diff options
| -rw-r--r-- | .gitattributes | 3 | ||||
| -rw-r--r-- | 18805-8.txt | 1388 | ||||
| -rw-r--r-- | 18805-8.zip | bin | 0 -> 21864 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 18805-h.zip | bin | 0 -> 536706 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 18805-h/18805-h.htm | 1537 | ||||
| -rw-r--r-- | 18805-h/images/001_b.jpg | bin | 0 -> 87065 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 18805-h/images/001_t.jpg | bin | 0 -> 32748 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 18805-h/images/002_b.jpg | bin | 0 -> 114176 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 18805-h/images/002_t.jpg | bin | 0 -> 45437 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 18805-h/images/029_b.jpg | bin | 0 -> 102480 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 18805-h/images/029_t.jpg | bin | 0 -> 41326 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 18805-h/images/030_b.jpg | bin | 0 -> 91819 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 18805-h/images/030_t.jpg | bin | 0 -> 34943 bytes | |||
| -rw-r--r-- | LICENSE.txt | 11 | ||||
| -rw-r--r-- | README.md | 2 |
15 files changed, 2941 insertions, 0 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes new file mode 100644 index 0000000..6833f05 --- /dev/null +++ b/.gitattributes @@ -0,0 +1,3 @@ +* text=auto +*.txt text +*.md text diff --git a/18805-8.txt b/18805-8.txt new file mode 100644 index 0000000..198bac6 --- /dev/null +++ b/18805-8.txt @@ -0,0 +1,1388 @@ +Project Gutenberg's Hindi Biro!... ó Ang Anting-Anting, by José R. Francia + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Hindi Biro!... ó Ang Anting-Anting + +Author: José R. Francia + +Release Date: July 11, 2006 [EBook #18805] + +Language: Tagalog + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HINDI BIRO!... Ó ANG ANTING-ANTING *** + + + + +Produced by Tamiko I. Camacho, Pilar Somoza, and the Online +Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net Handog +ng Proyektong Gutenberg ng Pilipinas para sa pagpapahalaga +ng panitikang Pilipino. (http://www.gutenberg.ph) + + + + + +[Transcriber's note: Tilde g in old Tagalog which is no longer used is +marked as ~g.] + +[Paalala ng nagsalin: May kilay ang mga salitang "ng, mga," at iba pa +upang ipakita ang dating estilo sa pag-sulat ng Tagalog na sa ngayon +ay hindi na ginagamit.] + + +=HINDI BIRO!...= + +Ó + +=ANG ATING-ANTING= + +=SINULAT NI= + +=J.R. Francia= + +=IKALAWANG PAGKAPALIMBAG= + +MAYNILA + +"STANGL PRESS" + +641 Sales, Sta. Cruz Manila 1919 + + + + +=STANGL PRESS + +641 SALES. P.O BOX 733= + +_La mejor Imprenta para trabajos buenos y económicos. Especialidad en +publicaciones técnicas y profesionales. Tarjetas= Membretes=Facturas= +Folletos=Revistas= Programas=Invitaciones= etc., etc._ + +=P.L STANGL.= + + + + +=SA SIPI SA TATLONG LIHAM NA TINANGAP NG MAY AKDA= + + +Upang maguing sandalan n~g kahinaan n~g may akdà nitong "Hindi Biro! ó +ANG ANTING-ANTING" ay salun~gát man sa kaniyang katutubong damdamin ay +minarapat na isalin dito ang bahagui n~g tatlong liham na tinangap nia +ukol sa ikawawasto n~g akdang ito. + +--Kay G. Gregorio Orda, Abogado, taga Atimonan, Tayabas na may petsa +12 n~g Enero n~g 1911. + +"Nabasa ko ang magandang akdà mo at sa pagbasa ko'y nagkamit ako n~g +maligayang sandali at katuaang naka pagpaalaala sa akin sa namatay na +matandang Pule (Apolinario Monteseña) baga ma't ito'y hindi tulisan, +na ito lamang ang ipinagkaiba, at sa bagay na ito'y binabati kita at +pinupuri ko ang akdà mo, na samantalang nakatutwa ay nakapag papaayos +n~g m~ga kauagalian, sapagka't nag aanyaya sa pag gawa at +nagpapatakuil n~g m~ga kagagawan." + +"Ipahintulot mo na maipalathala ko sa linguhang naming "LAONG LAAN" +dine sa Tayabas, upang maguing mabuting aral sa kinauukulang sinoman." + +--Sulat ni G. M Quiogue, Socialista at Kalihim n~g paggawa n~g +tabaco't cigarrillong "KATUUSAN" na may petsa 8 n~g Enero n~g 1911. + +"Nag papasalamat po ako sa n~galang n~g Samahan sa katan~giang guinawa +ninio sa pagawaang itong ganap na pilipino." + +"Sa boong muni at pag lilimi ay binasa ko ang munti niniong aklat at +isinaalangalang ang basal pang katayuan n~g panitikan nating tagalog, +ay ang akdà ninio'y nakakapara n~g "mumunti datapua't malaking aklat" +n~g m~ga Europeo, dahilan sa pagay niang lubos na makabago at +mapagturo, upang sa karaniwan n~g ating m~ga kababayan ay maparam ang +sinsay na paghahakà." + +"Naibalita ko po at ipinabasa sa m~ga manggagawa ay nais nilang +matanto kung saang mga aklatan na nabibili, at kung magkano ang bawa't +isa." + +--Kay G. F. Pantua, makabayan, Kalihim n~g Samahang "MAKILING" sa +isang pulong na idinaos n~g Samahang ito na may petsa 31 n~g Diciembre +n~g taong 1910. + +"Binasa n~g Kalihim ang liham ni G. José R. Francia na may petsa 26 +n~g kasalukuyan, na dito'y ibinabalita nia ang nais niang ipalathala +ang kalakal n~g Samahan, na walang bayad na anoman maliban sa +makatulong sa ikalalaganap nito, at nagpadalá n~g m~ga salin. Sa +maunawa n~g kapulun~gan, sa mungkahi ni G. Arieta (anak) ay +pinagkaisahan na di lamang itinutulot kundi pinasasalamatan at +kinikilala ang katan~gian n~g gawang ito sa n~galang n~g boong +Samahan." + +ANG UMAKDA. + + + + +=HINDI BIRO!...= + +ó + +=Ang Anting-anting= + + +I + + +Noon ay panahong lumipas, n~guni't hangan n~gaio'y naaalaala pa n~g +marami sa atin, na, si Juan Hanipol ay isang binatang may hilig na +totoo sa pag anting anting. + +Si matandang Taciong Kabál ó Bakal ay isang magaling na lalaki, at +balitang tulisan noong m~ga dakódakong panahon, n~guni't matagaltagal +nang na nanahimik at bagama't matanda na'y nagsasaka pa sa kaniang +bukid. N~gaion ay kilalá sia sa pook na yaon, na isang matandang +masipag at sistidor, kaya kung tawagin ay si Matandang Taciong +Sistidor. + +Minsang araw ay nag sadya sa bahay nia si Juang Hanipol, ang binatang +nag hahanap n~g galing ó anting-anting. + +--Ako po Lelong ay naparito, na ang tanka ko'y mag puló n~g kaunting +kasangkapang mabuti sa katawan. + +--Anong ibig mong kasangkapan? + +--Ang ibig ko po'y ...yaon po bang kung ako halimbawa'y may +masasalubong sa daan ay huwag akong makita. + +Pinag masdán ang kausap buhat, sa ulo hanggan paa samantalang isinubô +ang binayong itsó sa kaniang kalikot, at tinapik sa balikat at +sinagot: + +--Ako bata'y hindi na nag iin~gin~gat nian at kita mo, na ako'y +matanda na: n~guni't kung ikaw ay matitirá dito sa aking bahay hangang +ako'y mamatay ay pamamanahin kita, sakali't maglinkod ka n~g tapat sa +aming mag asawa. Kita mong kami ay walang anak na isa man lamang. + +--Kung iyon po lamang Lelong, ay pabayaan ninio't pag sisilbihan ko +kayong parang magulang, lalo't ako'y hindi po naman nakakilala n~g +ama't ina at n~g maewan po ako'y musmos pang lubha! + +--Wala ka bang m~ga kapatid? + +--Wala din po. + +--Sus, di magaling: anó, titirá ka na? + +--Opo, titirá na ako. + +--N~guni't ...tíla hindî ka dapat mag-in~gat n~g m~ga kabulaanang yaon +at baka ikaw ay mapahamak, bata ka pa; gaion man ay aatuhan kita. + +Sa madaling sabi, natirá na n~ga doon si Juan, at mula noo'y ang +panunuyó ang siyang guinamit, anopa't ginawa niyang lahat ang anoman +sa loob at labas n~g bahay. + + + + +II + + +Lumipas ang ilang araw. + +Minsang gabí, pagkatapus makapagluto si Juan n~g kanilang hapunan ay +tinawag n~g matanda at pinagsabihan. + +--N~gayon ay huwag káng kakain n~g hapunan, at hindi pa tumutugtog ang +"animas" ay pumaroon ka na sa bakuran. Pag patók n~g kampanà ay sabay +kang mag tatakbó at yumapós ka sa punò n~g kamatsileng maalitatáp; at +ikinatnig ang punong yaon; kumagat káng makakaha n~g pitóng tilád n~g +balát bago matapos ang tugtóg, balutin mong magaling sa isang bagong +paniong putî at saka mag tatakbóng walang lin~gon hangan dito. Huwag +káng paabot sa huling patók n~g kampanà, sapagka't may mangyayari! + +--Na anó po?...ang pagdáka'y tanong ni Juan. + +--Kapag inabot ka n~g katapusang patók, ay katapusan mo namán, at ... + +--Bakit po? + +--Sapagka't darating doon ang isang malaking tawo na yayapos sa iyo na +sasakalin ka't ipaghahaguisan n~g lubhang matayog hangang sa di ka +mamatáy. + +Si Jua'y hindî nagsalitâ, n~guni't di naman munti man na takot sa m~ga +hulíng sinabi n~g matandâ. Binuó nia ang kaniang loob at lumaang gawin +ang m~ga iniatas n~g matanda masunód lamang matamó ang kaniang pita. + + + + +III + + +Dumating ang gabí.--Bagama't pusikit ang dilím ay madali niang na +tanáw ang punò n~g kamatsileng maalitaptáp. Pumatók ang "animas"; +tumakbó na sia't yumapós sa punong yoon, kumagát sia't na ka tipák n~g +pitó; binalot na nia't inuwi sa bahay, anopa't na ganáp ang m~ga bilin +n~g matandâ, bago natapus ang patók na hulí. + +--Magaling na batà!...--ang salubong na sabi n~g dinatnán--N~gaion din +ay isubò mo ang m~ga tipák na iyán at pumaroon ka sa bahay ni +Kumpareng Kulás, at makikita mo ang lahat ay hindî ka namán makikita, +nino man. Samakatuwíd ay nataguibulag mo silá, sabáy mo namang +sasabihíng malakas ang oraciong itó: + + Saratum, ticom, balakum, + tukos, mukos, talagum, ibom. + +--Ano pong oracion yaan?--ani Juan. + +--Yaan ang oracion sa pitong Arkanhel. + +At madaling sinaulo ni Juan ang oracion yoon, at di na n~ga +pinapagbihis n~g matandà sapagka't di na makikita't madirinig di kunó +ninoman, na itó n~ga namán ang inasahan ni Juan. + +Halos manakbó-nakbó sia ay dumating n~ga sa bahay n~g Kulás, na doon +palá nama'y maraming tawo sapagka't kasalan sa isang anak nitó. Na sa +trankahang pa'y isinubó na ang tagláy at saka dinalit na ulitulit n~g +malakas ang oracion: + + Dalakong tikoy balatong + tunkos mungos talagang ibús. + +............................N~guni't + +Oh!....ang pagkamanhâ n~g m~ga dalaga na siang pinagtuluyang inumpukan +ni Juan sa pagkaupô, na ang makapiling n~ga nia'y pilit umiilag. Ang +palagay n~g lahat ay ul-ol ang dumating, n~guni't ang palagay naman +n~g Kapatid na lalaki n~g ikakasal na dalaga ay nag uulol ululan +lamang, kaya galit na galit, at kundi n~ga napagpayó ay marahil +nasaktan sana na walang pagsala ang atin n~gang si Juan, sapagka’t +ipinalagay pa linilibak ang kapatid niang may bulutong n~ga naman +bukod pa sa malapad ang mukhâ na anhin n~ga ang tikoy n~g insik. +Pagdaka’y linapitan n~g isá sa m~ga doroon at mahinahong pinakiusapang +magbihis muna at saka bumalik. + +--Ata makíc po ma ako ma mimihî pa?--ani Juan, na n~gamol umusap dahil +n~ga sa subo. + +--Sapagka’t ang damit mo’y pulos na putik, ay napapagtawanan ka n~g +tawo’t kahiahia ka pa sa m~ga dalaga. + +At pulos tubog n~ga naman n~g makita nia’t mamasdan ang kaniang damit +sa katawan, kaya hianghiâ siang umalis na, diman nakuhang namaalam +kaninoman. Ang puno paláng kaniang kínagatan ay datihang kuskusan n~g +m~ga kalabaw na sa malapit doo’y nanunubog araw araw. + +Nanaog na n~ga si Juan na lubhang pinagtanawan n~g lahat na siang +nakaaliw sa m~ga nagkakan~gay, pati ina n~g dalaga’y na patawa na, +bagama’t lubhang nahahapis na di man makakain símula n~g mag suguan sa +kaníang anak. + + + + +IV + + +Dumatíng si Juan kay Matandang Tacio at sinabi niang sia’y +pinagtawanan n~g lahat. + +--Ganoong n~ga. Ito’y bago-bago ka pa! Huwag niong alumanahin ang +anoman; sa magalit sila’t sa matwa ay gawin mo ang gagawin mong utos +ko sa iyo!... Papaano ba ang oracion mo?