The Project Gutenberg EBook of Nasawing Pagasa, by Angel de los Reyes

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org


Title: Nasawing Pagasa

Author: Angel de los Reyes

Release Date: November 15, 2005 [EBook #17070]

Language: Tagalog

Character set encoding: ISO-8859-1

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK NASAWING PAGASA ***




Produced by Tamiko I. Camacho, Pilar Somoza and the Online
Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This
file was made using scans of public domain works from the
University of Michigan Digital Libraries.)






[Transcriber's note: Tilde g in old Tagalog which is no longer used is
marked as ~g.]

[Paalala ng nagsalin: May kilay ang mga salitang "ng, mga," at iba pa
upang ipakita ang dating estilo sa pag-sulat ng Tagalog na sa ngayon
ay hindi na ginagamit.]



ANGEL DE LOS REYES

KASAYSAYANG TAGALOG

NASAWING PAGASA!!


IT RIN ANG
NAPALATHALA SA
PAHAYAGANG
"ANG DEMOCRACIA"
NOONG ABRIL G 1910
NA NILAGDAAN G
"MULAWIN"

NAGKAROON G MGA
PAGBABAGO
AT INAYOS ANG
KAMALIAN


MAYNILA
KAPULUANG PILIPINAS
1912




NASAWING PAGASA!

KASAYSAYANG TAGALOG


          KASAYSAYANG NAPALATHALA
          SA PAHAYAGNG
          "ANG DEMOCRACIA"
          NONG ABRIL G
          1910 NA NILAGDAN G
          "MULAWIN". NAGKARON
          G MGA PAGBBAGO
          AT INAYOS ANG
          NAGNG KAMLIAN.


          SINULAT NI
          =ANGEL DE LOS REYES=


          KUMATHA G MGA KASAYSAYANG
          "ANG DIYOSA INNG"
          "KRISTONG
          MAGDARAYA!"
          "IMBING KAPALARAN!"
          "PARUSA G
          DIYS!" "HINAGPS
          NI LOLENG!" AT "TAYO
          AY MAMUNDK!"


MAYNILA, K.P.
LIMBAGNG "ESFUERZO OBRERO"
1912




=LAHAT TUNGKOL PILIPINO=

AY DAPAT BUMASA G BABASAHING TAGALOG

Bahag-hari............................. ni _Gerardo Chanco._
Sa Tab n~g Ban~gn.................... " _Jos Maria Rivera._
Higanti at Pagsisisi................... " _Honorato H. de Lara._
Duwg!................................ " _Gerardo Chanco._
Imbing Kapalaran!..................... " _Angel de los Reyes._
Halina sa Lan~git!.................... " _Gat-Dusa._
Ang Mananayaw.......................... " _Ros. Almario._
Tadhana!.............................. " _Democrita P. Antonio._
Sawng Pagasa!........................ " _Bb. Francisca Laurel._
Larawan n~g Pagirog.................... " _Simplicio Flores._
Walng Diys!......................... " _Honorato H. de Lara._
Pinatatawad Kita!..................... " _Matanglawin._
Parusa n~g Diys!..................... " _Angel de los Reyes._
Buhay.................................. " _Aurelio Tolentino._
Enchang!.............................. " _Honorato H. de Lara._
Kristong Magdaraya!................... " _Angel de los Reyes._
Pan~garap n~g Buhay.................... " _Simplicio Flores._
M~ga Anak-Bukid........................ " _Ros. Almario._

       *       *       *       *       *

=Inyong paghanapin sa mga aklatan
at makabibili sa makkayanan
upang huwag kayng tamaa't masaktan
sa mga kasund na palo at ugal.=




MGA PAGUNITA

NA DAPAT NUYNUYIN




SA MAGLLIWALW SA

Bayan n~g Antipulo


Anim na binibini ang nan~gaklupasay sa lilim nang isng puno n~g
mangg sa bayang Antipulo nang tang nagdaan. Pawa silng maggand;
pawa silng mahhinhn; n~guni't ang kataktak, ang apat ay naktawa
at ang dalaw ay naksiman~got. Sa lihim kong pagssiyasat ay naunawa
kong kaya pal gayn, ang apat ay nakpagdal n~g m~ga babasahing
Tagalog at ang dalaw ay nakalimot. Walang pagalinlan~gan na yang di
nakpagbaon ay siyng naksiman~got, pagka't wala n~g masarp na
aliwan sa bayan n~g Antipulo na para n~g magbas n~g aklt. Maligo,
pagkatapos ay magduyan, bago magbas n~g aklat: iyn ang buhay
mayaman.

Kaya kayng maglliwalw sa Antipulo, nang huwg kayng sumiman~got
pagdatl don, ay magbaon kay n~g _Pinatatawad kit!, Ang Mananayaw,
Mga Ank Bukid, Duwg! Sa tabi g bagin, Tadhana!, Halina sa
Lagit!,_ SAWNG PAGASA!, _Larawan g Pagirog, Pagarap g Buhay,
Walang Diyos!, Higanti at Pagsisisi!, Enchang!, Kristong
Magdaraya!, Parusa n~g Diys! Imbing Kapalaran! Bahg-Hari,_
MILAGROS! at _Lihim na pagluha!_ Sa gayn, tan~gi sa maalw niny
ang inyng sarili ay makattulong pa kay sa masisikap na kawal n~g
pagppalaganap n~g wikang minana natin.




ANG MGA PUMPATY SA

Kalulw g Bayan


Masarp ang wikang Inggls, ang turing n~g Inggls; lalo na ang wikang
Kastila, ang sal n~g Kastila; lalo pa ang wikang Pranss, ang habol
n~g Pranss, palibhasa'y para-para silng may damdamin at marunong
magmahl sa m~ga kalulw n~g kankanilng bayan, na alinsunod sa m~ga
pants na sinsamba n~g marami, ang wika, ay siyng kalulw n~g bayan.

N~guni't ... sa bibg n~g ilang m~ga Tagalog, ay hindi ganit ang
nammutawi. Katiwaliang laht at balt n~g m~ga kahan~galn ang
lumlabs! Pawng kapalaluan na any'y masarp ang wikang Kastila at
Inggls kay sa wikang Tagalog kaya't ni di ko tinitisod ang m~ga katha
dito, n~guni't masdn mo ang aking m~ga nobelang Inggls at Kastila ay
hindi na mabilang.

Iyn ang m~ga kaaway n~g bayan; pagka't sil ang pumpaty sa kalulw
nit. Dahil sa kayaban~gang masabing sila'y nakaiintind n~g wikang
dayo, ay ipinagppalt na, ang kanilng dan~gl....

