;t gastvrye <i>Huis Ter-Hart</i>, waar
Wouter alweer niet van z&rsquo;n preek over zuinigheid verloste. Arme
Styntje!</p>
<p>De waardin kwam &rsquo;n volle schuitbeurt later thuis dan ze
gedacht had. Voor haar vertrek van &rsquo;t <i>Huis Ter-Hart</i> had ze
Jansen, Wouter en de beide berouwhebbende Kaatjes te-voet het pad der
deugd zien inslaan, dat was&mdash;in dit byzonder geval, en zonder de
minste konsekwentie voor den vervolge&mdash;den vervelenden straatweg
naar Amsterdam...</p>
<p>Om-&rsquo;s hemelswil, we willen toch hopen dat Jansen niet van plan
is die twee schepsels by Styntje te introduceeren?</p>
<div class="footnotes">
<hr class="fnsep">
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e11508" href="#xd19e11508src" name="xd19e11508">1</a></span> Dit
laatste zinnetje voegde Mevr. de Wede. Hamminck-Schepel aan dit
opschrift toe naar aanleiding van uitlatingen van M. over Wouters
reis.</p>
<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id=
"xd19e11622" href="#xd19e11622src" name="xd19e11622">2</a></span> Hier
volgt een opmerking over de oud-testamentische dwaling, die de
goddelyke zegen afmeet naar &rsquo;t kindertal.</p>
</div>
</div>
</div>
<div class="back">
<div class="transcribernote">
<h2>Colofon</h2>
<h3>Beschikbaarheid</h3>
<p>Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met
vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het
kopi&euml;ren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de
Project Gutenberg Licentie bij dit eBoek of on-line op <a class=
"exlink" title="Externe link" href=
"http://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.</p>
<p>Dit eBoek is geproduceerd door het on-line gedistribueerd correctie
team op <a class="exlink" title="Externe link" href=
"http://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.</p>
<p>Deel &eacute;&eacute;n is beschikbaar in Project Gutenberg als ebook
nummer <a class="exlink" title="Externe link" href=
"http://www.gutenberg.org/etext/23796">23796</a>.</p>
<h3>Codering</h3>
<p>Dit bestand is in de originele spelling van Multatuli. Er is geen
poging gedaan de tekst te moderniseren. Afgebroken woorden aan het
einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in
het origineel zijn gecorrigeerd. Dergelijke correcties zijn gemarkeerd
met het corr-element.</p>
<h3>Documentgeschiedenis</h3>
<ul>
<li>29-JUN-2009 begonnen.</li>
</ul>
<h3>Externe Referenties</h3>
<p>Dit Project Gutenberg eBoek bevat externe referenties. Het kan zijn
dat deze links voor u niet werken.</p>
<h3>Verbeteringen</h3>
<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p>
<table width="75%" summary=
"Overzicht van verbeteringen aangebracht in de tekst.">
<tr>
<th>Bladzijde</th>
<th>Bron</th>
<th>Verbetering</th>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e380">6</a></td>
<td class="width40">[<i>Niet in bron</i>]</td>
<td class="width40">.</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e1480">28</a></td>
<td class="width40">.</td>
<td class="width40">,</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e1486">28</a></td>
<td class="width40">[<i>Niet in bron</i>]</td>
<td class="width40">&rdquo;</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e1509">28</a></td>
<td class="width40">.</td>
<td class="width40">,</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e1993">37</a></td>
<td class="width40">n</td>
<td class="width40">&rsquo;n</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e2014">37</a></td>
<td class="width40">.</td>
<td class="width40">,</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e2221">40</a></td>
<td class="width40">[<i>Niet in bron</i>]</td>
<td class="width40">.</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e2408">45</a></td>
<td class="width40">[<i>Niet in bron</i>]</td>
<td class="width40">,</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e2829">54</a></td>
<td class="width40">.</td>
<td class="width40">,</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e2840">54</a></td>
<td class="width40">[<i>Niet in bron</i>]</td>
<td class="width40">&rdquo;</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e2909">54</a></td>
<td class="width40">[<i>Niet in bron</i>]</td>
<td class="width40">&rdquo;</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e2921">54</a></td>
<td class="width40">[<i>Niet in bron</i>]</td>
<td class="width40">&rdquo;</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e2928">54</a></td>
<td class="width40">[<i>Niet in bron</i>]</td>
<td class="width40">&rdquo;</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e3413">70</a></td>
<td class="width40">?</td>
<td class="width40">!</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e3543">72</a></td>
<td class="width40">.</td>
<td class="width40">,</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e3862">80</a></td>
<td class="width40">.</td>
<td class="width40">,</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e3885">80</a></td>
<td class="width40">.</td>
<td class="width40">,</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e4126">85</a></td>
<td class="width40">.</td>
<td class="width40">...</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e4157">86</a></td>
<td class="width40">kaatje</td>
<td class="width40">Kaatje</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e4777">100</a></td>
<td class="width40">.</td>
<td class="width40">,</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e5186">107</a></td>
<td class="width40">[<i>Niet in bron</i>]</td>
<td class="width40">,</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e6782">159</a></td>
<td class="width40">papa&rsquo;&rdquo;s</td>
<td class="width40">papa&rsquo;s&rdquo;</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e6870">163</a></td>
<td class="width40">romanschrver</td>
<td class="width40">romanschryver</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e6938">164</a></td>
<td class="width40">beschyven</td>
<td class="width40">beschryven</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e8161">197</a></td>
<td class="width40">&rdquo;</td>
<td class="width40">[<i>Verwijderd</i>]</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e8256">202</a></td>
<td class="width40">gedrevan</td>
<td class="width40">gedreven</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e8415">207</a></td>
<td class="width40">[<i>Niet in bron</i>]</td>
<td class="width40">,</td>
</tr>
<tr>
<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e11166">292</a></td>
<td class="width40">tuschen</td>
<td class="width40">tusschen</td>
</tr>
</table>
</div>
</div>







<pre>





End of the Project Gutenberg EBook of De Geschiedenis van Woutertje Pieterse
(Deel 2 / 2), by Multatuli

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK WOUTERTJE PIETERSE ***

***** This file should be named 30751-h.htm or 30751-h.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
        http://www.gutenberg.org/3/0/7/5/30751/

Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
Proofreading Team at http://www.pgdp.net/


Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research.  They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.



*** START: FULL LICENSE ***

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
http://gutenberg.org/license).


Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works

1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement.  See
paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works.  See paragraph 1.E below.

1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States.  If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.

1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
a constant state of change.  If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.

1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org

1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.

1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that

- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
     must be paid within 60 days following each date on which you
     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
     address specified in Section 4, "Information about donations to
     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."

- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
     License.  You must require such a user to return or
     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
     and discontinue all use of and all access to other copies of
     Project Gutenberg-tm works.

- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
     of receipt of the work.

- You comply with all other terms of this agreement for free
     distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.

1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from.  If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation.  The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund.  If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.

1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.


Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.


Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations.  Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at http://pglaf.org

For additional contact information:
     Dr. Gregory B. Newby
     Chief Executive and Director
     gbnewby@pglaf.org


Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements.  We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance.  To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit http://pglaf.org

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations.
To donate, please visit: http://pglaf.org/donate


Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.

Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.


Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.


Most people start at our Web site which has the main PG search facility:

     http://www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.


</pre>

</body>
</html>
generated by cgit v1.2.3 (git 2.25.1) at 2026-05-24 15:25:50 +0000