diff options
Diffstat (limited to 'old/14560-8.txt')
| -rw-r--r-- | old/14560-8.txt | 1154 |
1 files changed, 1154 insertions, 0 deletions
diff --git a/old/14560-8.txt b/old/14560-8.txt new file mode 100644 index 0000000..36fdd18 --- /dev/null +++ b/old/14560-8.txt @@ -0,0 +1,1154 @@ +The Project Gutenberg EBook of Omzwervingen door de eilandenwereld van den +Grooten Oceaan: De Fidji-eilanden, by Anonymous + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Omzwervingen door de eilandenwereld van den Grooten Oceaan: De Fidji-eilanden + From "De Aarde en Haar Volken" + +Author: Anonymous + +Release Date: January 2, 2005 [EBook #14560] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE FIDJI-EILANDEN *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team. + + + + + +Omzwervingen door de eilandenwereld van den Grooten Oceaan. [1] + +De Fidji-eilanden. + + + +I + + +In de maand September 1882 stapte ik op de Fidji-eilanden aan wal, +juist toen de zetel der regeering van de haven van Levuka, op het +eiland Ovalaoe, werd overgebracht naar Suva, eene ruime haven aan +de door koraalbanken gevormde baai van gelijken naam op het eiland +Viti-Levoe. + +Ik bracht eerst een bezoek aan Levuka. Dit kleine europeesche stadje, +tegen de helling van een berg geleund en aan alle zijden door +schier loodrechte heuvelen, welke zich tot aan de zee uitstrekken, +omringd, mist ten eenemale de wegsleepende bekoorlijkheid, het +bevallig coquette voorkomen van Papéète, de hoofdstad der fransche +bezittingen in Polynesië, die niet anders is dan eene verzameling +van lachende cottages en tuinen te midden van een prachtig park vol +lommer en geur. Levuka daarentegen bestaat uit kleine huizen, allen +wit gepleisterd en op eene rij langs de kust geplaatst: het is eene +verzameling van winkels, die alle eigenaardigheid missen en geheel +onbeschermd zijn blootgesteld aan de brandende zon. + +Misschien ten gevolge van de bijna ondragelijke hitte, zijn de +inwoners niet vrij van zekere neiging tot dronkenschap. Wel wonen er, +althans naar de affiches boven de deuren te oordeelen, te Levuka een +vrij groot aantal van geheel-onthouders, die niet anders dan water +heeten te drinken; maar ieder die eenigen tijd in engelsche koloniën +of bezittingen heeft doorgebracht, weet zeer goed, welke waarde aan +dergelijke verklaringen is te hechten. + +Levuka bezit verschillende hotels, waarvan een door een Elzasser +werd gehouden, die, naar men mij verzekerde, zich bij zijn fransche +bezoekers voor een Franschman en bij de duitsche voor een Pruis liet +doorgaan; in de eene gelagkamer stond een borstbeeld van Thiers; de +wanden van de andere waren behangen met duitsche platen, waaronder +tafreelen uit den oorlog van 1870. Ook vindt men hier belangrijke +handelshuizen, benevens twee banken: de _Union-Bank of Australia_ en de +_New-Zealand Bank_. Natuurlijk bleef het stadje ook niet verschoond van +de zegeningen der journalistiek: er komen verscheidene couranten uit, +onder anderen de _Fidji-Times_, die goed geredigeerd wordt. Het bureau +van dit dagblad is het oudste huis van Levuka. Toen de _Fidji-Times_ +uitkwam, telde de pas geboren kolonie zoo weinig inwoners, dat de +uitgevers onmogelijk hunne onvermijdelijkste onkosten goed konden +maken; maar zij lieten zich daardoor niet terughouden en gingen vol +vertrouwen op de toekomst aan het werk. + +Nu, dit vertrouwen werd niet beschaamd, evenmin als dat van de +handelaars, die toen dadelijk met allerlei artikelen uit Australië +aankwamen, waarvan het grootste gedeelte hun door handelshuizen te +Sydney op krediet was geleverd. Deze immigranten hadden aanvankelijk +kwade dagen te doorworstelen; maar hunne volharding werd beloond: +tegenwoordig zijn zij rijk:--en rijk worden, dat is in deze +nederzettingen en koloniën het hoogste levensdoel. + +De schepen, welke de haven van Levuka bezoeken, vinden daar +overvloedige gelegenheid om zich van het noodige te voorzien. Het laden +en lossen wordt vergemakkelijkt door een aantal steigers of _wharfs_; +bij den voornaamsten steiger is er gelegenheid om versch water in te +nemen, dat door buizen wordt aangevoerd en door den duitschen consul +wordt verkocht tegen vier shillings de ton. Rundvleesch kost acht pence +het engelsche pond; schapen kan men koopen tegen een pond sterling +het stuk. De voorraad levensmiddelen en scheepsbehoeften, die men +hier vindt, is voldoende voor alle vaartuigen, die de Fidji-eilanden +aandoen. Er zijn ook eenige goed ingerichte scheepstimmerwerven, +waar schepen van kleineren omvang worden gebouwd en gekalefaterd. + +De omstreken van Levuka zijn rijk aan schoone en liefelijke +wandelingen, waaronder die naar het Suikerbrood eene eerste plaats +bekleedt; de bergen en valleien zijn bekleed met dichte bosschen, die +zich tot aan den oever der zee uitstrekken. De kust is bezaaid met +kleine dorpen. Voor elke hut liggen witte koralen van allerlei vorm +te drogen; de inlanders drijven daarin handel en trachten ze aan de +vreemdelingen te verkoopen; maar zij vragen te veel geld en vallen +de wandelaars zeer lastig met hunne aanbiedingen. De inboorlingen +schamen zich hier niet om eene aalmoes te vragen, wat mij op Tahiti +nooit overkomen is. + +Levuka heeft reeds eene mededingster in Suva, de nieuwe officieele +hoofdstad. + +Ik ben om zoo te zeggen bij de geboorte dezer kolonie tegenwoordig +geweest. Toen ik mij naar Viti-Levoe begaf was de gouverneur ter +nauwernood sedert drie dagen in zijne nieuwe residentie geïnstalleerd, +en reeds begonnen de woningen der kolonisten als uit den grond op te +rijzen. Die woningen zijn natuurlijk niet meer dan houten keeten, +zeer luchtig van bouw, die gemakkelijk uit elkander kunnen genomen +worden en in minder