M~ga kamnunult! Kahabghabg ang ating katayuan! Sa laht n~g
sandali'y nakaumang sa ating m~ga ulo ang tabk ni Damokles; nanunuly
tayo sa pan~ganib na guhit n~g m~ga bats; kalaban natin ang m~ga
dayuhan at sampu n~g kalahi, ay kalaban pa rn!...




MABUTI KANG TAO NGUNI'T

Masama kang Kristiyano


--Bakit?

--Mangyari ay umasa ka sa panghhirm n~g bagong aklt! _Mabuti kang
tao_, pagka't nabasa mo na halos laht n~g nobela sa kahhirm,
n~guni't _masama kang kristiyano_, pagka't pinpaty mo ang m~ga
kumatha at nagpalimbg at ayaw kang bumil n~g iy, gayng
pinagkagastahn nil. San mabubuhay ang kuto, kung hindi sa ulo?

--Kung ayaw kang magpahirm ay huwg! Kay dami mong rekubeko! Pag
ikw namn ang nanghirm sa akin, ay tatawagin kit n~g TUSO, pagka't
para mo rng tinuso ang kuwartang ibinil ko, na nabasa mo ang aking
binayaran n~g di ka nagkagast!...

Ganyn ang taltalan n~g dalawng magkaibigan, kaya't ikw na bumbasa,
upang huwg tawaging TUSO  MASAMANG KRISTIYANO, ay bumil k n~g m~ga
kasaysayang: "HALINA SA LAGIT!" ni _Gat-Dusa_: "SAWNG PAGASA!" ni
_Bb. Francisca Laurel_; "DUWAG!" ni _Gerardo Chanco_: "LARAWAN G
PAGIROG" ni _Simplicio Flores_: "SA TABI G BAGIN" ni _Jos Mara
Rivera_; "IMBING KAPALARAN!" ni _Angel de los Reyes_; "TADHANA!" ni
_Democrita P. Antonio_; "WALANG DIYS!" ni _Honorato de Lara_:
"PARUSA G DIYS!" ni _Angel de los Reyes_; "MGA ANAK-BUKID" ni _Ros.
Almario_; "PAGARAP G BUHAY" ni _Simplicio Flores_; "ENCHANG!" ni
_Honorato de Lara_; at "KRISTONG MAGDARAYA!" ni _Angel de los Reyes_.




SINO ANG NATUMPK?

Kay nga ang humatol


Si Petra at si Petring ay magkapatd. Minsng nallapt ang Pask, ay
binigyn sil n~g kanilng am n~g muntng halag upang magugol sa
dakilang araw. Si Petra ay ibinil ang kanyng bahagi n~g isng hikaw,
at si Petrng ay pawang babasahing tagalog ang pinakyw.

Dumatl ang araw n~g pask, at gaya n~g karaniwan, ay nagdalawn ang
dating mag-kkaulayaw. Sa dampa n~g magkapatd ay mayron dng m~ga
panauhin. At an ang naisalubong ni Petra? Naipagparan~galan b ang
kanyng hikaw? Hindi! Subali't si Petrng ay naipagmalak niy ang
kanyng m~ga aklt at tan~ging nakpagsabing "Mamiyang hapon na kay
umuwi at tayo ay magbas nitng masasarp na kasaysayang bagong
labs..."

Kayng bumabasa nit, ay inyng hatulan kung sino ang natumpk: ang
hiys na nagagamit n~g isng tao lamang  ang aklt na pakkinaban~gan
n~g marami ang lalong mahalag, Kauntng pagkukuro ang inyng
papaghariin. Tutupn niny ang inyng m~ga puso at siyng magsasabing:
mahalagng pagaari ang m~ga aklat kay sa hiys na nawawala.

Sa tahanan n~g isng matalino, ay aklt ang mattagpuan; n~guni't sa
tahanan n~g isng mangmng ay pawng hiys ang palamuti. Dahil doo'y
magipon kay n~g m~ga babasahing tagalog upang mapabilang kay sa m~ga
pants.





SA KINAUKULAN

Maaliwalas ang daan ko!


Suriin natin ang ugali n~g uman'y m~ga bantg at pahm na mannult.
Ayaw silng makaring na mayrong makata; ayw silng makakita na
mayroong bagong kasaysayan, at pauulanin na nil ang pula, lubha pa't
isng malit ang sumulat. Sasabihing iyn ay mali, walang kabuluhan;
at sayang lamang ang ipinagpalimbg. Palalo at pan~gahs ang gumawa
niyn, huwg na di masabing siy ay _autor_.

Kaawaawang m~ga mannult!

At sil daw ay m~ga kawal sa pagppalaganap n~g wikang tagalog! Kung
sa habang panahn ay ganyn ang aasalin nil, ay sumpa n~g bayan ang
kanilng maantay. Sa kanilng pakikipagkapwa ay doon lamang uusbng
ang pagmmalasakitan n~g m~ga makatang pilipino, na, tan~ging daan n~g
iktatanyg n~g masarp na wika ni Balagts.

Kung sa akin sil hahadlng ay itutulak ko sil n~g dalawng kamy at
bubulyawn kong: Maaliwalas ang daan ko! Nakikita ko ang aking
nillakaran! Tanglawn niny ang inyng landasin at di ko kailan~gan
ang inyng ilaw! Manips mn ang aming m~ga katha ay piniga namng
tunay sa aming sariling isipan at di naming ninakaw sa isipan n~g m~ga
makatang kastila, inggls, pranss, at ib p! Mura mn ang aming
m~ga aklt ay madali namng maubos at di inamag sa m~ga aklatan!




PAN~GUNANG SALITA

NI AMADO JACINTO




PAN~GUNANG SALITA


Ang munti kong kaya at maiklng pagkukuro ay minarapat n~g mahl kong
kaibigang Angel de los Reyes na magbigy n~g _Pan~gunang Salita_ dito,
sa kanyng bagong aklt na maliit, na nong araw ay napalathala na sa
phayagang "ANG DEMOCRACIA;" at kung bagamn tinawag ko
n~gayon n~g _bagong aklt_ ay sapagka't n~gayn lamang naipalimbg at
di na paputl-putl.

Walang alinlan~gan akng nayag sa hilng n~g aking kaibigan, nan~giti
ako n~g lihim n~g ito'y sabihin niy, at naibulong ko sa sarili na
siya'y sadyang matalino sapagka't totong maalm na magbagay-bagay:
nababatid niyng sa isng maiklng aklt, ay is namng maiklng isip
na lamang ang dapat mag-ukol n~g m~ga palagay at paghahaka. At dahil
diyn, ay sisimuln ko ayon sa makkaya, ang paglalahad n~g aywn kung
tumpk na aking m~ga pagkukuro tungkl sa kanyang kathng it.