--ang dugtong n~g matanda. + + Dalakong tikoy at balatong + tunkos mungos talagang ubos.--ang + +ulit ni Juan. + +--Ah! tingnan mo, di mali ka!... Pagkaba nag kuláng ka n~g iisa man +lamang letra eh!... di ... Sirâ ka na. + +--Hindi po ba ganoon ang turo mo? + +--Hindi;--Sinabi ko na n~ga't tila hindi ka maari, at sa unang lision +lamang ay hindi ka naka lampás ... Bueno! mag pahin~ga;--at sa ulî ay +iba naman ang gagawin natin. + +At nag si pamahin~ga na n~ga silâ, palibhasa't malalim na ang gabí; +n~guni't pinagbilinan muna. + +--Sa Viernes, humanda ka Juan at kita'y susubuan n~g isang Anting na +mabuti sa iyo..... Maliligo ka muna, sa ilog mag hilod na mabuti at ... +bahala na. + +--Opô, opô; ang tugon n~g kausap. + +Patuloy ang panunuyo ni Juan sa mag asawa ni matandang Tacio. + +Dumating ang Viernes. Madilim-dilim pa'y na ligô na n~ga si Juan, at +pagkawi sa bahay ay nag lutô, nag haien, kumaen sila sampon n~g mag +asawa. Kaguinsaguinsa'y isang babae ang na pa tawo sa hagdanan. + +--Anó Angue?... at na parito ka? + +--Dahil pô kay Ambo, ay ibig ko pong patingnan sa iyo. + +--Oo; madali yoon, titingnan lamang pala eh ...! + +--Ibig kó pong ipagamot sa iyo. + +--At anó bang sinasakít? + +--Walá pô; + +--Walá palá'y bakit? + +--Meroon pô; + +--Na ano yoon? + +--Hindi ko n~ga po maalaman. + +--Baka pasmá? + +--Baka n~ga po yoon ang pasma tabardillo. + +--Hindi ka maalam mag salita! "Asno Tamardillo", ang tawag sa sakit na +yoon baga ma't hindi ko pa nakikita. + +--Ah!... asno tamardillo ... asno tamardillo ...! + +--Oo pabayaan mo't ako'y mapapadaan n~gaion sa inio at kami ni Juan ay +pasasaanihan. At ang babae'y namaalam na. + +Gumayak na madalì ang dalawa ni Juan at ni Matandang Tacio, at halos +ay inabutan pa n~ga nila ang tumawag na si Angue. Nanhik silang +panabay at dinatnan n~ga namang si Ambo'y gugulong gulong sa sahig na +anhin ang batang sangol. Pinulsuhan n~g matanda at iiling-iling na +nagsabí. + +Oh!--Di sinabi ko n~ga. Di tama n~ga Angue ..."Asno Tamardillo" n~ga +itong asawa mo! Ha! Ha ha ... ha!--ang patawa n~g mangagamot. + +--Hindi ba masakit ang ulo mo?--ang tuloy na tanong sa may sakit. + +--Masakit n~ga pô. + +--Ang tian, hindi ba parang walang laman? + +--Ganoon n~ga po. + +--Di ba ang ibig mo'y kain n~g kain ay ... wala ka namang ...? + +--Sia n~ga po. + +--Di ba ang ibig mo'y laging uminom ay?... + +--Tila n~ga po. + +--Di ba para kang hilo, walang maisipang gawin? + +--Sia n~ga po! + +--Ano!--ang badling na sabi kay Angue--di asno tamardillo n~ga ... +sinapantahâ ko na n~ga. Ano bang gawâgawâ n~gaion n~g m~ga tawo dito +sa iniong bandahing itó? mapa ibá ako, n~g usap. + +Ah! marami po n~gaion ang anihin at nagkakalutlot ang palay. + +--Ay sino sa inio ang nan~gan~ganihan? + +--Wala po kundi akong saglitsaglit, dian lamang sa malapit; di n~ga po +makaláyo'y itong si Ambo'y may sakit at may bata pa akong.... + +--Mahirap ano?... Marahil sa pagani sia na pasmá?--ang pasaring n~g +kausap. + +--Sia n~ga po;--ang tugon na lamang n~g mabait na si Angue na +ikinakanlong ang ugali n~g asawa nia--Ay ano po kayang mabuti?--ang +patuloy na tanong nia. + +Ang matanda'y hindi nakasagot kaagad palibhasa'y inisip nia, na kung +itóng aanihin na lamang at sukat, mabuti naman ang pahunusan ay +kinatatamaran pa, ay ano pa n~ga kaya't di katamarán ang gawang mag +bukid, at mag bugtá n~g lupâ na lalong mahirap kay sa umani, +palibhasa'y nan~gan~gailan~gan n~g pagod, isipan at puhunan, ang pag +bubukid na siang kauna-unahang batis n~g ikinabubuhay n~g m~ga tawo at +n~g alin mang Bansa. + +--Ay ano pong mabuti kay Ambo?--ang ulit na tanong ni Angue. + +Kung makakaban~gon at makakalakad ay pasamahin mo sa amin ni Juan. + +--Opô ...anó, Ambo; sasama ka?--ang badling n~g Angue sa kaniang may +sakit, daw, na asawa. + +--Kung ako'y gagamutin mo pô ay bakít ako ipagsasama--ang tanong +naman n~g may sakit na talagang ayaw buman~gon. + +--Kailan~gan sumama ka; at n~g pagtulò n~g gamot na ihahaplas ko sa +batok mo't likod ay malamig lamig pang mapasakatawan mo ... Sumama ka't +n~g ikaw ay madáling gumaling at n~g umabot ka n~g anihin, sayang ang +palay at mapapásalupa lamang ay hindi mapakinaban~gan, tutukain lamang +n~g m~ga ibong kung saan saan galing na m~ga pook. + +--Ako po'y baka di makatagal ah! + +--Bahala na, utay-utay ... banay banay tayong lalakad at nagkakataong +dumarating tayo'y ... + +Hindi sumasagot si Ambo; nag tindig na n~gang wari hahapayhapay, sa +panglalatâ lamang n~g katawang kusang ayaw na igalaw, at n~gaio'y +tatlo na silang lumalakad sa paroroonang anihan. Si Angue ay saka +susunod kung maihabilin sa kalapit bahay ang kaniang m~ga anak na +mumunti. + +Dumating ang tatlo sa kamalig n~g anihan. Na tanaw nila ang maraming +tawong sumasabukid na ang karamiha'y babaieng malalapad ang salakot at +mapupulang kundiman at dinampol ang m~ga baro't saya kundiman kaya'y +sadyang pinulahan.--Hindi na luatán at nagdatin~gan ang lahat na +pawang may kanikanilang sunong na uhay n~g palay sa kanilang m~ga +sisidlan. Nagkatipon sa kamalig na maluang din naman, ay pawang +nagdaramdam kapaguran at init n~g namimitik na araw, nagbibigay n~g +kasaganaan. Gaion din ang m~ga dalaga, na sa kanilang m~ga pisn~gí ay +waring na nananalaytay ang dugong buhay n~g kasipagan, lalo na si +Biang na anak n~g may bukid. + +--Juan!... humanda ka't n~gaion kita bibigyan--ang pabulong ni +Tandang Tacio kay Juan. + +--Opo Lelong; + +At magkakainan na ang lahat n~g kumuha n~g alak si Tininting Isiro at +ipinanagay ni Biang na inuna n~gang tagayan si Matandang Tacio, si +Juan at si Ambo. + +--Totoong sistidor ang matandang Taciong yaan--ang sabi ni Tiningting +Isiro sa isa niang kaharap. Makikita natin at hangang mamaya'y ... +gagawa n~g sisté! + +--Aba!...--ang pabiglâ n~g matanda sa kay Biang na tumatagay-- + + Ang unang tiro'y sa botillera + At ang ikalawa'y sa kastillero; + +Huag kang magkakawikaan Ineng at talagang kalakarán--ang dugtong n~g +matandà. + +Ang dalaga'y tumatangui sana'y di naman na gawí na at una nan~gang +uminom n~g isang tagay, na ipinamaalam, at saka panibagong sinidlan +ang tagayanat inilapat sa matandà. + +--Ako'y patawarin mo Ineng; at ako'y may na din~gig na isang awit +kastila na ania'y, + + _El dinero del sacristan + Cantando viene y cantando van._ + +Samakatawid ko baga Neneng, kung tatagaluguin ko sa sarili lamang ay. + + Ang tuba daw sa karitan + ay di tutulo kundi pan~gulukatikan. + +Ang ibig sabihin ay iawit mo!...ang sabihang pabiglâ n~g m~ga +nanonood; kaya n~ga naman ang dalaga ay umawit n~g ganito na tan~gan +ang tagayan; na sinaliwan n~g tugtog n~g biguela n~g isang binata. + +Utos ng matanda'y +Mahalay di sundin +Kinabubusun~gan +Batang paris ko din +Larán-larán larin +larin larán +Larán larán larin +larin larán... + +......................At pagka ikot n~g umaawit ay hinarap ang matanda +at dinugtong. + +Kaya n~ga: + +Inom na, inom na't +Sa kamay ko galing +Sukdang ito'y laso'y +Di ka na tatalbín... +Laran laran larin. + +Ehoy!... Ehoy ...! ang sigawan n~g marami. At saka inilapit sa matanda, +upang ipainom. + +--Dalawa ineng, itong aking kasama ay pumili ka, n~g makakahalig sa +akin,--at itinuro ang magkasigbay na si Juan at si Ambo.--Sapagka't +totoong masama sa aking n~gaion ang alak, linisan ko na ang malabis na +pag inóm dahil sa ako'y nagkakasakít kung ako man lamang ay makaamoy. +Uminom ako n~g alak kung kagamutan at kung kailan~gan lamang, n~guni't +hindi ako naglalan~gó, sapagka't nakita ko na ang kapagitan n~g +ugaling paglalan~gó, at di ko na sabihin pa sa iyo. + +Sia n~ga; sia n~ga, ang payo n~g Isiro si pareng Tacio ay sasakupin ni +pareng Juan. Kaya iniliwat kay Juan na kasigbay n~g Tacio. + +...Prrrf!.... Prrf!... Prrrf!.... at na laguinlin ang m~ga nanonood sa +bandang yoon sapagka't biglang ibinuga ni Juan sa mukha ni Ambo ang +alak na kaniang ininom na anhin mo ang nagbubuga sa mukha n~g manok, +na sasabun~guin. At bakit kaya? Walang makasabi n~g tiak, dapua't +waring nagkakaisa ang lahat na dahil daw sa na lagyan n~g sileng +pacite ang tagay na yoon. Sa ganito n~gay na sunod ang sabi ni +Tingting Isiro. Sistidor n~ga si Matandang Tacio! + +Nag kainan na ang lahat pagkatapus n~g paghihinumó n~g tawanan n~g +lahat. + +Bagama't na hanghan~gan n~g sile si Juan ay nag papa walang anoman, +n~guni't hianghia sa m~ga dalaga, sapagka't naguing parang sagâ ang +mukhâ, at gaion din ang m~ga mata nia. + +Natapus ang kainan; n~guni't nabigò ang m~ga naghihintay na mag sisté +pa uli sa pagkain ang matandang Tacio. Hindi n~ga nia guinawà ang +gayon at ania'y hindi dapat na sa loob n~g panahón n~g pagkain ay +magkatawanang lubha sapagka't malaki aniang kalapastan~ganan sa gracia +at biayá n~g Dios, at isa pa'y hindi nakatutunaw n~g kinain, kung baga +ma'y pagkatapus n~g pag kain. + + + + +V + + +At ganoon n~ga ang nangyari. + +Tapus nang kumain ang lahat, ay tinawag n~g matanda sa gawing labas +n~g kamalig si Ambo at sarilinang nag usap. Tinawanan n~g ilán. + +Pinulsuhan muna si Ambo, binasá n~g tubig ang batok at saka +pínagsabihan: + +--Ang hatol ko sa iyo ay magliguíd ka n~g magliguíd dian sa walong +pilapil na yaan, sabay na itinuro ang m~ga pilapil, na pag dating mo +dito'y patuloy ka pa n~g patuloy hangang patiguilin kita. Ako nama'y +kukuha n~g iinomín mong gamot na ewan ko lamang sa baat n~g aking +salokot na nasa kamalig. + +Ang hinatulan ay walang liwag na sumunod. Líguid-ke líguid sa m~ga +pilapil at sa sikat n~g mainit na araw samantala'y sa loob n~g kamalig +ay naghihinugang ang tawanan n~g lahat. + +Hindi naluatan at dumating si Angue, na kayâ natagalan n~g pag sunod +ay nag bayo muna n~g palay na kakanin nila nag saing at nag pakain +muna sa kaniang m~ga anak. Nakita nia ang kaniang asawa sa guitnà n~g +bukid at sa pagkaawà, palibhasà baga'y asawa ay nagmakaamong lumuluhod +at tumatan~gis sa matanda, na ania'y patawarin ang kaniang asawa. Kayâ +naman na ululan pa mandin ang tawanan n~g lahat, na nanonood. + +--Ibig mo bang gumaling sia?