dan twee uren weer in elkaar gezet. Het dak is van +gegalvaniseerd zink: in dit brandend heete klimaat moet het verblijf +onder zulk een dak bijna ondragelijk zijn. Maar men schikt er zich +in: de hoofdzaak is, dat alles spoedig gereed zij. Ook tusschen +de keerkringen vergeten deze lieden hunne noodlottige spreuk niet: +tijd is geld! + +De regeering verkoopt de perceelen bouwgrond tegen zeer hoogen prijs +aan de nieuwe bewoners van Suva; bovendien is in het koopcontract eene +ontbindende voorwaarde opgenomen. De huizen moeten binnen zekeren +termijn gebouwd zijn: welke termijn wisselt tusschen de drie en zes +maanden, te rekenen van den dag waarop de kooper in het bezit van +den grond wordt gesteld. Is, na het verstrijken van dien termijn, +het perceel niet overeenkomstig het contract bebouwd, dan verliest +de kooper zijn recht en keert de grond tot het koninklijk domein terug. + +De handel neemt op de Fidji-eilanden zoo snel en in zoo belangrijke +mate toe, dat de immigranten van alle kanten toestroomen, ondanks +de zeer bezwarende voorwaarden der eerste vestiging. Meer dan +zestig zeil- of stoomschepen worden gebruikt voor de kustvaart +langs en tusschen de eilanden van den archipel; eene maandelijksche +paketbootendienst verbindt Levuka met Australië en Nieuw-Zeeland. Dank +zij den onderzeeschen telegraafkabel, zijn de nieuwstijdingen uit +Europa, die in de _Fidji-Times_ worden opgenomen, niet meer dan +acht dagen oud. Een vluchtig verblijf op deze eilanden is voldoende, +om ons op nieuw te overtuigen van het zeldzaam talent, waarmede het +anglo-saksische ras, in weinige jaren, ook zelfs volstrekt onbeschaafde +landen weet te koloniseeren en te exploiteeren. + +Ook hier, als elders, waren het wesleyaansche zendelingen en +predikers, die de inlijving dezer eilanden, welke ten getale van +omstreeks tweehonderd een eigen archipel vormen, bij het koloniale +rijk van Engeland voorbereidden. Reeds in 1835 werd door de zendelingen +Cardgill en Cross te Levuka eene kerk gebouwd; maar hunne pogingen om +de in barbaarschheid verzonken inwoners, bij wie de anthropophagie +nog in eere was, tot het Christendom te bekeeren, bleven jaren lang +vruchteloos, tot het eindelijk in 1854 gelukte, den machtigsten vorst, +Thakombau, te winnen. Weldra hadden nu de zendelingen feitelijk alle +macht in handen; Thakombau, die met allerlei moeilijkheden had te +worstelen en bovendien vrij diep in schulden stak, wilde reeds in het +laatst van 1859 de suzereiniteit aan den britschen consul overdragen; +maar de regeering in het moederland weigerde het protectoraat te +aanvaarden. Nu werd een onfeilbaar middel aangewend, om de zaken +reddeloos in de war te sturen: op raad zijner engelsche vrienden, +voerde Thakombau in 1871 het parlementaire stelsel in zijne staten +in. Nieuwe verwikkelingen, partijtirannie en oproer waren hiervan het +natuurlijk gevolg; reeds in Mei 1874 schoot er voor Thakombau niet +anders over, dan de souvereiniteit over de eilanden aan de britsche +kroon over te dragen. Engeland aanvaardde thans het oppergezag en +voegde de Fidji-eilanden toe aan zijn onmetelijk koloniaal bezit. + +De bevolking der eilanden, waarvan de gezamenlijke oppervlakte +omstreeks driehonderd-acht-en-zeventig vierkante mijlen bedraagt, +wordt op ruim honderd-dertig duizend zielen berekend, waaronder +omstreeks honderd-twintigduizend inboorlingen, zevenduizend-vijfhonderd +immigranten uit de Nieuw-Hebriden en de Salomons-eilanden, benevens +vijf-en-twintighonderd Europeanen, voor verreweg het meerendeel +Engelschen en Duitschers. De inlandsche bevolking neemt voortdurend +af, ook ten gevolge van epidemieën, eene der zegeningen van de hier +ingevoerde europeesche beschaving. + +De engelsche immigranten hebben in zekeren zin de regeering van het +moederland gedwongen, tot de inlijving over te gaan. Zij bestormden +het ministerie en het Parlement met adressen, waarin zij dringend op +afdoende bescherming en betere behartiging hunner belangen, dan waartoe +de bestaande inlandsche regeering bij machte bleek, aanhielden. Ten +gevolge van de heerschende anarchie, de natuurlijke vrucht van het +regeeringsstelsel, had de handel zoo geleden, dat de europeesche +kooplieden hun aanstaanden ondergang voor oogen zagen. De inlanders, +aan wie koning Thakombau, om de kosten van het nieuwe regeeringsstelsel +te dekken, eene belasting had opgelegd van een pond sterling per +hoofd, en die bovendien nog aan ondergeschikte hoofden schatting +hadden te betalen; de aldus gekwelde inlanders waren genoodzaakt, bij +de planters gelden op te nemen, ten einde aan hunne verplichtingen +te kunnen voldoen. De planters toonden zich gewillig genoeg om geld +te leenen; maar aangezien de schuldenaars onmogelijk de geleende +gelden konden terugbetalen, moesten zij zich verbinden om gedurende +een onbepaalden tijd in dienst van den planter te treden, om op die +wijze de steeds aangroeiende schuld af te doen. Zoo ontstond eene +soort van nauwelijks vermomde slavernij, die de ernstigste gevolgen +kon na zich sleepen en Engeland zelf in moeilijkheden wikkelen. + +Deze overwegingen deden eindelijk de bedenkingen ter zijde stellen, +welke men tegen de inlijving had, of misschien voorgaf te hebben. Het +werd noodig geoordeeld, de regeering over de Fidji-eilanden +te aanvaarden, en de Koningin zond er een gouverneur heen, lord +Gordon, niet te verwarren met den held van Khartoem. Deze gouverneur +begreep al spoedig dat het in de eerste plaats zijn plicht was, de +inboorlingen te beschermen tegen de hebzucht, de knevelarijen en de +ongerechtigheden van de europeesche planters en kolonisten; en dat hij +zich met ernst van dien plicht kweet en daar niet van afweek, bewijst +wel de weinige