Sa ganng akin, ang mtutunghayn n~gayn n~g m~ga mambabasa ay isng
aklt na mainam, isang aklt na dapat bigyn n~g papuri, hindi dahil
sa it'y nakwiwili lamang basahin kundi alang-alang p sa wags at
manngnng na damdamin n~g kumatha: ang maalab niyng nasang ang dukha
ay igalang at masugpu ang ugaling hanggng n~gayon ay umiiral pa sa
ib, at kung minsn ay sa dukha rn, na inuuna ang salapi bago ang
laht; minmahl na higt sa puri, sa dan~gal, sa katungkulan at
wastong ugali.

Ganyng-ganyn ang asal na makikita natin sa mag-am ni Tunng sa
Kasaysayang it, na bagamn mahirap ang bhay, nang mahul ay ayaw na
sil sa kapwa nil mahirap at ang ibig ay ang mayaman, dahil sa may
nakpan~gibig lamang na isang masalapi kay Tunng at ito'y si Ruperto.
At ang kasuklm-suklm na nagng bun~ga n~g kasabikng it sa pilak ay
ang pagkatapon n~g ank ni Osong, ang binatang unang inibig ni Tunng,
pinaglagakan n~g boo niyng pagkbabai at hanggng sa nagbun~ga pa
n~ga. Datapwa't kay Tunng, ay nagng bula ang salitang _puri_ at
_katapatan_ sa harp n~g yaman ni Ruperto, kay't dito siy napakasl
sa waks, gayng si Osong ay di namn tumatanggi sa pagtupd n~g
kanyng tapt na pan~gak at wags n pagibig.

Si Osong na parang sinasakal n~g m~ga daliring bakal ay hindi nakatiis
at nang araw n~g pagkakasl ay nagdamt-pulubing naparon sa bahay n~g
kasayahan nil Tunng at ni Ruperto na dal ang larawan n~g kanyng
bunsng na sagp s ilog, at nang makita ni Tunng na yan ang kanyng
ank ay hinimaty na bigla, bago huming n~g tawad kay Osong at
hanggng sa nalagt ang hinin~g. Samakatwd ay oo't nagsisi n~g si
Tunng kay't humin~g pa n~g tawad sa pinagtaksiln niyng binata,
subali't d dahil dito'y hind siy matatawag na babaing salawahan at
tampalasan lalo pa't isasagunita ang pagkkatapon sa tunay na dug n~g
kanyng pus.

Kung ang gayng ginaw n~g babaing ito'y oo't napatatawd n~g Diys,
sa m~ga tag-lupa'y walng makapagpapatawad marahil.

Sa harp n~g ganyng pagllarawan n~g kaibigan ko, ay labis niyng
ipinakilala ang lubs na kabagsikn n~g salap na walng d naitutur
sa tao, pati n~g lalng kasamasamaan.

Subali't ang han~gd kay n~g mahl kong kaibigan sa paglalarawang
it n~g nakririmarim na ugal ay upang pulutin namn it n~g m~ga
mambabasa?

Kayng tumtunghy n~gayn ang maksasagt, at kay rin namn ang
dapat makbatid sa tnay na layon n~g NASAWING PAGASA!

Gayon man ay sasagot din ako n~g para sa akin.

Ang mith n~g aklt na it ay wal n~gng ib sa war ko, kund ang
turuan ang m~ga dukh sa pagpapakran~gal sa kanilng sarili, sapagkt
kung ang m~ga dukh'y maran~gl, kung ang laht n~g dukha'y hindi
nagbibili n~g puri ni napaaalipin sa salap, ang m~ga mayyaman ay
hind maaaring magpkatayog-tayog na para n~g madals nating mapnod
n~gayn.

Ang isinasam n~g m~ga mayayaman ay na sa mahihirap, at ang isinasam
n~g isng pamahalan ay na sa pinamamahalan dn. Iyn ang m~ga
kattohanang kailn m'y d magkakabula at dapat dasaln n~g baw't
tao; kattohanang aywn kung kanino ko unang nading o nabasa at
n~gayo'y inankn ko na tuly pagka't nakilala kong tapt.

Kay n~ga, m~ga mambabasa, upang makinabang ang kumath nitng
NASAWING PAGASA! sa kanyang m~ga ginugol na pagod sa pagsulat n~g
kasaysayang it ay pagaralan sana ang huwg magbil n~g puri at
isagunitang _na sa kupurihn ang tunay na halag n~g tao at wala sa
kayamanan_.

Kung magkakagayn, siy at ak'y maghahandg sa iny n~g masaganang
pasalamat, palibhas'y siyng tnay na adhik n~g tapt kong katoto.

                                                  _Amado Jacinto._

Malabn, Rizal, 1912.




NASAWING PAGASA!

Kasaysayang Tagalog


          _Dahil sa kagahuln
          sa panahn at dahil
          sa kakula~gan
          pa sa n~gayn n~g
          m~ga gagamitin, ay
          hindi nasund ang
          m~ga t u l d  k na
          nasa orihinl._




Nasawing Pagasa!


I

  Mapanglw ang laht, ang gab'y tahimik
at ang buwn nong dapat nang sumilip,
        nagtatago pa r't
sa sangkatauhan ay nagmmasun~git
bitui'y gayn dn at nakkiwan~gis.

  Ni isng himutk walang mapakinggng
sukat gumambala sa katahimikan;
        oh, ang aking lahi!...
payapangpayapa sa kanyng hihign
habang nawwili ang m~ga kalaban.

  Huni n~g kuliglg, tinig mn n~g ibon
ay kapanglawan dn, dinadalit non;
        m~ga makata mn,
siyng tinutula n~g sandalng yan
ang sun~git n~g panglw, lagy n~g panahn.

  An pa't ang laht ay yaps n~g lumby
hihip mn n~g han~gin, mandi'y palaypalay;
        habagat m'y salt
at pawng dalita, ang balitang tagly
na kung pakikinggn ay taghy na ay!... ay!...

  Subali't sa isng maralitang dampa
sa bayang Malabng saks n~g pagtula:
        nagalimpuy,
ang lugd, ang say, ang galk, ang tuwa
sa piling n~ga nong dalawng nunumpa.

  It ay si Tunng na piling alindg
kapiling n~g kanyng tan~gng inirog,
        pan~gala'y si Osong
na lipi n~g dukha't di lahing matayog
at binatang Udyng na ulilang lubs.

  Payapa n~g sil, sa pagkkaupo
siyng inani; galk n~g pagsuyo,
        pinagusapan,
ang ikrarangl n~g kanilng puso
na ganitng sad nang minsng mahinto:

  Kay damot mo namn, kay Osong na sabi,
isng halk lamang, itulot mo kasi,
        nang ako'y maalw
at nang magkaron n~g is pang saks!...
Ayw ko! ayw ko!... kay Tunng na tangg.