--ang tanong n~g matanda sa nananan~gis. + +--Opò, ay huag mo po namang pahirapan at ... + +--Angue;--ang tugon n~g matandà; + + Pag ang sakit ay masamá + ang gamot malaking lubhâ, + Pag ang sakit ay maliit + ang gamot ay gaga hanip. + +--At tunay bang ibig mong gumaling ang asawa mo? ang patuloy na tanong +n~g matandà. + +--Talaga pong ganoon, mahirap po lamang ang ... + +--Mahirap n~ga ang mabawo.... + +--Ah! hindi po ... hindi po yaan ang ibig kong sabihin. + +--Hindi pala eh ... anó? + +--Mahirap po anakin ang iniong gamot na hatol sa kania. + +--Yaan ang mabuting papawis ...! sa katawan; hindi delikado sa han~gin, +bukod sa ... walang gasta kahi't ga kusing man. Makita mo't kapag +araw-araw ay pinapag-liguid mo ang iyong asawa na mag araro baga, ang +ibig kong sabihin ay bukod sa kayo'y mag kakabukid ay gagaling pa ang +kaniang katawan palibhasa'y papawisan. Naku Angue!... Baka akala mo'y +kakaunting sakit ang nakukuha n~g pawis ...! Hindi kakaunti, at siang +lalong tumpak na gamot sa sakit na yaang "Asno--Tamardillo". + +--Ay ano po ba sa wika tagalog ang "asno tamardillo"?... Wari ko po'y +ibang wika iyan? ang sabad n~g isang kaharap. + +--"Asno", iisaisahin ko sa iyong kahulugan ay tawong linalang n~g P. +Dios. at pinaalis sa bayang Paraiso n~g magkasala sa pagkain n~g +bun~gang bawal at sinumpa n~gang sinabi sa kania. + + Yaman n~gang sa Akin íkaw nag suail + kaya buhat n~gayon at sa haharapin + sa pawis n~g noo mo'y iyong kukunin + ang iyong kakanin at ipakakain, + +at simula n~ga noo'y naparam ang ginhawa nakaramdam na sila n~g gutom +at nag isip n~ga n~g paraang ikabubuhay, na ito'y ang pagtatanim n~g +m~ga halaman. + +--At ano pong guinawa, kaya n~g nunong Adan? ang tanong naman n~g +tininting Isiro. + +--Nag isip pong bungkalin ang lupa upang mag tanim; at sa ganito +n~ga'y natamo nia ang bun~ga n~g lahat niang halaman at sia niyang +ipinakain sa asawang Eva sanpon sa lahat niang inianak. Kaya Tingting +Isiro; ang iniong pagbubukid ay talagang kapuri-puring gawa sapagka't +siang kaunaunahang natuklasang pangbuhay sa m~ga tawo, at hangang +n~gayo'y sia pa ring ikabubuhay at ikabubuhay n~g lahat n~g bayan sa +Sangsinukuban, munti at malaki man, dan~gang dito sa atin ay waring +napapabayaan. + +Samantala'y patuloy pa si Ambo n~g pag liliguid sa bukid. + +--Ay ano po naman ang tamardillo?--ang ulit n~g kausap. + +Ang "tamar" ay tamad, hindi masipag, ayaw gumawa, at "dillo" ay +tinadtad, anhin mo'y pikadillo; sapagka't ang tawong tamad ay talagang +tinatadtad n~g pintas at pula n~g kapua tawo; at ipaghalimbawa nating +tayo n~ga'y makakitá n~g isang tawong malakas at walang karamdaman +n~guni't nagaansikot, ayaw gumawa o mag paupa ay pinupuri kaya +ninoman? Kung makakita kayo, n~g walang gawa kundi maglagalag, +maglan~go, o magsugal na lamang ay anong maitatawag ninyo? Kung may +makita tayong isang salantang wari pilihot ang m~ga paa na lumapit sa +ating pintuan at humin~gi n~g limos, atin naman lilimusan alang-alang +sa salanta, n~guni't pagkapalayo ay matuid pa't magara kay sa atin +kung lumakad, at kung m~ga araw n~g linggo'y makita nating nagpapatalo +n~g salapi sa sabun~gan o sugalan, anong inyong maitatawag? + +--Tamad!... tamad! magdaraya!.. ang ulitan n~g lahat. + +--Ganian n~ga; at walang ibang maitatawag ang sinoman,--ang ulit n~g +matanda. + +--Sia n~ga!... ang ulitan n~g m~ga kaharap. Dapat n~gang paniwalaan at +siang totoo ... + +--Ako'y nagtataka kay Tandang Tacio, sa gayong katulisan n~g unang +dako ay n~gaio'y mabait na't masípag at ang naguiguing aliwan na +lamang niya ay magsistí--ang saló naman n~g isa. + +--Sia'y uliran na, na dapat gawin ni Ambo at n~g m~ga iba dian na +talagang tamad, kaya naman pinarusahan siya doon sa initan--at +pagsasabi nito ay gawari hinanap si Ambo, n~guni't n~g tanawin ay wala +na at sa hiya ay nagpatuloy na umuwi sa kanilang bahay. Namalayan +n~ga't pinaghanapanan n~g lahat si Ambo ay wala n~ga sa bukid. Kaya sa +maalaman ni Angue ay napaalam na sa lahat at tinunton ang pook na +pinaroonan n~g kaniang asawa. + +Noo'y hapon na; at ang lahat ay nag uwian sa kanikanila, na di +magkangdadala n~g hunos, kaya n~ga ang m~ga bakol, o palanan nila'y +puno n~g palay at ang m~ga tian ay puno din naman n~g ... han~gin sa +katatawa kay matandang Tacio, at busog ang m~ga kaloobán sa m~ga na +dinig na aral n~g sistidor na matanda. + +Nagbago kaya si Ambo n~g gaiong ugali?--ang maitatanong n~g bumabasa. + +Tayong lahat ay makasasagot. Makaaasa tayo sapagka't sawikain nating +"sa tawo'y ang mukha ang hindi lamang nagbabago", n~gunit na +dudun~gisang minsan minsan kaya minsan minsa'y kailangang humarap sa +salamin n~g mabubuting aral at m~ga basahing makapagaagno sa magaling, +upang sa m~ga yoon ay maisaayos ang m~ga kapakanan n~g ating sarili at +n~g kalahatan sa kapakinaban~gan n~g boong katauhan. + + + + +VI + + +....Umui na sa bayan ang m~ga nan~ganihan noong hapong yaon; n~guni't +si matandang Tacio at si Juan ay umiba n~g daan. + +--Narito na si Matandang Tacio!--ang putol na sabi n~g isa sa m~ga +nagkakaumpok sa bunsuran n~g isang hagdanan, na ang m~ga ito'y +nagsisipag karay-kurus, ó nag tatan~gá simulá pa n~g makakain n~g +tanghalian. + +At sa mapalapit ay pinadaan; n~guni't bagaman gabi na'y nagdasan ding +kusa ang matandà. + +--Anó anó ang inyong pinagpupulun~gan m~ga bata?--anang matandà. + +--Wari po'y nagkakapalabasan; nagkakapustahan po yata n~g kuarta. + +--At sinong pupusta sa akin?--ang ulit n~g matanda--n~guni't ayoko n~g +kuartahan! + +--Kami po; ang halos sabay n~g apat na binatang doroon, na ang m~ga +isipa'y nasa kara y kurus din at sa pagkakataló. + +--Kapag hindi ko napakain sa dulo n~g kawayang yaan ang kalabaw na +yaong nakatali sa tabing bakod ay anong gagawin ninió sa akin?--ang +patuloy n~g matanda. + +--Kapag na pakain mo po'y di iyo na ang lahat naming kuarta, pati na +sa bulsá naming apat--ang tugon n~g isa. + +--Ayao ako n~g kuartahan--ang ulit n~g matanda. + +--Kapag po napakain mo ay unsun~gin ka po naming pauwi sa bayan, +yamang gabi na din lamang, at ikaw po namay matanda na. + +--How?... Lalong mabuti at galing din sa inyong bibig! + +--Sia n~ga po ang ulit n~g apat na m~ga kapustahan. + +Bueno ... at sabay na kinalág n~g matanda ang kalabaw, at inilapit +lapit sa kawayan; humapay n~g isa, na parang sinukat, na ang dulo'y +napalapit sa un~gos n~g kalabaw, at sa ganito n~ga'y kinain n~g hayop +ang talbós n~g kawayan. + +--Ano pa?... ang ulit n~g matanda sa m~ga kapustahang nan~gapamanghâ. + +Tumutol ang iba sapagka't inaasahang ipapanhik n~g matanda ang +kalabaw, doon sa dulo n~g kawayan; n~guni't n~g magkaaninawa'y sila +din ang mali sapagka't hindi pinaglinaw muna ang pustahan, ay ang +matanda din ang nagsabi. + + Ang kamalian ay katalunan; + Siyang kalakarang leying umiiral. + +At ang lahat ay di nakatanguí; napatalo na n~ga sila at matanda'y +inusong sa isang duyan. + +--Yamang n~gayo'y gabi na din lamang ay ipagpatuloy ninio ako sa Casa +Real at sabihin niniong ako'y nalunod. Walang pagsalang ako'y +lilimusan n~g m~ga kakila't katoto, lalo na si Doña Isabel; at ikaw +Cebio ang maghahawak n~g kuarta, sapagka't ang asawa ko'y mananan~gis +na lamang; huag lamang kayong magpapahalata. Ikaw naman Kulás ay +pasasa simbahan at magpapa algunias, sabihin mo sa kay Pari Teban na +ako'y pag oracionan. + +At ganoon n~ga ang guinawa. + + + + +VII + + +Sabihin pa ang pagkapamanghâ n~g marami sa mapagtantong ang namatay ay +si matandang Tasiong Sistidor, lubha pa n~g m~ga nakakita sa kanian sa +anihan, n~g araw na yaon. + +Ang bankay nia'y inilagak na lamang sa silong n~g Casa Real ayon sa +utos n~g Kapitan. N~guni't noon ding gabing yoon ay walang makasabi +kung bakit ipinadala na doon sa pantion at n~g doon muna mapa lagak +hangang kinabukasan; at ganito n~ga ang nasunod. + +N~g sia'y mapag-isá doon, at n~g wala nang makakita sa kania ay +nagban~go't pinasan ang sa kaniya'y pinagusun~gan at tuloy tuluyang +umuwî sa kaniang bahay, sa wala sinomang nakakita. Noon din ay +pinaroonan nia ang dalawang sa kania'y umusong magbuhat sa bukid, at +ipinagalám sa kaniang inaakalang gawin. Kinabukasang ililibing ang +nalunod na matandang Tacio ay wala ang bankay sampon n~g pinaglagyan, +kaya naman sa takot n~g dalawang pinagutusan n~g kapitan, ay +nagpahayag n~g daw, ay nakita nilang kababalaghang, pag pailanglang +n~g bangkay ni Tandang Tacio hangang kalan~gitan. Ang salaysay na ito +ay paniwala'y dili n~g marami, n~guni't pinagtitibay na patotohanan +n~g dalawang yaon, dahil sa takot na mapalò n~g kapitan. + + + + +VIII + + +Ang lahat na nakaalam n~g pagkamatay ni matandang Tacio ay malungkot +na nagbibilang n~g araw, at n~gayo'y ikaapat na araw na magmula n~g +ilibing ang nalunod. Ang balo n~g namatay sanpon n~g m~ga kasuyó ay +naghahandaan upang ipagparasal n~g gabing yoon, kaya, n~ga't +nagkatipon sa bahay n~g namatay. Na roon na ang Kapitan, ang +Directorcillo, ang Paré, at ang m~ga Cantores ay nagdasal n~g +responso, sampon n~g m~ga manang at ang lahat na doroon. Nang matapos +ay pawang inanyayahan sa paghahapunan at dina n~ga naluatan at +nalilikmo nang lahat sa paligid n~g isang mahabang dulang na kina +hahainan n~g mabubuti at masarap na pagkain na ang litson at tinolang +manok ay kapiling n~g patis na may dayap at n~g salaang maasim asim. +Nang malapit na ang pagkatapos n~g paghapon ay napansin n~g lahat ang +isang tinig na nagbubuhat sa gawing itaas n~g palupo na tapat n~g +dulang. Ang lahat ay na patin~galá at doon n~ga'y nakita ang duyang +may nakalawit na isang paa. Marami ang nagulat at tumakbó, lubhà ang +m~ga babaie. Pinagtulung-tulun~gang ibaba ang duyan at n~g narito na'y +mahinusay na nagsalita ang matanda, na nagpalutô n~g tsá na pinatakan +n~g gatas amargas, sa gitna n~g di masayod na katuaan at tawanan. Ang +kaumpok na m~ga daló sa piguing na yaon ay walang pagkasiahan sa +lugod, kaya n~ga yata ang Directorcillo ay di nakatiis na di bumigkas +n~g isang tulà na kaniang biglang ipinamutawi, na anya'y, + +M~ga, maguinoo, + +Ang tawo'y di n~ga sukat na magsasabi, +n~g tapos sa sinomang kapua lalaki, +sapagka't kung ganito n~ga ang mangyari +kahiyahiyang lubha sa kania ding sarili. + +(Nan~ga tilihán) + +Ipinalalagay nating patay n~gang tunay +si Pareng Tacio kaya n~ga nagdasalan, +dili pala gaion at siang tumatanaw +kung sino sa atin ang malaking samual. + +(tawanan) + +Ang gawang maglimos ay gawang magaling +na di n~ga lubhang kaluluguihan natin; +paris n~ga n~gaio'y m~ga tian natin +di mababayaran n~g tigagatlong aliw. + +(tawanan) + +Kaya n~ga lubos ang pasasalamat ko +sa pan~galan lamang ni Cumpareng Tacio, +biniguian lugal na magkasalo-salo +tanang cantores at sampon maguinoo. + +(walang makahin~ga) + +Sapagka n~gá't naguing ugali na natin +m~ga kantores sa huli ang kaín +tan~gi lamang n~gaion na napapiling din, +kaakbay n~g kurang kaagapay natin. + +(may na hikáb pa) + +Ang ipinagbadya'y di ko tinitikis +kaya ang hiling ko'y inio n~g íalis +sa puso niniong maalam magkipkíp +at sa kakulan~ga'y marunong magtakíp. + +(may na banlág) + +Inuulit ko'y ang pagpapasalamat +dito sa may boda at tanang kaharap; +huag din nawang isaman ay magkalamat +m~ga pinga't basong dito n~ga't sinangkap. + +(Na patawa ang asawa ni tandang Tacio) + +At natapos na. + +Nagpagakpakan at muling nagkatawanan at dito nama'y hinan~gaan ang +pagkakapamigkas n~g Directorcillo n~g gaiong tugma, at sapol na n~ga +noo'y pinagmatahan sia n~g kanilang kura at ipinalagay sa kaniang +sarili na isa sa m~ga may magagawa sakalí pagdating n~g araw, na ito'y +hindi nagluat, sapagkat may ilang panahon lamang at ang Directorcillo +n~ga ay napatapon na sa ibang lupain, at noo'y nagsisimula na ang +himagsikan. + +Ang lahat ay nagpaalam na, at ipinalagay na ang m~ga kantores ang +siyang napahirapan sa gaiong kasistihang guinawa n~g matanda; kaya +n~ga ang m~ga ito'y nagsabi na di na sila mauuli ninoman, bagama't +kadidinig pa lamang n~g ipinamutawi n~g Directorcillo. + + + + +IX + + +Nakalipas ang ilang buwan. + +Minsang gabi tinipon ni Matandang Tacio ang m~ga kantores. + +--Saan tayo paroroon po?