populariteit, die hij nog heden, lang na zijn vertrek, +bij de bewoners van Levuka geniet. De uitkomsten van het bestuur van +lord Gordon waren niettemin zeer opmerkelijk. Reeds in het jaar 1882 +konden de Fidji-eilanden uit eigen middelen alle kosten van bestuur, +rechtspleging en wat verder tot de huishouding van een goed geordenden +staat behoort, bestrijden. Nooit gevoelden zij behoefte aan de troepen +of de oorlogschepen van het moederland. + +Hoe is lord Gordon er in geslaagd, het budget van deze kolonie zoo +spoedig in evenwicht te brengen, terwijl toch de dienst van 1880 +nog een tekort opleverde? Door een zeer eenvoudigen maatregel, die +zich van zelf aanbeveelt: hij veranderde namelijk de belasting in +geld in eene belasting in natura, waaraan de inlanders gewoon zijn +en die zij zeer gemakkelijk kunnen opbrengen. De belasting in geld +leverde ter nauwernood vierduizend pond sterling op; de belasting +in natura doet jaarlijks in de koloniale schatkist elfduizend pond +sterling vloeien, zijnde de opbrengst van den verkoop der produkten, +die door de drie-en-twintigduizend belastingschuldige inlanders aan +den fiscus worden geleverd. + +De ijver waarmede lord Gordon de belangen der inboorlingen +tegenover de aanmatigingen van de engelsche immigranten verdedigde, +was trouwens in geenen deele enkel het gevolg van zekere soort van +sentimentaliteit. Het onderzoek van de zoogenaamde acten van verkoop of +schenking van grond, door de inlanders aan de australische kolonisten +gedaan, heeft geleid tot de vernietiging van een aantal dier acten +ten bate van het gouvernement, dat zich sedert de overdracht der +eilanden aan de britsche kroon, als eenigen eigenaar van den grond +beschouwt. De gronden, die naar gelang van hunne vruchtbaarheid in drie +klassen of kategoriën zijn verdeeld, worden nu van staatswege aan de +planters verkocht tegen den prijs van een pond, van vijftien of van +tien shillings per acre, naar mate van den aanslag bij het kadaster. + +Ook het verbod om inlanders aan te werven voor de bebouwing van de +plantages der kolonisten, had een goeden grond, en moest in de eerste +plaats strekken om de ontvolking der dorpen tegen te gaan. Wat zou er +van de inlandsche bevolking worden, indien de mannen, zeer dikwijls met +achterlating van hunne gezinnen, hun district verlieten, om, dikwijls +op verren afstand van hunne woning, in dienst te treden bij europeesche +planters? Het inlandsche ras, dat toch reeds door de aanraking met de +blanken onherstelbaar getroffen is, zou vermoedelijk binnen korten tijd +zoo goed als geheel uitsterven: hetgeen wederom van zeer nadeeligen +invloed zou zijn op de opbrengst der belasting. Daarom noodzaakte de +engelsche regeering de planters, om hunne werklieden van elders, van +de Nieuw-Hebriden, van de Salomons-eilanden, of zelfs uit Hindostan +te ontbieden. Dit geschiedt niet om den trots der oorspronkelijke +bezitters van den grond te ontzien, en ook niet uit medelijden met hen, +maar eenvoudig omdat hun leven een zeker kapitaal vertegenwoordigt. De +Engelschman is voor alles een praktisch man, een man van zaken. + +Lord Gordon handhaafde evenzeer, althans voor zoo ver mogelijk, +het overoude erfelijke gezag van de hoofden, eene inlandsche +aristocratie, die zeer grooten invloed bezit en met wier medewerking +het gemakkelijk valt, de lagere klassen der bevolking in rust en +gehoorzaamheid te houden. Daarentegen kan het weinig moeite kosten, +op de handelingen dier hoofden toezicht te houden en hen aan de +regeering te verbinden. Dank zij dezen verstandigen maatregel leven de +honderd-twintigduizend inboorlingen der kolonie rustig en vreedzaam +onder de engelsche vlag. De opvolger van lord Gordon, de gouverneur +Des Voeux, gesproten uit eene fransche familie, die ten gevolge +van de herroeping van het edict van Nantes haar vaderland verliet, +blijft in hoofdzaak aan de politiek van zijn voorganger getrouw. + + + +II + + +De inboorlingen van de Fidji-eilanden behooren tot het ras +der Papoeas. Zij hebben in den regel grove, sterk geteekende +gelaatstrekken, dikwijls een welgevormden neus, maar dikke lippen +en een stuggen korten baard. Hun haardos is een van de eigenaardige +kenmerken van hun ras: het hoofd van een inlander, van achteren gezien, +heeft met niets zoo veel overeenkomst als met een raagbol. Terwijl +de vrouwen het haar kort afknippen, laten de mannen het hunne vrij +groeien; deze manen, want zoo mag men dien haardos wel noemen, worden +somwijlen door kalk gedeeltelijk rood gekleurd, hetgeen een teeken +is van bijzondere distinctie. Zij dragen overigens veel zorg voor +hun haar: koning Thakombau heeft niet minder dan twaalf kappers in +zijn dienst. + +De indruk van de physionomie van den Fidji-eilander is over het +algemeen niet gunstig; maar dit nadeel wordt opgewogen door zijne +slanke rijzige gestalte, de volkomen evenredigheid zijner vormen, de +bevalligheid en majesteit van geheel zijn voorkomen. Uit het oogpunt +van schoonheid, moet zijne vrouw ver voor hem onderdoen. + +In den regel zijn de vrouwen leelijk, en bovendien zien zij er reeds +op jeugdigen leeftijd vervallen en verflenst uit. Dit is ten deele een +gevolg van de vroege huwelijken; maar de vrouw troost zich over haar +ontijdig verval door het bezit harer kinderen. Die kinderen zien er +inderdaad allerliefst uit: hun zwarte oogen schitteren van levenslust +en guitigen overmoed. Zij worden in den regel door hunne ouders, +die hun in alles toegeven, zeer bedorven. Over het algemeen wordt, in +geheel Oceanië, het kind door zijne familie op zeer bijzondere wijze +geëerd; in zeer ernstige omstandigheden geeft vaak zijne meening, +die als eene ingeving des hemels wordt beschouwd, den doorslag. Als +de vergaderde