  Halina irog ko! Ayaw ko! ayaw ko!...
Diyata't ayaw ka? Talagng toto!
        Halina! halina!
isng halk lamang!... Kay ulitulit mo!
Isng halk lamang!... Tawad ko sa iy!

  Ah! at iyn bag, ang lagi mong turing
na lubhng dalisay pagibig sa akin ...
        Ikw ang bahala!...
kung natuto akng sa iy'y gumiliw
magis sa dusa'y mattutuhan din ...

  Nagtamp na namn!... Sino bagng puso
ang makababat n~g asal mong liko?
        Huwag kang magalit!
ang ginagawa ko, ay m~ga pagsuyo ...
Pagsuyo sa iy; sa aki'y panghapo ...

  Ikw ang bahala, ako'y mapagtis
at ipatay mo mn ang laht n~g skit
        ay tatanggapn ko;
n~guni't ang hiyain, ang isng ninibig
libong kamataya'y labis pa n~g tams ...

  Hiniya ba kit? Di ko ginagawa!...
Ginaganp n~gay'y di bag paghiya?
        Hindi, aking giliw,
at ang aking puri ang nagugunita
na baka kung ... Kulang bang tiwala?

  Di lamang sa gayn, Sa an pang bagay?
Katungkulan naming magin~gat na tnay,
        at ang unang halk,
ang katimbang no'y sampu nitng buhay
sa pagka't daig pa, ang gawng pakasl.

  Hindi bag Osong? Tapt ang turing mo,
at ang pagkakasl ay pakitang tao;
        subali't ang halk,
saksng akin ikw, at ak ay iy,
kaya itulot na; halina irog ko ...

  Ilng pang Ayaw ko! at ilng Halina!
bago pinagusap ang labing dalaw;
        tumung ang halk;
nilimot na yatang sil'y may hinin~g
na dapat malagt sa daratning dusa.

  Hayn n~ga ang tuwang na~ghari sa puso
n~g dalawng yang is sa pagsuyo,
        kaya ang paalam
n~g ating binatang anaki ay biro:
Sarili na kit, bhay m'y mapugto!...


[Larawan]


II

  Nang isng umaga'y sa pangpang n~g ilog
ay may nakaupng binatang malungkt:
        it ay si Osong;
kanyng inaalw ang dusa n~g lob
sa pagkkawalay kay Tunng na irog.

  At ang naglalaro sa kanyng isipa'y
ang dilg ni Tunng na gayn na lamang,
        minsng mapadagok;
minsng mapan~giti at ipinagsaysay:
Oh, anng gand m, aking paraluman!...

  Subali't nabiglng nabaks ang lungkt
sa masayng mukhng nagulap n~g lubs:
        Ay, palad na sawi!...
Oh, buhay n~g dukha!... sund na himutk,
sa dusa ni Tunng, ikw ang managot ...

  Kung ak'y mayama't sagana sa pilak
tatanuran siy sa bang n~g hirap,
        hanggng sa sumilang
n~g lubhng hinahon ang unang bulaklk
n~g aming pagsintng dalisay at wags....

  Ay, Tunng kong irog, di ko kasalanan
na sa iyng dusa'y di ka madamayan;
        ang karukhaan ko,
ang dapat sisihi't dapat managutan
at oh, anng saklp, dustng kapalaran ...

  Sandalng tumigil at kanyng nmalas
ang dalawng ibong naba sa bayabas,
        na saby umawit;
yang kanyng dibdib ay halos mawalat
sa pananaghili sa ibong mapalad.

  Sak nang magsiping n~g lubhng payapa
m~ga titig niy'y di tumagl yata't
        mulng naghinagps:
Mapalad pa silng may ganp na laya
at hindi gaya kong may sumsansala ...

  At kahi't mn sil'y walang pagaari
ginapas nam'y pawng luwalhati;
        d gaya n~g taong
ang binabang m'y maraming salapi
ay lumuluha rin n~g dusa't pighati.

  At an ang yamang sadyang hinahanap
sa akin n~g am ni Tunng kong liyg?
        isng talinhaga!
at di niya talos: sa Sangmaliwanag
ang puri n~g tao, ang mahl sa laht.

  Hangd niya'y pilak, kahi't man~gulimlim
ang dan~gl ni Tunng na sinta ko't giliw;
        wala sa gunitang
lalong mahalag sa yaman mang aln
ang dan~gl n~g tao kung lubhng maningning.

  Oh, taksl na pita sa dan~gl at yaman,
ang nililikha mo'y laksang kamatayan;
        kung hindi sa iy,
disi'y kapiling ko si Tunng n~g buhay
at kasalosalo sa pinggn n~g lumbay!...

  Oh, buhay n~g buhay, Tunng ko at lugd...
na sa karukhaan, ang sukal n~g lob
        na ating sinapit;
libong kamataya'y masarp pa irog
huwg lang maring ang iyng himutk!...

  Palasng may lason ang nakkaanyo
n~g dusang sa dibdib n~gay'y pumapako,
        tuwing mabbuklt
sa aklt n~g isip ang pagkasiphayo
n~g banl na layong nnukl sa puso.

  At magmul rito'y aking nakikita
sa bang n~g hirap ay nagiisa ka;
        walng dumadamay,
at kung pumapasok ang mahl mong am
sa iyng pagdang ang tumbs ay mura.

  Nariring ko ring kanyng inuulit
ang pagalipusta sa palad kong ams:
        sa aba n~g dukha!...
at nananariwa sa puso ko't dibdb
ang pagtaby niyng kapaita'y labis.

  At nmamalas ko, ang lubhng masaklp,
luhang mapapat sa mat mo liyg,
        di anng gagawn
sa it ay utos n~g masamng palad
pawang pagtitis ang gawng kalasag.

  Ibalita lamang sa tapt mong giliw
kung makaraan k, sa gabng madilm,
        upang matals ko
kung ano ang bun~ga n~g pagsinta natin
at kahi't malayo'y kapalaran ko rin.

  At kung napapako ikaw sa dalita
higit pa sa riyan, itong umaaba
        sa tapat kong puso,
at ang bawa't patak n~g perlas mong luha
ay timbang n~g buhay kung manaw sa lupa.

  Dito napahinto't kanyang napanood
yaong isang kaban na tan~gay n~g agos,
        at pinagsikapang
iyahon sa pangpang n~g upang matalos
na baka may lihim doong natutulos.

  At oh, anong gitla nang kanyang mamasdan
na bangkay n~g isng bagong kasisilang!...
        tuman~gis ang puso;
nagluksa ang dibdib at ipinagsaysay
na: Baka n~ga it, ang anak kong hirang!

  Kanyang ikinubli doon sa pangpan~gin,
pumasok n~g bayang may in~gat na lihim
        at nakibalita;
sa tinanongtanong ay kanyang nalining
na itinapon n~ga ang anak ni Tuning!...