--ang tanong n~g Maestro kantor. + +--Tayo'y may ipagdarasal sa bahay ni Kumpareng Kulás. + +--At sino pô ang namatay? + +--Ang anak ko sa biniag. + +--Kayo'y mauna na at ako lamang ay magdaraan dito sa tindahan n~g +insik at bibili n~g magagawang bisté, at baka di mayari. + +--Sia n~ga pô; pabayaan ninio't kami ang bahala na pagdating doon. + +At nagsiparoon nan~gang sabaysabay ang m~ga cantores, samantala'y may +isa sa kanilang na kapunang sa bayan pala nila'y pauang insik na +lamang ang may tinda at ang m~ga taga doo'y pauang mamimilí at +man~gun~gutan~gan na lamang sa m~ga iyon. + +............................................... + +Dumating ang m~ga kantores sa bunsuran n~g hagdanan n~g Kulas. Ang +ugaling pagpapatawo po ay sinagot sa itaas, sinun~gaw sila at +pinapanhik sa pagsasapantahang marahil ay haranista, sapagka't, doo'y +may dalaga. Nang nan~gauupô na'y ang maestro kantor ay humin~guing +tulot na makalapit sa dambana, nag sindí n~g kandila at pagkuwan ay +nagsiluhod na't nagsimula n~g isang Rosario Cantada. Lubhang +napamanghâ ang may bahay at di nakatiis si Matandang Akang na noo'y +paris din n~g dating hapong nakakainom n~g dalawang tagay, kaya n~ga +ang m~ga mata'y kukurapkurap at n~gamol ang pan~gun~gusap ay nagsabi: + +--Ano ba't kayo'y nagdadasal dito? + +--Aba!... Kami po'y pinaparito ni Matandang Tacio, at ipagdasal daw +namin ang inyong apong si Julio na kania namang anak sa binyag; kaya +po ... + +--Ah!... Kayo'y m~ga wala n~g kinahahapan~gan kundi ang kung sino ang +mamatay, palibhasa't ... kayo'y kantores kulitis. + +--Huag po kayong magkagalit at hindi po kayo ... kami ang may +kasalanan. + +--Hindi; Kaya n~g huag tayong magkaligalig ay kayo'y umalis na dito. + +At ang m~ga kantores ay di nan~ga nagulit at noon din ay umalis, tuloy +hinanap ang matandang sa kanila'y nag buyó sa gaiong kahihian. Sabihin +ang galit n~g maestro, na sarisaring balak ang sinasabi upang +makagantí. + +............................................. + +Dumating sila doon at napatawo sa bahay n~ga n~g matandang Tacio. +Sinun~gaw n~g asawa at pinapanhik. + +--Juan!... ang pagdaka'y tawag n~g Matanda--ipasok mo dito yaang +mansanilia--Ako yata'y nabalis n~ga taga Lumay na kausap ko dito +kanikaniná--kaya ganito na ang sakit n~g aking tian; at nagsubsób nang +mabuti sa banig na hinihigan na itinitirik ang ulo sa unan, at +hinihilot naman n~g asawa ang tian n~g matanda. + +--Baka pô nasin~gawan lamang n~g lupà ang ulit n~g Maestro kantor. + +--Hindi; talagang balis ito, kaya ganito katigas ang tian ko parang +bato!... anang matanda.... + +Ang isa sa m~ga kasama ay pagkadinig n~g wikang "balis" ay +nagmungkahing umalis na sila at baka mahawa, di umano, samantala'y +inanyayahan sila ni Juan Hanipol n~g hitso't sigarilió. + +Ilang sandalî ay ga tumahimik ang may sakit, at na katulog. + +--Mabuti't wari po'y hinayhinay at tila nakakatulog, ay kami ay aalis +na--ang ulit na sabi n~g Maestro kantor sa asawa n~g matanda--sabihin +mo pô sa kania na kami ay sukó na. + +--Bakit naman? + +--Sapagka't pô nasabi namin na kami hindi na mauuli niyang +pagbibiruan ... ay eto't ... biro din. + +Kaya n~ga tumpak na tumpak n~ga, sa atin ang sinabi n~g Director noon +magkainan tayo sa bahay ding ito; ang sabat n~g isang kasama, na, + + Ang tawo'y di n~ga sukat magsasabi + n~g tapos sa sinomang kapua lalaki + sapagka't kung ganito n~ga ang siang mangyari + kahihiyang lubha sa atin ding sarili. + +At nagsipagpaalam na ang lahat. Ang magasawa naman ni matandang +Taciong Bakal sampon ni Juang Hanipol ay hindi magkangmamayaw n~g +pagtatawanan, dahil sa m~ga nangyaring yaon. + +Kaya; kung minamainam mo ito guiliw kong kababayan, ay pakitandaan ang +m~ga nangyari; pulutin at itanim ang m~ga binhi n~g katwiran upang sa +araw na kailan~gan natin ay salo salo tayong magani n~g masarap na +bun~ga n~g kaguinhawahang inilaan sa atin n~g sa atin ay Kumapal. + +At hangan sa muli po tayong magkita at sandaling magkaulayao paris +n~gaion,--Marami pong salamat sa inyo at ipagpaumanhin ang kulang nito +at n~g susunod, na pakahuhusayin upang panibagong mai handog sa inio. + + + + +=STANGL PRESS= + +Tumatanggap ng mga gawaing nauukol sa limbagin na gaya ng Revista, +Nobela, Alegato, Membrete, Tarjeta, at iba't iba pa. + +Sa halagang mura at madali ang pagkayari. + +Dumalaw kayo rito sa aming pagawaan. + +641 Sales, Santa Cruz, Maynila. + + +Patalastas: La Moderna + + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Hindi Biro!... ó Ang Anting-Anting, by +José R. Francia + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HINDI BIRO!... Ó ANG ANTING-ANTING *** + +***** This file should be named 18805-8.txt or 18805-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/1/8/8/0/18805/ + +Produced by Tamiko I. Camacho, Pilar Somoza, and the Online +Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net Handog +ng Proyektong Gutenberg ng Pilipinas para sa pagpapahalaga +ng panitikang Pilipino. (http://www.gutenberg.ph) + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/18805-8.zip b/18805-8.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..01ef5da --- /dev/null +++ b/18805-8.zip diff --git a/18805-h.zip b/18805-h.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d4085e0 --- /dev/null +++ b/18805-h.zip diff --git a/18805-h/18805-h.htm b/18805-h/18805-h.htm new file mode 100644 index 0000000..8cda306 --- /dev/null +++ b/18805-h/18805-h.htm @@ -0,0 +1,1537 @@ +<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN" + "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd"> + +<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml"> + +<head> +<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=iso-8859-1" /> + +<title>The Project Gutenberg eBook of Hindi Biro ó Ang Anting-Anting, by José R. Francia.</title> + +<style type="text/css"> +<!-- +p { text-indent: 2em; margin-top: .75em; text-align: justify; margin-bottom: .75em;} + .noind {text-indent: 0em;} + .sign {text-align: right; padding-right: 3em;} + .gap {margin-top: 2em;} + .biggap {margin-top: 4em;} + +h1,h2,h3,h4,h5,h6 {text-align: center; clear: both;} + +hr { width: 33%; margin-top: 2em; margin-bottom: 2em; margin-left: auto; margin-right: auto; clear: both;} + +table {margin-left: auto; margin-right: auto;} + +body{margin-left: 10%; margin-right: 10%; font-family: "Times New Roman", Times, serif;} + + .pagenum {position: absolute; left: 92%; font-size: 0.7em; text-align: right; color:gray; text-indent: 0em;} + + .center {text-align: center;} + .smcap {font-variant: small-caps;} + +a img { border: 0; } + .caption {font-weight: bold;} + .figcenter {margin: auto; text-align: center;} + + .poem {margin-left:30%; margin-right:10%; text-align: left;} + .poem .stanza {margin: 1em 0em 1em 0em;} + .verse {margin: 0em;} +--> + </style> + </head> +<body> + + +<pre> + +Project Gutenberg's Hindi Biro!... ó Ang Anting-Anting, by José R. Francia + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Hindi Biro!... ó Ang Anting-Anting + +Author: José R. Francia + +Release Date: July 11, 2006 [EBook #18805] + +Language: Tagalog + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HINDI BIRO!... Ó ANG ANTING-ANTING *** + + + + +Produced by Tamiko I. Camacho, Pilar Somoza, and the Online +Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net Handog +ng Proyektong Gutenberg ng Pilipinas para sa pagpapahalaga +ng panitikang Pilipino. (http://www.gutenberg.ph) + + + + + + +</pre> + + + +<hr style="width: 30%;" /> + +<div class="figcenter" style="width: 270px;"> +<a href="images/001_b.jpg"><img src="images/001_t.jpg" width="270" height="400" alt="Cover image" title="Cover image" /></a> +</div> + +<hr style="width: 30%;" /> + +<h1>HINDI BIRO!...</h1> + +<h3>Ó</h3> + +<h2>ANG ATING-ANTING</h2> + +<h3>SINULAT NI</h3> + +<h2>J.R. Francia</h2> + +<h4 class="gap">IKALAWANG PAGKAPALIMBAG</h4> + +<h4 class="gap">MAYNILA</h4> + +<h4 class="biggap">"STANGL PRESS"<br/> +641 Sales, Sta. Cruz Manila<br/> +1919</h4> + +<hr style="width: 30%;" /> + +<div class="figcenter" style="width: 266px;"> +<a href="images/002_b.jpg"><img src="images/002_t.jpg" width="266" height="400" +alt="STANGL PRESS + +641 SALES. P.O. BOX 733 + +La mejor Imprenta para trabajos buenos y económicos. Especialidad en +publicaciones técnicas y profesionales. Tarjetas= Membretes=Facturas= +Folletos=Revistas= Programas=Invitaciones= etc., etc. + +P.L. STANGL." +title="STANGL PRESS + +641 SALES. P.O. BOX 733 + +La mejor Imprenta para trabajos buenos y económicos. Especialidad en +publicaciones técnicas y profesionales. Tarjetas= Membretes=Facturas= +Folletos=Revistas= Programas=Invitaciones= etc., etc. + +P.L. STANGL." /></a> +</div> + + + +<hr style="width: 30%;" /> + +<h2>TALAAN NG NILALAMAN</h2> +<p class="center noind"> +<a href="#SA_SIPI_SA_TATLONG_LIHAM_NA_TINANGAP_NG_MAY_AKDA"><b>SA SIPI SA TATLONG LIHAM NA TINANGAP NG MAY AKDA</b></a><br/></p> +<p class="center noind"> +<a href="#I">I</a>- +<a href="#II">II</a>- +<a href="#III">III</a>- +<a href="#IV">IV</a>- +<a href="#V">V</a>- +<a href="#VI">VI</a>- +<a href="#VII">VII</a>- +<a href="#VIII">VIII</a>- +<a href="#IX">IX</a> +</p> + +<hr style="width: 30%;" /> + +<p><span class='pagenum'><a name="Page_2" id="Page_2">Páhiná 2</a></span></p> + +<h2><a name="SA_SIPI_SA_TATLONG_LIHAM_NA_TINANGAP_NG_MAY_AKDA" id="SA_SIPI_SA_TATLONG_LIHAM_NA_TINANGAP_NG_MAY_AKDA"></a>SA SIPI SA TATLONG LIHAM NA TINANGAP NG MAY AKDA</h2> + + +<p>Upang maguing sandalan ng̃ kahinaan ng̃ may akdà nitong "Hindi Biro! ó +ANG ANTING-ANTING" ay salung̃át man sa kaniyang katutubong damdamin ay +minarapat na isalin dito ang bahagui ng̃ tatlong liham na tinangap nia +ukol sa ikawawasto ng̃ akdang ito.</p> + +<p>—Kay G. Gregorio Orda, Abogado, taga Atimonan, Tayabas na may petsa +12 ng̃ Enero ng̃ 1911.</p> + +<p>"Nabasa ko ang magandang akdà mo at sa pagbasa ko'y nagkamit ako ng̃ +maligayang sandali at katuaang naka pagpaalaala sa akin sa namatay na +matandang Pule (Apolinario Monteseña) baga ma't ito'y hindi tulisan, +na ito lamang ang ipinagkaiba, at sa bagay na ito'y binabati kita at +pinupuri ko ang akdà mo, na samantalang nakatutwa ay nakapag papaayos +ng̃ mg̃a kauagalian, sapagka't nag aanyaya sa pag gawa at +nagpapatakuil ng̃ mg̃a kagagawan."</p> + +<p>"Ipahintulot mo na maipalathala ko sa linguhang naming "LAONG LAAN" +dine sa Tayabas, upang maguing mabuting aral sa kinauukulang sinoman."</p> + +<p>—Sulat ni G. M Quiogue, Socialista at Kalihim ng̃ paggawa ng̃ +tabaco't cigarrillong "KATUUSAN" na may petsa 8 ng̃ Enero ng̃ 1911.