opperhoofden soms aarzelen over de te nemen beslissing, +kan een enkel woord, door een kind uitgesproken, vaak de schaal doen +overslaan. Naar het algemeen volksgeloof bezitten de kinderen de gaaf +van het tweede gezicht en is het hun vergund toekomstige gebeurtenissen +te aanschouwen. + +Op de Fidji-eilanden is het huwelijk eene zaak van meer beteekenis +dan op de meeste eilanden van centraal Oceanië, waar de vrouw bijna +als gemeenschappelijk bezit van de mannen wordt beschouwd. Ondanks +de immigratie heeft zich dan ook het oorspronkelijke ras vrij zuiver +bewaard. Dit kan niet gezegd worden van de naburige archipels, waar de +gastvrijheid jegens vreemden, bepaaldelijk ten aanzien van de vrouwen, +welhaast geene grenzen kent. + +Het tatoeëeren, waarvan nog op Nieuw-Zeeland en op de +Markiezen-eilanden zooveel werk wordt gemaakt, is ook in den +Fidji-archipel in zwang; maar de figuren komen op de zwarte huid +van den Papoea minder goed uit dan bij den koperkleurigen Maori. Om +hieraan te gemoet te komen, branden de Fidji-eilanders de figuren +in de huid, waardoor afschuwelijke blaren en puisten ontstaan, die +vooral bij vrouwen afzichtelijk zijn. De krijgslieden hebben daarbij +de gewoonte, zich het voorhoofd en de wangen met roet te besmeeren, +om er toch maar schrikwekkend uit te zien. Zelfs te Levuka vertoonen +zij zich nooit buiten hunne woning, dan gewapend met den onmisbaren +knods van ijzerhout. + +De kleeding is voor beide geslachten zoo eenvoudig mogelijk: zij +bestaat uit een van boomschors geweven schort of rok, de zoogenaamde +_tapa_. De hoofden en de jongelieden tooien zich bovendien met een +meer of minder breeden gordel van gedroogd zeegras en met een witten +tulband met lange franje omzoomd. + +Het vervaardigen van de tapa eischt niet veel kunst of inspanning. Op +een bepaalden tijd des jaars maken de inlanders van zekere struiken +en heesters, met name van de _ailti_, het zoogenoemde spint, dat +is het zachte en witachtige hout onder de schors, los, en snijden +dat in smalle reepen. Deze reepen worden op een zorgvuldig gelijk +gemaakt terrein op elkander gelegd; de vrouwen kloppen nu met +een soort van houten hamer zoo lang op deze reepen, tot zij eene +massa vormen, eene soort van weeke stof, die door het kleverige sap +verbonden is. Wie dit handwerk goed verstaat, kan op een enkelen dag +verscheidene ellen tapa afleveren; de stof wordt in de zon gedroogd +en vervolgens met verschillende figuren versierd, welke met behulp +van plantaardige verfstoffen worden aangebracht. Stukjes bamboe, +zoo groot als onze zwavelstokken, worden met de verfstof besmeerd en +daarna, in zoodanige volgorde en schikking als de fantazie van den +kunstenaar hem ingeeft, op eene gladde oppervlakte gelegd. De geweven +stof wordt vervolgens over deze gekleurde stokjes uitgespreid; eene +vrouw loopt zeer voorzichtig over de stof heen, en elk bamboestokje +drukt zijne kleur op de tapa af. + +Het keukengereedschap der vrouwen bestaat uit een houten schotel, een +stamper van vuursteen en potten van aardewerk, verschillend van vorm +en kleur. Hoofdbestanddeel van de voeding der inlanders is een soort +van brij van de vruchten van den broodboom, vermengd met kokosmelk of +met den aan zetmeel rijken wortel van den _baro_; bovendien eten zij +varkensvleesch en vooral ook visch, die in overvloed langs de kusten +wordt aangetroffen. + +Maar de bewoners der Fidji-eilanden hebben zich niet altijd met zoo +onschuldige spijzen tevreden gesteld: het is nog niet zoo lang geleden, +dat menschenvleesch voor hen eene uitgezochte lekkernij was. Nog in +1871 werd een dorp in de vallei van Balavu door een vijandelijken +stam overvallen en vermeesterd; tweehonderd-zestig menschen werden, +naar men zegt, bij die gelegenheid gedood en gegeten. Een engelsch +schrijver deelt ons eene vrij merkwaardige legende mede, welke den +oorsprong van het kannibalisme in den Fidji-archipel op de volgende +wijze verhaalt. "Langen tijd geleden," zoo luidt de legende, "werd +op het eiland Naudronga een groote veldslag geleverd; de lijken van +de in den strijd gevallen krijgshelden werden voorloopig in eene +soort van schuur nedergelegd, om later begraven te worden. In den +volgenden nacht brak in die schuur een brand uit en de lijken werden +half geroosterd. Overeenkomstig de bevelen van hunne aanvoerders +moesten de krijgslieden de meer dan half gebraden overblijfselen +der gesneuvelden overbrengen naar de vooruit gereed gemaakte +graven. Onderweg brachten die mannen, onbewust en instinktmatig, +hun vingers aan den mond, en zij bevonden dat menschenvleesch zeer +goed smaakt".--Alzoo zou op de Fidji-eilanden de anthropophagie zijn +ontstaan. De welwillende schrijver voegt er, tot verontschuldiging van +zijne goede vrienden, de eilanders, bij, dat men in dien tijd op het +eiland Naudronga niet anders te eten had dan het vleesch van ratten, +wat juist geene uitgezochte spijs is. + +De Papoeas verklaren dat het vleesch der blanken afschuwelijk is. Naar +het schijnt, zijn wij te sterk gezouten en smaken wij naar tabak. + +Viti-Levoe is het voornaamste eiland van den Fidji-archipel. Het +midden van dit eiland wordt geheel ingenomen door bergen, wier +indrukwekkende massa hoog oprijst boven de omringende wouden en +de met zoogenoemde _brousse_ overdekte vlakten. Men zou zich eene +geheel verkeerde voorstelling maken van de wouden van Oceanië, +indien men die vergeleek met de wouden van bijvoorbeeld Amerika of +Afrika: ondoordringbare wildernissen van hoog en laag geboomte, +van kreupelhout en struikgewas, door verscheurende of giftige +dieren bewoond en bezaaid met poelen en moerassen, die doodelijke +uitwasemingen verspreiden. Op de eilandengroepen van den Stillen-oceaan +vertoont de natuur een geheel ander karakter: zij mist dat geweldige, +dien overstelpenden rijkdom van altijd nieuw, machtig scheppend leven, +die voor onze noordsche verbeelding haast iets pijnlijks heeft. Op de +Fidji-eilanden herinneren de bosschen aan die van Europa: zij bevatten +prachtige boomen, maar daar is ruimte tusschen de stammen; in het bosch +vindt ge open plekken; heldere beekjes wandelen er tusschen het groen; +de heerlijke geuren van oranje- en citroenboomen doorademen de lucht; +bevallige lianen slingeren zich om stammen en takken. + +De zoogenaamde _brousse_ levert daarentegen een ernstig beletsel +op, niet alleen voor de reizigers, die het binnenland wenschen te +bezoeken, maar ook voor de planters die den grond moeten ontginnen. Zij +vormt eene schier ondoordringbare massa van doornige struiken, van +kreupelhout, van doode stammen, van gras en hoog opgeschoten kruiden, +van wortels die zich om uw beenen slingeren, en waarvan ge u slechts +met behulp van uw bijl of uw jachtmes kunt bevrijden. Uitstapjes +in dit nog zoo geheel nieuwe land zijn zeer interessant, maar met +eigenaardige bezwaren verbonden. + +Na mijne terugkomst in het vaderland kwam mij een brief in handen, +dien ik geschreven had na eene wandeling op Viti-Levoe, nog geheel +onder den verschen indruk van het oogenblik. Men vergunne mij ten +slotte dezen brief hier mede te deelen. + + + +III + + +Den negenden September 1882, bij het krieken van den dag, terwijl +iedereen aan boord, met uitzondering van de wacht, nog rustig sliep, +liet ik mij naar den wal roeien en begaf mij naar de plaats, waar ik +volgens afspraak mijne inlandsche gidsen zou vinden. Ik wilde een +uitstapje maken naar de Waï-Levoe of rivier van Rewa, waarvan men +mij de bekoorlijke oevers ten zeerste had geroemd; de rivier is vrij +breed en diep en met prauwen bevaarbaar tot de bergen van Ulinikora, +die de centraalgroep vormen der bergketenen van Viti-Levoe. Ik zou +voor den nacht de gastvrijheid inroepen van den missionaris van het +dorp Rewa, een ouden kluizenaar, bijna geheel van de beschaafde wereld +vervreemd, maar van wien ik wist, dat hij verschillende legenden en +sagen der eilanders had vertaald. Ik moest voor zonsondergang ruim +vijf-en-veertig kilometers afleggen, maar ik vertrouwde op mijne +beenen en op mijne gidsen. Intusschen begonnen deze laatsten met op +het appèl te mankeeren. Hoe onaangenaam dit ook was, liet ik mij toch +niet afschrikken, en ging alleen op weg, rekenende op de aanwijzingen, +welke de adjudanten van den gouverneur mij gegeven hadden; bovendien +had ik deze zinsnede uit de taal der inlanders onthouden: "_Ive na +sala ki Rewa_ (wijs mij den weg naar Rewa)". + +Het pad, dat ik vol vertrouwen op mijne kaart moedig insloeg, +liep door een bosch en kwam vervolgens uit op een der wegen die de +suikerrietplantages in de vallei van Rewa doorsnijden en onderling +verbinden. Ondanks den fijnen regen, die in den nacht gevallen was en +den grond glibberig had gemaakt, volbracht ik den tocht van Suva naar +de Waï-Levoe zonder eenig ongeval. Ik wandelde onder een gewelf van +groen, tusschen twee hagen van sierlijke boomvarens, van australische +pijnboomen en van palmen, waarop en waaromheen duizenden papegaaien van +allerlei grootte en kleur, onder oorverdoovend gekrijsch en geschreeuw, +sprongen, vlogen, fladderden. Deze vogels waren overigens de eenige +levende wezens, welke ik ontmoette; maar ik had te lang in Oceanië +vertoefd om mij daarover te verwonderen. + +In deze archipels zijn giftige slangen onbekend; over het geheel is de +fauna zoo arm, dat er voor liefhebbers van de jacht hier zeer weinig +te halen valt. Men vindt op deze eilanden geen verscheurende dieren, +en het zal niet licht iemand invallen, zich daarover te beklagen; +maar ook de onschadelijke diersoorten, die een sieraad zijn van onze +europeesche bosschen, worden hier gemist. Wilde katten en tallooze +legioenen van ratten zijn de eenige viervoetige dieren, welke hier +inheemsch zijn. + +De oevers volgende van een klein rivierke, dat zich in de baai van +Suva uitstort, kwam ik aan het dorp Tamavua, op den top van een heuvel +die de groote vallei van de Waï-Levoe bestrijkt. Dit inlandsche dorp +was omgeven door stevige bolwerken, gevormd door zware boomstammen +die zeer dicht bij elkander in den grond waren gestoken; de hutten +verdwenen tusschen het suikerriet, waarvan de forsche halmen boven de +van palmbladen gemaakte daken uitstaken. De arme bewoners van Tamavua +betalen hunne belasting in natura aan het engelsche gouvernement: zij +leveren jaarlijks eene hoeveelheid suikerriet, vertegenwoordigende voor +elken belastingschuldige een bedrag van omstreeks twaalf gulden. De +fiscus zorgt zelf voor de omzetting van het riet in klinkende munt. + +Ik trad door de eerste de beste opening die ik in de palissade vond, +het dorp binnen, en bevond mij eensklaps te midden van een aantal +inlanders, vergaderd voor de woning van het dorpshoofd, welke zich van +de andere hutten onderscheidt door haar grootere afmetingen en haar +sierlijker bouw. Wat was er gaande? De geheele stam was op de been; +de mannen, in vol krijgsgewaad, het voorhoofd met schelpen versierd, +de armen beladen met ivoren ringen, de heupen omgord met een sjerp +van roode tapa, stieten afschuwelijke kreten uit, terwijl zij met de +eene hand hun grooten waaier van palmblad bewogen en met de andere hun +strijdknods zwaaiden. Te midden van den woesten tierenden hoop bemerkte +ik weldra een man, wiens ernstig deftig voorkomen en vooral wiens lange +zwarte jas over de sjerp van tapa zeker mijne uiterste verbazing zoude +hebben opgewekt, indien de groote bijbel, welken hij onder den arm +hield, het raadsel niet had