  Lalong nagibayo, lagablab n~g poot,
ang daing at sumpa'y di malagotlagot
        Inang walang puso,
Tuning na nagtaksil sa anak n~g irog
dapat kang mamatay, dapat kang matapos!

  Diyata't masarap sa puso'y matamis
anak mo'y pataying sa ilog ihagis,
        maturan na lamang
ikaw ay dalagang may puring malinis,
nang upang giliwin n~g bagong ninibig.....

  Oh, taksil na sinta! pusong magdaraya!
oh, han~gad sa yaman! inang walang awa!
        pananagutan mo,
sa harap n~g Diyos ang masamang gawa't
may araw din naman kaming mabababa!....

  At kanyang hinagkan ang bangkay n~g bunso
kasunod ang patak n~g luhang natulo,
        Oh, sawi kong supling!....
di ko kasalanan ang pagkasiphayo
managot ang iyong inang walang puso!...

  At kanyang kinalong n~g hanggang sa bayan
upang ipakuha n~g isang larawan;
        subali't ang loob
ay di mapanatag kahi't bahagya man;
ang daing at sumpa'y walang katapusan....


[Larawan]


III

  Sa ilog ding yaon na kinasagipan
ni Osong n~g kanyang bunsong minamahal,
        ang magamang Tuning
minsan ay nagaliw sa masayang pangpang
na siyang sumaksi sa lihim n~g buhay.

  Talusin mo irog ang turing n~g ama,
sa panukala ko, kung hindi nayag ka,
        disin hanggang n~gayo'y
lumalagok ka pa n~g luha n~g dusa
at di lumalasap n~g m~ga ginhawa.

  At di mo ba tantong sa buhay na ito:
salapi, salapi, ang Diyos n~g tao?
        Bakit ka iibig
sa han~gal na Osong na dukhang toto
gayong may mayamang iirog sa iy?

  Ama ko! ama ko! ang saad ni Tuning,
kay inam n~ga pala n~g inisip natin!
        salamat Diyos ko
at ang mayayamang ninibig sa akin
ay hindi natalos ang nangyaring lihim ...

  Talaga! talaga ang sa amang tugon,
daig ang nagtiyap n~g pagkakataon,
        at aling pan~gahas
dilang sinun~galing magsasabi n~gayong
ikaw ay naglaho sa tangkay kahapon?

  Para din n~g dati ang tindig mo't bikas,
katutubong ganda'y lalo pang tumingkad;
        pagmasdan mo iyang
halamang nilikha n~g Hari n~g lahat,
pawang yumuyuko sa taglay mong dilag.

  Sa mabining agos ikaw ay makinig
may ibinubulong na masayang awit,
        saksi n~g paghan~ga
sa iyong himalang inimbot na dikit
na waring pinilas sa ganda n~g lan~git.

  N~guni't anong saklap sa puso ko't buhay
ang kataasan mo kung iyaagapay
        sa piling ni Osong!
masarap pang ako ay magpatiwakal!
oh, Tuning! oh, Tuning! at siya'y papanaw.

  Pinigil n~g bunso: Amang pinopoon,
ako'y kaayon mo sa dakilang layon,
        at isinusumpang
lilimutin ko na ang han~gal na Osong
at ako'y dalaga na naman sa n~gayon ...

  Sila ay nagyakap at siyang tumunong
ang halik n~g ama, at halik n~g irog;
        sigabo n~g tuwa
ay hindi magkasyang sa puso manulos
kaya't napatabi, ang panglaw, ang lungkot ...

  Saka magkaakbay silang nagsilakad
sa dukhang tahana'y nagtuloy umakyat;
        mahiwagang ilog
na nilisan nila'y bago humalakhak
na waring inuyam ang nangyaring usap.


IV

  Bagong namimitak sa kasilan~ganan
liwayway n~g araw, batbat n~g katwaan,
        yaong m~ga ama
nagsisikilos na't nan~gagtutulinan
sa pagtuklas noong pangtawid sa buhay.

  Sa gitna n~g parang nam'y namukadkad
ang hinirang ban~gong magandang bulaklak
        at isinusuob
sa gintong liwayway n~g bagong ninikat
nagsasayang araw sa bayan kong liyag.

  Ang napanaginip n~g m~ga bayani
na tadhanang araw sa lahi kong api,
        wari'y sumisilang
n~g sandaling yaong laht ay nagwagi
at pawang naawit n~g m~ga pagkasi.

  Sampung m~ga ibong payapang magdamg
ay iniyunat na ang kanilng pakpk;
        sandalng dumalit
bilang isang bati sa nagharng galk
na sinasayawan n~g palundaglundag.

  Tinig n~g batin~gaw ay sa Konsepsiyn
no'y nagbalita na may kasal don;
        sa bibig n~g madla
narinig n~g lahat ang kasl na yan
di iba't kay Tunng na lan~git ni Osong.

  N~guni't sino kaya ang lubhang mapalad
na makikisumpa sa dambanang harap?
        at si Osong kaya?
oh, hinding hindi n~ga't isang taong pantas
na kinasilawan sa bunton n~g pilak!...

  Ito'y si Ruperto na tukod n~g yaman
kung kaya nasilaw si Tuning na hirang;
        kanyang kinalakal
pagibig at buhay; puri at katawan
na sampu n~g ama'y nakiayon naman.

  Wala n~ga sa isip n~g sandaling yaon
ang pinan~gakuang binatang si Osong
        at kahi't bahagya
wala sa gunita ang nasawing sanggol
na tunay mang anak ay ipinatapon.

  Inang walang awa, pusong salawahan
sa tunay mong supling di ka na nahambal!.....
        m~ga kulang palad!...
oh ang nililikha niyang kayamanan!
at oh, ang babai, kung siyang masilaw!...

  Huwag nang lin~guni't bayaang tuman~gis
ang pusong dinaya n~g _Oong_ matamis,
        mahalin mo lamang
ang naging bulaklak n~g iyong pagibig
at dakila ka rin sa matang nagmasid.

  Sa pagka't ang inang walang pagmamahal
sa tunay na supling na sa puso'y nukal,
        daig pa ang hayop,
na lubhang malupit, marun~gis ang asal
n~guni't kung sa ank ay handog ang buhay.

  At makalilibong masarap sa malas
ang isang dalagang sa tangkay nagulap
        di gaya n~g isng
babaing magtapon sa ilog n~g anak
bukod sa may dun~gis, sumpaan n~g lahat ...

  Subali't ang lahat, di man sumagimsim
sa diwa at puso n~g magandang Tuning,
        natan~ging nagdiwang
sa kanyang isipang naglayag sa aliw
na siya'y yayaman kay Rupertong piling.