</p> + +<p>"Nag papasalamat po ako sa ng̃alang ng̃ Samahan sa katang̃iang guinawa +ninio sa pagawaang itong ganap na pilipino."</p> + +<p>"Sa boong muni at pag lilimi ay binasa ko ang munti niniong aklat at +isinaalangalang ang basal pang katayuan ng̃ panitikan nating tagalog, +ay ang akdà ninio'y nakakapara ng̃ "mumunti datapua't malaking aklat" +ng̃ mg̃a Europeo, dahilan sa pagay niang lubos na makabago at +mapagturo, upang sa karaniwan ng̃ ating mg̃a kababayan ay maparam ang +sinsay na paghahakà."</p> + +<p>"Naibalita ko po at ipinabasa sa mg̃a manggagawa ay nais nilang +matanto kung saang mga aklatan na nabibili, at kung magkano ang bawa't +isa."</p> + +<p>—Kay G. F. Pantua, makabayan, Kalihim ng̃ Samahang "MAKILING" sa +isang pulong na idinaos ng̃ Samahang ito na may petsa 31 ng̃ Diciembre +ng̃ taong 1910.</p> + +<p>"Binasa ng̃ Kalihim ang liham ni G. José R. Francia na may petsa 26 +ng̃ kasalukuyan, na dito'y ibinabalita nia ang nais niang ipalathala +ang kalakal ng̃ Samahan, na walang bayad na anoman maliban sa +makatulong sa ikalalaganap nito, at nagpadalá ng̃ mg̃a salin. Sa +maunawa ng̃ kapulung̃an, sa mungkahi ni G. Arieta (anak) ay +pinagkaisahan na di lamang itinutulot kundi pinasasalamatan at +kinikilala ang katang̃ian ng̃ gawang ito sa ng̃alang ng̃ boong +Samahan."</p> + +<p class="sign">ANG UMAKDA.</p> + + +<hr/> + + + +<p><span class='pagenum'><a name="Page_3" id="Page_3">Páhiná 3</a></span></p> + +<h1>HINDI BIRO!...</h1> + +<h3>ó</h3> + +<h2>Ang Anting-anting</h2> + + + + +<h2 class="gap"><a name="I" id="I"></a>I</h2> + + +<p>Noon ay panahong lumipas, ng̃uni't hangan ng̃aio'y naaalaala pa ng̃ +marami sa atin, na, si Juan Hanipol ay isang binatang may hilig na +totoo sa pag anting anting.</p> + +<p>Si matandang Taciong Kabál ó Bakal ay isang magaling na lalaki, at +balitang tulisan noong mg̃a dakódakong panahon, ng̃uni't matagaltagal +nang na nanahimik at bagama't matanda na'y nagsasaka pa sa kaniang +bukid. Ng̃aion ay kilalá sia sa pook na yaon, na isang matandang +masipag at sistidor, kaya kung tawagin ay si Matandang Taciong +Sistidor.</p> + +<p>Minsang araw ay nag sadya sa bahay nia si Juang Hanipol, ang binatang +nag hahanap ng̃ galing ó anting-anting.</p> + +<p>—Ako po Lelong ay naparito, na ang tanka ko'y mag puló ng̃ kaunting +kasangkapang mabuti sa katawan.</p> + +<p>—Anong ibig mong kasangkapan?</p> + +<p>—Ang ibig ko po'y ...yaon po bang kung ako halimbawa'y may +masasalubong sa daan ay huwag akong makita.</p> + +<p><span class='pagenum'><a name="Page_4" id="Page_4">Páhiná 4</a></span></p><p>Pinag masdán ang kausap buhat, sa ulo hanggan paa samantalang isinubô +ang binayong itsó sa kaniang kalikot, at tinapik sa balikat at +sinagot:</p> + +<p>—Ako bata'y hindi na nag iing̃ing̃at nian at kita mo, na ako'y +matanda na: ng̃uni't kung ikaw ay matitirá dito sa aking bahay hangang +ako'y mamatay ay pamamanahin kita, sakali't maglinkod ka ng̃ tapat sa +aming mag asawa. Kita mong kami ay walang anak na isa man lamang.</p> + +<p>—Kung iyon po lamang Lelong, ay pabayaan ninio't pag sisilbihan ko +kayong parang magulang, lalo't ako'y hindi po naman nakakilala ng̃ +ama't ina at ng̃ maewan po ako'y musmos pang lubha!</p> + +<p>—Wala ka bang mg̃a kapatid?</p> + +<p>—Wala din po.</p> + +<p>—Sus, di magaling: anó, titirá ka na?</p> + +<p>—Opo, titirá na ako.</p> + +<p>—Ng̃uni't ...tíla hindî ka dapat mag-ing̃at ng̃ mg̃a kabulaanang yaon +at baka ikaw ay mapahamak, bata ka pa; gaion man ay aatuhan kita.</p> + +<p>Sa madaling sabi, natirá na ng̃a doon si Juan, at mula noo'y ang +panunuyó ang siyang guinamit, anopa't ginawa niyang lahat ang anoman +sa loob at labas ng̃ bahay.</p> + + + +<hr style="width: 30%;" /> + +<h2><a name="II" id="II"></a>II</h2> + + +<p>Lumipas ang ilang araw.</p> + +<p>Minsang gabí, pagkatapus makapagluto si Juan ng̃ kanilang hapunan ay +tinawag ng̃ matanda at pinagsabihan.</p> + +<p>—Ng̃ayon ay huwag káng kakain ng̃ hapunan, at hindi pa tumutugtog ang +"animas" ay pumaroon ka na sa bakuran. Pag patók ng̃ <span class='pagenum'><a name="Page_5" id="Page_5">Páhiná 5</a></span>kampanà ay sabay +kang mag tatakbó at yumapós ka sa punò ng̃ kamatsileng maalitatáp; at +ikinatnig ang punong yaon; kumagat káng makakaha ng̃ pitóng tilád ng̃ +balát bago matapos ang tugtóg, balutin mong magaling sa isang bagong +paniong putî at saka mag tatakbóng walang ling̃on hangan dito. Huwag +káng paabot sa huling patók ng̃ kampanà, sapagka't may mangyayari!</p> + +<p>—Na anó po?...ang pagdáka'y tanong ni Juan.</p> + +<p>—Kapag inabot ka ng̃ katapusang patók, ay katapusan mo namán, at ...</p> + +<p>—Bakit po?</p> + +<p>—Sapagka't darating doon ang isang malaking tawo na yayapos sa iyo na +sasakalin ka't ipaghahaguisan ng̃ lubhang matayog hangang sa di ka +mamatáy.</p> + +<p>Si Jua'y hindî nagsalitâ, ng̃uni't di naman munti man na takot sa mg̃a +hulíng sinabi ng̃ matandâ. Binuó nia ang kaniang loob at lumaang gawin +ang mg̃a iniatas ng̃ matanda masunód lamang matamó ang kaniang pita.</p> + + + +<hr style="width: 30%;" /> + +<h2><a name="III" id="III"></a>III</h2> + + +<p>Dumating ang gabí.—Bagama't pusikit ang dilím ay madali niang na +tanáw ang punò ng̃ kamatsileng maalitaptáp. Pumatók ang "animas"; +tumakbó na sia't yumapós sa punong yoon, kumagát sia't na ka tipák ng̃ +pitó; binalot na nia't inuwi sa bahay, anopa't na ganáp ang mg̃a bilin +ng̃ matandâ, bago natapus ang patók na hulí.</p> + +<p>—Magaling na batà!...—ang salubong na sabi ng̃ dinatnán—Ng̃aion din +ay isubò mo ang <span class='pagenum'><a name="Page_6" id="Page_6">Páhiná 6</a></span>mg̃a tipák na iyán at pumaroon ka sa bahay ni +Kumpareng Kulás, at makikita mo ang lahat ay hindî ka namán makikita, +nino man. Samakatuwíd ay nataguibulag mo silá, sabáy mo namang +sasabihíng malakas ang oraciong itó:</p> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<div class="verse">Saratum, ticom, balakum,</div> +<div class="verse">tukos, mukos, talagum, ibom.</div> +</div></div> + +<p>—Ano pong oracion yaan?—ani Juan.</p> + +<p>—Yaan ang oracion sa pitong Arkanhel.</p> + +<p>At madaling sinaulo ni Juan ang oracion yoon, at di na ng̃a +pinapagbihis ng̃ matandà sapagka't di na makikita't madirinig di kunó +ninoman, na itó ng̃a namán ang inasahan ni Juan.</p> + +<p>Halos manakbó-nakbó sia ay dumating ng̃a sa bahay ng̃ Kulás, na doon +palá nama'y maraming tawo sapagka't kasalan sa isang anak nitó. Na sa +trankahang pa'y isinubó na ang tagláy at saka dinalit na ulitulit ng̃ +malakas ang oracion:</p> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<div class="verse">Dalakong tikoy balatong</div> +<div class="verse">tunkos mungos talagang ibús.</div> +</div></div> + +<p>............................Ng̃uni't</p> + +<p>Oh!....ang pagkamanhâ ng̃ mg̃a dalaga na siang pinagtuluyang inumpukan +ni Juan sa pagkaupô, na ang makapiling ng̃a nia'y pilit umiilag. Ang +palagay ng̃ lahat ay ul-ol ang dumating, ng̃uni't ang palagay naman +ng̃ Kapatid na lalaki ng̃ ikakasal na dalaga ay nag uulol ululan +lamang, kaya galit na galit, at kundi ng̃a napagpayó ay marahil +nasaktan sana na walang pagsala ang atin ng̃ang si <span class='pagenum'><a name="Page_7" id="Page_7">Páhiná 7</a></span>Juan, sapagka’t +ipinalagay pa linilibak ang kapatid niang may bulutong ng̃a naman +bukod pa sa malapad ang mukhâ na anhin ng̃a ang tikoy ng̃ insik. +Pagdaka’y linapitan ng̃ isá sa mg̃a doroon at mahinahong pinakiusapang +magbihis muna at saka bumalik.</p> + +<p>—Ata makíc po ma ako ma mimihî pa?–-ani Juan, na ng̃amol umusap dahil +ng̃a sa subo.</p> + +<p>—Sapagka’t ang damit mo’y pulos na putik, ay napapagtawanan ka ng̃ +tawo’t kahiahia ka pa sa mg̃a dalaga.</p> + +<p>At pulos tubog ng̃a naman ng̃ makita nia’t mamasdan ang kaniang damit +sa katawan, kaya hianghiâ siang umalis na, diman nakuhang namaalam +kaninoman. Ang puno paláng kaniang kínagatan ay datihang kuskusan ng̃ +mg̃a kalabaw na sa malapit doo’y nanunubog araw araw.</p> + +<p>Nanaog na ng̃a si Juan na lubhang pinagtanawan ng̃ lahat na siang +nakaaliw sa mg̃a nagkakang̃ay, pati ina ng̃ dalaga’y na patawa na, +bagama’t lubhang nahahapis na di man makakain símula ng̃ mag suguan sa +kaníang anak.</p> + + + +<hr style="width: 30%;" /> + +<h2><a name="IV" id="IV"></a>IV</h2> + + +<p>Dumatíng si Juan kay Matandang Tacio at sinabi niang sia’y +pinagtawanan ng̃ lahat.</p> + +<p>—Ganoong ng̃a. Ito’y bago-bago ka pa! Huwag niong alumanahin ang +anoman; sa magalit sila’t sa matwa ay gawin mo ang gagawin mong utos +ko sa iyo!... Papaano ba ang oracion mo?-–ang dugtong ng̃ matanda.</p> + +<p><span class='pagenum'><a name="Page_8" id="Page_8">Páhiná 8</a></span></p> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<div class="verse">Dalakong tikoy at balatong</div> +<div class="verse">tunkos mungos talagang ubos.—ang</div> +</div></div> + +<p class="noind">ulit ni Juan.</p> + +<p>—Ah! tingnan mo, di mali ka!... Pagkaba nag kuláng ka ng̃ iisa man +lamang letra eh!... di ... Sirâ ka na.</p> + +<p>—Hindi po ba ganoon ang turo mo?</p> + +<p>—Hindi;—Sinabi ko na ng̃a't tila hindi ka maari, at sa unang lision +lamang ay hindi ka naka lampás ... Bueno! mag pahing̃a;—at sa ulî ay +iba naman ang gagawin natin.</p> + +<p>At nag si pamahing̃a na ng̃a silâ, palibhasa't malalim na ang gabí; +ng̃uni't pinagbilinan muna.</p> + +<p>—Sa Viernes, humanda ka Juan at kita'y susubuan ng̃ isang Anting na +mabuti sa iyo..... Maliligo ka muna, sa ilog mag hilod na mabuti at ... +bahala na.</p> + +<p>—Opô, opô; ang tugon ng̃ kausap.</p> + +<p>Patuloy ang panunuyo ni Juan sa mag asawa ni matandang Tacio.</p> + +<p>Dumating ang Viernes. Madilim-dilim pa'y na ligô na ng̃a si Juan, at +pagkawi sa bahay ay nag lutô, nag haien, kumaen sila sampon ng̃ mag +asawa. Kaguinsaguinsa'y isang babae ang na pa tawo sa hagdanan.</p> + +<p>—Anó Angue?... at na parito ka?</p> + +<p>—Dahil pô kay Ambo, ay ibig ko pong patingnan sa iyo.</p> + +<p>—Oo; madali yoon, titingnan lamang pala eh ...!</p> + +<p>—Ibig kó pong ipagamot sa iyo.</p> + +<p>—At anó bang sinasakít?</p> + +<p>—Walá pô;</p> + +<p>—Walá palá'y bakit?</p> + +<p><span class='pagenum'><a name="Page_9" id="Page_9">Páhiná 9</a></span></p><p>—Meroon pô;</p> + +<p>—Na ano yoon?</p> + +<p>—Hindi ko ng̃a po maalaman.</p> + +<p>—Baka pasmá?</p> + +<p>—Baka ng̃a po yoon ang pasma tabardillo.</p> + +<p>—Hindi ka maalam mag salita! "Asno Tamardillo", ang tawag sa sakit na +yoon baga ma't hindi ko pa nakikita.</p> + +<p>—Ah!... asno tamardillo ... asno tamardillo ...!</p> + +<p>—Oo pabayaan mo't ako'y mapapadaan ng̃aion sa inio at kami ni Juan ay +pasasaanihan. At ang babae'y namaalam na.</p> + +<p>Gumayak na madalì ang dalawa ni Juan at ni Matandang Tacio, at halos +ay inabutan pa ng̃a nila ang tumawag na si Angue. Nanhik silang +panabay at dinatnan ng̃a namang si Ambo'y gugulong gulong sa sahig na +anhin ang batang sangol. Pinulsuhan ng̃ matanda at iiling-iling na +nagsabí.</p> + +<p>Oh!—Di sinabi ko ng̃a. Di tama ng̃a Angue ..."Asno Tamardillo" ng̃a +itong asawa mo! Ha! Ha ha ... ha!—ang patawa ng̃ mangagamot.</p> + +<p>—Hindi ba masakit ang ulo mo?—ang tuloy na tanong sa may sakit.</p> + +<p>—Masakit ng̃a pô.</p> + +<p>—Ang tian, hindi ba parang walang laman?</p> + +<p>—Ganoon ng̃a po.</p> + +<p>—Di ba ang ibig mo'y kain ng̃ kain ay ... wala ka namang ...?</p> + +<p>—Sia ng̃a po.</p> + +<p>—Di ba ang ibig mo'y laging uminom ay?...</p> + +<p>—Tila ng̃a po.</p> + +<p>—Di ba para kang hilo, walang maisipang gawin?</p> + +<p>—Sia ng̃a po!</p> + +<p><span class='pagenum'><a name="Page_10" id="Page_10">Páhiná 10</a></span></p><p>—Ano!—ang badling na sabi kay Angue—di asno tamardillo ng̃a ... +sinapantahâ ko na ng̃a. Ano bang gawâgawâ ng̃aion ng̃ mg̃a tawo dito +sa iniong bandahing itó? mapa ibá ako, ng̃ usap.</p> + +<p>Ah! marami po ng̃aion ang anihin at nagkakalutlot ang palay.</p> + +<p>—Ay sino sa inio ang nang̃ang̃anihan?</p> + +<p>—Wala po kundi akong saglitsaglit, dian lamang sa malapit; di ng̃a po +makaláyo'y itong si Ambo'y may sakit at may bata pa akong....</p> + +<p>—Mahirap ano?... Marahil sa pagani sia na pasmá?—ang pasaring ng̃ +kausap.</p> + +<p>—Sia ng̃a po;—ang tugon na lamang ng̃ mabait na si Angue na +ikinakanlong ang ugali ng̃ asawa nia—Ay ano po kayang mabuti?—ang +patuloy na tanong nia.</p> + +<p>Ang matanda'y hindi nakasagot kaagad palibhasa'y inisip nia, na kung +itóng aanihin na lamang at sukat, mabuti naman ang pahunusan ay +kinatatamaran pa, ay ano pa ng̃a kaya't di katamarán ang gawang mag +bukid, at mag bugtá ng̃ lupâ na lalong mahirap kay sa umani, +palibhasa'y nang̃ang̃ailang̃an ng̃ pagod, isipan at puhunan, ang pag +bubukid na siang kauna-unahang batis ng̃ ikinabubuhay ng̃ mg̃a tawo at +ng̃ alin mang Bansa.</p> + +<p>—Ay ano pong mabuti kay Ambo?—ang ulit na tanong ni Angue.</p> + +<p>Kung makakabang̃on at makakalakad ay pasamahin mo sa amin ni Juan.</p> + +<p>—Opô ...anó, Ambo; sasama ka?—ang badling ng̃ Angue sa kaniang may +sakit, daw, na asawa.</p> + +<p>—Kung ako'y gagamutin mo pô ay bakít <span class='pagenum'><a name="Page_11" id="Page_11">Páhiná 11</a></span>ako ipagsasama—ang tanong +naman ng̃ may sakit na talagang ayaw bumang̃on.</p> + +<p>—Kailang̃an sumama ka; at ng̃ pagtulò ng̃ gamot na ihahaplas ko sa +batok mo't likod ay malamig lamig pang mapasakatawan mo ... Sumama ka't +ng̃ ikaw ay madáling gumaling at ng̃ umabot ka ng̃ anihin, sayang ang +palay at mapapásalupa lamang ay hindi mapakinabang̃an, tutukain lamang +ng̃ mg̃a ibong kung saan saan galing na mg̃a pook.</p> + +<p>—Ako po'y baka di makatagal ah!</p> + +<p>—Bahala na, utay-utay ... banay banay tayong lalakad at nagkakataong +dumarating tayo'y ...</p> + +<p>Hindi sumasagot si Ambo; nag tindig na ng̃ang wari hahapayhapay, sa +panglalatâ lamang ng̃ katawang kusang ayaw na igalaw, at ng̃aio'y +tatlo na silang lumalakad sa paroroonang anihan. Si Angue ay saka +susunod kung maihabilin sa kalapit bahay ang kaniang mg̃a anak na +mumunti.</p> + +<p>Dumating ang tatlo sa kamalig ng̃ anihan. Na tanaw nila ang maraming +tawong sumasabukid na ang karamiha'y babaieng malalapad ang salakot at +mapupulang kundiman at dinampol ang mg̃a baro't saya kundiman kaya'y +sadyang pinulahan.—Hindi na luatán at nagdating̃an ang lahat na +pawang may kanikanilang sunong na uhay ng̃ palay sa kanilang mg̃a +sisidlan. Nagkatipon sa kamalig na maluang din naman, ay pawang +nagdaramdam kapaguran at init ng̃ namimitik na araw, nagbibigay ng̃ +kasaganaan. Gaion din ang mg̃a dalaga, na sa kanilang mg̃a pisng̃í ay +waring na nananalaytay ang dugong buhay ng̃ kasipagan, lalo na si +Biang na anak ng̃ may bukid.</p> + +<p>—Juan!... humanda ka't g̃aion kita bibigyan<span class='pagenum'><a name="Page_12" id="Page_12">Páhiná 12</a></span>—ang pabulong ni +Tandang Tacio kay Juan.</p> + +<p>—Opo Lelong;</p> + +<p>At magkakainan na ang lahat ng̃ kumuha ng̃ alak si Tininting Isiro at +ipinanagay ni Biang na inuna ng̃ang tagayan si Matandang Tacio, si +Juan at si Ambo.</p> + +<p>—Totoong sistidor ang matandang Taciong yaan—ang sabi ni Tiningting +Isiro sa isa niang kaharap. Makikita natin at hangang mamaya'y ... +gagawa ng̃ sisté!</p> + +<p>—Aba!...—ang pabiglâ ng̃ matanda sa kay Biang na tumatagay—</p> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<div class="verse">Ang unang tiro'y sa botillera</div> +<div class="verse">At ang ikalawa'y sa kastillero;</div> +</div></div> + +<p>Huag kang magkakawikaan Ineng at talagang kalakarán—ang dugtong ng̃ +matandà.</p> + +<p>Ang dalaga'y tumatangui sana'y di naman na gawí na at una nang̃ang +uminom ng̃ isang tagay, na ipinamaalam, at saka panibagong sinidlan +ang tagayanat inilapat sa matandà.</p> + +<p>—Ako'y patawarin mo Ineng; at ako'y may na ding̃ig na isang awit +kastila na ania'y,</p> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<div class="verse"><i>El dinero del sacristan</i></div> +<div class="verse"><i>Cantando viene y cantando van.</i></div> +</div></div> + +<p>Samakatawid ko baga Neneng, kung tatagaluguin ko sa sarili lamang ay.</p> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<div class="verse">Ang tuba daw sa karitan</div> +<div class="verse">ay di tutulo kundi pang̃ulukatikan.</div> +</div></div> + +<p><span class='pagenum'><a name="Page_13" id="Page_13">Páhiná 13</a></span></p><p>Ang ibig sabihin ay iawit mo!...ang sabihang pabiglâ ng̃ mg̃a +nanonood; kaya ng̃a naman ang dalaga ay umawit ng̃ ganito na tang̃an +ang tagayan; na sinaliwan ng̃ tugtog ng̃ biguela ng̃ isang binata.</p> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<div class="verse">Utos ng matanda'y</div> +<div class="verse">Mahalay di sundin</div> +<div class="verse">Kinabubusung̃an</div> +<div class="verse">Batang paris ko din</div> +<div class="verse">Larán-larán larin</div> +<div class="verse">larin larán</div> +<div class="verse">Larán larán larin</div> +<div class="verse">larin larán...</div> +</div></div> + +<p>......................At pagka ikot ng̃ umaawit ay hinarap ang matanda +at dinugtong.</p> + +<p>Kaya ng̃a:</p> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<div class="verse">Inom na, inom na't</div> +<div class="verse">Sa kamay ko galing</div> +<div class="verse">Sukdang ito'y laso'y</div> +<div class="verse">Di ka na tatalbín...</div> +<div class="verse">Laran laran larin.</div> +</div></div> + +<p>Ehoy!... Ehoy ...! ang sigawan ng̃ marami. At saka inilapit sa matanda, +upang ipainom.</p> + +<p>—Dalawa ineng, itong aking kasama ay pumili ka, ng̃ makakahalig sa +akin,—at itinuro ang magkasigbay na si Juan at si Ambo.—Sapagka't +totoong masama sa aking ng̃aion ang alak, linisan ko na ang malabis na +pag inóm dahil sa ako'y nagkakasakít kung ako man lamang ay makaamoy. +Uminom ako ng̃ alak kung kagamutan at kung kailang̃an lamang, ng̃uni't +<span class='pagenum'><a name="Page_14" id="Page_14">Páhiná 14</a></span>hindi ako naglalang̃ó, sapagka't nakita ko na ang kapagitan ng̃ +ugaling paglalang̃ó, at di ko na sabihin pa sa iyo.</p> + +<p>Sia ng̃a; sia ng̃a, ang payo ng̃ Isiro si pareng Tacio ay sasakupin ni +pareng Juan. Kaya iniliwat kay Juan na kasigbay ng̃ Tacio.</p> + +<p>...Prrrf!.... Prrf!... Prrrf!.... at na laguinlin ang mg̃a nanonood sa +bandang yoon sapagka't biglang ibinuga ni Juan sa mukha ni Ambo ang +alak na kaniang ininom na anhin mo ang nagbubuga sa mukha ng̃ manok, +na sasabung̃uin. At bakit kaya? Walang makasabi ng̃ tiak, dapua't +waring nagkakaisa ang lahat na dahil daw sa na lagyan ng̃ sileng +pacite ang tagay na yoon. Sa ganito ng̃ay na sunod ang sabi ni +Tingting Isiro. Sistidor ng̃a si Matandang Tacio!</p> + +<p>Nag kainan na ang lahat pagkatapus ng̃ paghihinumó ng̃ tawanan ng̃ +lahat.</p> + +<p>Bagama't na hanghang̃an ng̃ sile si Juan ay nag papa walang anoman, +ng̃uni't hianghia sa mg̃a dalaga, sapagka't naguing parang sagâ ang +mukhâ, at gaion din ang mg̃a mata nia.</p> + +<p>Natapus ang kainan; ng̃uni't nabigò ang mg̃a naghihintay na mag sisté +pa uli sa pagkain ang matandang Tacio. Hindi ng̃a nia guinawà ang +gayon at ania'y hindi dapat na sa loob ng̃ panahón ng̃ pagkain ay +magkatawanang lubha sapagka't malaki aniang kalapastang̃anan sa gracia +at biayá ng̃ Dios, at isa pa'y hindi nakatutunaw ng̃ kinain, kung baga +ma'y pagkatapus ng̃ pag kain.</p> + + + +<hr style="width: 30%;" /> + +<p><span class='pagenum'><a name="Page_15" id="Page_15">Páhiná 15</a></span></p> + +<h2><a name="V" id="V"></a>V</h2> + + +<p>At ganoon ng̃a ang nangyari.</p> + +<p>Tapus nang kumain ang lahat, ay tinawag ng̃ matanda sa gawing labas +ng̃ kamalig si Ambo at sarilinang nag usap. Tinawanan ng̃ ilán.</p> + +<p>Pinulsuhan muna si Ambo, binasá ng̃ tubig ang batok at saka +pínagsabihan:</p> + +<p>—Ang hatol ko sa iyo ay magliguíd ka ng̃ magliguíd dian sa walong +pilapil na yaan, sabay na itinuro ang mg̃a pilapil, na pag dating mo +dito'y patuloy ka pa ng̃ patuloy hangang patiguilin kita. Ako nama'y +kukuha ng̃ iinomín mong gamot na ewan ko lamang sa baat ng̃ aking +salokot na nasa kamalig.</p> + +<p>Ang hinatulan ay walang liwag na sumunod. Líguid-ke líguid sa mg̃a +pilapil at sa sikat ng̃ mainit na araw samantala'y sa loob ng̃ kamalig +ay naghihinugang ang tawanan ng̃ lahat.</p> + +<p>Hindi naluatan at dumating si Angue, na kayâ natagalan ng̃ pag sunod +ay nag bayo muna ng̃ palay na kakanin nila nag saing at nag pakain +muna sa kaniang mg̃a anak. Nakita nia ang kaniang asawa sa guitnà ng̃ +bukid at sa pagkaawà, palibhasà baga'y asawa ay nagmakaamong lumuluhod +at tumatang̃is sa matanda, na ania'y patawarin ang kaniang asawa. Kayâ +naman na ululan pa mandin ang tawanan ng̃ lahat, na nanonood.</p> + +<p>—Ibig mo bang gumaling sia?—ang tanong ng̃ matanda sa nananang̃is.</p> + +<p>—Opò, ay huag mo po namang pahirapan at ...</p> + +<p>—Angue;—ang tugon ng̃ matandà;</p> + +<p><span class='pagenum'><a name="Page_16" id="Page_16">Páhiná 16</a></span></p> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<div class="verse">Pag ang sakit ay masamá</div> +<div class="verse">ang gamot malaking lubhâ,</div> +<div class="verse">Pag ang sakit ay maliit</div> +<div class="verse">ang gamot ay gaga hanip.</div> +</div></div> + +<p>—At tunay bang ibig mong gumaling ang asawa mo? ang patuloy na tanong +ng̃ matandà.</p> + +<p>—Talaga pong ganoon, mahirap po lamang ang ...</p> + +<p>—Mahirap ng̃a ang mabawo....</p> + +<p>—Ah! hindi po ... hindi po yaan ang ibig kong sabihin.</p> + +<p>—Hindi pala eh ... anó?</p> + +<p>—Mahirap po anakin ang iniong gamot na hatol sa kania.</p> + +<p>—Yaan ang mabuting papawis ...! sa katawan; hindi delikado sa hang̃in, +bukod sa ... walang gasta kahi't ga kusing man. Makita mo't kapag +araw-araw ay pinapag-liguid mo ang iyong asawa na mag araro baga, ang +ibig kong sabihin ay bukod sa kayo'y mag kakabukid ay gagaling pa ang +kaniang katawan palibhasa'y papawisan. Naku Angue!... Baka akala mo'y +kakaunting sakit ang nakukuha ng̃ pawis ...! Hindi kakaunti, at siang +lalong tumpak na gamot sa sakit na yaang "Asno—Tamardillo".</p> + +<p>—Ay ano po ba sa wika tagalog ang "asno tamardillo"?... Wari ko po'y +ibang wika iyan? ang sabad ng̃ isang kaharap.