opgelost. Die man was een wesleyaansch +prediker of katechiseermeester. Ik trad nader bij en groette hem +in het engelsch, welke taal bijna alle inlandsche predikanten en +zendelingen verstaan; hij antwoordde met een onverstaanbaar gebrom. Ik +liet mij niet afschrikken, maakte een buiging en vroeg hem, aan welke +plechtigheid hij door zijne tegenwoordigheid luister kwam bijzetten. De +man met de lange jas keek mij uit de hoogte aan, en zeide toen op +minachtenden toon: "_It is a marriage;_" vervolgens draaide hij mij +den rug toe. Dit was niet beleefd, maar ik had geen recht van iemand, +wiens ouders misschien nog menscheneters waren, fijne vormen te +verwachten; bovendien, ik wist nu wat ik weten wilde. Ik zou getuige +zijn van een inlandsch huwelijk. Mijn gesprek met den predikant gaf +mij zekere beteekenis in de oogen der inboorlingen, die mij voor een +lid hunner gemeente aanzagen. Deze vergissing waarborgde mij tegen +verderen overlast; zelfs werd het mij vergund, met de schare in de +woning van het opperhoofd binnen te gaan. Die woning was vol menschen; +ik had ruimschoots de gelegenheid, haar nauwkeurig op te nemen. + +Deze hut, welke zeker honderd menschen kon bevatten, vormde slechts +een enkel ovaal vertrek; de wanden bestonden uit dikke matten van +sierlijk gevlochten bamboe, van afstand tot afstand gesteund door +stijlen van boomvarenhout. Het dak werd gedragen door min of meer +bewerkte kokosstammen, die door sierlijk bindwork onderling waren +aaneengeschakeld. Aan de balken hingen houten schotels, benevens +eene geheele collectie van soms zonderling gevormde knodsen. Ik zag +ook in den hoek van de hut verschillende potten, die des te meer de +aandacht verdienen omdat deze eilanders de eenigen zijn in Oceanië, +die gebruik maken van aardewerk. Deze potten worden door de vrouwen +met de hand gemaakt, vervolgens in het vuur gebakken, en met hars +van den pijnboom gevernist. Voeg daarbij eenig vischtuig, getande +lansen of houten drietanden, en gij kunt u een fidjisch binnenhuis +voorstellen. Meubelen zijn er niet. De grond is bedekt met eene laag +gedroogd gras, waarover matten worden gespreid: zulk eene legerstede +is voldoende voor deze inboorlingen, die toch van de vier-en-twintig +uren er minstens twintig verslapen, daar de natuur zelve zich belast +met de zorg voor hun levensonderhoud. + +In het midden van de hut zaten de oudsten van den stam in eenen kring +op den grond, bezig met het kauwen van den kavawortel; de uitgekauwde +balletjes werden in een grooten bak geworpen, die voor het opperhoofd, +een grijsaard met een barsch uiterlijk, stond. Drie afzichtelijk +leelijke vrouwen, wier ooren met groote gaten doorboord en wier wangen +met safraan besmeerd waren, hielpen bij de bereiding van de kava, een +flauwen en toch bedwelmenden drank, waarvan het gebruik de onmisbare +inleiding is voor iedere gezellige bijeenkomst en elk feest. De eene +vrouw goot eene zekere hoeveelheid water op de gekauwde balletjes, +die reeds door den invloed van het speeksel begonnen te gisten, en +roerde vervolgens het vocht met hare handen om. De tweede, voorzien +van een pakje vezels van zekere plant, verwijderde zorgvuldig uit +den schotel alle stukjes van den wortel, die niet waren opgelost; +terwijl de derde eindelijk den afschuwelijken drank in den beker van +gesneden kokoshout schonk. Een inlander, die nabij het opperhoofd +stond, riep daarop, naar rangorde, de namen van de aanwezigen af; +hij wiens naam genoemd werd, klapte driemaal in de handen en ledigde +met één teug den beker, die hem werd ter hand gesteld. + +Na afloop van deze ceremonie ging men naar buiten en werd een aanvang +gemaakt met het toilet van de bruid, terwijl jongelieden op uitgeholde +stukken boomstam, bij wijze van trommels, sloegen, of op pansfluiten +en schelpen bliezen. Jonge meisjes ontrolden een lang stuk witte tapa, +met sandelhout welriekend gemaakt, en wikkelden de bruid daarin; het +boveneinde van de tapa ontplooide zich als eene soort van breede kraag +rondom den hals; terwijl het ondereinde een langen sleep vormde. Een +halssnoer van cachelot-tanden--de oude munt van het land--en eene +kroon van bloemen voltooiden dit zonderlinge bruidstoilet. + +Daar ik de bruid misschien met wat al te veel aandacht bekeek, trad +de bruidegom, dien ik tot dusverre nog niet opgemerkt had en wiens +kostuum in niets van dat der andere krijgslieden verschilde, op mij +toe en zag mij met alles behalve vriendelijke blikken aan. Ook uit +andere teekenen maakte ik op, dat men vond dat mijn bezoek nu lang +genoeg geduurd had. Ik wilde niet wachten tot men mij de deur uit zou +zetten, en ging dus heen; maar niet dan nadat ik de jonggehuwden zich +aan elkander had zien verbinden, en wel door het te zamen eten, zonder +mes of vork, van een gebraden speenvarkentje: een prozaïsch symbool van +de gemeenschap van goederen. Dit gebruik is nog een overblijfsel uit +den ouden heidenschen tijd: trouwens, het ruwe fetichisme van weleer +is wel geweken voor een zekeren uiterlijken schijn van beschaving, +maar zonder dat in het wezen der zaak veel veranderd is. De eilanders +heeten Christenen en behooren tot de katholieke kerk of tot een der +protestantsche genootschappen; maar noch in het eene noch in het +andere geval is hun Christendom veel meer dan een vorm. + +Het dorp verlatende, stond ik stil op eene hoogte, en tusschen het +schrale gebladerte van de ijzerboomen rondom mij, ontdekte ik de +prachtige vallei van Rewa, door eene groote rivier besproeid. Deze +aanblik verheugde mij boven mate: sedert de twee jaren van mijn +verblijf in de eilandenwereld van Oceanië, zag ik voor het eerst eene +werkelijke rivier, stroomende door de vlakte. + +Zonder aarzelen besloot ik, rechtstreeks