  Sampu ni Ruperto'y di kaya ang lugod
sa pagka't kakamtan ang aliw n~g loob;
        boong pananalig:
ang kanyang si Tuning ay piling alindog
at wala pang dun~gis sa n~galang pagirog.

  Kapwa may ligaya ang magkasingpalad;
dalaga'y sa kintab at tunog n~g pilak,
        at ang isa nama'y
sa boong pagasang ang ligayang han~gad,
sarilingsarili't ang pagsinta'y tapat ...

  Kasiyahang lubos ang siyang umawit
sa puso n~ga nilang hindi matahimik;
        sa boong lansan~gan,
pinahan~ga nila, bawa't makamasid
n~g pagtatagumpay noong si pagibig.

  Kapag salapi n~ga ang siyang nagutos
ay payayanigin itong sangsinukob,
        at sa pagka't kasal
n~g isang Rupertong sa yaman ay bantog
kung kaya ang handa'y di masayodsayod.

  Papanhikang bahay ay sakdal n~g dilag
at sa palamuti'y natatan~ging agad;
        palibhasa'y yaman,
ang siyang naghari, ang siyang nagatas
kaya nagigitla panauhing lahat.

  Lalo n~g dumating yaong bagong kasal
hiyas na ginamit sa yaman ay sakdal;
        Maligayang bati!
salubong n~g lahat n~g sa puso'y nukal
bago nagsidulog sa isang agahan.

  Sa pagsalosalo ay nakikisaliw
tinig n~g musikong gumagara mandin
        sa m~ga bulaklak,
n~g bayang Malabong noo'y nagliwaliw
na wari'y nagtipang magsabog n~g aliw.

  At naging parayso n~g ligaya't lugod
pagsasalong yaon n~g m~ga alindog;
        na sinamantala
noong makikisig pusong umiirog
m~ga paroparong mababa't matayog.

  Ang maamong titig, ang mariing sulyap,
panibughong n~giti, kilos na banayad,
        n~g sandaling yaon
wari'y umuulang palasong matalas
na di sumasala sa puso n~g liyag.

  Anhin mang lasapin ang mayamang handa
di gaya n~g dilag n~g m~ga hiwaga;
        iyang mapamihag
kaligaligayang maningning na tala
sa lan~git n~g bayang luoy sa pagluha.

  Lalo na ang dikit n~g magandang Tuning
namamaibabaw sa madlang kapiling,
        at nakikibagay
sa kislap n~g hiyas na lubhang maningning
kaya si Ruperto'y nagmamalaki rin.

  At halos ang puso sa tuwa'y umidlip
at busog na busog kanyang m~ga titig,
        ni ang panauhin,
sampung kinakain ay wala sa isip
at walang nalabi kundi ang pagibig,

  Hanggang sa matapos, agahang masarap
ay walang naghari kundi pawang galak
        at sila'y pumasok;
ang isang matanda sa lupa'y tumawag:
Sa isang naaba'y magdamot n~g habag!...

  Ang ama ni Tuning pagdaka'y nagn~gitn~git
Palayasin ninyo, matandang marun~gis,
        nang di mangrimarim,
m~ga panauhin sadyang nakisanib
sa kaligayahan na dulot n~g lan~git!....

  Tugon n~g matanda: Kung ako'y mayaman
ay hindi ganito yaring kalagayan,
        gulanit na damit
di ko isusuot: ako'y masusuklam
n~guni't pagka't wala'y inyong pagtiisan.

  At kung kaya lamang ako'y naparito
iyang bagong kasal ay babatiin ko
        naging sumbat nama'y
Huwag kang umakyat at maraming tao
na nakahihiya ang abang lagay mo!....

  Di ikahihiya aking kasalatan
huwag lang sabihin na sakim sa yaman
        sa pagka't ang dukha
ay di alan~ganin sa harap nino man
at isa ring anak n~g poong Maykapal.

  At sa mundo'y walang nalalagdang batas
sadyang nagbabawal sa pakikiharap,
        n~g isang timawa't
kung ipan~gin~gimi ang mukhang mahirap
ang sabik sa yama'y lalong nararapat.

  Kaya itulot nang ako'y makapasok
maligayang bati'y aking ihahandog
        sa m~ga mapalad,
n~gayo'y nagsisumpa sa harap n~g Diyos ...
Tuloy na n~ga kayo!.... maasim na alok.

  Baga man masaklap sa puso at dibdib
doo'y patuluyin, matandang marun~gis,
        ang ama ni Tuning
ay namayapa na't nakiayong tikis
pagka't sumusugat ang bawa't isulit.

  Ipinan~gan~gambang baka pa lumala
pagbaban~gon puri n~g abang matanda
        na di dumadaplis
ang bawa't ituring sadyang tumatama
sa ama ni Tuning, sa mayamang mukha.

  Kaya't ang matanda nang di tumitinag
sa pagkakatayo'y nilapitan agad;
        Tayo na po kayo;
magtuloy po sila't kusang makigalak
sa dakilang araw n~g pagisang palad....

  At nagtuloy na n~ga n~g puspos na galang
yaong bagong kasal, minatamataan;
        mana'y may dinukot,
sa loob n~g damit na isang larawan
at anya'y Oh, Tuning, tanggapin mo laman!..

  Pagdaka kay Tuning, pumulas ang luha,
mukha ay naglaho, nagapos ang dila;
        si Ruperto nama'y
di rin nakakibo at napipi rin n~ga
at ang kain~gaya'y biglang namayapa.

  N~guni't ang matandang ama n~g babai
ay naglakas loob at ipinagsabi:
        Ano po ang dala
at isang larawan n~g batang lalaki
na siyang sa lahat ay nakapipipi?

  Tugon n~g pulubi'y Inyo pong kilanlin
at ito ay isang kamaganak mo rin ...
        yaong bagong kasal,
di na nakabata't inagaw nang tambing;
Ito ang anak ko, at tunay na supling!...

  Tuloy hinimatay; luhang mapapait
ang sa kanyang pisn~gi, pagdaka'y dumilig;
        lahat ay nagulo't
nang mahimasmasan, mata'y itinirik:
Patawad Osong ko, sa nagawang lihis!...

  Sa laot n~g dusa, ako'y ipinadpad
n~g lubhang marun~gis at masamang palad;
        nagtaksil n~ga ako't
inang nagmalupit sa tunay na anak
subalit sa n~gayo'y patawad!! patawad!!

  At untiunti nang, nalagot ang hin~ga
at noong maburol sumugod ang ama:
        Ikaw na pan~gahas,
pulubing naghayag n~g lihim at dusa
dapat kang mamatay! uutasin kita!...

  N~guni't ang pulubi'y umurong sandali;
hinubad ang damit at noon nawari,
        na siya'y si Osong
laking pagkamangha; lahat ay nan~gimi
at yaon ang giliw n~g babaing sawi!

  Ikaw na matanda na sakim sa yaman,
uhaw sa tungkulin at sabik sa dan~gal,
        na nan~gan~galakal
n~g puri n~g supling ang dapat mamatay
at di akong dukhang inyong inagawan!...

  At saka umakmang tarakan ang puso
noong lilong amang masakim sa ginto;
        subali't ang lahat
pagdaka'y umawat, pagdaka'y bumuno
hanggang maibaba't naglapat n~g pinto.

  N~guni't si Ruperto'y saan naparoon?
at bakit nawala sa sakunang yaon?
        walang makaalam!
palibhasa'y lihim na tumakas doong
umilag marahil sa n~gitn~git ni Osong.

  At doon natapos yaong kaguluhan
na noong umaga'y isang kasayahan;
        sa bibig n~g madla,
pagpuri't pagkutya, pagbunyi't paguyam
ang namumulaklak na lipatlipatan.

  Hanggang sa lansan~gan, noo'y sumabog na
balitang masaklap, mapait na bun~ga
        n~g han~gad sa yaman;
ibang makamatyag lihim na tatawa
bago tutuguning Nasawing Pagasa!

  Oh, m~ga magulang na silaw sa pilak
na nan~gan~galakal n~g puri n~g anak,
        man~gagnilay sana,
bago magsisubo sa guhit n~g palad
at baka madapa sa gitna n~g landas!...

  Oh, m~ga babaing masakim sa yaman
pagibig at puri ay niyuyurakan,
        bumalikwas kayo't
inyo nang baguhin ang kinahiligan
upang makailag sa kasakunaan!...

  At tuloy tantoing masarap pang tikis
ang pan~galang _dukha_ o _anak n~g pawis_
        kay sa sa mayaman,
kung pinupulaan n~g bala na't bibig
na nakatatalos n~g lihim n~g dibdib.


[Larawan]


V

  Nang kinabukasan at gabing madilim
sa isang libin~ga'y naglalamay mandin,
        yaong si Ruperto;
sa kinalagakan n~g bangkay ni Tuning
doon nakaluhod n~g lubhang taimtim.

  Ang kapayaang naghahari doon
ay ginagambala n~g kanyang pagtaghoy:
        Ay, sawi kong palad!...
wikang naghinagpis saka idinugtong
buhay n~g buhay ko, patawad oh, poon!...

  At bago tumayong yumakap sa kurus,
luhang mapapait sa mata'y nanagos,
        matimyas na halik
kanyang iginawad saka naghimutok
Tuning n~g buhay ko, tanggapin mo irog!...

  Iyan ay sagisag n~g aking pagibig
at nariyan ka man sa bayang tahimik
        ay di nililimot
at sa bawa't tibok n~g puso sa dibdib
pan~galan mo lamang, siyang nasasambit.....

  Mana'y napailag naganyong bayani,
lumayo sa kurus at ipinagsabi:
        Pusong magdaraya!...
papatayin kita! hayo na't magsisi!...
kulang palad ka n~ga, nasawing babai!...

  Sandaling tumigil at tumawatawa,
Aba si Tuning ko, kay ganda mo pala!...
        sa harap n~g kurus
ay muling lumuhog at humalik siya
Tanggapin mo irog at lambing n~g sinta!...

  Anaki'y napasong biglang itinulak
n~g kurus na yaon noong kulang palad
        Ab si Tuning ko!...
at nagtatampo na, sa aking pagliyag ...
ha!... ha!... ha!... ay kahabaghabag!...

  Hayo na, hayo na, gapasin ang lugod
naito ang yaman, kandun~gin mo irog;
        aba't n~gumin~giti!...
pusong magdaraya, salawahang loob,
papatayin kita, dapat kang matapos!...

  At kung ang gaya mo, ay pababayaang
lumawig sa mundo n~g dalita't lumbay
        ay di malalagot,
ang m~ga panaghoy, ang m~ga sumpaan ...
aba si Tuning ko, nahihiya naman!...

  N~guni't huwag Tuning, huwag kang tumagis,
ang pagsisisi mo'y aking naririnig;
        datapwa't irog ko,
umahon ka rito't ako ay hahalik
sa m~ga pisn~gi mong sakdalan n~g dikit ...

  Di ka makalabs? sandaling magantay
at babawasan ko ang tabon n~g hukay.
        Lumapit sa kurus,
tinutop ang noong wari'y nagninilay
tuloy na binunot ang tanda n~g patay.

  Kaunti na lamang, Tuning n~g buhay ko,
huwag kang mainip at makakamtan mo;
        mithing kayamanan,
aking hahawiin ang tabon sa iyo ...
at nagkukutkot n~gang anaki ay aso.

  Sa dulong silan~gan nama'y namanaag
masayang liwayway n~g araw n~g bukas,
        doon sa libin~gan
ay siyang pagpasok noong kulang palad
binatang si Osong, sawi sa pagliyag.

  Kanyang aaliwin ang dusa n~g loob
dahil sa pagasang sinawi n~g lungkot;
        sa boong magdamag,
ay di mang nagalay n~g munting pagtulog
kung di pawang sakit, dalita't himutok.

  Subali't nabiglang natigil sa landas
abang si Ruperto'y nang kanyang mamalas
        na nagkukukutkot
doon sa libin~gan noong kulang palad
kasaliw sa hibik ang luhang nanatak.

  N~guni't di napigil, sigabo n~g poot,
patakbong lumapit sa nagkukukutkot;
        Sino kang pan~gahas,
lilong gagambala, kay Tuning kong irog?
na namamayapa sa kanyang pagtulog?...

  Tugon n~g Rupertong wikang tumatan~gis
Ay Tuning!... ay Tuning! maawa ka lan~git!...
        at tuloy lumuhod,
sa harap ni Osong at siya'y humalik
kasabay n~g yakap na lubhang mahigpit.

  Ang poot ni Osong, lalong naglagablab
kanyang iniwaksi, ang pagkakayakap;
        abang si Ruperto,
sa maruming lupa'y nasubasob agad
at napahandusay sa libing n~g liyag.

  Sinakyan ni Osong; pinigil sa batok
at ang sundang niya'y madaling binunot,
        bago iniyakmang
Papatayin kita!... dapat kang matapos
nang makilala mo kung sino ang Diyos!...

  At bakit nan~gahas dito sa libin~gan?
bakit huhukayin ang sinta n~g buhay?
        pusong walang bait!
kahi't anong sama, n~g taong sino man
kapagka namatay, dapat mong igalang..

  Tuning ko! Tuning ko! ang nagiging tugon
oh, anong lupit mo, kay lakas mo n~gayon!.
        tinablan n~g sindak,
ang ating binatang may n~gitn~git na Osong,
at ang yapus niya'y tunay palang ulol!

  Tuman~gis ang puso, nagluksa ang dibdib,
sisi, habag, hapis, sa kanya'y naniig,
        kaya't ibinan~gon;
Diyos ko! Diyos ko! mahabaging lan~git,
pawa na bang gabi, itong tinatawid!...

  At bago niyakap, kaharap na baliw
Sa aking inasal ako'y patawarin ...
        tumbas ni Ruperto
ay isang mataos, halik na mariin,
Tuning n~g buhay ko, kay sarap mo giliw!...

  Diyos ko! Diyos ko! ang hibik n~g Osong,
pagkalupitlupit lakad n~g panahon!...
        at kanyang inakay
abang si Ruperto't wikang idinugtong
Tayo na! tayo na!... at sila'y yumaon.

  Habang lumalakad, dalawa'y nagsabay
na isinusumpa ang abang namatay:
        Oh, Tuning! oh, Tuning!...
ikaw n~ga ang sanhi n~g lahat n~g lumbay
n~gayo'y tinatawid nitong aming buhay!...

  At pawa n~g gabing lubhang masusun~git
na kasindaksindak, tanghalan n~g sakit,
        ang siyang sa n~gayo'y
laging nilalayag n~g palad na amis,
ikaw, ikaw Tuning, ang dahil n~g hapis ...

  N~guni't masaklap man ang nasapit naming
laging naglalayag sa gabing madilim,
        pumayapa lamang
ikaw sa tahimik, mapanglaw na libing
at sa amin yao'y kapalaran na rin ...

  At doon natapos, ang lahat n~g sumpa
doon din tumulo mapait na luha;
        oh, kahabaghabag
na palad ni Tuning, babaing naaba
natan~gi ang lan~git, siyang nagluluksa!...

  Oh, taksil na pita sa dan~gal at yaman,
ang lahat n~g ito'y iyong kasalanan;
        ang busabusin mo,
kahi't man umidlip doon sa libin~gan
sumpang sunodsunod, walang katapusan!...

  Pagka't sa bayan mang sinilan~gan niya,
bawa't makabatid ay napapatawa
        at tan~gi sa sumpa,
paghabag, pagiring ay isusunod pa:
Nasawing Pagasa!... Nasawing Pagasa!...


WAKAS




PARAGAL SA KUMATHA

G NASAWING PAGASA!





Ang Diwa Mo!

                  _Kasamang Angel!_

                  _Dahil sa pagkabasa ko ng
                  iyong kathang NASAWING
                  PAGASA! na pangapat
                  na buga ng iyong panulat,
                  sa pitak ng pahayagang
                  ANG DEMOCRACIA ay
                  natula ko ang sumusunod:_


  Nang ikaw ay di ko nakikilala pa't
Ang ilan mong katha ay aking mabasa,
Akala ko mandi'y isa kang poetang
May sapat n~g gulang at pagkabihasa.

  Oo, akala ko, ikaw'y isa na rin
Sa m~ga kilalang Santos, Matanglawin,
Pea, Regalado, Mariano't Ben Ruben
Na, inuuban na sa gayong gawain.

  Dahil sa ang iyong m~ga gawang katha
Ay nan~gasusulat na lahat sa tula,
M~ga tulang hindi pangsira sa wika
At bagkus pangayos, pangbuhay sa diwa.

  N~guni't sa limbagan n~g Pamahalaan
Nang aking mamalas iyong kabataan:
Yaong paghan~ga ko'y lalong naragdagan
At halos di kita mapaniwalaan.

  Isang katulad mo! isang batangbata
Ang makayayari n~g maraming katha;
M~ga kathang busog sa m~ga hiwaga ...
At bihibihira ang nakagagawa?

  Sinong di hahan~ga sa dunong mong angkin
Lalo't sa lagay mo, ikaw, uuriin?
Ah! di sa pan~galan lamang ikaw Angel!
Sa puso ma't diwa ikaw ay Angel din!

  Angel ka n~gang buhat doon sa Olimpo
Na pinaparito n~g diyos Apolo,
Upang makatulong sa pagbungkal dito
N~g mina n~g Wika nating Pilipino.

  Na, nan~gatatago sa parang at gubat
At sa m~ga bundok na lubhang mataas;
Sa sapa at batis sa ilog at dagat
Na puno n~g m~ga magandang alamat.

  Ang kasangkapan mo na iisaisa
Ang nan~gagagawa ay katakataka,
Sa sama'y pangbuti, sa dun~go'y pasigla
Sa sira'y pangbuo't pangaliw sa dusa.

  Kasangkapang laging laan sa pagdamay
Sa nan~gaaapi at nahihirapan,
Mabait na guro sa han~gal  mangmang,
Sulong maliwanag sa nadidiliman.

  Oh, ang yong diwa na nagpapagawa
Sa iyong panitik na gintong mistula,
N~g m~ga puntahing banal at dakila
Sa ikabubunyi n~g sariling Lupa!...

  Bayaan mong ako'y magpilit tumugtog
Sa aking kudyaping mahina at paos,
Tanda n~g paghan~ga at pagpuring lubos
Sa m~ga gawa mong dakila at bantog.

                           LEONARDO L. GOMBA.

Maynila, S.P., Abril, 1910.




[Mga Patalastas]


[Mga Patalastas]






End of the Project Gutenberg EBook of Nasawing Pagasa, by Angel de los Reyes

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK NASAWING PAGASA ***

***** This file should be named 17070-8.txt or 17070-8.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
        https://www.gutenberg.org/1/7/0/7/17070/

Produced by Tamiko I. Camacho, Pilar Somoza and the Online
Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This
file was made using scans of public domain works from the
University of Michigan Digital Libraries.)


Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research.  They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.



*** START: FULL LICENSE ***

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
https://gutenberg.org/license).


Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works

1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement.  See
paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works.  See paragraph 1.E below.

1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States.  If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.

1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
a constant state of change.  If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.

1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org

1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.

1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that

- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
     must be paid within 60 days following each date on which you
     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
     address specified in Section 4, "Information about donations to
     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."

- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
     License.  You must require such a user to return or
     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
     and discontinue all use of and all access to other copies of
     Project Gutenberg-tm works.

- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
     of receipt of the work.

- You comply with all other terms of this agreement for free
     distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.

1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from.  If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation.  The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund.  If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.

1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.


Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.


Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations.  Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at https://pglaf.org

For additional contact information:
     Dr. Gregory B. Newby
     Chief Executive and Director
     gbnewby@pglaf.org

Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements.  We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance.  To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit https://pglaf.org

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
ways including including checks, online payments and credit card
donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate


Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.

Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.

Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.

Most people start at our Web site which has the main PG search facility:

     https://www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.

*** END: FULL LICENSE ***