</p> + +<p>—"Asno", iisaisahin ko sa iyong kahulugan ay tawong linalang ng̃ P. +Dios. at pinaalis sa bayang Paraiso ng̃ magkasala sa pagkain ng̃ +bung̃ang bawal at sinumpa ng̃ang sinabi sa kania.</p> + +<p><span class='pagenum'><a name="Page_17" id="Page_17">Páhiná 17</a></span></p><div class="poem"><div class="stanza"> +<div class="verse">Yaman ng̃ang sa Akin íkaw nag suail</div> +<div class="verse">kaya buhat ng̃ayon at sa haharapin</div> +<div class="verse">sa pawis ng̃ noo mo'y iyong kukunin</div> +<div class="verse">ang iyong kakanin at ipakakain,</div> +</div></div> + +<p class="noind">at simula ng̃a noo'y naparam ang ginhawa nakaramdam na sila ng̃ gutom +at nag isip ng̃a ng̃ paraang ikabubuhay, na ito'y ang pagtatanim ng̃ +mg̃a halaman.</p> + +<p>—At ano pong guinawa, kaya ng̃ nunong Adan? ang tanong naman ng̃ +tininting Isiro.</p> + +<p>—Nag isip pong bungkalin ang lupa upang mag tanim; at sa ganito +ng̃a'y natamo nia ang bung̃a ng̃ lahat niang halaman at sia niyang +ipinakain sa asawang Eva sanpon sa lahat niang inianak. Kaya Tingting +Isiro; ang iniong pagbubukid ay talagang kapuri-puring gawa sapagka't +siang kaunaunahang natuklasang pangbuhay sa mg̃a tawo, at hangang +ng̃ayo'y sia pa ring ikabubuhay at ikabubuhay ng̃ lahat ng̃ bayan sa +Sangsinukuban, munti at malaki man, dang̃ang dito sa atin ay waring +napapabayaan.</p> + +<p>Samantala'y patuloy pa si Ambo ng̃ pag liliguid sa bukid.</p> + +<p>—Ay ano po naman ang tamardillo?—ang ulit ng̃ kausap.</p> + +<p>Ang "tamar" ay tamad, hindi masipag, ayaw gumawa, at "dillo" ay +tinadtad, anhin mo'y pikadillo; sapagka't ang tawong tamad ay talagang +tinatadtad ng̃ pintas at pula ng̃ kapua tawo; at ipaghalimbawa nating +tayo ng̃a'y makakitá ng̃ isang tawong malakas at walang karamdaman +ng̃uni't nagaansikot, ayaw gumawa o mag paupa ay pinupuri kaya +ninoman? <span class='pagenum'><a name="Page_18" id="Page_18">Páhiná 18</a></span>Kung makakita kayo, ng̃ walang gawa kundi maglagalag, +maglang̃o, o magsugal na lamang ay anong maitatawag ninyo? Kung may +makita tayong isang salantang wari pilihot ang mg̃a paa na lumapit sa +ating pintuan at huming̃i ng̃ limos, atin naman lilimusan alang-alang +sa salanta, ng̃uni't pagkapalayo ay matuid pa't magara kay sa atin +kung lumakad, at kung mg̃a araw ng̃ linggo'y makita nating nagpapatalo +ng̃ salapi sa sabung̃an o sugalan, anong inyong maitatawag?</p> + +<p>—Tamad!... tamad! magdaraya!.. ang ulitan ng̃ lahat.</p> + +<p>—Ganian ng̃a; at walang ibang maitatawag ang sinoman,—ang ulit ng̃ +matanda.</p> + +<p>—Sia ng̃a!... ang ulitan ng̃ mg̃a kaharap. Dapat ng̃ang paniwalaan at +siang totoo ...</p> + +<p>—Ako'y nagtataka kay Tandang Tacio, sa gayong katulisan ng̃ unang +dako ay ng̃aio'y mabait na't masípag at ang naguiguing aliwan na +lamang niya ay magsistí—ang saló naman ng̃ isa.</p> + +<p>—Sia'y uliran na, na dapat gawin ni Ambo at ng̃ mg̃a iba dian na +talagang tamad, kaya naman pinarusahan siya doon sa initan—at +pagsasabi nito ay gawari hinanap si Ambo, ng̃uni't ng̃ tanawin ay wala +na at sa hiya ay nagpatuloy na umuwi sa kanilang bahay. Namalayan +ng̃a't pinaghanapanan ng̃ lahat si Ambo ay wala ng̃a sa bukid. Kaya sa +maalaman ni Angue ay napaalam na sa lahat at tinunton ang pook na +pinaroonan ng̃ kaniang asawa.</p> + +<p>Noo'y hapon na; at ang lahat ay nag uwian sa kanikanila, na di +magkangdadala ng̃ hunos, <span class='pagenum'><a name="Page_19" id="Page_19">Páhiná 19</a></span>kaya ng̃a ang mg̃a bakol, o palanan nila'y +puno ng̃ palay at ang mg̃a tian ay puno din naman ng̃ ... hang̃in sa +katatawa kay matandang Tacio, at busog ang mg̃a kaloobán sa mg̃a na +dinig na aral ng̃ sistidor na matanda.</p> + +<p>Nagbago kaya si Ambo ng̃ gaiong ugali?—ang maitatanong ng̃ bumabasa.</p> + +<p>Tayong lahat ay makasasagot. Makaaasa tayo sapagka't sawikain nating +"sa tawo'y ang mukha ang hindi lamang nagbabago", ng̃unit na +dudung̃isang minsan minsan kaya minsan minsa'y kailangang humarap sa +salamin ng̃ mabubuting aral at mg̃a basahing makapagaagno sa magaling, +upang sa mg̃a yoon ay maisaayos ang mg̃a kapakanan ng̃ ating sarili at +ng̃ kalahatan sa kapakinabang̃an ng̃ boong katauhan.</p> + + + +<hr style="width: 30%;" /> + +<h2><a name="VI" id="VI"></a>VI</h2> + + +<p>....Umui na sa bayan ang mg̃a nang̃anihan noong hapong yaon; ng̃uni't +si matandang Tacio at si Juan ay umiba ng̃ daan.</p> + +<p>—Narito na si Matandang Tacio!—ang putol na sabi ng̃ isa sa mg̃a +nagkakaumpok sa bunsuran ng̃ isang hagdanan, na ang mg̃a ito'y +nagsisipag karay-kurus, ó nag tatang̃á simulá pa ng̃ makakain ng̃ +tanghalian.</p> + +<p>At sa mapalapit ay pinadaan; ng̃uni't bagaman gabi na'y nagdasan ding +kusa ang matandà.</p> + +<p>—Anó anó ang inyong pinagpupulung̃an mg̃a bata?—anang matandà.</p> + +<p>—Wari po'y nagkakapalabasan; nagkakapustahan po yata ng̃ kuarta.</p> + +<p>—At sinong pupusta sa akin?—ang ulit ng̃ matanda—ng̃uni't ayoko ng̃ +kuartahan!</p> + +<p><span class='pagenum'><a name="Page_20" id="Page_20">Páhiná 20</a></span></p><p>—Kami po; ang halos sabay ng̃ apat na binatang doroon, na ang mg̃a +isipa'y nasa kara y kurus din at sa pagkakataló.</p> + +<p>—Kapag hindi ko napakain sa dulo ng̃ kawayang yaan ang kalabaw na +yaong nakatali sa tabing bakod ay anong gagawin ninió sa akin?—ang +patuloy ng̃ matanda.</p> + +<p>—Kapag na pakain mo po'y di iyo na ang lahat naming kuarta, pati na +sa bulsá naming apat—ang tugon ng̃ isa.</p> + +<p>—Ayao ako ng̃ kuartahan—ang ulit ng̃ matanda.</p> + +<p>—Kapag po napakain mo ay unsung̃in ka po naming pauwi sa bayan, +yamang gabi na din lamang, at ikaw po namay matanda na.</p> + +<p>—How?... Lalong mabuti at galing din sa inyong bibig!</p> + +<p>—Sia ng̃a po ang ulit ng̃ apat na mg̃a kapustahan.</p> + +<p>Bueno ... at sabay na kinalág ng̃ matanda ang kalabaw, at inilapit +lapit sa kawayan; humapay ng̃ isa, na parang sinukat, na ang dulo'y +napalapit sa ung̃os ng̃ kalabaw, at sa ganito ng̃a'y kinain ng̃ hayop +ang talbós ng̃ kawayan.</p> + +<p>—Ano pa?... ang ulit ng̃ matanda sa mg̃a kapustahang nang̃apamanghâ.</p> + +<p>Tumutol ang iba sapagka't inaasahang ipapanhik ng̃ matanda ang +kalabaw, doon sa dulo ng̃ kawayan; ng̃uni't ng̃ magkaaninawa'y sila +din ang mali sapagka't hindi pinaglinaw muna ang pustahan, ay ang +matanda din ang nagsabi.</p> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<div class="verse">Ang kamalian ay katalunan;</div> +<div class="verse">Siyang kalakarang leying umiiral.</div> +</div></div> + +<p><span class='pagenum'><a name="Page_21" id="Page_21">Páhiná 21</a></span></p><p>At ang lahat ay di nakatanguí; napatalo na ng̃a sila at matanda'y +inusong sa isang duyan.</p> + +<p>—Yamang ng̃ayo'y gabi na din lamang ay ipagpatuloy ninio ako sa Casa +Real at sabihin niniong ako'y nalunod. Walang pagsalang ako'y +lilimusan ng̃ mg̃a kakila't katoto, lalo na si Doña Isabel; at ikaw +Cebio ang maghahawak ng̃ kuarta, sapagka't ang asawa ko'y mananang̃is +na lamang; huag lamang kayong magpapahalata. Ikaw naman Kulás ay +pasasa simbahan at magpapa algunias, sabihin mo sa kay Pari Teban na +ako'y pag oracionan.</p> + +<p>At ganoon ng̃a ang guinawa.</p> + + + +<hr style="width: 30%;" /> + +<h2><a name="VII" id="VII"></a>VII</h2> + + +<p>Sabihin pa ang pagkapamanghâ ng̃ marami sa mapagtantong ang namatay ay +si matandang Tasiong Sistidor, lubha pa ng̃ mg̃a nakakita sa kanian sa +anihan, ng̃ araw na yaon.</p> + +<p>Ang bankay nia'y inilagak na lamang sa silong ng̃ Casa Real ayon sa +utos ng̃ Kapitan. Ng̃uni't noon ding gabing yoon ay walang makasabi +kung bakit ipinadala na doon sa pantion at ng̃ doon muna mapa lagak +hangang kinabukasan; at ganito ng̃a ang nasunod.</p> + +<p>Ng̃ sia'y mapag-isá doon, at ng̃ wala nang makakita sa kania ay +nagbang̃o't pinasan ang sa kaniya'y pinagusung̃an at tuloy tuluyang +umuwî sa kaniang bahay, sa wala sinomang nakakita. Noon din ay +pinaroonan nia ang dalawang sa kania'y umusong magbuhat sa bukid, at +ipinagalám sa kaniang inaakalang gawin. Kinabukasang ililibing ang +nalunod na matandang Tacio ay wala ang ban<span class='pagenum'><a name="Page_22" id="Page_22">Páhiná 22</a></span>kay sampon ng̃ pinaglagyan, +kaya naman sa takot ng̃ dalawang pinagutusan ng̃ kapitan, ay +nagpahayag ng̃ daw, ay nakita nilang kababalaghang, pag pailanglang +ng̃ bangkay ni Tandang Tacio hangang kalang̃itan. Ang salaysay na ito +ay paniwala'y dili ng̃ marami, ng̃uni't pinagtitibay na patotohanan +ng̃ dalawang yaon, dahil sa takot na mapalò ng̃ kapitan.</p> + + + +<hr style="width: 30%;" /> + +<h2><a name="VIII" id="VIII"></a>VIII</h2> + + +<p>Ang lahat na nakaalam ng̃ pagkamatay ni matandang Tacio ay malungkot +na nagbibilang ng̃ araw, at ng̃ayo'y ikaapat na araw na magmula ng̃ +ilibing ang nalunod. Ang balo ng̃ namatay sanpon ng̃ mg̃a kasuyó ay +naghahandaan upang ipagparasal ng̃ gabing yoon, kaya, ng̃a't +nagkatipon sa bahay ng̃ namatay. Na roon na ang Kapitan, ang +Directorcillo, ang Paré, at ang mg̃a Cantores ay nagdasal ng̃ +responso, sampon ng̃ mg̃a manang at ang lahat na doroon. Nang matapos +ay pawang inanyayahan sa paghahapunan at dina ng̃a naluatan at +nalilikmo nang lahat sa paligid ng̃ isang mahabang dulang na kina +hahainan ng̃ mabubuti at masarap na pagkain na ang litson at tinolang +manok ay kapiling ng̃ patis na may dayap at ng̃ salaang maasim asim. +Nang malapit na ang pagkatapos ng̃ paghapon ay napansin ng̃ lahat ang +isang tinig na nagbubuhat sa gawing itaas ng̃ palupo na tapat ng̃ +dulang. Ang lahat ay na pating̃alá at doon ng̃a'y nakita ang duyang +may nakalawit na isang paa. Marami ang nagulat at tumakbó, lubhà ang +mg̃a babaie. Pinagtulung-tulung̃ang ibaba ang duyan at ng̃ narito na'y +mahinusay na nagsalita ang matanda, <span class='pagenum'><a name="Page_23" id="Page_23">Páhiná 23</a></span>na nagpalutô ng̃ tsá na pinatakan +ng̃ gatas amargas, sa gitna ng̃ di masayod na katuaan at tawanan. Ang +kaumpok na mg̃a daló sa piguing na yaon ay walang pagkasiahan sa +lugod, kaya ng̃a yata ang Directorcillo ay di nakatiis na di bumigkas +ng̃ isang tulà na kaniang biglang ipinamutawi, na anya'y,</p> + +<p>Mg̃a, maguinoo,</p> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<div class="verse">Ang tawo'y di ng̃a sukat na magsasabi,</div> +<div class="verse">ng̃ tapos sa sinomang kapua lalaki,</div> +<div class="verse">sapagka't kung ganito ng̃a ang mangyari</div> +<div class="verse">kahiyahiyang lubha sa kania ding sarili.</div> +<div class="sign">(Nang̃a tilihán)</div> +<div class="verse">Ipinalalagay nating patay ng̃ang tunay</div> +<div class="verse">si Pareng Tacio kaya ng̃a nagdasalan,</div> +<div class="verse">dili pala gaion at siang tumatanaw</div> +<div class="verse">kung sino sa atin ang malaking samual.</div> +<div class="sign">(tawanan)</div> +<div class="verse">Ang gawang maglimos ay gawang magaling</div> +<div class="verse">na di ng̃a lubhang kaluluguihan natin;</div> +<div class="verse">paris ng̃a ng̃aio'y mg̃a tian natin</div> +<div class="verse">di mababayaran ng̃ tigagatlong aliw.</div> +<div class="sign">(tawanan)</div> +<div class="verse">Kaya ng̃a lubos ang pasasalamat ko</div> +<div class="verse">sa pang̃alan lamang ni Cumpareng Tacio,</div> +<div class="verse">biniguian lugal na magkasalo-salo</div> +<div class="verse">tanang cantores at sampon maguinoo.</div> +<div class="sign">(walang makahing̃a)</div> +<div class="verse">Sapagka ng̃á't naguing ugali na natin</div> +<div class="verse">mg̃a kantores sa huli ang kaín</div> +<div class="verse">tang̃i lamang ng̃aion na napapiling din,</div> +<div class="verse">kaakbay ng̃ kurang kaagapay natin.</div> +<div class="sign">(may na hikáb pa)</div> +<span class='pagenum'><a name="Page_24" id="Page_24">Páhiná 24</a></span></div><div class="stanza"> +<div class="verse">Ang ipinagbadya'y di ko tinitikis</div> +<div class="verse">kaya ang hiling ko'y inio ng̃ íalis</div> +<div class="verse">sa puso niniong maalam magkipkíp</div> +<div class="verse">at sa kakulang̃a'y marunong magtakíp.</div> +<div class="sign">(may na banlág)</div> +<div class="verse">Inuulit ko'y ang pagpapasalamat</div> +<div class="verse">dito sa may boda at tanang kaharap;</div> +<div class="verse">huag din nawang isaman ay magkalamat</div> +<div class="verse">mg̃a pinga't basong dito ng̃a't sinangkap.</div> +<div class="sign">(Na patawa ang asawa ni tandang Tacio)</div> +<div class="sign">At natapos na.</div> +</div></div> + +<p>Nagpagakpakan at muling nagkatawanan at dito nama'y hinang̃aan ang +pagkakapamigkas ng̃ Directorcillo ng̃ gaiong tugma, at sapol na ng̃a +noo'y pinagmatahan sia ng̃ kanilang kura at ipinalagay sa kaniang +sarili na isa sa mg̃a may magagawa sakalí pagdating ng̃ araw, na ito'y +hindi nagluat, sapagkat may ilang panahon lamang at ang Directorcillo +ng̃a ay napatapon na sa ibang lupain, at noo'y nagsisimula na ang +himagsikan.</p> + +<p>Ang lahat ay nagpaalam na, at ipinalagay na ang mg̃a kantores ang +siyang napahirapan sa gaiong kasistihang guinawa ng̃ matanda; kaya +ng̃a ang mg̃a ito'y nagsabi na di na sila mauuli ninoman, bagama't +kadidinig pa lamang ng̃ ipinamutawi ng̃ Directorcillo.</p> + + + +<hr style="width: 30%;" /> + +<h2><a name="IX" id="IX"></a>IX</h2> + + +<p>Nakalipas ang ilang buwan.</p> + +<p>Minsang gabi tinipon ni Matandang Tacio ang mg̃a kantores.</p> + +<p><span class='pagenum'><a name="Page_25" id="Page_25">Páhiná 25</a></span></p><p>—Saan tayo paroroon po?—ang tanong ng̃ Maestro kantor.</p> + +<p>—Tayo'y may ipagdarasal sa bahay ni Kumpareng Kulás.</p> + +<p>—At sino pô ang namatay?</p> + +<p>—Ang anak ko sa biniag.</p> + +<p>—Kayo'y mauna na at ako lamang ay magdaraan dito sa tindahan ng̃ +insik at bibili ng̃ magagawang bisté, at baka di mayari.</p> + +<p>—Sia ng̃a pô; pabayaan ninio't kami ang bahala na pagdating doon.</p> + +<p>At nagsiparoon nang̃ang sabaysabay ang mg̃a cantores, samantala'y may +isa sa kanilang na kapunang sa bayan pala nila'y pauang insik na +lamang ang may tinda at ang mg̃a taga doo'y pauang mamimilí at +mang̃ung̃utang̃an na lamang sa mg̃a iyon.</p> + +<p class="center noind">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .</p> + +<p>Dumating ang mg̃a kantores sa bunsuran ng̃ hagdanan ng̃ Kulas. Ang +ugaling pagpapatawo po ay sinagot sa itaas, sinung̃aw sila at +pinapanhik sa pagsasapantahang marahil ay haranista, sapagka't, doo'y +may dalaga. Nang nang̃auupô na'y ang maestro kantor ay huming̃uing +tulot na makalapit sa dambana, nag sindí ng̃ kandila at pagkuwan ay +nagsiluhod na't nagsimula ng̃ isang Rosario Cantada. Lubhang +napamanghâ ang may bahay at di nakatiis si Matandang Akang na noo'y +paris din ng̃ dating hapong nakakainom ng̃ dalawang tagay, kaya ng̃a +ang mg̃a mata'y kukurapkurap at ng̃amol ang pang̃ung̃usap ay nagsabi:</p> + +<p>—Ano ba't kayo'y nagdadasal dito?</p> + +<p>—Aba!... Kami po'y pinaparito ni Matandang <span class='pagenum'><a name="Page_26" id="Page_26">Páhiná 26</a></span>Tacio, at ipagdasal daw +namin ang inyong apong si Julio na kania namang anak sa binyag; kaya +po ...</p> + +<p>—Ah!... Kayo'y mg̃a wala ng̃ kinahahapang̃an kundi ang kung sino ang +mamatay, palibhasa't ... kayo'y kantores kulitis.</p> + +<p>—Huag po kayong magkagalit at hindi po kayo ... kami ang may +kasalanan.</p> + +<p>—Hindi; Kaya ng̃ huag tayong magkaligalig ay kayo'y umalis na dito.</p> + +<p>At ang mg̃a kantores ay di nang̃a nagulit at noon din ay umalis, tuloy +hinanap ang matandang sa kanila'y nag buyó sa gaiong kahihian. Sabihin +ang galit ng̃ maestro, na sarisaring balak ang sinasabi upang +makagantí.</p> + +<p class="center noind">. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .</p> + +<p>Dumating sila doon at napatawo sa bahay ng̃a ng̃ matandang Tacio. +Sinung̃aw ng̃ asawa at pinapanhik.</p> + +<p>—Juan!... ang pagdaka'y tawag ng̃ Matanda—ipasok mo dito yaang +mansanilia—Ako yata'y nabalis ng̃a taga Lumay na kausap ko dito +kanikaniná—kaya ganito na ang sakit ng̃ aking tian; at nagsubsób nang +mabuti sa banig na hinihigan na itinitirik ang ulo sa unan, at +hinihilot naman ng̃ asawa ang tian ng̃ matanda.</p> + +<p>—Baka pô nasing̃awan lamang ng̃ lupà ang ulit ng̃ Maestro kantor.</p> + +<p>—Hindi; talagang balis ito, kaya ganito katigas ang tian ko parang +bato!... anang matanda....</p> + +<p>Ang isa sa mg̃a kasama ay pagkadinig ng̃ wikang "balis" ay +nagmungkahing umalis na sila at baka mahawa, di umano, samantala'y +inanyayahan sila ni Juan Hanipol ng̃ hitso't sigarilió.</p> + +<p><span class='pagenum'><a name="Page_27" id="Page_27">Páhiná 27</a></span></p><p>Ilang sandalî ay ga tumahimik ang may sakit, at na katulog.</p> + +<p>—Mabuti't wari po'y hinayhinay at tila nakakatulog, ay kami ay aalis +na—ang ulit na sabi ng̃ Maestro kantor sa asawa ng̃ matanda—sabihin +mo pô sa kania na kami ay sukó na.</p> + +<p>—Bakit naman?</p> + +<p>—Sapagka't pô nasabi namin na kami hindi na mauuli niyang +pagbibiruan ... ay eto't ... biro din.</p> + +<p>Kaya ng̃a tumpak na tumpak ng̃a, sa atin ang sinabi ng̃ Director noon +magkainan tayo sa bahay ding ito; ang sabat ng̃ isang kasama, na,</p> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<div class="verse">Ang tawo'y di ng̃a sukat magsasabi</div> +<div class="verse">ng̃ tapos sa sinomang kapua lalaki</div> +<div class="verse">sapagka't kung ganito ng̃a ang siang mangyari</div> +<div class="verse">kahihiyang lubha sa atin ding sarili.</div> +</div></div> + +<p>At nagsipagpaalam na ang lahat. Ang magasawa naman ni matandang +Taciong Bakal sampon ni Juang Hanipol ay hindi magkangmamayaw ng̃ +pagtatawanan, dahil sa mg̃a nangyaring yaon.</p> + +<p>Kaya; kung minamainam mo ito guiliw kong kababayan, ay pakitandaan ang +mg̃a nangyari; pulutin at itanim ang mg̃a binhi ng̃ katwiran upang sa +araw na kailang̃an natin ay salo salo tayong magani ng̃ masarap na +bung̃a ng̃ kaguinhawahang inilaan sa atin ng̃ sa atin ay Kumapal.</p> + +<p>At hangan sa muli po tayong magkita at sandaling magkaulayao paris +ng̃aion,—Marami pong salamat sa inyo at ipagpaumanhin ang kulang nito +at ng̃ susunod, na pakahuhusayin upang panibagong mai handog sa inio.</p> + + +<hr/> + + +<div class="figcenter" style="width: 281px;"> +<a href="images/029_b.jpg"><img src="images/029_t.jpg" width="281" height="400" +alt="STANGL PRESS + +Tumatanggap ng mga gawaing nauukol sa limbagin na gaya ng Revista, +Nobela, Alegato, Membrete, Tarjeta, at iba't iba pa. + +Sa halagang mura at madali ang pagkayari. + +Dumalaw kayo rito sa aming pagawaan. + +641 Sales, Santa Cruz, Maynila." +title="STANGL PRESS + +Tumatanggap ng mga gawaing nauukol sa limbagin na gaya ng Revista, +Nobela, Alegato, Membrete, Tarjeta, at iba't iba pa. + +Sa halagang mura at madali ang pagkayari. + +Dumalaw kayo rito sa aming pagawaan. + +641 Sales, Santa Cruz, Maynila." /></a> +</div> + + + +<hr/> + +<div class="figcenter" style="width: 272px;"> +<a href="images/030_b.jpg"><img src="images/030_t.jpg" width="272" height="400" alt="La Moderna Plateria y Relojeria." title="La Moderna Plateria y Relojeria." /></a> +</div> + +<hr/> + + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Hindi Biro!... ó Ang Anting-Anting, by +José R. Francia + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HINDI BIRO!... Ó ANG ANTING-ANTING *** + +***** This file should be named 18805-h.htm or 18805-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/1/8/8/0/18805/ + +Produced by Tamiko I. Camacho, Pilar Somoza, and the Online +Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net Handog +ng Proyektong Gutenberg ng Pilipinas para sa pagpapahalaga +ng panitikang Pilipino. (http://www.gutenberg.ph) + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + +</body> +</html> diff --git a/18805-h/images/001_b.jpg b/18805-h/images/001_b.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..f4b9a7a --- /dev/null +++ b/18805-h/images/001_b.jpg diff --git a/18805-h/images/001_t.jpg b/18805-h/images/001_t.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..8f81414 --- /dev/null +++ b/18805-h/images/001_t.jpg diff --git a/18805-h/images/002_b.jpg b/18805-h/images/002_b.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2bed4ce --- /dev/null +++ b/18805-h/images/002_b.jpg diff --git a/18805-h/images/002_t.jpg b/18805-h/images/002_t.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..19ab5ed --- /dev/null +++ b/18805-h/images/002_t.jpg diff --git a/18805-h/images/029_b.jpg b/18805-h/images/029_b.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..21cde61 --- /dev/null +++ b/18805-h/images/029_b.jpg diff --git a/18805-h/images/029_t.jpg b/18805-h/images/029_t.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1f7eaf5 --- /dev/null +++ b/18805-h/images/029_t.jpg diff --git a/18805-h/images/030_b.jpg b/18805-h/images/030_b.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2fe5dd8 --- /dev/null +++ b/18805-h/images/030_b.jpg diff --git a/18805-h/images/030_t.jpg b/18805-h/images/030_t.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a4232f6 --- /dev/null +++ b/18805-h/images/030_t.jpg diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt new file mode 100644 index 0000000..6312041 --- /dev/null +++ b/LICENSE.txt @@ -0,0 +1,11 @@ +This eBook, including all associated images, markup, improvements, +metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be +in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES. + +Procedures for determining public domain status are described in +the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org. + +No investigation has been made concerning possible copyrights in +jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize +this eBook outside of the United States should confirm copyright +status under the laws that apply to them. diff --git a/README.md b/README.md new file mode 100644 index 0000000..8852967 --- /dev/null +++ b/README.md @@ -0,0 +1,2 @@ +Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for +eBook #18805 (https://www.gutenberg.org/ebooks/18805) |