van den berg naar de vallei +van Rewa af te dalen. Dit afdalen is in deze streken dikwijls zeer +moeilijk, vooral wanneer het geregend heeft en de dunne laag teelaarde +daardoor is losgewoeld, welke de granietmassa der bergen bedekt: de +struiken, die de reiziger bij het op- en afdalen niet missen kan, +laten dan aanstonds of althans zeer licht los:--en wee dengene, +die er zich aan vastklemt! De stevige twijg buigt onder uw greep, +maar de wortel biedt geen weerstand; de kleiachtige aarde brokkelt +af onder den voet, en men rolt onweerstaanbaar, hortend en stootend, +naar beneden. Deze wijze van afdaling had ditmaal gelukkig voor +mij geene andere gevolgen, dan dat mijn jachtbuis aan flarden werd +gescheurd en mijne witte pantalon zwart gekleurd. Doch ook dit was +onaangenaam: ook op de Fidji-eilanden maken de kleeren den man, +en vooral tegenover inlanders is het kostuum niet onverschillig. + +Om de rivier te bereiken, die nog verre was, moest ik, eenmaal in de +vallei aangeland, de bedding volgen van eene kreek, die midden door +het bosch liep en telkens de schilderachtigste gezichten aanbood. Nu +eens was het als wandelde ik door een prachtig park met grasperken +en boomgroepen; dan weder bevond ik mij te midden van fantastisch +gevormde rotsen en hooge muren van bazalt. Maar nergens eene levende +ziel: het wanluidend geschreeuw der papegaaien en het luid gepiep +van groote krekels, ziedaar het eenige geluid dat de plechtige stilte +verbrak. Van tijd tot tijd kwam daarbij het wonderlijk geluid van eene +soort van duif, dat zoo sprekend op het blaffen van een hond gelijkt, +dat ik mij dikwijls daarin heb vergist. Telkens verbeeldde ik mij, +in de nabijheid te zijn van eene tusschen het groen verscholen hut, +en greep ik mijn stok om mij tegen den hond te verdedigen. Naderbij +gekomen, zag ik niets anders dan den zonderlingen vogel, die haastig +wegvloog. + +Toen ik eindelijk de boorden van de Rewa bereikte, zag ik mij, tot +mijne groote verbazing, eensklaps uit de wildernis overgeplaatst in +het hart onzer industrieele beschaving. Voor mij lagen de uitgestrekte +suikerplantages van de _Colonial Sugar refining Company_, de rijkste +en best georganiseerde van al deze soort van vennootschappen. Ik +betrad de domeinen van de maatschappij en bespeurde verschillende +europeesche huizen, waar de engelsche opzichters en administrateurs +wonen. Tusschen de reusachtige halmen bewogen zich arbeiders, van de +Salomons-eilanden hier heen gevoerd; zij sneden de rijpe halmen af, +beroofden ze van hun bladeren en laadden ze op wagens, waarmede zij +naar de fabriek van Nausori werden vervoerd; welk etablissement, aan +de overzijde der Rewa, met zijne zware muren en hooge schoorsteenen +het landschap bedierf. + +Een inlandsche visscher was wel zoo beleefd, om mij, tegen betaling +van vier shillings, met zijne prauw over te zetten. Ik stapte aan +wal vlak bij den ingang der fabriek, en trad naar binnen. Een lange, +stijve Engelschman kwam aanstonds naar mij toe, nam mij van het hoofd +tot de voeten op (ik zag er uit als een landlooper), en voegde mij +op drogen, bevelenden toon toe: _"Go out! go out!"_ Ik haalde het +kaartje voor den dag, waarop een der adjudanten van den gouverneur +eenige woorden van aanbeveling geschreven had, en liet dat den +grimmigen portier kijken. De man maakte eene buiging en bracht mij +in het kantoor van den directeur der fabriek, die mij zeer beleefd +ontving en mij de geheele inrichting liet kijken. Hoewel fabrieken +en machinerieën mij maar eene zeer matige belangstelling inboezemen, +kon ik toch niet nalaten, de volharding en energie te bewonderen van +deze australische kolonisten, die in ter nauwernood twee jaren het +oerwoud hebben veranderd in prachtige plantages, en in hunne fabrieken +de nieuwste ontdekkingen der wetenschap in praktijk brengen. Het is +waar, dat de buitengewone vruchtbaarheid van den grond, die tot eene +diepte van drie meter uit losse lava en plantaardige bestanddeelen +bestaat, hun daarbij zeer te stade komt. + +Op de groote binnenplaats van de fabriek zag ik van nabij de Hindoes +van Calcutta, die de maatschappij in hare dienst genomen heeft. Deze +koelies, met hunne gezinnen naar Oceanië gekomen, staan niet hoog +aangeschreven bij den directeur der fabriek, die zich over hunne +luiheid beklaagt. De mannen zijn mager en zien er zwak uit; de vrouwen, +overigens niet leelijk, brengen een groot deel van haar tijd door +met, op den grond neergehurkt, oude hindoesche liedjes te zingen, +om haar talrijk kroost in slaap te wiegen, en tevens haar koperen +armbanden en andere versiersels in de zon te laten schitteren. + +Ik verliet de fabriek en vervolgde mijne wandeling naar Rewa. Ik +trachtte mij zoo goed mogelijk te oriënteeren, toen juist een +gezelschap inlanders voorbijkwam, die naar dezelfde bestemming op weg +waren: ik had dus eindelijk gidsen gevonden. Ik gaf den aanvoerder +eenige snuisterijen ten geschenke en sloot mij aan bij den troep, die +langs den smallen oever der rivier voorttrok. Wij moesten drie vrij +diepe armen van de Waï-Levoe overzwemmen en kwamen langs ettelijke +inlandsche dorpjes, aardig tusschen het groen verscholen; eindelijk +ontmoetten wij een knaap, die tot de missie van Rewa behoorde, zoo als +ik opmaakte uit den rozenkrans, dien hij bij wijze van snoer om zijn +hals had gewonden. Deze jeugdige bekeerling sprak een zeer vermakelijk +keukenlatijn, en bood zich aan om mij naar _bono pater Favier_ te +geleiden, den missionaris van wiens werkzaamheid op de Fidji-eilanden +ik met veel lof had hooren gewagen. Ik nam zijn geleide aan, en binnen +vijf minuten betrad ik den tuin van den grijsaard, die sedert 1832 van +de beschaafde wereld afscheid heeft genomen, om zich aan de moeilijke +taak der bekeering van de inlanders van Viti-Levoe te wijden. + +De dag was reeds aanmerkelijk gedaald; de missionaris, op een steenen +bank voor zijne hut gezeten, las met groote aandacht een nommer van +de _Gazette de France_, dat meer dan zes maanden oud was, om zich +toch eenigszins op de hoogte te houden van de gebeurtenissen in +het vaderland. + +Ik mag niet ontkennen, dat de ontvangst van den eerwaardigen +grijsaard op het eerste oogenblik, niet veel vriendelijker was dan +die van den engelschen portier in de fabriek. Ik zag er dan ook alles +behalve fatsoenlijk uit, niet veel anders dan wanneer ik acht dagen +in het open veld, in de brousse, had gehuisd. Nadat ik mij bekend +had gemaakt, verontschuldigde pater Favier zich, zeggende dat zijne +afzondering hem tot groote voorzichtigheid noopte. Ook bekende hij, +dat mijne onverwachte verschijning hem eenigszins had verschrikt: +te meer daar hij eenigen tijd te voren, geheel onbewust, huisvesting +had verschaft aan een gedeporteerde, die van Xouméa was ontsnapt en +door de engelsche politie werd opgespoord. De brave man was aanstonds +gereed, zijn eenvoudig maal, bestaande uit drie tomaten en een pot +melk, met mij te deelen. Den volgenden dag geleidde hij mij naar +Suva en verhaalde mij middelerwijl de oude legenden, die misschien +hem alleen bekend zijn. + +Ik kon niet meer zien van den slaap; de missionaris stond mij toen, +als bijzondere gunst, de zoogenoemde kamer van Monseigneur af: een +afgeschoten hokje waar de bisschop op zijne rondreis logeerde. Het bed, +uit niets anders bestaande dan uit een vlechtwerk van kokostouw op +een houten raam gespannen, af mij geen hoog denkbeeld van de weelde +der paters Maristen in Oceanië. + +Ik zou juist inslapen, toen eensklaps een vreemd licht in mijne kamer +scheen. Denkende dat er brand was, opende ik haastig het venster, en +werd verblind door een stroom van wit licht, afkomstig, zooals mij nu +bleek, uit de fabriek van Nausori, die een straal elektrisch licht +over de velden van Rewa liet schijnen, vermoedelijk om den weg te +wijzen aan een troepje arbeiders, die wat laat op de suikerplantages +waren gebleven. + +Elektrisch licht op Viti-Levoe!...... dat is wel het vreemdste wat +ik er gezien heb! + +Voor het zendingshuis stonden eenige inboorlingen, vol verbazing +en onder luid gepraat, te kijken naar deze uitvinding van den +allerlaatsten tijd, dit wonder van de allerjongste wetenschap. Wat +mag er wel omgaan in de hersens van die menschen, die gisteren nog +naaktloopende wilden waren, en voor wier oogen nu de moderne industrie +eensklaps al hare wonderen ten toon spreidt! Is het vreemd, dat zij +ten eenemale de kluts kwijt raken, en door den geweldigen sprong +verbijsterd, hun evenwicht verliezen en geestelijk en lichamelijk te +gronde gaan? + +Ik werd den volgenden morgen laat wakker, en was in het eerste +oogenblik zeer verwonderd, dat ik geheel gekleed op een leger lag, +waarbij zeker mijn kooi aan boord, hoe ongemakkelijk ze wezen mocht, +zeer gunstig afstak. Het was reeds acht uur; pater Favier klopte aan +mijne deur, en deelde mij mede, dat hij de mis ging bedienen. "Gij +weet dat het heden Zondag is", zeide hij op eenvoudigen toon. Ik +begreep den braven man. + +"Gij kunt op mij rekenen, antwoordde ik; tenzij mijn kostuum, +dat sedert gisteren niet veranderd is, mij eene plaats in de kerk +onwaardig make. + +--Het is waar, hervatte de missionaris, gij ziet er niet zeer netjes +uit, maar wij hebben geen tijd om uw goed te wasschen voor de dienst +begint. Bovendien is hier iedereen met uwe lotgevallen bekend; mijne +parochianen hebben reeds honderd uit over u gebabbeld: gij zijt dus +voor hen geen onbekende meer. Wilt gij de mis bijwonen, het zal mij +veel genoegen doen, maar ik wil u in geen enkel opzicht dwingen. + +--Niet alleen zal ik de mis bijwonen, maar ik zal de klok luiden om +uwe parochianen op te roepen." + +En het touw grijpende van de klok, die op eenige schreden afstands +van het kleine kerkje, in een e houten stellage was opgehangen, begon +ik de klok te luiden, dat het over bosch en veld weerklonk. De brave +missionaris was schier tot tranen geroerd. + +Wat een zonderling leven toch, dat van dien geestelijke, sedert lange +jaren alleen, afgescheiden van de beschaafde wereld, te midden van +eene barbaarsche en voor een goed deel vijandig gezinde bevolking, +alle vernederingen en beproevingen, alle ontberingen en bezwaren +trotseerende, en met onbezweken volharding, met vasten moed en +tevens met onuitputtelijk geduld en kalme zachtmoedigheid zijn doel +najagende. Een zonderling leven, zoo ge wilt, maar dat zeker op +waardeering en bewondering aanspraak heeft. + +De taak der katholieke missionarissen is des te moeilijker, vooral +in de engelsche koloniën, omdat zij ook te strijden hebben met +de tegenwerking en de vijandschap der britsche en amerikaansche +protestantsche zendelingen, van wie niet gezegd kan worden, dat zij +hunne katholieke broeders altijd met de meest eerlijke en ridderlijke +wapenen bestrijden. Toch neemt hun invloed voordurend toe, dank zij +vooral de uitmuntende leiding van den bisschop Monseigneur Lamaze. + + + + + + +AANTEEKENINGEN + +[1] Zie _De Aarde,_ jaargang 1887, bladz. 189 en volg. + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Omzwervingen door de eilandenwereld +van den Grooten Oceaan: De Fidji-eilanden, by Anonymous + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE FIDJI-EILANDEN *** + +***** This file should be named 14560-8.txt or 14560-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/4/5/6/14560/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team. + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |